Njemački jezik

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="sh">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikipedija</sitename>
    <dbname>shwiki</dbname>
    <base>https://sh.wikipedia.org/wiki/Glavna_stranica</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.5</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Mediji</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Posebno</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Razgovor</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Korisnik</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Razgovor s korisnikom</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikipedija</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Razgovor o Wikipediji</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Datoteka</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Razgovor o datoteci</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Razgovor o MediaWikiju</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Šablon</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Razgovor o šablonu</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Pomoć</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Razgovor o pomoći</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Kategorija</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Razgovor o kategoriji</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">Portal</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">Razgovor o portalu</namespace>
      <namespace key="118" case="first-letter">Nacrt</namespace>
      <namespace key="119" case="first-letter">Razgovor o nacrtu</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Modul</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Razgovor o modulu</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Njemački jezik</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1923</id>
    <revision>
      <id>42607345</id>
      <parentid>42592331</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T10:32:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>42607345</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39981" sha1="4ntogagrayfgyfw005bvauhci0m5jfz" xml:space="preserve">{{Infokutija jezik
|ime=Nemački jezik
|izvornoime=Deutsch ili deutsche Sprache
|države=[[Nemačka]]&lt;br /&gt;[[Austrija]]&lt;br /&gt;[[Švajcarska]]&lt;br /&gt;i u 38 drugih država.
|regije=[[Evropa]] i [[Afrika]]
|govornici=maternji: 128 miliona, drugi: 18 miliona
|rang=11.
|jezična porodica=[[Indoevropski jezici]]
|porodicaboja = indoevropski
|fam2= [[Germanski jezici]]
|fam3 =[[Zapadnogermanski jezici]]
|službeni=[[Austrija]]&lt;br /&gt;[[Belgija]]&lt;br /&gt;[[Liechtenstein]]&lt;br /&gt;[[Luksemburg]]&lt;br /&gt;[[Njemačka]]&lt;br /&gt;[[Švajcarska]]&lt;br /&gt;[[Evropska unija]] (službeni i oficijalni jezik)
|iso1=de
|iso2=deu/ger
|iso3=deu
}}
[[File:Legal status of German in the world.svg|frameless|right]]
[[File:Legal status of German in Europe.svg|frameless|right]]

'''Nemački jezik''' ({{jez-nem|deutsche Sprache}}), je jedan od jezika zapadne grupe [[Germanski jezici|germanskih jezika]] i spada među najveće svetske [[jezik]]e.&lt;ref name=&quot;Many tongues, one family&quot;&gt;{{cite web|title=Many tongues, one family. Languages in the European Union|publisher=Europa (web portal) |author=European Commission |year=2004|url=http://ec.europa.eu/archives/publications/booklets/move/45/en.pdf|format=PDF |accessdate=5 April 2013}}&lt;/ref&gt; To je maternji jezik najvećeg broja stanovnika [[Evropska unija|Evropske unije]].

Nemačkim jezikom se govori u Nemačkoj, Austriji, Lihtenštajnu, u dve trećine Švajcarske, u dve trećine provincije Južni Tirol u [[Italija|Italiji]], istočnim kantonima [[Belgija|Belgije]] i u pograničnim delovima [[Danska|Danske]].&lt;ref name=goethe1&gt;{{cite web|title=Why Learn German?|url=https://www.goethe.de/en/spr/wdl.html|publisher=Goethe Institute|accessdate=28 September 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=sdsu&gt;{{cite web|title=Why Learn German?|url=http://german.sdsu.edu/why_learn_german.html|publisher=SDSU - German Studies Department of European Studies|accessdate=28 September 2014|archivedate=2014-10-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141023002656/http://german.sdsu.edu/why_learn_german.html|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;

U [[Luksemburg]]u ({{jez-nem|Luxemburg}}), kao i u francuskim oblastima [[Alzas]] ({{jez-nem|Elsass}}) i [[Lorena]] ({{jez-nem|Lothringen}}), starosedeoci ovih oblasti govore različitim nemačkim dijalektima, dok je deo stanovništva ovladao standardnim nemačkim (posebno u Luksemburgu), mada je u Alzasu i Lorenu [[francuski jezik]] potisnuo nemački u poslednjih četrdeset godina.

Male zajednice koje govore nemačkim jezikom opstale su u [[Rumunija|Rumuniji]], [[Češka|Češkoj]], [[Mađarska|Mađarskoj]], posebno [[Rusija|Rusiji]], [[Kazahstan]]u i [[Poljska|Poljskoj]], mada su masivne emigracije stanovništva nemačkog porekla iz ovih zemalja u Nemačku smanjile broj govornika u ovim zajednicama.

Van [[Evropa|Evrope]], najveće zajednice u kojima se govori nemački jezik nalaze se u [[Sjedinjene Američke Države|Sjedinjenim Američkim Državama]] (u državama [[Severna Dakota|Severnoj]] i [[Južna Dakota|Južnoj Dakoti]], [[Montana|Montani]], [[Viskonsin]]u i [[Indijana|Indijani]]; u [[Brazil]]u (oblasti Rio Grande do Sul, gde je nastao {{jez-nem|Riograndenser Hunsrückisch}}, Sveta Katarina, Parana i Espirito Santo), u koje je migriralo milione Nemaca u zadnjih dvesta godina; ali većina njihovih potomaka ne govori nemački.

Zajednice u kojima se govori nemački se mogu takođe naći u bivšoj nemačkoj koloniji [[Namibija|Namibiji]], kao i drugim zemljama u koje su emigrirali Nemci, kao npr. [[Kanada]], [[Island]], [[Argentina]], [[Meksiko]], [[Paragvaj]], [[Čile]], [[Peru]], [[Venecuela]], [[Tajland]] i [[Australija]].

Nemački jezik je maternji jezik oko sto miliona ljudi u Evropi (podaci iz 2004),&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/germany/10128380/German-should-be-a-working-language-of-EU-says-Merkels-party.html|title=German 'should be a working language of EU', says Merkel's party|date=18 June 2013|work=Telegraph.co.uk}}&lt;/ref&gt; odnosno maternji je jezik 13,3% Evropljana, što ga čini jezikom kojim se služi najviše govornika u Evropi bez Rusije, više od francuskog jezika (66,5 miliona govornika 2004) i engleskog jezika (64.2 miliona govornika 2004). Nemački je treći jezik po broju onih koji ga uče u školama, drugi po broju onih koji ga uče u Evropi, i treći u SAD (posle španskog i francuskog). Nemački je jedan od zvaničnih jezika Evropske unije, gde je treći jezik po broju onih koji ga uče (odmah posle francuskog).

Standardni nemački jezik nije nastao iz nekog dijalekta, već su ga osmislili pesnici, filozofi i drugi obrazovaniji ljudi. U [[16. vek]]u Martin Luter je preveo [[Biblija|Bibliju]] na nemački, svesno spajajući karakteristike različitih dijalekata. Želeo je da što veći broj ljudi razume prevod.

Sa [[Johan Volfgang Gete|Geteom]] i [[Fridrih Šiler|Šilerom]] u [[18. vek]]u na vrhuncu je bila standardizacija nemačkog jezika. Sa više od 120 miliona govornika u 38 zemalja sveta, nije začuđujuće da se razlikuje upotreba nemačkog jezika. Kao i engleski, i nemački jezik je pluricentričan i sa tri glavna centra u kojima se koristi: Austriji, Nemačkoj i Švajcarskoj.

== Historija ==
Zbog premeštanja stanovništva, zbog puteva komunikacija i trgovine (uglavnom reka), izolovanosti (visokih planina i nepreglednih šuma) razvili su se različiti dijalekti nemačkog jezika. Ovi dijalekti, ponekad međusobno i nerazumljivi, korišćeni su u Svetom Rimskom carstvu.

Kako je Nemačka bilo podeljena na mnogo država, jedino što je podsticalo standardizaciju nemačkog jezika je želja pisaca da ih što veći broj ljudi razume.

Kada je [[Martin Luter]] preveo [[Biblija|Bibliju]] (Novi zavet 1521, Stari zavet 1534), svoj prevod je uglavnom bazirao na već razvijenom jeziku, koji je u to vreme bio najrazumljiviji jezik. Ovaj jezik je bio zasnovan na severoistočnim i dijalektima srednje Nemačke (okolina [[Hanover]]a) i sačuvao je puno od [[srednjevisokonemački|srednjevisokonemačkog]], (za razliku od dijalekata srednje i severne Nemačke u kojima je genitiv već počeo da nestaje). U početku, uz svaku Bibliju dolazila je i lista reči koje nisu poznate u tom dijalektu i njihov prevod. Katolici su u početku odbijali Luterov prevod i pokušali su da stvore sopstveni katolički standard (''Gemeines Deutsch'') - koji se od „protestantskog Nemačkog“ razlikovao u sitnim detaljima. Tek je sredinom 18. veka, stvoren standard koji je dobro prihvaćen, čime se završio period [[panonovovisokonemački|ranonovovisokonemačkog]].

Nemački je bio jezik trgovine i vlasti u [[Habzburška monarhija|Habzburškom carstvu]], koje je okruživalo velike površine centralne i istočne Evrope. Do sredine [[19. vek]]a bio je to jezik ljudi iz gradova u najvećem delu carstva. Znanje nemačkog je značilo da je govornik bio trgovac, urbani čovek, a ne njegovu nacionalnost. Neki gradovi, poput [[Prag]]a i [[Budimpešta|Budimpešte]] ([[Budim]]), su postepeno bili [[germanizacija|germanizovani]] u godinama nakon njihovog ulaska pod habzburšku vlast. Drugi, poput [[Bratislava|Bratislave]], su prvobitno naseljeni tokom habzburškog perioda i bili su primarno nemački u to vreme. Nekoliko gradova, kao što je [[Milano]] su ostali prvobitno ne-nemački. Međutim, većina gradova su bili primarno nemački u ovom periodu, kao što su Budimpešta, Bratislava, [[Zagreb]], i [[Ljubljana]], iako su bili okruženi teritorijama u kojima su se govorili drugi jezici.

Otprilike do [[1800]], standardni nemački je bio gotovo jedino pisani jezik. U ovom periodu, ljudi u urbanim krajevima severne Nemačke, koji su govorili dijalektima koji su se značajno razlikovali od standardnog nemačkog, učili su ga gotovo kao strani jezik i trudili se da ga izgovaraju što je sličnije moguće onome šta je napisano. Propisane smernice za izgovor su običavale da smatraju severno-nemački izgovor standardom. Ipak, stvarni izgovor standardnog nemačkog varira od regiona do regiona.

Mediji i štampana dela su gotovo uvek na standardnom nemačkom ({{jez-nem|Hochdeutsch}}), koji razumeju u svim teritorijama na kojima se govore nemački jezici (sa izuzetkom predškolske dece u zonama u kojima se govore samo dijalekti - na primer [[Švajcarska]] — ali u eri televizije čak i predškolska deca nauče standardni nemački još pre polaska u školu).

Prvi rečnik braće Grim, koji se sastoji iz 16 delova objavljivanih između 1852 i 1960, je najsveobuhvatniji rečnik nemačkog. 1860. godine, gramatika i pravopis su se prvi put pojavili u Dudenovom priručniku. 1901, ovo je proglašeno standardnom definicijom nemačkog jezika. Zvanične izmene su učinjene tek 1998. godine, kada je nemačka pravopisna reforma stupila na snagu u svim zemljama u kojima se govori nemački. Od tada je pravopis nemačkog u tranziciji, sa obavezom da se u roku od osam godina pređe na novi pravopis. Pošto su obrazovanje i kultura, po nemačkom zakonu u nadležnosti nemačkih pokrajina, razlike u pogledima na pravopisnu reformu i dalje usporavaju sprovođenje te reforme.

Tokom sedamdesetih godina XIX veka, nemački jezik je potisnuo latinski na svim glavnim evropskim i američkim univerzitetima tog doba.

&lt;gallery&gt;
Image:Vojvodina languages1921-sr.png|Nemački jezik u Vojvodini (popis iz 1921)
Image:Vojvodina languages1931-sr.png|Nemački jezik u Vojvodini (popis iz 1931)
&lt;/gallery&gt;

== Klasifikacija i srodni jezici ==
Nemački je član zapadno-germanske grane germanskih jezika, koji je član [[Indoevropski jezici|indoevropske porodice jezika]].

=== Susedni jezici ===
Nemački jezik, zajedno sa danskim kao svojim najbližim rođakom, formira čvrst i dobro definisan jezički region, koji je od drugih jezika odvojen jezičkim granicama. Njegovi susedi su: na severu [[frizijski jezik|frizijski]] i [[danski jezik]]; na istoku [[poljski jezik]], [[gornjolužičkosrpski jezik]], [[donjolužičkosrpski jezik]], [[češki jezik]], [[slovački jezik]] i [[mađarski jezik]]; na jugu [[slovenački jezik]], [[italijanski jezik]], [[furlanski jezik|friulski jezik]], [[ladinski jezik]] i [[retoromanski jezici|retoromanski jezik]]; na zapadu [[francuski jezik]]. Sem frizijskog, nijedan od ovih jezika nije iz zapadnogermanske grupe, tako da se jasno razlikuju od nemačkog i holandskog. Iako je frizijski u bliskoj vezi sa nemačkim i holandskim, oni nisu međusobno razumljivi.

Situacija je složenija kada se uzme u vidu odnos između nemačkog i holandskog. Do skora, kroz ceo prostor na kome se govori nemačkim postojala je jezička neprekidnost (kontinuum), bez jezičkih granica. Na takvom prostoru, svaki dijalekt je razumljiv sa njegovim susedom, ali dijalekti koji su fizički udaljeni često nisu međusobno razumljivi. Nemačko-holandski kontinuum se deli na dve grupe dijalekata: [[niskonemački jezik|niskonemački]] (germanski) i [[Visokonemački jezik|visokonemački]] (germanski) varijetet, prema tome da li se u njima javila promena suglasnika; holandski je deo dijalekata [[niskonemački jezik|niskonemačkog]].
Iz političkih razloga, Nemački i Holandski dijalekti počeli su da divergiraju tokom XX veka. Takođe, u Nemačkoj i Holandiji, neki dijalekti su blizu izumiranja, jer su ih zamenili standardni nemački, odnosno holandski. Zbog toga, u toku je formiranje jezičke granice između Nemačke i Holandije.

Dok je nemački jezik na mnogo načina sličan holandskom, veoma se razlikuju u izgovoru. Govorniku jedne zemlje bi bila potrebna vežba da bi naučio da razume govornika druge zemlje. Uporedite, npr:
:{{jez-hol|De kleinste kameleon is volwassen 2 cm groot, de grootste kan wel 80 cm worden.}}
:{{jez-nem|Das kleinste Chamäleon ist ausgewachsen 2 cm groß, das größte kann gut 80 cm werden.}}
:''Najmanji kameleon, koji je potpuno odrastao, je dug 2 cm, a najveći može lako da dostigne dužinu od 80 cm.''

Holanđani uglavnom mogu da razumeju pisani nemački, a Nemci koji govore [[niskonemački jezik|niskonemačkim]] uglavnom mogu da razumeju pisani holandski, ali imaju problema da razumeju govorni jezik.

=== Zvanični status ===
Standardni nemački je zvanični jezik u [[Nemačka|Nemačkoj]], [[Lihtenštajn]]u i [[Austrija|Austriji]]; jedan je od zvaničnih jezika [[Švajcarska|Švajcarske]] (zajedno sa [[francuski jezik|francuskim]], [[italijanski jezik|italijanskim]] i [[retoromanski jezici|retoromanskim]] jezikom) i [[Luksemburg]]a (zajedno sa francuskim i [[luksemburški jezik|luksemburškim]] jezikom). Koristi se kao lokalni zvanični jezik i regionima gde se govori nemački u [[Belgija|Belgiji]], [[Italija|Italiji]], [[Danska|Danskoj]] i [[Poljska|Poljskoj]]. Nemački je jedan od 24 zvaničnih jezika [[Evropska unija|Evropske unije]].

Nemački jezik je takođe manjinski jezik u [[Kanada|Kanadi]], [[Francuska|Francuskoj]], [[Rusija|Rusiji]], [[Kazahstan]]u, [[Tadžikistan]]u, [[Poljska|Poljskoj]], [[Rumunija|Rumuniji]], [[Togo]]u, [[Kamerun]]u, [[Sjedinjene Američke Države|Sjedinjenim Američkim Državama]], [[Namibija|Namibiji]], [[Brazil]]u, [[Paragvaj]]u, [[Mađarska|Mađarskoj]], [[Češka|Češkoj]], [[Slovačka|Slovačkoj]], [[Holandija|Holandiji]], [[Slovenija|Sloveniji]], [[Ukrajina|Ukrajini]], [[Hrvatska|Hrvatskoj]], [[Moldavija|Moldaviji]], [[Australija|Australiji]], [[Letonija|Letoniji]], [[Estonija|Estoniji]] i [[Litvanija|Litvaniji]].

Nemački je nekad bio ''[[lingva franka|lingua franca]]'' srednje, istočne i severne Evrope. Uticaji iz engleskog su se u nemačkom tek skoro počeli osećati. Međutim, nemački je među najpopularnijim jezicima u svetu, i drugi po popularnosti u Evropi. 38% svih Evropljana tvrdi da mogu da se sporazumeju na nemačkom (ne uključujući ljude čiji je maternji jezik nemački). U Poljskoj, na primer, lakše je naći nekog ko dobro govori nemački nego engleski, što se može objasniti velikim prisustvom nemačkih medija na tom prostoru.

Nemački je drugi jezik po zastupljenosti na [[internet]]u, više od 8% veb-sajtova je na nemačkom.

=== Dijalekti ===
Izraz „nemački“ koristi se za dijalekte Nemačke, Austrije, dela Švajcarske i nekih susednih zemalja, kao i za govore kolonija i etničkih grupa koje su osnovali Nemci (npr. Nemački u SAD).

Razlike među nemačkim dijalektima su značajne. Samo su susedni dijalekti međusobno razumljivi. Za govornika standardnog nemačkog (nem. ''Hochdeutsch''), većina dijalekata nije razumljiva.

Nemački dijalekti se dele na &quot;[[niskonemački jezik|niskonemački]]&quot; i &quot;[[Visokonemački jezik|visokonemački]]&quot;. Da li su oni različiti jezici, ne postoji tačan odgovor; međutim, tačno je da formiraju dijalektski kontinuum gde je svaki dijalekt u tesnoj vezi sa susednim dijalektom, bez obzira da li se radi o [[niskonemački jezik|niskonemačkom]] ili [[visokonemački jezik|visokonemačkom]].

Govornici srpskog jezika mogli bi da budu zavarani nazivima ova dva varijeteta i da pomisle da su nazive dobili prema nekoj vrsti socijalnog vrednovanja tih [[idiom]]a, gde bi [[Visokonemački jezik|visokonemački]] imao neku „prednost“ nad [[niskonemački jezik|niskonemačkim]]. To ne može biti dalje od istine. Nazivi ova dva varijeteta nastali su prema njihovoj geografskoj distribuciji: [[niskonemački jezik]] govori se na severnoj polovini Nemačke, koja je sama [[ravnica]], dakle - nizak teren. A [[visokonemački jezik]] govori se na jugu Nemačke i u Austriji, gde su uglavnom brda i planine, dakle - visok teren. Ukoliko i postoji neko socijalno vrednovanje ovih varijeteta, prednost će uvek biti data [[niskonemački jezik|niskonemačkom]] - mada treba imati na umu da kod Nemaca, Švajcaraca i Austrijanaca to vrednovanje nije izraženo kao npr. kod govornika srpskog ili engleskog jezika (najčešće se svako, uključujući: pisce, političare, javne ličnosti, profesore, itd, uvek služi svojim rodnim dijalektom i ponosan je na njega).

U dijalektima [[niskonemački jezik|niskonemačkog]] nije izvršena zamena suglasnika kao u [[visokonemački|visokonemačkom]]. [[Niskonemački jezik]] se deli na dve grupe: [[niskofranački]] i [[niskosaksonski]]. Niskofranački se sastoji iz holandskog jezika i flamanskog jezika, kojim se govori u Holandiji i Belgiji; niskosaksonski se sastoji iz dijalekata kojima se govori u nemačkim ravnicama i u istočnoj Holandiji. Vidi [[#Susedni jezici|gore]] za razliku između nemačkog i holandskog.

Dijalekti [[visokonemački|visokonemačkog]] dele se na centralni nemački jezik i gornji nemački jezik. Središnji nemački dijalekti uključuju: [[Rajna|rajnski]], [[Luksemburg|luksemburški]], mozel-[[Frankonija|frankonski]], rajnskofrankonski, [[hesen]]ski, [[Tiringija|tirinški]] i gornje[[Saksonija|saksonski]], i njime se govori u severnoistočnoj Holandiji, istočnoj Belgiji, Luksemburgu, delovima Francuske, i u nemačkoj između reke Majne i severnih nizija. Standardni nemački se uglavnom zasniva na dijalektima srednje Nemačke.

[[Visokonemački]] dijalekti uključuju alemanski jezik (na primer švajcarski nemački - nem. ''schwizedeutsch''), švapski (nem. ''schwäbisch''), istočno frankonski (nem. ''fränkisch''), austro-bavarski (nem. ''bayerisch'') jezik. Njima se govori u Alzasu, južnoj Nemačkoj, Lihtenštajnu, Austriji i u delovima Švajcarske gde se koristi nemački, kao i Italije.

[[Visokonemački]] kojim govore Jevreji Aškenazi (uglavnom u bivšem Sovjetskom Savezu) imaju nekoliko jedinstvenih crta, i uglavnom se smatraju zasebnim jezicima (Jidiš).

Dijalekti nemačkog kojima se govorilo u kolonijama liče na dijalekte nemačkog kojima govore/su govorili Nemci koji su tu došli (npr. pensilvanijski nemački liči na dijalekt nemačkog zvan palatinski).

U SAD, druga generacija imigranata stvorila je nov varijetet koji je kobinacija nemačkog jezika sa gramatikom i pravopisnim pravilima engleskog. On uglavnom nije razumljiv ni za jedne, ni za druge. Govornici ga nazivaju „američki nemački“ (nem. ''Amerikanischdeutsch'').

=== Standardni nemački ===
[[Datoteka:Welcome to bulevar01.jpg|mini|250p|Dobrodošli na [[Bulevar oslobođenja (Novi Sad)|Bulevar]], [[Novi Sad]] (bilbord dobrodošlice na nemačkom jeziku na Bulevaru u Novom Sadu, postavljen tokom muzičkog festivala [[Egzit|EXIT 2010]]).]]
Nemačka lingvistika dijalektima naziva samo regionalne varijetete, ne i varijetete standardnog nemačkog.

Standardni nemački je nastao ne kao dijalekt nekog posebnog regiona, već kao pisani jezik. Međutim, na nekim mestima je standardni nemački potisnuo dijalekte (posebno u velikim gradovima Nemačke i Austrije)

Standardni nemački se razlikuje po regionima, naročito među zemljama u kojima je on zvaničan jezik, u rečniku, malo u izgovoru, pa čak i gramatici. Ove razlike ne treba mešati sa razlikama u dijalektima. Iako su dijalekti u maloj meri uticali na standardni Nemački, oni se veoma razlikuju. Nemački jezik se stoga smatra pluricentričnim jezikom.

U većini oblasti, govornici koriste mešavinu jezika (dijalekte kao i standardni nemački), zavisno od situacije.

U Švajcarskoj se, naprotiv, retko koriste mešavine standardnog nemačkog i dijalekta, i standardni nemački se skoro isključivo koristi kao pisani jezik. Ovakvo stanje naziva se diglosija. Standardnim nemačkim se retko govori, npr. sa govornikom koji ne razume švajcarske dijalekte, a očekuje se da se koristi u školi.

== Gramatika ==
{{glavni članak|Gramatika nemačkog jezika}}
Nemački je infleksijski jezik - što znači da se odnosi među rečeničkim elementima iskazuju promenom reči, odnosno dodavanjem nastavaka (nastavci za padež, nastavci za broj, nastavci za vreme za glagole ...).

=== Promena imenica ===
Nemačke imenice spadaju u:
* jednu od tri deklinacije
* jedan od tri roda: srednji, ženski i muški. Završetak reči može da da informaciju o rodu; za većinu imenica rod ne zavisi od nastavka (za razliku od srpskog, gde su imenice koje se završavaju suglasnikom muškog roda, sa -a ženskog, a sa -o i -e srednjeg)
* dva broja: jedninu i množinu (neki jezici imaju i dvojinu, npr. staroslovenski)
* četiri padeža: nominativ, genitiv, dativ i akuzativ (sa sličnim značenjem kao i u srpskom jeziku)

Iako je nemački infleksijski jezik, u odnosu na staronemački ili islandski, broj nastavaka je znatno manji. Tri roda nestaju u množini, koji se ponaša kao četvrti rod. Sa četiri padeža i tri roda i množinom, postoji ukupno 16 kombinacija padeža i roda/broja. Dodavanje nastavaka na imenice je obavezno za genitiv muškog i srednjeg roda, ali ne za ženski rod ili množinu. Sa druge strane, nastavak je obavezan u dativu množine. Postoje i nastavci za dativ muškog i srednjeg roda, ali se vrlo retko sreću, čak ređe nego što se npr. aorist koristi u standardnom srpskom jeziku kada bi trebalo (uglavnom se menja perfektom).

Nemački pravopis, za razliku od drugih, zahteva pisanje imenica velikim slovom, čak iako nisu na početku reči.

Kod nemačke složenice, levi delovi reči modifikuju značenje desnih, npr. ''Regenschirm'' (srp. kišobran). Za razliku od srpskog gde se složenice sa većim brojem reči pišu odvojeno (stoga i nemamo utisak da su složenice), u nemačkom se one pišu sastavljeno, npr. ''Hundehütte'' (srp. kućica za pse).

Najduža zvanična reč u nemačkom jeziku je ''Rindfleischetikettierungsüberwachungsaufgabenübertragungsgesetz'' (Zakon o dužnostima izaslanstva i nadgledanja za obeležavanje stoke i goveda).

=== Promena glagola ===
Nemački glagoli se menjaju prema:
* jednoj od dve konjugacije, slaboj i jakoj. Postoji oko 200 glagola koji se nepravilno menjaju.
* tri lica: prvom, drugom i trećem
* dva broja: jednini i množini
* četiri načina: indikativ, konjunktiv, kondicional i imperativ
* dva roda: aktiv i pasiv; pasiv se deli na statički i dinamički.
* dva prosta vremena (prezent, preterit) i 4 složena vremena (perfekt, pluskvamperfekt, futur, futur II)

Takođe postoje brojni načini da se proširi značenje osnovnog glagola korišćenjem više prefiksa.

Red reči je znatno fleksibilniji nego na primer u engleskom. Red reči se može menjati zarad suptilnih promena značenja rečenice.

Najveći deo fonda reči nemačkog jezika potiče iz germanske grane [[Indoevropski jezici|Indoevropske porodice jezika]], mada nije zanemarljiv broj reči poreklom iz [[Latinski jezik|latinskog]], [[francuski jezik|francuskog]], a skorije i iz [[engleski jezik|engleskog]] jezika. Reči slovenskog porekla je malo; primer: Grenze (granica) i Palatschinken (palačinke).

== Pisanje ==
Nemački jezik je pisan latiničnim alfabetom, pored standardnih 26 latiničnih znakova, nemački poseduje tri samoglasnika sa preglasima (umlautima): ''ä'', ''ö'' i ''ü'', kao i poseban znak za &quot;ss&quot; (''ß''), koji se koristi posle dugih samoglasnika i diftonga (koji se ne koristi u Švajcarskoj).

== Alfabet ==
{{Glavni članak|Nemačka abeceda}}

== Fonologija ==
{{glavni članak|Fonologija nemačkog jezika}}

== Sličnosti sa engleskim jezikom ==
Postoji mnogo reči koje su po obliku i značenju slične engleskom.
{| {{prettytable}}
|- bgcolor=#FFDEAD
! '''Nemačka reč'''
!  Značenje
!  Engleska reč koja joj je slična i znači isto
|-
|best || najbolji || best
|-
|Bett || krevet || bed
|-
|Finger || prst || finger
|-
|haben || imati || to have
|-
|Haus || kuća ||house
|-
|Katze || mačka || cat
|-
|lachen || smejati se || to laugh
|-
|Nacht || noć || night
|-
|Rohr || cev || pipe
|-
|Schiff || brod || ship
|-
|singen, sang, gesungen || pevati, pevaše, otpevati || sing, sang, sung
|-
|Tag || dan || day
|-
|Wetter || vreme (meteorološko) || weather
|-
|wollen || hteti || will
|-
|Winter || zima || winter
|-
|Buch|| knjiga || Book
|}

Ako se ove reči razlikuju u ponekom suglasniku, to je zbog zamene suglasnika koja se dogodila u [[visokonemački|visokonemačkom]].

Postoje reči koje su po obliku slične onima u engleskom jeziku, ali razlikuju se u značenju.
{| {{prettytable}}
|- bgcolor=#FFDEAD
! '''Nemačka reč'''
! Značenje
! Engleska reč koja joj je slična, a znači različito
! Prevod
|-
|Dogge  || doga || dog || pas
|-
|drehen || okretati || to throw || baciti
|-
|ernten || žeti || to earn || zarađivati
|-
|Gift || otrov || gift || poklon
|-
|Hund || pas || hound || lovački pas
|-
|Knabe || dečak || knave || nož
|-
|Knecht || sluga || knight || vitez
|-
|nehmen || uzeti || numb || opijen
|-
|raten || pogađati || to read || čitati
|-
|ritzen || zagrebati || to write || pisati
|-
|Schmerz || bol || smart || pametan
|-
|rächen || osvetiti se || to wreak (havoc) || iskaliti (kao bes)
|-
|Tisch || sto || dish || posuda
|-
|werfen || baciti || to warp || izobličiti
|-
|Zeit || vreme || tide || plima
|}

U nemačkom postoji puno pozajmljenica iz drugih jezika, posebno francuskog, latinskog i grčkog, ali i drugih. Većina ovih reči imaju isto ili slično značenje kao u prvobitnom jeziku, ali neke od njih su promenile značenje. Ove reči, koje su često pozajmljivane od strane drugih jezika nazivamo internacionalizmima. 
{| {{prettytable}}
|- bgcolor=#FFDEAD
! '''Nemačka reč'''
! Značenje
! Poreklo
|-
|Armee || army || francuski
|-
|Arrangement || aranžman (muzički) || francuski
|-
|Chance || šansa || francuski
|-
|Courage || hrabrost || francuski
|-
|chutzpah || besraman || jidiš
|-
|Disposition || loš položaj || latinski
|-
|Feuilleton || članak || francuski
|-
|Futur || buduće vreme || latinski
|-
|Genre || žanr || francuski
|-
|Mikroskop || mikroskop || grčki
|-
|Partei || politička partija || francuski
|-
|Position || pozicija || latinski
|-
|positiv || pozitiv || latinski
|-
|Psychologie || psihologija || grčki
|-
|Religion || religija || latinski
|-
|Tabu || tabu || Tongan
|-
|Zigarre || cigara || španski
|}

== Primeri nemačkih fraza ==
{| {{prettytable}}
|- bgcolor=#FFDEAD
! Prevod
! Fraza
! IPA
|-
|nemački || ''Deutsch'' || {{IPA|/ˈdoʏtʃ/}}
|-
|zdravo || ''hallo'' || {{IPA|/ˈhaloː/}}
|-
|doviđenja || ''auf Wiedersehen'' || {{IPA|/aʊf ˈviːdərˌzeːn/}}
|-
|molim || ''bitte'' || {{IPA|/ˈbɪtə/}}
|-
|hvala || ''danke'' || {{IPA|/ˈdaŋkə/}}
|-
|taj/onaj || ''das'' || {{IPA|/das/}}
|-
|koliko? || ''Wie viel?'' || {{IPA|/ˌvi ˈfiːl/}}
|-
|da || ''ja'' || {{IPA|/ˈjaː/}}
|-
|ne || ''nein'' || {{IPA|/ˈnaɪn/}}
|-
|gde je toalet? || ''Wo ist die Toilette?'' || {{IPA|/ˈvoː ˈɪst diː to̯aˈlɛtə/}}
|-
|zdravica || ''prosit'' &lt;br /&gt;''prost'' || {{IPA|/ˈproːzit/}} &lt;br /&gt;{{IPA|/ˈproːst/}}
|-
|Da li govoriste engleski/srpski? || ''Sprechen Sie Englisch/Serbisch?'' || {{IPA|/ˈʃprɛçən ˈziː ˈɛŋlɪʃ/}}
|-
|Ne razumem || ''Ich verstehe nicht'' || {{IPA|/ˈɪç fɛrˈʃteːə ˈnɪçt/}}
|-
|Izvinite || ''Entschuldigung'' || {{IPA|/ɛntˈʃʊldɪgʊŋ/}} 
|-
|Ne znam || ''Ich weiß es nicht'' || {{IPA|/ˈɪç ˈvaɪs əs ˈnɪçt/}}
|}

== Nazivi za nemački jezik u drugim jezicima ==
Zbog burne istorije Nemačke i nemačkog jezika, imena koja su drugi narodi izabrali za ovaj jezik variraju više nego kod većine drugih jezika.

Uopšteno, imena za nemački jezik se mogu podeliti u pet grupa po svom poreklu:

{| {{prettytable}}
|- valign=&quot;top&quot;
| '''1.''' Od protogermanske reči za ''narod'':
* [[afrikans]]: ''Duits''
* [[kineski jezik|kineski]]: 德语 (''déyǔ'') ili 德意志语 (déyìzhiyǔ)
* [[danski jezik|danski]]: ''tysk''
* [[holandski jezik|holandski]]: ''Duits''
* [[ferjarski jezik|farski]]: ''týskt''
* nemački: ''Deutsch''
* [[islandski jezik|islandanski]]: ''þýska''
* [[italijanski jezik|italijanski]]: ''tedesco''
* [[latinski jezik|latinski]]: ''(lingua) Theodisca''
* [[japanski jezik|japanski]]: ドイツ語  (''doitsugo'')
* [[korejski jezik|korejski]]: 독일어, 獨逸語 (''dogileo'')
* [[norveški jezik|norveški]]: ''tysk''
* [[marathi jezik|marathi]]: ''Daitya Bhaasha''
* [[retoromanski jezici|retoromanski]]: ''tudestg''
* [[švedski jezik|švedski]]: ''tyska''
* [[vijetnamski jezik|vijetnamski]]: ''tiếng Đức''
* [[jidiš]]: טײַטש (''daytsch'' or ''daytsh'')

| '''2.''' Od imena germanskog plemena:

* [[albanski jezik|albanski]]: ''gjermanishte''
* [[amharski jezik|amharski]]: ጀርመን (''järmän'')
* [[jermenski jezik|jermenski]]: գերմաներեն (''Germaneren'')
* [[engleski jezik|engleski]]: ''German''
* [[esperanto]]: ''germana lingvo''
* [[gruzijski jezik|gruzijski]]: გერმანული (''germanuli'')
* [[grčki jezik|grčki]]: Γερμανικά (''germaniká'')
* [[hebrejski jezik|hebrejski]]: גרמנית (''germanit'')
* [[hindi|hindu]]: ''jarmanI kI bhAShA'' — transliteracija
* [[irski jezik|irski]]: ''Gearmáinis''
* [[makedonski jezik|makedonski]]: germanski (''germanski'')
* [[malajski jezik|malajski]] i [[Indonežanski jezik|indonežanski]]: ''bahasa Jerman''
* [[malteški jezik|malteški]]: ''Ġermaniż''
* [[rumunski jezik|rumunski]]: ''germană''
* [[tajlandski jezik|tai]]: ภาษาเยอรมัน (''phasa yerman'')

| '''3.''' Od imena saksonskog plemena:

* [[estonski jezik|estonski]]: ''saksa''
* [[finski jezik|finski]]: ''saksa''

|- valign=&quot;top&quot;
| '''4.''' Od staroslovenske reči „nem“ (''&quot;mutav&quot;''):

* [[bugarski jezik|bugarski]]: немски (''nemski'')
* [[hrvatski jezik|hrvatski]]: ''njemački''
* [[češki jezik|češki]]: ''němčina''
* [[mađarski jezik|mađarski]]: ''német''
* [[poljski jezik|poljski]]: ''niemiecki''
* [[rumunski jezik|rumunski]]: ''nemţeşte''
* [[ruski jezik|ruski]]: немецкий (''nemetskiy'')
* [[srpski jezik|srpski]]: немачки ili њемачки / ''nemački'' ili ''njemački''
* [[slovački jezik|slovački]]: ''nemčina''
* [[slovenački jezik|slovenački]]: ''nemščina''
* [[ukrajinski jezik|ukrajinski]]: німецька (''nimetska'')

| '''5.''' Od imena alemanskog plemena:

* [[arapski jezik|arapski]]: ألمانية (''alimāniyyah'')
* [[baskijski jezik|baskijski]]: ''alemanera''
* [[bretonski jezik|bretonski]]: ''alamaneg''
* [[katalonski jezik|katalonski]]: ''alemany''
* [[francuski jezik|francuski]]: ''allemand''
* [[kmerski jezik|kmerski]]:&amp;nbsp;&amp;nbsp;({{IPA|/pʰiːəsaː&amp;nbsp;aːləmɒŋ/}})
* [[malgaški]]: ''alema''
* [[oksitanski jezik|oksitanski]]: ''alemand''
* [[persijski jezik|persijski]]: آلمانی (Âlmâni)
* [[portugalski jezik|portugalski]]: ''alemão''
* [[španski jezik|španski]]: ''alemán''
* [[tagalog]]: ''Aleman''
* [[turski jezik|turski]]: ''Almanca''
* [[velški jezik|velški]]: ''Almaeneg''

| '''6.''' od reči dodeliti

* [[letonski jezik|letonski]]: ''vācu''
* [[litvanski jezik|litvanski]]: ''vokiečių''
|}

== Izvori ==
{{reflist|2}}

== Literatura ==
{{refbegin|2}}
* George Oliver Curme, ''A Grammar of the German Language'' (1904, 1922) — the most complete and authoritative work in English
* [http://www.uni-wuerzburg.de/germanistik/spr/suf/baydat-udi/pdf/Grob%FCbersicht%20Dialekte.pdf Karta dijalekata nemačkog jezika]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (na nemačkom, PDF)
* [[Fausto Cercignani]], ''The Consonants of German: Synchrony and Diachrony'', Milano, Cisalpino, 1979.
* Michael Clyne, ''The German Language in a Changing Europe'' (1995) {{ISBN|0-521-49970-4}}
* {{cite encyclopedia |last=Durrell |first=M |title=Germanic Languages |encyclopedia=Encyclopedia of language &amp; linguistics |editor1-last=Brown |editor1-first=Keith |date=2006 |publisher=Elsevier |isbn=978-0-08-044299-0 |url=http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/B0080448542021891 |accessdate=6 February 2015 |doi=10.1016/B0-08-044854-2/02189-1 |pages=53–55 |laysummary=http://www.elsevier.com/books/encyclopedia-of-language-and-linguistics-14-volume-set/brown/978-0-08-044854-1 |laydate=6 February 2015 |ref=harv }}
* Anthony Fox, ''The Structure of German'' (2005) {{ISBN|0-19-927399-5}}
* {{cite book |last=Harbert |first=Wayne |title=The Germanic Languages |url=http://ebooks.cambridge.org/ebook.jsf?bid=CBO9780511755071 |accessdate=26 February 2015 |date=2007 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-01511-0 |series=Cambridge Language Surveys |doi=10.1017/CBO9780511755071 |laysummary=http://www.jstor.org/stable/40492966 |laysource=Language (journal of the Linguistic Society of America) |laydate=26 February 2015 |ref=harv |archive-date=2015-04-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402120615/http://ebooks.cambridge.org/ebook.jsf?bid=CBO9780511755071 |deadurl=yes }}
* {{cite book |editor1-last=König |editor1-first=Ekkehard |editor2-last=van der Auwera |editor2-first=Johan |title=The Germanic Languages |date=1994 |publisher=Routledge |isbn=978-0-415-28079-2 |series=Routledge Language Family Descriptions |url=http://www.routledge.com/books/details/9780415280792/ |accessdate=26 February 2015 |laysummary=http://www.jstor.org/stable/4176538 |laydate=26 February 2015 |ref=harv }} The survey of the Germanic branch languages includes chapters by Winfred P. Lehmann, Ans van Kemenade, John Ole Askedal, Erik Andersson, Neil Jacobs, Silke Van Ness, and Suzanne Romaine. 
* W.B. Lockwood, ''German Today: The Advanced Learner's Guide'' (1987) {{ISBN|0-19-815850-5}}
* Ruth H. Sanders. ''German: Biography of a Language''  (Oxford University Press; 2010) 240 pages. Combines linguistic, anthropological, and historical perspectives in a &quot;biography&quot; of German in terms of six &quot;signal events&quot; over millennia, including the Battle of Kalkriese, which blocked the spread of Latin-based language north.
{{refend}}

== Vanjske veze ==
{{Interwiki|code=de}}
{{Commonscat|German language}}
* [http://www.101languages.net/german/ German 101] Learn German online (Engleski)
* [http://www.lerne-kroatisch.de/ Online Rečnik] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120907050104/http://www.lerne-kroatisch.de/ |date=2012-09-07 }} Nemačko - Srpski Online Rečnik
* [http://www.goethe.de/ins/cs/bel/srindex.htm Gete institut - odeljenje u Srbiji]
* [http://www.populearn.com/german/free/ Learn German] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004131555/http://www.populearn.com/german/free/ |date=2012-10-04 }} Naučite nemački mreži
* [http://www.washjeff.edu/capl/ Culturally Authentic Pictorial Lexicon] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050830015714/http://www.washjeff.edu/CAPL/ |date=2005-08-30 }} Besplatnan leksikon nemačkog jezika sa slikama iz nemačkog sveta.
* [http://www.sprachtausch.net Sprachtausch.net] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180412051254/https://sprachtausch.net/ |date=2018-04-12 }} — Nemački sajt na kome možete naći nastavnika, u zamenu da vi njega učite vašem jeziku
* [http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=deu Etnološka reportaža o nemačkom jeziku]
* [http://www.travlang.com/languages/german/ihgg/ Internet priručnik nemačke gramatike] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050605003524/http://www.travlang.com/languages/german/ihgg/ |date=2005-06-05 }} 
* [http://www.lsa.umich.edu/german/hmr/Nemački na internetu]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} na Mičigenskom Univerzitetu
* [http://www.dw-world.de/dw/0,1595,2469,00.html Mrežni kursevi nemačkog Deutsche Welle-a] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100412113336/http://www.dw-world.de/dw/0,1595,2469,00.html |date=2010-04-12 }}
* [http://www.applelanguages.com/en/learn/german.php Kursevi nemačkog u Nemačkoj]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://www.vds-ev.de Verein Deutsche Sprache] (na nemačkom)
* [http://wikibooks.org/wiki/German Udžbenik nemačkog jezika za početnike]; u toku je razvoj na [http://wikibooks.org/ Wikibooks]
* [http://www.diwa.info/ Digital Wenker-Atlas] Projekat iz 19. veka ''Lingistički atlas nemačkog carstva''
* [https://web.archive.org/web/20041025154159/http://www.geocities.com/language_directory/languages/german.htm Lista sa vezama za druge sajtove o nemačkom]
* [http://eserver.org/langs/the-awful-german-language.txt Taj strašan nemački] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050623081921/http://eserver.org/langs/the-awful-german-language.txt |date=2005-06-23 }} — Sastav o nemačkom marka Tvena
* [http://how-to-learn-any-language.com/e/languages/german/index.html Kako učiti nemački? Profil nemačkog jezika]
* [http://www.vistawide.com/german/why_german.htm Zašto učiti nemački?] — 12 razloga za učenje nemačkog
* [http://www.actilingua.com/german_courses/german_language.php Kratak pregled nemačkog jezika i njegovih varijeteta sa mapom] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051103013457/http://www.actilingua.com/german_courses/german_language.php |date=2005-11-03 }}
* [http://www.ielanguages.com/German.html Bespatan tutorijal za učenje nemačkog - ielanguages.com]
* [http://german.about.com/ Naučite nemački, lekcije, govorite nemački] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150524055325/http://german.about.com/ |date=2015-05-24 }}
* [http://www.passwort-deutsch.de/ Passwort Deutsch] - kurs nemačkog
* [http://www.deutsch-lernen.com/ Učite nemački preko interneta] besplatni kursevi nemačkog
* [http://www.loecsen.com/travel/discover.php?lang=en&amp;to_lang=1/ Slušajte i naučite korisne nemačke izraze] Uz svaki izraz dostupan je zvučni snimak i ilustracija
* [http://smartbasic.edu.rs Najbolja škola nemačkog jezika u SRJ]
* [https://deutschkurs-sprachschule.com/de/ Deutschkurs Sprachschule] - Učite njemački online

=== Rečnici i prevođenje ===
* [http://www.onlinerecnik.com/ Nemačko-srpski i srpsko-nemački rečnik i prevod teksta]
* [http://www.ni-kel.com/recnik/ Nemačko-srpski dvosmerni rečnik i prevodilac teksta] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090616202214/http://www.ni-kel.com/recnik/ |date=2009-06-16 }}
* [http://www.krstarica.com/recnik/srpsko-nemacki/ Nemačko-srpsko-nemački rečnik na Krstarici] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051013061926/http://www.krstarica.com/recnik/srpsko-nemacki/ |date=2005-10-13 }}
* [http://dict.leo.org/ The LEO Online Dictionary] Nemačko-englesko-nemački rečnik.
* [http://www.dict.cc/ dict.cc: Nemačko-englesko-nemački rečnik] u koji korisnici mogu da dodaju reči sa 420.000 reči
* [http://www.websters-online-dictionary.org/definition/German-english/ Nemačko - engleski rečnik]: sa strane [http://www.websters-online-dictionary.org Webster's Online Dictionary] — the Rosetta Edition.
* [http://www.canoo.net/index_en.html Nemačka gramatika, rečnik, promena reči i njihovo formiranje]
* [http://www.woerterbuch.info woerterbuch.info — Besplatni nemačko-engleski internet rečnik] sa 600.000 reči
* [https://www.dwds.de Projekat „Digitalni rečnik“]

=== Gramatika ===
* [http://www.wm.edu/modlang/gasmit/grammar/grammnu.html Gramatika nemačkog] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050924083902/http://www.wm.edu/modlang/gasmit/grammar/grammnu.html |date=2005-09-24 }}
* [http://www.arts.uwaterloo.ca/~skidmore/grammarpage.htm Gramatika nemačkog na internetu]
* [http://io.uwinnipeg.ca/~oberle/courses/review.html Pregled nemačke gramatike] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050828033549/http://io.uwinnipeg.ca/~oberle/courses/review.html |date=2005-08-28 }}
* [http://home.debitel.net/user/xianjun/german/yu_fa.htm Sažeta nemačka gramatika] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050826104303/http://home.debitel.net/user/xianjun/german/yu_fa.htm |date=2005-08-26 }} na kineskom
* [http://www.cas.muohio.edu/~greal/netzgrammatik/grammar.html Nemačke gramatičke tablice]
* [http://www.deutschakademie.de/online-deutschkurs/kroatisch/ Vežbe nemačke gramatike]
* [https://ifu-institut.at/online-lernen/grammatik/ Gramatika njemačkog jezika online ]

{{Službeni jezici EU}}
{{Normativna kontrola}}

[[Kategorija:Njemački jezik| ]]
[[Kategorija:Zapadnogermanski jezici]]
[[Kategorija:Jezici Njemačke]]
[[Kategorija:Jezici Austrije]]
[[Kategorija:Jezici Belgije]]
[[Kategorija:Jezici Lihtenštajna]]
[[Kategorija:Jezici Luksemburga]]
[[Kategorija:Jezici Švicarske]]
[[Kategorija:Jezici Estonije]]
[[Kategorija:Jezici Evropske unije]]</text>
      <sha1>4ntogagrayfgyfw005bvauhci0m5jfz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nikola Kopernik</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2580</id>
    <revision>
      <id>42607339</id>
      <parentid>42592289</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T09:32:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>42607339</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="53000" sha1="n07uicz3tiy6evxa4httsydhj6ky3br" xml:space="preserve">{{Infokutija naučnik
| ime = Nikola Kopernik
| slika = Copernicus.jpg
| opis_slike = Nikola Kopernik, astronom
| datum_rođenja = [[19. 2.|19. februar]] [[1473]].
| mjesto_rođenja = [[Torun]], [[Kraljevina Poljska (1025–1385)|Kraljevina Poljska]]
| datum_smrti = {{dda|1543|5|24|1473|2|19|df=y}}
| mjesto_smrti = [[Frombork]], [[Kraljevina Poljska (1025–1385)|Kraljevina Poljska]]
| država_smrti = 
| polje = [[teologija]], [[matematika]], [[medicina]] i [[astronomija]]
| škola = [[Jagelonski univerzitet]], [[Univerzitet u Bolonji]], [[Univerzitet u Padovi]]
| mentor = 
| institucija = 
| akademija = 
| studenti = 
| poznat_po = [[Heliocentrizam|heliocentrizmu]]
| nagrade = 
| napomene = 
}}

[[Datoteka:Apparent retrograde motion.gif|mini|desno|300px|Kretanje [[Sunce|Sunca]] (žuto), [[Zemlja|Zemlje]] (plavo) i [[Mars]]a (crveno) prema [[heliocentrični sustav|heliocentričnom sustavu]] (lijevo) i [[geocentrični sustav|geocentričnom sustavu]] (desno). &lt;br /&gt;
Napomena: putanje planeta su kružnice prema '''Kopernikovom sustavu''' i putanja Marsa je 2 godine (umjesto stvarnih 1.88 [[godina]]) zbog jednostavnosti.]]
[[Datoteka:De revolvtionibvs orbium coelestium 1566 (99146257) (cropped).jpg|mini|desno|300px|Naslovnica drugog izdanja Kopernikovog djela ''O vrtnji nebeskih krugova'' ([[Latinski jezik|lat]].''De revolutionibus orbium coelestium'') tiskanog [[1566.]] g. u [[Basel]]u.]] 
[[Datoteka: Positional astronomy.svg|mini|desno|300px|Skica pokazuje [[elongacija|elongacije]] ([[kut]]eve između [[Sunce|Sunca]] i [[planet]]a) s obzirom na položaj [[Zemlja|Zemlje]] u odnosu na Sunce.]]

'''Nikola Kopernik''' ([[poljski jezik|poljski]]: '''Mikołaj Kopernik''', [[Latinski jezik|lat]]. ''Nicholas Copernicus'') (Thorn ([[Toruń]]), [[19. februar]] [[1473]]. - (Frauenburg) [[Frombork]], [[24. maj]] [[1543]].), [[Poljska|poljski]] [[astronom]] iz [[Kraljevina Pruska|Kraljevine Pruske]] koja je od [[1466.]] pripadala [[Kraljevina Poljska (1025–1385)|Kraljevini Poljskoj]].&lt;ref name=&quot;Dzieje nauki polskiej&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;plato.stanford&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;psb4&quot;/&gt; Iz redova je [[isusovci|isusovaca]].

Između [[1491]]. - [[1494]]. studirao je [[teologija|teologiju]], [[matematika|matematiku]], [[medicina|medicinu]] i [[astronomija|astronomiju]] u [[Krakov|Krakówu]].&lt;ref&gt;[http://www.svetplus.com/vesti/24551/nikola-kopernik:-bez-njega-bi-svemir-bio-neshvacen „Nikola Kopernik: Bez njega bi svemir bio nešvaćen“], S. P., ''svetplus.com'', 19. februar [[2013]]. Pristupljeno [[3. decembar|3. decembra]] 2013.&lt;/ref&gt; Od [[1496]]. do [[1504]]. studirao je [[Kanonsko pravo (Katolička crkva)|kanonsko pravo]] ([[Univerzitet u Bologni]]), [[astronomija|astronomiju]]([[Jagelonski univerzitet]], Kraków) i medicinu u [[Italija|Italiji]]. Poslije je bio do [[1512]]. godine [[liječnik]] i tajnik svom ujaku, varmijskom biskupu (''Warmia'', poljska crkvena kneževina na ušću [[Visla|Visle]]), onda do kraja svog života je bio svećenik u ''Fromborku (ondašnji Frauenburg)'', gdje je na jednoj kuli tvrđave, koja je okruživala crkvu, uredio [[zvjezdarnica|zvjezdarnicu]] ([[Kopernikov toranj]]) s koje je promatrao nebeska gibanja. Na temelju tih promatranja, a i rezultata do kojih je došao, napisao je djelo ''O vrtnji nebeskih krugova'' ([[Latinski jezik|lat]]. ''De revolutionibus orbium coelestium'') u 6 knjiga, objavljeno u [[Nürnberg]]u [[1543]]. godine, neposredno pred smrt.&lt;ref&gt;[http://www.virtualnigrad.com/Nikola_Kopernik-160-12718 „Nikola Kopernik“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131113200315/http://www.virtualnigrad.com/Nikola_Kopernik-160-12718 |date=2013-11-13 }}, ''virtualnigrad.com''. Pristupljeno 3. decembra 2013.&lt;/ref&gt; Ovo djelo bijaše revolucionarna prekretnica u [[astronomija|astronomiji]], te je bilo poticajem kapitalnih otkrića [[Johannes Kepler|Keplera]] i [[Isaac Newton|Newtona]].&lt;ref&gt;[http://znanost.geek.hr/clanak/nikola-kopernik/ „Nikola Kopernik“]{{Dead link|date=November 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ''http://znanost.geek.hr'', [[2{{Dead link|date=December 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=December 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=November 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}5. januar]] [[2010]]. Pristupljeno 3. decembra 2013.&lt;/ref&gt;

Kopernikov ili [[heliocentrični sustav]] svijeta zasniva se na tvrdnjama da se [[Zemlja (planet)|Zemlja]] okreće oko svoje osi i da kruži oko [[Sunce|Sunca]].&lt;ref&gt;[http://www.zivotopis.hr/biografija/nikola-kopernik/ „Nikola Kopernik - biografija“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130523040203/http://www.zivotopis.hr/biografija/nikola-kopernik/ |date=2013-05-23 }}, ''zivotopis.hr''. Pristupljeno 3. decembra 2013.&lt;/ref&gt; Ove tvrdnje su uskoro bile prihvaćene u [[znanost|znanstvenim]] krugovima, ali su ujedno uzrokovale uzbunu u crkvenim krugovima. Stoga je papa [[1616]]. ovo Kopernikovo djelo zabranio, tj. stavio na index, sve do [[1822]]. Valja reći i da su ostale kršćanske sljedbe (npr. [[kalvinizam]]) bile protiv heliocentričnoga sustava, a da ga je i odbacivao nemali dio znanstevnika onoga doba (npr. [[Francis Bacon]]) zbog korelacije s mjerenjima koja nije, u to doba, bila bolja od geocentričnoga ili [[Ptolomejev sustav|Ptolomejeva sustava]].

Nikola Kopernik pokopan je u [[Katedrala|katedrali]] u Fromborku na sjeveru Poljske. Međutim, sve do [[2005.]] godine točno mjesto njegovog ukopa nije bilo poznato, a te godine ga je utvrdio [[arheologija|arheolog]] Jerzy Gassowski, što je kasnije i potvrđeno identifikacijom. 23. svibnja [[2010.]] Kopernik je ponovno pokopan u istoj katedrali, ali uz zasluženu svečanost i na poznatu mjestu.&lt;ref&gt;[http://novine.novilist.hr/Default.asp?WCI=Rubrike&amp;WCU=285A285B2863285D2863285A2858285928582863289B289E28912892288D289C28632863285C2861285C285E285F286028632863286328592863W Novi list o ponovnom pokopu Nikole Kopernika]&lt;/ref&gt;

== Kopernikov sistem ==
Nikola Kopernik je na samome kraju svoga života objavio djelo ''O vrtnji nebeskih krugova'' ([[Latinski jezik|lat]]. ''De revolutionibus orbium coelestium'') u kojem zagovara [[heliocentrični sustav|heliocentrični model svemira]], tj. onaj u kojem je [[Sunce]], a ne [[Zemlja]], postavljena u njegovo središte.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Gingerich, O. &quot;Did Copernicus Owe a Debt to Aristarchus?&quot; Journal for the History of Astronomy, Vol.16, NO.1/FEB, P. 37, 1985&lt;/ref&gt; Kopernik je promijenio i [[kalendar]] zbog pomicanja proljetne točke uslijed [[precesija|precesije]] (pomicanja Zemljine osi vrtnje). Također, utvrđuje postojanje trostrukoga gibanja Zemlje: njezinu rotaciju oko osi, revoluciju (gibanje Zemlje oko Sunca) i precesiju Zemljine osi. Ostali se planeti, smatra Kopernik, gibaju po [[kružnica]]ma oko Sunca, a [[Mjesec]] ne smatra planetom. Iako je izbjegao progon i [[Inkvizicija|inkviziciju]], jer mu je kapitalno djelo tiskano pred kraj života, njegovo je djelo raspirilo žestoke rasprave, sukobe i promjene.&lt;ref&gt;[http://ahyco.uniri.hr/povijestfizike/renesansa_mehanika.htm] Ivan Supek: &quot;Povijest fizike&quot;, ahyco.uniri.hr, 2014.&lt;/ref&gt;

Nikola Kopernik je bio vrstan [[matematika|matematičar]] i promatrač. Heliocentrični sustav prikazao je kao matematički zaokruženu i utemeljenu [[teorija|teoriju]], koja se opravdala rezultatima promatranja. Izvedene tablice gibanja [[planet]]a i [[Mjesec]]a veoma su se točno ostvarivale. Kopernik je raskinuo sa suštinom [[Klaudije Ptolemej|Ptolomejeva]] [[geocentrični sustav|geocentričnog sustava]]. Zemlju je svrstao u jednaki red s drugim planetima. Učinio je to time što je u predodžbi Ptolomejeva sustava zamijenio mjesta Zemlje (zajedno s Mjesečevom stazom) i Sunca. Zemlja je treći po redu planet u sustavu gdje središnje mjesto zauzima Sunce ([[Sunčev sustav]]). [[Zvijezde]] su odmaknute na vrlo velike daljine. No ne samo to. S redoslijedom planeta povezana su i gibanja. Dnevno gibanje neba rastumačeno je obrtanjem Zemlje oko vlastite osi, a godišnje gibanje neba i Sunca obilaženjem Zemlje oko Sunca. Postojalo je i treće gibanje, [[precesija|precesijsko]] gibanje Zemljine osi koje je mnogo lakše ugraditi u taj sustav nego u geocentrični, ali koje sam Kopernik nije do kraja shvatio.

Tvrdnjama [[stara Grčka|starogrčkih]] [[Filozofija|filozofa]] da glomazna Zemlja mora biti nepokretna suprostavljene su protutvrdnje iste naravi: ako se Zemlja ne bi mogla gibati oko Sunca, kako bi se tek onda mogla gibati beskonačna [[sfera]] zvijezda oko male Zemlje?! Kopernikovo doba razlikovalo se od [[antika|antičkog]] u shvaćanju [[fizika]]lnih pojava, pa je Kopernik mogao ispravno tvrditi da je [[težina]] nešto što je uzrokom da su [[Nebesko tijelo|nebeska tijela]] oblikovana u [[kugla|kugle]].

Formalna obrada koju je Kopernik dao sustavu ne razlikuje se mnogo od obrade Ptolomejeva geocentričnog sustava (time je novi sustav lakše i prihvaćen). Zadržana su [[Kružno gibanje|kružna gibanja]] planeta, s epiciklima i deferentima. Za sve je planete Kopernik našao da je [[polumjer]] epicikla 3 puta manji od razmaka Sunca i centra deferenta. Broj kružnica nije Kopernikovim zahvatom bitnije smanjen, od 80 na 34, no i takvim je načinom uspjelo matematički opravdati heliocentrični sustav unutar točnosti kojom su tada vršena opažanja. Osim toga heliocentrični sustav ima znatne prednosti pred geocentričnim. Tako je Koperniku uspjelo da izvede srednje udaljenosti planeta od Sunca, mjerene Zemljinom srednjom udaljenošću. Stvarnu udaljenost Zemlje od Sunca, Kopernik nije poznavao točnije od [[Klaudije Ptolomej|Klaudija Ptolomeja]].

=== Određivanje srednjih udaljenosti planeta ===
Kopernik je raspolagao metodom kojom se određuju srednje [[Duljina|udaljenosti]] [[planet]]a od [[Sunce|Sunca]], mjerene srednjom udaljenosti [[Zemlja|Zemlje]]. Metoda je dosta jednostavna s obzirom na unutarnje planete blize Suncu. Kut najveće [[elongacija|elongacije]] (najveći kutni otklon planeta od Sunca) izravno je povezan s udaljenosti planeta od Sunca i udaljenosti Zemlje od Sunca. [[Tangenta]] na stazu planeta povučena sa Zemlje pokazuje smjer u kojemu je planet najviše otklonjen od Sunca. Kako je u slučaju [[kružnica|kružnice]] tangenta okomita ne njezin [[polumjer]], to je [[trokut]] Zemlja – planet – Sunce pravokutan, pa vrijedi:

:&lt;math&gt;a = a_Z sin \vartheta\,&lt;/math&gt;
gdje je: ''a'' - srednja udaljenost unutarnjeg planeta od Sunca, ''a&lt;sub&gt;Z&lt;/sub&gt;'' - srednja udaljenost Zemlje od Sunca i ''ϑ'' – kut najveće elongacije.

Ako [[Planetarna putanja|planetske staze]] nisu kružnice s centrom u Suncu, odnosno uopće nisu [[kružnica|kružnice]], najveća će elongacija ovisiti o dijelu staze koji dotiče [[tangenta]], no iz više mjerenih najvećih elongacija određuje se srednja udaljenost unutarnjeg planeta od Sunca ''a'' pomoću udaljenosti Zemlja – Sunce ''a&lt;sub&gt;Z&lt;/sub&gt;'' kao mjernom jedinicom.

Da bi se odredile srednje udaljenosti vanjskih planeta (koji su udaljeniji od Sunca u odnosu na Zemlju), mora se izmijeniti uloga Zemlje i planeta. Znači, treba naći [[kut]] najveće elongacije pod kojim bi promatrač s nekog drugog planeta vidio Zemlju! Zadatak se rješava u načelu jednako kao i za unutarnje planete, no s mnogo složenijom geometrijskom analizom, a Kopernik ju je proveo na temelju podataka s kojima je raspolagao.

Tablica ispod pokazuje Kopernikove i današnje rezultate (osnova je udaljenost Zemlje od Sunca ''a&lt;sub&gt;Z&lt;/sub&gt;''):

{| class=&quot;wikitable&quot;
|- bgcolor=&quot;#efefef&quot;
!Qu|Odnos ''a/a&lt;sub&gt;Z&lt;/sub&gt;''||Kopernik||Danas
|-align = &quot;center&quot;
|[[Merkur]]||0.376||0.387
|-align = &quot;center&quot;
|[[Venera]]||0.7196||0.723  		
|-align = &quot;center&quot;
|[[Mars]]||1.52||1.524  		
|-align = &quot;center&quot;
|[[Jupiter]]||5.217||5.203 
|-align = &quot;center&quot;
|[[Saturn]]||9.184||9.54			
|}

=== Određivanje sideričkih godina ===
U novom heliocentričnom sustavu trebalo je uvesti novu [[astronomija|astronomsku]] veličinu, a to je [[zvjezdana godina|zvjezdana ili siderička godina]]. [[Tropska godina|Sinodička godina]] je [[ophodno vrijeme]] u kojem se ponovi isti položaj planeta i Zemlje u odnosu na Sunce, dakle razdoblje ponavljanja istih položaja tih triju tijela, i neposredno se mjeri kao osobina prividnog [[Planetarna putanja|planetskog kretanja]]. Zbog Zemljinog kretanja oko Sunca, siderički i sinodički periodi nebeskih tijela se razlikuju. Dakle sinodička godina ne prestavlja samo osobinu nekog planeta, već ovisi i o tome kako se Zemlja giba oko Sunca. Siderička godina je vrijeme ophoda planeta oko Sunca u [[koordinatni sustav|koordinatnom sustavu]] koji je vezan za daleke [[zvijezde]], a centar ima u Suncu. Takav je period istinska [[fizikalna veličina]] koja pripada samo planetu. S druge strane siderička godina se ne može mjeriti izravno, pa je treba računski odrediti.

Pretpostavimo da se [[planet]]i gibaju stalnim [[brzina]]ma po [[kružnica|kružnici]] (vidi sliku desno). Zamislimo unutarnji planet (npr. [[Venera]]) u donjoj [[Konjunkcija (astronomija)|konjukciji]] (položaj 1) i pratimo njegovo kretanje i kretanje Zemlje oko Sunca, sve do trenutka iduće donje konjukcije. Planet se nalazi na kraćoj stazi i giba se brže, pa će prevaliti puni kut i još kut ''A'' do ponovne donje konjukcije (položaj 2). Do tog položaja protekla je jedna sinodička godina planeta ''S''. Zemlja se u isto vrijeme ''S'' putanjom pomakla samo za kut ''A'', a za vlastitu sideričku godinu ''Z'' imala bi prevaliti puni [[kut]]. Tom tvrdnjom iskazali smo odnos:

:&lt;math&gt; \frac{A}{360^o} \,=\, \frac{S}{Z} \!&lt;/math&gt;

Kut od 360° planet prelazi u svojoj sideričkoj godini ''P''. Kut 360° + ''A'' planet je prešao za vrijeme sinodičke godine, a sam kut ''A'' prešao je za vrijeme koje je jednako razlici sinodičke i sideričke godine. Time je izražen odnos:

:&lt;math&gt; \frac{A}{360^o} \,=\, \frac{S - P}{Z} \!&lt;/math&gt;

Izjednače li se desne strane tih odnosa, izlazi za donje ili unutarnje planete:

:&lt;math&gt; \frac{1}{P} \,=\, \frac{1}{Z} \,+\, \frac{1}{S} \!&lt;/math&gt;
gdje je: ''P'' - siderička godina unutarnjeg planeta; ''Z'' - siderička godina Zemlje; ''S'' - sinodička godina unutarnjeg planeta.

Za izračunavanje sideričke godine vanjskih (gornjih) planeta treba da u jednadžbi zamijenimo mjesta Zemlje i planeta. Ono što je Zemlja za unutarnji planet, to je vanjski planet za Zemlju! Tada se dobiva za gornje ili vanjske planete:

:&lt;math&gt; \frac{1}{P} \,=\, \frac{1}{Z} \,-\, \frac{1}{S} \!&lt;/math&gt;
gdje je: ''P'' - siderička godina vanjskog planeta; ''Z'' - siderička godina Zemlje; ''S'' - sinodička godina vanjskog planeta.

Sinodička godina u tim odnosima je '''srednja sinodička godina'''. Inače se vrijeme između dva ista razmještaja Zemlje, planeta i Sunca mijenja zbog izduženosti staza i kretanja planeta s nejednakom brzinom po stazi.&lt;ref&gt;Vladis Vujnović : &quot;Astronomija&quot;, Školska knjiga, 1989.&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
|- bgcolor=&quot;#efefef&quot;
!Qu|[[Planet]]||[[Tropska godina|Sinodička godina]]||[[Zvjezdana godina|Siderička (zvjezdana) godina]]
|-align = &quot;center&quot;
|[[Merkur]]||115.9 [[dan]]a||88 dana  		
|-align = &quot;center&quot;
|[[Venera]]||583.9 d||224.7 d  	
|-align = &quot;center&quot;
|[[Zemlja]]|| - ||365.26 d			
|-align = &quot;center&quot;
|[[Mars]]||780 d||687 d  				
|-align = &quot;center&quot;
|[[Jupiter]]||399 d||11.86 [[godina]]   		
|-align = &quot;center&quot;
|[[Saturn]]||378 d||29.46 g	
|-align = &quot;center&quot;
|[[Uran]]||370 d||84.01 g   	
|-align = &quot;center&quot;
|[[Neptun]]||367.5 d||164.8 g	
|-align = &quot;center&quot;
|[[Pluton]]||366.7 d||247.7 g    								
|}

== Povezano ==
* [[Aristarh sa Samosa]]
* [[Kopernik (krater)]]
* [[Univerzitet Nikole Kopernika]]

== Reference ==
{{izvori|2|refs=

&lt;ref name=&quot;Dzieje nauki polskiej&quot;&gt;{{cite book |title= Dzieje nauki polskiej|last= Iłowiecki|first= Maciej|language=Polish |date= 1981|publisher= Wydawnictwo Interpress|location= Warszawa|isbn= 83-223-1876-6|page= 40|pages= |url= |accessdate=}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;plato.stanford&quot;&gt;{{cite web |url=http://plato.stanford.edu/entries/copernicus/#1 |author=Sheila Rabin |title=Nicolaus Copernicus |accessdate=22 April 2007 |work=Stanford Encyclopedia of Philosophy}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;psb4&quot;&gt;Dobrzycki and Hajdukiewicz (1969), p. 4.&lt;/ref&gt;

&lt;!--
&lt;ref name=&quot;O historii i o współczesności&quot;&gt;{{cite web |url=http://glos.uni.torun.pl/2003/05/historia/|title=''O historii i o współczesności'' (On History and the Present Day)|accessdate=22 April 2007 |language=Polish |author=Melkowski, Stefan |date=May 2003}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;100 Percent&quot;&gt;{{cite news |url=http://www.usatoday.com/tech/science/discoveries/2005-11-03-copernicus-grave_x.htm |title=Copernicus' grave found in Polish church |accessdate=26 July 2012 |work=USA Today |date=3 November 2005}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;archive&quot;&gt;[[#Reference-Dreyer-1953|Dreyer]] [https://archive.org/stream/historyofplaneta00dreyuoft#page/319/mode/1up (1953, p. 319)].&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;archive38&quot;&gt;[[#Reference-Dreyer-1953|Dreyer]] (1953, [https://archive.org/stream/historyofplaneta00dreyuoft#page/134/mode/2up pp. 135–48]); [[#Reference-Heath-1913|Heath (1913)]], [https://archive.org/stream/aristarchusofsam00heatuoft#page/301/mode/2up pp. 301–8)]&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;archive39&quot;&gt;[[#Reference-Dreyer-1953|Dreyer (1953)]], [https://archive.org/stream/historyofplaneta00dreyuoft#page/40/mode/2up pp. 40–52]; [[#Reference-Linton-2004|Linton (2004, p. 20)]].&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;archive40&quot;&gt;[[#Reference-Dreyer-1953|Dreyer (1953)]], [https://archive.org/stream/historyofplaneta00dreyuoft#page/122/mode/2up pp. 123–35]; [[#Reference-Linton-2004|Linton (2004, p. 24)]].&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;archive48&quot;&gt;Decree of the General Congregation of the Index, 5 March 1616, translated from the Latin by Finocchiaro [[#Reference-Finocchiaro-1989|(1989, pp. 148–149)]]. An [https://web.archive.org/web/20070930013053/http://astro.wcupa.edu/mgagne/ess362/resources/finocchiaro.html#indexdecree on-line copy] of Finocchiaro's translation has been made available by Gagné [[#Reference-Gagne-2005|(2005)]].&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;armitage51&quot;&gt;Angus Armitage, ''The World of Copernicus'', p. 51.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;armitage55&quot;&gt;Angus Armitage, ''The World of Copernicus'', p. 55.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;armitage75–77&quot;&gt;Angus Armitage, ''The World of Copernicus'', pp. 75–77.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;armitage91&quot;&gt;&quot;Copernicus seems to have drawn up some notes [on the displacement of good coin from circulation by debased coin] while he was at [[Olsztyn]] in 1519. He made them the basis of a report on the matter, written in German, which he presented to the Prussian Diet held in 1522 at [[Grudziądz]]... He later drew up a revised and enlarged version of his little treatise, this time in Latin, and setting forth a general theory of money, for presentation to the Diet of 1528.&quot; Angus Armitage, ''The World of Copernicus'', 1951, p. 91.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;armitage97–98&quot;&gt;Angus Armitage, ''The World of Copernicus'', pp. 97–98.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;armitage98&quot;&gt;Angus Armitage, ''The World of Copernicus'', p. 98.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;armitage2-62&quot;&gt;&quot;He was a linguist with a command of Polish, German and Latin, and he possessed also a knowledge of Greek rare at that period in northeastern Europe and probably had some acquaintance with Italian and Hebrew.&quot; Angus Armitage, ''Copernicus, the founder of modern astronomy'', p. 62.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;beginnings&quot;&gt;{{cite journal|author=Oliver Volckart|title=Early Beginnings of the Quantity Theory of Money and Their Context in Polish and Prussian Monetary Policies, c. 1520–1550|url=https://archive.org/details/sim_economic-history-review_1997-08_50_3/page/430|journal=The Economic History Review|volume=50|series=New Series |date=1997|pages=430–49|issue=3|doi=10.1111/1468-0289.00063 }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Britannica&quot;&gt;{{cite encyclopedia|encyclopedia=Encyclopædia Britannica Online|title=Copernicus, Nicolaus|url=http://www.britannica.com/eb/article-9105759|accessdate=21 September 2007|edition= |date=2007|publisher=Encyclopædia Britannica}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Calendar&quot;&gt;{{cite web|url=http://satucket.com/lectionary/Calendar.htm |title=Calendar of the Church Year according to the Episcopal Church |publisher=Satucket.com |date=12 June 2010 |accessdate=17 August 2012}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Cohen&quot;&gt;{{cite book|title=Revolution in Science|url=https://archive.org/details/revolutioninscie00iber|author=I. Bernard Cohen|date=1985|page=[https://archive.org/details/revolutioninscie00iber/page/497 497]|publisher=Belknap Press of Harvard University Press|location=Cambridge, MA|isbn=0-674-767780}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;copernicus1&quot;&gt;{{cite web|author=Paula Findlen|url=http://photo.pds.org:5005/advanced/article?id=ar132860&amp;st=copernicus |title=Copernicus, Nicolaus|publisher=World Book Advanced|date=2013|accessdate=31 May 2013}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;countenanced&quot;&gt;Gingerich [[#Reference-Gingerich-2004|(2004, pp.&amp;nbsp;187–89, 201)]]; Koyré [[#Reference-Koyre-1973|(1973, p.&amp;nbsp;94)]]; Kuhn [[#Reference-Kuhn-1957|(1957, p.&amp;nbsp;93)]]; Rosen [[#Reference-Rosen-2004|(2004, p.&amp;nbsp;123)]]; Rabin [[#Reference-Rabin-2005|(2005)]]. Robbins [[#Reference-Robbins-1964|(1964, p.x)]], however, includes Copernicus among a list of Renaissance astronomers who &quot;either practiced astrology themselves or countenanced its practice&quot;.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Danielson&quot;&gt;Danielson [[#CITEREFDanielson2006|(2006)]]{{page needed|date=June 2013}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Davies20&quot;&gt;{{cite book|last=Davies|first=Norman|title=God's playground. A History of Poland in Two Volumes|publisher=[[Oxford University Press]]|date=2005|volume=II|isbn=0-19-925340-4|page=20}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Davies26&quot;&gt;{{cite book|last=Davies|first=Norman|title=God's playground. A History of Poland in Two Volumes|publisher=[[Oxford University Press]]|date=2005|volume=II|isbn=0-19-925340-4|page=26}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;DeMarco&quot;&gt;{{cite web|author=Peter DeMarco|url=http://www.boston.com/news/education/higher/articles/2004/04/13/book_quest_took_him_around_the_globe |title=Book quest took him around the globe |publisher= The Boston Globe |date=13 April 2004 |accessdate=3 June 2013}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Element112&quot;&gt;{{cite web | url = http://www.iupac.org/web/nt/2010-02-20_112_Copernicium | title = Element 112 is Named Copernicium | first = Terrence | last = Renner | publisher=International Union of Pure and Applied Chemistry | date = 20 February 2010| accessdate =20 February 2010}}{{dead link|date=February 2013}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;encyclopedia&quot;&gt;&quot;Copernicus, Nicolaus&quot;, ''[[Encyclopedia Americana]]'', 1986, vol. 7, pp. 755–56.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;encyclopedia42&quot;&gt;[http://www.encyclopedia.com/topic/Nicholas_Copernicus.aspx &quot;Nicholas Copernicus&quot;], ''The Columbia Encyclopedia'', sixth edition, 2008. Encyclopedia.com. 18 July 2009.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;encyclopedia43&quot;&gt;&quot;Copernicus, Nicolaus&quot;, ''The Oxford World Encyclopedia'', [[Oxford University Press]], 1998.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;exercitations&quot;&gt;''Exercitations concerning the Name, Original, Nature, Use, and Continuance of a Day of Sacred Rest'', Exercitation II = An Exposition of the Epistle to the Hebrews, Exercitation XXXVI, section 16 (''Works'', London, 1850–1855; re-issued, Edinburgh, 1862, XIX, 310).&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;fox&quot;&gt;{{cite web|last=Fox |first=Stuart |url=http://www.popsci.com/scitech/article/2009-07/element-112-named-copernicum |title=14 July 2009 – Element 112 shall be named &quot;copernicium&quot;, http |publisher=//www.popsci.com/ |date=14 July 2009 |accessdate=17 August 2012}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Genetic&quot;&gt;{{Cite journal|last=Bogdanowicz |first=W. |date=2009 |title=Genetic identification of putative remains of the famous astronomer Nicolaus Copernicus |journal=[[Proceedings of the National Academy of Sciences|PNAS]]|pmid=19584252 |volume=106 |issue= 30|pmc=2718376|pages=12279–12282 |doi=10.1073/pnas.0901848106|last2=Allen|first2=M.|last3=Branicki|first3=W.|last4=Lembring|first4=M.|last5=Gajewska|first5=M.|last6=Kupiec|first6=T. |bibcode = 2009PNAS..10612279B }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Germany&quot;&gt;{{cite book|last=Burleigh|first=Michael|title=Germany turns eastwards. A study of Ostforschung in the Third Reich|url=https://archive.org/details/germanyturnseast0000burl_s4m9|publisher=CUP Archive|date=1988|isbn=0-521-35120-0|pages=[https://archive.org/details/germanyturnseast0000burl_s4m9/page/60 60], 133, 280}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Gingerich p143&quot;&gt;Gingerich (2004), p.&amp;nbsp;143.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;goddu&quot;&gt;Goddu (2010: 245–6)&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;google12&quot;&gt;&quot;The Watzelrodes—or Watzenrodes—in spite of their rather Germanic name seemed to have been good Poles (enemies of the Teutonic Order).&quot; Koyre, p. 38.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;google14&quot;&gt;&quot;Lucas was on more friendly terms with his successors, Johann Albert (Jan Olbracht) (from 1492 to 1501), and later Alexander (Aleksander) (from 1501 to 1506), and Sigismund (Zygmunt) I (from 1506).&quot; Gassendi &amp; Thill, p.&amp;nbsp;22.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;google16&quot;&gt;&quot;He spoke German, Polish and Latin with equal fluency as well as Italian.&quot; Stone, p.&amp;nbsp;101.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;google17&quot;&gt;&quot;He spoke Polish, Latin and Greek.&quot; Somerville, p.&amp;nbsp;10.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;google18&quot;&gt;&quot;''Deutsch war für Kopernikus Muttersprache und Alltagssprache, wenn auch der schriftliche Umgang fast ausschließlich auf Lateinisch erfolgte.''&quot; Carrier, p.&amp;nbsp;192.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;google19&quot;&gt;&quot;Although great importance has frequently been ascribed to this fact, it does not imply that Copernicus considered himself to be a German. The 'nationes' of a medieval university had nothing in common with nations in the modern sense of the word. Students who were natives of Prussia and Silesia were automatically described as belonging to the Natio Germanorum. Furthmore, at Bologna, this was the 'privileged' nation; consequently, Copernicus had very good reason for inscribing himself on its register.&quot; Koyre, p. 21&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;google2&quot;&gt;&quot;The name of the village, not unlike that of the astronomer's family, has been variously spelled. A large German atlas of Silesia, published by Wieland in Nuremberg in 1731, spells it Kopernik.&quot; Mizwa, p.&amp;nbsp;36.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;google20&quot;&gt;&quot;It is important to recognize, however, that the medieval Latin concept of ''natio'', or &quot;nation&quot;, referred to the community of feudal lords both in Germany and elsewhere, not to 'the people' in the nineteenth-century democratic or nationalistic sense of the word.&quot; Johnson, p.&amp;nbsp;23.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;google21&quot;&gt;Koestler, 1968, p. 129.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;google22&quot;&gt;Gassendi &amp; Thill (2002), p. 37.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;google24&quot;&gt;&quot;Kopernik, Koperek, Kopr and Koprnik in Polish—also similarly in other Slavonic languages—means simply dill such as is used in dill pickling. Be it as it may, although the present writer is more inclined towards the occupational interpretation, it is interesting to note ...&quot; Mizwa, p.&amp;nbsp;37.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;google26&quot;&gt;Biskup (1973), p. 32&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;google27&quot;&gt;Biskup (1973), pp. 38, 82&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;google28&quot;&gt;Malagola (1878), p. 562–65&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;google3&quot;&gt;Bieńkowska (1973), p. 15&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;google4&quot;&gt;Rybka (1973), p. 23.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;google5&quot;&gt;Sakolsky (2005), p. 8.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;google50&quot;&gt;From the Inquisition's sentence of 22 June 1633 [[#Reference-Santillana-1976|(de Santillana]], [http://books.google.com.au/books?id=RABIZBnf_y4C&amp;pg=PA306 1976, pp. 306–10]; [[#Reference-Finocchiaro-1989|Finocchiaro]] [https://web.archive.org/web/20070930013053/http://astro.wcupa.edu/mgagne/ess362/resources/finocchiaro.html#sentence 1989, pp.&amp;nbsp;287–91)]&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;google6&quot;&gt;Biskup (1973), p. 16&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;guardian&quot;&gt;{{cite news|author=Bowcott, Owen|date=21 November 2008|url=http://www.guardian.co.uk/science/2008/nov/21/astronomy-archaeology|title=16th-century skeleton identified as astronomer Copernicus|publisher=The Guardian|accessdate=18 January 2010}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Hirshfeld38&gt;&quot;In 1512, Bishop Watzenrode died suddenly after attending King Sigismund's wedding feast in Kraków. Rumors abounded that the bishop had been poisoned by agents of his long-time foe, the Teutonic Knights.&quot; Hirshfeld, p. 38.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Moore50&quot;&gt;&quot;In the [enrollment] documents still in existence we find the entry: ''Nicolaus Nicolai de Torunia''.&quot; Moore (1994), p. 50.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Moore5262&quot;&gt;&quot;[Watzenrode] was also firm, and the Teutonic Knights, who remained a constant menace, did not like him at all; the Grand Master of the order once described him as 'the devil incarnate'. [Watzenrode] was the trusted friend and advisor of three [Polish] kings in succession: John Albert, Alexander (not to be confused with the poisoning pope), and Sigismund; and his influence greatly strengthened the ties between Warmia and Poland proper.&quot; Moore (1994), pp. 52, 62.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;NCGes&quot;&gt;&quot;Nicolaus Copernicus Gesamtausgabe Bd. VI: Urkunden, Akten und NachrichtenDocumenta Copernicana – Urkunden, Akten und Nachrichten, alle erhaltenen Urkunden und Akten zur Familiengeschichte, zur Biographie und Tätigkeitsfeldern von Copernicus, 1996, {{ISBN|978-3-05-003009-8}} [5]'', pp. 62–63.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;psb3&quot;&gt;Dobrzycki and Hajdukiewicz (1969), p. 3.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;psb4-5&quot;&gt;Dobrzycki and Hajdukiewicz (1969), pp. 4–5.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;psb5&quot;&gt;Dobrzycki and Hajdukiewicz (1969), p. 5.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;psb5-6&quot;&gt;Dobrzycki and Hajdukiewicz (1969), pp. 5–6.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;psb6&quot;&gt;Dobrzycki and Hajdukiewicz (1969), p. 6.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;psb7&quot;&gt;Dobrzycki and Hajdukiewicz (1969), p. 7.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;psb7-8&quot;&gt;Dobrzycki and Hajdukiewicz (1969), pp. 7–8.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;psb9&quot;&gt;Dobrzycki and Hajdukiewicz (1969), p. 9.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;psb11&quot;&gt;Dobrzycki and Hajdukiewicz (1969), p. 11.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Kobe&quot;&gt;{{cite journal|author=Donald H. Kobe|title=Copernicus and Martin Luther: An Encounter Between Science and Religion|journal=American Journal of Physics|volume=66|issue=3|page=190|doi=10.1119/1.18844|date=1998|bibcode = 1998AmJPh..66..190K }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Maurice&quot;&gt;{{cite book|title=Defending Copernicus and Galileo: Critical Reasoning in the Two Affairs|url=https://archive.org/details/defendingcoperni0000fino|author=Maurice A. Finocchiaro|publisher=Springer Science &amp; Business Media|date=2010}} {{page needed|date=June 2013}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Milosz37&quot;&gt;{{cite book|last=Miłosz|first=Czesław|title=The history of Polish literature|url=https://archive.org/details/historyofpolishl0002mios|publisher=University of California Press|date=1983|edition=2|isbn=0-520-04477-0|page=[https://archive.org/details/historyofpolishl0002mios/page/37 37]}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;newadvent&quot;&gt;[http://www.newadvent.org/cathen/04352b.htm ''Catholic Encyclopedia''].&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;nytimes&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.nytimes.com/aponline/2010/05/22/world/AP-EU-Poland-Copernicus-Reburied.html|title=Astronomer Copernicus Reburied as Hero|publisher=New York Times|date=22 May 2010}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;omission of general ban&quot;&gt;Heilbron [[#Reference-Heilbron-2005|(2005, p. 307)]]; Coyne [[#Reference-Coyne-2005|(2005, p. 347)]].&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;omission of specific ban&quot;&gt;McMullin [[#Reference-McMullin-2005|(2005, p. 6)]]; Coyne [[#Reference-Coyne-2005|(2005, pp.&amp;nbsp;346–47)]].&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Polish Literature p. 38&quot;&gt;[[Czesław Miłosz]], ''The History of Polish Literature'', p. 38.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Polish tests&quot;&gt;{{cite news |author=Easton, Adam |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/7740908.stm |title=Polish tests 'confirm Copernicus' |accessdate=18 January 2010 |work=BBC News |date= 21 November 2008}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;reference&quot;&gt;Rabin [[#Reference-Rabin-2005|(2005)]].&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;reference36&quot;&gt;[[#Reference-Kuhn-1957|Kuhn, 1957, pp. 187–88]].&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;reference40&quot;&gt;Koestler [[#Reference-Koestler-1963|(1959, p. 191)]].&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;reference46&quot;&gt;Rosen [[#Reference-Rosen-1995|(1995, pp. 151–59)]].&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;reference47&quot;&gt;Rosen [[#Reference-Rosen-1995|(1995, p. 158)]].&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Repcheck&quot;&gt;Repcheck (2007), pp. 79, 78, 184, 186.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;repcheck66&quot;&gt;Repcheck (2007), p. 66.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Rivka&quot;&gt;{{cite book|title=Galileo and the Church|url=https://archive.org/details/galileochurchpol0000feld|author=Rivka Feldhay|publisher=[[Cambridge University Press]]|date=1995}} {{page needed|date=June 2013}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Rosen&quot;&gt;{{cite journal|author=Edward Rosen|title=Calvin's Attitude toward Copernicus|journal=Journal of the History of Ideas|volume=21|date=1960|pages=431–41|issue=3|doi=10.2307/2708147}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Rosen1995 p. 127&quot;&gt;[[#Reference-Rosen-1995|Rosen]] (1995, [http://books.google.com/books?id=C_a1kTvuZ1MC&amp;pg=PA127#v=onepage&amp;f=false p. 127]).&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Rudnicki 2006&quot;&gt;{{cite journal | last = Rudnicki | first = Konrad |date=November–December 2006 | title = The Genuine Copernican Cosmological Principle | journal=Southern Cross Review | pages = note 2 | url = http://southerncrossreview.org/50/rudnicki1.htm | accessdate =21 January 2010}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;sedlar&quot;&gt;Sedlar (1994).&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;seven assumptions&quot;&gt;[[#Reference-Rosen-2004|Rosen (2004)]], [http://books.google.com/books?id=ceSnipu4MykC&amp;pg=PA58 pp.&amp;nbsp;58–59]&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Stephen Mizwa 1943, p. 38&quot;&gt;Mizwa, 1943, p.&amp;nbsp;38.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;successors&quot;&gt;Rosen (1995) {{page needed|date=June 2013}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;gravemystery&quot;&gt;{{Cite journal |last=Gingerich |first=O. |date=2009 |title=The Copernicus grave mystery |journal=PNAS |volume=106 |issue= 30|pages=12215–12216 |doi=10.1073/pnas.0907491106 |pmid=19622737 |pmc=2718392 |bibcode = 2009PNAS..10612215G }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;watzenrode&quot;&gt;{{BBKL|w/watzenrode|autor=Wojciech Iwanczak|artikel=Watzenrode, Lucas|band=13|spalte=389–393}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;webexhibits&quot;&gt;{{cite web|url=http://webexhibits.org/calendars/year-text-Copernicus.html|title=Schönberg, Nicholas, ''Letter to Nicolaus Copernicus'', translated by Edward Rosen}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;weissenbacher&quot;&gt;Weissenbacher (2009), p. 170.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Westman&quot;&gt;{{cite book|title=The Copernican Question: Prognostication, Skepticism, and Celestial Order|author=Robert S. Westman|publisher=University of California Press|date=2011|location=Los Angeles, CA}} {{page needed|date=June 2013}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;wikisource&quot;&gt;[http://de.wikisource.org/wiki/Nicolaus_Coppernicus_aus_Thorn_%C3%BCber_die_Kreisbewegungen_der_Weltk%C3%B6rper/Vorwort#Orthographie Maximilian Curtze, ''Ueber die Orthographie des Namens Coppernicus'', 1879]&lt;/ref&gt;
--&gt;
}}

== Literatura ==
{{refbegin|2}}
* {{cite book
 | title = The World of Copernicus
 | author=Armitage, Angus
 | publisher=Mentor Books
 | date= 1951
 | isbn=
 | location= New York, NY
 | ref= Reference-Armitage-1951}}
* {{cite book
|author=Armitage, Angus
|title=Copernicus, the founder of modern astronomy
|url=https://archive.org/details/copernicusfounde0000armi
|publisher=Dorset Press
|date=1990
|isbn=978-0-88029-553-6}}
* {{cite book|ref=harv 
 | title=The development of mathematics
 |url=https://archive.org/details/developmentofmat0000bell_x2o8
 | last=Bell
 | first=Eric Temple
 | authorlink= 
 | publisher=Dover Publications
 | date=1992
 | origyear=1940
 | location=New York
 | isbn=978-0-486-27239-9}}
* {{cite book
 | title = The Scientific World of Copernicus: On the Occasion of the 500th Anniversary of His Birth, 1473–1973''
 | author=Bieńkowska, Barbara
 | publisher=Springer
 | date = 1973
 | isbn = 90-277-0353-1}}
*{{cite book|author=Marian Biskup|title=Regesta Copernicana: (calendar of Copernicus' papers).|language=Polish|date=1973|publisher=Ossolineum}}
*{{cite book|author=Martin Carrier|title=Nikolaus Kopernikus|date=2001|publisher=C.H.Beck|isbn=978-3-406-47577-1}}
* {{cite book
 | title= The Church's Most Recent Attempt to Dispel the Galileo Myth
 | author=Coyne, George V., S.J.
 | others= In McMullin (2005, pp. 340–59)
 | date= 2005
 | ref=Reference-Coyne-2005}}
* {{cite book
|last=Danielson
|first=Dennis Richard
|title=The First Copernican: Georg Joachim Rheticus and the Rise of the Copernican Revolution
|url=https://archive.org/details/firstcopernicang00dani
|publisher=Walker &amp; Company
|location=New York
|date=2006
|ref=harv
|isbn=0-8027-1530-3
}}
* Norman Davies, ''God's Playground: A History of Poland'', 2 vols., New York, Columbia University Press, 1982, {{ISBN|0-231-04327-9}}.
* Dobrzycki, Jerzy, and Leszek Hajdukiewicz, &quot;Kopernik, Mikołaj&quot;, ''Polski słownik biograficzny'' (Polish Biographical Dictionary), vol. XIV, Wrocław, Polish Academy of Sciences, 1969, pp.&amp;nbsp;3–16.
* {{cite book | title= A History of Astronomy from Thales to Kepler
 | last= Dreyer
 | first= John Louis Emil
 | authorlink= 
 | publisher=Dover Publications
 | date= 1953
 | origyear= 1905
 | url=http://www.archive.org/details/historyofplaneta00dreyuoft
 | location= New York, NY
 | ref=Reference-Dreyer-1953}}
* {{cite book
 | title= The Disputed Injunction and its Role in Galileo's Trial
 | author=Fantoli, Annibale
 | others= In McMullin (2005, pp. 117–49)
 | date= 2005
 | ref=Reference-Fantoli-2005}}
* {{cite book
 | title = The Galileo Affair: A Documentary History
 | url = https://archive.org/details/galileoaffair00uisi
 | author=Finocchiaro, Maurice A.
 | publisher=[[University of California Press]]
 | date = 1989
 | location = Berkeley, CA
 | isbn = 0-520-06662-6
 | ref = Reference-Finocchiaro-1989}}
* &lt;cite class=&quot;book&quot; style=&quot;font-style:normal&quot; id=&quot;Reference-Gagne-2005&quot;&gt;{{cite web
 |title       = Texts from ''The Galileo Affair: A Documentary History'' edited and translated by Maurice A. Finocchiaro
 |author      = Gagné, Marc
 |publisher   = West Chester University course ESS 362/562 in History of Astronomy
 |date        = 2005
 |accessdate  = 15 January 2008
 |url         = http://astro.wcupa.edu/mgagne/ess362/resources/finocchiaro.html
 |archiveurl  = https://web.archive.org/web/20070930013053/http://astro.wcupa.edu/mgagne/ess362/resources/finocchiaro.html
 |archivedate = 2007-09-30
 |deadurl     = no
}} (Extracts from Finocchiaro (1989))
*{{cite book|author1=Pierre Gassendi|author2=Olivier Thill|title=The Life of Copernicus 1473–1543|url=https://archive.org/details/lifeofcopernicus0000pier|date=September 2002|publisher=Xulon Press|isbn=978-1-59160-193-7}}
* {{cite book
 | title = The Book Nobody Read
 | author= Gingerich, Owen 
 | publisher=William Heinemann
 | date = 2004
 | isbn = 0-434-01315-3
 | location = London
 | ref = Reference-Gingerich-2004}}
* {{cite book
   |last=Goddu
   |first=André
   |title=Copernicus and the Aristotelian tradition
   |date=2010
   |publisher=Brill
   |location=Leiden, Netherlands
   |ref=harv
   |isbn=978-90-04-18107-6
}}
* {{cite book
| title = The Rise of Scientific Europe, 1500–1800
| url = https://archive.org/details/riseofscientific0000unse_d7c7
| author=Goodman, David C.
|author2=Russell, Colin A.
| publisher=Hodder Arnold H&amp;S
| date = 1991
| isbn = 0-340-55861-X}}
* {{cite book |last= Heath
              |first= Sir Thomas
              |authorlink=  
              |title= Aristarchus of Samos, the ancient Copernicus ; a history of Greek astronomy to Aristarchus, together with Aristarchus's Treatise on the sizes and distances of the sun and moon : a new Greek text with translation and notes
              |url= http://www.archive.org/details/aristarchusofsam00heatuoft
              |date= 1913
              |publisher=[[Oxford University Press]]
              |location= London
              |ref= Reference-Heath-1913}}
*{{cite book|author=Alan W. Hirshfeld|title=Parallax: The Race to Measure the Cosmos|date=1 May 2002|publisher=Henry Holt and Company|isbn=978-0-8050-7133-7}}
* {{cite book
 | title = Censorship of Astronomy in Italy after Galileo
 | author=Heilbron, John L.
 | others = In McMullin (2005, pp. 279–322) 
 | date = 2005
 | ref = Reference-Heilbron-2005}}
* {{cite book|author=Michael Hoskin|title=The Cambridge Concise History of Astronomy|date=18 March 1999|publisher=[[Cambridge University Press]]|isbn=978-0-521-57600-0}}
* {{cite book|author=Lonnie Johnson|title=Central Europe: Enemies, Neighbors, Friends|url=https://archive.org/details/isbn_9780195100716|date=28 September 1996|publisher=[[Oxford University Press]], USA|isbn=978-0-19-802607-5}}
* {{cite book
 | title = The Sleepwalkers: A History of Man's Changing Vision of the Universe
 | url = https://archive.org/details/sleepwalkers00arth
 | last=Koestler
 | first=Arthur
 | author-link= 
 | publisher=Grosset &amp; Dunlap
 | date = 1963
 | origyear = 1959
 | isbn = 0-448-00159-4
 | location = New York, NY
 | ref = Reference-Koestler-1963}} Original edition published by Hutchinson (1959, London)
* {{cite book|author=Arthur Koestler|title=The Sleepwalkers|date=1968|publisher=Macmillan}}
* {{cite book
 | title = Nicolaus Copernicus zum 500. Geburtstag
 | author=Koeppen, Hans
 | display-authors=etal
 | publisher=Böhlau Verlag
 | date = 1973
 | isbn = 3-412-83573-0}}
* {{cite book
 | title = The Astronomical Revolution: Copernicus – Kepler – Borelli
 | author= Koyré, Alexandre 
 | publisher=[[Cornell University Press]]
 | date = 1973
 | isbn = 0-8014-0504-1
 | location = Ithaca, NY
 | ref = Reference-Koyre-1973}}
* {{cite book
 | title = The Copernican Revolution: Planetary Astronomy in the Development of Western Thought
 | url = https://archive.org/details/copernicanrevolu0008kuhn
 | author= Kuhn, Thomas
 | publisher=[[Harvard University Press]]
 | date = 1957
 | oclc = 535467
 | location = Cambridge, MA
 | ref = Reference-Kuhn-1957}}
* {{Cite journal | last = Lindberg | first = David C. | author-link =  | last2 = Numbers | first2 = Ronald L. | author2-link =  | title = Beyond War and Peace: A Reappraisal of the Encounter between Christianity and Science | url = https://archive.org/details/sim_church-history_1986-09_55_3/page/338 | journal=Church History | volume = 55 | issue = 3 | pages = 338–354 | publisher=Cambridge University Press | date = 1986 | doi = 10.2307/3166822 | postscript = . | jstor = 3166822|issn = 0009-6407 }}
* {{cite book | title= From Eudoxus to Einstein: A History of Mathematical Astronomy
 | url= https://archive.org/details/fromeudoxustoein0000lint
 | author=Linton, Christopher M.
 | publisher=[[Cambridge University Press]]
 | date= 2004
 | location= Cambridge
 | isbn= 978-0-521-82750-8
 | ref=Reference-Linton-2004}}
* {{cite book|author=Carlo Malagola|title=Della vita e delle opere di Antonio Urceo detto Codro: studi e ricerch|date=1878|publisher=Fava e Garagnani}}
* {{cite book| title= Manetho Ptolemy Tetrabiblos
| author1= Manetho
| author2= Ptolemy
| others= Loeb Classical Library edition, translated by W.G.Waddell and F.E.Robbins PhD
| date= 1964
| origyear= 1940
| location= London
| publisher=William Heinemann
| ref= Reference-Waddell&amp;Robbins-1964
}}
* {{cite book
 | title = The Church and Galileo
 | author=McMullin, Ernan, ed.
 | publisher=[[University of Notre Dame Press]]
 | date = 2005
 | location = Notre Dame, IN
 | isbn = 0-268-03483-4
 | ref = Reference-McMullin-2005}}
* Miłosz, Czesław, ''The History of Polish Literature'', second edition, Berkeley, [[University of California Press]], 1969, {{ISBN|0-520-04477-0}}.
* Mizwa, Stephen, ''Nicolaus Copernicus, 1543–1943'', Kessinger Publishing, 1943.
* {{cite book
|author=Moore, Patrick
|title=The great astronomical revolution 1543–1687 and the Space Age epilogue
|date=1994
|publisher=Albion
|isbn=978-1-898563-18-1}}
* {{cite book| title= Tetrabiblos
| last= Ptolemy
| first= Claudius
| others= Loeb Classical Library edition, translated by F.E.Robbins PhD
| date= 1964
| origyear= 1940
| location= London
| publisher=William Heinemann
| ref= Reference-Robbins-1964
}}
* &lt;cite class=&quot;book&quot; style=&quot;font-style:normal&quot; id=&quot;Reference-Rabin-2005&quot;&gt;{{cite web
 | title = ''Copernicus''
 | author=Rabin, Sheila
 | publisher=The Stanford Encyclopedia of Philosophy (summer 2005 edition), Edward N. Zalta (ed.)
 | date = 2005
 | accessdate =26 May 2008
 | url = http://plato.stanford.edu/archives/sum2005/entries/copernicus/}}
* {{cite book
|author=Repcheck, Jack
|title=Copernicus' Secret: How the Scientific Revolution Began
|url=https://archive.org/details/copernicussecret00repc
|publisher=Simon &amp; Schuster
|location=New York
|date=2007
|isbn=0-7432-8951-X
}}
* {{cite book
 | title = Copernicus and his Successors
 | url = https://archive.org/details/copernicushissuc0000rose
 | author=Rosen, Edward
 | publisher=Hambledon Press
 | date = 1995
 | isbn = 1-85285-071-X
 | location = London
 | ref = Reference-Rosen-1995}}
* {{cite book
 | title = Three Copernican Treatises:The Commentariolus of Copernicus; The Letter against Werner; The Narratio Prima of Rheticus
 | url = https://archive.org/details/threecopernicant0000cope_t3u1
 | author=Rosen, Edward (translator)
 | publisher=Dover Publications
 | edition = Second Edition, revised
 | date = 2004
 | origyear = 1939
 | isbn = 0-486-43605-5
 | location = New York, NY
 | ref = Reference-Rosen-2004}}
* {{cite book
 | title = Inventing the Flat Earth—Columbus and Modern Historians
 | author= Russell, Jeffrey Burton
 | publisher=Praeger
 | date = 1997
 | origyear = 1991
 | isbn = 0-275-95904-X
 | location = New York, NY
 | ref = Reference-Russell-1997}}
*{{cite book|title=The Review of the Polish Academy of Sciences|date=1973|publisher=&quot;Ossolineum&quot;, the Polish Academy of Sciences Press}}
*{{cite book|author=Josh Sakolsky|title=Copernicus And Modern Astronomy|url=https://archive.org/details/copernicusmodern0000sako|date=1 October 2004|publisher=The Rosen Publishing Group|isbn=978-1-4042-0305-1}}
* {{cite book| title= The Crime of Galileo
           | url= https://archive.org/details/crimeofgalileo0000unse
           | first=Giorgio
           | last=de Santillana
           | authorlink= 
           | origyear= 1955
           | publisher=[[University of Chicago Press]]
           | date= 1976
           | type=Midway reprint
           | location = Chicago, Ill
           | isbn= 0-226-73481-1
           | ref= Reference-Santillana-1976}}
* {{cite book
 | title = East Central Europe in the Middle Ages 1000–1500
 | url = https://archive.org/details/eastcentraleurop0003sedl
 | author=Sedlar, Jean W.
 | publisher=[[University of Washington Press]]
 | isbn = 0-295-97290-4
 | date = 1994}}
*{{cite book|author=Barbara A. Somervill|title=Nicolaus Copernicus: Father Of Modern Astronomy|date=1 January 2005|publisher=Capstone|isbn=978-0-7565-0812-8}}
*{{cite book|author=Daniel Stone|title=The Polish-Lithuanian State: 1386–1795|url=https://archive.org/details/polishlithuanian0000ston|date=2001|publisher=[[University of Washington Press]]|isbn=978-0-295-98093-5}}
* {{cite book
 | title = The Lord of Uraniborg
 | first= Victor E.
 | last= Thoren
 | publisher=[[Cambridge University Press]]
 | date = 1990
 | isbn = 0-521-35158-8
 | location = Cambridge
 | ref = thoren-1990}} (A biography of Danish astronomer and alchemist Tycho Brahe.)
*{{cite book|author=Manfred Weissenbacher|title=Sources of Power: How Energy Forges Human History|url=https://archive.org/details/sourcesofpowerho0002weis|date=September 2009|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-0-313-35626-1}}
{{refend}}

== Vanjske veze ==
{{Commonscat|Nicolaus Copernicus}}
{{refbegin|2}}
* {{Istorijska biblioteka|art2:kopernik-u-ranim-biografijama |Nikola Kopernik u delima ranih biografa}}
* {{Istorijska biblioteka|art2:kopernikova-biografija-polje-sukobljenih-ideja |Kopernikove biografije kao polje polemika}}
* {{gutenberg author| id=Nicolaus+Copernicus | name=Nicolaus Copernicus}}
* {{Gutenberg author |id=Copernicus,+Nicolaus | name=Nicolaus Copernicus}}
* [http://www.bj.uj.edu.pl/bjmanus/revol/titlpg_e.html De Revolutionibus, autograph manuscript] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050728153447/http://www.bj.uj.edu.pl/bjmanus/revol/titlpg_e.html |date=2005-07-28 }} – Full digital facsimile, Jagiellonian University
* {{pl icon}} [http://domwarminski.pl/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=19 Polish translations of letters written by Copernicus in Latin or German] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151018072646/http://domwarminski.pl/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=19 |date=2015-10-18 }}
* [http://hos.ou.edu/galleries//16thCentury/Copernicus/ Online Galleries, History of Science Collections, University of Oklahoma Libraries] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130721202608/http://hos.ou.edu/galleries//16thCentury/Copernicus/ |date=2013-07-21 }} High resolution images of works by and/or portraits of Nicolaus Copernicus in .jpg and .tiff format.
* [http://www.visittorun.pl/index.php?strona=6 Copernicus in Torun]
* [http://copernicus.torun.pl/en/ Nicolaus Copernicus Thorunensis] by the [http://copernicus.torun.pl/en/project/ Copernican Academic Portal]
* [http://www.frombork.art.pl/Ang01.htm Nicolaus Copernicus Museum in Frombork]
* Portraits of Copernicus: [http://www.msnbc.msn.com/id/9913250/ Copernicus's face reconstructed]; [http://www-groups.dcs.st-andrews.ac.uk/~history/PictDisplay/Copernicus.html Portrait] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927183826/http://www-groups.dcs.st-andrews.ac.uk/~history/PictDisplay/Copernicus.html |date=2007-09-27 }}; [http://www.frombork.art.pl/Ang10.htm Nicolaus Copernicus]
* [http://www.hps.cam.ac.uk/starry/coperastrol.html Copernicus and Astrology] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090121212438/http://www.hps.cam.ac.uk/starry/coperastrol.html |date=2009-01-21 }}
* [http://plato.stanford.edu/entries/copernicus/ Stanford Encyclopedia of Philosophy entry]
* [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/4405958.stm 'Body of Copernicus' identified] – BBC article including image of Copernicus using facial reconstruction based on located skull
* [http://www-personal.umich.edu/~jbourj/money2.htm Nicolaus Copernicus on the 1000 Polish Zloty banknote.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090205031910/http://www-personal.umich.edu/~jbourj/money2.htm |date=2009-02-05 }}
* [http://www.mhhe.com/physsci/astronomy/fix/student/images/04f08.jpg Copernicus's model for Mars ]
* [http://www.mhhe.com/physsci/astronomy/fix/student/images/02f27.jpg Retrograde Motion ]
* [http://www.mhhe.com/physsci/astronomy/fix/student/images/04f04.jpg Copernicus's explanation for retrograde motion]
* [http://www.mhhe.com/physsci/astronomy/fix/student/images/04f07.jpg Geometry of Maximum Elongation]
* [http://csep10.phys.utk.edu/astr161/lect/retrograde/copernican.html Copernican Model]
* [http://www.frombork.art.pl/Ang10.htm Portraits of Nicolaus Copernicus]
* [http://galileo.rice.edu/sci/theories/copernican_system.html The Copernican Universe from the De Revolutionibus]
* [http://digital.lib.lehigh.edu/planets/cop.php?num=F.1&amp;exp=false&amp;lang=lat&amp;CISOPTR=0&amp;limit=cop&amp;view=full De Revolutionibus, 1543 first edition] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090314004048/http://digital.lib.lehigh.edu/planets/cop.php?num=F.1&amp;exp=false&amp;lang=lat&amp;CISOPTR=0&amp;limit=cop&amp;view=full |date=2009-03-14 }} – Full digital facsimile, Lehigh University
* [http://webexhibits.org/calendars/year-text-Copernicus.html The text of the De Revolutionibus] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150306173547/http://www.webexhibits.org/calendars/year-text-Copernicus.html |date=2015-03-06 }}
* [http://pau.krakow.pl/index.php/en/2008031765/Prizes-by-PAU/Page-2.html Nicolaus Copernicus Prize, founded by the City of Kraków] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090425004549/http://pau.krakow.pl/index.php/en/2008031765/Prizes-by-PAU/Page-2.html |date=2009-04-25 }}, awarded since 1995
* {{en icon}} {{de icon}} {{pl icon}} German-Polish &quot;Copernicus Prize&quot; awarded to German and Polish scientists ([http://www.dfg.de/en/funded_projects/prizewinners/copernicus_award/index.html DFG website])
* {{en icon}} {{de icon}} {{pl icon}} [http://www.buero-kopernikus.org/en/home/31/0/0 Büro Kopernikus – An initiative of German Federal Cultural Foundation]
* {{de icon}} {{pl icon}} [http://www.bkherne.eu/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=304&amp;Itemid=272 German-Polish school project on Copernicus] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140407090910/http://www.bkherne.eu/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=304&amp;Itemid=272 |date=2014-04-07 }}
{{refend}}

{{Normativna kontrola}}

{{Lifetime|1473|1543|Kopernik, Nikola}}

[[Kategorija:Poljski naučnici]]
[[Kategorija:Astronomi]]
[[Kategorija:Isusovci]]
[[Kategorija:Biografije, Toruń]]
[[Kategorija:Biografije, Padova]]
[[Kategorija:Studenti Univerziteta u Padovi]]</text>
      <sha1>n07uicz3tiy6evxa4httsydhj6ky3br</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>New York</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2897</id>
    <revision>
      <id>42607329</id>
      <parentid>42543168</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T08:30:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>42607329</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="49107" sha1="7d8u6x4xmafmkrlxql9pfb7vpuwmevs" xml:space="preserve">{{translitN|New York|Њујорк}}
{{dablink|Ukoliko ste tražili saveznu državu, pogledajte članak [[New York (savezna država)]].}}
{{Ostale upotrebe|New York (razvrstavanje)}}
{{Grad u SAD
 | naziv               = New York
 | izvorni_naziv       = 
 | slika               = New-York-Jan2005.jpg
 | opis_slike          = Središnji dio Manhattana
 | gradska_zastava     = Flag of New York City.svg
 | grb                 = 
 | savezna_država      = {{flag|New York}}
 | okrug               =
 | osnivanje           = 
 | stanovništvo        = 8.175.133
 | godina_stanovništvo = 2010.
 | gustina             = 
 | aglomeracija        = 
 | godina_aglomeracija = 
 | površina            = 800,31
 | nadmorska_visina    = 6
 | gšir                = 40.666667
 | gduž                = -74
 | vremenska_zona      = UTC-5, leti UTC-4
 | dan_grada           = 
 | ZIP_kod             = 
 | pozivni_broj        = 212, 646, 917 za Manhattan&lt;br /&gt;347, 718 za druge dijelove grada
 | FIPS_kod            = 36-51000
 | GNIS_kod            = 
 | veb-strana          = [http://www.nyc.gov www.nyc.gov]
 | gradonačelnik       = [[{{#property:p6}}]]
}}
'''New York''' [[međunarodna fonetska abeceda|&lt;nowiki&gt;[&lt;/nowiki&gt;nuː ˈjɔɹk&lt;nowiki&gt;]&lt;/nowiki&gt;]], [[grad]] u [[Sjedinjene Američke Države|američkoj]] saveznoj državi [[New York (savezna država)|New York]]. Po popisu stanovništva iz 2010. u njemu je živelo 8.175.133 stanovnika.&lt;ref&gt;{{Cite web |url= http://mcdc.missouri.edu/webrepts/pl94trends/New_York_stplace2.html |title= New York Trend Report 2: State and Complete Places |accessdate= 20. 12. 2012. |work=  |publisher=  |date=  }}{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; U gradskoj [[Urbana sredina|aglomeraciji]] živi 22.313.756 ljudi (procjena 1. siječnja 2005). Kako bi ga se razlikovalo od savezne države New York, u Americi se često naziva ''New York City''. Nadimak grada je '''Big Apple''' (Velika jabuka).

Danas obuhvaća, osim [[Manhattan]]a, i četvrti ''([[borough]]s)'' [[Bronx]], [[Brooklyn]], [[Queens]] i [[Staten Island]]. Metropolitansko područje New Yorka spada u gospodarski najznačajnije regije svijeta. U gradu se nalaze brojne arhitekturne znamenitosti, 500 galerija, oko 150 muzeja, više od 100 kazališta te više od 17.000 restorana.

Njujork se prvobitno zvao Novi Amsterdam, a [[1664]]. godine Englezi su mu dali ime Njujork (Novi Jork) u čast vojvode od [[Jork]]a. Njujork je jedan od najvećih gradova sveta, i sedište je velikih muzeja, galerija, međunarodnih [[korporacija]] i [[berza|berzi]]. Grad je i sedište svih međunarodnih ambasada pri [[Organizacija ujedinjenih nacija|Ujedinjenim nacijama]], čije se sedište takođe nalazi u Njujorku. Po popisu stanovništva iz 2010. u njemu je živelo 8.175.133 stanovnika,&lt;ref name=&quot;census&quot;&gt;{{Cite web |url= http://mcdc.missouri.edu/webrepts/pl94trends/New%20York_stplace2.html |title= New York Trend Report 2: State and Complete Places |accessdate= 21. 12. 2012. |work=  |publisher=  |date=  |archivedate= 2013-01-16 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20130116065013/http://mcdc.missouri.edu/webrepts/pl94trends/New%20York_stplace2.html |deadurl= yes }}&lt;/ref&gt; na 800 [[kilometar|km]]². Njujork je najgušće naseljeni među većim gradovima u SAD. Blizu 800 jezika je u upotrebi,&lt;ref&gt;[http://elalliance.org/ 800 jezika se govori u Njujorku], Pristupljeno 1.11.2013.&lt;/ref&gt; što ga svrstava na prvo mesto među gradovima sveta po jezičkoj raznovrsnosti.&lt;ref&gt;[http://www.nytimes.com/2010/04/29/nyregion/29lost.html?hpw&amp;_r=0 Izgubljeni jezici] Pristupljeno 1.11.2013&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.economist.com/node/21528592 The Economist] Pristupljeno 1.11.2013&lt;/ref&gt; Prema procenama iz 2012. godine na širem gradskom području živi približno 19,8 miliona stanovnika.

Današnji simboli Njujorka su: [[Vol strit]], [[Kip slobode]] (poklon [[Francuska|Francuske]], podignut je [[1886]]), [[Bruklinski most]] (koji spada u najveće i najduže mostove sveta i spaja [[Menhetn]] i [[Bruklin]]), [[Empajer stejt bilding]], [[Krajsler zgrada]] itd. Tu je bio i [[Svetski trgovinski centar]], koji je srušen [[11. septembar|11. septembra]] [[2001]]. u terorističkom napadu. Poznata mesta su i [[Peta avenija]], [[Tajms skver]], [[Sentral park]], [[Muzej Metropoliten|Metropoliten muzej]] i [[Brodvej]], bulevar koji se proteže od juga do severa Menhetna, a u čijem centralnom delu (''Midtown'') se nalaze mnoga pozorišta.

Grad Njujork se nalazi u [[Njujork (država)|državi Njujork]]. Uže gradsko jezgro se sastoji iz pet gradskih opština: Bruklin, [[Bronks]], Menhetn, [[Kvins]], i [[Staten Ajland]] — od kojih bi svaka bila velegrad da se ne nalazi u Njujorku. One su se ujedinile u jedan grad [[1898]]. godine.&lt;ref&gt;[http://www.correctionhistory.org/html/chronicl/nycdoc/html/kbd_brnx.html Ujedinjenje gradskih oblasti] Pristupljeno 1.11.2013&lt;/ref&gt;

U gradu se nalaze brojni [[univerzitet]]i i [[koledž]]i,&lt;ref&gt;[http://www.ny.com/academia/colleges.html Njujorški koledži i univerziteti] Pristupljeno 3.11.2013&lt;/ref&gt; među kojima su najpoznatiji: [[Univerzitet Columbia]], [[Njujorški univerzitet]], [[Rokfelerov univerzitet]], koji se nalaze među prvih 35 u svetu.&lt;ref&gt;[http://www.shanghairanking.com/ARWU2013.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190311085241/http://www.shanghairanking.com/ARWU2013.html|date=2019-03-11}} Šangajska lista za 2013. godinu&lt;/ref&gt;

Kada je Njujork preuzet od Holanđana, promenjen mu je prvobitni naziv, Novi Amsterdam, u Njujork, po engleskom vojvodi od Jorka i Olbenija (koji je bio brat engleskog kralja [[Charles II od Engleske|Charlesa II]]), 1664. Njujork je bio engleska kolonija, dok nije stekao nezavisnost, 4. jula 1776.&lt;ref&gt;State Symbols USA “[http://www.statesymbolsusa.org/New_York/name_origin.html New York State Name Origin] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150327104410/http://www.statesymbolsusa.org/New_York/name_origin.html |date=2015-03-27 }}”.&lt;/ref&gt;

== Geografija ==
=== Položaj ===
New York leži na istočnoj obali [[Sjedinjene Američke Države|SAD]]-a u saveznoj državi [[New York (savezna država)|New York]], na ušću reke [[Hudson (rijeka)|Hudson]] i na [[East River]]u, prosečno šest metara iznad visine mora. Na suprotnoj, zapadnoj obali Hudsona nalazi se [[Jersey City]] u susednoj državi [[New Jersey]].
Geografske koordinate su 40,46 stepeni severne širine i 73,54 stepeni zapadne dužine.

=== Podela ===
Gradsko je područje podeljeno na pet četvrti ([[borough]]s) koje su istovremeno [[okrug|okruzi]] države [[New York (savezna država)|New York]]. Prema podacima od 1. jula 2003. u njima je živelo:

[[Datoteka:Usgs photo New York five boroughs.jpg|thumb|200px|Pet četvrti (''boroughs'') New Yorka]]
* [[Manhattan]] (New York County): 1.564.798 stanovnika
* The [[Bronx]] (Bronx County): 1.363.198 stanovnika
* [[Brooklyn]] (Kings County): 2.472.523 stanovnika
* [[Queens]] (Queens County): 2.225.486 stanovnika 
* [[Staten Island]] (Richmond County): 459.737 stanovnika

=== Klima ===
Grad se nalazi u zoni umerene klime. Prosečna godišnja temperatura je 12,5&amp;nbsp;°C, a godišnja količina padavina prosečno iznosi 1.071&amp;nbsp;mm.

{{Klima grada
|Grad_genitiv=Njujorka
|Izvor=[http://www.crh.noaa.gov/product.php?site=NWS&amp;issuedby=NYC&amp;product=CLI&amp;format=CI&amp;version=1&amp;glossary=1&amp;highlight=off Average Weather for New York, NY]
| Jan_sr=0         | Jan_sr_pad=105
| Feb_sr=1         | Feb_sr_pad=80
| Mar_sr=6         | Mar_sr_pad=111
| Apr_sr=11        | Apr_sr_pad=109
| Maj_sr=17        | Maj_sr_pad=119
| Jun_sr=22        | Jun_sr_pad=98
| Jul_sr=25        | Jul_sr_pad=117
| Avg_sr=24        | Avg_sr_pad=107
| Sep_sr=20        | Sep_sr_pad=107
| Okt_sr=14        | Okt_sr_pad=98
| Nov_sr=8         | Nov_sr_pad=110
| Dec_sr=3         | Dec_sr_pad=100
| God_sr=12.6      | God_sr_pad=1261
| Jan_sr_min=-3    | Jan_sr_maks=3
| Feb_sr_min=-2    | Feb_sr_maks=5
| Mar_sr_min=2     | Mar_sr_maks=10
| Apr_sr_min=7     | Apr_sr_maks=16
| Maj_sr_min=12    | Maj_sr_maks=22
| Jun_sr_min=17    | Jun_sr_maks=26
| Jul_sr_min=21    | Jul_sr_maks=29
| Avg_sr_min=20    | Avg_sr_maks=28
| Sep_sr_min=16    | Sep_sr_maks=24
| Okt_sr_min=10    | Okt_sr_maks=18
| Nov_sr_min=5     | Nov_sr_maks=12
| Dec_sr_min=0     | Dec_sr_maks=6
| God_sr_min=8.8   | God_sr_maks=16.6
| Jan_a_maks=22    | Jan_a_min=-21
| Feb_a_maks=24    | Feb_a_min=-26
| Mar_a_maks=30    | Mar_a_min=-16
| Apr_a_maks=36    | Apr_a_min=-11
| Maj_a_maks=37    | Maj_a_min=0
| Jun_a_maks=38    | Jun_a_min=7
| Jul_a_maks=41    | Jul_a_min=11
| Avg_a_maks=40    | Avg_a_min=10
| Sep_a_maks=39    | Sep_a_min=4
| Okt_a_maks=34    | Okt_a_min=-2
| Nov_a_maks=29    | Nov_a_min=-14
| Dec_a_maks=24    | Dec_a_min=-25
| God_a_maks=41    | God_a_min=-26
|}}

Najtopliji mjesec je [[jul]] s prosečno 24,7&amp;nbsp;°C, a najhladniji [[januar]] s -0,4&amp;nbsp;°C.

Najviše padavina padne u julu, prosječno 104&amp;nbsp;mm, a najmanje u januaru, 81&amp;nbsp;mm.

== Istorija grada ==
=== 17. vek ===
Holandska istočnoindijska kompanija je 1615. osnovala svoju kolonijalnu stanicu na južnom kraju otoka [[Manhattan]]. Trgovina krznima s Indijancima pokazala se iznimno unosnom, pa je [[1621]]. utemeljena Holandska zapadnoindijska kompanija. Godine [[1625]]. ovdje se naselilo tridesetak valonskih porodica, a naselje je dobilo ime [[Novi Amsterdam]] i postalo glavni grad kolonije [[Nova Holandija|Nove Holandije]]. U novoutemeljenom naselju vladao je gotovo potpuni haos. Pod upravom korumpiranih guvernera uvelike je porastao kriminal.

Godine [[1647]]. Holandska zapadnoindijska kompanija odlučila je u koloniji uspostaviti red i poverila taj zadatak [[Peter Stuyvesant|Peteru Stuyvesantu]]. Tokom njegovog 17-godišnjeg mandata na mestu guvernera izgrađena je prva bolnica, zatvor i škola. Za zaštitu kolonije izgrađen je obrambeni zid na njenom južnom rubu koji je kasnije porušen, ali je ostavio trag u imenu ulice koja danas prolazi tim mestom – [[Njujorška burza|Wall Street]]. Godine [[1664]]. grad je osvojila [[Ujedinjeno Kraljevstvo|Engleska]] i u čast kraljevog brata, vojvode od Yorka, preimenovala ga u New York.

=== 18. vek ===
Godine [[1776]]. za vreme američkog rata za neovisnost u gradu se kratko vreme nalazio štab [[George Washington|Georgea Washingtona]]. Nešto kasnije zauzeli su ga Britanci, pod čijom je vlašću bio sve do [[1783]]. i britanskog priznanja američke nezavisnosti. Od [[1788]]. do [[1790]]. New York je bio glavni grad SAD-a, a George Washington je ovdje [[1789]]. položio zakletvu kao prvi predsjednik. U ekonomski teškom posleratnom vremenu utemeljena je [[1792]]. [[Newyorška burza]].

=== 19. vek ===
Početkom [[19. vijek|19. veka]] grad sve brže raste, tako da godine [[1811]]. gradski urbanisti odlučuju celi otok [[Manhattan]], koji je tada bio izgrađen samo na svom južnom kraju, prekriti pravouglom mrežom ulica. Jedini je izuzetak bio i ostao čuveni [[Broadway]].

Prekretnica u povesti grada bila je izgradnja [[kanal Erie|kanala Erie]] godine [[1825]]. Njime je New York povezan sa severnoameričkim [[Velika jezera|Velikim jezerima]], a time i sa [[Srednji zapad|Srednjim zapadom]] i preko noći pretvorio se u najveću luku američke istočne obale. Sredinom 19. veka započelo se s planiranjem velikog gradskog parka, nazvanog [[Central Park]]. Radovi su započeli [[1858]]. i uglavnom završeni do [[1866]].

U drugoj polovini 19. veka stalno raste i broj doseljenika. Međutim, većina ih puno godina ostaje u sirotinjskim kvartovima poput Five Pointsa ili Boweryja. Svadje među doseljenicima povremeno prerastaju u nasilne sukobe,kao na primer [[pobuna oko regrutiranja|pobuni oko regrutiranja]], najgorim nemirima u istoriji grada.

Snažan rast izazvao je i promene u upravljanju gradom: godine [[1898]]. pet se kvartova (''five boroughs'') – Manhattan, Brooklyn, Richmond (Staten Island), Queens i Bronx – dogovorilo o ujedinjenju u Veliki New York. Bronx je delimično pripadao gradskom području New Yorka već od [[1874]]., a Brooklyn je do ujedinjenja bio jedan od najvećih gradova u SAD-u. Ovih pet kvartova imaju i danas određeni stepen samouprave, a njihovi stanovnici osećaju pripadnost svom dielu grada, često povezanu s etničkim poreklom.

=== 20. vek ===
[[Datoteka:Manhattan_1931.jpg|thumb|200px|[[Manhattan]] godine 1942.]]

U prvoj polovini [[20. vijek|20. veka]] grad je postao svetska industrijska i trgovačka sredina. Veliki burzovni bum tokom &quot;divljih dvadesetih&quot; naglo je završio krahom burze na &quot;crni utorak&quot;, [[24. oktobra]] [[1929]]. Svetska kriza tridesetih godina teško je pogodila New York, a nesposobna i korumpirana gradska uprava pod vodstvom gradonačelnika Jimmyja Walkera nije se, unatoč velikom zaduživanju, mogla nositi s problemima.

Stopa nezaposlenosti prešla je 25 posto, a ljudi su gubili ne samo radna mesta nego i stanove pa su širom grada iznikla naselja straćara. Prekretnica je bio izbor gradonačelnika [[Fiorello LaGuardia|Fiorella LaGuardije]] koji je pokrenuo programe pomoći i javnih radova. U ovom su vremenu izgrađeni i neki od poznatih newyorških nebodera, npr. [[Empire State Building]] i [[Chrysler Building]].

Posle [[drugi svjetski rat|drugog svetskog rata]] i kratkog vremena optimizma stvari su ubrzo opet krenule nizbrdo. Pripadnici srednje klase iseljavali su se u predgrađa, a i industrija je napuštala grad. Tokom [[1960-e|1960-ih]] New York su, kao i mnoge druge američke gradove, potresali rasni nemiri. U [[1970-e|sedamdesetima]] je došlo do eksplozije kriminala, a [[1975]]. je zbog loše fiskalne politike grad morao proglasiti stečaj. Gradonačelnik Edward I. Koch uspeo je za vreme svog mandata (1978. – 1989) sanirati gradske financije. [[Njujorška burza|Wall Street]] je tokom ekonomskog uzleta u [[1980-e|osamdesetima]] povratio vodeću ulogu u financijskom svetu. Novi newyorški gradonačelnik [[Rudolph Giuliani]] je [[1990-e|1990-ih]] politikom [[nulta tolerancija|nulte tolerancije]] i jačanja policijskih snaga uspeo drastično smanjiti stopu kriminala i vratiti gradu auru poželjnog mjesta za život.

=== 21. vek ===
U kasno leto [[2001]]. doživeo je New York svoj najcrnji dan: najviši gradski neboderi, blizanci [[Svjetski Trgovački Centar|World Trade Centera]] srušeni su u [[terorizam|terorističkim]] [[Napadi 11. septembra 2001.|napadima 11. septembra 2001.]]. Na mestu srušenih nebodera predviđena je izgradnja &quot;Tornja slobode&quot; (''Freedom Tower'') koji će ujediniti poslovne funkcije sa spomenikom za oko 2800 poginulih ljudi.

Veliki nestanak struje na severoistoku SAD-a [[14. 8.|14. augusta]] [[2003]]. pogodio je i New York. U gradu je održana konvencija [[Republikanska stranka|Republikanske stranke]] pre predsjedničkih izbora [[2004]].

== Izgled grada ==
=== Arhitektura ===
Izgled Njujorka je jedan od najprepoznatljivijih u svetu. On zapravo ima tri odvojena, podjednako poznata, izgleda: [[Srednji Menhetn]], [[Donji Menhetn]] i [[centar Bruklina]]. Njujork poseduje arhitektonski značajne zgrade, izgrađene u različitim stilovima: stil drugog francuskog carstva (The Kings County Savings Bank Building), [[gotički stil|gotički]] ([[Vulvort bilding]]), [[Art deko|Art Deko]] (Empajer stejt i Krajsler bilding), internacionalni stil ([[Nju skul]] i [[Lever haus]]) i post-modernu ([[AT&amp;T Building]]).

Stambeni delovi grada imaju prepoznatljiv izgled i razlikuju se od [[oblakoder|solitera]] i poslovnih četvrti. Čine ih elegantne kuće od opeke i stambene zgrade građene tokom naglog proširenja grada od [[1870]]. do [[1930]]. Kamenje i cigle su postale glavni građevinski materijal pošto su drvene konstrukcije zabranjene nakon [[Veliki požar 1835.|Velikog požara]] [[1835]]. godine. Za razliku od [[Pariz]]a, koji je vekovima koristio sopstvenu kamenu podlogu, Njujork je uvek morao da dovlači građevinski materijal sa velikih udaljenosti. Zahvaljujući tome, njujorške stambene zgrade obiluju različitim teksturama kamena.

=== Gradske oblasti ===
{{Gradske oblasti Njujorka}}
[[Datoteka:5 Boroughs Labels New York City Map.png|right|250p|mini|Pet njujorških opština: '''[[menhetn|&lt;span style=&quot;color:navy;&quot;&gt;1:&amp;nbsp;Menhetn&lt;/span&gt;''']] '''[[bruklin|&lt;span style=&quot;color:#da0;&quot;&gt;2:&amp;nbsp;Bruklin &lt;/span&gt;''']] '''[[kvins|&lt;span style=&quot;color:coral;&quot;&gt;3:&amp;nbsp;Kvins&lt;/span&gt;''']] '''[[Bronx|&lt;span style=&quot;color:red;&quot;&gt;4:&amp;nbsp;Bronks&lt;/span&gt;''']] '''[[staten Ajland|&lt;span style=&quot;color:purple;&quot;&gt;5:&amp;nbsp;Stejten Ajland&lt;/span&gt;''']]]]
Njujork se sastoji od pet gradskih opština.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Regionalism and realism: A Study of Government in the New York Metropolitan Area |author=Benjamin, Gerald, Richard P. Nathan |year=1990|publisher=Brookings Institute |pages=59}}&lt;/ref&gt; Svaka opština pripada odgovarajućem [[okrug (Sjedinjene Američke Države)|okrugu]] [[Njujork (država)|države Njujork]] kao na slici ispod. U samim opštinama postoje na stotine [[Susedstvo|gradskih četvrti]] i mnoge od njih poseduju značajnu istoriju. Ako bi opštine Bruklin, Kvins, Menhetn i Bronks bile nezavisni gradovi, svaka od njih bi mogla biti među deset [[Spisak gradova u SAD po broju stanovnika|najmnogoljudnijih gradova]] u Sjedinjenim Državama.
* '''[[Menhetn]]''' ([[Okrug Njujork (Njujork)|Okrug Njujork]]; procena ([[2009]]. godine) broj stanovnika: 1.629.054) je najgušće naseljena gradska opština i mesto gde se nalazi većina gradskih oblakodera, kao i čuveni [[Sentral park]]. Opština je finansijski centar grada i tu su sedišta mnogih velikih korporacija, [[Sedište Organizacije ujedinjenih nacija|Ujedinjenih nacija]], brojnih važnih univerziteta, kao i mnoge kulturne atrakcije. Može se reći da je Menhetn podeljen na [[Gornji Menhetn|Gornji]], [[Srednji Menhetn|Srednji]] i [[Donji Menhetn|Donji]]. Sentral park deli Gornji Menhetn na [[Gornja istočna strana (Menhetn)|Gornju istočnu stranu]] i [[Donju istočna strana (Menhetn)|Donju istočnu stranu]] a deo prema Bronksu naziva se [[Harlem (Njujork)|Harlem]].
* '''[[Bronks]]''' ([[Okrug Bronks (Njujork)|Okrug Bronks]]; broj stanovnika: 1.397.287) je najsevernija njujorška opština, mesto gde se nalazi [[stadion Jenkija]]. Ovde se nalazi i [[Koop siti (Bronks)|Koop siti]]. Osim male četvrti na Menhetnu poznate pod nazivom [[Marbl Hil (Njujork)|Marbl Hil]], Bronks je jedini deo grada Njujorka koji je se nalazi na kopnu Sjedinjenih Američkih Država. Ovde je i najveći [[Zoološki vrt u Bronksu|zoološki vrt]] u SAD koji se prostire na 265 [[hektar]]a (1,07&amp;nbsp;km²) i u kome se nalazi 6.000 [[životinje|životinja]]. Bronks je mesto gde je nastala [[hip hop|rep]] i [[Hip hop]] kultura.
* '''[[Bruklin]]''' ([[Okrug Kings (Njujork)|Okrug Kings]]; broj stanovnika: 2.567.098) se nalazi na na zapadnom [[rt]]u [[Long Ajland]]a i predstavlja najmnogoljudniju opštinu Njujorka. Bio je nezavisan grad do [[1898]]. godine. Bruklin je poznat po svojoj kulturnoj, socijalnoj i etničkoj raznolikosti, nezavisnoj umetničkoj sceni, četvrtima i prepoznatljivom arhitektonskom nasleđu. Ovo je takođe i jedina opština van Menhetna koja ima svoj centar. Opština ima dugu obalu i [[Koni Ajland]] koji je osnovana 1870-ih kao jedno od prvih mesta za zabavu u zemlji.
* '''[[Kvins]]''' ([[Okrug Kvins (Njujork)|Okrug Kvins]]; broj stanovnika: 2.306.712) je najveća opština Njujorka po površini i predstavlja okrug SAD koji je etnički najraznovrsniji. Predviđa se da bi Kvins mogao da prestigne Bruklin po broju stanovnika i tako postane najmnogoljudnija gradska opština. Istorijski gledano, Kvins je nastao spajanjem malih gradova i sela koje su osnovali holandski doseljenici a danas je to stambeni deo Njujorka gde živi srednja klasa. Ovo je jedini veći okrug u SAD, gde je prosečan prihod među afroamerikancima, oko 52.000 [[američki dolar|$]] godišnje, veći nego među belcima. Ovde se nalazi [[Siti fild]], dom [[Njujork mets]]a, kao i [[Stadion Artur Eš|teren]] na kome se održava [[Otvoreno prvenstvo SAD u tenisu|Ju es open]]. Pored toga, ovde su i dva od tri glavna njujorška [[aerodrom]]a: [[Internacionalni aerodrom La Guardia|La Gvardia]] i [[Internacionalni aerodrom JFK]] (treći se aerodrom [[Internacionalni aerodrom Newark Liberty|Newark Liberty]] nalazi u [[New Jersey]]u).
* '''[[Staten Ajland|Stejten Ajland]]''' ([[Okrug Ričmond (Njujork)|Okrug Ričmond]]; broj stanovnika: 491.730) od svih pet njujorških opština najviše podseća na prigradsku. Stejten Ajland je povezan sa Bruklinom preko [[Verrazano-Narrows]] mosta, a na Menhetn se putuje trajektom. Ovaj trajekt pod nazivom ''[[Trajekt Stejten Ajlanda]]'' je jedna od najpopularnijih turističkih atrakcija u Njujorku, jer pruža dobar pogled na [[Kip slobode]], [[ostrvo Elis]] i [[donji Menhetn]].

== Demografija ==
{| border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;4&quot; cellspacing=&quot;0&quot; class=&quot;toccolours&quot; style=&quot;align:left; margin:0.5em 0 0; border-style:solid; border:1px solid #999; border-right-width:2px; border-bottom-width:2px; border-collapse:collapse; font-size:100%;&quot;
|- style=&quot;background:#dfd;&quot;  
|| '''Grupa'''
|  style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2000.'''
|  style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2010.'''
|- 
| style=&quot;background:#f3fff3;&quot; | [[Beli Amerikanci|Belci]]
| style=&quot;text-align:right;&quot;| 2.801.267 (35,0%)
| style=&quot;text-align:right;&quot;| 2.722.904 (33,3%)
|- 
| style=&quot;background:#f3fff3;&quot; | [[Afroamerikanci|Crnci]]
| style=&quot;text-align:right;&quot;| 2.129.762 (26,6%)
| style=&quot;text-align:right;&quot;| 2.088.510 (25,5%)
|-
| style=&quot;background:#f3fff3;&quot; | [[Azijski Amerikanci|Azijati]]
| style=&quot;text-align:right;&quot;| 787.047 (9,8%)
| style=&quot;text-align:right;&quot;| 1.038.388 (12,7%)
|-
| style=&quot;background:#f3fff3;&quot; | [[Hispanoamerikanci i Latinoamerikanci|Hispanoamerikanci]]
| style=&quot;text-align:right;&quot;| 2.160.554 (27,0%)
| style=&quot;text-align:right;&quot;| 2.336.076 (28,6%)
|-
| style=&quot;background:#f3fff3;&quot; | Ukupno
| style=&quot;text-align:right;&quot;| 8.008.278
| style=&quot;text-align:right;&quot;| 8.175.133
|}

Na području obuhvaćenom administrativnim granicama grada New Yorka živi oko 8,1 miliona ljudi, a cela gradska [[aglomeracija]] ima 22,3 miliona ljudi. Broj stanovnika se od početka [[20. vijek|20. veka]] udvostručio. Od [[1825]]. grad je, zbog svog položaja na [[Atlantik]]u i plovnom putu reke [[Hudson (reka)|Hudson]] bio ulazno mjesto za imigrante iz celog sveta. Daljnjim razvojem postao je najveći industrijski centar i financijska metropola.

Rasporedom stanovništva prouzrokovan je socio-ekonomskom klasom. Pripadnici viših klasa žive uglavnom podalje od gradskog središta i u skupljim delovima [[Manhattan]]a. Imovinski najslabiji stanovnici često iznajmljuju stanove u derutnim zgradama koje njihovi vlasnici više ne obnavljaju ([[slum]]ovima). Za New York je značajan i velik broj kvartova naseljenih gotovo isključivo ljudima određene etničke, rasne ili verske pripadnosti (China Town, Little Italy, Harlem i druge).

Sledeći pregled pokazuje broj stanovnika New Yorka u granicama današnjeg gradskog područja. Podaci do [[1775]]. su procene, od [[1790]]. do [[2000]]. rezultati popisa stanovništva, a za [[2005]]. izračun.

[[Datoteka:Aster_newyorkcity_lrg.jpg|thumb|200px|Satelitska snimka New Yorka]]

{| border=&quot;1&quot; cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;3&quot; {{prettytable}} style=&quot;border-collapse:collapse;&quot;
| valign=&quot;top&quot; |
{|
|-
! Godina
! &amp;nbsp;&amp;nbsp;Broj stanovnika
|-
| [[1630]]. || style=&quot;text-align:right;&quot;| 300
|-
| [[1640]]. || style=&quot;text-align:right;&quot;| 400
|-
| [[1650]]. || style=&quot;text-align:right;&quot;| 1.000
|-
| [[1660]]. || style=&quot;text-align:right;&quot;| 1.500
|-
| [[1680]]. || style=&quot;text-align:right;&quot;| 3.000
|-
| [[1690]]. || style=&quot;text-align:right;&quot;| 3.900
|-
| [[1700]]. || style=&quot;text-align:right;&quot;| 5.000
|-
| [[1710]]. || style=&quot;text-align:right;&quot;| 5.700
|-
| [[1720]]. || style=&quot;text-align:right;&quot;| 7.000
|-
| [[1730]]. || style=&quot;text-align:right;&quot;| 8.600
|-
| [[1740]]. || style=&quot;text-align:right;&quot;| 11.000
|-
| [[1760]]. || style=&quot;text-align:right;&quot;| 18.000
|-
| [[1775]]. || style=&quot;text-align:right;&quot;| 25.000
|-
| [[1790]]. || style=&quot;text-align:right;&quot;| 57.500
|-
| [[1800]]. || style=&quot;text-align:right;&quot;| 87.685
|-
| [[1810]]. || style=&quot;text-align:right;&quot;| 129.359
|-
| [[1820]]. || style=&quot;text-align:right;&quot;| 162.547
|-
| [[1830]]. || style=&quot;text-align:right;&quot;| 252.666
|}
| valign=&quot;top&quot; |
{|
|-
! Godina
! &amp;nbsp;&amp;nbsp;Broj stanovnika
|-
| [[1840]]. || style=&quot;text-align:right;&quot;| 401.612
|-
| [[1850]]. || style=&quot;text-align:right;&quot;| 706.323
|-
| [[1860]]. || style=&quot;text-align:right;&quot;| 1.175.674
|-
| [[1870]]. || style=&quot;text-align:right;&quot;| 1.469.045
|-
| [[1880]]. || style=&quot;text-align:right;&quot;| 1.935.359
|-
| [[1890]]. || style=&quot;text-align:right;&quot;| 2.533.600
|-
| [[1900]]. || style=&quot;text-align:right;&quot;| 3.437.202
|-
| [[1910]]. || style=&quot;text-align:right;&quot;| 4.766.883
|-
| [[1920]]. || style=&quot;text-align:right;&quot;| 5.620.048
|-
| [[1930]]. || style=&quot;text-align:right;&quot;| 6.930.446
|-
| [[1940]]. || style=&quot;text-align:right;&quot;| 7.454.995
|-
| [[1950]]. || style=&quot;text-align:right;&quot;| 7.891.957
|-
| [[1960]]. || style=&quot;text-align:right;&quot;| 7.781.984
|-
| [[1970]]. || style=&quot;text-align:right;&quot;| 7.895.563
|-
| [[1980]]. || style=&quot;text-align:right;&quot;| 7.071.639
|-
| [[1990]]. || style=&quot;text-align:right;&quot;| 7.322.564
|-
| [[2000]]. || style=&quot;text-align:right;&quot;| 8.008.278
|-
| [[2005]]. || style=&quot;text-align:right;&quot;| 8.108.040
|}
|}

== Politika ==
[[Datoteka:Midtown New York City. NY, NY.jpg|thumb|200px|Središnji deo Manhattana (''Midtown'')]]
[[Datoteka:Chinatown-manhattan-2004.jpg|thumb|200px|Chinatown na Manhattanu]]

Od [[1. 1.|1. januara]] [[2002]]. gradonačelnik New Yorka je [[Michael Bloomberg]] (108. po redu). Pre nego što je postao gradonačelnik Bloomberg je već bio poznat kao milijarder i postavi je temelje firme za financijske informacije [[Bloomberg]]. Godine [[2001]]. pobedio je na izborima za gradonačelnika, nasedivši [[Rudolf Giuliani|Rudolfa Giulianija]] koji se nije mogao kandidovati za treći mandat. Kako bi izbjegao konkurentne [[Demokratska stranka SAD|demokratske]] predizbore (''primaries'') Bloomberg je promijenio stranačku pripadnost i postao [[republikanska stranka|republikanac]].

Rudolph Giuliani, 107. gradonačelnik New Yorka od [[1. 1.|1. januara]] [[1994]]. do [[31. 12.|31. decembra]] [[2001]]., istakao se svojim odvažnim ponašanjem u vrijeme [[Napadi 11. septembra 2001.|Terorističkih napada 11. septembra 2001.]] Republikanac po stranačkoj pripadnosti, Giuliani se prvi put kandidirao za gradonačelnika [[1989]]., ali je izgubio od demokrata [[David Dinkins|Davida Dinkinsa]], prvog crnog gradonačelnika New Yorka.

Četiri godine kasnije Giuliani je ponovo imao Dinkinsa za protiv kandidasta, ali ovaj je put bio uspešniji, a izbore je karakterisal po rasnim linijama. Dinkinsu nije pomogla ni podrška tadašnjeg američkog predsjednika [[Bill Clinton|Billa Clintona]]. U prvom se mandatu ([[1994]]. – [[1997]].) usresredio na smanjenje kriminaliteta te je povećanjem broja policajaca i politikom &quot;nulte tolerancije&quot;, unatoč prigovorima o kršenju ljudskih prava, uspeo postići smanjenje broja gotovo svih vrsta krivičnih dela. Godine [[1997]]. ponovno je izabran s još većim brojem glasova.

Zahvaljujući ovoj uspešnoj politici nestala je pređašnja predodžba o New Yorku kao gradu zločina. New York je danas među sigurnijim američkim velegradovima, na vagonima podzemne željeznice je manje grafita, a noćni izlazak u grad više nije izvor opasnosti, što je pogodovalo i ekonomiji.

Kritičari Giulianijeve inicijative ističu porast policijske brutalnosti prema pripadnicima manjina, pogotovo crnaca. Najpoznatiji ovakvi slučajevi bili su ubistvo nenaouružanog afričkog imigranta [[Amadou Diallo|Amadoua Dialla]] i zlostavljanje [[Haiti|haićana]] Abnera Louime.

== Kultura i znamenitosti ==
=== Pregled ===
U New Yorku se nalaze brojne arhitekturne znamenitosti, 500 galerija, oko 150 muzeja, više od 100 pozorišta, brojne robne kuće i oko 17.000 restorana. Na južnom i središnjem delu Manhattana prevladavaju neboderi; godine [[1902]]. izgrađena trouglasta zgrada [[Flatiron]] je među najstarijim neboderima na svetu. Poznati su i zgrada Woolworth iz [[1915]]., [[Chrysler Building]] iz [[1930]]. u stilu art-decoa, te [[1939]]. završeni kompleks zgrada [[Rockefellerov centar|Rockefellerovog centra]] u kojem se nalaze studiji TV-mreže [[NBC]]. Najviši neboder u gradu i jedna od najposjećenijih svetskih znamenitosti s 3,5 miliona posetilaca godišnje je [[Empire State Building]], dovršen [[1931]].

Najpoznatiji verski objekti u gradu su: [[katoličanstvo|katolička]] Katedrala [[sveti Patrik|svetog Patrika]] dovršena [[1879]]., tada najviša gradska građevina, zatim episkopalna (anglikanska) Katedrala svetog Ivana apostola (''St. John the Divine'') započeta [[1892]]., Crkva svetog Trojstva u srcu [[Njujorška burza|Wall Streeta]], Ujedinjena sinagoga konzervativnog Judaizma, i Katedrala Armenske apostolske crkve.

Zaštitni znak New Yorka je [[Kip slobode]] izgrađen [[1886]]. na [[Liberty (otok)|Otoku Liberty]], službeno deo države [[New Jersey]]) južno od Manhattana. Poznate građevne su i glavni newyorški put, godine [[1913]]. otvoreni [[Grand Central Terminal]], [[Brooklynski most]] (''Brooklyn Bridge'') koji povezuje Manhattan s Brooklynom, poznata sportska hala [[Madison Square Garden]], i koncertna dvorana [[Carnegie Hall]]. Na obali [[East River]]a nalazi se kompleks zgrada u kojem je sedište [[Ujedinjeni narodi|Ujedinjenih naroda]].

U znamenitosti grada ubrajaju se i stari stambeni kvart Brooklyn Heights, umetnički [[Greenwich Village]] u kojem se nalazi Gradsko sveučilište New Yorka (Sveučilište Columbia nalazi se na severu Manhattana) i slavoluk u spomen na [[George Washington|Georgea Washingtona]], te [[Ground Zero]], mesto na krajnjem južnom delu Manhattana na kojem su stajali tornjevi-blizanci Svetskog trgovačkog centra. U newyorškoj luci nalazi se i [[Ellis (otok)|Otok Elis]], ulazna kontrolna tačka za brojne imigrante krajem [[19. vijek|19.]] i početkom [[20. vijek|20. veka]], danas muzej.

Poznati hoteli New Yorka su ''Plaza'' na raskrsnici 5. avenije i južnog kraja [[Central Park]]a (otvorena [[1907]].), ''Waldorf-Astoria'' na Park aveniji (otvoren [[1930]].), ''Carlyle'' na 76. ulici (otvoren [[1931]].) i ''Four Seasons'' na 57. ulici (otvoren [[1993]].)

== Turizam ==
{{poseban članak|Turizam u Njujorku}}
[[Turizam]] je jedna od najvažnijih industrijskih grana u Njujorku sa više od 40 miliona domaćih i stranih turista koji posete grad svake godine (ovaj statistički podatak važi za prethodnih pet godina).&lt;ref name=&quot;стат.&quot;&gt;[http://www.nycgo.com/articles/nyc-statistics-page Statistika Njujorka] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110505004453/http://www.nycgo.com/articles/nyc-statistics-page |date=2011-05-05 }}, Pristupljeno 03. 3. 2012.&lt;/ref&gt; Glavne turističke atrakcije su [[Empajer stejt bilding]], [[Kip slobode]], [[Ostrvo Elis]]; [[Brodvej]]ska pozorišta, muzeji kao što je [[Muzej Metropoliten|Metropoliten]], zelene površine kao što su [[Sentral park]] i [[Vašington Skver park]], [[Rokfeler centar]], [[Tajms skver]], luksuzni šoping centri duž [[Peta avenija|Pete]] i [[Medison avenija|Medison avenije]] i događajima kao što su [[parada za Noć veštica u Grinvič Vilidžu]], [[Mejsi parada za Dan zahvalnosti]] i [[parada na dan Svetog Patrika]]. Tu su još i sezonske aktivnosti poput klizanja u Sentral parku, zimi na [[Trajbeka (filmski festival)|Trajbeka]] filmskom festivalu, kao i niz besplatnih predstava. Pored glavnih turističkih područja, posetioce privlače još i [[zoološki vrt u Bronksu]], [[Koni Ajland]] i [[Njujorška botanička bašta]].

U [[2010]]. godini, Njujork je posetilo skoro 49 miliona turista,&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://articles.cnn.com/2011-01-04/travel/new.york.city.tourism_1_room-rates-hospitality-industry-job-data?_s=PM:TRAVEL |title=Njujork je privuka 48,7 miliona turista u 2010 |publisher=© 2012 Cable News Network. Turner Broadcasting System, Inc. All Rights Reserved |accessdate=3. mart 2012 |archivedate=2012-01-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120121030245/http://articles.cnn.com/2011-01-04/travel/new.york.city.tourism_1_room-rates-hospitality-industry-job-data?_s=PM:TRAVEL |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.nycgo.com/articles/nyc-statistics-page|title=Zvanični vodič grada Njujorka|publisher=© 2006–2011 NYC &amp; Company, Inc. All rights reserved|accessdate=3. mart 2012|archive-date=2011-05-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20110505004453/http://www.nycgo.com/articles/nyc-statistics-page|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; a taj broj je prevaziđen sa rekordnih 50 miliona turista u [[2011]]. godini.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://cityroom.blogs.nytimes.com/2011/12/20/as-city-closes-in-on-50-millionth-visitor-british-couple-to-be-feted/?scp=1&amp;sq=tourists&amp;st=Search|title=As City Closes In on 50 Millionth Visitor, British Couple to Be Feted|last=McGeehan|first=Patrick|publisher=© 2011 The New York Times Company|accessdate = 3. mart 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.northjersey.com/news/135934558_NYC_reaches_goal_of_50_million_tourists.html|title=NYC reaches goal of 50 million tourists|publisher=© 2011 North Jersey Media Group|accessdate=3. mart 2012|archivedate=2013-07-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130723014600/http://www.northjersey.com/news/135934558_NYC_reaches_goal_of_50_million_tourists.html|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;

== Mediji ==
Njujork je centar televizijske, marketinške, muzičke, i izdavačke (novine i knjige) industrije, a takođe je najveće medijsko tržište u [[Severna Amerika|Severnoj Americi]] (posle njega slede [[Los Anđeles]], [[Čikago]] i [[Toronto]]). Neki od gradskih medijskih [[Konglomerat (ekonomija)|konglomerata]] uključuju [[Tajm Vorner]], [[Tomson Rojters korporacija|Tomson Rojters]] korporaciju, [[Njuz korporejšon|Njuz korporaciju]], kompaniju [[Njujork tajms]], [[Narodna banka Srbije|NBS]] juniverzal, [[Herst korporacija]] i [[Viakom]]. Sedam od osam najvećih svetskih agencija za reklamiranje imaju svoja sedišta u gradu. Dve muzičke izdavačke kuće iz [[Muzička industrija|Velike četvorke]] se nalaze u Njujorku, [[Sony Music Entertainment]] i [[Warner Music Group]]. [[Universal Music Group]] i [[EMI]] takođe imaju velike kancelarije ovde. Jedna trećina svih nezavisnih američkih filmova je proizvedena u Njujorku.&lt;ref name=&quot;NYC Media&quot;&gt;{{cite web |title=Request for Expressions of Interest |publisher=The Governors Island Preservation &amp; Education Corporation |year=2005 |url=http://www.govisland.com/PDFs/RFEI/RFEI.pdf |format=PDF |accessdate=accessdate = 3. mart 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080802030053/http://www.govisland.com/PDFs/RFEI/RFEI.pdf |archivedate=2008-08-02 |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;

Više od 200 dnevnih i nedeljnih listova, kao i 350 časopisa imaju svoja predstavništva u gradu.&lt;ref name=&quot;NYC Media&quot; /&gt; Izdavači knjiga zapošljavaju 25.000 ljudi.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Media and Entertainment |publisher=New York City Economic Development Corporation |url=http://www.nycedc.com/Web/NYCBusinessClimate/IndustryOverviews/MediaEntertainment/MediaEntertainment.htm |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080128210353/http://www.nycedc.com/Web/NYCBusinessClimate/IndustryOverviews/MediaEntertainment/MediaEntertainment.htm |archivedate=2008-01-28 |accessdate=4. 3. 2012. |deadurl=no }}&lt;/ref&gt; Dve od tri nacionalne dnevne novine u Sjedinjenim Državama su iz Njujorka: [[The Wall Street Journal]] i Njujork tajms, koji je osvojio najviše [[Pulicerova nagrada|Pulicerovih nagrada]] za [[novinarstvo]]. Glavni tabloidi u gradu su: [[Njujork dejli njuz]] i [[Njujork post]]. U gradu se izdaje 270 novina i časopisa na više od 40 jezika, što je rezultat velike etničke izmešanosti.

Televizijska industrija koja je veoma razvijena u Njujorku zapošljava značajan broj radnika. Četiri glavne američke televizijske mreže imaju sedište u Njujorku: [[Ej-Bi-Si]], [[Si-Bi-Es]], [[TV Foks (Srbija)|Foks]] i [[NBC|En-Bi-Si]]. Mnogi kablovski kanali se takođe nalaze u ovom gradu, uključujući [[MTV]], Foks njuz, [[Ejč-Bi-Ou|HBO]] i [[Komedi sentral]]. Godine [[2005]], više od 100 televizijskih emisija se snimalo u Njujorku. [[Departman za informacionu tehnologiju i telekomunikacije grada Njujorka]] upravlja javnim radiodifuznim servisom [[nyctv]],&lt;ref&gt;NYCTV Official Home Page http://www.nyc.gov/html/media/html/home/home.shtml&lt;/ref&gt; koji je proizveo nekoliko emisija koji su osvojili [[Nagrada Emi|Emi]] nagradu.

Njujork je i glavni centar u nekomercijalnih obrazovnih medija. Najstariji televizijski kanal sa javnim pristupom u Sjedinjenim Državama je [[Manhattan Neighborhood Network]], osnovan [[1971]]. godine.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.mnn.org/ |title=Manhattan Neighborhood Network |publisher= |accessdate=4. 3. 2012.}}&lt;/ref&gt; [[WNYC]] je javna radio-stanica koja je bila u vlasništvu grada do [[1997]]. godine i ona ima najveću slušanost među javnim stanicama u SAD.&lt;ref&gt;{{cite web |publisher=Radio Research Consortium |title=Top 30 Public Radio Subscribers: Spring 2006 Arbitron |date=28. 8. 2006. |url=http://www.rrconline.org/reports/pdf/Sp06%20eRanks.pdf |format=PDF |accessdate=4. 3. 2012. |archivedate=2013-01-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130113222054/http://www.rrconline.org/reports/pdf/Sp06%20eRanks.pdf |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;

== Privreda ==
[[Datoteka:Nyse030803.jpg|mini|desno|250p|[[Njujorška berza]]]]
Njujork je globalni centar međunarodnog biznisa i [[Trgovina|trgovine]], i zajedno sa [[London]]om i [[Tokio|Tokijom]], najznačajniji je centar svetske privrede.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Sassen|first=Saskia|title=The Global City: New York, London, Tokyo |url=https://archive.org/details/globalcitynewyor00unse|year=2001|publisher=Princeton University Press |edition=2nd |isbn=978-0-691-07063-6|authorlink=}}&lt;/ref&gt; Središte je bankarstva i finansija, trgovine, saobraćaja, turizma, nekretnina, novih i tradicionalnih medija, oglašavanja, pravnih usluga, računovodstva, osiguranja, pozorišta, mode, i umetnosti u Sjedinjenim Državama. Njujorška gradska oblast je [[2010]]. imala bruto društveni proizvod od 1,28 biliona [[Američki dolar|dolara]],&lt;ref&gt;{{cite web|title=Gross Metropolitan Product|url=http://greyhill.com/gross-metropolitan-product|publisher=Greyhill Advisors|accessdate=5. 3. 2012.}}&lt;/ref&gt; što predstavlja najveću regionalnu ekonomiju u SAD i, prema [[IT Week]], drugu po veličini jačinu gradske privrede iza japanske prestonice.&lt;ref name=&quot;London ranked as world's six largest economy&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.accountancyage.com/aa/news/1774656/london-ranked-world-s-largest-city-economy|title=London ranked as world's six largest economy|publisher=ITWeek|accessdate=5. 3. 2012.}}&lt;/ref&gt; Prema Cinco Dias, Njujork je kontrolisao 40 % svetskih finansija, čineći ga najvećim finansijskim centrom u svetu.&lt;ref name=&quot;London vs. New York&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.cincodias.com/articulo/mercados/Londres-versus-Nueva-York/20080901cdscdimer_3/cdsmer/|title=London vs. New York, 2005–06|format=PDF|publisher=Cinco Dias|accessdate=5. 3. 2012.|archive-date=2011-08-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20110813033528/http://www.cincodias.com/articulo/mercados/londres-versus-nueva-york/20080901cdscdimer_3/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;New York still World's Financal Capital&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.marketwatch.com/story/credit-crunch-shows-new-york-is-still-worlds-financial-capital/|title=London may have the IPOs&amp;nbsp;... |publisher=Marketwatch|accessdate=5. 3. 2012.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Is New York still the World's Financal Capital&quot;&gt;{{Cite news|url=http://freakonomics.blogs.nytimes.com/2008/02/07/is-new-york-still-the-financial-capital-of-the-world/|title= Is New York Still the Financial Capital of the World?|work=New York Times|accessdate = 30. 8. 2009.|first=Stephen J.|last=Dubner|date=5. 3. 2012.}}&lt;/ref&gt;

Mnoge velike korporacije imaju sedište u Njujorku, uključujući i njih sa 45 liste [[Fortune 500]].&lt;ref&gt;[http://money.cnn.com/magazines/fortune/fortune500/2011/cities/ ''Fortune'' 500 web site (cities)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110506212133/http://money.cnn.com/magazines/fortune/fortune500/2011/cities/ |date=2011-05-06 }}, retrieved July 21, 2011; ''Fortune'', Vol. 163, no. 7 (May 23, 2011), page F-45&lt;/ref&gt; Njujork je takođe, jedinstven među američkim gradovima po velikoj broju stranih korporacija. Jedno od deset radnih mesta u privatnom sektoru grada je u inostranoj kompaniji. [[Srednji Menhetn]] je najveći centralni poslovni distrikt u Sjedinjenim Državama. [[Donji Menhetn]] je treći po veličini centralni poslovni distrikt u Sjedinjenim Državama i dom [[Njujorška berza|Njujorške berze]], koja se nalazi na [[Vol strit|Volstritu]], a [[Nasdak|Nazdak]], predstavlja prvu i drugu berzu po veličini u svetu, kada se meri prosečan obim dnevnog trgovanja ukupna [[tržišna kapitalizacija]].&lt;ref&gt;{{cite web |last=Claessens |first=Stjin |title=Electronic Finance: Reshaping the Financial Landscape Around the World |publisher=The World Bank |month=September |year=2000 |url=http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/TOPICS/EXTENERGY/0,,contentMDK:20708340~pagePK:210058~piPK:210062~theSitePK:336806,00.html |format=PDF |accessdate=5. 3. 2012. |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080804050013/http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/TOPICS/EXTENERGY/0,,contentMDK:20708340~pagePK:210058~piPK:210062~theSitePK:336806,00.html |archivedate=2008-08-04 |deadurl=no }}&lt;/ref&gt; Finansijske usluge donose više od 35% prihoda zaposlenima u gradu.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newyorkfed.org/research/current_issues/ci12-1.pdf|format=PDF |title=Challenges Facing the New York Metropolitan Area Economy |author=Orr, James and Giorgio Topa |work=Current Issues in Economics and Finance&amp;nbsp;– Second District Highlights |publisher=New York Federal Reserve |date=Volume 12, Number 1, January 2006|accessdate=5. 3. 2012.}}&lt;/ref&gt;

Nekretnine čine glavnu stavku u gradskoj privredi, jer je ukupna vrednost sve imovine u Njujorku bila 802,4 milijardi dolara [[2006]]. godine.&lt;ref name=&quot;NYC real estate&quot;&gt;{{cite web |title=Tentative Assessment Roll: Fiscal Year 2008 |publisher=New York City Department of Finance |date=15. 1. 2007. |url=http://www.nyc.gov/html/dof/html/pdf/07pdf/tent-ass-roll-07-08t.pdf |format=PDF |accessdate=5. 3. 2012. |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070614001805/http://www.nyc.gov/html/dof/html/pdf/07pdf/tent-ass-roll-07-08t.pdf |archivedate=2007-06-14 |deadurl=no }}&lt;/ref&gt; [[Tajm Vorner centar]] je imao najveću tržišnu vrednost u gradu i ona je iznosila 1,1 milijardu američkih dolara.&lt;ref name=&quot;NYC real estate&quot; /&gt; Njujork je mesto gde se nalaze neke od najvrednijih nekretnina u SAD, ali i u čitavom svetu. U ulici [[Park avenija]] broj 450, nalazi se poslovna zgrada koja je prodata za 510 miliona dolara ili 17.104 $/m² u [[jul]]u [[2007]]. godine.&lt;ref&gt;Quirk, James. {{cite web|url=http://www.northjersey.com/page.php?qstr=eXJpcnk3ZjczN2Y3dnFlZUVFeXk4NDImZmdiZWw3Zjd2cWVlRUV5eTcxNjI5NzEmeXJpcnk3ZjcxN2Y3dnFlZUVFeXkyMg==|title=Bergen offices have plenty of space|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071222235142/http://www.northjersey.com/page.php?qstr=eXJpcnk3ZjczN2Y3dnFlZUVFeXk4NDImZmdiZWw3Zjd2cWVlRUV5eTcxNjI5NzEmeXJpcnk3ZjcxN2Y3dnFlZUVFeXkyMg==|archivedate=2007-12-22|access-date=2015-04-14|deadurl=no}}, ''The Record (Bergen County)]]'', July 5, 2007. Accessed July 5, 2007. &quot;On Monday, a 26-year-old, 33-story office building at 450 Park Ave. sold for a stunning $1,589 per square foot, or about $510&amp;nbsp;million. The price is believed to be the most ever paid for a U.S. office building on a per-square-foot basis. That broke the previous record—set four weeks earlier—when 660 Madison Ave. sold for $1,476 a square foot.&quot;&lt;/ref&gt;

Televizija i filmska industrija grada je druga po veličini u zemlji, posle [[Holivud]]a.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.nyc.gov/html/film/html/news/stats.shtml |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080214051145/http://www.nyc.gov/html/film/html/news/stats.shtml |archivedate=2008-02-14 |title=NYC Film Statistics |publisher=Mayor's Office of Film, Theatre, and Broadcasting |accessdate=5. 3. 2012. |deadurl=no }}&lt;/ref&gt; [[Kreativna industrija|Kreativne industrije]] poput [[Novi mediji|novih medija]], [[Oglašavanje|oglašavanja]], [[moda|mode]], [[dizajn]]a i [[Arhitektura|arhitekture]] računaju na zapošljavanje novih radnika, jer je velika konkurencija u ovim privrednim granama u Njujorku.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Currid|first=Elizabeth|title=New York as a Global Creative Hub: A Competitive Analysis of Four Theories on World Cities |url=https://archive.org/details/sim_economic-development-quarterly_2006-11_20_4/page/330|journal=Economic Development Quarterly |year=2006|volume=20 |pages=330-350 |doi=10.1177/0891242406292708 | issue=4| issn=0891-2424 }}&lt;/ref&gt;

[[Visoka tehnologija|Industrije visoke tehnologije]] poput [[Biotehnologija|biotehnologije]], [[Razvoj softvera|razvoja softvera]], [[Dizajn video igara|dizajna video igara]] i internet usluga su takođe u porastu, zahvaljujući i tome što je grad polazna/završna tačka nekoliko transatlantskih magistralnih linija optičkih kablova.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Telecommunications and Economic Development in New York City: A Plan for Action |publisher=New York City Economic Development Corporation |month=March |year=2005 |url=http://www.nycedc.com/about_us/TelecomPlanMarch2005.pdf |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080307231248/http://www.nycedc.com/about_us/TelecomPlanMarch2005.pdf |archivedate=2008-03-07 |format=PDF |accessdate=19. 7. 2006. |deadurl=no }}&lt;/ref&gt; Druge značajni sektori uključuju medicinska istraživanja i tehnologiju, neprofitne organizacije i univerzitete. Tekstil, hemikalije, proizvodi od metala, obrađena hrana i nameštaj su neki od glavnih proizvoda. Industrija hrane ima vrednost od oko 5 milijardi dolara i zapošljava više od 19.000 stanovnika. [[Čokolada]] je vodeći prehrambeni izvozni proizvod, sa 234 miliona dolara prihoda svake godine.

== Gradovi prijatelji ==
New York ima ugovore o prijateljstvu i partnerstvu sa sljedećim gradovima:

{|
|-
|  style=&quot;vertical-align:top; width:25%;&quot;|
* [[Budimpešta]], [[Mađarska]] 
* [[Jeruzalem|Jerusalem]], [[Izrael]] 
* [[Johannesburg|Johanesburg]], [[Južna Afrika|JAR]] 
* [[Kairo]], [[Egipat]]
* [[Germany]], [http://www.groundzero.tel {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170914013703/http://groundzero.tel/ |date=2017-09-14 }}] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170914013703/http://groundzero.tel/ |date=2017-09-14 }}
* [[London]], [[Ujedinjeno Kraljevstvo]] 
|  style=&quot;vertical-align:top; width:25%;&quot;|
* [[Madrid]], [[Španija]]
* [[Peking]], [[Narodna Republika Kina|Kina]] 
* [[Rim]], [[Italija]]
* [[Santo Domingo]], [[Dominikanska Republika]] 
* [[Tokijo|Tokio]], [[Japan]]
|}

== Reference ==
{{reflist|2}}

== Literatura ==
{{refbegin|2}}
* {{Cite book |ref= harv|title=Regionalism and realism: A Study of Government in the New York Metropolitan Area|author=Benjamin, Gerald, Richard P. Nathan|year=1990|publisher=Brookings Institute |pages=59}}
* {{MorrisEncyclopediaOfAmericanHistory}}
* {{MancallEncyclopediaOfAmericanHistory}}
* {{KutlerDictionaryOfAmericanHistory}}
* {{BoyerOxfordCompanionToUnitedStatesHistory}}
* {{KazinConcisePrincetonEncyclopedia}}
* {{cite book |last=Belden |first=E. Porter |year=1849 |url=http://books.google.com/books?id=Jv-nXd8W8b0C&amp;printsec=titlepage |title=New York, Past, Present, and Future: Comprising a History of the City of New York, a Description of its Present Condition, and an Estimate of its Future Increase |location=New York |publisher=G.P. Putnam }} From [[Google Books]].
* {{cite book |authorlink=Anthony Burgess |last=Burgess |first=Anthony |year=1976 |title=New York (Anthony Burgess book) |location=New York |publisher=Little, Brown &amp; Co. |isbn=90-6182-266-1 }}
* {{cite book |author=Federal Writers' Project |year=1939 |title=The WPA Guide to New York City |location=New York |publisher=The New Press |edition=1995 reissue |isbn=1-56584-321-5 }}
* {{cite book |editor1-last=Jackson |editor1-first=Kenneth T. |editor2-last=Dunbar |editor2-first=David S. |year=2005 |title=Empire City: New York Through the Centuries |publisher=Columbia University Press |isbn=0-231-10909-1 }}
* {{cite book |title=American Metropolis: A History of New York City |url=https://archive.org/details/americanmetropol00lank |last=Lankevich |first=George L. |publisher=NYU Press |year=1998 |isbn=0-8147-5186-5 }}
* {{cite book |last=White |first=E. B. |year=1949 |title=Here is New York |publisher=Little Bookroom |edition=2000 reissue }}
* {{cite book |last=Whitehead |first=Colson |year=2003 |title=The Colossus of New York: A City in 13 Parts |url=https://archive.org/details/colossusofnewyor00whit |location=New York |publisher=Doubleday |isbn=0-385-50794-1 }}
{{refend}}

== Vanjske veze ==
{{Commonscat|New York City}}
{{portal|SAD}}
* [http://www.huffingtonpost.com The Huffington Post]

{{Normativna kontrola}}

[[Kategorija:New York| ]]
[[Kategorija:Gradovi u Njujorku]]</text>
      <sha1>7d8u6x4xmafmkrlxql9pfb7vpuwmevs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>1991.</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3350</id>
    <revision>
      <id>42607275</id>
      <parentid>42511655</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T21:51:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alekol</username>
        <id>2231</id>
      </contributor>
      <comment>/* Jun/Juni/Lipanj */</comment>
      <origin>42607275</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="132957" sha1="qery4cav6jpdbj0oztnqtnsnxhos2fk" xml:space="preserve">{{godina nav}}
{{Godina u drugim kalendarima|1991}}
__NOTOC__
Godina '''1991''' ([[Rimski brojevi|MCMXCI]]) bila je, po [[Gregorijanski kalendar|gregorijanskom kalendaru]], redovna godina koja počinje u [[utorak]], 991. godina po redu u [[2. milenijum|2. mileniju]], 91. godina u [[20. vek]]u i 2. godina u deceniji [[1990e|1990-ih godina]]. Ova se godina obično smatra poslednjom godinom [[Hladni rat|Hladnog rata]], koji je počeo [[1940-ih]]. Te godine [[SSSR|Savez Sovjetskih Socijalističkih Republika]] raspao se na petnaest nezavisnih država. Uz dozvolu [[UN|Ujedinjenih nacija]], koalicione snage sastavljene od 34 države vodile su rat protiv [[Irak]]a, koji je u Avgustu [[1990.]] napao i okupirao [[Kuvajt]]. Taj će se sukob nazvati [[Zalivski rat|Prvim zalivskim ratom]] i označiće početak dugotrajnog i snažnog vojnog prisustva [[SAD|Sjedinjenih Američkih Država]] na [[Bliski Istok|Bliskom Istoku]].

U [[Jugoistočna Evropa|jugoistočnoj Evropi]], konflikt između vlasti različitih [[Jugoslavija|jugoslovenskih]] republika prerastao je u [[Jugoslovenski ratovi|oružane sukobe]] i rezultirao [[Raspad SFRJ|raspadom]]. [[SR Hrvatska|Hrvatska]] i [[SR Slovenija|Slovenija]] proglasile su nezavisnost, a [[SR Makedonija|Makedonija]] i [[SR Bosna i Hercegovina|Bosna i Hercegovina]] objavile su da ih u tome nameravaju slediti. Krajem godine poslednji jugoslovenski premijer [[Ante Marković]] podneo je ostavku. U međuvremenu su se dogodili i prvi ratni zločini, koji su te godine kulminirali nakon [[Opsada Vukovara|pada Vukovara]].

Na polju [[1991. na filmu|filma]], 1991. godina donijela je nekoliko znakovitih ostvarenja. Film ''[[The Silence of the Lambs]]'' s [[Anthony Hopkins|Anthonyjem Hopkinsom]] i [[Jodie Foster]] pomeo je konkurenciju na dodjeli [[Oscar]]a te je postao prvi [[horor]] film u historiji nagrađen nagradom za najbolji film. Iste godine, [[Oliver Stone]] izdaje svoj kultni film ''[[JFK (film)|JFK]]'', koji analizira situaciju nakon [[Atentat na Johna F. Kennedyja|atentata na predsjednika Kennedyja]], s [[Kevin Costner|Kevinom Costnerom]], [[braća Coen]] ostvaruju svoj prvi pravi uspjeh s filmom ''[[Barton Fink]]'' dok je na polju animiranog filma nesumnjivo najznakovitije izdanje [[Disney]]jev ''[[Beauty and the Beast (1991)|Beauty and the Beast]]''. Najuspješnije muzičko ostvarenje te godine bila je [[balada]] &quot;[[(Everything I Do) I Do it For You]]&quot; [[Bryan Adams|Bryana Adamsa]], a među pet najuspješnijih pjesama te godine spadaju i &quot;[[Wind of Change (pjesma Scorpionsa)|Wind of Change]]&quot; grupe [[Scorpions]] i alternativna rock pjesma &quot;[[Losing My Religion]]&quot; benda [[R.E.M.]] Na [[Eurosong 1991|Eurosongu]] održanom u [[Rim]]u pobjedila je [[Švedska]].

&lt;center&gt;
{| style=&quot;border:1px solid silver;background-color:white;padding:5px;&quot; align=center class=radius 
| '''1991''': &lt;br /&gt; [[1991#Januar/Siječanj|1]] • [[1991#Februar/Veljača|2]] • [[1991#Mart/Ožujak|3]] • [[1991#April/Travanj|4]] • [[1991#Maj/Svibanj|5]] • [[1991#Jun/Juni/Lipanj|6]] • [[1991#Jul/Juli/Srpanj|7]] • [[1991#Avgust/August/Kolovoz|8]] • [[1991#Septembar/Rujan|9]] • [[1991#Oktobar/Listopad|10]] • [[1991#Novembar/Studeni|11]] • [[1991#Decembar/Prosinac|12]] &lt;br /&gt; [[1991#Rođenja|Rođenja]] • [[1991#Smrti|Smrti]]
|}&lt;/center&gt;

== Događaji ==
=== Januar/Siječanj ===
* [[1. 1.]] - Devalvacija dinara sa 7 na 9 za nemačku marku.
*[[1. 1.]] - Prvog dana Nove godine u [[Jugoslavija|Jugoslaviji]] poskupeo benzin.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Radio TV Revija br.1296 str. 18. i 19. od 26.12.1991.&lt;/ref&gt;
* [[4. 1.]] - Osnovan Sekretarijat unutrašnjih poslova Krajine, na čelu sa [[Milan Martić|Milanom Martićem]].
*[[6. 1.]] - [[Sadam Husein]] pozvao sve [[Arapi|Arape]] i [[Muslimani (vjernici)|Muslimane]] u [[sveti rat]]. Badnjak na [[Crveni trg|Crvenom trgu]] u [[Moskva|Moskvi]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* [[8. 1.]] - Savezni zvaničnici izjavili da je srpska skupština 28. 12. odobrila upad u monetarni sistem (izdavanje novog novca u vrednosti 1,8 milijardi dolara), Svetska banka upozorava da bi zemlja mogla ostati bez kredita&lt;ref&gt;{{en}} Sudetic, Chuck (January 10, 1991). &quot;[http://www.nytimes.com/1991/01/10/world/financial-scandal-rocks-yugoslavia.html Financial Scandal Rocks Yugoslavia]. ''NY Times''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Jakobi, Tanja (04. novembar 1999). [http://www.nin.co.rs/1999-11/04/10330.html Operacija u Narodnoj banci], ''Nin''&lt;/ref&gt;.
*8. 1. - Zagrebačka [[Astra Zagreb|&quot;Astra&quot;]] uvezla 36 000 [[AK-47|kalašnjikova.]]&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* [[9. 1.]] - [[Predsjedništvo SFRJ]] usvojilo Naredbu kojom izričito naređuje rasformiranje svih nelegalnih oružanih sastava na teritoriji Jugoslavije (prvi rok [[19. 1.]], zatim 21, Slovenija i Hrvatska kažu da su njihovi sastavi legalni).
* 9. 1. - Rezolucija muslimanskih intelektualaca Bosne i Hercegovine - ističe se &quot;zasebnost i suverenost&quot; Muslimana i &quot;posebni značaj&quot; SDA&lt;ref&gt;Borić, Faruk (2007-05-11). [http://nwbih.com/news.cgi?ref1=1106 Etnonacionalisti: Ekskluzivni predstavnici građanske Bosne] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220121173111/http://nwbih.com/news.cgi?ref1=1106 |date=2022-01-21 }}. ''Dani'', Sarajevo (nwbih.com)&lt;/ref&gt;.
* [[10. 1.]] - Na sastanku Predsedništva, republičkih lidera i saveznog premijera, [[Slobodan Milošević]] zvanično izjavio da će zahtevati promenu granica ako Jugoslavija postane konfederacija nezavisnih republika&lt;ref&gt;{{en}} Sudetic, Chuck (January 11, 1991). &quot;[http://www.nytimes.com/1991/01/11/world/serb-chief-warns-of-land-demands.html Serb Chief Warns of Land Demands]. ''NY Times''&lt;/ref&gt;.
*[[11. 1.]] - [[Slobodan Milošević]] položio zakletvu i postao predsednik Republike. Najtopliji dan u [[Beograd]]u za poslednje 103 godine - 18&amp;nbsp;°C.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* [[11. 1.]] - Konstituisana višestranačka skupština u [[Srbija|Srbiji]].
* [[11. 1.|11]] - [[13. 1.]] - [[Siječanjski događaji u Litvi]] - u neuspjeloj intervenciji sovjetske vojske gine 14 civila.
* [[12. 1.]] - [[Kongres SAD|Kongres]] [[SAD]] predsjedniku [[George H.W. Bush]]u odobrio upotrebu vojne sile u svrhu istjerivanja [[Irak|iračkih]] snaga iz [[Kuvajt]]a, čime su stvoreni preduvjeti za formalni početak [[Zaljevski rat|zaljevskog rata]].
* [[13. 1.]] - [[Datoteka:Water polo pictogram.svg|28px]] Jugoslovenski [[vaterpolo|vaterpolisti]] osvojili svetsko zlato u Pertu, Australija.
* [[14. 1.]] - Savezni ustavni sud poništio ključne delove slovenačke deklaracije suvereniteta i srpski zakon kojim se uvode prepreke na trgovinu sa Slovenijom i Hrvatskom.
* [[17. 1.]] - [[Zaljevski rat]] počinje intenzivnim bombardiranjem iračkih ciljeva (&quot;Pustinjska oluja&quot;); istog dana Irak ispaljuje prve [[Scud]]ove na Izrael.
* 17. 1. - [[Harald V (Norveška)|Harald V]] je novi kralj [[Norveška|Norveške]].
* [[19. 1.]] - Povišena gotovost slovenačke i hrvatske policije/redarstva i teritorijalne obrane, raspoređeni oko ključnih objekata.
* [[20. 1.]] - Prijedlog &quot;vojnog pakta&quot; između Slovenije i Hrvatske&lt;ref&gt;Guštin, Damijan (2008). [http://hrcak.srce.hr/file/42895 Slovenija, saveznica Hrvatske tijekom razlaza s jugoslavenskom državom (od »nenačelne koalicije« do raspada vojnog saveza 1989.-1991.)], str. 11. hrcak.srce.hr&lt;/ref&gt; - u slučaju intervencije JNA u bilo kojoj republici, obe će proglasiti nezavisnost (objavljeno 8. 2.).
*[[21. 1.]] - Film &quot;[[Dances with Wolves|Ples sa vukovma]]&quot; dobitnik &quot;[[Zlatni globus za najbolji igrani film – drama|Zlatnog globusa]]&quot;.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
*[[22. 1.]] - [[Irak]] bombardovao [[Tel Aviv]]. Žestoke borbe u [[Zaljevski rat|Zalivu]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* [[22. 1.]] - Pošto je rok za predaju oružja prošao, Predsedništvo SFRJ kaže da su neosnovani strahovi od sukoba vojske i Slovenije i Hrvatske - ovlašćuje vojne sudove da sprovode odluku, prema pojedincima.&lt;ref&gt;[https://www.upi.com/Archives/1991/01/22/Yugoslav-presidency-meets-after-arms-surrender-deadline/2750664520400/ Yugoslav presidency meets after arms surrender deadline]. upi.com&lt;/ref&gt;
* [[23. 1.]] - Savezni sekretarijat narodne odbrane upozorava Hrvatsku da će povisiti borbenu gotovost za sprovođenje naređenja vojnih sudova, ako se ne raspuste specijalne jedinice.
* [[24. 1.]] - Hrvatska odbija razoružati svoju paravojnu policiju, uprkos prijetnji JNA&lt;ref&gt;{{en}} Sudetic, Chuck (January 25, 1991). &quot;[http://www.nytimes.com/1991/01/25/world/defiant-croatian-republic-refuses-to-disarm-paramilitary-police.html Defiant Croatian Republic Refuses to Disarm Paramilitary Police]. ''NY Times''&lt;/ref&gt;, vojska je navodno već u povišenoj gotovosti, Tuđman je otkazao sastanak sa Miloševićem, zakazan za sutradan.&lt;ref&gt;[https://www.upi.com/Archives/1991/01/24/New-tensions-in-army-standoff-with-Croatia-Slovenia/8287664693200/ New tensions in army standoff with Croatia, Slovenia]. upi.com&lt;/ref&gt;
* 24. 1. - &quot;Tajni&quot; sastanak [[Slobodan Milošević|Milošević]]-[[Milan Kučan|Kučan]] - Slovenija može napustiti SFRJ&lt;ref&gt;Little, Allan (2006). [http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/4819388.stm Slobodan Milosevic's road to ruin]. ''BBC News''&lt;/ref&gt;, Srbi imaju pravo živjeti u jednoj državi&lt;ref name=&quot;MesicSvjedoci&quot;&gt;Karabeg, Omer (2008) [http://www.slobodnaevropa.org/content/article/1045335.html Stjepan Mesić: Ja sam dogovorio sastanak u Karađorđevu]. ''Slobodna Evropa''&lt;/ref&gt;. Na javnom sastanku srpske i slovenačke delegacije na čelu sa dvojicom predsednika je rečeno da Srbija uvažava interes Slovenije na vlastito opredeljenje a Slovenija interes srpskog naroda da živi u jednoj državi.&lt;ref&gt;Borba, 25. januar 1991, str. 1 i 3&lt;/ref&gt;
[[Datoteka:Dan OSRH Martin Spegelj 28052011 2.jpg|thumb|120px|[[Martin Špegelj]] (2011)]]
* [[25. 1.]] - TV Beograd emitovala tajni film u kome se iznose tvrdnje o ilegalnom uvozu oružja u Hrvatsku, planiranju napada na oficire JNA i vođenju nemilosrdnog rata (&quot;afera [[Martin Špegelj|Špegelj]]&quot;)&lt;ref&gt;{{en}} Sudetic, Chuck (January 26, 1991). &quot;[http://www.nytimes.com/1991/01/26/world/yugoslavia-tense-over-tv-film-on-croatian-arms.html Yugoslavia Tense Over TV Film on Croatian Arms]. ''NY Times''&lt;/ref&gt;.
* 25. 1. - [[SR Makedonija|Makedonsko]] Sobranje usvojilo deklaraciju o suverenosti.
* 25 - [[26. 1.]] - U Beogradu održan sastanak saveznog Predsedništva i hrvatskog vođstva - obostranim ustupcima izbegnut konflikt&lt;ref&gt;{{en}} Sudetic, Chuck (January 27, 1991). &quot;[http://www.nytimes.com/1991/01/27/world/confrontation-in-yugoslavia-headed-off.html Confrontation in Yugoslavia Headed Off]. ''NY Times''&lt;/ref&gt; - &quot;demobilizacija&quot; rezervne hrvatske policije i snižavanje gotovosti JNA.&lt;ref&gt;[https://www.upi.com/Archives/1991/01/26/Army-Croatia-fulfill-de-escalation-accord/3854664866000/ Army, Croatia fulfill de-escalation accord]. upi.com&lt;/ref&gt; Miting podrške vladi u Zagrebu.
* [[26. 1.]] - [[Monika Seleš]] najmlađa pobednica Australian Open-a (ovo je godina njene dominacije).
*[[27. 1.]] - [[Boris Becker|Boris Beker]] pobednik &quot;[[Grand slam|gren slem]]&quot; turnira u [[Australija|Australiji.]]&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* 26. 1. - U [[Somalija|Somaliji]] zbačen [[Mohamed Siad Barre]] - ovo je i pad Somalske Demokratske Republike, nacionalne vlade praktično neće biti do [[2006]].
* [[30. 1.]] - Vojni sud izdao nalog za privođenje Martina Špegelja, hrvatskog ministra obrane; Hrvatska smatra da su optužbe isfabrikovane.
*[[30. 1.]] - Puštene u opticaj novčanice od 1000 dinara. [[Zaljevski rat|Rat u Zalivu]] se nastavlja.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* [[31. 1.]] - Hrvatska delegacija napustila proširenu sednicu Predsedništva SFRJ jer se &quot;nastavlja pritisak JNA&quot;.

=== Februar/Veljača ===
[[Datoteka:WarGulf photobox.jpg|thumb|250px|[[Zalivski rat]]]]
* [[1. 2.]] - Iz Sabora Hrvatske se povuklo 11 zastupnika srpske nacionalnosti.
* [[2. 2.]] - JNA i Predsedništvo, odnosno predsedavajući [[Borisav Jović|Jović]], kažu da Hrvatska nije ispunila obećanje da će razoružati policijsku rezervu i uhapsiti Špegelja. Mitinzi Srba u Kninu i Belom Manastiru, zabranjen u Vukovaru. Tuđman mu odgovara 5-og, naziva ga &quot;
* 2. 2. - Kancelarija mađarskog premijera potvrdila da je jedna mađarska firma isporučila malu pošiljku mašinki u Jugoslaviju (Hrvatsku) prethodnog oktobra, prema porudžbini iz treće zemlje&lt;ref&gt;BethlehemWeller1997, p. xxv.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.upi.com/Archives/1991/02/07/Hungarian-officials-implicated-in-Croatia-arms-deal/2697665902800/ Hungarian officials implicated in Croatia arms deal]. upi.com&lt;/ref&gt;. Mađarski parlament 12-tog odbija dalje ispitivanje stvari.
* [[4. 2.]] - U Beogradu osnovana [[Delta holding]].
* [[6. 2.]] - U Japanu je izdata uticajna [[arkadna igra|arkadna]] [[borilačka igra]] ''[[Street Fighter II]]''.
*[[7. 2.]] - [[Mađarska]] priznala isporuku &quot;[[AK-47|kalašnjikova]]&quot; [[Hrvatska|Hrvatskoj]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* [[7. 2.]] - Na sednici proširenog Predsedništva SFRJ u Beogradu [[Janez Drnovšek]] izjavio da će Slovenija i formalno pokrenuti postupak &quot;razdruživanja&quot; od Jugoslavije. Na primedbu [[Vasil Tupurkovski|Vasila Tupurkovskog]] da &quot;u slučaju izlaska iz Jugoslavije makar jedne republike, SFRJ više ne postoji&quot;, Milošević odgovara &quot;Malo morgen!&quot;&lt;ref name=&quot;LukovicKR3&quot;&gt;Luković, Petar. [http://www.e-novine.com/feljton/27564-Konano-rat.html Konačno, rat! (3)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150119173012/http://www.e-novine.com/feljton/27564-Konano-rat.html |date=2015-01-19 }}. ''e-Novine''&lt;/ref&gt;.
* 7. 2. - Položio zakletvu [[Jean-Bertrand Aristide]], prvi demokratski izabran predsednik [[Haiti]]ja.
* 7. 2. - Privremena [[IRA]] izvela minobacački napad na 10 Downing Street, sedište britanskog premijera, tokom zasedanja vlade - niko od njih nije povređen.
* [[8. 2.]] - Treća runda međurepubličkih razgovora okončana bez rezultata, Tuđman i Mesić bojkotovali zbog mitinga žena ispred zgrade u kojem su održavani. Slovenački predsednik napustio sastanak, zahteva razgovore o razdruživanju federacije - napušta koncept konfederacije.&lt;ref&gt;[https://www.upi.com/Archives/1991/02/09/Croatias-leaders-boycott-Yugoslavias-crisis-conference/1711666075600/ Croatia's leaders boycott Yugoslavia's crisis conference]. upi.com&lt;/ref&gt;
* [[9. 2.]] - U Litvaniji glasali za nezavisnost.
*[[11. 2.]] - [[Dragutin Zelenović]] postao predsednik [[Vlada Srbije|Vlade Srbije]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
*[[12. 2.]] - U bombardovanjima [[Bagdad]]a poginule hiljade ljudi.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* [[13. 2.]] - Na četvrtoj rundi međurepubličkih pregovora Slovenija i Hrvatska traže transformaciju u savez suverenih država u roku od četiri meseca.
* 13. 2. - Pametnim bombama uništeno sklonište sa više stotina ljudi u Bagdadu - mislilo se da je to vojni objekt.
*[[14. 2.]] - Hrvatski mupovci upali u [[Korenica|Titovu Korenicu]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* [[15. 2.]] - Osnovana [[Višegradska grupa]] - [[Mađarska]], [[Čehoslovačka]] i [[Poljska]].
* [[16. 2.]] - Dolazak specijalnih jedinica MUP Hrvatske na podrucje [[Plitvička jezera|Plitvičkih jezera]] izazvao brojne proteste i negodovanje lokalnog srpskog stanovništva&lt;ref name=&quot;LukovicKR3&quot;/&gt;.
* 16. 2. - Komentator Dnevnika TV Beograd, Slavko Budihna, optužio [[SPO]] da sarađuje i &quot;sa krajnjom profašističkom i proustaškom Hrvatskom&quot; (na osnovu Vukovog pisma Tuđmanu)&lt;ref name=&quot;Dedeic931&quot;&gt;Dedeić, Siniša (2011). [http://www.istinomer.rs/bonus/9-mart-dve-decenije-1-deo/ 9. mart – dve decenije (1. deo)]. ''Istinomer''&lt;/ref&gt;.
* [[20. 2.]] - Slovenački parlament usvojio amandmane koji mu omogućuju preuzimanje saveznih funkcija i Rezoluciju o disocijaciji od Jugoslavije (prvi konkretni koraci ka nezavisnosti)&lt;ref&gt;{{en}} Sudetic, Chuck (February 21, 1991). &quot;[http://www.nytimes.com/1991/02/21/world/jolting-yugoslavia-a-region-widens-its-autonomy.html Jolting Yugoslavia, a Region Widens Its Autonomy]. ''NY Times''&lt;/ref&gt;.
* 20. 2. - Pošto TV Beograd nije želela dati demanti na komentar od 16. 2., SPO poziva na okupljanje 9. marta (&quot;TV Bastilju moramo da oslobodimo&quot;); pridružiće se i druge stranke, glavni zahtevi nepristrasnost TV Beograd i smena Dušana Mitevića, Sergeja Šestakova, Predraga Vitasa, Slavka Budihne i Ivana Kriveca&lt;ref name=&quot;Dedeic931&quot;/&gt;.
* 20. 2. - Oko 100.000 ljudi u Tirani podržava studente koji štrajkuju glađu, srušena statua [[Enver Hodža|Envera Hodže]].
*[[21. 2.]] - [[Bajaga i instruktori|Bajaga,]] [[Hari Mata Hari]], [[Dragana Mirković]], [[Haris Džinović]] dobitnici &quot;[[Oskar popularnosti|Oskara popularnosti]]&quot; [[RTV revija|RTV revije]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* [[21. 2.]] - Hrvatski sabor jednoglasno za Rezoluciju o razdruživanju Republike Hrvatske i SFR Jugoslavije i prednost republičkih nad saveznim zakonima.
* [[22. 2.]] - Peta runda jugoslovenskih razgovora, u Sarajevu.
*[[23. 2.]] - [[Iran]] na kolenima. [[George H. W. Bush|Buš]] dao ultimatum [[Sadam Husein|Sadamu Huseinu]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* [[23. 2.]] - Osnovana [[Srpska radikalna stranka]] ([[Vojislav Šešelj|Šešeljev]] Srpski četnički pokret i [[Tomislav Nikolić|Nikolićeva]] frakcija Narodne radikalne stranke).
* [[24. 2.|24]] - [[28. 2.]] - Operacija Pustinjska sablja ili &quot;100-časovni rat&quot; - oslobođenje [[Kuvajt]]a.
* [[25. 2.]] - Od komada iračkog skada poginulo 29 američkih vojnika u kasarni u [[Dhahran]]u, Saudi Arabija.
* [[26. 2.]] - [[Irak|Irački]] predsjednik [[Saddam Hussein]] objavio povlačenje iračkih snaga iz Kuvajta - u povlačenju se pale naftne bušotine.
* 26. 2. - Hrvatski ministar obrane gen-puk. Martin Špegelj optužen pred zagrebačkim vojnim sudom za oružanu pobunu - hrvatske vlasti odbijaju saradnju&lt;ref name=&quot;BW1997xxvi&quot;&gt;BethlehemWeller1997, p. xxvi.&lt;/ref&gt;.
* [[27. 2.]] - U parlamentu BiH srpski poslanici ne dozvoljavaju donošenje &quot;Deklaracije o državnoj suverenosti i nedjeljivosti Republike Bosne i Hercegovine&quot;; Izetbegović izjavio da bi &quot;zbog suverene Bosne žrtvovao mir&quot;&lt;ref&gt;Lučić (2007) str. 10&lt;/ref&gt;.
* [[28. 2.]] - Srpsko nacionalno vijeće i Izvršno vijeće SAO Krajine usvojili Rezoluciju o razdruživanju Republike Hrvatske i SAO Krajine i ostanku u Jugoslaviji, &quot;odnosno u zajedničkoj državi sa republikom Srbijom i Crnom Gorom, kao i sa srpskim narodom u republici Bosni i Hercegovini&quot;&lt;ref name=&quot;LukovicKR3&quot;/&gt;.

=== Mart/Ožujak ===
[[Datoteka:Vladičanski dvor i Saborna crkva u Pakracu.JPG|thumb|220px|[[Pakrac]], mjesto [[Okršaj u Pakracu|okršaja]]]]
* [[1. 3.]] - Sastanak u Beogradu, Tuđman nije došao jer kaže da mu se preti hapšenjem (savezni tužilac je protumačio Tuđmanovo pismo Bushu od 24. 1. kao poziv stranoj sili, što bi omogućilo optužbu za veleizdaju).&lt;ref&gt;[https://www.upi.com/Archives/1991/03/01/Ethnic-leaders-remain-deadlocked-on-Yugoslavias-future/6155667803600/ Ethnic leaders remain deadlocked on Yugoslavia's future]. upi.com&lt;/ref&gt;
* [[2. 3.]] - [[Okršaj u Pakracu]]: hrvatski specijalci povratili kontrolu nad policijskom stanicom u [[Pakrac]]u, u Beogradu se izveštava o poginulima; [[JNA]] poslata da razdvaja strane.
* 2. 3. - Nakon okupljanja podjeljeno oružje iz policijske stanice u [[Bileća|Bileći]] Srbima koji su registrirani kao pripadnici pričuvnog sastava&lt;ref&gt;Lučić (2007) str. 14&lt;/ref&gt;.
* [[3. 3.]] - U [[Los Angeles]]u bijeli policajci premlaćuju [[Afroamerikanci|crnog]] prijestupnika [[Rodney King|Rodneya Kinga]], a što je zabilježeno [[video-kamera|video-kamerom]].
* 3. 3. - Hrvatske snage se povlače iz Pakraca.
* 3. 3. - [[Letonija]] i [[Estonija]] glasaju za nezavisnost od SSSR.
* [[7. 3.]] - Slovenački zakon omogućuje tamošnjim regrutima da izbegnu službu u JNA&lt;ref&gt;AP (March 8, 1991). [http://www.nytimes.com/1991/03/08/world/slovenes-vote-to-make-duty-in-yugoslav-army-voluntary.html Slovenes Vote to Make Duty In Yugoslav Army Voluntary], ''NY Times''&lt;/ref&gt;.
*[[8. 3.]] - [[Albanci]] beže brodovima za [[Italija|Italiju]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* [[9. 3.]] - [[Demonstracije u Beogradu 1991.|Velike demonstracije u Beogradu]], u organizaciji [[SPO]] i ostale opozicije protiv Miloševićevog režima, povodom pristrasnosti TV Beograd. SUP nije dozvoljavao okupljanje na Trgu Republike (već na Ušću). Dolazi do nereda na više mesta u gradu u kojima su dve osobe izgubile život. Uveče je uhapšen lider SPO-a [[Vuk Drašković]] (pušten 12. 3.), na gradske ulice izašli tenkovi JNA.
* 9. 3. - Izbor za predstavnika za &quot;[[Eurosong|Pesmu Evrovizije]]&quot; na poslednjoj &quot;[[Jugovizija 1991.|Jugoviziji]]&quot; održanoj u [[Sarajevo|Sarajevu]].&lt;ref&gt;[http://www.yugopapir.com/2016/03/pred-jugoviziju-1991-da-li-je-ovo.html Pred Jugoviziju 1991: Da li je ovo poslednji put da Jugoslavija bira svog predstavnika za Eurosong?]. yugopapir.com&lt;/ref&gt;
* [[10. 3.]] - Okupljanje u beogradskom Studentskom gradu, studenti uveče krenuli u stari Beograd, na Brankovom mostu bačen suzavac na njih. Demonstracije studenata kod Terazijske česme traju do 13-tog.
[[Datoteka:Demonstracije Terazijska cesma 1.jpg|thumb|230px|Terazijska česma, Beograd]]
* [[11. 3.]] - SPS organizovao miting na beogradskom Ušću. Studenti i građani i dalje na Terazijama.
[[Datoteka:Monica Seles 1991.jpg|thumb|130px|left|[[Monika Seleš]]]]
* 11. 3. - [[Monika Seleš]] prvi put na vrhu [[WTA]] liste - smenjuje se sa [[Štefi Graf]] do juna [[1993]].
* [[11. 3.|11]] - [[12. 3.]] - Vanredno zasedanje Skupštine Srbije, koje je opozicija napustila; smenjeni Mitević, Šestakov i Vitas, podneli ostavke Budihna i Krivec, anegdota o dedi i unuku...&lt;ref&gt;Dedeić, Siniša (2011). [http://www.istinomer.rs/bonus/cekajuci-skupstinske-maratonce-6-deo/ Čekajući skupštinske ‘maratonce’ (6. deo)], ''Istinomer''&lt;/ref&gt;; izabran Anketni odbor u vezi 9. marta (prihvaćena većina studentskih zahteva).
* [[13. 3.]] - Veliki miting opozicije na beogradskom Trgu Republike, koji prenosi televizija; oslobođeni Vuk Drašković prvi put pokreće skandiranje &quot;Svi! Svi! Svi!&quot; (uhapšeni da budu pušteni), zahteva se i ostavka vlade; studenti okončali proteste iza ponoći, nakon što je ministar policije [[Radmilo Bogdanović]] podneo ostavku.
* 13. 3. - Eksplozija ispod novinskog kioska u Kninu rano ujutro,&lt;ref&gt;[https://www.upi.com/Archives/1991/03/13/Explosion-in-Serbian-enclave-in-Croatia/8884668840400/ Explosion in Serbian enclave in Croatia]&lt;/ref&gt; i još nekoliko narednih dana.
* 13. 3. - Američki ambasador Warren Zimmerman izjavljuje da SAD podržavaju ujedinjenu i demokratsku Jugoslaviju, ali &quot;apsolutno ne&quot; putem vojne intervencije i sile.&lt;ref name=&quot;upi1991-03-14-Mil&quot;&gt;[https://www.upi.com/Archives/1991/03/14/Military-council-meets-as-new-protest-arises-in-2d-city/5184668926800/ Military council meets as new protest arises in 2d city]. upi.com&lt;/ref&gt;
* [[14. 3.]] - Okupljanje studenata i opozicije u Novom Sadu, traže ostavku pokrajinskog premijera Radomana Božovića i šefova pokrajinskih medija.&lt;ref name=&quot;upi1991-03-14-Mil&quot; /&gt;
* [[15. 3.]] - [[Sednica Predsedništva SFRJ 12. marta 1991.]]: posle trodnevne rasprave, Predsedništvo SFRJ, u funkciji Vrhovne komande oružanih snaga, sa 5:3 odbilo predlog vrha JNA o zavođenju vanrednog stanja na teritoriji SFRJ (ovlašćenje za gušenje etničkih konflikata, mobilizacija i poništavanje republičkih zakona protivnih saveznim).
* 15. 3. - Zbog odbijanja plana JNA, [[Borisav Jović]], predsednik Predsedništva SFRJ, podneo ostavku (sutradan i predstavnici Crne Gore ([[Nenad Bućin]]) i Vojvodine ([[Jugoslav Kostić]]).
* 15. 3. - Međustranačko vijeće Republike Hrvatske donijelo zaključak o osnivanju [[Narodna zaštita (RH)|Narodne zaštite]].
* 15. 3. - [[Nemačka]] i formalno nezavisna, nakon što su se četiri sile odrekle svih preostalih prava.
* [[16. 3.]] – [[Slobodan Milošević]] izjavio da Srbija neće priznavati savezno predsedništvo smatrajući da su ostale republike stvorile koaliciju protiv srpskih interesa.&lt;ref&gt;Binder, David (March 17, 1991). [http://www.nytimes.com/1991/03/17/world/leader-of-serbia-defies-yugoslavia-on-federal-rule.html Leader of Serbia Defies Yugoslavia on Federal Rule], ''NY Times''&lt;/ref&gt; Na zatvorenom sastanku sa predsednicima opština iz Srbije izjavio: &quot;Vlada je dobila zadatak da pripremi odgovarajuće formacije koje će nas učiniti... bezbednim...&quot;&lt;ref name=&quot;SvarmJed1&quot;&gt;Švarm, Filip [http://www.b92.net/specijal/jedinica/1_epizoda.php &quot;Jedinica&quot;, 1. epizoda - Dete službe], ''B92''&lt;/ref&gt; (&quot;...A, ako treba da se tučemo, bogami ćemo da se tučemo!...&quot;&lt;ref&gt;Ramač, Mihal (29/11/2011). [http://www.danas.rs/danasrs/feljton/jugoslavija_ostala_bez_svog_predsednistva.24.html?news_id=229126 Jugoslavija ostala bez svog Predsedništva], ''Danas'' (dnevnik)&lt;/ref&gt;).
* 16. 3. - U Srbiji, Sloveniji i Hrvatskoj mobilizacija rezervne milicije i [[Teritorijalna odbrana|TO]].
* 16. 3. - Izvršno vijeće SAO Krajine donelo formalnu odluku o odvajanju iz Republike Hrvatske i poštovanju saveznih zakona&lt;ref&gt;Binder, David (March 18, 1991) [http://www.nytimes.com/1991/03/18/world/serbian-official-declares-part-of-croatia-separate.html Serbian Official Declares Part of Croatia Separate], ''NY Times''&lt;/ref&gt;.
* 17. 3. - [[Referendum o očuvanju SSSR]]: učestvuje 9 od 15 republika, ubedljiva većina je &quot;za&quot;.
* [[18. 3.]] - Skupština Srbije, umesto raspuštene kosovske skupštine, smenila [[Riza Sapunxhiu]]-a, kosovskog predstavnika u saveznom predsedništvu (koje time ostaje sa četiri člana i gubi kvorum).
* [[19. 3.]] - Slobodan Milošević razgovara sa studentima u Rektoratu. Peticija 200 srpskih glumaca, pisaca i filmskih radnika traži Miloševićevu ostavku, jer je &quot;odabrao ratnu politiku&quot;.
* 19. 3. - Saopštenje Vrhovne komande JNA: vojska se neće mešati u političke dogovore, niti dozvoliti međuetničke konflikte i promenu granica SFRJ.
[[Datoteka:J32 895 Eisenbahnmuseum Zagreb, 51 144.jpg|mini|150px|[[Hrvatski željeznički muzej]]]]
* 19. 3. - Osnovan [[Hrvatski željeznički muzej]].
* [[20. 3.]] - Borisav Jović povukao ostavku (tj. skupština Srbije je nije prihvatila&lt;ref name=&quot;BW1997xxvi&quot; /&gt;).
* 20. 3. - Savezni parlament privremeno smanjio saveznu potrošnju sa 40 na 34% GNP, što je bio MMF-ov uslova za stendbaj kredit od 1 milijarde dolara, deo paketa od 3,4 milijarde pomoći za reforme.&lt;ref&gt;[https://www.upi.com/Archives/1991/03/21/Yugoslav-leadership-meets-over-political-crisis/5649669531600/ Yugoslav leadership meets over political crisis]. upi.com&lt;/ref&gt;
* [[21. 3.]] - Proširena sednica Predsedništva SFRJ (pored Miloševića, tu su i Kučan i Tuđman koji su pristali doći u Beograd).
* 21. 3. - Za nove članove Predsedništva izabrani [[Branko Kostić]] (CG) i [[Sejdo Bajramović]] (Kosovo) umesto smenjenog [[Riza Sapundžiju|Sapundžiua]] (oni i vojvođanski predstavnik potvrđeni 16. 5.).
*[[23. 3.]] - [[Srbija]] donela Zakon o vraćanju zemlje seljacima.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
*[[24. 3.]] - Koncert [[Miles Davis|Majlsa Dejvisa]] u [[Sava Centar|Centru &quot;Sava]]&quot;.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* [[25. 3.]] - [[Sastanak u Karađorđevu]] [[Slobodan Milošević|Miloševića]] i [[Franjo Tuđman|Tuđmana]].
* 25. 3. - [[63. dodjela Oscara]]: najbolji film je ''[[Dances with Wolves]]'', ukupno sedam nagrada od 12 nominacija.
* [[26. 3.]] - Osnovan [[Mercosur]], zajedničko tržište juga Južne Amerike.
* [[27. 3.]] - Miting SPO i Ujedinjene opozicije u Beogradu, povodom 50-godišnjice [[Vojni puč od 27. marta 1941.|puča 27. marta]] i protiv Miloševićevog režima.
* 27. 3. - Krajinska milicija stigla u Plitvice.
* [[28. 3.]] - Sastanak republičkih lidera u [[Split]]u, u vili Dalmacija. Tuđman se zalaže za labavi savez suverenih država ili razlaz, Milošević bi samo federaciju. 
* mart, krajem - Inicijativa za Srpski nacionalni savet (neki akademici, intelektualci, predstavnici stranaka iz Srbije, BiH), sastavljena Deklaracija o srpskom nacionalnom jedinstvu&lt;ref&gt;Milošević, Branislav (15. februar 1997.). [http://www.yurope.com/nasa-borba/arhiva/Feb98/1502/1502_11.HTM Hronika plemenitih zabluda]. ''Naša Borba'' (yurope.com)&lt;/ref&gt; (neuspešno, u septembru će biti osnovan Srpski sabor&lt;ref&gt;Milosavljević, Olivera (1995) [http://pescanik.net/wp-content/PDF/upotreba_autoriteta_nauke.pdf Upotreba autoriteta nauke], p. 16. ''Republika''&lt;/ref&gt;).
[[Datoteka:Plitvice Lakes incident, memorial, of the first killed croatian policemen.JPG|thumb|220px|Spomenik Josipu Joviću na [[Incident na Plitvičkim jezerima|Plitvicama]]]]
* [[31. 3.]] - [[Incident na Plitvičkim jezerima]] - oružani sukob specijalaca MUP Hrvatske i milicajaca samoproglašene SAO Krajine; prvi u kome su zabilježene ljudske žrtve. Uhapšeni krajiški policajci, kao i [[Goran Hadžić]]. Simbolični početak [[Rat u Hrvatskoj|Domovinskog rata]]. Pucnjava i kod Titove Korenice. JNA razdvaja strane.
* 31. 3. - U džamiji na Souk-bunaru osnovana [[Patriotska liga]], vojno krilo [[SDA]]&lt;ref&gt;Lučić (2007) str. 15-16&lt;/ref&gt;.
* 31. 3. - U [[Albanija|Albaniji]] održani prvi višestranački izbori, na kojima pobjeđuju [[reformirani komunisti]].
* 31. 3. - [[Gruzija]] glasa za nezavisnost od SSSR.
*[[31. 3.]] - Raspušten [[Varšavski pakt]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* 31. 3. - Izdate nove novčanice od 100 dinara (djevojka sa maramom), 500 dinara (odrastao mladić) i 1000 dinara (Nikola Tesla) za vanredne potrebe zemlje.
* [[mart]] - Održan [[Popis stanovništva 1991. u SFRJ|Popis stanovništva u SFRJ]] - oko 23,5 miliona stanovnika; [[Popis stanovništva u SR Bosni i Hercegovini 1991.|u Bosni i Hercegovini]] 4.377.033 stanovnika, 43,47% [[Muslimani (narod)|Muslimana]], 31,21% [[Srbi u Bosni i Hercegovini|Srba]], 17,38% [[Hrvati u BiH|Hrvata]], 5,54% [[Jugoslaveni|Jugoslavena]] (→ popisi [[Popis stanovništva 1991. u Srbiji|u Srbiji]] i [[Popis stanovništva u SR Hrvatskoj 1991.|u Hrvatskoj]]).

=== April/Travanj ===
[[Datoteka:BiH - ES N 1991 1.gif|mini|Etnički sastav BiH]]
* [[1. 4.]] - Izvršno vijeće SAO Krajine donijelo u T. Korenici odluku o prisajedinjenju SAO Krajine Srbiji i mobilizaciji (Skupština u Srbiji nije prihvatila odluku o priključenju)&lt;ref name=&quot;BW1997xxvi&quot; /&gt;.
* [[3. 4.]] - Vijeće sigurnosti [[UN]] izglasalo rezoluciju o prekidu vatre u [[Zaljevski rat|Zaljevskom ratu]] i zatražilo od [[Irak]]a da uništi oružje za masovno razaranje.
* [[5. 4.]] - Dan nakon dolaska iz Beograda sa [[Franko Simatović|Frankom Simatovićem]], [[Kapetan Dragan]] preuzima komandu nad bazom krajiške milicije u [[Golubić]]u kod Knina (nastanak &quot;Knindži&quot;, začetak [[Crvene beretke|JSO]])&lt;ref name=&quot;SvarmJed1&quot;/&gt;.
* [[8. 4.]] - U Zagrebu, usled protesta ispred vojnog suda, odloženo suđenje u Martinu Špegelju, u odsustvu, i još sedmorici (počinje 18-og, sledećeg dana se proces Špegelju odvaja od ostalih, šest presuda 20. 5.).
* [[9. 4.]] - {{flag|Gruzija|1990}} proglašava nezavisnost od SSSR-a.
*[[9. 4.]] - Na [[Borovo|Borovo Selo]] ispaljeno nekoliko raketa. Ostavka [[Radmilo Bogdanović|Radmila Bogdanovića]] ministra [[Policija Srbije|MUP-a Srbije]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* [[11. 4.]] - Sastanak republičkih lidera na [[Brdo kod Kranja|Brdu kod Kranja]] - dogovoreno da se do kraja maja sprovedu referendumi u republikama, osim Slovenije gde je on već sproveden (nije se došlo do datuma glasanja)&lt;ref name=&quot;BW1997xxvi&quot;/&gt;.
*[[11. 4.]] - Veliki štrajk [[Jat Airways|JAT]]-ovih radnika.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* [[15. 4.]] - U Londonu osnovana [[Evropska banka za obnovu i razvoj]]. Savezni premijer Marković je razgovarao sa zapadnim liderima i dobio podršku za reforme i opstanak Jugoslavije.&lt;ref&gt;[https://www.upi.com/Archives/1991/04/16/Prime-minister-vows-to-pursue-stalled-reform-program/5153671774400/ &quot;Prime minister vows to pursue stalled reform program&quot;]. upi.com&lt;/ref&gt;
* [[16. 4.]] - U Srbiji zbog neisplaćenih plata štrajkuje 700.000 radnika; traže garantovani minimalac i ukidanje novih poreza - vlada odmah ispunjava zahteve&lt;ref name=&quot;BW1997xxvi&quot;/&gt;.
* [[17. 4.]] - Slobodan Milošević posetio [[Hilandar]] uz hladan doček&lt;ref&gt;[http://www.vreme.rs/cms/view.php?id=321322 Vladičica u službi vlasti], vreme.rs, 5. sept. 2002.&lt;/ref&gt;.
* [[18. 4.]] - Sastanak republičkih lidera u [[Ohrid]]u: dogovoreno je referendumsko pitanje, ali sumnja se u korisnost istog.
* [[19. 4.]] - Marković pred Saveznom skupštinom: devalvacija dinara sa 9 na 13 za nemačku marku, predlaže plan reformi &quot;11+3&quot; koji podržava Zapad, ali ga odbacuju republike (Srbija, Hrvatska, Slovenija).&lt;ref&gt;[https://www.upi.com/Archives/1991/04/19/Yugoslavia-devalues-dinar-in-effort-to-jump-start-economy/2643672033600/ Yugoslavia devalues dinar in effort to jump-start economy]. upi.com&lt;/ref&gt;
[[Datoteka:Logo of Croatian National Guard.svg|thumb|80px|[[Zbor narodne garde]]]]
* [[20. 4.]] - Osnovan [[Zbor narodne garde]], prethodnik Hrvatske vojske.
* 20. 4. - Prvi Kros Radio Beograda, danas Kros RTS-a.
*[[24. 4.]] - Fudbal: U [[Beograd]]u na stadionu [[Stadion Rajko Mitić|Marakana]] [[FK Crvena zvezda|Crvena Zvezda]] pobedila [[FC Bayern München|Bajern]] 2:2(1:0)&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* [[25. 4.]] - Srbi osnivaju Zajednicu opština [[Bosanska krajina|Bosanske krajine]].
* 25. 4. - Predsednik Jović pred Skupštinom okrivljuje Markovićeve reforme za ekonomske probleme.
[[Datoteka:Kijevski strijeljani Isus.JPG|mini|200px|left|&quot;Kijevski strijeljani Isus&quot;]]
* [[28. 4.]] - JNA [[Opsada Kijeva 1991.|blokira Kijevo]] pošto je hrvatska policija stigla sinoć - želi sprečiti sukobe sa susednim selima.
* 29. 4. - Sastanak republičkih lidera na Cetinju, ne mogu se dogovoriti o načinu sprovođenja referenduma.
* 29. 4. - Počela s emitovanjem beogradska Radio Politika.
* 29. 4. - [[Ciklon]] pogađa [[Bangladeš]], poginulo skoro 139 hiljada ljudi.
* [[30. 4.]] - Konstitutivna sednica skupštine SAO Krajine u Kninu, izabrana vlada, zakazan referendum.&lt;ref&gt;[https://www.upi.com/Archives/1991/04/30/Rebellious-Serbs-in-Croatia-form-assembly-government/3415672984000/ Rebellious Serbs in Croatia form assembly, government]. upi.com&lt;/ref&gt;

=== Maj/Svibanj ===
[[Datoteka:Memorial in Borovo Selo.JPG|thumb|250px|Spomenik žrtvama [[Sukob u Borovom Selu|Sukoba u Borovom Selu]]]]
* [[2. 5.]] - '''[[Sukob u Borovom Selu]]''' u kome je ubijeno 12 hrvatskih policajaca i trojica Srba. JNA razdvaja strane ovde i u okolnim selima. Policajac Franko Lisica ubijen u Polačama kod Benkovca.
* 2. 5. - Pucano je na helikopter potpredsednika Sabora [[Vladimir Šeks|Vladimira Šeksa]], nakon posete Kijevu. Eksplozije u Pakracu.
* 2. 5. - U [[Zadar|Zadru]] i [[Šibenik]]u vandalizovana srpska imovina.
* [[3. 5.]] - Mošti [[Nikolaj Velimirović|Nikolaja Velimirovića]] iz SAD donesene u Beograd, a u [[Lelić]] kod [[Valjevo|Valjeva]] [[12. 5.]]
* [[4. 5.]] - U [[Sotin]]u, sa barikade, ubijen jedan Srbin&lt;ref&gt;Engelberg, Stephen (May 5, 1991). [http://www.nytimes.com/1991/05/05/world/one-more-dead-as-clashes-continue-in-yugoslavia.html One More Dead as Clashes Continue in Yugoslavia], ''NY Times''&lt;/ref&gt;. Niz incidenata sa pucnjavom i eksplozijama u više gradova Hrvatske sledeće noći, postavljaju se barikade po selima; Tanjug prenosi da je 200 izbeglica prešlo Dunav u Srbiju.&lt;ref&gt;[https://www.upi.com/Archives/1991/05/05/Ethnic-violence-leaves-two-more-injured/4088673416000/ Ethnic violence leaves two more injured]. upi.com&lt;/ref&gt;
* 4. 5. - Šešeljevi četnici demonstriraju ispred [[Kuća cveća|Kuće cveća]].
* 4. 5. - Zvaničan datum nastanka JSO ([[Crvene beretke]]).
* 4. 5. - [[Pesma Evrovizije 1991.|Pesma Evrovizije]] u Rimu: poslednje učešće SFR Jugoslavije, [[Bebi Dol]] sa pesmom &quot;Brazil&quot; uzima pretposlednje mesto (pobedila [[Carola Häggkvist|Carola]] iz Švedske).
* [[5. 5.]] - [[Croatia Airlines]] ima prvi putnički let, na liniji Zagreb-Split.
* [[6. 5.]] - Na velikim demonstracijama u Splitu ispred tadašnje Komande Vojnopomorske oblasti, povodom blokade [[Kijevo (Knin)|Kijeva]], ubijen vojnik JNA [[Sašo Gešovski]]. SSNO [[Veljko Kadijević]] izjavljuje da je zemlja u stanju građanskog rata i proglašava borbenu gotovost&lt;ref name=&quot;BW1997&quot;/&gt;, izjavljuje da će vojska odgovoriti na svaki napad, daje ultimatum saveznim i republičkim vlastima za očuvanje mira.
* 6. 5. - Zamrznuta američka ekonomska pomoć Jugoslaviji i podrška za kredite u međunarodnim institucijama, povodom &quot;oštre represije&quot; albanske manjine i &quot;destabilizacije Predsedništva&quot; (na osnovu zakona od prošlog novembra)&lt;ref name=&quot;BW1997&quot;&gt;BethlehemWeller1997, p. xxvii.&lt;/ref&gt;; pomoć uslovno nastavljena 24. 5. uz upozorenja Srbiji.
* [[7. 5.]] - U Beogradu pozvani rezervisti&lt;ref name=&quot;BW1997&quot;/&gt;. Demonstranti u BiH i Makedoniji traže da se vojni rok služi u sopstvenoj republici.
* [[7.5.|7]] - [[9. 5.]] - Kod [[Polog (Mostar)|Pologa]] blokirana motorizirana brigada JNA iz Mostara, propuštena nakon posredovanja predsednika Izetbegovića&lt;ref name=&quot;automatski generisano1&quot;&gt;Lučić (2007) str. 17&lt;/ref&gt;. Jedna kolona je bila blokirana i kod [[Šuica (Tomislavgrad)|Šuice]].
*[[7. 5.]] - U [[Split]]u masovne demonstracije hrvatskih nacionalista protiv [[Jugoslovenska narodna armija|JNA]]. Ubijen vojnik [[Sašo Gešovski|Saša Gešovski]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* [[8. 5.]] - [[HNK Hajduk Split|Hajduk]] osvaja posljednji [[Kup Jugoslavije u nogometu]], pobjedom u Beogradu od 1-0 nad [[FK Crvena zvezda|Crvenom zvezdom]].
* 8. 5. - Slovenački zakon zahteva od svojih građana da služe u [[Teritorijalna odbrana|Teritorijalnoj odbrani]] umesto u JNA.
* [[9. 5.]] - Treći dan sednice Predsedništva SFRJ sa republičkim liderima - JNA ovlašćena da sprovodi odluke za uspostavljanje mira i zaustavljanje etničkog nasilja: razoružavanje paravojnih jedinica i hrvatske rezervne policije. Tuđman, koji nije bio prisutan, odbija razoružanje policije i pregovore sa &quot;teroristima&quot;. 
*[[9. 5.]] - [[Patrijarh srpski Pavle|Patrijarh Pavle]] u [[Jasenovac|Jasenovcu]]. Finale 43. YU kupa: [[HNK Hajduk Split|Hajduk]] - [[FK Crvena zvezda|Crvena Zvezda]] 1:0.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; 
* [[11. 5.]] - Osnovano Bošnjačko nacionalno vijeće [[Sandžak]]a (kasnije Dan Bošnjačke nacionalne zastave).
[[Datoteka:Rajiv Gandhi (cropped).jpg|thumb|150px|† [[Rajiv Gandhi]]]]
* [[12. 5.]] - [[Datoteka:Ballot.gif|25px]] [[Referendum o statusu SAO Krajine]], tj. o priključenju Srbiji i ostanku u Jugoslaviji. Krajiška skupština potom donosi odluku da je &quot;teritorija Krajine deo državne teritorije Srbije&quot;.
* [[14. 5.]] - [[Televizija Beograd]] počela da emituje program preko satelita, za zapadnu Evropu, ali i zapadne delove Jugoslavije.
*[[15. 5.]] - Utopio se [[Vukašin Šoškoćanin]] ratni komandant [[Srbi|Srba]] u [[Hrvatska|Hrvatsko]]&lt;nowiki/&gt;j.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* [[15. 5.]] - &quot;Srpski blok&quot; u Predsedništvu SFRJ glasa protiv toga da [[Stjepan Mesić]] preuzme predsedavanje, Crna Gora uzdržana, četiri za (ponovo odbijeno 17-og).
* 15. 5. - [[Édith Cresson]] prva žena premijer Francuske (do 1992).
* [[16. 5.]] - Savezna skupština odobrava nove članove Predsedništva SFRJ (Crna Gora, Vojvodina, Kosovo). Kosovsko-albanski, slovenački i hrvatski delegati napustili zasedanje zbog Sejde Bajramovića.
* [[17. 5.]] - [[Sejdo Bajramović]], predstavnik Kosova, imenovan za koordinatora Predsedništva SFRJ. Predsednik SIV Ante Marković imenovao specijalni panel (kojeg Hrvatska odbacuje)&lt;ref&gt;Sudetic, Chuck (). [http://www.nytimes.com/1991/05/19/world/croatia-rejects-a-yugoslav-panel.html Croatia Rejects a Yugoslav Panel]. ''NY Times''&lt;/ref&gt;.
*[[17. 5.]] - Skupština [[Republika Srpska Krajina|SAO Krajne]] donela odluku o prisajedinjenju [[Srbija|Srbiji]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* [[18. 5.]] - [[Somaliland]] se otcepio od Somalije (ostaje nepriznat).
[[Datoteka:1991 Croatian independence referenum government issued poster.jpg|mini|200px|[[Referendum o hrvatskoj samostalnosti]]]]
* [[19. 5.]] - [[Datoteka:Ballot.gif|25px]] [[Referendum o hrvatskoj samostalnosti]] - odziv 83,56%, &quot;za&quot; glasalo 94,17%.
*[[21. 5.]] - U [[Sjedinjene Američke Države|SAD]]-u usvojen [[Niklsov amandman]] protiv [[Srbija|Srbije]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* [[21. 5.]] - Bombašica-samoubica na skupu u gradu Sriperumbudur ubija bivšeg indijskog premijera [[Rajiv Gandhi|Rajiva Gandhija]].
* 21. 5. - Bijegom [[marksizam|marksističkog]] predsjednika [[Mengistu Haile Mariam]]a iz [[Etiopija|Etiopije]] završava [[Etiopski građanski rat]]. Na vlast dolazi [[Revolucionarni demokratski front etiopskih naroda]] koji je i 2014. vladajuća koalicija.
[[Datoteka:Oklepniki JLA pred 710. učnim centrom Teritorialne obrambe v Pekrah.jpg|mini|Konfrontacija JNA i TO u Pekrama]]
* [[23. 5.]] - Incident u slovenačkom kampu za obuku u Pekrama kod Maribora - nakon što su zadržana dvojica vojnika JNA, vojska tokom pregovora upala u bazu i odvela dvojicu slovenačkih oficira (ili oficira i trojicu pripadnika TO, u Mariboru&lt;ref&gt;[https://www.upi.com/Archives/1991/05/24/Slovenia-cuts-power-to-military-bases-after-arrests-of-officers/3278675057600/ Slovenia cuts power to military bases after arrests of officers]. upi.com&lt;/ref&gt;), koji su pušteni sutradan, nakon što su kasarnama isključeni struja i telefon&lt;ref&gt;NYT (May 25, 1991). [http://www.nytimes.com/1991/05/25/world/yugoslavs-free-abducted-slovenian-officers.html Yugoslavs Free Abducted Slovenian Officers]. ''NY Times''&lt;/ref&gt;. (→ [[:sl:Pekrski dogodki|Pekrski dogodki (sl)]])
* 23. 5. - Odluka predsjednika Republike Tuđmana, na osnovu rezultata referenduma: Republika Hrvatska ne ostaje u Jugoslaviji kao jedinstvenoj saveznoj državi (objavljeno 27. 5.)&lt;ref&gt;''[http://narodne-novine.nn.hr/default.aspx Narodne novine]'' broj: 24/1991 (27.05.1991.)&lt;/ref&gt;.
* [[24. 5.]] - Državni sekretar SAD Baker objavljuje nastavak pomoći SAD Jugoslaviji, ali osuđuje Srbiju zbog &quot;gaženja prava&quot; Albanaca na Kosovu i blokade Mesićevog izbora, otkazuje se osiguranje novih investicija u Srbiji.&lt;ref&gt;[https://www.upi.com/Archives/1991/05/27/US-defends-moves-on-Yugoslavia/8964675316800/ U.S. defends moves on Yugoslavia]. upi.com&lt;/ref&gt;
* 24. 5. - Počinje [[Operacija Solomon]] - 14.325 etiopskih Jevreja prevezeno u Izrael.
* 24 - 25. 5. - Tuđman u Rimu, susreti sa talijanskim liderima i kratka audijencija kod pape.
*[[25. 5.]] - Na saboru [[Srpska pravoslavna crkva|Srpske pravoslavne crkve]]: prevazilaženje raskola.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* [[25. 5.]] - Policija likvidirala zagorskog ubojicu i odmjetnika [[Vinko Pintarić|Vinka Pintarića]].
* [[26. 5.]] - [[Lauda Air let 004]]: u padu austrijskog aviona u [[Tajland]]u poginulo 223 putnika i članova posade, uključujući troje Jugoslovena. Lokalci opljačkali poginule.
* [[27. 5.]] - Osnovana Zajednica opština istočne i stare Hercegovine (v. [[SAO Hercegovina]]).
* [[28. 5.]] - Prva smotra Zbora narodne garde na [[Stadion Kranjčevićeva|Stadionu NK Zagreb]].
[[Datoteka:UEFA Champions League trophy, Old Trafford, 1992.jpg|thumb|150px|Pehar Kupa šampiona - [[FK Crvena Zvezda]] šampion Evrope]]
* [[29. 5.]] - [[FK Crvena Zvezda]] postala prvak Evrope u fudbalu u [[Bari]]ju pobedivši [[Olimpik]] iz [[Marsej]]a sa 5:3 posle izvođenja [[jedanaesterac]]a.
* 29. 5. - Skupština SAO Krajine izabrala prvu vladu: premijer [[Milan Babić]], ministar unutrašnjih poslova [[Milan Martić]].
* 29 - [[30. 5.]] - Predsednik Komisije EZ [[Jacques Delors]] i [[Jacques Santer]], luksemburški premijer i predsedavajući Saveta ministara EZ, u Beogradu - EZ je spremna da pomogne demokratizovanoj i reformisanoj Jugoslaviji,&lt;ref name=&quot;BW1997&quot;/&gt; pominje se program pomoći od četiri milijarde dolara, spremnost na početak razgovora o pridruživanju EZ ako se prethodno reši kriza.&lt;ref&gt;&quot;EZ nudi pomoć&quot;, Borba, 31. maj 1991, str. 1-3&lt;/ref&gt;
* [[30. 5.]] - Prva velika smjena straže na Markovu trgu - Predsjednička garda u stiliziranim povijesnim odorama. Sabor glasa za proglašenje pune nezavisnosti ako se do 30. juna ne nađe sporazum.
* 30. 5. - Milošević govori u Skupštini Srbije: za Jugoslaviju kao federaciju, u kojoj žive svi Srbi; granice republika su proizvoljne; oni koji bi konstituisali nove države &quot;ne mogu silom odvući kompaktne delove&quot; naroda koji su za opstanak Jugoslavije.&lt;ref&gt;&quot;Od Jugoslavije se ne mogu stvarati nacionalističke države&quot;, Borba, 31. maj 1991, str. 4-5&lt;/ref&gt;

=== Jun/Juni/Lipanj ===
* [[1. 6.]] - Otvoren [[tunel Karavanke]].
*[[1. 6.]] - Poskupelo 1.500 proizvoda.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
*[[2. 6.]] - [[Crna Gora]] se proglasila ekološkom državom.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
*[[3. 6.]] - Četiri [[Sterijina nagrada|Sterijine nagrade]] &quot;Kneževoj večeri&quot;.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* [[5. 6.]] - Pobuna u zatvoru Lepoglava, traže bolji tretman i amnestije - specijalci povratili kontrolu dva dana kasnije.
*[[5. 6.]] - Ostavka predsednika [[Narodna skupština Republike Srbije|Skupštine Srbije]] [[Slobodan Unković|Slobodana Unkovića]]. Novi predsednik [[Aleksandar Bakočević]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* [[6. 6.]] - Samit šefova republika u [[Stojčevac|Stojčevcu]] kod Sarajeva. [[Alija Izetbegović|Izetbegović]] i [[Kiro Gligorov]] predložili asimetrični savez suverenih republika.
* [[8. 6.]] - Milicionari SAO Krajine iz Knina održavaju smotru u Drvaru i Bosanskom Grahovu&lt;ref name=&quot;automatski generisano1&quot; /&gt;.
* [[9. 6.]] - Opozicija demonstrira u Beogradu, traže Miloševićevu ostavku i nove izbore. Vuk Drašković traži srpsku nacionalnu gardu (SPO doneo odluku o osnivanju [[Srpska garda|Srpske garde]] 27. 6. - ne mešati sa Arkanovom gardom).
[[Datoteka:Pinatubo91eruption clark air base.jpg|230px|mini|[[Pinatubo]]]]
* [[10. 6.]] - U Sarajevu osnovano Vijeće nacionalne obrane muslimanskog naroda s Patriotskom ligom kao svojim vojnim krilom&lt;ref name=&quot;Lučić18&quot;&gt;Lučić (2007) str. 18&lt;/ref&gt;.
*[[10. 6.|10. 6]]. - [[Darko Pančev]] sa 32 gola prvi strelac [[Evropa|Evrope]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
*[[11. 6.]] - Koncert [[Bob Dylan|Boba Dilana]] u [[Zemun]]u.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* [[12. 6.]] - [[Boris Jeljcin]] izabran za predsjednika [[Rusija|Rusije]] (RSFSR).
* 12. 6. - Tuđman, Izetbegović i Milošević razgovaraju u Splitu (i u Beogradu 19-og). Kadijević kaže da vojska hoće federaciju sa nepromenjenim granicama i ekonomskim reformama.
* [[13. 6.]] - [[Dobroslav Paraga]] u Ljubuškom proglasio &quot;Nezavisnu državu Hrvatsku&quot;&lt;ref name=&quot;Lučić18&quot;/&gt;.
* [[14. 6.]] - [[Željko Ražnatović]] Arkan osuđen u Hrvatskoj na pet godina zatvora i pušten da se do pravosnažnosti presude brani sa slobode - odlazi u Beograd&lt;ref name=&quot;SvarmArkOst&quot;&gt;Švarm, Filip (14. januar 2010.). [http://www.vreme.co.rs/cms/view.php?id=906970 Arkanova ostavština] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140403040956/http://www.vreme.co.rs/cms/view.php?id=906970 |date=2014-04-03 }}. ''Vreme''&lt;/ref&gt;.
* [[15. 6.]] - Ultra[[plinijska erupcija]] vulkana [[Pinatubo]] na Filipinima, druga najveća na kopnu u 20. veku - stradalo 800 ljudi, smatra se da je srednja temperatura na severnoj polulopti snižena za 0,5–0,6 stepeni.
*[[15. 6.]] - Nestašica nafte u svim rafinerijama.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
*[[16. 6.]] - [[Italija]] silom vraća albanske izbeglice.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* 16. 6. - Prikazana poslednja od 82 epizode &quot;[[Bolji život|Boljeg života]]&quot;.
* 16. 6. - Završena je poslednja sezona Prve savezne lige u fudbalu/nogometu igrana na prostoru SFRJ: C. Zvezda prvak, Dinamo i Partizan u Kupu UEFA.
*[[17. 6.]] - Najtopliji jun u ovom veku - 35&amp;nbsp;°C. Invazija komaraca u [[Beograd]]u.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* 19-[[20. 6.]] - Sastanak KEBS-a u Berlinu - traži se mirno rešenje nesuglasica u Jugoslaviji, podržava se njen integritet&lt;ref name=&quot;BW1997&quot;/&gt;.
* [[21. 6.]] - Američki državni sekretar [[James Baker]] u poseti Jugoslaviji, čiji integritet podržava. Razgovara sa saveznim i republičkim liderima - obeshrabren je; SAD neće priznati Sloveniju i Hrvatsku,&lt;ref name=&quot;BW1997&quot;/&gt; čiji lideri ne odustaju od nezavisnosti.
* [[24. 6.]] - [[Evropska zajednica]] i [[KEBS]] podržavaju jedinstvo Jugoslavije.
* 24. 6. - Predsednik SIV Ante Marković pred Hrvatskim saborom poziva Sloveniju i Hrvatsku da zaustave planove za proglašenje nezavisnosti (opasnost &quot;kolapsa društva&quot;).
[[Datoteka:Slovenian war map.jpg|thumb|270px|[[Rat u Sloveniji]]]]
* [[25. 6.]] - '''[[Hrvatska]] i [[Slovenija]] proglašavaju nezavisnost od SFRJ''', ostavljena mogućnost saveza sa ostalim republikama, kao nezavisnim državama (slovenački rok za proglašenje bio 26. 6.). Najavljeno povlačenje delegata iz Saveznog veća, ne i Veća republika i pokrajina. Srbija ne priznaje otcepljenje.
* [[26. 6.]] - Slovenačka milicija zauzela granične prelaze, tenkovi JNA su na putevima, avioni preleću gradove, aerodromi su zatvoreni. Savezna vlada smatra odluke o otcepljenju ništavnim, naređuje zauzimanje graničnih prelaza.
* 26. 6. - Srpske snage napale stanicu milicije u [[Glina (grad)|Glini]], poginuo policajac i dvojica civila, sukob i u [[Dvor na Uni|Dvoru na Uni]], JNA interveniše - narednih dana napeto na Baniji i Kordunu. U [[Bršadin]]u poginuo savezni policajac.&lt;ref&gt;[https://www.upi.com/Archives/1991/06/26/Troops-stifle-ethinic-violence-in-Croatia-Slovenes-gird-for-aggression/6377677908800/ Troops stifle ethinic violence in Croatia; Slovenes gird for 'aggression']. upi.com&lt;/ref&gt;
* 26. 6. - [[SPO]] odlučio da osnuje Srpsku nacionalnu gardu&lt;ref name=&quot;Dedeic20god3&quot;&gt;Dedeić, Siniša (29. 06. 2011.). [http://www.istinomer.rs/bonus/cekajuci-primirje-3-deo/ Početak rata – 20 godina kasnije - Čekajući primirje (3. deo)], ''istinomer.rs''&lt;/ref&gt;.
* [[27. 6.]] - Započinje [[Rat u Sloveniji]]. [[JNA]] krenula u oružanu akciju preuzimanja kontrole jugoslovenskih graničnih prelaza. Nad ljubljanskim naseljem Rožna dolina oboren helikopter JNA (prve žrtve - [[Toni Mrlak]] i [[Bojanče Sibinovski]]). U desetodnevnom ratovanju sa pripadnicima slovenačke teritorijalne odbrane poginule 62 osobe.
[[Datoteka:DOG9103 2 26 Vrtojba BWX.jpg|mini|[[Desetodnevni rat]]]]
* 27. 6. - Tenk gazi fiću u Osijeku (→ ''[[Fićo gazi tenka!]]'').
* 27. 6. - U [[Bosansko Grahovo|Bosanskom Grahovu]] donesena Deklaracija o ujedinjenju Zajednice opština Bosanske krajine i SAO Krajine.
* 27 - [[28. 6.]] - [[Slučaj Holmec]]: okršaj JNA i TO Slovenije kod [[Granični prijelaz Holmec|graničnog prelaza Holmec]] i mogući ratni zločin slovenačke strane.
* [[28. 6.]] - Dejstva Ratnog vazduhoplovstva u Sloveniji.
*[[28. 6.]] - Tenkovi [[Jugoslovenska narodna armija|JNA]] u [[Slovenija|Sloveniji]]. U borbama više mrtvih sa obe strane.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* 28. 6. - Za uveče dogovoreno primirje u Sloveniji, povratak u kasarne JNA (koja objavljuje da je ispunila zadatke), ali pucnjava se nastavlja.&lt;ref name=&quot;BW1997&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Dedeic20god3&quot;/&gt;&lt;ref&gt;[https://www.upi.com/Archives/1991/06/28/Belgrade-Ljubljana-reach-cease-fire-after-bloody-crackdown/3669678081600/ Belgrade, Ljubljana reach cease-fire after bloody crackdown]. upi.com JUNE 28, 1991&lt;/ref&gt;. Poručnik JNA [[Dragan Bubalo]] ranjen i umro jer TO nije dozvolila prevoz helikopterom.
* 28. 6. - Trojka EZ uveče u Jugoslaviji ([[Jacques Poos|Poos]], [[Gianni de Michelis|de Michelis]], [[Hans van den Broek|Broek]]):&lt;ref&gt;[https://www.upi.com/Archives/1991/06/28/The-European-Community-called-for-an-end-to-the/8369678081600/ The European Community called for an end to the...]. upi.com JUNE 28, 1991
&lt;/ref&gt; [[Stjepan Mesić]] da bude izabran za predsednika predsedništva SFRJ, odluke o nezavisnosti će biti zamrznute&lt;ref name=&quot;Dedeic20god4&quot;&gt;Dedeić, Siniša (30. 06. 2011.). [http://www.istinomer.rs/bonus/smirivanje-u-sloveniji-napetost-u-hrvatskoj-4-deo/ Početak rata – 20 godina kasnije - Smirivanje u Sloveniji, napetost u Hrvatskoj (4. deo)], ''istinomer.rs''&lt;/ref&gt;. Petogodišnji program pomoći vredan 1,155 milijardi dolara će biti zamrznut ako ne bude sprovedeno primirje&lt;ref name=&quot;BW1997xxviii&quot;&gt;BethlehemWeller1997, p. xxviii.&lt;/ref&gt;.
* [[29. 6.]] - Papa se izjašnjava protiv kršenja legitimnih aspiracija vojnom silom.
* 29. 6. - Sukobi kod Osijeka i Mirkovaca.
* 29. 6. - Ultimatum JNA Sloveniji, plan od 12 tačaka&lt;ref&gt;[https://www.upi.com/Archives/1991/06/29/Army-proposes-12-point-withdrawal-plan/9921678168000/ Army proposes 12-point withdrawal plan]. upi.com&lt;/ref&gt; - primirje, napuštanje graničnih prelaza i deblokada kasarni.
* 29. 6. [[Datoteka:Basketball pictogram.svg|25px]] [[Europsko prvenstvo u košarci - Rim 1991.|Eurobasket 1991.]] u Rimu - Jugoslavija prvak, [[Vlade Divac]] i [[Toni Kukoč]] u timu prvenstva.
* [[30. 6.]] - [[Vojislav Šešelj]] (SRS) izabran za narodnog poslanika ([[Borislav Pekić]] iz [[DS]] ostao u prvom krugu 16. 6.)&lt;ref name=&quot;Dedeic20god4&quot;/&gt;.
* 30. 6. - JNA poziva rezerviste,&lt;ref name=&quot;Dedeic20god4&quot;/&gt; u Sloveniji i Hrvatskoj se ne odazivaju.
* 30. 6. - Premijer Marković objavljuje da je vojsci naređen povratak u kasarne.

=== Jul/Juli/Srpanj ===
* [[1. 7.]] - [[Stjepan Mesić]], pod pritiskom Evropske zajednice, rano ujutro izabran za predsednika Predsedništva SFRJ&lt;ref&gt;Nikolić, dr Kosta (10/03/2012). [http://savremenaistorija.com/?p=117 Rat u Sloveniji 1991. (Istorija XX veka – br.2/2011)]{{Dead link|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ''savremenaistorija.com''&lt;/ref&gt;. Branko Kostić potpredsednik.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* 1. 7. - Ubijen [[Josip Reihl-Kir]], šef [[osijek|osiječke]] policije.
* 1. 7. - Formalno ukinut [[Varšavski pakt]].
* 1. 7. - Holandija predsedava Savetom Evropske zajednice (ministar ino. poslova [[Hans van den Broek]]).
* [[2. 7.]] - Nove borbe u Sloveniji, slovenačka TO napada JNA, Vazduhoplovstvo gađalo nekoliko ciljeva; načelnik generalštaba [[Blagoje Adžić|Adžić]] preti odmazdom za napade na vojsku; Mesić i Tupurkovski u Ljubljani: vojska će napasti ako trupe ne budu deblokirane; uveče primirje.
* 2. 7. - Gomila u Zagrebu pokušava da zaustavi tenkovski konvoj, najmanje troje mrtvih (jedna tenkovska kolona se sutradan vratila).
* 2. 7. - Roditelji vojnika JNA u Sloveniji upali u Narodnu skupštinu Srbije - traže da se regruti ne šalju u Sloveniju i Hrvatsku, sutradan putuju u Sloveniju&lt;ref name=&quot;Dedeic20god4&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Dedeic20god5&quot;&gt;Dedeić, Siniša (01. 07. 2011.). [http://www.istinomer.rs/bonus/vratite-nam-decu-5-deo/ Početak rata – 20 godina kasnije - Vratite nam decu! (5. deo)], ''istinomer.rs''&lt;/ref&gt;. &quot;Vratite nam Decu!&quot;.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
*[[2. 7.]] - Evakuacija stranaca sa [[Jadransko more|Jadrana.]]&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* [[3. 7.]] - Rano ujutru tenkovska kolona iz Beograda kreće auto-putem (do hrvatske granice)&lt;ref name=&quot;Dedeic20god5&quot;/&gt;, na područje Belog Manastira i mađarske granice. U Sloveniji je primirje, većina JNA se vratila u kasarne, Slovenci zauzimaju napuštene granične prelaze.
* [[3. 7.]]? - Pismo predsednika SAD Dž. Buša predsedniku predsedništva Mesiću: SAD ne podržavaju upotrebu sile za očuvanje integriteta Jugoslavije, prihvatiće nezavisnost Slovenije i Hrvatske ako budu postignute mirno&lt;ref name=&quot;BW1997xxviii&quot; /&gt;.
[[Datoteka:Croatia in SFRY-1990-1991.PNG|thumb|250px|Hrvatska 1991.]]
* [[4. 7.]] - Hrvatske snage u [[Topusko]]m. Okršaj sa mrtvima u [[Ćelije (Trpinja)|Ćelijama]] blizu Vukovara.
*[[4. 7.]] - [[Patrijarh srpski Pavle|Partrijarh Pavle]] poziv stranke na izmirenje.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* [[5. 7.]] - Evropska zajednica uvodi Jugoslaviji embargo na oružje, zamrzava finansijsku pomoć od 807 miliona [[eki]]ja (915 mil. dolara), za sada odbijaju priznati nezavisnost dve republike. KEBS odlučio poslati posmatračku misiju u Jugoslaviju (SAD podržavaju embargo na oružje 8. 7.)&lt;ref name=&quot;BW1997xxviii&quot;/&gt;.
* 5. 7. - Predsedništvo SFRJ predlaže da Slovenci zadrže kontrolu nad prelazima, ali da se prihodi uplaćuju u saveznu kasu. Slovenija demobilisala deo svojih snaga, oslobođeno je 2.000 zarobljenih pripadnika JNA.
* [[6. 7.]] - Milošević: ko ne želi da ostane u federaciji, može da ide; Srbija će zaštititi Srbe koji žive u drugim republikama. Borisav Jović kaže dva dana kasnije da će doći do rata ako Hrvatska bude insistirala da se otcepi sa srpskim enklavama.&lt;ref&gt;[https://www.upi.com/Archives/1991/07/08/A-senior-Serbian-leader-said-Monday-that-Serbia-would/6588678945600/ A senior Serbian leader said Monday that Serbia would...]. upi.com July 8, 1991&lt;/ref&gt;
* 7. 7. - Okršaj u [[Tenja|Tenji]], kod Osijeka, prvi put upotrebljena hrvatska artiljerija, mrtvi na obe strane (najmanje osam), JNA razdvaja ([[Srpska dobrovoljačka garda]] ima prve borbe u ovom mestu&lt;ref name=&quot;SvarmArkOst&quot;/&gt;). Srbi zauzeli i spalili Ćelije.
*[[7. 7.]] - [[Steffi Graf|Štefi Graf]] - vimbldonska pobednica.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* 7 - [[8. 7.]] - [[Brionska deklaracija]] na sastanku trojke EZ i predstavnika Slovenije, Hrvatske i saveznih vlasti - kraj rata u Sloveniji, objave nezavisnosti Slovenije i Hrvatske zamrznute na tri meseca, predviđen povratak JNA u kasarne u Sloveniji i Hrvatskoj.
*[[9. 7.]] - E3 šalje posmatračku misiju u [[Hrvatska|Hrvatsku]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* [[11. 7.]] - Oružani okršaj na periferiji Osijeka (susedi tvrdili da se u jednoj kući okupljaju četnici). Pucnjava i eksplozije i u Tenji, Mirkovcima i Borovu Selu. Kod Zadra sinoć ubijen hrvatski policajac.&lt;ref&gt;[https://www.upi.com/Archives/1991/07/11/More-dead-in-ethnic-violence/6040679204800/ More dead in ethnic violence]. upi.com  July 11, 1991&lt;/ref&gt;
* 11. 7. - Nigeria Airways Flight 2120: avion [[Douglas DC-8|DC-8]] sa hadžijama se zapalio pri poletanju iz Džede, poginula je 261 osoba.
* [[12. 7.]] - Zemljotres u rumunskom delu Banata (M 5.6, I VIII).
* [[13. 7.]] - Savezno predsedništvo naređuje demobilizaciju TO i etničkih oružanih grupa, Mesić kaže da se to ne odnosi na ZNG. Potpisan memorandum o razumevanju sa EZ o slanju posmatrača.
* [[14. 7.]] - Borbe na [[Banija|Baniji]]: hrvatske snage povratile sela [[Kraljevčani]] i [[Dragotinci]] kod Petrinje, napadnuta postaja hrvatske policije u Glini (par dana kasnije i u Topuskom i Kozibrodu).
* 14. 7. - [[Franjo Tuđman]] u intervjuu Frans presu: o razgraničenju u BiH bi se moglo dogovoriti &quot;mirno za zelenim stolom&quot;&lt;ref name=&quot;Dedeic20god8&quot;&gt;Dedeić, Siniša (06. 07. 2011.). [http://www.istinomer.rs/bonus/ko-to-deli-bosnu-8-deo/ Početak rata – 20 godina kasnije - Ko to deli Bosnu? (8. deo)], ''istinomer.rs''&lt;/ref&gt;, kasnije demantovano&lt;ref name=&quot;Dedeic20god9&quot;/&gt;.
*[[14. 7.]] - U [[Beograd]]u na [[Ada Ciganlija|Adi Ciganliji]] rekordnih 350.000 kupača.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* [[15. 7.|15]] - [[17. 7.]] - Samit [[G7]] u Londonu na koji je pozvan i Mihail Gorbačov iz SSSR - ne uspeva dobiti ekonomsku pomoć.
* [[16. 7.]] - [[Franjo Gregurić]] je na čelu [[Treća Vlada Republike Hrvatske|treće Vlade Republike Hrvatske]] (do 1992).
* [[18. 7.]] - Predsedništvo SFRJ usvojilo odluku o povlačenju snaga JNA iz [[Slovenija|Slovenije]] u roku od tri meseca: 31. korpus u Srbiju a 14. u BiH&lt;ref name=&quot;Dedeic20god9&quot;&gt;Dedeić, Siniša (07. 07. 2011.). [http://www.istinomer.rs/bonus/jna-se-povlaci-iz-slovenije-9-deo/ Početak rata – 20 godina kasnije - JNA se povlači iz Slovenije (9. deo)], ''istinomer.rs''&lt;/ref&gt; (Mesić protiv, Bogićević uzdržan).
* [[20. 7.]] - Ubijena trojica policajaca u [[Daruvar]]u.
* [[22. 7.]] - Sastanak saveznih i republičkih čelnika u Ohridu, predlog razoružanja paravojski i demobilizacije,, poziv posmatračima EZ. Ante Marković upozorava na &quot;kataklizmu&quot;; Tuđman napustio sastanak zbog jakih borbi u [[Mirkovci]]ma (20-tak mrtvih). Hrvatske snage i avioni JNA razmenili vatru iznad Vinkovaca.
*[[22. 7.]] - [[Jugoslovenska narodna armija|JNA]] počela blokadu [[Vukovar]]a.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* 22. 7. - [[Mike Tyson]] uhapšen pod optužbom silovanja Desiree Washington.
* [[23. 7.]] - JNA: hrvatske snage napale srpsko selo [[Palača (Šodolovci)|Palača]] kod Osijeka i vojnu jedinicu na [[most 25. maj|mostu &quot;25. maj&quot;]] između Bačke Palanke i Iloka (okršaj kod mosta i 25. i 27. 7.).
* 23. 7. - U Srbiji usvojen Zakon o teritorijalnoj organizaciji i lokalnoj samoupravi, Užice, Vrbas i (Kosovska) Mitrovica više nisu &quot;Titovi&quot;. Nema više Međuopštinskih regionalnih zajednica a [[Okruzi Srbije|okruzi]] su uvedeni sledećeg januara.
*[[24. 7.]] - Deo opozicije delimično izlazi iz [[Narodna skupština Republike Srbije|Skupštine Srbije]]. [[Dragan Stojković|Dragan Stojković Piksi]] i [[Robert Prosinečki]] u timu sveta.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Srpski zvaničnici kažu da je iz Hrvatske stiglo 26.400 izbeglica, juče 3.000. Borbe kod [[Plastovo|Plastova]], severno od Šibenika.
* [[25. 7.]] - Borbe između tenkova JNA i hrvatskih snaga u Erdutu, Dalju i Aljmašu, u Erdutu poginula šestorica hrvatskih &quot;Tigrova&quot;.
*[[25. 7.]] - Dva &quot;jastreba&quot; [[Jugoslovenska narodna armija|JNA]] uništila hrvatski raketni poligon.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* [[26. 7.]] - Akcija &quot;Žaoka&quot;&lt;ref&gt;[http://www.veritas.org.rs/www-banija-rs-27-07-2012-godisnjica-tragicne-akcije-zaoka-u-donjem-pounju-pomeni-zrtvama-napada-na-strugu/ Godišnjica tragične akcije &quot;Žaoka&quot; u donjem Pounju], veritas.org.rs&lt;/ref&gt;. Srpska paravojska u [[Struga Banska|Struzi]] kod Dvora na Uni koristila hrvatske civile kao živi štit (JNA kasnije zaštitila civile)&lt;ref&gt;[http://www.nytimes.com/1991/07/31/world/a-day-of-terror-and-death-on-a-serb-croat-divide.html A Day of Terror and Death on a Serb-Croat Divide], NY Times, July 31, 1991&lt;/ref&gt;. Tenk JNA kod Siska pregazio hrvatski policijski automobil, poginula dvojica policajaca.
*   26. 7. - 38. [[Pulski filmski festival]] otkazan na dan otvaranja&lt;ref&gt;[http://arhiv.pulafilmfestival.hr/38-pulski-filmski-festival/ 38. Pulski filmski festival] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211016120709/https://arhiv.pulafilmfestival.hr/38-pulski-filmski-festival/ |date=2021-10-16 }}. arhiv.pulafilmfestival.hr&lt;/ref&gt;.
* [[27. 7.]] - JNA i srpske snage izbacile hrvatsku policiju iz Gline (Knindže nakon ove bitke dobile poznate [[crvene beretke]]). [[Sunja]] je opkoljena nakon granatiranja.
* [[28. 7.]] - Koncert &quot;[[Yutel]] za mir&quot; u sarajevskoj [[Olimpijska dvorana Zetra|Zetri]].
*[[28. 7.]] - [[Pulski filmski festival|Pulska &quot;Zlatna arena&quot;]] [[John Malkovich|Džonu Malkoviču]], za učešće na festivalu koji se ne održava.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* [[29. 7.]] - Šef policije u [[Vrginmost]]u poručuje da se priključuje Krajini.
* [[31. 7.]] - Hrvatske snage i civili napuštaju [[Kostajnica (Hrvatska)|Kostajnicu]]; juče su srpske snage napadale grad, uz dejstvovanje dva aviona JNA&lt;ref&gt;[https://www.upi.com/Archives/1991/07/30/Federal-air-attack-on-Croat-town-presidency-meeting-collapses/8674680846400/ Federal air attack on Croat town; presidency meeting collapses]. upi.com July 30, 1991&lt;/ref&gt; (hrvatske snage se vraćaju dva dana kasnije). Policija u [[Vojnić]]u se izjašnjava za Krajinu.
* 31. 7. - SSSR i SAD u Moskvi potpisuju [[START I]], ugovor o redukciji strateškog naoružanja.
*[[31. 7.]] - [[Hrvatska]] istupa iz [[Fudbalski savez Jugoslavije|FSJ]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

=== Avgust/August/Kolovoz ===
* [[1. 8.]] - Hrvatska strana gubi [[Erdut]], [[Dalj]] i [[Aljmaš]] uz nekoliko desetina ubijenih (→ [[Pokolj u Dalju]]).
* [[3. 8.]] - Hrvatski napad na [[Dalj]], borbe kod [[Tenja|Tenje]], Predsedništvo naređuje primirje.
* 3. 8. - Usled borbi, Hrvatska prekida sve odnose sa Srbijom&lt;ref name=&quot;BW1997xxviii&quot;/&gt;.
* 3. 8. - Gorbačov najavljuje da će deo republika SSSR 20. avgusta potpisati novi savezni dogovor kojim bi nastao [[Savez Suverenih Država]] (konačni tekst ugovora objavljen 15. 8.).
* [[4. 8.]] - U [[Prebilovci]]ma kod [[Čapljina|Čapljine]] sahranjeni posmrtni ostaci Srba ubijenih [[1941]].
* 4. 8. - Neuspeh mirovne misije EZ (primirje sa posmatračima), srpska delegacija nije došla na sastanak, navodno &quot;trik&quot; oko termina. [[Hans-Dietrich Genscher]] sutradan najavljuje da će EZ razmotriti sankcije protiv Srbije i priznanje Slovenije i Hrvatske.
* 4. 8. - U Beogradu ubijen Branislav Matić Beli, finansijer SPO, zapovednik Srpske garde.
* [[5. 8.]] - Srpski napad na [[Lovinac]] kod [[Gračac]]a.
* 5. 8. - U Srbiji objavljen Zakon o radio-televiziji - RTV-e Beograd, Novi Sad i Priština spojeni u državnu [[Radio-televizija Srbije|Radio-televiziju Srbije]].
* [[6. 8.]] - Dogovoreno primirje u Hrvatskoj, od sutra ujutru, sporadično se krši.
* 6. 8. - [[Tim Berners-Lee]] objavio sažetak projekta [[World Wide Web]] na njuzgrupi ''alt.hypertext'' - time WWW postaje javno dostupni servis na [[internet]]u.
* [[7. 8.]] - Makedonija odlučila da održi referendum 8. septembra.
* [[10. 8.]] - Kod Kostajnice ubijen snimatelj HTV [[Gordan Lederer]].
* [[11. 8.]] - Avioni JRV greškom ubili četvoricu srpskih pobunjenika kod Topuskog - odgovor na raniji hrvatski napad na helikopter. Srbi i Hrvati su juče i danas razmenili 25 zarobljenika.&lt;ref&gt;[https://www.upi.com/Archives/1991/08/12/Yugoslav-Air-Force-jets-violate-truce-four-die/3962681969600/ Yugoslav Air Force jets violate truce, four die]. upi.com Aug. 12, 1991&lt;/ref&gt;
* [[12. 8.]] - Beogradska inicijativa na sastanku Slobodana Miloševića sa predsjednicima skupština Srbije, Crne Gore i BiH (Krajišnik) za očuvanje Jugoslavije&lt;ref&gt;Lučić (2007) str. 24, fusnota 127&lt;/ref&gt;; predloženo da se sastavi novi ustav za republike koje žele ostati u Jugoslaviji, predsednik BiH Alija Izetbegović protestuje jer sastanak nije bio reprezentativan&lt;ref name=&quot;BW1997xxix&quot;&gt;BethlehemWeller1997, p. xxix.&lt;/ref&gt;.
* [[12. 8.]] - Osnovana [[SAO Zapadna Slavonija]].
* [[13. 8.]] - U okršaju kod Belog Manastira poginula trojica hrvatskih policajaca, u Kninu razmenjeno 75 zarobljenih.
*[[14. 8.]] - U [[Hrvatska|Hrvatskoj,]] [[Bosna i Hercegovina|BiH]] i [[Severna Makedonija|Makedoniji]] odbijaju regrutaciju za [[Jugoslovenska narodna armija|JNA]], a [[Slovenci]] oslobođeni vojne obaveze.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; 
* 14. 8. - [[Pokolj u Kraljevčanima 14. kolovoza 1991.|Pokolj u Kraljevčanima]] kod Petrinje, ubijeno pet starijih seljana Hrvata.
* 14. 8. - Vlada Srbije naredila bankama da daju 22 dinara za marku, umesto zvaničnih 13 (crni kurs je 50-80% viši, u Sloveniji i Hrvatskoj se od ranije daje 50% više od kursa).
* [[16. 8.]] - Dvojica hrvatskih policajaca poginula u [[Okučani]]ma, helikopter sa posmatračima EZ se spustio kod Novske nakon što je pogođen. Srpska strana kaže da se hrvatske snage gomilaju i opkoljavaju srpska sela.
* 16. 8. - Izetbegović: o sudbini BiH će se odlučiti na referendumu čiji će datum odrediti skupština, poziv Turskoj i EZ za pomoć protiv srpskih i hrvatskih planova za podelu BiH&lt;ref name=&quot;BW1997xxix&quot;/&gt;.
* 16. 8. - Automobil sa tablicama iz BiH eksplodirao u Herceg Novom, dvoje poginulih.&lt;ref&gt;[https://www.upi.com/Archives/1991/08/16/Croatian-fighting/9520682315200/ Croatian fighting]. upi.com Aug. 16, 1991&lt;/ref&gt;
* 16. 8. - [[Demokratski savez Kosova]] najavljuje referendum.
* [[17. 8.]] - Papa Jovan Pavle II u Pečuju kaže da su hrvatska htenja legitimna.
* 17/18. 8. - Tenkovi JNA u Okučanima, nakon što je zauzet most na Savi; avioni gađali hrvatske položaje u [[Stara Gradiška|Staroj Gradiškoj]], nakon borbi prethodnog dana.
[[Datoteka:Boris Yeltsin 22 August 1991-1.jpg|mini|250px|[[Boris Jeljcin]] ima stvarnu vlast u Rusiji]]
* [[19. 8.]] - [[Raspad SSSR]]: [[Avgustovski puč|pokušaj državnog udara]] u [[SSSR|Sovjetskom Savezu]], tj. zbacivanja [[Mihail Gorbačov|Mihaila Gorbačova]] sa vlasti, sledi niz proglašenja nezavisnosti. 
* 19. 8. - Borbe oko [[Pakrac]]a i [[Okučani|Okučana]] - napadnute su hrvatske policijske stanice. Granatiranje Osijeka. [[Milan Martić]] u intervjuu &quot;Borbi&quot; kaže da je JNA uz Srbe i da će uskoro biti zauzeti Petrinja, Karlovac i Zadar, jer je &quot;potrebna luka&quot;.
* 19. 8. - Eksplozije ispred dva jevrejska zdanja u Zagrebu (→ [[Operacija Labrador]]).
*[[20. 8.]] - U [[Sovjetski Savez|SSSR]]-u uvedeno vanredno stanje. Smenjen [[Mihail Gorbačov]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* [[20. 8.]] - Protesti protiv puča u Moskvi, na čelu kojih se nalazi [[Boris Jeljcin]].
* 20. 8. - {{flag|Estonija}} proglašava nezavisnost od [[SSSR]]-a.
* 20. 8. - Vlada SAO Krajine odlučila da uspostavi jedinstvenu Teritorijalnu odbranu, u sklopu Oružanih snaga SFRJ.
* 20. 8. - Granatiranje Osijeka, pogođeni tramvaj (dvoje mrtvih) i katedrala - sutradan isključeni voda i struja kasarnama JNA na istoku Slavonije.
*[[21. 8.]] - [[Boris Jeljcin]] i građani [[Moskva|Moskve]] zaustavili tenkove poslate na ruski parlament.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* [[21. 8.]] - Kninski korpus [[JNA]] na domaku [[Zadar|Zadra]], Novosadski korpus ušao u [[Beli Manastir]]. MiG-21 pao kod Plitvica, pilot poginuo.
* 21. 8. - {{flag|Latvija}} proglašava nezavisnost od [[SSSR]]-a, pokušaj puča u Moskvi okončan.
* 21 - 22. 8. - Vazduhoplovstvo raketira položaje ZNG u [[Sarvaš]]u.
* [[22. 8.]] - Tuđmanov ultimatum saveznom predsedništvu: JNA će biti smatrana okupacionom vojskom i biće proglašena opšta mobilizacija, ako se do 31. 8. ne uspostavi primirje i pobunjenici ne polože oružje.
*[[22. 8.]] - [[Mihail Gorbačov]] se vratio u [[Moskva|Moskvu]]. Trijumf [[Boris Jeljcin|Borisa Jeljcina]]: vojska se skrenula protiv generala - pučista.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* [[24. 8.]] - {{flag|Ukrajina}} proglašava nezavisnost od [[SSSR]]-a.
*[[24. 8.]] - [[Boris Jeljcin]] zabranio rusku KP.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* 24. 8. - Kod Žute Lokve blizu Brinja [[Pokolj policajaca u Žutoj Lokvi 24. kolovoza 1991.|ubijena četvorica hrvatskih policajaca]]. Oboren avion JRV iznad Borova, pilot se spasao. 
* 24. 8. - Hans Dietrich Genscher upozorava da bi Nemačka mogla priznati Sloveniju i Hrvatsku ako se borbe nastave.
* 24. 8. - U Atini završeno Evropsko prvenstvo u vaterpolu: Jugoslavija prva. 
* 24. 8. - [[UEFA]] odlučila da se mečevi evropskih kupova igraju van Jugoslavije.
[[Datoteka:Global effect of 1989-1991 Revolutions.png|mini|Promjene režima u svijetu 1989-91]]
* [[25. 8.]] - Počinje [[Opsada Vukovara]]: napadi JNA i srpskih paravojnih jedinica sa zemlje, reke i vazduha.
* 25. 8. - {{flag|Belorusija|1991}} proglasila nezavisnost.
* 25. 8. - Student [[Linus Torvalds]] piše na newsgroupi o jezgru novog [[linux|operativnog sistema]] koji razvija.
*[[26. 8.]] - Hrvatske snage napale [[Jugoslovenska narodna armija|JNA]] oko [[Vukovar|Vukovara.]] Grad i dalje pod blokadom. JNA zauzima [[Kijevo (Knin)|Kijevo]].
* [[27. 8.]] - {{flag|Moldavija}} proglašava nezavisnost od [[SSSR]].
* 27. 8. - Ministri inostranih poslova u Briselu smatraju da je Srbija odgovorna za konflikt (dva dana kasnije State Department misli isto)&lt;ref name=&quot;BW1997xxix&quot;/&gt;; EZ predlaže mirovni plan (primirje uz posmatrače i mirovna konferencija), Srbija okleva da prihvati.
* 27. 8. - Na Kosovu je otpušteno 6.000 srednjoškolskih nastavnika koji nisu prihvatali novi nastavni program.
* 29. 8. - Roditelji vojnika JNA iz svih republika, uglavnom majke, pokušavaju protestovati ispred Generalštaba JNA; hrvatske majke dočekane sutradan u Zagrebu (&quot;Bedem ljubavi&quot;).
* 29. 8. - [[Komunistička partija Sovjetskog Saveza]] zabranjena na sovjetskoj teritoriji, u novembru i u Rusiji.
*[[29. 8.]] - Susret [[Slobodan Milošević|Slobodana Miloševića]] i [[François Mitterrand|Fransoa Miterana]], predsednika [[Francuska|Francuske]]&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; (Mitterrand se juče sastao i sa Tuđmanom).
* [[30. 8.]] - Artiljerijski napad na [[Gospić]] (→ [[Bitka za Gospić]]), okršaj i kod Kostajnice, nastavlja se kod Vukovara.
* 30. 8. - {{flag|Azerbejdžan}} proglašava nezavisnost.
* [[31. 8.]] - {{flag|Uzbekistan}} i {{flag|Kirgistan}} proglašavaju nezavisnost od [[SSSR]]-a.
* 31. 8. - Vazduhoplovstvo JNA prisilno spustilo ugandski avion sa oružjem na zagrebački aerodrom Pleso, uhapšen [[Anton Kikaš]] (razmjenjen 25. 11.).
* 31. 8. - Srbija prihvata mirovni plan EZ, nakon pretnji ekonomske i diplomatske izolacije.
*[[31. 8.]] - Majk Pauel strušio 23 godine star rekord [[Bob Dimon|Boba Dimona]] skokom udalj 8,95 metara.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

=== Septembar/Rujan ===
[[Datoteka:Map 2 - Croatia - Battle of Vukovar, September-November 1991.jpg|mini|[[Bitka za Vukovar]], septembar - novembar]]
* [[1. 9.]] - U Panjanima kod Kostajnice ubijena su dvojica ruskih novinara.
* 1. 9. - Granatiranje Gospića i [[Daruvar]]a.
* 1. 9. - U [[Sendai]]u, Japan, završena statue boginje ''Nyoirin Kannon'' - sa 100 metara najviša statua do 1993.
* [[2. 9.]] - Uz posredstvo EZ, Predsedništvo i republički lideri dogovorili prekid vatre (ne drži se - borbe oko kasarne u [[Petrinja|Petrinji]], Pakrac, Osijek, Vukovar, [[Pokolj u Berku 2. rujna 1991.|Berak]]...) i raspoređivanje 200 posmatrača iz Evrope na liniji razdvajanja.
* 2. 9. - SAD priznale nezavisnost baltičkih republika, četiri dana kasnije to čini i SSSR.
* [[3. 9.]] - Hrvati zauzeli vojno skladište Barutana u [[Sisak|Sisku]] (prva osvojena vojarna). [[Pokolj u Četekovcu 3. rujna 1991.|Pokolj u Četekovcu]], Čojlugu i Balincima kod Podravske Slatine.
* 3. 9. - Ministri EZ zakazali za 7. 9. mirovnu konferenciju u Hagu; pojačane borbe (JNA i lokalne snage drže pod kontrolom oko jedne trećine Hrvatske, mada je JNA oslabljena dezertiranjem i neodazivanjem na mobilizaciju)&lt;ref name=&quot;BW1997xxix&quot;/&gt;.
* [[4. 9.]] - Borbe kod Okučana (prekinut autoput, a kod Novske i pruga), Petrinje, Sunje, Kostajnice, Gospića, Zadra, Vukovara, Bilja kod Osijeka. Granate na Željezaru u Sisku (dva dana ranije i na Rafineriju). [[Pokolj u Četekovcu 3. rujna 1991.|Pokolj u Četekovcu]]: ubijen 21 hrvatski civil kod Podravske Slatine.
* [[5. 9.]] - U Zagreb stigli prvi posmatrači EZ i KEBS&lt;ref name=&quot;BW1997xxix&quot;/&gt;.
* [[6. 9.]] - Lenjingrad je opet [[Sankt Peterburg]].
*[[6. 9.]] - Presečen jugoslovenski naftovod.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Pančevačka rafinerija, koja daje većinu goriva za Srbiju, Crnu Goru i JNA, prekida rad 11-og.
* [[7. 9.]] - Početak dvomesečne mirovne konferencije o Jugoslaviji u Hagu, pod vođstvom lorda [[Peter Carington|Karingtona]].
* [[8. 9.]] - [[Datoteka:Ballot.gif|25px]] Referendum o nezavisnosti Makedonije (&quot;s pravom na ulaz u savez suverenih država Jugoslavije&quot;) - 95% za, uz odziv 75% (mnogi Albanci bojkotovali; kasnije Dan nezavisnosti Makedonije).
* 8. 9. - Granatiranje [[Novska|Novske]], borbe za Kostajnicu. [[Pokolj u Kusonjama 8. rujna 1991.|Pokolj u Kusonjama]] pripadnika HV i policije u zasjedi kod Pakraca. Bombardovani [[Glina (grad)|Glina]], [[Gospić]], [[Sinj]] ,[[Osijek|Osjek]], [[Vukovar]], [[Karlovac]].
* 8. 9. - [[Milan Martić]] nakratko pritvoren u Bosanskoj Otoci, naoružani Muslimani sutradan bili opkolili policijsku stanicu u kojoj je držan, ispaljen suzavac.
* [[9. 9.]] - {{flag|Tadžikistan}} proglašava nezavisnost od [[SSSR]]-a.
* 9. 9. - Uvodi se policijski čas od 23 do 05 sati u 29 od 102 opštine u Hrvatskoj. Trojica albanskih graničara ubijena nakon ulaska na jugoslovensku teritoriju.
* [[10. 9.]] - Rasturene albanske demonstracije u Prištini.
* 10. 9. - Počinje višednevno granatiranje Osijeka. Danas su gađani centar grada, industrijsko područje, oštećen i franjevački samostan. Granatirani i Kruševo kod Zadra, Karlovac, Sunja i Otočac.
* 10. 9. - Objavljen ''[[Nirvana (bend)|Nirvana]]''-in singl ''[[Smells Like Teen Spirit]]'' koji im donosi svetsku popularnost, naročito od 29. 9. kada je video prvi put prikazan na MTV.
* [[11. 9.]] - Srbi zauzeli [[Maslenički most]] - prekinuta kopnena veza Hrvatske i Dalmacije (most razoren u novembru, → [[Bitka za Dalmaciju]]).
* 11. 9. - Pucano na helikopter JNA sa posmatračima EZ kod Okučana, prinuđen na spuštanje.
* 11. 9. - Savezni predsednik Mesić naredio SSNO Kadijeviću da se JNA povuče u kasarne u roku od 48 sati - Kadijević odbija, jer sluša naređenja samo celog predsedništva.
*[[11. 9.]] - Nema benzina. [[Džejms Bejker]] u [[Moskva|Moskvi]] napao [[Srbija|Srbiju]] i [[Jugoslovenska narodna armija|JNA]] zbog upotrebe sile.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* [[12. 9.]] - Srpske snage zauzele [[Hrvatska Kostajnica|Kostajnicu]], granatiranje Osijeka.
* 12. 9. - Konferencija u Hagu zaključena deklaracijom: unutrašnje granice se ne mogu menjati silom, prava manjina se moraju poštovati, moraju se uzeti u obzir &quot;sve legitimne brige i htenja&quot;.
[[Datoteka:Srpske autonomne oblasti u Bosni i Hercegovini.png|thumb|200px|Srpske autonomne oblasti u BiH]]
[[Datoteka:HZ Herceg-Bosna.PNG|mini|200px|Pretenzije [[Herceg-Bosna|Herceg-Bosne]] (proglašena u novembru)]]
* 12. 9. - Osnovana [[SAO Hercegovina]].
* [[13. 9.]] - Kod Karlovca zarobljen general JNA Milan Aksentijević. JNA uveče zatvorila sve civilne aerodrome u Hrvatskoj.
* [[14. 9.]] - Hrvatska vlada donela odluku '''o blokadi garnizona i objekata JNA''' u celoj republici, uz isključenje vode i struje, što dovodi do odmazde; u nekim gradovima (Varaždin, Zagreb, Split) blokada počela i pre odluke hrvatske vlade. To je početak ''[[Bitka za vojarne|Bitke za vojarne]]'' - hrvatske snage ih zauzimaju i naoružavaju se. [[Operacija Zelena tabla - Mala bara]] u Pločama i okolici.
* 14. 9. - Prva vojna oblast JNA objavila da započinje operaciju spasavanja vukovarskog garnizona, koji je već 20 dana u blokadi.
* 14. 9. - SAD i SSSR se dogovorili o okončanju pomoći [[afganistan|afganskim]] stranama u ratu od kraja godine.
* [[15. 9.]] - Početak granatiranja [[Zadar|Zadra]]; prve sirene u Zagrebu, zbog nadletanja aviona JNA, naređeno zamračivanje; Mornarica i avijacija JNA bombarduje vojno skladište u [[Ploče|Pločama]], koje su zauzele hrvatske snage. Zauzeto skladište JNA u Selskoj ulici u Zagrebu, uključujući stare haubice od 203&amp;nbsp;mm.
* 15. 9. - [[Đorđe Božović Giška]] iz Srpske garde ubijen kod [[Gospić]]a.
*[[15. 9.]] - Potpun prekid železničkog saobraćaja.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* [[septembar]] - U BiH osnovane Srpske autonomne oblasti - Bosanska Krajina, Hercegovina, Romanija i Severoistočna Bosna (Semberija); takođe i Sjeverna Bosna.
* septembar - Neuspela mobilizacija u Srbiji.
* septembar - Otkriven srpski [[plan RAM]] - priprema za rat u [[BiH]].
* [[16. 9.]] - Gađan [[Radiotelevizijski toranj Sljeme|toranj na Sljemenu]], Mađarska optužuje Jugoslaviju za kršenje vazdušnog prostora (protivrečne vesti o obaranju jednog aviona kod Donjeg Miholjca, zatvoren prelaz Dravasabolč).
* 16. 9. - Osnovana [[SAO Bosanska Krajina]]. JNA vrši mobilizaciju u Srbiji, Crnoj Gori i okolini Banja Luke, mobilizacija proglašena i u Kninu. Kninski korpus pokrenuo ofanzivu za deblokadu objekata u Drnišu, Sinju, Zadru, Šibeniku i Splitu.
* [[17. 9.]] - Holandska inicijativa za slanje evropske vojne misije u Jugoslaviju (V. Britanija nije spremna).
* 17. 9. - Mornarica JNA blokira hrvatske luke (do 22. 9.), granatira izgubljene objekte.
* 17. 9. - Milošević, Tuđman i Kadijević potpisuju primirje u [[Igalo|Igalu]]; pucnjava, granatiranje i udari avijacije u Zagrebu tokom noći. Hrv. snage zauzele kasarne u Osijeku.
* 17. 9. - Makedonija izjavljuje da neće slati regrute u JNA, nakon upada roditelja u Sobranje.
* [[18. 9.]] - Artiljerijske borbe oko Splita i Šibenika, kao i Vukovara i Osijeka. [[Gojko Šušak]] je novi hrvatski ministar obrane (do 1998).
* 18. 9. - Hrvati napali transport JNA u [[Vinjani]]ma kod Posušja, poginuli stariji vodnik Vojko Čeh i [[Bugojanska grupa|&quot;Bugojanac&quot;]] Ludvig Pavlović&lt;ref&gt;Lučić (2007) str. 21&lt;/ref&gt;.
* 18. 9. - Izveštava se da je savezni premijer Marković zahtevao ostavku Kadijevića i njegovog zamenika [[Stane Brovet|Broveta]].
*[[19. 9.]] - Razaranje [[Šibenik]]a. [[Vukovar]] u plamenu. Potpun prekid telefonskih veza.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* [[19. 9.]] - Duga kolona JNA (tenkovi, transporteri, autobusi sa vojnicima, kamioni, topovi) otišla iz Beograda u Slavoniju i Bosnu (incidenti u Bosni tokom njenog kretanja) - famozno &quot;cveće na tenkovima&quot;. Nastavlja se pozivanje rezervista, odziv je slab.
* 19. 9. - Odbijen napad JNA na Gospić, nakon što su zauzeti tamošnja kasarna i drugi vojni objekti.
[[Datoteka:Oetzidenkmal Industriegebiet Bozen Sued 2020.jpg|mini|150px|Spomenik [[Oetzi]]ju]]
* 19. 9. - Na granici [[Austrija|Austrije]] i [[Italija|Italije]] pronađena mumija kasnije nazvana [[Oetzi]].
* [[20. 9.]] - JNA kreće u '''ofanzivu za deblokadu kasarni'''. Borbe između Osijeka, Vukovara i Vinkovaca. Stjepan Mesić poziva vojnike na dezertiranje jer vojno vođstvo &quot;deluje bez civilne kontrole&quot;.
* 20. 9. - Prepreke kretanju JNA kod [[Čapljina|Čapljine]] i [[Višegrad]]a, vlasti BiH proglasile mobilizaciju rezervnog sastava, pucnjava kod Mostara (zaustavljena još jedna kolona JNA).
* 20. 9. - [[Crna Gora]] proglašena za ekološku državu na zasedanju parlamenta na [[Žabljak]]u.
* [[21. 9.]] - JNA i Srbi zauzeli [[Petrinja|Petrinju]]. Kadijević izjavio da više ne priznaje osmočlano predsedništvo.
* 21. 9. - Pokolj srpskih rezervista na Koranskom mostu. Pravaš [[Ante Paradžik]] ubijen na punktu u Sesvetama.
* 21. 9. - Oborena dva jugoslovenska MiG-a kod [[Šibenik]]a (&quot;Obadva, obadva su pala!&quot;).
* 21. 9. - Skupština Saveta Evrope izglasala da članice &quot;predvide&quot; priznanje Slovenije i Hrvatske. 
* 21. 9. - {{flag|Jermenija}} proglašava nezavisnost od [[SSSR]].
* [[22. 9.]] - Tuđman i Kadijević naredili primirje (koje u Beogradu neki kritikuju), popuštena blokada garnizona. Sporadično kršenje, bez većih borbi do 29-og.
* 22. 9. - Kako bi spasao 300 vojnika i oficira, general [[Vladimir Trifunović]] predao kasarnu u [[Varaždin]]u, sa velikom količinom naoružanja, uključujući tenkove (zbog čega će 1994-95 biti osuđen u Beogradu); Rezervisti iz Srbije masovno napuštaju front. 
* 22. 9. - [[Datoteka:Flag of Albania.svg|25px]] Vanlegalna skupština Kosova proglasila nezavisnu [[Republika Kosovo (1991 - 2000)|Republiku Kosova]] (uspostavljaće paralelne strukture vlasti u srpskoj pokrajini).
* [[23. 9.]] - Hrvatska vlada zahteva povlačenje JNA iz republike, uz ostanak opreme i oružja.
* 23. 9. - U SAD počinje prikazivanje druge sezone serije ''[[Baywatch]]'', s kojom počinje velika popularnost.
* [[25. 9.]] - [[Rezolucija Saveta bezbednosti Ujedinjenih nacija 713|Rezolucija SB UN 713]]: embargo na oružje i vojnu opremu Jugoslaviji, odobreno slanje posmatrača i inicijativa za posredovanje. SAD optužuju Srbiju i JNA da snose glavnu odgovornost za nasilje, protive se teritorijalnim promenama silom.
* 25. 9. - Radio Sarajevo javlja da je u Čapljini ubijen policajac Hrvat i da je iz tog mesta i okoline pobeglo 3.000 Srba.
* [[26. 9.]] - Vojska pristala da se u BiH povuče u kasarne, u zamenu za obećanje razoružanja paravojski. JNA takođe pristala da se povuče iz kasarne u Vinkovcima, optužuje hrvatsku stranu da minira vode kod Splita.
* [[26. 9.]] ? - Iz Zbora narodne garde formirane [[Oružane snage Republike Hrvatske]].
* [[26. 9.|26]] - [[30. 9.]] - [[Datoteka:Ballot.gif|25px]] Kosovski Albanci organizovali nezvanični referendum o nezavisnosti.
*[[27. 9.]] - Izbili teški sukobi kod [[Dubrovnik]]a: 60 ranjenih vojnika.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* [[27. 9.]] - U Sarajevu dogovoreno slanje posmatrača EZ u BiH. JNA napušta objekte u Sinju. [[Vladimir Šeks]] kaže u &quot;Globusu&quot; da će velika većina Srba morati da ode ako Hrvatska pobedi.&lt;ref&gt;[https://www.upi.com/Archives/1991/09/28/Army-abandons-more-facilities-as-truce-violations-continue/1741686030400/ Army abandons more facilities as truce violations continue]. upi.com Sept. 28, 1991&lt;/ref&gt;
* 27. 9. - Bushova inicijativa: smanjenje vojnog budžeta, broja vojnika i naoružanja - Gorbačov odgovara na isti način - &quot;najdramatičniji preokret trke u naoružanju&quot;&lt;ref&gt;[https://nsarchive.gwu.edu/briefing-book/nuclear-vault-russia-programs/2016-09-30/unilateral-us-nuclear-pullback-1991-matched Unilateral U.S. nuclear pullback in 1991 matched by rapid Soviet cuts]. nsarchive.gwu.edu&lt;/ref&gt;, ''[[Doomsday Clock]]'' je ove godine bio najdalji od ponoći.
* [[28. 9.]] - Artiljerijska razmena oko Pakraca.
* [[29. 9.]] - [[Napad na garnizon JNA u Bjelovaru]]: major [[Milan Tepić]] se digao u vazduh zajedno sa skladištem municije kod [[Bjelovar]]a (posthumno odlikovan [[orden narodnog heroja|ordenom narodnog heroja]]). Kasarna u gradu se predala nakon borbe.
* [[30. 9.]] - Granatiran [[Zadar]], pomorska blokada [[Dubrovnik]]a od strane [[Jugoslovenska narodna armija|JNA]]. 50.000 ljudi bez vode, struje i hrane.

=== Oktobar/Listopad ===
[[Datoteka:Balkans War 1991, Serb rockets - Flickr - Peter Denton 丕特 . 天登.jpg|thumb|250px|[[Opsada Dubrovnika]]]]
* [[1. 10.]] - JNA objavljuje da će uništiti neki ključni objekt u svakom gradu gde bude napadnut ili zauzet vojni garnizon.
*[[1. 10.]] - Tenkovi [[Jugoslovenska narodna armija|JNA]] krenuli na [[Vukovar]]. Raspad jugoslovenskog elektrosistema.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* 1. 10. - Počinje [[opsada Dubrovnika]]. Hercegovačko selo [[Ravno]] razoreno do 13-og.
* 1. 10. - Osnovano Javno preduzeće &quot;Srbijašume&quot;.
* [[3. 10.]] - Predsedništvo SFRJ proglasilo stanje neposredne ratne opasnosti na teritoriji Jugoslavije, i prešlo u rad u četvoročlanom sastavu - krnje predsedništvo s predstavnicima Srbije i Crne Gore, na čelu s [[Branko Kostić|Brankom Kostićem]]. I druga polovina predsedništva se smatra legitimnim. SAD odbacuju legitimnost krnjeg predsedništva.
*[[3. 10.]] - [[Veljko Kadijević|Kadijević]], [[Slobodan Milošević|Milošević]] i [[Franjo Tuđman|Tuđman]] postigli u [[Hag]]u dogovor o deblokadi kasarni [[Jugoslovenska narodna armija|JNA]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* 3. 10. - Hrvatske trupe se povlače sa Banije, JRM blokira Dubrovnik i ponovo Pulu, Rijeku, Šibenik, Zadar i Ploče.
* 3. 10. - U beogradskom kafiću trojica poginula od kašikare - ovog meseca se dogodilo pet takvih eksplozija, sa šest mrtvih i osam ranjenih.
* 3. 10. - [[Bill Clinton]] službeno objavio početak kampanje za [[Predsjednik SAD|predsjednika SAD]].
* [[4. 10.]] - Granatiranje [[Karlovac|Karlovca]]. Dovršeno opkoljavanje Dubrovnika (blokiran put kod Slanog).
*[[4. 10.]] - Vazdušne uzbune u celoj [[Hrvatska|Hrvatsko]]&lt;nowiki/&gt;j. Raketirano [[Sljeme]]. Bombardovani [[Osijek|Osjek]], [[Vukovar]], [[Vinkovci]], [[Trsteno]], [[Kupari]] i [[Cavtat]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
[[Datoteka:Iz Banskih dvora raketiranje 1991 MGZ 080209.jpg|mini|Iz Banskih dvora]]
* [[5. 10.]] - [[Linus Torvalds]] objavio prvu zvaničnu verziju [[Linux]] [[kernel]]a.
* 5. 10. - Odbijen drugi srpski [[Bitka za Nuštar|pokušaj zauzimanja]] [[Nuštar|Nuštra]].
* 5. 10. - [[Bitka za Zadar]]: grad je i pod kopnenom opsadom, u narednim danima dogovoreno primirje i povlačenje JNA iz kasarne (od 11-og).
* [[6. 10.]] - U Hrvatskoj objavljena mobilizacija. 
* 6. 10. - Premijerno emitovana prva epizoda kultne američke tinejdžerske serije &quot;[[Beverly Hills, 90210|Beverli Hils 90210]]&quot; na [[Radio-televizija Srbije|Radio Televiziji Srbije 1]], u terminu nedeljom od 13:05.&lt;ref&gt;Radio TV Revija - br.1284 str. 29 od 4.10.1991. .&lt;/ref&gt;
* 6. 10. - Krunski princ [[Aleksandar II Karađorđević|Aleksandar Karađorđević]] pred velikom masom ispred Hrama Svetog Save (juče stigao u prvu posetu zemlji).
* [[7. 10.]] - [[Raketiranje Banskih dvora]]. SAD osuđuju napad i prvi put kažu da će biti razmotrene sankcije Jugoslaviji. MUP zauzeo zgradu Vojnog suda u Zagrebu.
* 7. 10. - Preds. Tuđman naređuje da se sa blokade kasarni pređe na artiljerijske napade.
[[Datoteka:Flag of Slovenia.svg|mini|150px|left|Slovenija]]
[[Datoteka:Flag of Croatia.svg|mini|150px|left|Hrvatska]]
* [[8. 10.]] - Istekom suspenzije odluke o nezavisnosti, '''Hrvatska i Slovenija i formalno prekidaju sve državnopravne veze s ostatkom SFRJ''' ([[Dan neovisnosti (Hrvatska)|Dan neovisnosti]] u Hrvatskoj 2002-19). Uveden [[slovenski tolar]] (1:1 za dinar, zamenjen eurom početkom 2007).
* 8. 10. - Hrvatski predstavnici i general [[Andrija Rašeta]] potpisali sedmo primirje (deblokada garnizona i luka itd., borbe malo smanjene, nastavljene na istoku Slavonije).
* 8. 10. - [[Cyrus Vance]] postao specijalni izaslanik generalnog sekretara UN za Jugoslaviju, stiže u posetu Beogradu 12-og.
* [[9. 10.]] - U mestu Gornja Mokrica na putu [[Glina]]-[[Petrinja]], poginula četvoročlana ekipa dopisništva TV Beograd iz Šapca, među kojima urednik Zoran Amidžić, otac [[Ognjen Amidžić|Ognjena Amidžića]].
* [[10. 10.]] - Milošević, Tuđman i Kadijević u Hagu - pod okriljem EZ verbalno dogovoreno povlačenje JNA iz Hrvatske u roku od mesec dana - krnje predsedništvo sutradan odbacuje povlačenje iz krajeva naseljenih Srbima.&lt;ref&gt;[https://www.upi.com/Archives/1991/10/11/The-remains-of-the-Yugoslav-presidency-dominated-by-Serbia/8806687153600/ The remains of the Yugoslav presidency, dominated by Serbia,...]. upi.com OCT. 11, 1991&lt;/ref&gt;
* 10. 10. - JNA i srpske formacije zauzeli [[Lovas]], do 18. 10. traje [[Masakr u Lovasu]]. Dva jaka napada na Vukovar.
* [[10. 10.]] - Uklonjena zvezda sa [[zastava Srbije|zastave Srbije]]. [[Narodna skupština Republike Srbije|Skupština Srbije]] ne može da se odluči za grb, zastavu i himnu.
* [[12. 10.]] - Granatiranje zaustavlja humanitarni konvoj EZ za Vukovar, vraćaju se 14-og. Oko 50 vozila napustilo kasarnu u Borongaju.
* [[13. 10.]] - Na [[Kordun]] došla Zaječarska brigada JNA.
* 13. 10. - Bugarska socijalistička partija (bivši komunisti) izgubila izbore.
[[Datoteka:Map 7 - Croatia Dubrovnik - October 1991 - January 1992.jpg|mini|Dubrovnik, oktobar - januar]]
* 14/[[15. 10.]] - Skupština [[BiH]] donijela ''Akt o reafirmaciji suverenosti Republike Bosne i Hercegovine''. Tim činom odlučeno je da se povuku predstavnici BiH iz rada saveznih organa dok se ne postigne dogovor između svih republika koje sačinjavaju Jugoslaviju. Akt doneli predstavnici SDA i HDZ, nakon što su poslanici SDS napustili skupštinu.
* 15. 10. - JNA zauzela [[Cavtat]]. Jak napad na [[Sisak]], borbe i kod Nove Gradiške.
* 15. 10. - Milošević i Tuđman u Moskvi, potpisali deveto primirje, bez efekta. 
* listopad - [[Ubojstva u Pakračkoj Poljani]] (zločini nad Srbima).
* [[16. 10.]] - Hrvatska suspenduje deblokiranje baza JNA, traži da se prvo povuku trupe priodošle iz Srbije i BiH. 
* 16. 10. - [[Masakr u Gospiću]]: hrvatske snage na području [[Gospić]]a započinju trodnevni masakr nad tamošnjim žiteljima srpske nacionalnosti. U Vukovaru poginuo [[Blago Zadro]].
* [[17. 10.]] - Pojačanje borbi: jak napad na Vukovar, hrvatske izbeglice napuštaju [[Ilok]] i okolinu, dejstva kod Dubrovnika. Hrvatska vlada traži od JNA da napusti republiku do 10. novembra, bez oružja i opreme.
* [[18. 10.]] - [[Karingtonov plan]] na konferenciji u [[Hag]]u - konfederacija suverenih država, zajedničko tržište, poštovanje manjina; [[Slobodan Milošević|Milošević]] protiv, [[Momir Bulatović]] prvo pristaje, pa odustaje. Zajednička izjava [[Sjedinjene Američke Države|SAD]], [[Sovjetski Savez|SSSR]], i E3: &quot;Užasnuti smo nasiljem u Jugoslaviji&quot;. Dogovoreno 10. primirje. Bombardovan [[Dubrovnik]].
* 18. 10. - Avionska paljba izazvala požar u rafineriji Sisak.
* 17 - 19. 10. - [[Bitka za Novi Farkašić 17. listopada 1991|Bitka za Novi Farkašić]] kod Petrinje hrvatski je uspjeh.
* [[19. 10.]] - Privremena vlada samoproglašene [[Republika Kosovo (1991 - 2000)|Republike Kosovo]], na čelu [[Bujar Bukoshi]] (Parlament Albanije 29. 10. priznaje &quot;Republiku Kosovo&quot;).
* [[21. 10.]] - Srpske paravojne snage u Hrvatskoj počinile [[Baćinski masakr]].
* [[22. 10.]] - Granatiranje Babinog Kuka u Dubrovniku. Napad na Vukovar. Objavljena nova mobilizacija na područjima pod srpskom kontrolom, &quot;radi sprečavanja neprihvatljivih rešenja&quot;.
*22. 10 - U [[Moskva|Moskvi]] raspušten [[KGB]]. Na [[Durmitor]]u pao prvi sneg.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; 
* [[23. 10.]] - JRM prvi put granatira istorijski deo Dubrovnika (JNA demantuje, srpski mediji kažu da se Hrvati sami granatiraju). Izbeglice napuštaju grad ovih dana brodovima.
* 23. 10. - Vlada Srbije podržava plan za novu (krnju) Jugoslaviju.
* 23. 10. - [[JNA]] menja znak, sada je bez zvezde.
[[Datoteka:Oznaka JNA (1991-1992).jpg|mini|100px|Novi znak JNA]]
* [[24. 10.]] - Osnovana Skupština srpskog naroda BiH, zakazan referendum o ostanku u Jugoslaviji.
* 24. 10. - Desant JNA na [[Kupari|Kupare]] kod [[Dubrovnik]]a. SAD osuđuju &quot;besmislene i neopravdane&quot; napade na Dubrovnik.
* [[25. 10.]] - Konferencija u [[Hag]]u, krnje Predsedništvo bojkotuje (zbog blokiranih kasarni i kršenja primirja), [[Slobodan Milošević|Milošević]] odbija predlog EZ za ograničenu autonomiju i demilitarizaciju srpskih krajeva u [[Hrvatska|Hrvatskoj,]] ali i autonomiju [[Kosovo|Kosova]] i [[Vojvodina|Vojvodine]]. Oštri protesti [[UNESCO]]-a, E3 i niza zemalja zbog bombardovanja [[Dubrovnik]]a. Više od 300.000 izbeglica.
* 25. 10. - Crnogorska skupština podržala plan EZ od 18-og i Bulatovićev predlog za referendum (održan u [[Referendum o nezavisnosti Crne Gore 1992.|martu 1992]]), takođe je pozvao crnogorske vojnike u JNA da se vrate kući.&lt;ref&gt;[https://www.upi.com/Archives/1991/10/25/Montenegro-breaks-with-Serbia-over-Yugoslav-peace-plan/7706688363200/ Montenegro breaks with Serbia over Yugoslav peace plan]. upi.com Oct. 25, 1991&lt;/ref&gt;
* 25. 10. - JNA zauzela [[Tordinci|Tordince]]. [[Rudolf Perešin]] preletio s MiG-21 u Klagenfurt. JNA stiže na 2&amp;nbsp;km od Dubrovnika, dogovoreno je primirje.
* [[25. 10.|25]] - [[27. 10.]] - [[Datoteka:Ballot.gif|25px]] U [[Sandžak]]u  se [[Referendum o autonomiji Sandžaka 1991.|glasa o autonomiji]], protivno zabrani.
[[Datoteka:Umik JLA iz Slovenije (2).jpg|mini|JNA napušta Sloveniju]]
* [[26. 10.]] - Poslednji vojnici JNA napuštaju Sloveniju, preko luke [[Koper]]. 
* [[27. 10.]] - Razgovori dubrovačkih vlasti i JNA u Cavtatu: traži se povlačenje hrvatskih snaga.
* 27. 10. - {{flag|Turkmenistan}} proglašava nezavisnost od SSSR-a.
* 27. 10. - Prvi potpuno slobodni izbori u [[Poljska|Poljskoj]] - bez apsolutne većine.
* [[28. 10.]] - Ministri EZ prete sankcijama Srbiji ako ne prihvati mirovni plan do 5. 11.
* 28. 10. - 2. 11. - Peti Kongres narodnih deputata Ruske SFSR: [[Boris Jeljcin]] izlaže [[Jegor Gajdar|Gajdarov]] ekonomski program koji kreće iza Nove godine (&quot;šok terapija&quot;), postavljen je i na čelo vlade, dobija vanredna ovlašćenja sledećih 13 meseci.
* [[29. 10.]] - Počinje hrvatska [[Operacija Orkan '91.]] u zapadnoj Slavoniji (do primirja siječnja 1992)
* [[31. 10.]] - &quot;Konvoj Libertas&quot;, u kome su i jugoslovenski predsednik Stjepan Mesić i hrvatski premijer Franjo Gregurić, stiže u Dubrovnik.
* [[31. 10.]] - [[4. 11.]] - [[Operacija Otkos 10]] - hrvatske snage zauzimaju 270 kv. km u zapadnoj [[Slavonija|Slavoniji]].

=== Novembar/Studeni ===
[[Datoteka:Map 4 - Croatia - Western Slavonia - September 1991 - January 1992.jpg|mini|Zapadna Slavonija, sept-jan.]]
* [[1. 11.]] - Jugoslovenske vojne vlasti ograničile putovanje vojnih obveznike u inostranstvo (problemi sa mobilizacijom). JNA kaže da je bez otpora ušla u mesta Orašac i Zaton Mali sz. od Dubrovnika i da odustaje od plana za mirnu predaju Dubrovnika. Egzodus [[Srbi|Srba]] iz zapadne [[Slavonija|Slavonije]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Ofanziva JNA u Vukovaru.
*[[2. 11.]] - JNA zauzela zapadni deo Vukovara, vode se borbe za svaku kuću (pojačanje borbi u celoj Hrvatskoj pred konferenciju 5. 11.). Zagreb bez struje nakon dejstava JRV kod Velike Gorice.
* 2. 11. - Ustoličen [[Vaseljenski patrijarh Vartolomej I]].
* [[3. 11.]] - Zauzeta srpska sela između [[Daruvar]]a i [[Požega (Hrvatska)|Slavonske Požege]], talas izbeglica.
*[[3. 11.]] - 65 borbenih letova [[Jugoslovenska narodna armija|JNA]]. Uništena rafinerija u [[Sisak|Sisku]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* [[4. 11.]] - [[Operacija Logorište]]: kasarna JNA u [[Karlovac|Karlovcu]] evakuisana uz mrtve i ranjene. Prva gardijska motorizovana brigada JNA saopštava da su počele završne operacije za proterivanje hrvatskih paravojnih formacija iz Vukovara.
* [[5. 11.]] - Haška konferencija: Milošević opet odbija mirovni plan, jer ne daje &quot;zaštitu elementarnih prava srpskog naroda&quot; u Hrvatskoj; objavljeno 11. primirje.
* 5. 11. - Hrvatske snage prvi put gađale teritoriju Srbije ([[Šid]], izvešteno o četiri poginula, sutradan i [[Apatin]]). Zauzeli su kasarnu u [[Delnice|Delnicama]] i okolne objekte s velikom količinom naoružanja.
* 5. 11. - U Atlantiku nađeno telo izdavačkog magnata [[Robert Maxwell|Roberta Maxwella]].
* [[6. 11.]] - JNA zahteva predaju Dubrovnika (odn. brda Srđ, Bosanka and Nuncijata). Tuđman traži intervenciju SAD. Eksplozija oštetila most na pruzi Beograd-Bar.
* 6. 11. - [[KPSS]] i KP RSFSR zabranjeni u Rusiji.
*[[7. 11.]] - Tenkovske borbe oko [[Vukovar]]a, [[Okučani|Okučana]], [[Gradiška|Gradiške]], [[Daruvar]]a, [[Pakrac]]a, [[Petrinja]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Uveče, paljba iz opkoljenih kasarni u Zagrebu.
[[Datoteka:Map 3 - Croatia - Eastern Slavonia - September 1991 - January 1992.jpg|mini|Istočna Slavonija, septembar - januar]]
* [[7. 11.]] - [[Magic Johnson]] objavio da ima virus [[HIV]].
* [[8. 11.]] - [[Paški most]] obranjen od zračnih napada JNA. Danas su se sirene za zračnu opasnost čule u 34 grada, pogođena je trafostanica u Kupinečkom Kraljevcu blizu Zagreba. Počinje višednevno granatiranje Dubrovnika.
* 8. 11. - Evropska zajednica uvela ekonomske sankcije Jugoslaviji (suspenzija sporazuma o trgovini i saradnji, ograničen uvoz nekih proizvoda u EZ, naročito tekstila, tražiće se embargo nafte od UN), sutradan ih najavljuju i SAD. JRM ponovo blokira hrvatske luke.
* [[9. 11.]] - [[Mudžahedin]]ska delegacija [[Burhanuddin Rabbani|Burhanudina Rabanija]] u poseti Moskvi, koja se slaže da je neophodno preneti vlast u [[Afganistan]]u na prelaznu islamsku vladu.
[[Datoteka:Vukovar water tank.jpg|thumb|Vukovarski vodotoranj]]
* [[9. 11.|9]] - [[10. 11.]] - [[Datoteka:Ballot.gif|25px]] [[SDS (BiH)]] organizovao plebiscit za ostanak Srba u Jugoslaviji.
* 11. 11. - Pešadija JNA napreduje severno od Dubrovnika (Tanjug).
*[[12. 11.]] - U [[Hrvatska|Hrvatskoj]] oštećeno 317 naselja i 358 kulturno-istorijiskih spomenika. Nestašica 250 najneophodnijih lekova.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* [[12. 11.]] - [[HDZ BiH]] proglasio Hrvatsku zajednicu [[Bosanska Posavina]].
* 12. 11. - Veliki mirovni miting u Sarajevu, u organizaciji sindikata (etničke tenzije su visoke, kao i efekti od rata u Hrvatskoj, npr. nestašica je goriva).
* 12. 11. - Jako granatiranje Dubrovnika, pogođen i hotel &quot;Argentina&quot; gde borave posmatrači EZ.
* [[14. 11.]] - Dogovor o &quot;plavim šlemovima&quot; u Hrvatskoj - JNA i Srbija prvi put pristaju na čuvare mira; pitanje je na kojoj liniji a potreban je i prestanak dejstava. Primirje u Dubrovniku radi evakuacije posmatrača EZ i preko dve hiljade izbeglica na brodu &quot;Slavija&quot;.
{{Dvostruka slika|right|Batalla del Canal de Split.jpg|150|Batalla de Korčula.jpg|150|Bitka u Splitskom kanalu|... i kod Korčule}}
* 14/[[15. 11.]] - [[Rat u Hrvatskoj]]: U napadu [[JRM]] na [[Split]], nakon potapanja patrolnog čamca, sudjeluje razarač ''Split'', što je jedini slučaj u historiji da neki [[ratni brod]] bombardira grad po kome je dobio ime; blokada hrvatske obale je do sutradan ipak okončana. Dogovoreno 13-to primirje u Hrvatskoj: podizanje hrvatske blokade kasarni u zamenu za evakuaciju svih saveznih trupa. Jedno veće savezne skupštine izglasalo nepoverenje saveznom premijeru i sekretaru inostranih poslova.
*[[14. 11.]] - Fudbal: [[Jugoslavija]] - [[Austrija]] 2:0.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* [[16. 11.]] - Srpske snage zauzimaju [[Slunj]], teško oštećeno [[HNK u Osijeku]]. Dogovoreno 13. primirje.
* 16. 11. - Veće Republika i pokrajina, samo 31 delegat, izglasavaju nepoverenje vladi Ante Markovića, nakon što je Branko Kostić pozvao na smenu A. M. i Budimira Lončara.
* [[17. 11.]] - [[Datoteka:Flag of North Macedonia (1946–1992).svg|30px]] [[Sobranje]] Makedonije usvojilo Ustav koji je tu bivšu jugoslovensku republiku označio kao nezavisnu državu u postojećim administrativnim granicama. Od 120 poslanika za Ustav su glasala 92.
* 17. 11. - Srpske snage zauzele [[Borovo]] Naselje i većinu Vukovara.
* [[18. 11.]] - Posle [[opsada Vukovara|tromesečne opsade]], [[Vukovar]] pao u ruke [[Jugoslovenska narodna armija|JNA]] i raznim srpskim paravojnim jedinicama. 12.000 ljudi preživelo 86 dana u podrumima.
* 18. 11. - Počinjen je [[masakr u Škabrnji]], sutradan pada i [[Nadin]].
* 18. 11. - Vlada Krajine oglasila da se međunarodne snage mogu razmestiti samo na liniji razgraničenja.
* 18. 11. - Proglašena [[Datoteka:Flag of the Croatian Republic of Herzeg-Bosnia.svg|25px]] Hrvatska Zajednica [[Herceg-Bosna]] u [[BiH]] (preimenovana u Republiku [[28. 8.]] [[1993]]., ''de facto'' glavni grad: [[Grude]]).
* 18. 11. - Napadnute prostorije &quot;Jutela&quot; u Beogradu (takođe i sedišta reformista i prostorije Pokreta za mirovnu akciju).
* 18. 11. - Izaslanik Cyrus Vance i podsekretar UN Marrack Goulding stigli u sedmodnevnu posetu zaraćenim zemljama.
[[Datoteka:Balkan battlegrounds LOC 2010588135-5.jpg|mini|Banija, Kordun, Lika, okt.-jan.]]
* [[20. 11.]] - [[Rat u Hrvatskoj]]: Predajom hrvatskog garnizona prestaje oružani otpor u Vukovaru. Dio zarobljenika masakriran na [[Ovčara|Ovčari]]. Počinje višednevno granatiranje Osijeka. JNA ušla u [[Mokošica|Mokošicu]] kod Dubrovnika.
*[[20. 11.]] - [[Severna Makedonija|Makedonija]] proglasila nezavisnost.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* [[21. 11.]] - [[Mile Paspalj]] predsednik skupštine SAO Krajine umesto Velibora Matijaševića.
* 21. 11. - Razoren [[Maslenički most]], Zadar je granatiran. JNA javlja da je zauzela [[Laslovo]] (ili 24.) i [[Ernestinovo]] kod Osijeka.
* 21. 11. - [[Associated Press]] javlja da je u Vukovaru pronađeno 41 zaklano srpsko dete, što se ubrzo ispostavlja netačnim&lt;ref&gt;Vasić, Miloš (6. mart 2003.). [http://www.vreme.rs/cms/view.php?id=334471 Revizija medijskog rata - Ko? Je l' ja?], ''Vreme''&lt;/ref&gt;.
* [[22. 11.]] - JNA počinje povlačenje iz baza u Splitu, Divuljama i Šibeniku prema jučerašnjem sporazumu. Uveče postignut sporazum o povlačenju zagrebačkog garnizona.
* 22. 11. - Lideri [[HSP]] [[Dobroslav Paraga]] i Milan Vuković pritvoreni pod optužbom da su planirali oružanu pobunu (HSP je 14. 11. proglasila &quot;mobilizaciju&quot; i pretila građanskim ratom ako bi to vlasti ometale).
*22. 11. - E3 preti naftnim embargom.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* [[23. 11.]] - Dogovoreno 14. primirje, prvo posredovanjem UN, na sastanku Tuđmana, Miloševića i Kadijevića sa Vensom i Karingtonom u Ženevi.
* 23. 11. - [[Freddie Mercury]], pjevač grupe ''[[Queen (grupa)|Queen]]'', objavljuje kako boluje od [[AIDS]]-a.
* [[24. 11.]] - Izdata novčanica od 5.000 dinara (Ivo Andrić).
* 24. 11. - U Cavtatu proglašena &quot;[[Dubrovačka Republika (1991.)|Dubrovačka Republika]]&quot;.
*[[24. 11.]] - Tenis: [[Monika Seleš]] pobedila [[Martina Navratilova|Martinu Navratilovu]] i time u 1991. zaradila 2.7 miliona USD.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
*[[25. 11.]] - Registrovano 500.000 izbeglica.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* [[25. 11.]] - [[Amnesty International]] optužuje sve strane u jugoslovenskom sukobu za mučenje i ubistva civila; Savet Evrope ukida specijalni status Jugoslavije. Razmenjeni gen. Milan Aksentijević i biznismen Antun Kikaš.
* [[26. 11.]] - JNA napušta zagrebačku vojarnu “Maršal Tito” (do 30-og).
* [[27. 11.]] - [[Rezolucija 721 Saveta bezbednosti Ujedinjenih nacija|Rezolucija 721 SB UN]] - podržavaju se napori generalnog sekretara i njegovog izaslanika za okončanje borbi, spremnost za slanje mirotvoraca ako se primirje održi.
* 27. 11. - Kancelar [[Helmut Kohl]] obećava da će Nemačka priznati Sloveniju i Hrvatsku &quot;pre Božića&quot;.
* [[28. 11.]] - Hrvatska prihvata raspoređivanje snaga UN unutar republike. Srpske snage zauzele [[Lipik]] kod Pakraca.
* 28. 11. - [[Južna Osetija]] proglasila neovisnost od Gruzije.
* [[29. 11.]] - U Baranji naređeno porodicama pripadnika hrvatskih snaga da napuste domove u roku od pet dana - u oblast je stiglo 3.000 srpskih izbeglica iz Hrvatske.

=== Decembar/Prosinac ===
* [[1. 12.]] - [[Ukrajina]] na referendumu izglasala neovisnost od SSSR-a sa 92%, iz odziva od 84%.
* 1. 12. - [[Cyrus Vance]] u misiji u Jugoslaviji (do 8. 12.).
*[[1. 12.]] - Nagrada &quot;Felix Romuliana&quot; glumici [[Marta Keler|Marti Keler]] i scenografu [[Miljen Kljaković|Miljenu Kljakoviću]]. Partizan jesenji fudbalski prvak.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* [[2. 12.]] - Ministri EZ ukinuli sankcije jugo republikama, osim Srbije i Crne Gore. Procureli izveštaj posmatrača EZ optužuje JNA da je &quot;kukavička&quot; i odgovorna za eskalaciju rata, sugeriše se vojna intervencija.
* 2. 12. - Jak zemljotres u rumunskom Banatu, mala šteta i u Beogradu.
*[[2. 12.]] - [[Ukrajina]] se otcepila od [[Sovjetski Savez|SSSR]]-a.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
*[[3. 12.]] - [[Rusija]] priznala [[Ukrajina|Ukrajinu]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; JRM prekida blokadu hrvatskih luka, osim [[Gruž]]a (9-og). U Hrvatskoj objavljena radna obaveza za muškarce od 18 do 60.
* [[4. 12.]] - Hrvatski sabor usvojio Ustavni zakon o ljudskim pravima i slobodama i pravima etničkih ili nacionalnih zajednica ili manjina - predviđa kulturnu autonomiju, proporcionalno sudjelovanje u tijelima, autonomne kotareve Glina i Knin.
*[[4. 12.|4. 12]]. - [[Njemačka|Nemačka]] prekilula saobraćaj sa [[Srbija|Srbijom.]]&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* [[5. 12.]] - Hrvatski sabor i formalno povlači [[Stjepan Mesić|Stjepana Mesića]] iz saveznog predsedništva (&quot;Mislim da sam obavio zadatak, Jugoslavije više nema&quot;). Granate kod [[Ston]]a i Gospića.
[[Datoteka:Croatia-01652 - So Sad what Happened here....... (10088445286).jpg|mini|200px|Dubrovnik]]
* [[6. 12.]] - [[Rat u Hrvatskoj]]: najveći artiljerijski napad [[JNA]] za vrijeme [[opsada Dubrovnika|opsade Dubrovnika]], 24 mrtvih, oštećeno 400 zgrada. [[UNESCO]], [[UN]] i E3 oštro protestuju. Jako granatiranje Osijeka - pogođena bolnica tokom posete posmatrača EZ.
* 6. 12. - [[Operacija Orada]]: hrvatske snage povratile [[Lipik]] kod Pakraca - prvo oslobođeno mjesto u Hrvatskoj. Borbe u tom kraju se nastavljaju sledećih dana.
* 6. 12. - SAD uvele ekonomske sankcije za celu Jugoslaviju (oduzeti carinski preferencijali itd.).
* 6. 12. - [[KGB]], [[tajna policija]] [[SSSR|Sovjetskog Saveza]], službeno prestaje s radom.
* [[7. 12.]] - Ubojstvo obitelji Zec u Zagrebu, među kojima i [[Aleksandra Zec|Aleksandre]] (12).
* 7. 12. - Mišljenje br. 1 [[Badinterova komisija|Badinterove komisije]]: SFRJ je u procesu raspada (sve države naslednice imaju ista prava).
*[[7. 12.]] - Svadba najveće jugoslovenske pevačke zvezde [[Lepa Brena|Lepe Brene]] i proslavljenog tenisera [[Slobodan Živojinović|Slobodana Bobe Živojinovića]] u beogradskom hotelu &quot;[[Interkontinental hotel|Interkontinental]]&quot; na kojoj je prisustvovalo 600 zvanica. Mnogi novinari su ovaj događaj nazvali i &quot;[[Svadba decenije|Svadbom decenije]]&quot;.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;RTB PGP 890222 FIVET VHS PAL U ime ljubavi Brena i Boba&lt;/ref&gt;
* [[8. 12.]] - [[FK Crvena Zvezda]] u Tokiju pobedila čileanski klub Kolo-Kolo rezultatom 3-0 i postala klupski prvak sveta.
* 8. 12. - Sporazum Hrvarske i JNA o dovršenju deblokiranja vojnih baza u Zagrebu i njihovom povlačenju - zapadni diplomati pripisuju napade JNA hrvatskom odugovlačenju u deblokadi. Dogovorena i razmena 1.600 zarobljenika.
* 8. 12. - U Pločama prisižu prvi ročnici Hrvatske vojske (Prva satnija mornaričko-desantnog pješaštva osnovana 5. 10.).
[[Datoteka:CIS mapwithnumbers.png|thumb|250px|[[Zajednica Nezavisnih Država]]]]
* 8. 12. - [[Bjelovješki sporazumi]]: predsjednici [[Rusija|Rusije]], [[Bjelorusija|Bjelorusije]] i Ukrajine dogovaraju formalni [[Raspad SSSR|nestanak SSSR-a]] i njegovu zamjenu [[Zajednica nezavisnih država|Zajednicom nezavisnih država]] (ZND).
*[[9. 12.]] - U [[Maastricht|Mastrihtu]] osnovana [[Evropska unija|Evropska Unija.]]&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* [[10. 12.]] - Sastavljen [[Mastrihtski ugovor]] kojim je iz Evropske zajednice stvorena [[Evropska unija]] i predviđena monetarna unija (potpisan u februaru, stupio na snagu 1. 11. [[1993]]).
* 10-12. 12. - Razmjene zarobljenika u Jelaši kod Karlovca, Bosanskom Šamcu i na primorju.
*[[11. 12.]] - Premijer Srbije [[Dragutin Zelenović]] dao ostavku.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* [[12. 12.]] - Počela [[Operacija Orkan '91]] - novi hrvatski uspesi u zapadnoj Slavoniji (protivno primirju od 23. 11.).
* 12. 12. - Generalni sekretar UN [[Javier Pérez de Cuéllar|de Kueljar]] u pismu nemačkoj vladi &quot;zabrinut&quot; zbog nemačke namere da prizna dve republike (priznanju se protive i SAD i većina evropskih zemalja, zbog straha od eskalacije).
*[[12. 12.]] - [[FK Crvena zvezda|Crvena Zvezda]] - [[R.S.C. Anderlecht|Anderleht]] 3:2. [[Ukrajina]] priznala [[Hrvatska|Hrvatsku]] i [[Slovenija|Sloveniju]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* [[13. 12.]] - [[Operacija Strijela]]: Beli Orlovi napustili [[Voćin]] nakon ubistva nekoliko desetina civila (Strijela završena 26. 12., uz Voćin oslobođeno još 23 naselja). Istog dana poražena hrvatska [[Operacija Vihor]], pokušaj prelaska Kupe.
*[[13. 12.]] - U [[Srbija|Srbiji]] hladnoće do minus 20&amp;nbsp;°C.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* 13. 12. - JNA produžuje rok regrutima sa 11 na 14 meseci i rezervistima sa 45 dana na 4 meseca (rezervisti u Kraljevu su juče protestovali protiv novog poziva, neki su napustili položaje kod Vukovara).&lt;ref&gt;[https://www.upi.com/Archives/1991/12/13/Embattled-Yugoslav-army-beefs-up-its-forces/8356692600400/ Embattled Yugoslav army beefs up its forces]. upi.com DEC. 13, 1991&lt;/ref&gt;
*14. 12. - 550.000 izbeglica (u Srbiji 145.000, jedan broj i u BiH). U Hrvatskoj nestalo 30.000 ljudi.
* [[15. 12.]] - [[Rezolucija 724 Saveta bezbednosti Ujedinjenih nacija|Rezolucija 724 SB UN]] - proslediće se predlozi za planiranu mirotvoračku operaciju u Jugoslaviji, misija od 18 članova će pripremiti slanje plavih šlemova.
* [[decembar]] - Osnovan Savet severnoatlantske saradnje, konsultativni forum zemalja [[NATO]] i istočne Evrope (od 1997. [[Savet evroatlantskog partnerstva]]).
* [[16. 12.]] - {{flag|Kazahstan}} proglasio nezavisnost od SSSR.
* 16. 12. - [[Masakr u Joševici]], kod Gline ubijen 21 hrvatski civil. JNA optužuje da su hrvatski poljoprivredni avioni gađali kolonu srpskih izbeglica kod Pakraca.
* [[17. 12.]] - [[Njemačka|Nemačka]] izdejstvovala da [[Evropska unija|Evropska zajednica]] prizna [[Slovenija|Sloveniju]] i [[Hrvatska|Hrvatsku]] do 15. 1., uz definisane kriterije za priznavanje novih država (poput prava manjina i nepovredivosti granica); republike da se prijave do 23. 12. U [[Srbija|Srbiji]] je odluka zajednice nazvana &quot;agresijom na [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|SFRJ]]&quot;. [[Radoman Božović]] je postao novi predsednik srpske vlade.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* 17. 12. - SSSR definitivno prekida slanje oružja afganistanskoj vladi Mohameda Nadžibulaha.
* [[18. 12.]] - Akcija &quot;Đavolja greda&quot; (&quot;Kopački rit&quot;), hrvatski uspjeh kod Osijeka.
*[[19. 12.]] - Rat se nastavlja. 1 [[Njemačka marka|DEM]] - 70 [[Srpski dinar|dinara]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* [[19. 12.]] - [[Datoteka:Flag of Serbian Krajina (1991).svg|border|25px]] Ustavotvorna skupština SAO Krajine u [[Knin]]u usvojila Ustav i proglasila [[Republika Srpska Krajina|Republiku Srpsku Krajinu]]; prvi predsednik [[Milan Babić]] (međunarodno neće biti priznata).
* 19. 12. - Jako granatiranje [[Nova Gradiška|Nove Gradiške]].
* 19. 12. - Glavni odbor [[SDS BiH]] doneo Uputstvo o organizovanju i djelovanju organa srpskog naroda u BiH u vanrednim okolnostima.
* 19. 12. - Makedonsko Sobranje ovlastilo vladu da zatraži priznanje od EZ.
* 19. 12. - [[Island]] je prva zemlja koja je priznala Hrvatsku (ranije priznale Slovenija i neke bivše republike SSSR).
* [[20. 12.]] - Predsjedništvo BiH traži priznanje od EZ, srpski članovi protiv&lt;ref&gt;Lučić (2007) str. 28&lt;/ref&gt;.
* 20. 12. - [[Ante Marković]], posljednji premijer [[SFRJ]], podneo ostavku (predloženi savezni budžet naziva ratnim; Lončar dao ostavku 11. 12.).
* [[21. 12.]] - Skupština srpskog naroda u Sarajevu odobrila predlog da pet srpskih oblasti do 13. 1. postane Republika Srpska Bosna i Hercegovina u okviru Jugoslavije.
[[Datoteka:Medalja 50 godina JNA 2.jpg|mini|120px|50 godina JNA]]
* [[22. 12.]] - Gruzijski puč, ili Rat u Tbilisiju: pobunjeni komandanti Nacionalne garde kreću u obaranje predsednika [[Zvijad Gamsahurdija|Zvijada Gamsahurdije]] - ovaj napušta grad i zemlju 6. januara, u martu dolazi [[Eduard Ševarnadze]].
* [[23. 12.]] - Nemačka priznala Sloveniju i Hrvatsku (efektivno od 15. 1.) - prva unilateralna akcija Nemačke od rata. 
* 23. 12. - Uveden [[hrvatski dinar]]: 1:1 za jugoslavenski; novčanice od 1, 5, 10, 25, 100, 500 i 1000 dinara; Ruđer Bošković i Zagrebačka katedrala (zamjenjen [[Hrvatska kuna|kunom]] 1994).
* 23. 12. - Vlada Srbije predložila skupštini da prizna Republiku Srpsku Krajinu. Savezni potpredsednik Branko Kostić kaže u &quot;Narodnoj armiji&quot; da će JNA osigurati srpske krajeve BiH za novu federaciju, ako ne bude sporazuma.
* 23. 12. - Slovenija, Hrvatska, BiH, Makedonija i kosovski Albanci traže priznanje nezavisnosti od EZ; BiH traži i plave šlemove, &quot;naročito na granici&quot;.&lt;ref&gt;[https://www.upi.com/Archives/1991/12/23/Sporadic-fighting-in-Croatia-as-Germany-announces-recognition/4803693464400/ Sporadic fighting in Croatia as Germany announces recognition]. upi.com DEC. 23, 1991&lt;/ref&gt;
* 23. 12. - [[Radoman Božović]] novi premijer Srbije (do 1993), nakon što je [[Dragutin Zelenović|Zelenović]] podneo ostavku 11-og (ekonomska situacija je loša).
* [[24. 12.]] - Obnovljeno [[Hrvatsko domobranstvo]], kao rezervni sastav [[Hrvatska vojska|vojske]].
* 24. 12. - JNA i lideri BiH u Sarajevu dogovaraju raspuštanje etničkih milicija.
* [[25. 12.]] - [[Mihail Gorbačov]] podneo ostavku na mesto predsednika SSSR. [[Boris Jeljcin]] je dobio punu predsedničku vlast u Rusiji, rezidenciju u Kremlju i nuklearni kofer. [[Zastava Sovjetskog Saveza]] na Kremlju je zamenjena [[Zastava Rusije|ruskom]].
* 25. 12. - Božić u podrumima u više gradova Hrvatske, neke zgrade u Dubrovniku ponovo imaju struju.
* [[26. 12.]] - Zvanični [[raspad SSSR]]: [[Vrhovni sovjet SSSR]] konstatovao da zemlja više ne postoji, nakon što su sve republike proglasile nezavisnost.
* 26. 12. - U [[Alžir]]u su održani prvi višepartijski parlamentarni izbori od sticanja nezavisnosti od Francuske 1962 - najviše glasova za [[Front islamskog spasa]] u prvom krugu. Otkazivanje drugog kruga je uvod u [[Alžirski građanski rat]].
* [[27. 12.]] - Srpsko-makedonski razgovori u Ohridu. 
* 27. 12. - Jako granatiranje [[Karlovac|Karlovca]] sinoć, uzbuna i u Zagrebu. 
* [[28. 12.]] - Pokrenuta [[Operacija Papuk '91.]] - HV napreduje do primirja 3. siječnja.
* [[29. 12.]] - Avioni JRV gađali Daruvar i aerodrom kod Čakovca, granatiranja se nastavljaju na više mesta - Karlovac deveti dan, Sisak, Pakrac, Lipik, Nova, i Bosanska, Gradiška, Novska.
* 30. 12. - Prvi okršaj [[Adem Jašari|Adema Jašarija]] u [[Prekaz]]u na Kosovu sa srpskim snagama (izbegao hapšenje).
* 30. 12. - Do sada najjače granatiranje Karlovca, poginuo kamerman WTN [[Živko Krstičević]]; JRV gađala Otočac.
[[Datoteka:Balkan battlegrounds LOC 2010588135-6.jpg|mini|Severna Dalmacija, jan. 1992]]
* 30. 12. - &quot;Savezna&quot; skupština usvojila budžet od oko 3 milijarde dolara, od čega 75% za JNA; očekuje se da će manjak novca biti nadoknađen štampanjem. Inflacija je već preko 200%.
* [[31. 12.]] - Specijalni izaslanik UN Cyrus Vance dobio u Beogradu pristanak za povlačenje JNA i paravojnih formacija iz Hrvatske i postavljanje snaga UN.
* 31. 12. - 3. 1. - [[Operacija Udar-91]]: JNA i TO zauzimaju [[Novigrad (Zadar)|Novigrad]] i još tri sela u zadarskom zaleđu. Granatiranja od Jadrana do Drave tokom novogodišnje noći.

=== Kroz godinu ===
* [[Raspad SFRJ]]
* [[Slučaj &quot;Selotejp&quot;]] (zločini nad Srbima u Osijeku).
* [[Ubojstva Srba u Sisku 1991-1992]]

== 1991. u temama ==
* ''Televizija''. TV serije: &quot;[[Zaboravljeni (TV serija)|Zaboravljeni]]&quot; (TV Beograd, snim. 1988-90), &quot;[[Top lista nadrealista]] 3&quot;, &quot;Sarajevske priče&quot; (TV Sarajevo); &quot;U ime zakona&quot; (snim. 1990, TV Beograd).
* Neki [[Popis jugoslavenskih filmova|domaći filmovi]]: &quot;[[Virdžina]]&quot;, &quot;[[Praznik u Sarajevu]]&quot;, &quot;[[Čaruga]]&quot;, &quot;[[Đuka Begović]]&quot;, &quot;[[Mala (film)|Mala]]&quot;, &quot;[[Moj brat Aleksa]]&quot;, &quot;[[Original falsifikata]]&quot;, &quot;[[Noć u kući moje majke]]&quot;. (vidi i [[:Kategorija:Filmovi 1991.]])
* Neki domaći muzički/glazbeni albumi (Jugoslavija&lt;ref&gt;[https://www.discogs.com/search/?format_exact=LP&amp;format_exact=Album&amp;year=1991&amp;decade=1990&amp;country_exact=Yugoslavia Explore Yugoslavia LP Album from 1991 on Discogs]. discogs.com (pristup. 28. 7. 2016.)&lt;/ref&gt;, Hrvatska&lt;ref&gt;[https://www.discogs.com/search/?format_exact=LP&amp;format_exact=Album&amp;country_exact=Croatia&amp;decade=1990&amp;year=1991 Explore Croatia LP Album from 1991 on Discogs]. discogs.com (pristup. 29. 7. 2016.)&lt;/ref&gt;) (→ [[:Kategorija:Albumi 1991.]]):
** Pop/rock: &lt;small&gt;[[Ekatarina Velika]]&lt;/small&gt;: &quot;Dum dum&quot;; &lt;small&gt;[[Bajaga i instruktori]]&lt;/small&gt;: &quot;Četiri godišnja doba&quot;; &lt;small&gt;[[Galija (muzička grupa)|Galija]]&lt;/small&gt;: &quot;Istorija, ti i ja&quot; i &quot;Ni rat ni mir&quot;; &lt;small&gt;[[Crvena jabuka]]&lt;/small&gt;: &quot;Nekako s proljeća&quot;; &lt;small&gt;[[Obojeni program]]&lt;/small&gt;: &quot;Ovaj zid stoji krivo&quot;; &lt;small&gt;[[Vampiri (grupa)|Vampiri]]&lt;/small&gt;: &quot;Rama lama ding dong&quot; i &quot;Tačno u ponoć&quot;; &lt;small&gt;[[Tonny Montano]]&lt;/small&gt;: &quot;Lovac na novac&quot;; &lt;small&gt;[[Disciplina kičme]]&lt;/small&gt;: &quot;Nova iznenađenja za nova pokolenja&quot;; &lt;small&gt;[[Regina (bend)|Regina]]&lt;/small&gt;: &quot;Ljubav nije za nas!&quot;; &lt;small&gt;[[Zana (grupa)|Zana]]&lt;/small&gt;: &quot;Nisam, nisam...&quot;; &lt;small&gt;[[Van Gogh (muzički sastav)|Van Gogh]]&lt;/small&gt;: &quot;Svet je moj&quot;; &lt;small&gt;[[Vlada Divljan|Vlada]], [[Srđan Gojković|Gile]], Piko &amp; Švaba&lt;/small&gt;: &quot;Lutka koja kaže ne&quot;; &lt;small&gt;[[Rambo Amadeus]]&lt;/small&gt;: &quot;Psihološko propagandni komplet M-91&quot;; 
** Zabavni: &lt;small&gt;[[Đorđe Balašević]]&lt;/small&gt;: &quot;Marim ja...&quot;; &lt;small&gt;[[Plavi orkestar]]&lt;/small&gt;: &quot;Simpatija&quot;; &lt;small&gt;[[Đani Maršan]]&lt;/small&gt;: &quot;Bože, čuvaj Hrvatsku&quot;; 
** Folk: &lt;small&gt;[[Svetlana Ražnatović|Ceca]]&lt;/small&gt;: &quot;Babaroga&quot;; &lt;small&gt;[[Dragana Mirković]]&lt;/small&gt;: &quot;Dobra devojka&quot;; &lt;small&gt;Legende&lt;/small&gt;: &quot;Ne veruj&quot;; &lt;small&gt;[[Haris Džinović]]&lt;/small&gt;: &quot;Poznaćeš me&quot;; &lt;small&gt;[[Džej Ramadanovski|Džej]]&lt;/small&gt;: &quot;Ko se s nama druži&quot;; &lt;small&gt;[[Snežana Babić Sneki|Sneki]]&lt;/small&gt;: &quot;Hopa-cupa&quot;;
** Debitantski albumi (ne mora biti početak karijere): [[Zuzi Zu]], Vampiri, [[Gibonni]], [[Bajone]], [[Jasna Milenković Jami]], [[Dragica Radosavljević Cakana]]...
* Neka vozila uvedena 1991:
&lt;gallery&gt;
1993 Volkswagen Golf 1.8 CL Automatic (28644695763).jpg|[[VW Golf III]] (Evropski auto godine '92)
Opel Astra F front 20081229.jpg|[[Opel Astra]] F
Citroen ZX front 20081127.jpg|[[Citroën ZX]]
1995 Peugeot 106 Graduate Diesel (13451141994).jpg|[[Peugeot 106]]
&lt;/gallery&gt;

== Rođenja ==
{{glavni članak|:Kategorija:Rođeni 1991.}}
=== Januar/Siječanj &amp;ndash; Jun/Lipanj ===
* [[7. 1.]] - [[Eden Hazard]], belgijski fudbaler 
* [[9. 1.]] - [[Amel Tuka]], atletičar
* [[12. 1.]] - [[Pixie Lott]], pevačica
* 12. 1. - [[Marko Bijač]], vaterpolist 
* [[19. 1.]] - [[Petra Martić]], tenisačica
* [[17. 2.]] - [[Ed Sheeran]], kantautor, producent 
* [[14. 3.]] - [[Emir Bekrić]], atletičar
* [[21. 3.]] - [[Antoine Griezmann]], francuski fudbaler 
* [[8. 4.]] - [[Melanie Rios]], erotska glumica
* [[13. 4.]] - [[Brankica Mihajlović]], odbojkašica
* [[9. 5.]] - [[Majlinda Kelmendi]], džudoka 
* [[16. 5.]] - [[Grigor Dimitrov]], teniser
* [[23. 5.]] - [[Lena Meyer-Landrut]], njemačka pjevačica
* [[25. 5.]] - [[Claire Sinclair]], ''Playmate of the Year''
* 7. 6. - [[Emily Ratajkowski]], model, glumica
* [[19. 6.]] - [[Andrej Kramarić]], nogometaš

=== Jul/Srpanj &amp;ndash; Decembar/Prosinac ===
* [[10. 8.]] - [[Pratyusha Banerjee]], glumica († [[2016]])
* [[11. 8.]] - [[Milica Pavlović]], pevačica 
* [[28. 8.]] - [[Andrej Pejić]], maneken
* 28. 8. - [[Marko Vešović (fudbaler)]]
* [[7. 9.]] - [[Amar Garibović]], skijaški trkač († [[2010]])
* [[9. 9.]] - [[Aleksandar Kukolj]], džudista 
* [[27. 9.]] - [[Simona Halep]], teniserka
* [[29. 9.]] - [[Adem Ljajić]], fudbaler
* [[10. 10.]] - [[Gabriella Cilmi]], australska kantautorka
* 10. 10. - [[Xherdan Shaqiri]], švajcarski fudbaler 
* [[13. 10.]] - [[Darko Lazić]], pevač, zvezda Granda
* [[16. 10.]] - [[Jedward]], irski pop duo
* [[18. 10.]] - [[Zohran Mamdani]], izabrani gradonačelnik Njujorka 
* [[4. 12.]] - [[Zoey Kush]], erotska glumica
* [[6. 12.]] - [[Milica Mandić]], tekvondašica
* [[31. 12.]] - [[Bojana Jovanovski]], teniserka

== Smrti ==
{{glavni članak|:Kategorija:Umrli 1991.}}
=== Januar/Siječanj ===
* [[4. 1.]] - [[Zvonko Lepetić]], hrvatski glumac (* [[1928.]])
* [[5. 1.]] - [[Vasko Popa]], srpski pesnik (*[[1922]])
* 5. 1. - [[Jug Grizelj]], beogradski novinar (* [[1926]])
* [[6. 1.]] - [[Marko Nikezić]], srpski političar (* [[1921]])
* [[8. 1.]] - [[Steve Clark]], gitarista ''Def Leppard''-a (* [[1960]])
* [[11. 1.]] - [[Ratko Sarić]], srpski glumac (* [[1916]])
* 11. 1. - [[Carl David Anderson]], pronalazač pozitrona, nobelovac (* [[1905]])
* [[14. 1.]] - [[Mihailo Stevanović]], srpski filolog, akademik (* [[1903]])
* [[17. 1.]] - [[Olav V (Norveška)|Olav V]], kralj Norveške (* [[1903]])
* [[26. 1.]] - [[Zvane Črnja]], hrvatski književnik (* [[1920]].)
* [[30. 1.]] - [[John Bardeen]], supronalazač tranzistora, dvostruki nobelovac (* [[1908]])

=== Februar/Veljača ===
* [[8. 2.]] - [[Aaron Siskind]], fotograf (* [[1903]])
* [[13. 2.]] - [[Arno Breker]], nacistički skulptor (* [[1900]])
* [[16. 2.]] - [[Enrique Bermúdez]], lider nikaragvanskih kontraša (* [[1932]])
* [[21. 2.]] - [[Margot Fonteyn]], balerina (* [[1919]])
* [[25. 2.]] - [[Stanoje Stefanović]], hematolog, srpski akademik (* [[1911]])

=== Mart/Ožujak ===
* [[1. 3.]] - [[Edwin H. Land]], pronalazač Polaroid kamere (* [[1909]])
* [[2. 3.]] - [[Serge Gainsbourg]], pevač (* [[1928]])
* [[15. 3.]] - [[Miodrag Bulatović]], srpski književnik (* [[1930]])
* 15. 3. - [[Veljko Korać]], srpski filozof (* [[1914]])
* [[17. 3.]] - [[Ana Roje]], balerina, pedagoginja i koreografkinja (* [[1909]])
* [[21. 3.]] - [[Leo Fender]], proizvođač gitara (* [[1909]])
* [[25. 3.]] - [[Mića Tatić]], glumac (* [[1923]])
* [[29. 3.]] - [[Franjo Benzinger]], hrvatski farmaceut (* [[1899]].)

=== April/Travanj ===
* [[1. 4.]] - [[Martha Graham]], koreografkinja (* [[1894]])
* [[3. 4.]] - [[Graham Greene]], engleski književnik (* [[1904]].)
* [[4. 4.]] - [[Max Frisch]], švicarski književnik i arhitekt (* [[1911]].)
* [[16. 4.]] - [[David Lean]], filmski redatelj (* [[1908]])
* [[20. 4.]] - [[Don Siegel]], filmski režiser (* [[1912]])
* 20. 4. - [[Jumdžagin Cedenbal]], bivši lider NR Mongolije (* [[1916]])
* [[30. 4.]] - Rafailo Blam, kompozitor (* [[1910]])

=== Maj/Svibanj ===
* [[4. 5.]] - [[Vlado Janić]] Capo, general-pukovnik JNA, narodni heroj (* [[1904]])
* [[6. 5.]] - [[Sašo Gešovski]], vojnik JNA (* [[1971]])
* [[7. 5.]] - [[Đuro Špoljarić]], sindikalista, učesnik NOB (* [[1906]])
* [[14. 5.]] - [[Aladar Gerevich]], mađarski mačevalac, (* [[1910]].)
* 14. 5. - [[Jiang Qing]], udovica Mao Cetunga (* [[1914]])
* [[15. 5.]] - [[Vukašin Šoškoćanin]], komandant srpskih snaga u Borovom Selu (* [[1958]])
* 15. 5. - [[Shintaro Abe]], japanski političar (* [[1924]])
* 15. 5. - [[Ronald Lacey]], glumac (* [[1935]])
* [[21. 5.]] - [[Rajiv Gandhi]], bivši premijer Indije (* [[1944]])
* [[25. 5.]] - [[Vinko Pintarić]], serijski ubojica (* [[1941]])
* [[30. 5.]] - [[Marijan Kocković]], kipar (* [[1923]])
* 30. 5. - [[Vitomir Lukić]], književnik, političar iz HDZ BiH (* [[1929]])
* [[31. 5.]] - [[Angus Wilson]], engleski pisac (* [[1913]])

=== Jun/Lipanj ===
* [[2. 6.]] - [[Anka Berus]], društveno-politička radnica SRH i SFRJ, narodni heroj (* [[1903]])
* 2. 6. - [[Ljubo Truta]], admiral JRM, narodni heroj (* [[1915]])
* [[3. 6.]] - [[Katia i Maurice Krafft]], vulkanolozi (* '42. i '46.)
* [[5. 6.]] - [[Janko Đonović]], književnik (* [[1909]])
* [[10. 6.]] - [[Milorad Dobrić]], karikaturista, crtač stripa (* [[1924]])
* [[12. 6.]] - [[Rade Uhlik]], romolog, lingvista (* [[1899]])
* [[14. 6.]] - [[Peggy Ashcroft]], glumica (* [[1907]])
* [[21. 6.]] - [[Zoran Pjanić]], srpski ekonomista (* [[1922]])
* [[24. 6.]] - [[Sumner Locke Elliott]], australijski pisac (* [[1917]])
* 24. 6. - [[Rufino Tamayo]], slikar (* [[1899]])
* [[26. 6.]] - [[Ivan Kern]], kapetan bojnog broda JKRM i kontraadmiral JRM (* [[1898]])
* [[27. 6.]] - [[Milenko Jorgić]], kapetan prve klase JRV (* [[1956]])
* 27. 6. - [[Toni Mrlak]], kapetan prve klase JRV, saradnik TO Slovenije (* [[1950]])
* [[28. 6.]] - [[Dragan Bubalo]], poručnik JNA (* [[1964]])
* 28. 6. - [[Antonijo Šimunović]], vojnik JNA (* [[1972]])
* [[29. 6.]] - [[Henri Lefebvre]], marksistički filozof i sociolog (* [[1901]])
* [[30. 6.]] - [[Hrvoje Požar]], doktor tehničkih znanosti, akademik (* [[1916]])

=== Jul/Juli/Srpanj ===
* [[1. 7.]] - [[Josip Reihl-Kir]], načelnik osječke policije (* [[1955]])
* 1. 7. - [[Đura Jakšić (dirigent)|Đura Jakšić]], dirigent (* [[1924]])
* 1. 7. - [[Michael Landon]], glumac (* [[1936]])
* [[2. 7.]] - [[Lee Remick]], glumica (* [[1935]])
* [[6. 7.]] - [[Anton Jugov]], bivši premijer Bugarske (* [[1904]])
* [[16. 7.]] - [[Robert Motherwell]], slikar (* [[1915]])
* [[24. 7.]] - [[Isaac Bashevis Singer]], književnik, nobelovac (* [[1902]])
* [[25. 7.]] - [[Lazar Kaganovič]], sovjetski političar (* [[1893]])
* [[29. 7.]] - [[Branislav Lovrenski]], književnik i novinar (* [[1935]])
* [[30. 7.]] - [[Ivo Šeremet]], slikar (* [[1900]])
* [[31. 7.]] - [[Miro Barešić]], bivši militantni emigrant (* [[1950]])

=== Avgust/August/Kolovoz ===
* [[1. 8.]] - [[Vlado Šegrt]], narodni heroj i političar (* [[1907]])
* [[4. 8.]] - [[Branislav Matić Beli]], član i finansijer [[SPO]]
* [[5. 8.]] - [[Jovan Aćin]], filmski reditelj (* [[1941]])
* 5. 8. - [[Soichiro Honda]], inženjer, osnivač firme (* [[1906]])
* [[6. 8.]] - [[Shapour Bakhtiar]], poslednji šahov premijer Irana (* [[1914]])
* [[8. 8.]] - [[Ivan Kožedub]], maršal avijacije i trostruki heroj SSSR (* [[1920]])
* [[9. 8.]] - [[Gordan Lederer]], snimatelj HTV (* [[1958]])
* [[22. 8.]] - [[Boris Pugo]], sovjetski političar (* [[1937]])
* [[24. 8.]] - [[Sergej Ahromejev]], maršal SSSR (* [[1923]])
* [[25. 8.]] - [[Niven Busch]], pisac, scenarista (* [[1903]])
* [[28. 8.]] - [[Patrijarh srpski German]] (Đorić), srpski patrijarh (*[[1899]])
* [[30. 8.]] - [[Jean Tinguely]], slikar, skulptor (* [[1925]])

=== Septembar/Rujan ===
* [[1. 9.]] - [[Otl Aicher]], grafički umetnik (* [[1922]])
* [[3. 9.]] - [[Frank Capra]], američki filmski redatelj (* [[1897]].)
* [[5. 9.]] - [[Željko Sabol]], hrvatski književnik (* [[1941]].)
* [[6. 9.]] - [[Veles Perić]], pesnik (* [[1924]])
* [[8. 9.]] - [[Alex North]], kompozitor (* [[1910]])
* [[9. 9.]] - [[Leo Mates]], bivši urednik Tanjuga i diplomata SFRJ (* [[1911]])
* [[11. 9.]] - [[Radmila Dimić]], pevačica narodne muzike (* [[1922]])
* [[15. 9.]] - [[Đorđe Božović Giška]], kriminalac, osnivač SPO-ove Srpske garde (* [[1955]])
* [[18. 9.]] - [[Mladen Karaman]], srpski zoolog (* [[1937]])
* [[21. 9.]] - [[Ante Paradžik]], hrvatski političar (* [[1943]])
* [[23. 9.]] - [[Klaus Barbie]], osuđeni ratni zločinac (* [[1913]])
* [[24. 9.]] - [[Dr. Seuss]], američki pisac i karikaturista (* [[1904]])
* [[25. 9.]] - [[Miodrag Todorović Krnjevac]], harmonikaš i kompozitor (* [[1924]])
* [[28. 9.]] - [[Miles Davis]], džez muzičar (* [[1926]])
* [[29. 9.]] - [[Milan Tepić]], major JNA (* [[1957]])
* 29. 9. - [[Vladimir Barović]], kontraadmiral JRM (* [[1939]])
* [[30. 9.]] - [[Toma Zdravković]], srpski pevač (* [[1938]])

=== Oktobar/Listopad ===
* [[2. 10.]] - [[Dimitrios I (vaseljenski patrijarh)]] (* [[1914]])
* [[5. 10.]] - [[Milan Milišić]], književnik (* [[1941]])
* [[6. 10.]] - [[Igor Talkov]], sovjetski rok kantautor (* [[1956]])
* [[11. 10.]] - [[Redd Foxx]], glumac, komičar (* [[1922]])
* [[16. 10.]] - [[Boris Papandopulo]], hrvatski skladatelj i dirigent (* [[1906]].)
* 16. 10. - [[Blago Zadro]], hrvatski vojnik (* [[1944]])
* [[24. 10.]] - [[Gene Roddenberry]], TV pisac i producent (* [[1921]])

=== Novembar/Studeni ===
* [[4. 11.]] - [[Siniša Glavašević]], hrvatski književnik i novinar († [[1960]].)
* [[5. 11.]] - [[Fred MacMurray]], glumac (* [[1908]])
* 5. 11. - [[Robert Maxwell]], medijski preduzetnik (* [[1923]])
* [[6. 11.]] - [[Gene Tierney]], glumica (* [[1920]])
* [[9. 11.]] - [[Yves Montand]], francuski šansonijer i glumac (* [[1921]].)
* [[10. 11.]] - [[Drago Mažar]], društveno-politički radnik SR BiH i SFRJ, narodni heroj (* [[1918]])
* [[14. 11.]] - [[Tony Richardson]], režiser i producent (* [[1928]])
* [[18. 11.]] - [[Gustáv Husák]], bivši predsednik Čehoslovačke SR (* [[1913]])
* [[20. 11.]] - [[Antun Stipančić]], hrvatski stolnotenisač (* [[1949]].)
* 20. 11. - [[Petar Brajović]], general-pukovnik JNA, narodni heroj (* [[1915]])
* [[21. 11.]] - [[Daniel Mann]], režiser (* [[1912]])
* [[22. 11.]] - [[Nikola Karanović]], general-pukovnik JNA, narodni heroj (* [[1914]])
* [[23. 11.]] - [[Klaus Kinski]], glumac (* [[1926]])
* [[24. 11.]] - [[Freddie Mercury]], britanski pjevač ([[Queen]]), (* [[1946]].)
* 24. 11. - [[Eric Carr]], bubnjar ''Kiss''-a (* [[1950]])
* [[29. 11.]] - [[Franjo Majetić]], glumac (* [[1923]])
* 29. 11. - [[Ralph Bellamy]], glumac (* [[1904]])

=== Decembar/Prosinac ===
* [[1. 12.]] - [[Ivo Vejvoda]], učesnik Španskog rata i NOB, diplomata, narodni heroj (* [[1911]])
* [[7. 12.]] - [[Aleksandra Zec]], žrtva ratnog zločina (* [[1979]])
* [[9. 12.]] - [[Berenice Abbott]], fotografkinja (* [[1898]])
* [[10. 12.]] - [[Karlo Metikoš]], hrvatski pjevač (* [[1940]].)
* [[13. 12.]] - [[Hrvoje Iveković]], kemičar, rektor Sveučilišta u Zagrebu, akademik (* [[1901]])
* [[15. 12.]] - [[Vasili Zajcev]], heroj SSSR (* [[1915]])
* [[27. 12.]] - [[Hervé Guibert]], pisac i fotograf (* [[1955]])

=== Kroz godinu ===
* [[Hrvoje Iveković]], bivši rektor Sveučilišta u Zagrebu (* [[1901]])
* [[Omer Mujadžić]], slikar, profesor (* [[1903]])
* [[Agata Oreški]], predratna komunistkinja (* [[1906]])
* [[Muhamed Abdagić]], književnik (* [[1916]])
* [[Mirjana Mijatović]], pevačica bivše grupe &quot;VIA Talas&quot; (* [[1961]])
* [[Kristjan Cavazza]], slovenski rok muzičar (* [[1969]])

== Dani sećanja ==
*

== Nobelove nagrade ==
* [[Nobelova nagrada za fiziku|'''Fizika''']]: [[Pierre-Gilles de Gennes]] (otkriće da metodi razvijeni za proučavanje fenomena poretka u prostim sistemima mogu biti generalizovani za složenije oblike materije, naročito tečne kristale i polimere)
* [[Nobelova nagrada za kemiju|'''Kemija''']]: [[Richard R. Ernst]] (doprinos razvoju metodologije [[NMR spektroskopija|NMR spektroskopije]] visoke rezolucije)
* [[Nobelova nagrada za fiziologiju ili medicinu|'''Fiziologija i medicina''']]: [[Erwin Neher]] i [[Bert Sakmann]] (otkrića u vezi funkcionisanja pojedinačnih [[jonski kanal|jonskih kanala]] u ćelijama)
* [[Nobelova nagrada za književnost|'''Književnost''']]: [[Nadine Gordimer]] (koja je putem svog veličanstvenog epskog pisma - po rečima Alfreda Nobela - bila od velike koristi čovečanstvu)
* [[Nobelova nagrada za mir|'''Mir''']]: [[Aung San Suu Kyi]] (nenasilna borba za demokratiju i ljudska prava)
* [[Nobelova nagrada za ekonomiju|'''Ekonomija''']]: [[Ronald Coase]] (otkriće i razjašnjenje značaja [[trošak transakcije|troškova transakcije]] i imovinskih prava za institucionalnu strukturu i funkcionisanje ekonomije)

== Povezano ==
* [[Rat u Hrvatskoj]]
* [[Antiratni protesti u Beogradu 1991-1992]]
* [[Hronologija raspada SFRJ#1991|Hronologija raspada SFRJ]]

== Reference ==
{{reflist|2}}

== Literatura/Spoljne veze ==
* Lučić, Ivica (2007). [http://hrcak.srce.hr/file/42897 Bosna i Hercegovina od prvih izbora do međunarodnog priznanja]. ''Portal Hrčak''
* Daniel L. Bethlehem; Marc Weller. ''[http://books.google.com/books?id=7SczBzxA6-IC The 'Yugoslav' Crisis in International Law: General Issues]''. Cambridge University Press; 1997. {{ISBN|978-0-521-46304-1}}.
* [http://www.icty.org/sid/10913 Interaktivna mapa], ''[[ICTY]]''
* [http://www.uta.edu/cpsees/yec89-91.txt Yugoslavia Events Chronology 1989-1991 (University of Texas at Arlington] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120119023322/http://www.uta.edu/cpsees/yec89-91.txt |date=2012-01-19 }})
* [http://www.srpskapolitika.com/krajina/hronoligija-3.html Hronologija RSK (1991)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728075940/http://www.srpskapolitika.com/krajina/hronoligija-3.html |date=2011-07-28 }}
* Hrvatski Centar za prikupljanje dokumentacije (CPD): [http://hic.hr/ratni-zlocini/hrvatska/podunavlje/kronologija.htm#2a Podunavlje] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110718150418/http://hic.hr/ratni-zlocini/hrvatska/podunavlje/kronologija.htm#2a |date=2011-07-18 }}, [http://hic.hr/ratni-zlocini/hrvatska/dalmacija/kronologija.htm Lika i Sjeverna Dalmacija] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110524212251/http://www.hic.hr/ratni-zlocini/hrvatska/dalmacija/kronologija.htm |date=2011-05-24 }}, [http://hic.hr/ratni-zlocini/hrvatska/banovina/kronologija-ban.htm Zapadna Slavonija i Banovina] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110524212706/http://www.hic.hr/ratni-zlocini/hrvatska/banovina/kronologija-ban.htm |date=2011-05-24 }}.

----
''Vidi takođe'': [[Godišnji kalendar]] - [[Dnevni kalendar]]&lt;br /&gt;
{{Commonscat|1991}}

{{Izabran}}

[[Kategorija:1991.|91991]]</text>
      <sha1>qery4cav6jpdbj0oztnqtnsnxhos2fk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dušan Kovačević</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6796</id>
    <revision>
      <id>42607336</id>
      <parentid>42276889</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T09:14:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-34048-76</username>
        <id>363387</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>42607336</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6084" sha1="n5eahtknq94d6jzv5fvoqdq4z9odbea" xml:space="preserve">{{Infokutija pisac
| ime = Dušan Kovačević
| slika = Dušan Kovačević.jpg
| opis = Dušan Kovačević, 22.10.2007.
| zanimanje = [[dramaturg]],[[roman]]opisac
| datum_rođenja = {{birth date|1948|7|12|df=y}}
| mjesto_rođenja = [[Mrđenovac]], [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|FNRJ]], sadašnja [[Srbija]]
| datum_smti = 
| mjesto_smrti = 
| jezik = [[srpski jezik|srpski]], [[srpskohrvatski jezik|srpskohrvatski]]
| znamenita_djela = Maratonci trče počasni krug (1972), Ko to tamo peva (1980), Balkanski špijun (1983).
}}'''Dušan Kovačica'''

(rođen [[12. 7.|12. jula]] [[1948]]. godine u [[Mrđenovac|Mrđenovcu]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=  http://www.zvezdarateatar.rs/biografije/dusan_kovacevic.php|title=Dušan Kovačević |accessdate= 26.01.2013.|last= |first= |coauthors= |date= |work= |publisher=Zvezdara Teatar}}&lt;/ref&gt; pored [[Šabac|Šapca]]), književnik, dramski pisac i scenarista.

== Život ==
Gimnaziju je završio u Novom Sadu 1968. godine. Akademiju za pozorište, film, radio i televiziju studirao je u Beogradu, diplomirao je na odseku Dramaturgije 1973. godine.

U TV Beogradu je radio kao dramaturg do 1978. godine. Od 1986. do 1988. radio je na Fakultetu dramskih umetnosti u Beogradu u zvanju docenta. Od 1998. godine je direktor Zvezdara teatra u Beogradu.

Dušan Kovačević je član krunskog saveta Aleksandra Karađorđevića. Izabran je za dopisnog člana [[Srpska akademija nauka i umetnosti|SANU]] oktobra 2000. godine, a za redovnog člana SANU je izabran na Izbornoj skupštini 5. novembra 2009. godine. Od juna 2005. godine, do 1. oktobra 2006. godine, Dušan Kovačević je bio ambasador [[Srbija i Crna Gora|SCG]] u [[Portugal]]iji.

[[Predsednik Srbije]] [[Aleksandar Vučić]] dodelio mu je [[sretenjski orden]] prvog stepena 2020. godine.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.rts.rs/page/stories/sr/story/125/drustvo/3852900/odlikovanje-dan-drzavnosti-sretenje-predsednik.html|title=Uručena odlikovanja povodom Dana državnosti|last=[[Radio televizija Srbije]]|website=www.rts.rs|date=15.2.2020|access-date=15.2.2020}}&lt;/ref&gt;

== Političko opredeljenje ==
Dušan Kovačević je po političkom opredeljenju monarhista, a nakon raspada SFR Jugoslavije znao je tu zemlju i njene vlasti, ujključujući [[Tito|Tita]], optuživati za delovanje protiv interesa Srbije.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=U Srbiji nije lako biti živ, ali nije lako ni biti mrtav: Dušan Kovačević o odluci da se podigne spomenik kralju Aleksandru Karađorđeviću|work=[[Večernje novosti]]|url=https://www.novosti.rs/vesti/naslovna/drustvo/aktuelno.290.html:847713-U-Srbiji-nije-lako-biti-ziv-ali-nije-lako-ni-biti-mrtav-Dusan-Kovacevic-o-odluci-da-se-podigne-spomenik-kralju-Aleksandru-Karadjordjevicu|date=16.2.2020|access-date=6.1.2021}}&lt;/ref&gt; Član je krunskog saveta porodice Karađorđević.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=|first=|date=|title=Dušan Kovačević|url=https://royalfamily.org/lat/krunski-savet/dusan-kovacevic-lat/|url-status=livearchive-url=|archive-date=|access-date=6.1.2021|work=Kraljevska Porodica Srbije}}&lt;/ref&gt;

== Dela ==
Debitovao sa izrazitim uspehom kod publike u Ateljeu 212 sa &quot;desnim portretom Beograda&quot; ''Maratonci trče počasni krug''. Drame mu obiluju nadrealističkim humorom. Prevođene su, nagrađivane i igrane u većini jugoslovenskih pozorišnih kuća. Osim dramskih tekstova piše radio drame, TV drame i filmska scenarija (poznati su: ''Poseban tretman'', ''Ko to tamo peva'', ''[[Maratonci trče počasni krug|Maratonci]]'', ''Balkanski špijun''). Dobio Sterijinu nagradu za tekst savremene drame 1974. godine, Nagradu &quot;Miloš Crnjanski&quot; za knjigu ''Drame'' [[1983]]. godine, a za film ''Balkanski špijun'' (režija sa B. Nikolićem) Veliku zlatnu arenu u [[Pula|Puli]] [[1984]], nagradu za najbolji jugoslovenski film te godine.

=== Značajnije pozorišne drame ===
* ''Maratonci trče počasni krug'' (1973)
* ''Radovan Treći (1973)
* ''Proleće u januaru'' (1977)
* ''Šta je to u ljudskom biću što ga vodi prema piću'' (1978)
* ''Limunacija'' (1978)
* ''Svemirski zmaj'' (1981)
* ''Sabirni centar'' (1982)
* ''Balkanski špijun'' (1983)
* ''Drame'' (1983)
* ''Sveti Georgije ubiva aždahu'' (1984)
* ''Klaustrofobična komedija'' (1991)
* ''Profesionalac'' (1990)
* ''Urnebesna tragedija'' (1991)
* ''Kontejner sa pet zvezdica'' (1993)
* ''Doktor Šuster'' (2001)
* ''Odabrane drame'' I-III (2001)

=== Drugi radovi ===
* roman - ''Bila jednom jedna zemlja'' (1995)
* publikacija: ''Vek - za godine koje su prošle'' (2000)

== Vanjske veze ==
{{Commonscat|Dušan Kovačević}}
* [http://www.pravoslavlje.org.rs/broj/912/tekst/sacuvajmo-ono-sto-je-nase/ Сачувајмо оно што је наше (интервју, „Православље“, бр. 912, 15. март 2005)]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://www.b92.net/zivot/licni_prostor.php?yyyy=2009&amp;mm=10&amp;dd=01&amp;nav_id=384074 Интервју за Б92 (1. октобар 2009)]
* [http://www.politika.rs/rubrike/Kultura/Beznadje-se-pobedjuje-smehom.sr.html Безнађе се побеђује смехом („Политика“, 31. децембар 2009)]
* [http://www.politika.rs/rubrike/Kultura/Pornografija-zivota-i-smrti.sr.html Порнографија живота и смрти („Политика“, 9. март 2011)]
* [http://www.novosti.rs/vesti/kultura.71.html:361224-Dusan-Kovacevic-Ovo-ne-sluti-na-srecan-kraj Душан Ковачевић: Ово не слути на срећан крај („Вечерње новости“, 9. јануар 2012)]
* [http://www.blic.rs/Kultura/Vesti/302172/Dusko-Kovacevic-doziveo-infarkt-ali-se-oporavlja Душко Ковачевић доживео инфаркт, али се опоравља („Блиц“, 19. јануар 2012)]

== Reference ==
{{reflist}}

{{Чланови САНУ}}
{{Lifetime|1948||Kovačević, Dušan}}

{{Normativna kontrola}}

[[Kategorija:Jugoslavenski pisci]]
[[Kategorija:Srpski dramski pisci]]
[[Kategorija:Srpski scenaristi]]
[[Kategorija:Jugoslavenski scenaristi]]
[[Kategorija:Srpski dramaturzi]]</text>
      <sha1>n5eahtknq94d6jzv5fvoqdq4z9odbea</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nauka</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7883</id>
    <revision>
      <id>42607304</id>
      <parentid>42592112</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T03:33:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>42607304</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36519" sha1="4o8qlrnhzvijuwjxut0m7e0ntvidyoo" xml:space="preserve">[[File:The Scientific Universe.png|thumb|500px|Skala Univerzuma – maprana prema granama nauke]]

'''Nauka''' ili '''znanost''', sistem sređenih i sistematiziranih znanja o nama i (materijalnom i nematerijalnom) svijetu koji nas okružuje. To je obimna i opsežna skupina [[informacija]] i o nekom subjektu, ali se ta riječ posebno koristila za informacije o fizičkom [[univerzum]]u. Pojam nauke odgovara [[grčki jezik|grč.]] pojmu ''ἐπιστήμη'', ''epistḗmē'', [[latinski jezik|lat.]] ''scientia'', [[engleski jezik|engl.]] ''science''. Kako se znanje povećavalo, pojedine metode su se dokazale pouzdanije nego neke druge, i danas su naučne metode standard za nauku. To uključuje korištenje pažljivog posmatranja, eksperimente, mjerenja, [[matematika|matematiku]], i ponavljanje.
*Prema standardnim rječnicima,''&lt;ref name=OnlineEtDict&gt;{{cite web|title=science|url=http://www.etymonline.com/index.php?term=science&amp;allowed_in_frame=0|publisher = Online Etymology Dictionary |accessdate=2014-09-20}}&lt;/ref&gt; nauka je sistematski poduhvat koji stvara i organizira znanja u obliku objašnjenja i teorijskih predviđanja o [[Univerzum]]u (svemiru).&lt;ref&gt;Wilson E. O. (1998): Consilience: The unity of knowledge, Vintage Books, New York,{{ISBN|0-679-45077-7}}.&lt;/ref&gt; 
*''Moderna nauka je otkriće, kao i izum. To je otkriće da priroda općenito djeluje dovoljno ustaljeno da se može opisati zakonima, čak i [[matematika|matematičkim]]. Naučnim istraživanjima je potrebno [[tehnika|tehničko]] osmišljavanje, apstrakcije, aparati i organizacija za izlaganje rezultata koje liči na pravne deskripcije''.&lt;ref&gt;Heilbron J. L., Ed (2003): The Oxford Companion to the history of modern science. Oxford University Press, New York, {{ISBN|0-19-511229-6}}.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite dictionary |encyclopedia=Merriam-Webster Online Dictionary |title=science |url=http://www.merriam-webster.com/dictionary/science |accessdate=2011-10-16 |publisher= Merriam-Webster, Inc |quote='''3 a:'''Nauka je  znanje ili sistem znanja koji pokriva opće istine ili opće zakonitosti koje je moguće testirati primjenom [[naučni metod|naučnnog metoda]]'' 
*'''B''', ''kao znanje ili takav sistem znanja koja se bave fizičkom svijetu i njegovim pojavama''}}&lt;!--{{sfn|Popper|2002|p=3}}--&gt;&lt;/ref&gt; 
*U starijim i usko povezanim značenjima,  nauka  se također odnosi na takav  korpus znanja sebi koji se može racionalno objasniti i pouzdano primijeniti. Djelatnik u oblasti nauke je poznat kao [[naučnik]].

Da bi se uzeo u razmatranje sa naučnog stanovišta, [[objekat]] posmatranja mora biti podvrgnut ponovljenim testiranjima od strane neovisnih posmatrača. Korištenje naučnih metoda za dostizanje novih otkrića se naziva naučno istraživanje, i ljudi koji rade ta istraživanja se zovu naučnici. U užem smislu, nauka se naziva eksperimentalnom, dok je svrha primijenjene nauke, odnosno inžinjerstva, praktično upotrebljavanje naučnog znanja. [[naučna hipoteza|Naučne hipoteze]] su edukovani prijedlozi objašnjenja fenomena ili razumne pretpostavke o prirodi univerzuma.

Naučna teorija je hipoteza koja je potvrđena ponovljenim promatranjima i mjerenjima. Naučne teorije su obično date kao matematičke forme, i uvijek su podložne odbacivanju ako ih budući eksperimenti opovrgnu. U modernom svijetu, naučna istraživanja su najvažnije aktivnosti svih razvijenih država, i od naučnika se očekuje da objave svoja otkrića u referentnim [[časopis]]ima, naučnim periodicima gdje suci provjeravaju fakte u članku, prije nego što se on objavi. Čak i poslije objavljivanja, nove naučne ideje nisu općenito prihvaćene dok se rad ne ponovi.

Naučna pismenost je sposobnost opće populacije da razumije osnovne koncepte koji se odnose na nauku.

== Historija ==
{{Main|Istorija nauke|Istorija Zemlje|Evolucija}}
[[File:Pangea animation 03.gif|thumb|300px|Animacija koja prikazuje kretanje kontinenata od separacije [[Pangea]] do današnjeg dana.]]

Nauka u širem smislu je postojala pre [[Novi vijek|moderne ere]], i u mnogim istorijskim [[civilizacija]]ma.&lt;ref&gt;&quot;The historian&amp;nbsp;... requires a very broad definition of &quot;science&quot; — one that&amp;nbsp;... mawill help us to understand the modern scientific enterprise. We need to be broad and inclusive, rather than narrow and exclusive&amp;nbsp;... and we should expect that the farther back we go [in time] the broader we will need to be.&quot; — David Pingree (1992), &quot;Hellenophilia versus the History of Science&quot; ''Isis'' '''83''' 554–63, as cited on p.3, David C. Lindberg (2007), ''The beginnings of Western science: the European Scientific tradition in philosophical, religious, and institutional context'',  Second ed. Chicago: Univ. of Chicago Press {{ISBN|978-0-226-48205-7}}&lt;/ref&gt; [[Historija nauke|Moderna nauka]] se razlikuje u svom pristupu i uspešna je u pruivođenju rezultata: 'modernna nauka' definiše ono što je nauka u najstrožijem smislu reči.&lt;ref name=&quot;Heilbron 2003 p.vii&quot;&gt;{{harvnb|Heilbron|2003|p.vii}}&lt;/ref&gt; Dalek pre moderne ere, još jedna prekretna tačka je bio razvoj klasične [[prirodna filozofija|prirodne filozofije]] u drevnom grčkom svetu.

=== Prefilozofiska istorija ===
Nauka u svom originalnom smislu je reč za tip znanja ([[Latinski]] ''[[wikt:scientia|scientia]]'', [[Starogrčki jezik]] ''[[wikt:episteme|epistemē]]''), pre nego specijalizovana reč za potragu za takvim znanjem. Specifično ona je jedan od tipova znanja koji ljudi mogu da komuniciraju jedan drugom. Na primer, znanje o delovanju prirodnih stvari je bilo prikupljeno dugo pre zabeležene istorije i dovelo je do razvoja kompleksong apstraktnog razmišljanja. To je pokazano konstruisanjem kompleksnih kalendara, tehnika za preobražavanje otrovnih biljaka u jestive, i izgradnji objekata kao što su piramide. Međutim nisu pravljene konzistentne svesne distinkcije između poznavanja pojmova koji su istiniti u svakoj zajednici i drugih tipova komunalnog znanja, kao što su mitologije i pravni sistemi.

=== Filozofske studije prirode ===
[[File:Corncobs.jpg|thumb|left|upright=1.10|[[Kukuruz]] je biljka sa velikim [[Žitarice|zrnima]] koju su domestikovali urođenici [[Mezoamerika|Mezoamerike]] u [[Prahistorija|praistorijska vremena]].]]

Pre izuma ili otkrića [[Pojam|koncept]]a „[[Priroda|prirode]]“ ([[Starogrčki jezik]] ''[[phusis]]''), od strane [[Presokratovci|presokratskih filozofa]], postojala je tendencija korišćenja tih reči za opisivanje ''prirodnog'' „načina“ na koji biljke rastu,&lt;ref&gt;See the quotation in [[Homer]] (8th century BCE) [[Nature#cite note-2|''Odyssey'' 10.302–3]]&lt;/ref&gt; i „načina“ na koji, na primer, jedno pleme bogoslužuje određenog boga. Iz tog razloga se tvrdi da su ti ljudi bili prvi filozofi u striktnom smislu, kao i prvi ljudi da prave jasnu razliku između „prirode“ i „konvencije“.&lt;ref&gt;&quot;Progress or Return&quot; in An Introduction to Political Philosophy: Ten Essays by Leo Strauss. (Expanded version of Political Philosophy: Six Essays by Leo Strauss, 1975.) Ed. Hilail Gilden. Detroit: Wayne State UP, 1989.&lt;/ref&gt; Nauka je dakle razlikovala kao znanje prirode, i stvari koje su istinite za svakoj zajednici, i ime specijalizovane potraga za takvim znanjem je bila filozofija &amp;nbsp;— carstvo prvih filozofa-fizičara. Oni su bili uglavnom spekulatori ili [[teorija|teoretičari]], s posebnim interesom za [[astronomija|astronomiju]]. U kontrastu s tim, pokušavanje korišćenja poznavanja prirode da bi se imitirala priroda (veština ili [[tehnologija]], Grčki ''technē'') su klasični naučnici smatrali prikladnijim interesom za niže klase zanatlija.&lt;ref&gt;Strauss and Cropsey eds. History of Political Philosophy, Third edition, p.209.&lt;/ref&gt;

=== Filozofski zaokret ka ljudskim pitanjima ===
[[File:Aristotle Altemps Inv8575.jpg|thumb|170px|[[Aristotel]], 384 p.n.e – 322 p.n.e., jedna je od ranih figura u razvoju [[naučna metoda|naučnog metoda]].&lt;ref&gt;&quot;[http://www.pbs.org/saf/1307/features/knows.htm The Origins of Science] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150510034931/http://www.pbs.org/saf/1307/features/knows.htm |date=2015-05-10 }}&quot;. ''Scientific American Frontiers''.&lt;/ref&gt;]]
Važna prekretnica u istoriji rane filozofiske nauke je bio kontroverzan, mada uspešan pokušaj [[Sokrat]]a da primeni filozofiju na izučavanje ljudskih stvari, uključujući ljudsku prirodu, prirodu političkih zajednica, i samo ljudsko znanje. On je kritikovao stariji tip izučavanja fizike kao suviše čisto spekulativanu aktivnost, sa nedostatkom samokriticizma. On je bio posebno zabrinut da su neki od ranih fizičara tretirali prirodu kao da se može pretpostaviti da ona ne sadrži inteligentni red, objašnjavajući stvari samo u smislu pokretanja i materije. Proučavanje ljudskih stvari je bila oblast mitologije i tradicije, te je Sokrat pogubljen.&lt;ref&gt;[http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Plat.Apol.30e&amp;lang=original Plato, ''Apology'' 30e]&lt;/ref&gt; [[Aristotel]] je kasnije kreirao manje kontroverzan sistematski program Sokratove filozofije, koji je bio [[Teleologija|teleološki]], i ljudski centriran. Od je odbacio mnoge zaključke ranih naučnika. Na primer u njegovoj fizici Sunce se kreće oko Zemlje, i mnoge stvari imaju delom u svojoj prirodi da su one za ljude. Svaka stvar ima [[Četiri uzroka|formalni uzrok]] i finalni uzrok i ulogu u racionalnom kosmičkom redu. Kretanje i promena su opisani kao [[Samoostvarenje|aktualizacija]] potencijala koji je već u stvarima, u zavisnosti od tipa svari. Dok je Sokrat insistirao da filozofija treba da bude korišćena za razmatranje praktičnih pitanja najboljeg načina življenja ljudskih bića (studiju koju je Aristotel podelio u [[etika|etiku]] i [[politička filozofija|političku filozofiju]]), oni se nisu zalagali za druge tipove [[primenjena nauka|primenjene nauke]].

Aristotel je prepoznavao jasnu razliku imeđu nauke i praktičnog znanja zanatlija, tretirajući teoretske spekulacije kao najviši tip ljudske aktivnosti, praktično razmišljanje o dobrom živlenju kao nešto manje uzvišeno, a znanje zanatlija kao nešto što je jedino podesno za niže klase. U kontrastu sa modernom naukom, Aristotelov uticajni naglasak je bio na teoretskim koracima [[Dedukcija|dedukcije]] univerzalnih pravila iz izvornih podataka, i nije tretirao sakupljanje iskustva i izvornih podataka kao samu nauku.&lt;ref&gt;&quot;...&amp;nbsp;[A] man knows a thing scientifically when he possesses a conviction arrived at in a certain way, and when the first principles on which that conviction rests are known to him with certainty—for unless he is more certain of his first principles than of the conclusion drawn from them he will only possess the knowledge in question accidentally.&quot;&amp;nbsp;— Aristotle, ''Nicomachean Ethics'' '''6''' (H. Rackham, ed.) [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0054%3Abekker%20page%3D1139b Aristot. Nic. Eth. 1139b]&lt;/ref&gt;

=== Srednjevekovna nauka ===
[[File:Brain, G Reisch.png|thumb|right|''De potentiis anime sensitive'', Gregor Reisch (1504) ''Margarita philosophica''. Srednjevekovna nauka je razmatrala moždane komore kao lokacije našeg [[Zdrav razum|zdravog razuma]],&lt;ref&gt;{{Citation
 | last = Smith
 | first = A. Mark
 | title = What is the History of Medieval Optics Really About?
 | journal = Proceedings of the American Philosophical Society
 | volume = 148
 | issue = 2
 | pages = 180–194
 |date=June 2004
 | jstor = 1558283
 }}{{rp|p.189}}
&lt;/ref&gt; gde se [[Teorija formi|forme]] iz našeg [[Senzorni sistem|senzornog sistema]] mešaju. ]]

Tokom [[Kasna antika|kasne antike]] i [[Rani srednji vijek|ranog sregnjeg veka]], Aristotelski pristup ispitivanja prirodnih fenomena je korišten. Deo drevnog znanja je izgubljen, ili u nekim slučajevima držan u tami, tokom pada Rimskog carstva i periodičnih političkih borbi. Međutim, opšta polja nauke, ili [[prirodne filozofije]] kako je nazivana, i veći deo opšteg znanja antičkog sveta je ostao sačuvan putem rada ranih latinskih enciklopedista poput [[Izidor Seviljski|Izidora Seviljskog]]. Takođe, u [[Vizantijsko carstvo|Vizantijskom carstvu]], mnogi Grčki naučni tekstovi su očuvani u obliku [[Sirijski jezik|Sirijskih]] prevoda koje se uradile grupe poput Nestorijana i Monofizita.&lt;ref name=&quot;history natural philosophy&quot;&gt;{{cite book|last=Grant|first=Edward|title=A History of Natural Philosophy: From the Ancient World to the Nineteenth Century|url=https://archive.org/details/historyofnatural0000gran|year=2007|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-68957-1|pages=[https://archive.org/details/historyofnatural0000gran/page/62 62]–67}}&lt;/ref&gt; Mnogi od njih su kasnije prevedeni u arapski u [[Kalifat]]u, pri čemu su mnogi tipovi klasičnog učenja sačuvani i nekim slučajevima unapređeni.&lt;ref name=&quot;history natural philosophy&quot; /&gt;&lt;ref&gt;Alhacen had access to the optics books of Euclid and Ptolemy, as is shown by the title of his lost work ''A Book in which I have Summarized the Science of Optics from the Two Books of Euclid and Ptolemy, to which I have added the Notions of the First Discourse which is Missing from Ptolemy's Book'' From Ibn Abi Usaibia's catalog, as cited in  {{harv|Smith|2001}}{{rp|'''91'''(vol.1),p.xv}}&lt;/ref&gt; [[Dom mudrosti]] je ustpostavljen tokom [[Abasidski kalifat|Abasidske]] ere u [[Bagdad]]u, [[Irak]].&lt;ref&gt;[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/293631/Iraq/22884/The-Abbasid-Caliphate The ʿAbbāsid Caliphate]. ''[[Encyclopædia Britannica]]''.&lt;/ref&gt; Smatra se da je to bio glavni intelektualni centar, tokom [[Zlatno doba islama|Zlatnog doba islama]], gde su muslimanski učenjaci poput [[al-Kindi]]ja i [[Ibn Sahl]]a u Bagdadu, i [[Ibn al-Haytham|Ibn al-Haitama]] u Kairu, cvetali od devetog do trinaestog veka, dok Mongoli nisu opljačkali Bagdad. Ibn al-Haytham, kasnije poznat na Zapadu kao Alhazen, unapredio je Aristotsku tačku gledišta,&lt;ref&gt;A brief overview can be found at [http://www.jstor.org/stable/231249 Smith, A. Mark (1981), &quot;Getting the Big Picture in Perspectivist Optics&quot; ''Isis'' '''72'''(4) (Dec., 1981). via JSTOR]{{rp|p.728}}&lt;/ref&gt; naglašavajući značaj eksperimentalnih podataka i reproduktibilnost rezultata.&lt;ref group=nb&gt;*&quot;Dva najveća matematčka naučnika, u poluveku koje je sledio translacioni pokret [sa grčkog na arapski], al-Biruni i Ibn al-Haytham, unapredili su tekuće obogaćivanje [nauke] na novi nivo, koji nije više vezan za prevodilačku aktivnost bilo kojeg tipa.&quot; p.55 — H. Floris Cohen (2010) ''How modern science came into the world: four civilizations, one 17th century breakthrough'' 
*&quot;[Ibn al-Haytham] followed Ptolemy's bridge building ... into a grand synthesis of light and vision. Part of his effort consisted in devising ranges of experiments, of a kind probed before but now undertaken on larger scale.&quot;—H. Floris Cohen (2010){{rp|p.59}}
*[Ibn al-Haytham] (Alhacen) ''De Aspectibus'', see for example Book I, [6.38] &quot;And all these points become clear with experimentation.&quot;  {{harvnb|Smith|2001}}{{rp|[6.38]p.367}}
*[Ibn al-Haytham] (Alhacen) ''De Aspectibus'', see for example Book I, [6.36] &quot;And if this phenomenon is experimentally scrutinized with great care, the result will be found to be what we have claimed.&quot;  {{harvnb|Smith|2001}}{{rp|[6.36]p.366}}
* El-Bizri, Nader, &quot;A Philosophical Perspective on Alhazen's Optics&quot;, ''Arabic Sciences and Philosophy'' '''15''' (2005-08-05), 189–218
*{{Cite journal|url = http://www.oxfordreference.com/|title = Science in Islam|last = Haq|first = Syed|date = 2009|journal = Oxford Dictionary of the Middle Ages|accessdate = 2014-10-22|doi = |pmid = |issn = 1703-7603|author-link = Nomanul Haq}}
*{{harvnb|Lindberg|1976}}{{rp|pp.60–67}}
*{{Cite book|title = The Optics of Ibn al-Haytham. Books I–II–III: On Direct Vision|last = Sabra|first = A. I.|publisher = The Warburg Institute, University of London|year = 1989|isbn = 0-85481-072-2|location = London|author-link = }}{{rp|pp.25–29}}&lt;/ref&gt;

U poznom srednjevekovnom periodu, sa porastom potražnje za prevodima, na primer za radovima [[Toledska prevodilačka škola|Toledske prevodilačke škole]], zapadni evropljani su počeli da sakupljaju tekstove napisane ne samo na latinskom, nego i latinske prevode sa grčkog, arapskog, i hibru jezika. Tekstovi Aristotela, [[Klaudije Ptolomej|Ptolomeja]],&lt;ref name=&quot;GerardOfCremona&quot;&gt;The translator, Gerard of Cremona (c. 1114–87), inspired by his love of the [[Almagest]], came to Toledo, where he knew he could find the Almagest in Arabic. There he found Arabic books of every description, and learned Arabic in order to translate these books into Latin, being aware of 'the poverty of the Latins'. —As cited by Charles Burnett (2001) &quot;The Coherence of the Arabic-Latin Translation Program in Toledo in the Twelfth Century&quot;, pp. 250, 255, &amp; 257, ''Science in Context'' '''14'''(1/2), 249–288 (2001). DOI: 10.1017/0269889701000096&lt;/ref&gt; i [[Euklid]]a, očuvani u Domu Mudrosti, su bili traženi među katoličkim učenjacima. U Evropi, Alhazenova ''De Aspectibus'' je direktno uticala na [[Rodžer Bejkon|Rodžera Bejkona]] (13. vek) u Engleskoj, koji se zalagao za eksperimentalne nauke, po uzoru na Alhazena. Do poznog Srednjeg veka, sinteza katolicizma i aristotelizma poznata kao [[skolastika]] je uzela zamaha u [[Zapadna Evropa|Zapadnoj Evropi]], koja je postala novi geografski centar nauke, mada su svi aspekti skolastike kritikovani u 15. i 16. veku.

== Znanstveni modeli, teorije, i zakoni ==
{{izdvojeni citat|Svi metodi, sve pretpostavke našeg sadašnjeg naučnog duha, bili su tokom hiljada godina izloženi najdubljem preziru: ukoliko ste tragali, za njima bili ste isključeni iz svakog opticaja sa &quot;poštenim&quot; ljudima — važili za &quot;neprijatelja Boga&quot;, za onoga koji prezire istinu, za &quot;opsednutog&quot;.&lt;ref name=&quot;Antikrist&quot;&gt;[http://www.scribd.com/doc/11166451/Friedrich-Nietzsche-Antikrist Friedrich Nietzsche - Antikrist]&lt;/ref&gt;|[[Friedrich Nietzsche|Fridrih Niče]]}}

== Osnovna klasifikacija ==
Naučna polja su uobičajeno podijeljena na dvije osnovne grupe: prirodne nauke, koje proučavaju prirodne pojave (uključujući i život u biološkom smislu) i društvene nauke, koje proučavaju ljudsko ponašanje i društva.

Matematika, koja je klasificirana kao formalna nauka, ima i sličnosti i razlike sa prirodnim i društvenim naukama. Formalna nauka je vitalna za empirijske nauke. Velika dostignuća u formalnim naukama obično dovode i do velkih dostignuća u empirijskim naukama. Formalne nauke su ključne u formiranju hipoteza, teorija i zakona, kako u otkrićima, tako i u opisivanju kako nešto radi (u prirodnim naukama), i u saznavanju kako ljudi misle i djeluju (u društvenim naukama).

Dok su empirijska istraživanja prirode opisana čak u antičko doba (npr. od strane [[Aristotel]]a, [[Teofrast]]a i Plinija starijeg), naučne metode se koriste od Srednjeg vijeka (npr. od strane [[Al-Hejsem]]a, [[El-Biruni]]ja i [[Roger Bacon]]-a), pojava moderne nauke se općenito veže za moderni period poznat kao Naučna revolucija 16. i 17. vijeka.

&lt;small&gt;Podjela prema preporuci &quot;Organizacije za ekonomsku kooperaciju i razvitak&quot; ([[Organizacija za ekonomsku saradnju i razvoj|OECD]])&lt;/small&gt;
{{columns-list|&lt;nowiki/&gt;
=== Prirodne znanosti ===
* '''1.1 [[Matematika]] i [[informatika]]'''
** [[Kibernetika]]
** [[Računarstvo]]
* '''1.2 [[Fizika]]'''
** [[Akustika]]
** [[Astrodinamika]]
** [[Astronomija]]
** [[Astrofizika]]
** [[Atomska fizika|Atomska]] i [[molekularna fizika]]
** [[Optička fizika]]
** [[Biofizika]]
** [[Računalna fizika]]
** [[Kosmologija|Kozmologija]]
** [[Dinamika]]
** [[Dinamika tekućina]]
** [[Kvantna Fizika]]
** [[Fizika materijala]]
** [[Matematička fizika]]
** [[Mehanika]]
** [[Nuklearna fizika]]
** [[Optika]]
** [[Fizika čestica]]
** [[Fizika plazme]]
** [[Fizika polimera]]
* '''1.3 [[Kemija]]'''
** [[Analitička hemija|Analitička kemija]]
** [[Biohemija|Biokemija]]
** [[Računalna kemija]]
** [[Elektrokemija]]
** [[Anorganska hemija|Anorganska kemija]]
** [[Organska kemija]]
** [[Fizička hemija|Fizikalna kemija]]
** [[Kvantna kemija]]
** [[Spektroskopija]]
** [[Stereohemija|Stereokemija]]
** [[Termokemija]]
* '''1.4 Znanosti o [[Zemlja (planet)|Zemlji]] i okolišu'''
** [[Geologija]]
** [[Geofizika]]
** [[Mineralogija]]
** [[Fizikalna geografija]]
** [[Oceanografija]]
** [[Vulkanologija]]
** [[Paleoekologija]]
* '''1.5 Biološke znanosti'''
** [[Biologija]]
** [[Molekularna biologija]]
** [[Biohemija|Biokemija]] 
** [[Biofizika]]
** [[Genetika]]
** [[Histologija]] 
** [[Fiziologija]] 
** [[Zoologija]]
** [[Botanika]]
** [[Ekologija]]
** [[Entomologija]]

=== Tehničke znanosti i tehnologija ===
* '''2.1 [[Arhitektonika]]'''
** [[Građevinarstvo]]
** [[Inženjerstvo]]
* '''2.2 [[Elektrotehnika]] i [[elektronika]]'''
** [[Komunikacije]]
* '''2.3 Ostale tehničke znanosti'''
** [[Aeronautika]]
** [[Znanost o prostoru]]
** [[Mehanika]]
** [[Metalurgija]]
** [[Znanost o materijalima]]
** [[Geodezija]]
** [[Industrijska kemija]]
** [[Proizvodnja hrane]]

=== Medicinske znanosti ===
* '''3.1 Temeljne [[Medicina|medicinske]] znanosti'''
** [[Anatomija]]
** [[Fiziologija]]
** [[Genetika]]
** [[Farmacija]]
** [[Farmakologija]]
** [[Toksikologija]]
** [[Imunologija]]
** [[Patologija]]
* '''3.2 [[Klinika|Kliničke]] medicinske znanosti'''
** [[Pedijatrija]]
** [[Porodništvo]] i [[ginekologija]]
** [[Interna medicina]]
*** [[Nefrologija]]
*** [[Kardiologija]]
*** [[Gastroenterologija]]
** [[Kirurgija]]
** [[Stomatologija]]
** [[Neurologija]]
** [[Psihijatrija]]
** [[Radiologija]]
** [[Oftalmologija]]
* '''3.3 [[Zdravstvo|Zdravstvene]] znanosti'''
** [[Zdravstvo|Javno zdravstvo]]
** [[Socijalna medicina]]
** [[Higijena]]
** [[Medicinska njega]]
** [[Epidemiologija]]

=== Poljoprivredne nauke ===
* '''4.1 [[Poljoprivreda]], [[šumarstvo]], [[ribarstvo]] i pridružene nauke'''
** [[Agronomija]]
** [[Uzgoj životinja]]
** [[Hortikultura]]
* '''4.2 [[Veterina]]'''

=== Društvene nauke ===
* '''5.1 [[Psihologija]]'''
** [[Bihevioralna analiza]]
** [[Biološka psihologija]]
** [[Kognitivna psihologija]]
** [[Klinička psihologija]]
** [[Razvojna psihologija]]
** [[Edukacijska psihologija]]
** [[Eksperimentalna psihologija]]
** [[Zdravstvena psihologija]]
** [[Humanistička psihologija]]
** [[Industrijska i organizacijska psihologija]]
** [[Neuropsihologija]]
** [[Psihologija ličnosti]]
** [[Psihometrija]]
** [[Psihologija religioznosti]]
** [[Psihofizika]]
** [[Psihologija osjeta i percepcije]]
** [[Socijalna psihologija]]
* '''5.2 [[Ekonomija]]'''
** [[Makroekonomija]]
** [[Mikroekonomija]]
*** [[Marketing]]
*** [[Strateški management]]
*** [[Računovodstvo]] 
*** [[Poslovna organizacija]] 
*** [[Vanjska trgovina|Spoljno trgovinsko poslovanje]]
*** [[Operacijska istraživanja]]
*** [[Poslovna logistika]]
*** [[Istraživanje tržišta]]
*** [[Promocija (marketing)|Promocija]] 
*** [[Međunarodni marketing]] 
*** [[Međunarodna ekonomija]]
* '''5.3 Edukacijske nauke'''
** [[Obrazovanje]]
** [[Odgojne znanosti]]
*** [[Opća pedagogija]]
*** [[Sustavna pedagogija]]
*** [[Didaktika]]
*** [[Andragologija]]
*** [[Defektologija]]
*** [[Logopedija]]
*** [[Kineziologija]]
** [[Trening]]
* '''5.4 Ostale društvene nauke'''
** [[Društvena antropologija]]
** [[Kulturološka antropologija]]
** [[Etnologija]]
** [[Demografija]]
** [[Menadžment]]
** [[Pravo]]
** [[Političke nauke]]
** [[Sociologija]]
** [[Organizacija]]
** [[Metoda|Metodika]]
** [[Informacijske nauke]]

=== Humanističke nauke ===
* '''6.1 Istorijske nauke'''
** [[Historija|Istorija]]
** [[Arheologija]]
** [[Numizmatika]]
** [[Genealogija]]
* '''6.2 Nauka o [[jezik]]u i [[književnost]]i'''
** [[Jezikoslovlje]]
** [[Filologija]]
* '''6.3 Ostale humanističke nauke'''
** [[Filozofija]]
** [[Nauka o umjetnosti]]
** [[Istorija umjetnosti]]
** [[Teologija]]
}}

== Napomene ==
{{reflist|group=nb}}

== Reference ==
{{reflist|2}}

== Literatura ==
{{refbegin|2}}
* {{Cite book|authorlink= |last=Crease|first=Robert P.|title=The Great Equations|year=2009|isbn=978-0-393-06204-5|location=New York|publisher=W.W. Norton|page=317|ref=harv|postscript=&lt;!-- Bot inserted parameter. Either remove it; or change its value to &quot;.&quot; for the cite to end in a &quot;.&quot;, as necessary. --&gt;}}
* {{cite book|last=Crease|first=Robert P.|title=World in the Balance: the historic quest for an absolute system of measurement|url=https://archive.org/details/worldinbalancehi0000crea|year=2011|isbn=978-0-393-07298-3|location=New York|publisher=W.W. Norton|page=[https://archive.org/details/worldinbalancehi0000crea/page/317 317]|ref=harv}}
* {{Cite book| first=Giuliano Toraldo | last=di Francia| title=The Investigation of the Physical World| location=Cambridge| publisher=Cambridge University Press| year=1976| isbn=0-521-29925-X| ref=harv| postscript=&lt;!-- Bot inserted parameter. Either remove it; or change its value to &quot;.&quot; for the cite to end in a &quot;.&quot;, as necessary. --&gt;}} Originally published in Italian as ''L'Indagine del Mondo Fisico'' by Giulio Einaudi editore 1976; first published in English by Cambridge University Press 1981.
* {{cite book|last=Fara|first=Patricia|year=2009|title=Science : a four thousand year history|url=https://archive.org/details/sciencefourthous00fara|location=Oxford|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-922689-4|page=[https://archive.org/details/sciencefourthous00fara/page/408 408]|ref=harv}}
* {{cite book | last=Feyerabend | first=Paul | authorlink= | year=1993 | title=Against Method | url=https://archive.org/details/againstmethod0000feye | edition=3rd | publisher=Verso | place=London | isbn=0-86091-646-4 | ref=harv }}
* Feyerabend, Paul (2005). ''Science, history of the philosophy'', as cited in {{Cite book |author=Honderich, Ted |title=The Oxford companion to philosophy |url=https://archive.org/details/oxfordcompaniont0000unse_f5n3 |publisher=Oxford University Press |location=Oxford Oxfordshire |year=2005 |pages= |isbn=0-19-926479-1 |oclc=173262485 |doi= }}
* {{Cite book| authorlink=| last=Godfrey-Smith| first=Peter| year=2003| title=Theory and Reality| url=https://archive.org/details/theoryrealityint0000godf| publisher=University of Chicago| isbn=0-226-30062-5| page=[https://archive.org/details/theoryrealityint0000godf/page/272 272]| location=Chicago 60637| ref=harv}}
* {{Cite book
|author=Feynman, R.P.|year=1999|title=The Pleasure of Finding Things Out: The Best Short Works of Richard P. Feynman|url=https://archive.org/details/pleasureoffindin00feyn|publisher=Perseus Books Group|isbn=0-465-02395-9 | oclc = 181597764}}
*{{cite book |last= Heilbron |first= J. L. (editor-in-chief) |authorlink=  |year= 2003 |title= The Oxford Companion to the History of Modern Science |url= https://archive.org/details/oxfordcompaniont0000unse_s7n3 |location= New York |publisher= Oxford University Press. |isbn= 0-19-511229-6 |ref= harv }}
*{{cite book| authorlink= |last= Lindberg| first= D. C. |title= Theories of Vision from al-Kindi to Kepler | url=https://archive.org/details/theoriesofvision0000lind|location= Chicago |publisher= Univ. of Chicago Pr.|year= 1976| ref= harv}}
* {{Cite journal|authorlink= | last=Needham | first=Joseph |year=1954 |title= Science and Civilisation in China: Introductory Orientations|publisher=Cambridge University Press|volume=1|ref=harv}}
* {{cite book | last1=Nola | first1=Robert | last2=Irzik | first2=Gürol | year=2005 | title=Philosophy, science, education and culture | volume=28 | series=Science &amp; technology education library | isbn=1-4020-3769-4 | publisher=Springer | ref=harv | url=http://books.google.com/books?id=HRqDnikufC0C }}
* David Papineau|Papineau, David. (2005). ''Science, problems of the philosophy of.'', as cited in {{Cite book |author=Honderich, Ted |title=The Oxford companion to philosophy |url=https://archive.org/details/oxfordcompaniont0000unse_f5n3 |publisher=Oxford University Press |location=Oxford Oxfordshire |year=2005 |isbn=0-19-926479-1 |oclc=173262485 }}
* {{Cite book | last=Parkin|first=D. |year=1991|article=Simultaneity and Sequencing in the Oracular Speech of Kenyan Diviners|editor=Philip M. Peek|title=African Divination Systems: Ways of Knowing|location=Indianapolis, IN|publisher=Indiana University Press|ref=harv}}.
* {{Cite book|year=1958|authorlink= |last=Polanyi|first=Michael |title=Personal Knowledge: Towards a Post-Critical Philosophy| publisher= University of Chicago Press|isbn=0-226-67288-3|ref=harv|postscript=&lt;!-- Bot inserted parameter. Either remove it; or change its value to &quot;.&quot; for the cite to end in a &quot;.&quot;, as necessary. --&gt;}}
* {{cite book | last=Popper | first=Karl Raimund | year=1996 | origyear=1984 | authorlink= | title=In search of a better world: lectures and essays from thirty years | publisher=Routledge | place=New York, NY | isbn=0-415-13548-6 | url=http://books.google.com/books?id=L33XSZE77OkC | ref=harv }}
* {{Cite book | last=Popper | first=Karl R. | year=2002 | title=The Logic of Scientific Discovery | url=https://archive.org/details/logicofscientifi0000popp_s7y7 | origyear=1959 | edition= | publisher=Routledge Classics | location=New York, NY | isbn=0-415-27844-9 | oclc=59377149 | ref=harv }}
* {{Citation
 |last=Smith
 |first=A. Mark, ed. and trans.
 |title=Alhacen's Theory of Visual Perception: A Critical Edition, with English Translation and Commentary, of the First Three Books of Alhacen's ''De Aspectibus'', the Medieval Latin Version of  Ibn al-Haytham's ''Kitāb al-Manāẓir'', 2 vols.
 |journal=Transactions of the American Philosophical Society
 |volume=91
 |issue=4-5
 |publication-place= Philadelphia 
 |year=2001
 |isbn=0-87169-914-1
 |publisher= American Philosophical Society 
 |location=Philadelphia
 |oclc=47168716
 }} [http://www.jstor.org/stable/3657358 Books I-III  (2001 — '''91'''(4)) Vol 1 Commentary and Latin text via JSTOR];  [http://www.jstor.org/stable/3657357?seq=1#page_thumbnails_tab_contents  — '''91'''(5) Vol 2 English translation, Book I:TOCpp.339-341, Book II:TOCpp.415-6, Book III:TOCpp.559-560, Notes 681ff, Bibl.  via JSTOR]
* {{Cite book
|last=Stanovich|first=Keith E.| year=2007 |title=How to Think Straight About Psychology| location=Boston|publisher=Pearson Education|ref=harv | isbn=978-0-205-68590-5}}&lt;!--Amazon Look inside for 2010 edition reveals that it is the 9th edition&amp;nbsp;— page numbers could be tricky here --&gt;
* {{Cite book|authorlink= |first=John |last=Ziman |title=Reliable knowledge: An exploration of the grounds for belief in science|location=Cambridge|publisher=Cambridge University Press|isbn=0-521-22087-4|year=1978|page=197|ref=harv|postscript=&lt;!-- Bot inserted parameter. Either remove it; or change its value to &quot;.&quot; for the cite to end in a &quot;.&quot;, as necessary. --&gt;}}
* Augros, Robert M., Stanciu, George N., &quot;The New Story of Science: mind and the universe&quot;, Lake Bluff, Ill.: Regnery Gateway, c1984. {{ISBN|0-89526-833-7}}
* {{Cite book | last=Becker | first=Ernest | year=1968 | title=The structure of evil; an essay on the unification of the science of man | url=https://archive.org/details/structureofevila00beck | location=New York | publisher=G. Braziller | authorlink= }}
* Cole, K. C., ''Things your teacher never told you about science: Nine shocking revelations'' Newsday, Long Island, New York, March 23, 1986, pg 21+
* Feynman, Richard [http://calteches.library.caltech.edu/51/02/CargoCult.pdf &quot;Cargo Cult Science&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090304000024/http://calteches.library.caltech.edu/51/02/CargoCult.pdf |date=2009-03-04 }}
* {{cite book | last=Gaukroger | first=Stephen | year=2006 | title=The Emergence of a Scientific Culture: Science and the Shaping of Modernity 1210–1685 | url=https://archive.org/details/emergenceofscien0000gauk | publisher=Oxford University Press | place=Oxford | isbn=0-19-929644-8 }}
* Gopnik, Alison, [http://www.amacad.org/publications/winter2004/gopnik.pdf &quot;Finding Our Inner Scientist&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160412053853/http://www.amacad.org/publications/winter2004/gopnik.pdf |date=2016-04-12 }}, Daedalus, Winter 2004.
* Krige, John, and Dominique Pestre, eds., ''Science in the Twentieth Century'', Routledge 2003, {{ISBN|0-415-28606-9}}
* Levin, Yuval (2008). ''Imagining the Future: Science and American Democracy''. New York, Encounter Books. {{ISBN|1-59403-209-2}}
* Thomas Samuel Kuhn, ''The Structure of Scientific Revolutions'', 1962.
* {{Cite book |first=McComas |last=William F. |url=http://earthweb.ess.washington.edu/roe/Knowability_590/Week2/Myths%20of%20Science.pdf |chapter=The principal elements of the nature of science: Dispelling the myths |title=The nature of science in science education: rationales and strategies |editor-last=McComas |editor-first=William F. |year=1998 |publisher=Springer |isbn=978-0-7923-6168-8 |ref=harv |postscript=&lt;!-- Bot inserted parameter. Either remove it; or change its value to &quot;.&quot; for the cite to end in a &quot;.&quot;, as necessary. --&gt; |access-date=2015-04-19 |archive-date=2020-12-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201202162618/https://earthweb.ess.washington.edu/roe/Knowability_590/Week2/Myths%20of%20Science.pdf }}
* {{Cite book | last=Obler | first=Paul C. | author2=Estrin, Herman A. | title=The New Scientist: Essays on the Methods and Values of Modern Science | url=https://archive.org/details/newscientistessa00oble | publisher=Anchor Books, Doubleday | year=1962 }}
* {{cite book | last=Russell | first=Bertrand | year=1985 | origyear=1952 | title=The Impact of Science on Society | publisher=Unwin | place=London | isbn=0-04-300090-8 }}
* {{cite book | last1= Rutherford | first1= F. James | last2= Ahlgren | first2= Andrew | year= 1990 | title= Science for all Americans | url= https://archive.org/details/scienceforallame0000ruth | publisher= American Association for the Advancement of Science, Oxford University Press | place= New York, NY | isbn= 0-19-506771-1 }}
* {{Cite book | last=Thurs | first=Daniel Patrick | year=2007 | title=Science Talk: Changing Notions of Science in American Popular Culture | url=https://archive.org/details/sciencetalkchang00thur | pages=[https://archive.org/details/sciencetalkchang00thur/page/22 22]–52 | publisher=Rutgers University Press | location=New Brunswick, NJ | isbn=978-0-8135-4073-3 }}
{{refend}}

== Vanjske veze ==
{{Sister project links|voy=Science tourism}}
* &quot;''GCSE Science textbook''&quot;. Wikibooks.org

'''Novosti'''
* [http://www.nature.com/news/ Nature News]. Science news by the journal ''[[Nature (journal)|Nature]]''
* [http://www.newscientist.com/ New Scientist]. An weekly magazine published by Reed Business Information
* [http://www.sciencedaily.com/ ScienceDaily]
* [http://www.sciencenewsline.com/ Science Newsline]
* [http://sciencia.com/ Sciencia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111129180040/http://sciencia.com/ |date=2011-11-29 }}
* [http://www.discovermagazine.com/ Discover Magazine]
* [http://www.science.ie/ Irish Science News] from Discover Science &amp; Engineering

'''Resursi'''
* [http://www.euroscience.org/ Euroscience] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100412080435/http://www.euroscience.org/ |date=2010-04-12 }}:
** {{cite web |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100610204548/http://www.euroscience.org/esof.html |archivedate=10 June 2010 |title=ESOF: Euroscience Open Forum|url=http://www.euroscience.org/esof.html}}
* [https://web.archive.org/web/20090504084802/http://www.en.argentina.ar/_en/science-and-education/ Science Development in the ''Latin American docta'']
* [http://xtf.lib.virginia.edu/xtf/view?docId=DicHist/uvaBook/tei/DicHist1.xml;chunk.id=dv1-57;toc.depth=1;toc.id=dv1-57;brand=default Classification of the Sciences]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} in ''Dictionary of the History of Ideas''. (Dictionary's new electronic format is badly botched, entries after &quot;Design&quot; are inaccessible. ''Internet Archive'' [https://web.archive.org/web/20080619205103/http://etext.lib.virginia.edu/cgi-local/DHI/dhi.cgi?id=dv1-57 old version]).
* [http://evolution.berkeley.edu/evosite/nature/index.shtml &quot;Nature of Science&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061010084037/http://evolution.berkeley.edu/evosite/nature/index.shtml |date=2006-10-10 }} ''University of California Museum of Paleontology''
* [http://www.science.gov/ United States Science Initiative] Selected science information provided by US Government agencies, including research &amp; development results
* [http://undsci.berkeley.edu/index.php How science works] ''University of California Museum of Paleontology''

[[Kategorija:Nauka| ]]</text>
      <sha1>4o8qlrnhzvijuwjxut0m7e0ntvidyoo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nauka o materijalima</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7902</id>
    <revision>
      <id>42607305</id>
      <parentid>42582427</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T04:15:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>42607305</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9090" sha1="offci8hfbwf0qgqp74cy6tepvhzicml" xml:space="preserve">[[Datoteka:Fullerene Nanogears - GPN-2000-001535.jpg|thumb|200px|Prikaz dva [[fuleren]]ska zupčanika]]
'''Nauka o materijalima''' je interdisciplinarna nauka, koja izučava osobine materije i njenu primenu na razna područja [[Nauka|nauke]] i [[inženjerstvo|inženjerstva]]. Ona se koristi elementima [[fizika|primenjene fizike]] i [[hemija|hemije]], kao i [[hemijsko inženjerstvo|hemijskog]], [[Mašinstvo|mehaničkog]], [[Građevinarstvo|građevinskog]] i [[Elektronika|električnog]] inženjerstva.&lt;ref&gt;{{Cite book
 | last = Ashby
 | first = Michael
 | coauthors = Hugh Shercliff and David Cebon
 | year = 2007
 | title = Materials: engineering, science, processing and design
 | edition = 1st
 | publisher = Butterworth-Heinemann
 | isbn = 978-0-7506-8391-3
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book
 | last = Askeland
 | first = Donald R.
 | coauthors = Pradeep P. Phulé
 | year = 2005
 | title = The Science &amp; Engineering of Materials
 | edition = 5th
 | publisher = Thomson-Engineering
 | isbn = 0-534-55396-6
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book
 |last = Callister, Jr.
 |first = William D.
 |year = 2000
 |title = Materials Science and Engineering – An Introduction
 |url = https://archive.org/details/materialsscience0000call_s2f4
 |edition = 5th
 |publisher = John Wiley and Sons
 |isbn = 0-471-32013-7
}}&lt;/ref&gt; Kako je pažnja medija u sve većoj meri usredsređena na [[Nanonauka|nanonauku]] i [[nanotehnologija|nanotehnologiju]], nauka o materijalima dobija sve veći značaj na svim [[univerzitet]]ima.

== Historija ==
Čitave ere u istoriji [[Zemlja|Zemlje]] dobijale su naziv po materijalu, koji je tada bio najzastupljeniji: [[kameno doba]], [[bronzano doba]] i [[industrijska revolucija|doba čelika]] su primeri. Nauka o materijalima je jedna od najstarijih formi inženjerstva i primenjene nauke. Savremena nauka o materijalima izrasla je, direktno, iz [[metalurgija|metalurgije]], dok je metalurgija izrasla iz [[rudarstvo|rudarstva]]. Pivotalno otkriće u razumijevanju materijala dogodilo se u kasnom [[19. vek]]u, kada je [[Vilard Gibs]] pokazao da [[termodinamika|termodinamičke]] osobine [[atom|atomske strukture]] u raznim [[Agregatna stanja|fazama]] uslovljavaju fizička svojstva materijala. Značajni elementi savremene nauke o materijalima su ishod [[Svemirska trka|svemirske trke]]: shvatanje i inženjerstvo metalnih [[legura]] i ostalih materijala, koji su ulazili u konstrukcije svemirskih vozila. Nauka o materijalima je omogućila ova istrživanja, te je učestvovala i u razvoju drugih revolucionarnih [[tehnologija]], kao što su [[plastika]], [[poluprovodnici]] i [[biomaterijal]]i.

Pre [[1960e|60-tih]] godina [[20. vek]]a (u nekim slučajevima i decenijama kasnije), delovi ''nauke o materijalima'' bili su nazivani ''metalurškim'', zbog naglaska na upotrebi metala iz 19. i ranog 20. veka. Od tada, ova nauka se proširila, te danas obuhvata sve vrste materijala, uključujući: [[keramika|keramiku]], [[polimeri|polimere]], [[poluprovodnici|poluprovodnike]], magnetne materijale, materijale za medicinske implante, te biološke materijale.

== Povezano ==
* [[Istorija tehnologije materijala]]
* [[Biološki materijali]]
* [[Tečni kristal]]

== Reference ==
{{reflist|2}}

== Literatura ==
{{refbegin|2}}
* {{Cite book|ref = harv|last = Eberhart|first = Mark|year = 2003|title = Why Things Break: Understanding the World by the Way It Comes Apart|url = https://archive.org/details/whythingsbreakun0000eber_q5a1|publisher = Harmony|isbn = 1-4000-4760-9}}
* {{Cite book|ref = harv|last = Gaskell|first = David R.|year = 1995|title = Introduction to the Thermodynamics of Materials|url = https://archive.org/details/introductiontoth0000gask|edition = 4th|publisher = Taylor and Francis Publishing|isbn = 1-56032-992-0}}
* {{Cite book|ref = harv|last = Gordon|first = James Edward|year = 1984|title = The New Science of Strong Materials or Why You Don't Fall Through the Floor|url = https://archive.org/details/newscienceofstro0000gord|edition = eissue|publisher = Princeton University Press|isbn = 0-691-02380-8}}
* {{Cite book |ref= harv|author = Mathews, F.L. &amp; Rawlings, R.D.|year = 1999 |title = Composite Materials: Engineering and Science|location = Boca Raton|publisher = CRC Press |isbn = 0-8493-0621-1}}
* {{Cite book |ref= harv|author = Lewis, P.R., Reynolds, K. &amp; Gagg, C.|year = 2003 |title = Forensic Materials Engineering: Case Studies|location = Boca Raton|publisher = CRC Press}}
* {{Cite book |ref= harv|last = Wachtman|first = John B. |year = 1996|title = Mechanical Properties of Ceramics|url= https://archive.org/details/mechanicalproper0000wach|publisher = Wiley-Interscience, John Wiley &amp; Son's |location = New York|isbn = 0-471-13316-7}}
* {{Cite book |ref= harv|editor = Walker, P.|year = 1993 |title = Chambers Dictionary of Materials Science and Technology|publisher = Chambers Publishing|isbn = 0-550-13249-X}}
* [http://www.materialmoments.org/top100.html Timeline of Materials Science] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110727070640/http://www.materialmoments.org/top100.html |date=2011-07-27 }} at The Minerals, Metals &amp; Materials Society (TMS) – Accessed March 2007
* {{Cite book| ref = harv| last = Burns| first = G.| coauthors = Glazer, A.M.| year = 1990| title = Space Groups for Scientists and Engineers| url = https://archive.org/details/spacegroupsforso0000burn| edition = 2nd| location = Boston| publisher = Academic Press, Inc| isbn = 0-12-145761-3}}
* {{Cite book |ref= harv|last = Cullity| first = B.D. | year = 1978| title = Elements of X-Ray Diffraction|url= https://archive.org/details/elementsofxraydi0000cull_k3j4| edition = 2nd | publisher = Addison-Wesley Publishing Company| location = Reading, Massachusetts| isbn = 0-534-55396-6}}
* {{Cite book |ref= harv|last = Giacovazzo | first = C | coauthors = Monaco HL, Viterbo D, Scordari F, Gilli G, Zanotti G, and Catti M | year = 1992 | title = Fundamentals of Crystallography | publisher = Oxford University Press | location = Oxford | isbn = 0-19-855578-4}}
* {{Cite book |ref= harv|last = Green| first = D.J. | coauthors = Hannink, R.; Swain, M.V.| year = 1989| title = Transformation Toughening of Ceramics | location = Boca Raton| publisher = CRC Press| isbn = 0-8493-6594-5}}
* {{Cite book |ref= harv|last = Lovesey| first = S. W. | year = 1984| title = Theory of Neutron Scattering from Condensed Matter; Volume 1: Neutron Scattering| publisher = Clarendon Press | location = Oxford| isbn = 0-19-852015-8}}
* {{Cite book |ref= harv|last = Lovesey| first = S. W. | year = 1984| title = Theory of Neutron Scattering from Condensed Matter; Volume 2: Condensed Matter| publisher = Clarendon Press | location = Oxford| isbn = 0-19-852017-4}}
* {{Cite book |ref= harv|last = O'Keeffe| first = M. | coauthors = Hyde, B.G.| year = 1996| title = Crystal Structures; I. Patterns and Symmetry | publisher = Mineralogical Society of America, ''Monograph Series''| location = Washington, DC| isbn = 0-939950-40-5}}
* {{Cite book |ref= harv|last = Squires| first = G.L. | year = 1996| title = Introduction to the Theory of Thermal Neutron Scattering| edition = 2nd | publisher = Dover Publications Inc| location = Mineola, New York| isbn = 0-486-69447-X}}
* {{Cite book |ref= harv|editor = Young, R.A.| year = 1993 | title = The Rietveld Method| location = Oxford| publisher = Oxford University Press &amp; International Union of Crystallography | isbn = 0-19-855577-6}}
* {{Cite book |ref= harv|last = Ashby| first = Michael| coauthors = Hugh Shercliff and David Cebon| year = 2007| title = Materials: engineering, science, processing and design| edition = 1st| publisher = Butterworth-Heinemann| isbn = 978-0-7506-8391-3}}
* {{Cite book |ref= harv|last = Askeland| first = Donald R.| coauthors = Pradeep P. Phulé| year = 2005| title = The Science &amp; Engineering of Materials| edition = 5th| publisher = Thomson-Engineering| isbn = 0-534-55396-6}}
* {{Cite book|ref = harv|last = Callister, Jr.|first = William D.|year = 2000|title = Materials Science and Engineering – An Introduction|url = https://archive.org/details/materialsscience0000call_s2f4|edition = 5th|publisher = John Wiley and Sons|isbn = 0-471-32013-7}}
{{refend}}

== Vanjske veze ==
{{Commonscat|Materials science}}
{{Portal-lat|Hemija}}
* [https://connect.innovateuk.org/web/materialsktn/overview Materials Knowledge Transfer Network] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131106181819/https://connect.innovateuk.org/web/materialsktn/overview |date=2013-11-06 }}
* [http://www.nist.gov/mml/ Material Measurement Laboratory, NIST]
* [http://www.substech.com/ SubsTech (Substances &amp; Technologies)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080704055031/http://www.substech.com/ |date=2008-07-04 }}
* [http://nirt.pa.msu.edu/ Nanoscale Interdisciplinary Research Team] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110720004912/http://nirt.pa.msu.edu/ |date=2011-07-20 }}
* [http://www.sigmaaldrich.com/Area_of_Interest/Chemistry/Materials_Science.html Nauka o materijalima: Sigma-Aldrich]

{{Hemija-lat}}

[[Kategorija:Nauka o materijalima]]
[[Kategorija:Građevinski inženjering]]</text>
      <sha1>offci8hfbwf0qgqp74cy6tepvhzicml</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Indijanci</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11334</id>
    <revision>
      <id>42607288</id>
      <parentid>42483771</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T00:44:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aca</username>
        <id>108187</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Aca premješta stranicu [[Domorodački narodi Amerike]] na [[Indijanci]] preko preusmjerenja: vraćam</comment>
      <origin>42483771</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="63160" sha1="7oi2b3zgun6y53mtpsz8yij2nu7p59l" xml:space="preserve">{{redirect|Indijanac|zviježđe|Indijanac (zviježđe)}}
[[Datoteka:Amerikanska folk, Nordisk familjebok.jpg|mini|220px|Slika različitih etničkih skupina iz obje Amerike, početak [[20. stoljeće|20. stoljeća]]]]
[[Datoteka:Poblamiento de America - Teoría P Tardío.png|mini|Mogući put naseljavanja Amerike iz Azije preko Beringovog prolaza.]]
'''Indijanci''' je kolektivni naziv za prastanovnike [[Amerika|Amerike]], raznorazne narode mongoloidnog izgleda raširene od arktičke [[Kanada|Kanade]] i [[Aljaska|Aljaske]] do [[Ognjena zemlja|Ognjene zemlje]] (Tierra del Fuego) u [[Čile]]u i [[Argentina|Argentini]]. Međusobno se razlikuju po jezicima, kulturi i fizičkom izgledu. Većinom su to bila lovačko-sakupljačka društva kao ([[Nambikwara]] i [[Gé|Ges]]) iz Brazila i ([[Shoshoni]]) iz Kalifornije i Nevade. Neki su bili ribari (Indijanci [[Chinook Indijanci|Chinook]] iz države [[Washington (savezna država)|Washington]] ili [[Alacaluf]], [[Yahgan]] i [[Guato]]) iz Južne Amerike. U njihove najrazvijenije narode koji su uspjeli podići visokorazvijene civilizacije spadaju narodi [[Olmeci|Olmeka]], [[Tolteci|Tolteka]], [[Maya|Maja]] i [[Asteci|Asteka]]) iz Meksika te [[Quechua|Inka]] iz [[Peru]]a.

Danas su mnogi smješteni po rezervatima, osobito u [[Kanada|Kanadi]], [[SAD|Sjedinjenim Državama]] i [[Brazil]]u. Prvi se put spominju otkrićem Amerike 1492. godine ([[Kristofor Kolumbo]]).

== Brojnost ==

Danas na američkom kontinentu živi oko 52 000 000 Indijanaca, oko 125 000 000 [[mestici|mestika]] i oko 801 000 [[zambosi|zambosa]].

* {{flag|MEX}} 14 314 119&lt;ref&gt;[http://www.conapo.gob.mx/work/models/CONAPO/indigenas_2010/Proyindigenas.pdf]&lt;/ref&gt;
* {{flag|PER}} 13 800 000&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/pe.html#People |access-date=2013-09-29 |archive-date=2016-11-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161105025708/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/pe.html#People |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
* {{flag|BOL}} 6 000 000&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bl.html |access-date=2013-09-29 |archive-date=2018-12-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181211183042/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bl.html |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
* {{flag|GUA}} 5 400 000&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gt.html#People |access-date=2013-09-29 |archive-date=2015-10-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151002082023/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gt.html#People |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
* {{flag|EKV}} 3 400 000
* {{flag|SAD}} 2 900 000&lt;ref&gt;[http://www.census.gov/prod/cen2010/briefs/c2010br-10.pdf]&lt;/ref&gt;
* {{flag|ČIL}} 1 714 677&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=http://estudios.anda.cl/recursos/censo_2012.pdf |access-date=2013-09-29 |archivedate=2013-07-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130718000253/http://estudios.anda.cl/recursos/censo_2012.pdf |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;
* {{flag|KOL}} 1 400 000&lt;ref name=&quot;po popisu 2005&quot;&gt;po popisu 2005.&lt;/ref&gt;
* {{flag|KAN}} 1 200 000&lt;ref&gt;po popisu 2006.&lt;/ref&gt;
* {{flag|BRA}} 700 000&lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/4392805.stm news.bbc.co.uk], &quot;Brazil urged to protect Indians&quot;, objavljeno 30. ožujka 2005., pristupljeno 16. kolovoza 2013.&lt;/ref&gt;
* {{flag|ARG}} 600 000&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.indec.gov.ar/webcenso/ECPI/index_ecpi.asp |access-date=2013-09-29 |archivedate=2008-06-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080611004448/http://www.indec.gov.ar/webcenso/ECPI/index_ecpi.asp |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;
* {{flag|VEN}} 524 000&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/profiles/Venezuela.pdf |access-date=2005-12-22 |archivedate=2005-12-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20051222001740/http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/profiles/Venezuela.pdf |deadurl=no }}&lt;/ref&gt;
* {{flag|HON}} 520 000&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ho.html |access-date=2013-09-29 |archive-date=2020-05-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200515044500/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ho.html |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
* {{flag|NIK}} 443 847&lt;ref name=&quot;po popisu 2005&quot;/&gt;
* {{flag|PAN}} 204 000&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/pm.html |access-date=2013-09-29 |archive-date=2007-06-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070612204948/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/pm.html |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
* {{flag|PAR}} 95 235&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=http://convergencia.uaemex.mx/rev38/38pdf/LIZCANO.pdf |access-date=2013-09-29 |archive-date=2014-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140224061845/http://convergencia.uaemex.mx/rev38/38pdf/LIZCANO.pdf |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
* {{flag|SAL}} oko 70 000&lt;ref&gt;[http://www.soitu.es/soitu/2008/08/09/info/1218307640_720352.html www.soitu.es] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151105004308/http://www.soitu.es/soitu/2008/08/09/info/1218307640_720352.html |date=2015-11-05 }}, &quot;Una comunidad indígena salvadoreña pide su reconocimiento constitucional en el país&quot;, objavljeno 9. kolovoza 2008., pristupljeno 16. kolovoza 2013.&lt;/ref&gt;
* {{flag|CRI}} oko 60 000&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/cs.html |access-date=2013-09-29 |archive-date=2020-05-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200513101015/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/cs.html |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
* {{flag|GUY}} oko 60 000&lt;ref&gt;[https://docs.google.com/viewer?a=v&amp;q=cache:itLprhZOdfkJ:www.nsi-ins.ca/english/pdf/guyana/guyana_exec_sum_spa.pdf+poblaci%C3%B3n+amerindia+en+Guayanas&amp;hl=es&amp;gl=es&amp;pid=bl&amp;srcid=ADGEESgnc8oF9vDDqn0LXQwm_IS0OdP5VLvwneoa4U-psMv3NzFO0x-V7hMYA6H4M7pvMLk5LgpQK-z9bC4HopJ3Yy1G-oC0a0BN1haAUfe3Samr0BDznq6Oj-d9QivhSDNl9stDM1lT&amp;sig=AHIEtbQsGm8v4AMjIJfJsPxfya6efKUSxg]&lt;/ref&gt;
* {{flag|GRE}} oko 51 000&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gl.html |access-date=2013-09-29 |archive-date=2020-05-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200509035824/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gl.html |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
* {{flag|BLZ}} 24 501 Maja&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=http://celade.cepal.org/cgibin/RpWebEngine.exe/PortalAction?&amp;MODE=MAIN&amp;BASE=CPVBLZ2000&amp;MAIN=WebServerMain.inl |access-date=2013-09-29 |archivedate=2017-07-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170712000806/http://celade.cepal.org/cgibin/RpWebEngine.exe/PortalAction?&amp;MODE=MAIN&amp;BASE=CPVBLZ2000&amp;MAIN=WebServerMain.inl |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;
* {{flagicon|FRA}} [[Francuska Gvajana]] oko 19 000&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.indigene.de/30.html?&amp;L=2 |access-date=2013-09-29 |archive-date=2011-08-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110820071429/http://www.indigene.de/30.html?&amp;L=2 |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
* {{flag|SUR}} od oko 12 000 do oko 24 000

Suvrremeni Indijanci službeno su kršćani ali se drže i domorodačkih vjerovanja. Govore vlastitim jezicima a uz njih i engleskim, španjolskim, portugalskim, francuskim ili nizozemskim. Najrasprostranjeniji indijanski jezik je [[kečuanski jezik|kečuanski]] (jezik starih Inka) kojim danas govori oko 10 000 000 ljudi. U SAD-u su pod imenom ''Native Americans'', a u Kanadi pod imenom ''First Nations'' zajedno pobrojeni Indijanci i Eskimi. U podacima o Grenlandu misli se na Eskime. Domorodačko stanovništvo posve je izumrlo (radi bolesti, ropstva i ubojstava) na području današnjih karipskih država (Antigva i Barbuda, Bahami, Barbados, Kuba, Dominika, Dominikanska Republika, Grenada, Haiti, Jamajka, Portoriko, Sveti Kristofor i Nevis, Sveta Lucija, Sveti Vincent i Grenadini, Trinidad i Tobago). Domoroci su sasvim iščezli i u [[Urugvaj]]u i u velikim dijelovima Argentine ([[Patagonija]], [[Ognjena zemlja]]).

Nepoznato je koliko je Indijanaca živjelo na američkom kontinentu u trenutku Kolumbova dolaska. Procjene se kreću od manje od 10 000 000 do više od 100 000 000.

=== Indijanski jezici ===

Slijedi pregled broja govornika indijanskih jezika po državama. Indijanskim jezicima govori ukupno otprilike 30 610 387 ljudi.

* Kanada - 200 725 (6% od ukupnog stanovništva), najviše cree (120 000) i inuktitut (34 000)
* SAD - 373 949, najviše navajo (170 822)
* Meksiko - oko 6 000 000, najviše nahuatl (1 376 026)
* Gvatemala - 3 186 429 (42.8% od ukupnog stanovništva), najviše k'iche' majanski (1 000 000)
* Peru - 3 750 492 (35% od ukupnog stanovništva), najviše kečuanski (3 177 938) i ajmarski (440 380)
* Ekvador - oko 2 469 605 (9.4% od ukupnog stanovništva), najviše kečuanski (2 300 000)
* Panama - 194 269 (8.3% od ukupnog stanovništva), najviše guaymi (170 000)
* Paragvaj - 4 700 000 (više od 90% od ukupnog stanovništva), najviše guarani (4 650 000)
* Bolivija - 3 918 526 (43.09%), 2 739 407 (30.12%) su dvojezični (i španjolski i domorodački), ukupno 6 657 933 (73.21%); najviše kečuanski (2 281 198) i ajmarski (1 525 391)
* Belize - 44 519 (15.2%), najviše q'eqchi' majanski (17 581)
* Kostarika - 38 550, najviše buglere (18 000)
* Salvador - 20, najviše pipil (20), nešto doseljenika iz Gvatemale govori poqomam majanskim
* Honduras - 175 400, najviše garifuna (146 000)
* Nikaragva - 162 624, najviše miskito (154 400)
* Kolumbija - 850 000, najviše guahibo (23 006)
* Venezuela - 288 496, najviše wayúu (170 000)
* Argentina - 1 165 570, najviše kečuanski (800 000), guarani (200 000) i mapuche (100 000)
* Brazil - 71 550, najviše nheengatu (19 000), kaingang (18 000) i terena (16 000)
* Čile - 214 556, najviše mapuche (200 000)
* Gvajana - 45 700, najviše macushi (18 000), wapishana (13 000) i kapóng (10 000)
* Surinam - manje od 15 000, samo jezici iz obitelji carib i arawak
* Francuska Gvajana - više od 5 000, najviše iz obitelji carib (manje od 3 000), arawak (par stotina) i iz obitelji tupi-guarani jezici wayampi (manje od 1 200) i emerillon (400)  
* Antigva i Barbuda, Bahami, Barbados, Kuba, Dominika, Dominikanska Republika, Grenada, Haiti, Jamajka, Sveti Kristofor i Nevis, Sveta Lucija, Sveti Vincent i Grenadini, Trinidad i Tobago, Urugvaj - 0 (0%)

== Ime ==
Ime su dobili po [[Indija|Indiji]] jer se mislilo da se radi o obali Indije, a ne o novootkrivenom kontinentu Americi. Amerikanci ih u novije vrijeme (službeno) više ne nazivaju ''Indians'' nego ''Native Americans'', američkim domorocima. Nazivi ''Redskins'' ili ''Peaux-Rouges'', odnosno ''Crvenokošci'', podrugljivi su. U [[Kanada|Kanadi]] se danas često nazivaju i ''prvim narodom'', odnosno ''prvim narodima'', ili skraćeno FN, od ''First Nation''.

== Klasifikacija ==
Indijanska plemena obično se klasificiraju prema jezičnim porodicama. Osobit doprinos dali su u ovome poslu Alexander F. Chamberlain, [[John Wesley Powell]] (1892; 58 porodica u Sjevernoj Americi) &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.powellmuseum.org/MajorPowell.html |access-date=2006-06-25 |archive-date=2007-08-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070814074932/http://www.powellmuseum.org/MajorPowell.html |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.powellmuseum.org/Powell_Photo.html |access-date=2006-06-25 |archive-date=2005-10-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20051017080359/http://www.powellmuseum.org/Powell_Photo.html |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.arlingtoncemetery.net/jwpowell.htm |access-date=2006-06-25 |archive-date=2005-08-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20050826003611/http://www.arlingtoncemetery.net/jwpowell.htm }}&lt;/ref&gt;, [[Benjamin Lee Whorf]], Paul Rivet &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.mnsu.edu/emuseum/information/biography/pqrst/rivet_paul.html |access-date=2006-06-25 |archivedate=2005-09-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20050909085402/http://www.mnsu.edu/emuseum/information/biography/pqrst/rivet_paul.html |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;, A. L. Kroeber, [[Edward Sapir]], [[Terrence Kaufman]] (1990).

== Gospodarstvo ==

[[Datoteka:Piegan- At the Waters edge.jpg|mini|lijevo|Tipi šatori, Edward S. Curtis]]

Indijanci su, često se kaže, djeca prirode. Ovisni su o njoj i žive u skladu s njezinim zakonima. Na cijelom području od Aljaske do Tierre del Fuego ([[Ognjena Zemlja]]) nema nijednog zabilježenog slučaja da su ugrozili prirodu na neki način. Bogata [[mitologija američkih Indijanaca]] uči nas koliko oni poštuju zemlju. Ona nije ničije vlasništvo, a mi smo je samo iznajmili dok živimo na njoj. Veliki duh ustupio nam je zemlju kao i biljkama i našoj braći životinjama.

Ipak da bi čovjek mogao preživjeti mora se hraniti i napraviti sebi zaklon. On zato moli i traži oprost, moli duha stabla, medvjeda ili bizona da mu oprosti što ga mora ubiti. Zato Indijanac ubija samo onoliko koliko mu je potrebno da bi preživio. Indijanci u svojim mitovima poznaju mnoge heroje kulture koji su ih naučili napraviti oružje, oruđe i naučili ih lovu, ribolovu, obradi tla i kako treba postupati prema prirodi. Ako bi lovac ulovio više nego što mu je potrebno, ili nije zahvalio životinji što mu je ona dopustila da je ubije, on više nikada neće imati sreće u lovu.

Indijanac može uloviti životinju samo ako mu to ona dozvoli. I životinje i ljudi imaju svoje zaštitnike, njihova pravila moraju se poštovati. Naseljavanjem bijelog čovjeka u Americi dolazi do naglog uništavanja prirode. Indijanac je odmah uočio kako on loše djeluje na prirodu. Ruše se šume, istrebljuju životinje, truju rijeke. Prvo pismo upozorenja uništavanja majke zemlje poslao je američkom predsjedniku legendarni indijanski poglavica [[Seattle (poglavica)|Seattle]]. I dan-danas Indijanci na području brazilskih prašuma prosvjeduju kod vlade protiv uništavanja [[kišna šuma|kišnih šuma]], a slično i danas sjevernoamerički Indijanci neprekidno upozoravaju vlasti da se sačuva svijet divljine koji se nemilice uništava. Odjeka od onih koji su u stanju nešto poduzeti nema. Visokocivilizirani narodi izgleda nisu još dostigli stupanj svijesti američkog 'divljaka', kako ih oni vole nazivati.

=== Lov i ribolov ===

[[Datoteka:American bison k5680-1.jpg|mini|220px|Američki bizon, najpoznatija lovina prerijskih Indijanaca od koje im je ovisio opstanak.]]

Lov je jedna od osnovnih djelatnosti takozvanih 'primitivnih' naroda, nalazimo ga od vremena pojave čovjeka. Kamen i toljaga bili su glavno oružje koje se koristilo u lovu. Nekome od naših predaka palo je na pamet da nađeni kamen prilagodi i umjetnom obradom dobije od ivera nož ili da od obla kamena dobije mlat privezavši ga žilama ili kožnim trakama za drveni nastavak. Kroz povijest američkih domorodaca, još od vremena postojanja mamuta, možemo pratiti razvoj oružja američkog domoroca. [[Koplje]], [[luk i strijela]], [[tomahawk]], [[atl-atl]], [[puhaljka]] (serbatana), [[bola]] i [[praćka]] oružja su koja se javljaju u raznim krajevima Amerike. Većini društava kod Indijanaca lov je bio glavno ili jedno od najvažnijih zanimanja. Nijedno društvo nije bilo isključivo lovačko. Ne smijemo zaboraviti da Indijancima dugujemo neke od najvažnijih kultura bez kojih danas ne možemo, to su [[krumpir]] (kojega smo dobili od Inka), [[rajčica]], [[grah]], [[kukuruz]] i zloglasni [[duhan]], kojime kao da su nam se osvetili za sve nepravde koje su im nanesene. Bizon je bio glavna lovina prerijskih Indijanaca, a lovio se lukom i strijelom i kopljima. [[Bizon]]ovo meso Indijanci su znali konzervirati uz pomoć nekih začina i ovu smjesu čuvati u kožnim vrećicama poznatim kao parfleche. Ovakvu hranu Indijanac je nosio sa sobom prilikom dužeg odsustva. Meso je ipak u većini slučajeva nadopunjavalo biljnu hranu koje su žene pribavljale sakupljanjem ili uzgojem . Sjeverna Amerika bogata je i drugom divljači , to su [[jelen]]i, [[sob]]ovi i [[los]]ovi, [[medvjed]]i, ali i manja divljač, [[rakun]], [[zec]], [[dabar]], [[vidra]] i [[ptice]].

Kože i krzna bile su im potrebne za izradu odjeće, obuće, pokrivače. Neke grupe Indijanaca, osobito u hladnim predjelima živjela su uglavnom od životinjskog mesa, ali ta su plemena uz lovačko zanimanje imala i razvijen ribolov. U Južnoj Americi u područjima kišnih šuma (selvasa), lov je također jedna od važnijih aktivnosti Indijanca, i ovdje on dopunjava svoj 'stol' biljnim proizvodima oko kojih se staraju žene. Glavna su lovina ovih Indijanaca, ne računajući i značajno ribarstvo, [[tapir]], [[majmuni]], ptice, kornjače i druga divljač. Luk i strijela i puhaljka glavna su im oružja. Što se strijele tiče ima ih više vrsta, onih koje služe za lov na krupnu divljač, s oštrim vrhom, strijele s tupastim vrhom kojima se love ptice. Strijela koja se koristi u ribolovu ima pilasti oblik. Otrov, posebno [[kurare]], Indijanci su koristili prilikom lova na veću divljač. Otrov [[timbu]] Indijanci bi bacali u rijeku i kada riba ispliva jednostavno bi je pokupili.

U pustinjskim i polu-pustinjskim predjelima siromašnih izvorima hrane, Indijanci bi se organizirali po malenim skupinama koje su se lakše mogle prehraniti, ovo osobito vrijedi za sjevernoamerička plemena Zapadnih Šošona, kod brazilskih Nambikwara, ili kod čileanskih [[Alacaluf]]a koji su živjeli od ribe i sakupljanja priobalnih životinja.

=== Poljoprivreda i sakupljanje ===

[[Datoteka:Manihot esculenta dsc07325.jpg|mini|220px|Korijen manioke, 'žitarica' je Indijancima iz tropske Južne Amerike od kojih peku okrugle plosnate lepinje. Njezin se otrov sakupljao i nakon iskuhavanja koristio kao začin.]]

Poljoprivreda i sakupljanje također su značajni za opstanak ovih Indijanaca. Neka plemena kao što su [[Muskogee]], [[Seminole]], [[Irokezi]], kao i [[Quechua]] i [[Maya]] Indijanaca imala su veoma razvijenu poljoprivredu. Kod Maya postojao je sistem 'milpa', u Quechua se zemlja obrađivala po sistemu 'ayllu'. Ne treba zanemariti ni polja Indijanaca u bazenu Amazone, koji su znali i smrtonosno otrovne biljke naročitim postupkom pretvoriti u hranu.

To je naravno [[manioka]], čak se i njezin otrov ([[cijanovodična kiselina]]) nije bacao nego su od njega kuhanjem pravili začin. Polja ovih plemena iz Amazonije, putopisci redovito opisuju kao veoma čista, bez korova koji bi u europskim njivama rastao po njima. Sakupljanje je prisutno svugdje gdje je prilika da se ima što sakupljati. Indijanci su sakupljali i divlje bilje, divlje plodove, gljive, sjemenke, ličinke, razne insekte (kukce) i ostalo. Na sakupljanju osobiti prosperitet imala su kalifornijska plemena čija je zemlja obilovala žirom i divljim kestenom, od čega su Indijanci [[Pomo]], [[Miwok]], [[Karok]] i drugi proizvodili pogačice, i prema Evi Lips, bili veoma ugojeni. I [[Chippewa]] i [[Menominee]] Indijanci sakupljali su divlju vodenu rižu, po rižinim jezerima u [[Wisconsin]]u i Minnesoti. Ova plemena Lipsova ne naziva sakupljačima nego 'narodima žeteoci', jer se ovdje nije trebalo puno truditi da bi se napunile pune torbe, svojim bogatstvom priroda je hranom opskrbljivala plemena Kalifornije i Velikih jezera.

Sakupljanje je ipak plemenima Zapadnih Šošona gotovo jedini način da prežive. Škrta priroda nudila im je tek ono što pustinja može ponuditi. Ipak oni nisu nestali s tog područja i živjeli su od njenih darova sve do zatvaranja u rezervate.

== Život i običaji ==

Indijanci se međusobno razlikuju jedni od drugih izgledom i običajima. Zemljopisno-klimatski uvjeti, glavni su čimbenik sličnosti njihovih kultura, odnosno pripadnosti nekom kulturnom pojasu. 
[[Datoteka:Steinfigur Peru Huari Slg Ebnöther.jpg|mini|Kultura Huari, Peru.]]
=== Klan, pleme i konfederacija ===

[[Datoteka:Okaina girls by Thomas Whiffen (1914).jpg|mini|Ocaina.]]
[[Datoteka:Peace pipe.jpg|mini|220px|Lula mira plemena [[Sioux]]]]

Institucije i obrasce kulture koje nalazimo kod Indijanaca obiju Amerika, nalazimo širom svijeta. Klan i [[pleme]], tajna društva, parnu kupelj, tabu ili matrifokalnost i drugo nalazimo po raznim dijelovima zemlje. Institucije [[klan]]ova nalazimo i u Africi, i u [[Australija|Australiji]], Amerikama, kao i u [[Škotska|Škotskoj]]. Kod [[Planinski Škoti|Planinskih Škota]] što su iz [[Irska|Irske]] emigrirali oko 375. i koji su zamijenili [[Pikti|Pikte]], klan označava obitelj s istim imenom (prezime), u stara vremena on nije bio prisutan u nizinskom području. Nalazimo ga kod snažnih i velikih plemena ([[sept]]ova), nezavisnih i često u ratu jedni protiv drugih.

Kod Indijanaca je klan sastavni dio dualnih polovica, obično dvije, koje se najčešće označavaju pojmom fratrija ili [[bratstvo]]. Polutke, ili dualne polovice su suparničke, i one su najčešće egzogamne upravo kao i klanovi od kojih su sačinjene. Od ove uobičajene podjele plemena odudaraju neke grupe kao što su [[Delaware Indijanci]], podijeljeni na nešto što Morgan naziva 'praklanovima', Took-seat ('round paw,' 'wolf' ), Pokekooungo ('crawling,' 'turtle') i Pullaook ('non-chewing,' 'turkey'), što je postalo sinonim za 3 grane Delawara: [[Munsee]], [[Unami]], i [[Unalachtigo]]. One imaju svoje totemske ambleme i za Brintona one nisu klanovi. Morganovi 'praklanovi' Delavaraca podijeljeni su na 12 klanova, od kojih su u njegovo doba ''Kornjačama'' (Turtle) dva klana izumrla. Slična odudaranja od klasičnih dualnih organizacija kod Indijanaca nalazimo i u [[Južna Amerika|Južnoj Americi]]. Kod proslavljene irokeške [[konfederacija|konfederacije]], labavog saveza plemena, labavog jer su u svemu bili neovisni što se nije ticalo općeg dobra, znači konfederacije, 'sachemi' su birani uvijek iz istih klanova, i uvijek jednaki broj, koji stupanjem na dužnost, prima titulu, koja mu automatski postaje i osobno ime. Od svih rangiranih sachema dva su mjesta uvijek ostajala nepopunjavana, ali se ponašalo kao da oni tamo sjede. To su sachemski položaji [[Hiawatha|Hiawathe]] i [[Deganawida|Deganawide]], osnivača saveza 'Duge kuće' koji su ujedinili pet naroda i iskorijenili [[kanibalizam]].

Dualnu polovicu nalazimo kako je rečeno na oba američka kontinenta. Kod [[Boróro]] Indijanaca, postoji osnovna podjela na ove dvije glavne fratrije podijeljenih svaka na po 4 klana. Članovi klanova prema oznakama na ' ''ba'' ' navlakama za ud, napravljenih od lišća palme [[babassu]], odmah znaju kojem klanu pripada, ona je u obliku grba. Bororoi su matrilinearni kao i [[Irokezi]], a kod Boróroa ženidba je zabranjena unutar 4 klana jedne polovice. Dječak nakon obreda inicijacije napuštaju majčinu kuću i postaju muškarci. Tada oni prvi put dobivaju [[labreta|labrete]] (usneni nakit) i spomenuti 'ba', kojega su izgleda proizvodile žene. –Kružni oblik sela još je jedan vid kulture raširen među mnogim Indijancima, kao takvog nalazimo ga i kod [[Kiowa]] i [[Sioux]]a i drugih prerijskih plemena, ali i na mnogim mjestima u južnoj Americi kao što su [[Gé]] Indijanci i kod Boróroa, ali ga nema na nekim mjestima kao na sjeveru kod raznih [[Arawakan|Arawaka]], gdje se selo sastoji od jedne ili dvije velike komunalne kuće, strmih krovova.

Boróro selo dijeli se na polovice ''Cera'' (Ečeráe; oblik množine) i ''Tugare'', a što je dobro opisao Lévi-Strauss. Cera je sjeverna polutka, a nasuprot je Tugare. Klanovi Cere raspoređeni su po kućama s istoka na zapad (prema Albisettiju) i teku redom ''badegeba cobugiwu'' ili ''gornje poglavice'', ''bokodori'' (veliki tatu), ''ki'' (ili kíe u Enciklopediji Bororo) odnosno ''tapir'', i ''badegeba cebegiwu'' (''donje poglavice''). Prema mitu polutka tugare prepustila je polutki cera da daju poglavice, što Lévi-Strauss i proučava analizirajući mit o junaku [[Baitigogo]]u. Na drugu stranu kod polovice tugare idu sa zapada na istok i to redom iwaguddu (ptica gralha azul ili plava ptica; [[Uroleuca cristatella]]), arore (gusjenica), apiboré (palma acuri; [[Attalea speciosa]]) i paiwoé ili paiwé (guariba-majmun; Alouatta sp.).

[[Datoteka:Urarina shaman B Dean.jpg|mini|220px|Šaman plemena Urarina. Urarine žive u bazenima rijeka Chambira i Urituyacu u Peruu, a sami sebe zovu Kachá i pripadaju izoliranoj jezičnoj porodici Simacu.]]

Slične običaje zabrane ženidbe unutar klana nalazimo kod matrilineatnog [[Kamilaroi]] plemena s rijeke [[Darling]] u [[Australija|Australiji]], koji imaju 6 klanova ali i posebnu podjelu na 4 muške i 4 ženske klase, a stanje je sljedeće: Muška ženidbena klasa Ipai može tražiti partnera samo u ženskoj klasi Kapota, dalje imamo Kumbo s Mata, Muri s Buta i Kubi s Ipata. Ovo su ženidbene klase i nisu klanovi, osam klanova Kamilaroa su Duli ([[iguana]]), Murira ili klokan, Nemi ili oposum, Dinoun ili emu, Bilba ili bandikut i Nurai ili crna zmija. I unutar Iroquois konfederacije iz [[New York]]a, pa uključujući i [[Tuscarora]] Indijance, sva plemena osim [[Mohawk]]a i [[Oneida]] bijahu razdijeljena na dvije fratrije. Kod [[Mohawk]]a i [[Oneida]] fratriju ne nalazimo, nego nešto slično što smo vidjeli kod Delawaraca. Kod meksičkih Asteka iz doba [[Tenochtitlan]]a i konkviste grad je bio podijeljen na 4 zasebna dijela. Oni su imali različitu nošnju, posebne zastave i u rat su išli kao odvojene grupacije. Na ovaj su se način [[Asteci]] odmah razlikovali. Kod [[Tlaxcalteca]], njihovih neprijatelja, nalazimo vjerojatno identičnu situaciju. U rat se išlo po 'bratstvima' ili 'plemenima', što nije utvrđeno, a svako je imalo posebnu nošnju i zastavu. Isto su vjerojatno razmišljali i Bororo Indijanci koji su klansku pripadnost obilježavali navlakama za ud, ali i po peruškama za strijele u obliku grba. Ukradena stvar odmah bi bila otkrivena jer je svaki klan imao različite grbove.

=== Konfederacije ===

Vječiti ratovi i opasnosti od uvijek mogućih napada, poznatih ili nepoznatih plemena ili pljačkaških bandi, tjerala su ova plemena u saveze. To su bile konfederacije. U Sjevernoj Americi nalazimo konfederacije osobito istočno od [[Mississippi (rijeka)|Mississippija]]. Tako imamo da su 'plemena' u stvari konfederacije, to su u Atlantskom primorju i zaleđu (Sjeveroistočne Velike šume): [[Powhatan]], [[Nanticoke]], [[Metoac]], [[Iroquois]], [[Abenaki]], [[Pennacook]], [[Wappinger]], [[Wampanoag]], [[Narragansett]] i još neki. Na Jugoistoku kod ratarskih plemena [[Muskhogean]] nalazimo konfederaciju Creek, zapadno od njih 3 [[Caddo]] konfederacije: [[Kadohadacho]], [[Hasinai]] i [[Natchitoches]]. I njihov izdanak Crni Poni (Black Pawnee ili [[Arikara]]) bili su konfederacija. [[Pawnee]] su bili konfederacija od 4 bande. Na preriji neprijatelji Pawneeja, konfederacija su bili [[Sioux]] Indijanci, i njima zapadni Indijanci [[Blackfoot]]. Na krajnjem zapadu uz Pacifičku obalu nalazimo na 22 plemena [[Nootka]] od kojih je konfederacija bila poznata kao [[Aht]]. Savezna plemena bila su zastupana od svojih poglavica na plemenskim vijećima, a o svemu lokalnom odlučivali su sami. Nelojalnost konfederaciji povlačila je konzekvence. Tako su Oneida Indijanci, iz saveza Irokeza, morali biti preseljeni čak u [[Wisconsin]], što je američka vlada i učinila, kako bi ih spasila osvete veoma zloglasnih irokeških ratnika. Konfederacija [[Iroquois]], nije imala saveznika. Bili su u ratu sa svim ostalim Indijancima njima nesrodnim, ali i u ratu sa svim irokeškim plemenima, koja nisu bila u savezu s njima. Zbog ovoga su i stradali gotovo svi irokeški narodi što su ih okruživali, osim [[Cherokee]]ja koji su živjeli predaleko na jugu, a i previše moćni. Irokeze su na jugu zaustavila tek snažna plemena Čerokija i [[Catawba]], na sjeveru ratoborna plemena saveza Abenaka, a napose borbeni [[Sokoki]], čija je povijest jedan dugački rat, a jedini saveznici njihovi prijatelji [[Francuzi]].

=== Kanibalizam ===

Pripadnost jednoj etno-lingvističkoj skupini ne znači da imaju i sličnu materijalnu kulturu, ona je vjerojatno uvijek uvjetovana prilikama u kojima žive. Na Sjeverozapadnoj obali u zemlji Indijanaca [[Kwakiutl]], [[Nootka]], [[Tlingit]], [[Tsimshian]] [[Bella Coola]], [[Haida]], [[Quileute]], [[Skokomish]], [[Chinook Indijanci|Chinook]] i [[Coast Salish]], pa i južnije, u zemlji što je naseljavaju Indijanci iz Oregona i Kalifornije: [[Coos]], [[Alsea]], [[Yaquina]], [[Tututni]], [[Karok]], [[Wiyot]] i [[Yurok]], govorimo o kulturi Sjeverozapadne obale.

Plemena ovih Indijanaca pripadaju u desetak etno-lingvističkih porodica koja su razvila jednu vrst kulture. To je kultura orijentirana moru i kanuima. Riba ima veliku ulogu u njihovoj prehrani, i bili su dovoljno bogati, da si mogu priuštiti bogatiji društveni život, razviti umjetnost u drvorezbarstvu, tkanju, pa i da budu oholi u svojim ceremonijama potlatcha, u kojima se nemilice trošilo, dijelilo i uništavalo bogatstvo, i na taj si način priskrbio ugled. Što je priroda bila darežljivija, ovi su ljudi uspjeli izgraditi bogatije društvo. Haide, Tsimshiani, Kwakiutli i Nootke, spadaju svakako u najbogatije.

No, ova društva nisu baš bila toliko romantična, kako bi se pomislilo na prvi pogled. Bila su to i društva koja su prakticirala [[ropstvo]], imali su niz neobičnih običaja, a bilo je i ljudožderstva. McDowell drži da su antropofagiju prakticirala mnoga Sjeverozapadna plemena, tajno društvo hamatsa kod Kwakiutla ostatak je tih običaja. Običaje antropofagije Kwakiutla izučio je [[Jim McDowell]], i opisao u svom djelu ''Hamatsa: The Enigma of Cannibalism on the Pacific Northwest Coast''. [[Heinrich Zimmerman]], njemački mornar što je služio na ' ''Resolution'' 'u kapetana Jamesa Cooka, piše u svom publiciranom žurnalu za Mowachaht Indijance sa zaljeva Nootka na otoku [[Vancouver]] da 'suše ljudsko meso koje su jeli s užitkom i molili ih da probaju i oni'.

O brutalnostima nekih običaja Sjeverozapadnih Indijanaca piše i engleski kapetan [[James Strange]], koji [[1778.]] posjećuje [[Nootka Sound]], kojemu je Callicum, zet poznatog poglavice [[Maquinna]], pokušao prodati tri šake i glavu, govoreći mu da je to dobro za jesti. O običajima kanibalizma stizale su vijesti sa sviju strana svijeta. U Americi je, izgleda, bilo kanibalizma u raznim kulturnim područjima.

Nalazimo ga i kod [[Irokezi|Irokeza]], gdje se provodilo kod [[Mohawk]] Indijanaca, a možda i drugih plemena, ali prije uspostave saveza Haudenosaunee. Na preriji ga znamo kod [[Pawnee]] Indijanaca, a Dr. [[William Jones]], kaže da su ga poznavali i [[Leech Lake Chippewa]]. Kod [[Skidi]]-Pawnee Indijanaca, običavali su žrtvovati djevojke Jutarnjoj zvijezdi ''Ho-Pir-i-Kuts'' (Morning Star), kasnije je ovo ukinuo poglavica [[Petalesharo]]. Pawnee pripadaju porodici [[Caddoan]] Indijanaca, srodni su [[Caddo]]ima, i za njih se zna da su prakticirali [[kanibalizam]] i žrtvovanja. Pawnee su bili jedino prerijsko pleme koje je prinosilo ljudske žrtve, sjeverno od Meksika. Kanibalizam su Pawnee donesli sa sobom vjerojatno iz zemlje [[Caddo]] Indijanaca. Ratnik koji se u borbi pokazao hrabro Pawnee-neprijatelju biti će najvjerojatnije pojeden. Plemena [[Pawnee]] i njima nesrodni [[Shawnee]] iz grupe [[Algonquian]], upravo su na zlu glasu zbog kanibalizma. Svladanom neprijatelju Pawnee će pojesti i [[srce]] i [[mozak]], hrabrost neprijatelja, vjeruju oni, preći će tako na njih. Mozak se jeo kao bi se stekla inteligencija neprijatelja. Sličnih običaja nalazimo kod raznih plemena širom svijeta.

Ovaj obrazac jedenja srca i mozga ubijenog neprijatelja nalazimo kod svih lovaca na glave, i veoma poznatih [[Dajaci|Dajaka]] iz [[Azija|Azije]] i strašnih [[Carib]] Indijanaca iz Malih Antila. –Ništa manje opasni bijahu i veoma civilizirani [[Asteci]], kod kojih se srce žrtvovalo bogovima, a meso bi bilo razrezano i razdijeljeno narodu. Mitove o kanibalizmu nalazimo širom Amerike, sve do [[Ognjena Zemlja|Ognjene Zemlje]] gdje se govori o divu-ljudožderu.

[[Endokanibalizam]], jedan je od oblika [[antropofagija|antropofagije]] koje nalazimo kod plemena Južne Amerike, spominje se kod nekih [[Yanomami|Yanomama]] iz [[Roraima|Roraime]], kod njima udaljenih Indijanaca [[Maxubí|Maxubi]] u Rondôniji o kojima piše nesretni Fawcett, pa dalje kod [[Panoan]] plemena [[Amahuaca]], s čime je bila upoznata [[Gertrude Evelyn Dole]] (1915-2001).Maxubí

== Kulturna područja ==
=== [[Sjevernoamerički Indijanci]] ===

Zemljopisno-klimatski uvjeti uvjetovali su nastanku više kulturnih pojaseva na području [[Sjeverna Amerika|Sjeverne Amerike]].

* ''[[Subarktički Indijanci]] ([http://www.dkimages.com/discover/previews/744/50016341.JPG vidi]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }})'' (Subarctic Indians), u [[Kanada|Kanadi]] i [[Alaska|Aljaski]], gdje nalazimo plemena [[Athapaskan|Atapaskana]] i [[Algonquian]] Indijanaca. Najpoznatija plemena toga područja su [[Montagnais]], [[Atikamekw]], [[Naskapi]], [[Cree]], [[Chipewyan]], [[Dogrib]], [[Beaver]], [[Carrier]], [[Slavey]], [[Han Indijanci|Han]], [[Tutchone]], plemena [[Kutchin]] ([[Takkuth-kutchin]], [[Vunta-kutchin]], [[Tranjik-kutchin]], [[Kutcha-kutchin]], [[Natsit-kutchin]], [[Tennuth-kutchin]], [[Tatlit-kutchin]], [[Nakotcho-kutchin]], [[Dihai-kutchin]]) i [[Khotana]] ([[Ingalik]], [[Tanaina]], [[Ahtena]], [[Koyukon]]) nadalje [[Tagish]], [[Tahltan]], [[Sekani]], [[Nahane]] (s [[Kaska]]), [[Mountain]], [[Hare]], [[Bear Lake|Satudene]]; izumrli [[Beothuk]]. Kultura ovih Indijanaca je prilično slična. Njezini česti simboli su [[krplje]], [[kanu]], [[toboggan]], [[snježne naočale]]. Odjeća je krznena. Lov i ribolov glavni je oblik privređivanja ovih Indijanaca.
* ''[[Indijanci Sjeverozapadne obale]] ([http://cache.eb.com/eb/image?id=5536&amp;rendTypeId=4 vidi]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }})'' (Northwest Coast Indians). Ovo su bez sumnje najbogatija plemena Indijanaca Sjeverne Amerike. Oni nastavaju područje uz Pacifičku obalu Sjeverne Amerike od Kalifornije na jugu, do zaljeva [[Yakutat (zaljev)|Yakutat]] u [[Alaska|Aljaski]] na sjeveru. Predstavnici ove kulture pripadaju velikim skupinama poznatim kao [[Kwakiutl]], [[Tsimshian]], [[Tlingit]], [[Haida]], [[Bella Coola]], Coast Salish i manja plemena iz Kalifornije, [[Oregon]]a i [[Washington]]a. Društva s juga ovog područja znatno su siromašnija, a i njihove zajednice su znatno manje. Ovom krugu pripada [[kultura]] gradnje velikih [[totem]]a, gradnji [[cedar|cedrovih]] kuća s krovovima na dvije vode, prekrasno tkanje [[chilkat-ogrtači|chilkat-ogrtača]] (koji su često nevjerojatno skupi), orijentiranost [[more|moru]], izgradnja drvenih velikih kanua, [[ropstvo]], i nadasve veoma poznate rastrošne svečanosti '[[potlač|potlach]]'.
* ''[[Indijanci Platoa]] ([http://cache.eb.com/eb/image?id=5538&amp;rendTypeId=4 vidi]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }})'' (Plateau Indians). Indijanci s Platoa naseljavaju kraj u području rijeke Columbije. Ovdje je raširena kultura ribara (može se govoriti o pravim ichtyophazima, jedačima riba s veoma slabim zubima) i kopačima korijenja [[camas]] i [[shanataque]] (ili 'Indian Thistle' Cirsium edule) Plemena ovog područja pripadaju grupama [[Shahaptian]] ([[Umatilla]], [[Tygh]], [[Tenino]], [[Yakima]], [[Nez Percé]], [[Palouse]], [[Walla Walla]]), [[Waiilatpuan]] ([[Cayuse]], [[Molala]]), [[Salishan]] ([[Shuswap]], [[Lillooet]], [[Ntlakyapamuk]], [[Spokane]], [[Coeur d’Alêne]], [[Pend d’Oreille|Kalispel]], [[Okanagon|Okanogan]], [[Nespelem]]), [[Kitunahan]] ([[Kutenai]]), [[Chinookan]] ([[Wasco]] [[Wishram]] i [[Watlala|Dog River Indijanci]] ili Cascade), [[Lutuamian]] ([[Modoc]], [[Klamath]]) i [[Athapaskan]] (Nicola ili [[Stuwihamuk]]; koji danas govore thompson jezikom). Oni su se sezonski pokretali u potrazi za ribom i biljem. 
[[Datoteka:Edward S. Curtis Collection People 100.jpg|mini|Pomo Indijanka]]

* ''[[Kalifornijski Indijanci]] (http://cache.eb.com/eb/image?id=5537&amp;rendTypeId=4{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} vidi)'' (California Indians). Kako samo ime kaže ova plemena naseljena su u Kaliforniji i imaju sami za sebe tipičnu kulturu sakupljača žira. Ipak treba naglasiti da ne pripadaju sva kalifornijska plemena ovoj grupi, jer su neki predstavnici Indijanaca Sjeverozapadne obale. Ova pleme više-manje su malena, podijeljena po brojnim plemenima i oskudno obučena. Prijateljica i dobra poznavateljica Indijanaca [[Eva Lips]], navodi da su sva ova plemena veoma dobro uhranjena, na tome zahvaljuju žiru od kojega naročitim postupkom dobivaju brašno i peku pogačice '[[acorn bread]]', odnosno [[kruh]] od žira. Glavna plemena su: [[Maidu]], [[Miwok]], [[Chumash]], [[Yokuts]], [[Shasta]], [[Chimariko]], [[Achomawi]], [[Atsugewi]], [[Yana]], [[Yahi]], [[Wintu]], [[Nomlaki]], [[Patwin]], [[Yuki]], [[Pomo]], [[Wappo]], [[Nisenan]], [[Costanoan]], [[Salinan]], [[Esselen]], [[Kitanemuk]], [[Akwa’ala]], [[Ipai]], [[Tipai]], [[Kamia]], [[Cupeño]], [[Luiseño]], [[Cahuilla]], [[Juaneño]], [[Gabrieleño]], [[Nicoleño]], [[Fernandeño]], [[Serrano]].
* ''[[Indijanci Velikog Bazena]] ([http://www.cabrillo.edu/~crsmith/basin.gif vidi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060620232205/http://www.cabrillo.edu/~crsmith/basin.gif |date=2006-06-20 }})'' (Great Basin Indians). U području Velikog slanog bazena naseljena su (u zapadnim predjelima, Nevada) siromašna sakupljačka plemena [[Shoshoni|Šošona]] koji su u stvari bili 'noga'-Indijanci. Oni su neprekidno bili u pokretu za hranom, bobicama, korijenjem, raznim plodovima, sitnom divljači i drugim. Jelo se bukvalno sve. Istočno od njih u područjima [[Utah]]a, [[Wyoming]]a i [[Colorado|Colorada]] Indijanci su posjedovali konje pa su se formirali u pljačkaške bande. Oni su bili puno mobilniji i opasniji od svojih zapadnih rođaka. Ove Šošone klasificiraju u [[Numic]]-govornike. U Zapadne Numic-govornike ubrajaju se: [[Sjeverni Pajuti|Northern Paiute]], [[Owens Valley Pajuti]], dvije grupe [[Mono]] Indijanaca i pleme [[Bannock]] iz Idaha. Središnjoj skupini Numica pripadaju [[Western Shoshoni]], Indijanci [[Panamint]] ili Koso, [[Gosiute]], [[Wind River]] (njihov su ogranak Komanči /[[Comanche]]/), i Indijanci [[Weber Ute]] (tako krivo nazivani jer ne pripadaju u Ute). U Southern (ili Južne) Numic-govornike pripadaju: [[Northern Ute]], [[Southern Ute]], [[Tumpanogots]], [[Pahvant]], [[Fish Lake Juti]], [[Red Lake Juti]], [[Kawaiisu]], i bande [[Pajuti|Južnih (Southern) Paiuta]]: [[Las Vegas Pajuti]], [[Shivwits]], [[Uinkarets]], [[Moapa]] i [[Chemehuevi]].
[[Datoteka:Langs N.Amer.png|mini|lijevo|220px|Jezične porodice sjevernoameričkih domorodaca]] 
* ''[[Jugozapadni Indijanci]] ([http://cache.eb.com/eb/image?id=5540&amp;rendTypeId=4 vidi]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }})'' (Southwest Indians).Jugozapadni Indijanci nastanjuju krajeve američkog Jugozapada od New Mexica preko Arizone do donjeg toka Colorada. Ovdje zapravo nalazimo ratarsko stanovništvo iz grupe [[Yuman]]skih i [[Piman]]skih plemena, kao i posebnu grupu seoskih plemena s pueblo kulturom. U pueblo ili seoska plemena ubrajaju se [[Zuñi]], šošonsko pleme [[Hopi]] i plemena grupe [[Tanoan]]. [[Apači|Apačka]] plemena kao i [[Papago]] su nomadi.
[[Datoteka:Chief_Quanah_Parker_of_the_Kwahadi_Comanche.jpg|mini|Quanah Parker, poglavica Komanča]]

* ''[[Prerijski Indijanci]] ([http://www.utexas.edu/courses/wilson/ant304/projects/projects98/krochenskip/oampeop009m4.gif vidi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070312023432/http://www.utexas.edu/courses/wilson/ant304/projects/projects98/krochenskip/oampeop009m4.gif |date=2007-03-12 }})'' (Plains Indians). Oni su stanovnici prerija, područja od rijeke Saskatchewan na sjeveru do južnog Teksasa. Ovamo pripadaju najslavnija plemena američkih domorodaca. Oni su nomadski jahači i lovci na bizone. Pošto su navikli na prostranstva i lutanja pružali su najžešći otpor bijelim naseljenicima. Predstavnici su im sa sjevera na jug: [[Plains Cree]], [[Assiniboin]], [[Blackfoot]] (Crna Stopa), [[Gros Ventre]], [[Hidatsa]], Vrane ([[Crow Indijanci|Crow]]), [[Mandan]], [[Cheyenne]], [[Arikara]], [[Teton]], [[Santee Sioux]], [[Arapaho]], [[Omaha Indijanci|Omaha]], [[Pawnee]], [[Kiowa]], [[Comanche]].
* ''[[Indijanci Sjeveroistočnih šuma]] ([http://cache.eb.com/eb/image?id=5542&amp;rendTypeId=4 vidi]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }})'' (Northeast Woodland Indians). Indijanci Sjeveroistočnih šuma pripadaju porodicama [[Iroquoian]] i [[Algonquian]]. To je domovina 'wigwama', velikih drvenih kuća opasanim palisadama. Oni su lovci i ribari ali i uzgajivači kukuruza. Odavde su došle i [[kokice]] 'pop corn' koje su [[Irokezi]] nosili sa sobom prilikom odlaska u višednevne lovove ili ratne pohode. Najpoznatija plemena ovog područja su [[Irokezi]] (Iroquois), [[Huron Indijanci]], [[Erie Indijanci|Erie]], [[Susquehanna]], [[Wappinger]], [[Wampanoag]], [[Mahican]] (poznati Mohikanci), [[Metoac]], [[Powhatan]] (kod nas poznati po crtiću o djevojci [[Pocahontas]]), [[Nanticoke]], [[Conoy]], [[Pennacook]] i drugi.
* ''[[Jugoistočni Indijanci]] ([http://cache.eb.com/eb/image?id=5543&amp;rendTypeId=4 vidi]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }})'' (Southeast Indians). Ovo područja [[Datoteka:Rc11016 Timucua trapping fish.jpg|mini|lijevo|Na slici [[Jacquesa Le Moyne]] (1564) Timucua Indijanci love ribu]] obuhvaća jugoistok Sjeverne Amerike, od atlantske obale na zapad do istočnog Texasa, na sjever do unutrašnjosti Virginije. Jugoistočna plemena su seosko ratarsko stanovništvo. Ovdje su na cijeni kukuruz i njegova svečanost 'Green Corn Dance' ili 'Ples zelenog kukuruza'. Neka od ovih plemena poznavali su i [[hambar]]e u koje, po Evi Lips, 'nije mogao ući ni miš'. Plemena ovog područja pripadaju porodicama [[Muskhogean]] (po novijoj ortografiji Muskogean), [[Natchesan]], [[Caddoan]], [[Siouan]], [[Attacapan]], [[Chitimachan]] i [[Tonikan]]. Glavna plemena su: [[Muskogee|Creek]], [[Seminole]], [[Timucua]], [[Yuchi]], [[Biloxi Indijanci|Biloxi]], [[Chitimacha]], [[Atakapa]], [[Tunica]], [[Natchez]], [[Choctaw]], [[Chickasaw]], [[Akokisa]], [[Hasinai]], [[Adai]], [[Taensa]], [[Kadohadacho]], [[Natchitoches]], [[Chakchiuma]], [[Pascagoula]], [[Bayogoula]], [[Avoyel]], [[Chawasha]], [[Washa]], [[Chatot]], [[Chiaha]], [[Yamasee]], [[Fresh Water Indijanci|Fresh Water]], [[Ais]], [[Calusa]], [[Tequesta]], [[Jeaga]], [[Cusabo]], [[Congaree]], [[Cape Fear Indijanci|Cape Fear]], [[Waxhaw]], [[Winyaw]], [[Cherokee]], [[Woccon]], [[Manahoac]], [[Tutelo]], [[Monacan]], [[Eno Indijanci|Eno]], [[Sugeree]], [[Catawba]], [[Nahyssan]], [[Hitchiti]], [[Koasati]], [[Alabama Indijanci|Alabama]], [[Tohome]], [[Eufaula]], etc.
* ''[[Mezoamerički Indijanci]]'' [[Amuzgo]], [[Cakchiquel]], [[Chol|Ch'ol Maya]], [[Matlatzinca]], [[Mixe]], [[Mixtec]], [[nahuatlan|Nahuatl]]/[[Aztec]], [[Itzá|Itza Maya]], [[Tequistlatec|Oaxaca Chontal]], [[Pipil]], [[Popoluca]], [[Chontal|Tabasco Chontal]], [[Tlahuica]], [[Toltec]], [[Yucatec|Yucatan Maya]], [[Zapotec]], [[Zoque]]
* ''[[Indijanci karipskog područja]]'' Pripada mu Veliki i Mali Antilijužni diio Srednje Amerike i jug Floride. Plemena: [[Arawak]], [[Boruca]], [[Bribri]], [[Cábecar]], [[Carib]], [[Changuena]], [[Corobici]], [[Cueva]], [[Cuna]], [[Dorasque]], [[Garifuna]], [[Guajiro]], [[Guaymí]], [[Guetar]], [[Igneri|Inyeri]], [[Carib|Island Carib]], [[Guatuso|Maleku]], [[Mískito|Miskito]], [[Move]], [[Murire]], [[Paraujano]], [[Paya|Pech]], [[Rama Indijanci|Rama]], [[Shebayo]], [[Taino]], [[Térraba|Teribe]], [[Voto]].

=== [[Srednjoamerički Indijanci|Indijanci Srednje Amerike]] ===
* ''Središnji Meksiko'' (Central Mexico) Predstavnici: [[Nahuatlan|Nahuatl]], [[Otomí]], [[Chontal]], [[Ixcatec]], [[Tarascan]], [[Mixtec]], [[Zapotec]].
* ''Obala Vera Cruza'' (Vera Cruz Coast) Predstavnici: [[Totonac]], [[Tamaulipec]], [[Huastec]], [[Popoluca]].
* ''Poluotok Yucatan'' (Yucatan Peninsula) Predstavnici: [[Yucatec]], [[Mazatec]], [[Mopán]].
* ''Južne ravnice'' (S: Lowlands) Predstavnici: [[Zoque]], [[Tzeltal]], [[Tzotzil]], [[Lacandon]], [[Quiché]], [[Ixil]], [[Itzá]], [[Misquito]], [[Jicaque]].
* ''Južne planine'' (S. Highlands) Predstavnici: [[Pipil]], [[Xinca]], [[Achi]], [[Lenca]], [[Nicarao]], [[Nicoya]], [[Ulva]], [[Rama Indijanci|Rama]], [[Boruca]], [[Guaymí]], [[Cuna]], [[Talamanca]].
* ''Veliki Antili'' (Greater Antilles) Predstavnici: [[Ciboney]], [[Sub-Taino]], [[Taino]], [[Ciguayo]], [[Guanahatabey]]
* ''Mali Antili'' (Lesser Antilles) Predstavnici: Island [[Carib]], [[Igneri]].

=== [[Južnoamerički Indijanci]] ===
* ''Sjever'' (Northern) Predstavnici: [[Choco]], [[Chibcha]], [[Caquetio]], [[Tairona]], [[Guajiro]], [[Mompox]], [[Timote]], [[Achagua]], [[Yaruro]], [[Otomaco]], [[Guamontey]], [[Guahibo]], [[Sáliva|Saliva]], [[Cumanagoto]].
* ''[[Gvajansko gorje]]'' (Guiana Highlands) Predstavnici: [[Arawak]], [[Warrau|Warao]], [[Galibi]], [[Tiriyó|Tirio]], [[Wapishana]], [[Oyana]].
* ''Amazon'' (Amazon) Predstavnici: [[Bora]], [[Cubeo]], [[Yanomami]], [[Wai-Wai]], [[Jívaro]], [[Barauana]], [[Apalaí]], [[Tupinamba]], [[Yagua]], [[Xipibo]], [[Kanamari]], [[Maué|Maue]], [[Munduruku]], [[Kayapo]], [[Amahuaca]], [[Mashco]], [[Tacana]], [[Sirionó|Siriono]], [[Chiquito]], [[Paressí|Paressi]], [[Nambikwara]], [[Bakairi]].
* ''[[Brazilsko visočje]]'' (Brazilian Highlands) Predstavnici: [[Xavante]], [[Boróro]], [[Guato]], [[Guarani]], [[Tupí]], [[Kaingáng|Kaingang]], [[Tupinamba]], [[Botocudo]], [[Caiapós do Sul]], [[Xakriaba]]
* ''[[Ande]]'' (Andes) Predstavnici: [[Aconipa]], [[Cayapa]], [[Manta]], [[Tumbes]], [[Huancavilca]], [[Chincha]], [[Huanca]], [[Quechua]], [[Aymara]], [[Atacama]], [[Diaguita]], [[Mapuche]].
* ''[[Gran Chaco]]'' (Gran Chaco) Predstavnici: [[Chiriguano]], [[Zamuco]], [[Chamacoco]], [[Lengua]], [[Toba]], [[Mataco]], [[Chané|Chane]], [[Ashluslay|Chulupi]], [[Mocoví|Mocovi]], [[Tonocoté]], [[Abipón]]
* ''[[Pampas]]'' (Pampas) Predstavnici: [[Huarpe]], [[Charrua]], [[Chana-Mbegua]], [[Querandí|Querandi]], [[Minuane]], [[Puelche]], [[Pehuenche]], [[Poya]], [[Tehuelche]].
* ''[[Ognjena zemlja]]'' (Tierra del Fuego) Predstavnici: [[Chono]], [[Alacaluf]], [[Yahgan]], [[Ona]], [[Haush]].

O tajnim obredima, licima, mitovima i figurama južnih patagonskih naroda pisao je čilsko-hrvatski povjesničar [[Sergio Laušić Glasinović]].&lt;ref&gt;[http://www.memoriachilena.cl//temas/documento_detalle2.asp?id=MC0000937 Memoria chilena]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Sergio Lausic Glasinovic: Ceremonias secretas - Rostros, mitos y figuras de las etnias patagónicas australes, . Magallanes, 1994., (Punta Arenas : Impresos Horizonte) [http://www.memoriachilena.cl/archivos2/pdfs/MC0000937.pdf pdf]&lt;/ref&gt;

== Popis plemena ==
* '''[[Dodatak:Popis etnonima domorodačkih plemena Amerike]]'''
* '''[[Dodatak:Popis indijanskih plemena po kulturnim područjima]]'''
* [[Klasifikacija plemena američkih Indijanaca: Aconipa-Caraja]]
* [[Klasifikacija plemena američkih Indijanaca: Carib-Lutuami]]
* [[Klasifikacija plemena američkih Indijanaca: Machacali-Salinan]]
* [[Klasifikacija plemena američkih Indijanaca: Salish-Zuñi]]
* [[Glavne grupe i porodice Indijanaca]]
== Povezano ==
* [[Brazilski Indijanci]]
{{Indijanci}}

== Literatura ==
* [[Eva Lips]], Knjiga o Indijancima /Das Indianerbuch, Leipzig, 1984/.
* Handbook of American Indians (1906) by Frederick W. Hodge. A listing of over 800 Indian Tribes in the United States and Canada.
* Steward, Julian. H. (ed.). 1946-59. Handbook of South-American Indians (7 vols).
* Loukotka, Chestmír 1968. Classification of South-American Indian Languages. Los Angeles: Latin American Center, University of California.

=== Izvori ===
{{izvori}}

== Poveznice ==
* [[Glavne grupe i porodice Indijanaca A-L]]
* [[Glavne grupe i porodice Indijanaca M-Ž]]
* [[Jezične porodice indijanaca]]
* [[Indijanski rezervati]]
* [[Poznati Indijanci]]

=== Wikipedije na indijanskim jezicima ===
==== Sjeverna Amerika ====
* algonkinske
** [[:cr:]] na cree-u/nēhiyaw jeziku
** [[:chy:]] na čejenskom/tsetsêhestâhese jeziku
* atabaskanske
** na navaju/diné bizaad jeziku
* irokeške
** [[:chr:]] na čirokijskom

==== Srednja Amerika ====
* uto-aztečke
** [[:nah:]] na nahuatlu/nawatlahtoli jeziku

==== Južna Amerika ====
* aymaranske
** [[:ay:]] na aymaranskom/aymar aru jeziku
* kečuanske (quechua)
** [[:qu:]] na kečuanskom/runa simi jeziku
* tupijske
** [[:gn:]] na guaranskom/avañe'e) jeziku
** [[:gn:]] na tupijskom/abanhe'enga jeziku
* muskogeanske
** [[:mus:]] na creek/muskoke jeziku
** [[:cho:]] na choctaw/chahta jeziku

=== Ostali projekti ===
{{WProjekti
|commons        = Native Americans
|commonssh      = Indijanci
|commonscat     = 
|commonscatsh   = 
|wikivrste      = 
|wikivrstesh    = 
|wikizvor       = 
|wikizvor_autor = 
|wječnik        = 
|wikiknjige     = 
|wikicitat      = 
}}

== Isprika zbog genocida ==
Senat SAD-a prihvatio je rezoluciju kojom se službeno ispričavaju američkim Indijancima za sve zločine koje su nad njima počinili.
&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.bitno.ba/vijesti/svijet/amerika-se-ispricala-indijancima |access-date=2013-09-29 |archive-date=2009-10-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091011031816/http://www.bitno.ba/vijesti/svijet/amerika-se-ispricala-indijancima |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=113728438&lt;/ref&gt;
To isto je učinila i Kanada.
Larry J. Zimmerman procjenjuje pretkolumbovsko pučanstvo Sjeverne Amerike (današnji SAD i Kanada) na oko 20 000 000 ljudi. Europski kolonizatori su se pitali odakle su došli ti domorodački narodi i, kako nisu spomenuti u Bibliji, imaju li uopće dušu i jesu li to uopće ljudi? Katolička crkva naposljetku je 1537. godine Indijance proglasila djecom Božjom, ali to nije spriječilo agresiju prema domorodačkom načinu života. Prvi su bijelci u Americi, poznati po vjerskoj zatucanosti, nagađali kako su Indijanci zapravo potomci izgubljenih plemena izraelskih.

Genocidna kampanja protiv domorodaca u SAD-u (Indijanski ratovi) okončana je tek 1924. godine uspostavom sustava rezervata koji je i danas na snazi te davanjem državljanstva i prava glasa. Godine 1990. donesen je Zakon o zaštiti i repatrijaciji grobova sjevernoameričkih domorodaca (Native American Graves Protection and Repatriation Act), koji propisuje ljudske ostatke i grobna dobra, kao i svete objekte u vlasništvu saveznih institucija, vratiti udruženim plemenima. Sijuksi pokušavaju na sudovima vratiti zemlju na svom svetom području Paha Sapa (Black Hills/Crna brda). U Kanadi je 1999. uspostavljena savezna država Nunavut (inuitski: naša zemlja), pod nadležnošću Inuita koji u njoj čine 85% stanovništva. Energetska kriza s početka 1970-ih omogućila je zaposlenje i prihode određenom broju plemena u čijim su rezervatima postojala mineralna bogatstva. Najvažniji gospodarski napredak mnogim plemenima predstavljala je izgradnja kockarnica, koja im je bila dopuštena 1978. godine Zakonom o regulaciji kockanja (Indian Gaming Regulatory Act). Godine 2000. nešto više od 100 priznatih plemena (ukupno ih je 500) imalo je aktivne kockarnice, a podjela njihova prihoda konačno je plemenima omogućila pristojan životni standard omogućen poboljšanjem infrastrukture, kvalitetnijim stanovanjem, cestama, medicinskom skrbi i školstvom. Meskwaki i Ojibwe prihode su iskoristili za ponovni otkup svoje plemenske zemlje, a veliki dio te zemlje vraćen je tradicionalnom načinu uporabe (uzgoj divlje riže). Organizacije poput Indijanske komisije za ribu i divljač Velikih jezera (Great Lakes Indian Fish and Wildlife Commision) rade s ciljem očuvanja resursa i edukacije javnosti o pravima iz sporazuma i domorodačkoj ekologiji. Iako se u posljednje vrijeme nastoji umjesto izraza Indijanac (American Indian) rabiti izraz izvorni Amerikanac (Native American) u SAD-u ili Prvi narodi (First Nations) u Kanadi, mnogi domoroci pojam Indijanac ne smatraju uvrjedljivim (American Indian Movement). To ionako nije jedan narod nego stotine posve različitih naroda koji govore stotinama različitih jezika i nisu imali jedinstveno ime za sebe prije agresije bijelih kolonizatora.
=== Izvori ===
{{izvori|2}}

== Galerija ==

&lt;gallery&gt;
Datoteka:Abenaki Tribe.jpg|[[Abenaki]], porodica [[Algonquian]]
Datoteka:Nana amerindien.jpg|[[Apači|Apač]], (Nana). porodica [[Athapaskan]], Jugozapad SAD-a
Datoteka:Chief-59.jpg|[[Apalachee]] (poglavica Gilmer Bennett), porodica [[Muskhogean]]
Datoteka:Scabby Bull, Arapaho.gif|[[Arapaho]], porodica Algonquian
Datoteka:Chief Yellow Boy.jpg|[[Assiniboin]], porodica [[Siouan]]
Datoteka:CurtisIndian.png|[[Atsina]] ili Gros Ventre, porodica [[Algonquian]].
Datoteka:Bolivia aymara praying loc.jpg|[[Aymara]]
Datoteka:Bannock.jpg|[[Bannock]] (porodica [[Shoshonean]]), Idaho
Datoteka:Shanawdithit portrait.jpg|[[Beothuk]] (žena; [[Shanawdithit]]), porodica [[Beothukan]], [[Kanada]]
Datoteka:Lester Skeesuk.jpg|[[Brothertown]], (Lester Skeesuk; [[Narragansett]]-[[Mohegan]]), porodica Algonquian
Datoteka:Edward S. Curtis Collection People 056.jpg|[[Cahuilla]], porodica Shoshonean, Kalifornija
Datoteka:Kalina young 1892.jpg|[[galibi|Kali'na]]
Datoteka:Catawba 1913.jpg|[[Catawba]], porodica Siouan.
Datoteka:Umpine.jpg|[[Cayuse]], porodica [[Waiilatpuan]]
Datoteka:Chemehuevi boy.png|[[Chemehuevi]] (dječak), porodica Shoshonean
Datoteka:Blowgun demonstration in Oconaluftee Indian Village, Cherokee, North Carolina.jpg|[[Cherokee]] demonstrira sa puhaljkom (selo Ocanaluftee), porodica [[Iroquoian]]
Datoteka:Wolf Robe yo.jpg|[[Južni Šajeni|Cheyenne, Southern]], porodica Algonquian
Datoteka:Chickasaw.jpg|[[Chickasaw]] (mladi ratnik), porodica Muskhogean.
Datoteka:Pisatuntema in Partial Native Dress with Native Hairstyle and with Ornaments 1909.jpg|[[Choctaw]] sa tradicionalnom frizurom, porodica Muskhogean
Datoteka:Klallam people near canoe.jpg|[[Clallam]] sa kanuom, porodica Salishan
Datoteka:Comanche in winter.jpg|[[Comanche]], Teksas. Porodica Shoshonean
Datoteka:Edward S. Curtis Collection People 094.jpg|[[Cowichan]], porodica Salishan
Datoteka:Poundmaker.png|[[Cree]] (skupina Plains Cree), porodica Algonquian
Datoteka:Lumbee.jpeg|[[Croatan|Lumbee]] (Croatan; lijevo) sa američkom kongresnicom, porodica Algonquian
Datoteka:Curley.jpg|[[Crow Indijanci|Crow]] izviđač, porodica Siouan
Datoteka:Lenape01.jpg|[[Lenni Lenape|Delaware]], porodica Algonquian
Datoteka:Edward S. Curtis Collection People 074.jpg|[[Diegueño]], porodica Yuman
Datoteka:KickingHorse.jpg|[[Flathead]], porodica [[Salishan]]
Datoteka:Tongva woman.jpg|[[Gabrieleño]], porodica Shoshonean
Datoteka:Gaviao 2573a.JPG|[[Gavião do Pará‎]]
Datoteka:AlteHaba-Indianerin von derKoniginChalotte-Insel inBritisch-Kolumbia mitNasenring undLippenpflock2.jpg|[[Haida]] žena sa nosnim ukrasom. porodica [[Skittagetan]]
Datoteka:Noia havasupai.jpg|[[Havasupai]] djevojka, porodica [[Yuman]].
Datoteka:Edward S. Curtis Collection People 044.jpg|[[Hesquiaht]], porodica Wakashan
Datoteka:Long Time Dog Hidatsa.jpg|[[Hidatsa]], porodica Siouan
Datoteka:Curtis - Snake priest.JPG|[[Hopi]], Arizona (zmijski svećenik. Porodica Shoshonean.
Datoteka:Tathamiche.jpg|[[Hualapai]], porodica Yuman
Datoteka:Iowa-indian.jpg|[[Iowa Indijanci|Iowa]], porodica Siouan
Datoteka:Hellmuth Straka and Japrerias, 1960.jpg|[[Japreria]] (i Hellmuth Straka)
Datoteka:Guipago2.jpg|[[Kiowa]], porodica [[Kiowan]]
Datoteka:Kiowa Apache Essa-queta.jpg|[[Kiowa Apache]], porodica Athapaskan.
Datoteka:Edward S. Curtis Collection People 091.jpg|[[Klamath]], porodica [[Lutuamian]]
Datoteka:Klickitat Brave 1899-Benjamin Gifford.jpg|[[Klickitat]], porodica [[Shahaptian]]
Datoteka:Ktunaxa (Kootenai) crewman aboard sternwheeler Duchess, near Golden BC 1887.JPG|[[Kutenai]], porodica [[Kitunahan]]
Datoteka:Kwakwaka'wakw man and copper shield, by Edward Curtis.jpg|[[Kwakiutl]], porodica [[Wakashan]]
Datoteka:Laguna Pueblo Indians.jpg|[[Laguna Indijanci|Laguna]], porodica [[Keresan]]
Datoteka:Edward S. Curtis Collection People 078.jpg|[[Lummi]], porodica Salishan
Datoteka:Makah Indian Whalers 1910.jpg|[[Makah]] ribari, porodica Wakashan (skupina [[Nootkan]])
Datoteka:Crow s heart, Mandan.JPG|[[Mandan]], porodica Siouan
Datoteka:Argentina Mapuche Cacique Pincen.jpg|[[Mapuche]] (poglavica Pincen)
Datoteka:Edward S. Curtis Collection People 092.jpg|[[Maricopa]], porodica Yuman
Datoteka:Tunkan Maia Yucatan.jpg|[[Maje|Maya]], porodica [[Mayan]]
Datoteka:Mescalero tipis.jpg|[[Mescalero]] Apači, porodica Athapaskan
Datoteka:Micmac2.jpg|[[Micmac]], Kanada, porodica Algonquian
Datoteka:Modoc women.jpg|[[Modoc]] žene (u društvu dvojice bijelaca), porodica [[Lutuamian]]
Datoteka:Mohave Indians.jpg|[[Mohave]], porodica Yuman
Datoteka:Murachief.jpg|[[Múra]] (Brazil)
Datoteka:Xwmetskwiyam Image 001.png|[[Musqueam]], porodica Salishan
Datoteka:Manuelito.jpg|[[Navaho]], porodica Athapaskan
Datoteka:Chief.Joseph.1877.jpg|[[Nez Percé]], porodica Shahaptian
Datoteka:Edward S. Curtis Collection People 093.jpg|[[Nootka]] žena (sa nosnim ukrasom), porodica Wakashan.
Datoteka:Nlaka'pamux.jpg|[[Ntlakyapamuk]], porodica Salishan
Datoteka:Chef Ocaïna.JPG|[[Ocaina]]
Datoteka:Guyane 0040.jpg|[[Oyana]]
Datoteka:Okanagan Family Portrait.JPg|[[Okanagon]], porodica Salishan
Datoteka:Interpret omaha.jpg|[[Omaha Indijanci|Omaha]], porodica Siouan
Datoteka:1924 Indian Citizenship Act.jpg|trojica [[Osage]], porodica Siouan
Datoteka:Oto delegation.jpg|[[Oto Indijanci|Oto]], porodica Siouan
Datoteka:Paiutes1880.jpg|[[Paiute]], porodica Shoshonean
Datoteka:Wolf necklace.jpg|[[Palouse]], porodica [[Shahaptian]]
Datoteka:Pataxo001.jpg|[[Pataxó]] (Brazil)
Datoteka:Petaki-penobscot.jpg|[[Penobscot]], porodica Algonquian
Datoteka:Edward S. Curtis Collection People 028.jpg|[[Pomo]] djevojka, porodica [[Kulanapan]]
Datoteka:Moni chaki.jpg|[[Ponca Indijanci|Ponca]], porodica Siouan
Datoteka:Chief Kack-Kack.gif|[[Potawatomi]], porodica Algonquuian
Datoteka:Qahatika girl 3c12215u.jpg|[[Quahatika]], porodica Piman
Datoteka:Edward S. Curtis Collection People 076.jpg|[[Quinault]], porodica Salishan
Datoteka:Assinaitappi.jpg|[[Sarsi]], porodica Athapaskan
Datoteka:SarahWhislter.jpg|[[Sauk and Fox]], porodica Algonquian
Datoteka:Rabbit-Tail.jpg|[[Shoshoni]], porodica Shoshonean
Datoteka:ChiefGall-NARA.jpg|[[Sioux]] (Gall), pleme [[Hunkpapa]], porodica Siouan
Datoteka:Edward S. Curtis Collection People 077.jpg|[[Skokomish]], porodica Salishan
Datoteka:Chief George and daughter.jpg|[[Squawmish]], porodica Salishan
Datoteka:Kwakwaka'wakw woman with cedar basket.jpg|[[Stalo]], porodica Salishan
Datoteka:Edward S. Curtis Collection People 029.jpg|[[Suquamish]], porodica Salishan
Datoteka:Tarascan.jpg|[[Taraski]], porodica [[Tarascan]]
Datoteka:Terena.jpg|Terena ili [[Tereno]] (Brazil)
Datoteka:Edward S. Curtis Collection People 090.jpg|[[Tewa]], pleme [[San Ildefonso Indijanci|San Ildefonso]], porodica [[Tanoan]].
Datoteka:Tlingit women and children.jpg|[[Tlingit]], porodica [[Koluschan]]
Datoteka:Taku.jpg|[[Tlingit]], pleme [[Taku]], porodica Koluschan
Datoteka:Tonkawa chiefs.jpg|[[Tonkawa]], porodica [[Tonkawan]]
Datoteka:Berito.jpg|[[Tunebo]]
Datoteka:Rattlesnake Pete - Umatilla Indian Reservation - Oregon.jpg|[[Umatilla]], porodica Shahaptian
Datoteka:Uros people-Lake Titicaca.jpg|[[Uru]] (jezero Titicaca)
Datoteka:ChiefOuray.jpg|[[Ute]], porodica Shoshonean
Datoteka:YellowBird.jpg|[[Walla Walla]], porodica Shahaptian
Datoteka:Datsolalee2.jpg|[[Washo]], porodica [[Washoan]].
Datoteka:Noies wichita.jpg|[[Wichita]] žene, porodica [[Caddoan]]
Datoteka:Henookeku.jpg|[[Winnebago]] djevojka, porodica Siouan
Datoteka:Edward S. Curtis Collection People 012.jpg|[[Wishram]], porodica [[Chinookan]]
Datoteka:Xerente 1809a.JPG|[[Xerente]] (Brazil)
Datoteka:Yagua Indian.JPG|[[Yagua]] (Peru)
Datoteka:Alto orinoco5.jpg|[[Yanomami]]
Datoteka:Yaqui indians.jpg|[[Yaqui]], porodica [[Taracahitian]].
Datoteka:Edward S. Curtis Collection People 038.jpg|[[Yuma]], porodica Yuman
Datoteka:Yurok basketweaver.jpg|[[Yurok]], porodica [[Weitspekan]]

Datoteka:BenitoJuarez.jpg|[[Zapotec]] ([[Benito Juarez]]), porodica [[Zapotecan]], Meksiko
Datoteka:Si Wa Wata Wa.jpg|[[Zuñi]], porodica [[Zunian]].
Datoteka:|
Datoteka:|
Datoteka:|
&lt;/gallery&gt;

== Vanjske veze ==
{{Commonscat|Indigenous peoples of the Americas}}
* [http://www.archive.org/stream/handbookamindians02hodgrich#page/n4/mode/1up Hodge, Handbook of North American Indians North of Mexico, vol. I]
* [http://archive.org/stream/handbookamindians01hodgrich#page/n3/mode/2up Hodge, Handbook of North American Indians North of Mexico, vol. II]
* [http://wontolla.homepage.t-online.de/wontolla/16tribes.htm 1000 Indian Nations Online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080319011425/http://wontolla.homepage.t-online.de/wontolla/16tribes.htm |date=2008-03-19 }}
* [https://archive.today/20121213075011/lcweb2.loc.gov/ammem/award98/ienhtml/tribes.html Edward S. Curtis's The North American Indian: Photographic Images]
* [http://www.accessgenealogy.com/native/indianlocation.htm North American Indian Tribes]
* [http://www.native-languages.org/languages.htm Native Languages of the Americas: List of Native American Indian Tribes and Languages]
* [https://web.archive.org/web/20031003201930/http://hometown.aol.com/bbbenge/page22.html North American Indian - Population Records]
* [http://www.indianer-welt.de Indianer Welt]
* [http://www.24sata.hr/index.php?cmd=show_clanak&amp;action=ispis&amp;tekst_id=18392 Hugo Chavez traži da se Papa ispriča Indijancima] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070610100943/http://www.24sata.hr/index.php?cmd=show_clanak&amp;action=ispis&amp;tekst_id=18392 |date=2007-06-10 }}
* [http://www.jutarnji.hr/clanak/art-2007,5,9,makedonija_indijanci,73681.jl Makedonskoj policiji došli pomoći američki Indijanci] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070513023933/http://www.jutarnji.hr/clanak/art-2007,5,9,makedonija_indijanci,73681.jl |date=2007-05-13 }}
* [https://web.archive.org/web/20020223094743/http://users.aol.com/donh523/navapage/tribes.htm Flags of the Native American Peoples of the US] 
* [http://www.texasindians.com/cultanth.htm Organizacije indijanskih zajednicâ]
* [http://www.nativecelebs.com/actors8.htm NativeCelebs] 
* [http://www.potiron.com.br/MuseuDoIndio/pagesp/grupind/grind_A.htm Grupos Indígenas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090226080457/http://www.potiron.com.br/MuseuDoIndio/pagesp/grupind/grind_A.htm |date=2009-02-26 }}

{{Indijanci}}

[[Kategorija:Narodi]]
[[Kategorija:Američki Indijanci| ]]
[[Kategorija:Indijanska plemena| ]]</text>
      <sha1>7oi2b3zgun6y53mtpsz8yij2nu7p59l</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>42607292</id>
      <parentid>42607288</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T00:47:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aca</username>
        <id>108187</id>
      </contributor>
      <comment>+</comment>
      <origin>42607292</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="63237" sha1="33zpfcvrw38lgbju5u38fzxlv78gqp3" xml:space="preserve">{{about|kolektivnom nazivu za starosjedioce Sjeverne i Južne Amerike|zviježđe|Indijanac (zviježđe)}}
{{razlikovati|[[Indijac]]}}
[[Datoteka:Amerikanska folk, Nordisk familjebok.jpg|mini|220px|Slika različitih etničkih skupina iz obje Amerike, početak [[20. stoljeće|20. stoljeća]]]]
[[Datoteka:Poblamiento de America - Teoría P Tardío.png|mini|Mogući put naseljavanja Amerike iz Azije preko Beringovog prolaza.]]
'''Indijanci''' je kolektivni naziv za prastanovnike [[Amerika|Amerike]], raznorazne narode mongoloidnog izgleda raširene od arktičke [[Kanada|Kanade]] i [[Aljaska|Aljaske]] do [[Ognjena zemlja|Ognjene zemlje]] (Tierra del Fuego) u [[Čile]]u i [[Argentina|Argentini]]. Međusobno se razlikuju po jezicima, kulturi i fizičkom izgledu. Većinom su to bila lovačko-sakupljačka društva kao ([[Nambikwara]] i [[Gé|Ges]]) iz Brazila i ([[Shoshoni]]) iz Kalifornije i Nevade. Neki su bili ribari (Indijanci [[Chinook Indijanci|Chinook]] iz države [[Washington (savezna država)|Washington]] ili [[Alacaluf]], [[Yahgan]] i [[Guato]]) iz Južne Amerike. U njihove najrazvijenije narode koji su uspjeli podići visokorazvijene civilizacije spadaju narodi [[Olmeci|Olmeka]], [[Tolteci|Tolteka]], [[Maya|Maja]] i [[Asteci|Asteka]]) iz Meksika te [[Quechua|Inka]] iz [[Peru]]a.

Danas su mnogi smješteni po rezervatima, osobito u [[Kanada|Kanadi]], [[SAD|Sjedinjenim Državama]] i [[Brazil]]u. Prvi se put spominju otkrićem Amerike 1492. godine ([[Kristofor Kolumbo]]).

== Brojnost ==

Danas na američkom kontinentu živi oko 52 000 000 Indijanaca, oko 125 000 000 [[mestici|mestika]] i oko 801 000 [[zambosi|zambosa]].

* {{flag|MEX}} 14 314 119&lt;ref&gt;[http://www.conapo.gob.mx/work/models/CONAPO/indigenas_2010/Proyindigenas.pdf]&lt;/ref&gt;
* {{flag|PER}} 13 800 000&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/pe.html#People |access-date=2013-09-29 |archive-date=2016-11-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161105025708/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/pe.html#People |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
* {{flag|BOL}} 6 000 000&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bl.html |access-date=2013-09-29 |archive-date=2018-12-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181211183042/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bl.html |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
* {{flag|GUA}} 5 400 000&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gt.html#People |access-date=2013-09-29 |archive-date=2015-10-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151002082023/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gt.html#People |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
* {{flag|EKV}} 3 400 000
* {{flag|SAD}} 2 900 000&lt;ref&gt;[http://www.census.gov/prod/cen2010/briefs/c2010br-10.pdf]&lt;/ref&gt;
* {{flag|ČIL}} 1 714 677&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=http://estudios.anda.cl/recursos/censo_2012.pdf |access-date=2013-09-29 |archivedate=2013-07-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130718000253/http://estudios.anda.cl/recursos/censo_2012.pdf |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;
* {{flag|KOL}} 1 400 000&lt;ref name=&quot;po popisu 2005&quot;&gt;po popisu 2005.&lt;/ref&gt;
* {{flag|KAN}} 1 200 000&lt;ref&gt;po popisu 2006.&lt;/ref&gt;
* {{flag|BRA}} 700 000&lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/4392805.stm news.bbc.co.uk], &quot;Brazil urged to protect Indians&quot;, objavljeno 30. ožujka 2005., pristupljeno 16. kolovoza 2013.&lt;/ref&gt;
* {{flag|ARG}} 600 000&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.indec.gov.ar/webcenso/ECPI/index_ecpi.asp |access-date=2013-09-29 |archivedate=2008-06-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080611004448/http://www.indec.gov.ar/webcenso/ECPI/index_ecpi.asp |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;
* {{flag|VEN}} 524 000&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/profiles/Venezuela.pdf |access-date=2005-12-22 |archivedate=2005-12-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20051222001740/http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/profiles/Venezuela.pdf |deadurl=no }}&lt;/ref&gt;
* {{flag|HON}} 520 000&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ho.html |access-date=2013-09-29 |archive-date=2020-05-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200515044500/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ho.html |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
* {{flag|NIK}} 443 847&lt;ref name=&quot;po popisu 2005&quot;/&gt;
* {{flag|PAN}} 204 000&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/pm.html |access-date=2013-09-29 |archive-date=2007-06-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070612204948/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/pm.html |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
* {{flag|PAR}} 95 235&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=http://convergencia.uaemex.mx/rev38/38pdf/LIZCANO.pdf |access-date=2013-09-29 |archive-date=2014-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140224061845/http://convergencia.uaemex.mx/rev38/38pdf/LIZCANO.pdf |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
* {{flag|SAL}} oko 70 000&lt;ref&gt;[http://www.soitu.es/soitu/2008/08/09/info/1218307640_720352.html www.soitu.es] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151105004308/http://www.soitu.es/soitu/2008/08/09/info/1218307640_720352.html |date=2015-11-05 }}, &quot;Una comunidad indígena salvadoreña pide su reconocimiento constitucional en el país&quot;, objavljeno 9. kolovoza 2008., pristupljeno 16. kolovoza 2013.&lt;/ref&gt;
* {{flag|CRI}} oko 60 000&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/cs.html |access-date=2013-09-29 |archive-date=2020-05-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200513101015/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/cs.html |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
* {{flag|GUY}} oko 60 000&lt;ref&gt;[https://docs.google.com/viewer?a=v&amp;q=cache:itLprhZOdfkJ:www.nsi-ins.ca/english/pdf/guyana/guyana_exec_sum_spa.pdf+poblaci%C3%B3n+amerindia+en+Guayanas&amp;hl=es&amp;gl=es&amp;pid=bl&amp;srcid=ADGEESgnc8oF9vDDqn0LXQwm_IS0OdP5VLvwneoa4U-psMv3NzFO0x-V7hMYA6H4M7pvMLk5LgpQK-z9bC4HopJ3Yy1G-oC0a0BN1haAUfe3Samr0BDznq6Oj-d9QivhSDNl9stDM1lT&amp;sig=AHIEtbQsGm8v4AMjIJfJsPxfya6efKUSxg]&lt;/ref&gt;
* {{flag|GRE}} oko 51 000&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gl.html |access-date=2013-09-29 |archive-date=2020-05-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200509035824/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gl.html |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
* {{flag|BLZ}} 24 501 Maja&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=http://celade.cepal.org/cgibin/RpWebEngine.exe/PortalAction?&amp;MODE=MAIN&amp;BASE=CPVBLZ2000&amp;MAIN=WebServerMain.inl |access-date=2013-09-29 |archivedate=2017-07-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170712000806/http://celade.cepal.org/cgibin/RpWebEngine.exe/PortalAction?&amp;MODE=MAIN&amp;BASE=CPVBLZ2000&amp;MAIN=WebServerMain.inl |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;
* {{flagicon|FRA}} [[Francuska Gvajana]] oko 19 000&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.indigene.de/30.html?&amp;L=2 |access-date=2013-09-29 |archive-date=2011-08-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110820071429/http://www.indigene.de/30.html?&amp;L=2 |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
* {{flag|SUR}} od oko 12 000 do oko 24 000

Suvrremeni Indijanci službeno su kršćani ali se drže i domorodačkih vjerovanja. Govore vlastitim jezicima a uz njih i engleskim, španjolskim, portugalskim, francuskim ili nizozemskim. Najrasprostranjeniji indijanski jezik je [[kečuanski jezik|kečuanski]] (jezik starih Inka) kojim danas govori oko 10 000 000 ljudi. U SAD-u su pod imenom ''Native Americans'', a u Kanadi pod imenom ''First Nations'' zajedno pobrojeni Indijanci i Eskimi. U podacima o Grenlandu misli se na Eskime. Domorodačko stanovništvo posve je izumrlo (radi bolesti, ropstva i ubojstava) na području današnjih karipskih država (Antigva i Barbuda, Bahami, Barbados, Kuba, Dominika, Dominikanska Republika, Grenada, Haiti, Jamajka, Portoriko, Sveti Kristofor i Nevis, Sveta Lucija, Sveti Vincent i Grenadini, Trinidad i Tobago). Domoroci su sasvim iščezli i u [[Urugvaj]]u i u velikim dijelovima Argentine ([[Patagonija]], [[Ognjena zemlja]]).

Nepoznato je koliko je Indijanaca živjelo na američkom kontinentu u trenutku Kolumbova dolaska. Procjene se kreću od manje od 10 000 000 do više od 100 000 000.

=== Indijanski jezici ===

Slijedi pregled broja govornika indijanskih jezika po državama. Indijanskim jezicima govori ukupno otprilike 30 610 387 ljudi.

* Kanada - 200 725 (6% od ukupnog stanovništva), najviše cree (120 000) i inuktitut (34 000)
* SAD - 373 949, najviše navajo (170 822)
* Meksiko - oko 6 000 000, najviše nahuatl (1 376 026)
* Gvatemala - 3 186 429 (42.8% od ukupnog stanovništva), najviše k'iche' majanski (1 000 000)
* Peru - 3 750 492 (35% od ukupnog stanovništva), najviše kečuanski (3 177 938) i ajmarski (440 380)
* Ekvador - oko 2 469 605 (9.4% od ukupnog stanovništva), najviše kečuanski (2 300 000)
* Panama - 194 269 (8.3% od ukupnog stanovništva), najviše guaymi (170 000)
* Paragvaj - 4 700 000 (više od 90% od ukupnog stanovništva), najviše guarani (4 650 000)
* Bolivija - 3 918 526 (43.09%), 2 739 407 (30.12%) su dvojezični (i španjolski i domorodački), ukupno 6 657 933 (73.21%); najviše kečuanski (2 281 198) i ajmarski (1 525 391)
* Belize - 44 519 (15.2%), najviše q'eqchi' majanski (17 581)
* Kostarika - 38 550, najviše buglere (18 000)
* Salvador - 20, najviše pipil (20), nešto doseljenika iz Gvatemale govori poqomam majanskim
* Honduras - 175 400, najviše garifuna (146 000)
* Nikaragva - 162 624, najviše miskito (154 400)
* Kolumbija - 850 000, najviše guahibo (23 006)
* Venezuela - 288 496, najviše wayúu (170 000)
* Argentina - 1 165 570, najviše kečuanski (800 000), guarani (200 000) i mapuche (100 000)
* Brazil - 71 550, najviše nheengatu (19 000), kaingang (18 000) i terena (16 000)
* Čile - 214 556, najviše mapuche (200 000)
* Gvajana - 45 700, najviše macushi (18 000), wapishana (13 000) i kapóng (10 000)
* Surinam - manje od 15 000, samo jezici iz obitelji carib i arawak
* Francuska Gvajana - više od 5 000, najviše iz obitelji carib (manje od 3 000), arawak (par stotina) i iz obitelji tupi-guarani jezici wayampi (manje od 1 200) i emerillon (400)  
* Antigva i Barbuda, Bahami, Barbados, Kuba, Dominika, Dominikanska Republika, Grenada, Haiti, Jamajka, Sveti Kristofor i Nevis, Sveta Lucija, Sveti Vincent i Grenadini, Trinidad i Tobago, Urugvaj - 0 (0%)

== Ime ==
Ime su dobili po [[Indija|Indiji]] jer se mislilo da se radi o obali Indije, a ne o novootkrivenom kontinentu Americi. Amerikanci ih u novije vrijeme (službeno) više ne nazivaju ''Indians'' nego ''Native Americans'', američkim domorocima. Nazivi ''Redskins'' ili ''Peaux-Rouges'', odnosno ''Crvenokošci'', podrugljivi su. U [[Kanada|Kanadi]] se danas često nazivaju i ''prvim narodom'', odnosno ''prvim narodima'', ili skraćeno FN, od ''First Nation''.

== Klasifikacija ==
Indijanska plemena obično se klasificiraju prema jezičnim porodicama. Osobit doprinos dali su u ovome poslu Alexander F. Chamberlain, [[John Wesley Powell]] (1892; 58 porodica u Sjevernoj Americi) &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.powellmuseum.org/MajorPowell.html |access-date=2006-06-25 |archive-date=2007-08-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070814074932/http://www.powellmuseum.org/MajorPowell.html |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.powellmuseum.org/Powell_Photo.html |access-date=2006-06-25 |archive-date=2005-10-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20051017080359/http://www.powellmuseum.org/Powell_Photo.html |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.arlingtoncemetery.net/jwpowell.htm |access-date=2006-06-25 |archive-date=2005-08-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20050826003611/http://www.arlingtoncemetery.net/jwpowell.htm }}&lt;/ref&gt;, [[Benjamin Lee Whorf]], Paul Rivet &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.mnsu.edu/emuseum/information/biography/pqrst/rivet_paul.html |access-date=2006-06-25 |archivedate=2005-09-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20050909085402/http://www.mnsu.edu/emuseum/information/biography/pqrst/rivet_paul.html |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;, A. L. Kroeber, [[Edward Sapir]], [[Terrence Kaufman]] (1990).

== Gospodarstvo ==

[[Datoteka:Piegan- At the Waters edge.jpg|mini|lijevo|Tipi šatori, Edward S. Curtis]]

Indijanci su, često se kaže, djeca prirode. Ovisni su o njoj i žive u skladu s njezinim zakonima. Na cijelom području od Aljaske do Tierre del Fuego ([[Ognjena Zemlja]]) nema nijednog zabilježenog slučaja da su ugrozili prirodu na neki način. Bogata [[mitologija američkih Indijanaca]] uči nas koliko oni poštuju zemlju. Ona nije ničije vlasništvo, a mi smo je samo iznajmili dok živimo na njoj. Veliki duh ustupio nam je zemlju kao i biljkama i našoj braći životinjama.

Ipak da bi čovjek mogao preživjeti mora se hraniti i napraviti sebi zaklon. On zato moli i traži oprost, moli duha stabla, medvjeda ili bizona da mu oprosti što ga mora ubiti. Zato Indijanac ubija samo onoliko koliko mu je potrebno da bi preživio. Indijanci u svojim mitovima poznaju mnoge heroje kulture koji su ih naučili napraviti oružje, oruđe i naučili ih lovu, ribolovu, obradi tla i kako treba postupati prema prirodi. Ako bi lovac ulovio više nego što mu je potrebno, ili nije zahvalio životinji što mu je ona dopustila da je ubije, on više nikada neće imati sreće u lovu.

Indijanac može uloviti životinju samo ako mu to ona dozvoli. I životinje i ljudi imaju svoje zaštitnike, njihova pravila moraju se poštovati. Naseljavanjem bijelog čovjeka u Americi dolazi do naglog uništavanja prirode. Indijanac je odmah uočio kako on loše djeluje na prirodu. Ruše se šume, istrebljuju životinje, truju rijeke. Prvo pismo upozorenja uništavanja majke zemlje poslao je američkom predsjedniku legendarni indijanski poglavica [[Seattle (poglavica)|Seattle]]. I dan-danas Indijanci na području brazilskih prašuma prosvjeduju kod vlade protiv uništavanja [[kišna šuma|kišnih šuma]], a slično i danas sjevernoamerički Indijanci neprekidno upozoravaju vlasti da se sačuva svijet divljine koji se nemilice uništava. Odjeka od onih koji su u stanju nešto poduzeti nema. Visokocivilizirani narodi izgleda nisu još dostigli stupanj svijesti američkog 'divljaka', kako ih oni vole nazivati.

=== Lov i ribolov ===

[[Datoteka:American bison k5680-1.jpg|mini|220px|Američki bizon, najpoznatija lovina prerijskih Indijanaca od koje im je ovisio opstanak.]]

Lov je jedna od osnovnih djelatnosti takozvanih 'primitivnih' naroda, nalazimo ga od vremena pojave čovjeka. Kamen i toljaga bili su glavno oružje koje se koristilo u lovu. Nekome od naših predaka palo je na pamet da nađeni kamen prilagodi i umjetnom obradom dobije od ivera nož ili da od obla kamena dobije mlat privezavši ga žilama ili kožnim trakama za drveni nastavak. Kroz povijest američkih domorodaca, još od vremena postojanja mamuta, možemo pratiti razvoj oružja američkog domoroca. [[Koplje]], [[luk i strijela]], [[tomahawk]], [[atl-atl]], [[puhaljka]] (serbatana), [[bola]] i [[praćka]] oružja su koja se javljaju u raznim krajevima Amerike. Većini društava kod Indijanaca lov je bio glavno ili jedno od najvažnijih zanimanja. Nijedno društvo nije bilo isključivo lovačko. Ne smijemo zaboraviti da Indijancima dugujemo neke od najvažnijih kultura bez kojih danas ne možemo, to su [[krumpir]] (kojega smo dobili od Inka), [[rajčica]], [[grah]], [[kukuruz]] i zloglasni [[duhan]], kojime kao da su nam se osvetili za sve nepravde koje su im nanesene. Bizon je bio glavna lovina prerijskih Indijanaca, a lovio se lukom i strijelom i kopljima. [[Bizon]]ovo meso Indijanci su znali konzervirati uz pomoć nekih začina i ovu smjesu čuvati u kožnim vrećicama poznatim kao parfleche. Ovakvu hranu Indijanac je nosio sa sobom prilikom dužeg odsustva. Meso je ipak u većini slučajeva nadopunjavalo biljnu hranu koje su žene pribavljale sakupljanjem ili uzgojem . Sjeverna Amerika bogata je i drugom divljači , to su [[jelen]]i, [[sob]]ovi i [[los]]ovi, [[medvjed]]i, ali i manja divljač, [[rakun]], [[zec]], [[dabar]], [[vidra]] i [[ptice]].

Kože i krzna bile su im potrebne za izradu odjeće, obuće, pokrivače. Neke grupe Indijanaca, osobito u hladnim predjelima živjela su uglavnom od životinjskog mesa, ali ta su plemena uz lovačko zanimanje imala i razvijen ribolov. U Južnoj Americi u područjima kišnih šuma (selvasa), lov je također jedna od važnijih aktivnosti Indijanca, i ovdje on dopunjava svoj 'stol' biljnim proizvodima oko kojih se staraju žene. Glavna su lovina ovih Indijanaca, ne računajući i značajno ribarstvo, [[tapir]], [[majmuni]], ptice, kornjače i druga divljač. Luk i strijela i puhaljka glavna su im oružja. Što se strijele tiče ima ih više vrsta, onih koje služe za lov na krupnu divljač, s oštrim vrhom, strijele s tupastim vrhom kojima se love ptice. Strijela koja se koristi u ribolovu ima pilasti oblik. Otrov, posebno [[kurare]], Indijanci su koristili prilikom lova na veću divljač. Otrov [[timbu]] Indijanci bi bacali u rijeku i kada riba ispliva jednostavno bi je pokupili.

U pustinjskim i polu-pustinjskim predjelima siromašnih izvorima hrane, Indijanci bi se organizirali po malenim skupinama koje su se lakše mogle prehraniti, ovo osobito vrijedi za sjevernoamerička plemena Zapadnih Šošona, kod brazilskih Nambikwara, ili kod čileanskih [[Alacaluf]]a koji su živjeli od ribe i sakupljanja priobalnih životinja.

=== Poljoprivreda i sakupljanje ===

[[Datoteka:Manihot esculenta dsc07325.jpg|mini|220px|Korijen manioke, 'žitarica' je Indijancima iz tropske Južne Amerike od kojih peku okrugle plosnate lepinje. Njezin se otrov sakupljao i nakon iskuhavanja koristio kao začin.]]

Poljoprivreda i sakupljanje također su značajni za opstanak ovih Indijanaca. Neka plemena kao što su [[Muskogee]], [[Seminole]], [[Irokezi]], kao i [[Quechua]] i [[Maya]] Indijanaca imala su veoma razvijenu poljoprivredu. Kod Maya postojao je sistem 'milpa', u Quechua se zemlja obrađivala po sistemu 'ayllu'. Ne treba zanemariti ni polja Indijanaca u bazenu Amazone, koji su znali i smrtonosno otrovne biljke naročitim postupkom pretvoriti u hranu.

To je naravno [[manioka]], čak se i njezin otrov ([[cijanovodična kiselina]]) nije bacao nego su od njega kuhanjem pravili začin. Polja ovih plemena iz Amazonije, putopisci redovito opisuju kao veoma čista, bez korova koji bi u europskim njivama rastao po njima. Sakupljanje je prisutno svugdje gdje je prilika da se ima što sakupljati. Indijanci su sakupljali i divlje bilje, divlje plodove, gljive, sjemenke, ličinke, razne insekte (kukce) i ostalo. Na sakupljanju osobiti prosperitet imala su kalifornijska plemena čija je zemlja obilovala žirom i divljim kestenom, od čega su Indijanci [[Pomo]], [[Miwok]], [[Karok]] i drugi proizvodili pogačice, i prema Evi Lips, bili veoma ugojeni. I [[Chippewa]] i [[Menominee]] Indijanci sakupljali su divlju vodenu rižu, po rižinim jezerima u [[Wisconsin]]u i Minnesoti. Ova plemena Lipsova ne naziva sakupljačima nego 'narodima žeteoci', jer se ovdje nije trebalo puno truditi da bi se napunile pune torbe, svojim bogatstvom priroda je hranom opskrbljivala plemena Kalifornije i Velikih jezera.

Sakupljanje je ipak plemenima Zapadnih Šošona gotovo jedini način da prežive. Škrta priroda nudila im je tek ono što pustinja može ponuditi. Ipak oni nisu nestali s tog područja i živjeli su od njenih darova sve do zatvaranja u rezervate.

== Život i običaji ==

Indijanci se međusobno razlikuju jedni od drugih izgledom i običajima. Zemljopisno-klimatski uvjeti, glavni su čimbenik sličnosti njihovih kultura, odnosno pripadnosti nekom kulturnom pojasu. 
[[Datoteka:Steinfigur Peru Huari Slg Ebnöther.jpg|mini|Kultura Huari, Peru.]]
=== Klan, pleme i konfederacija ===

[[Datoteka:Okaina girls by Thomas Whiffen (1914).jpg|mini|Ocaina.]]
[[Datoteka:Peace pipe.jpg|mini|220px|Lula mira plemena [[Sioux]]]]

Institucije i obrasce kulture koje nalazimo kod Indijanaca obiju Amerika, nalazimo širom svijeta. Klan i [[pleme]], tajna društva, parnu kupelj, tabu ili matrifokalnost i drugo nalazimo po raznim dijelovima zemlje. Institucije [[klan]]ova nalazimo i u Africi, i u [[Australija|Australiji]], Amerikama, kao i u [[Škotska|Škotskoj]]. Kod [[Planinski Škoti|Planinskih Škota]] što su iz [[Irska|Irske]] emigrirali oko 375. i koji su zamijenili [[Pikti|Pikte]], klan označava obitelj s istim imenom (prezime), u stara vremena on nije bio prisutan u nizinskom području. Nalazimo ga kod snažnih i velikih plemena ([[sept]]ova), nezavisnih i često u ratu jedni protiv drugih.

Kod Indijanaca je klan sastavni dio dualnih polovica, obično dvije, koje se najčešće označavaju pojmom fratrija ili [[bratstvo]]. Polutke, ili dualne polovice su suparničke, i one su najčešće egzogamne upravo kao i klanovi od kojih su sačinjene. Od ove uobičajene podjele plemena odudaraju neke grupe kao što su [[Delaware Indijanci]], podijeljeni na nešto što Morgan naziva 'praklanovima', Took-seat ('round paw,' 'wolf' ), Pokekooungo ('crawling,' 'turtle') i Pullaook ('non-chewing,' 'turkey'), što je postalo sinonim za 3 grane Delawara: [[Munsee]], [[Unami]], i [[Unalachtigo]]. One imaju svoje totemske ambleme i za Brintona one nisu klanovi. Morganovi 'praklanovi' Delavaraca podijeljeni su na 12 klanova, od kojih su u njegovo doba ''Kornjačama'' (Turtle) dva klana izumrla. Slična odudaranja od klasičnih dualnih organizacija kod Indijanaca nalazimo i u [[Južna Amerika|Južnoj Americi]]. Kod proslavljene irokeške [[konfederacija|konfederacije]], labavog saveza plemena, labavog jer su u svemu bili neovisni što se nije ticalo općeg dobra, znači konfederacije, 'sachemi' su birani uvijek iz istih klanova, i uvijek jednaki broj, koji stupanjem na dužnost, prima titulu, koja mu automatski postaje i osobno ime. Od svih rangiranih sachema dva su mjesta uvijek ostajala nepopunjavana, ali se ponašalo kao da oni tamo sjede. To su sachemski položaji [[Hiawatha|Hiawathe]] i [[Deganawida|Deganawide]], osnivača saveza 'Duge kuće' koji su ujedinili pet naroda i iskorijenili [[kanibalizam]].

Dualnu polovicu nalazimo kako je rečeno na oba američka kontinenta. Kod [[Boróro]] Indijanaca, postoji osnovna podjela na ove dvije glavne fratrije podijeljenih svaka na po 4 klana. Članovi klanova prema oznakama na ' ''ba'' ' navlakama za ud, napravljenih od lišća palme [[babassu]], odmah znaju kojem klanu pripada, ona je u obliku grba. Bororoi su matrilinearni kao i [[Irokezi]], a kod Boróroa ženidba je zabranjena unutar 4 klana jedne polovice. Dječak nakon obreda inicijacije napuštaju majčinu kuću i postaju muškarci. Tada oni prvi put dobivaju [[labreta|labrete]] (usneni nakit) i spomenuti 'ba', kojega su izgleda proizvodile žene. –Kružni oblik sela još je jedan vid kulture raširen među mnogim Indijancima, kao takvog nalazimo ga i kod [[Kiowa]] i [[Sioux]]a i drugih prerijskih plemena, ali i na mnogim mjestima u južnoj Americi kao što su [[Gé]] Indijanci i kod Boróroa, ali ga nema na nekim mjestima kao na sjeveru kod raznih [[Arawakan|Arawaka]], gdje se selo sastoji od jedne ili dvije velike komunalne kuće, strmih krovova.

Boróro selo dijeli se na polovice ''Cera'' (Ečeráe; oblik množine) i ''Tugare'', a što je dobro opisao Lévi-Strauss. Cera je sjeverna polutka, a nasuprot je Tugare. Klanovi Cere raspoređeni su po kućama s istoka na zapad (prema Albisettiju) i teku redom ''badegeba cobugiwu'' ili ''gornje poglavice'', ''bokodori'' (veliki tatu), ''ki'' (ili kíe u Enciklopediji Bororo) odnosno ''tapir'', i ''badegeba cebegiwu'' (''donje poglavice''). Prema mitu polutka tugare prepustila je polutki cera da daju poglavice, što Lévi-Strauss i proučava analizirajući mit o junaku [[Baitigogo]]u. Na drugu stranu kod polovice tugare idu sa zapada na istok i to redom iwaguddu (ptica gralha azul ili plava ptica; [[Uroleuca cristatella]]), arore (gusjenica), apiboré (palma acuri; [[Attalea speciosa]]) i paiwoé ili paiwé (guariba-majmun; Alouatta sp.).

[[Datoteka:Urarina shaman B Dean.jpg|mini|220px|Šaman plemena Urarina. Urarine žive u bazenima rijeka Chambira i Urituyacu u Peruu, a sami sebe zovu Kachá i pripadaju izoliranoj jezičnoj porodici Simacu.]]

Slične običaje zabrane ženidbe unutar klana nalazimo kod matrilineatnog [[Kamilaroi]] plemena s rijeke [[Darling]] u [[Australija|Australiji]], koji imaju 6 klanova ali i posebnu podjelu na 4 muške i 4 ženske klase, a stanje je sljedeće: Muška ženidbena klasa Ipai može tražiti partnera samo u ženskoj klasi Kapota, dalje imamo Kumbo s Mata, Muri s Buta i Kubi s Ipata. Ovo su ženidbene klase i nisu klanovi, osam klanova Kamilaroa su Duli ([[iguana]]), Murira ili klokan, Nemi ili oposum, Dinoun ili emu, Bilba ili bandikut i Nurai ili crna zmija. I unutar Iroquois konfederacije iz [[New York]]a, pa uključujući i [[Tuscarora]] Indijance, sva plemena osim [[Mohawk]]a i [[Oneida]] bijahu razdijeljena na dvije fratrije. Kod [[Mohawk]]a i [[Oneida]] fratriju ne nalazimo, nego nešto slično što smo vidjeli kod Delawaraca. Kod meksičkih Asteka iz doba [[Tenochtitlan]]a i konkviste grad je bio podijeljen na 4 zasebna dijela. Oni su imali različitu nošnju, posebne zastave i u rat su išli kao odvojene grupacije. Na ovaj su se način [[Asteci]] odmah razlikovali. Kod [[Tlaxcalteca]], njihovih neprijatelja, nalazimo vjerojatno identičnu situaciju. U rat se išlo po 'bratstvima' ili 'plemenima', što nije utvrđeno, a svako je imalo posebnu nošnju i zastavu. Isto su vjerojatno razmišljali i Bororo Indijanci koji su klansku pripadnost obilježavali navlakama za ud, ali i po peruškama za strijele u obliku grba. Ukradena stvar odmah bi bila otkrivena jer je svaki klan imao različite grbove.

=== Konfederacije ===

Vječiti ratovi i opasnosti od uvijek mogućih napada, poznatih ili nepoznatih plemena ili pljačkaških bandi, tjerala su ova plemena u saveze. To su bile konfederacije. U Sjevernoj Americi nalazimo konfederacije osobito istočno od [[Mississippi (rijeka)|Mississippija]]. Tako imamo da su 'plemena' u stvari konfederacije, to su u Atlantskom primorju i zaleđu (Sjeveroistočne Velike šume): [[Powhatan]], [[Nanticoke]], [[Metoac]], [[Iroquois]], [[Abenaki]], [[Pennacook]], [[Wappinger]], [[Wampanoag]], [[Narragansett]] i još neki. Na Jugoistoku kod ratarskih plemena [[Muskhogean]] nalazimo konfederaciju Creek, zapadno od njih 3 [[Caddo]] konfederacije: [[Kadohadacho]], [[Hasinai]] i [[Natchitoches]]. I njihov izdanak Crni Poni (Black Pawnee ili [[Arikara]]) bili su konfederacija. [[Pawnee]] su bili konfederacija od 4 bande. Na preriji neprijatelji Pawneeja, konfederacija su bili [[Sioux]] Indijanci, i njima zapadni Indijanci [[Blackfoot]]. Na krajnjem zapadu uz Pacifičku obalu nalazimo na 22 plemena [[Nootka]] od kojih je konfederacija bila poznata kao [[Aht]]. Savezna plemena bila su zastupana od svojih poglavica na plemenskim vijećima, a o svemu lokalnom odlučivali su sami. Nelojalnost konfederaciji povlačila je konzekvence. Tako su Oneida Indijanci, iz saveza Irokeza, morali biti preseljeni čak u [[Wisconsin]], što je američka vlada i učinila, kako bi ih spasila osvete veoma zloglasnih irokeških ratnika. Konfederacija [[Iroquois]], nije imala saveznika. Bili su u ratu sa svim ostalim Indijancima njima nesrodnim, ali i u ratu sa svim irokeškim plemenima, koja nisu bila u savezu s njima. Zbog ovoga su i stradali gotovo svi irokeški narodi što su ih okruživali, osim [[Cherokee]]ja koji su živjeli predaleko na jugu, a i previše moćni. Irokeze su na jugu zaustavila tek snažna plemena Čerokija i [[Catawba]], na sjeveru ratoborna plemena saveza Abenaka, a napose borbeni [[Sokoki]], čija je povijest jedan dugački rat, a jedini saveznici njihovi prijatelji [[Francuzi]].

=== Kanibalizam ===

Pripadnost jednoj etno-lingvističkoj skupini ne znači da imaju i sličnu materijalnu kulturu, ona je vjerojatno uvijek uvjetovana prilikama u kojima žive. Na Sjeverozapadnoj obali u zemlji Indijanaca [[Kwakiutl]], [[Nootka]], [[Tlingit]], [[Tsimshian]] [[Bella Coola]], [[Haida]], [[Quileute]], [[Skokomish]], [[Chinook Indijanci|Chinook]] i [[Coast Salish]], pa i južnije, u zemlji što je naseljavaju Indijanci iz Oregona i Kalifornije: [[Coos]], [[Alsea]], [[Yaquina]], [[Tututni]], [[Karok]], [[Wiyot]] i [[Yurok]], govorimo o kulturi Sjeverozapadne obale.

Plemena ovih Indijanaca pripadaju u desetak etno-lingvističkih porodica koja su razvila jednu vrst kulture. To je kultura orijentirana moru i kanuima. Riba ima veliku ulogu u njihovoj prehrani, i bili su dovoljno bogati, da si mogu priuštiti bogatiji društveni život, razviti umjetnost u drvorezbarstvu, tkanju, pa i da budu oholi u svojim ceremonijama potlatcha, u kojima se nemilice trošilo, dijelilo i uništavalo bogatstvo, i na taj si način priskrbio ugled. Što je priroda bila darežljivija, ovi su ljudi uspjeli izgraditi bogatije društvo. Haide, Tsimshiani, Kwakiutli i Nootke, spadaju svakako u najbogatije.

No, ova društva nisu baš bila toliko romantična, kako bi se pomislilo na prvi pogled. Bila su to i društva koja su prakticirala [[ropstvo]], imali su niz neobičnih običaja, a bilo je i ljudožderstva. McDowell drži da su antropofagiju prakticirala mnoga Sjeverozapadna plemena, tajno društvo hamatsa kod Kwakiutla ostatak je tih običaja. Običaje antropofagije Kwakiutla izučio je [[Jim McDowell]], i opisao u svom djelu ''Hamatsa: The Enigma of Cannibalism on the Pacific Northwest Coast''. [[Heinrich Zimmerman]], njemački mornar što je služio na ' ''Resolution'' 'u kapetana Jamesa Cooka, piše u svom publiciranom žurnalu za Mowachaht Indijance sa zaljeva Nootka na otoku [[Vancouver]] da 'suše ljudsko meso koje su jeli s užitkom i molili ih da probaju i oni'.

O brutalnostima nekih običaja Sjeverozapadnih Indijanaca piše i engleski kapetan [[James Strange]], koji [[1778.]] posjećuje [[Nootka Sound]], kojemu je Callicum, zet poznatog poglavice [[Maquinna]], pokušao prodati tri šake i glavu, govoreći mu da je to dobro za jesti. O običajima kanibalizma stizale su vijesti sa sviju strana svijeta. U Americi je, izgleda, bilo kanibalizma u raznim kulturnim područjima.

Nalazimo ga i kod [[Irokezi|Irokeza]], gdje se provodilo kod [[Mohawk]] Indijanaca, a možda i drugih plemena, ali prije uspostave saveza Haudenosaunee. Na preriji ga znamo kod [[Pawnee]] Indijanaca, a Dr. [[William Jones]], kaže da su ga poznavali i [[Leech Lake Chippewa]]. Kod [[Skidi]]-Pawnee Indijanaca, običavali su žrtvovati djevojke Jutarnjoj zvijezdi ''Ho-Pir-i-Kuts'' (Morning Star), kasnije je ovo ukinuo poglavica [[Petalesharo]]. Pawnee pripadaju porodici [[Caddoan]] Indijanaca, srodni su [[Caddo]]ima, i za njih se zna da su prakticirali [[kanibalizam]] i žrtvovanja. Pawnee su bili jedino prerijsko pleme koje je prinosilo ljudske žrtve, sjeverno od Meksika. Kanibalizam su Pawnee donesli sa sobom vjerojatno iz zemlje [[Caddo]] Indijanaca. Ratnik koji se u borbi pokazao hrabro Pawnee-neprijatelju biti će najvjerojatnije pojeden. Plemena [[Pawnee]] i njima nesrodni [[Shawnee]] iz grupe [[Algonquian]], upravo su na zlu glasu zbog kanibalizma. Svladanom neprijatelju Pawnee će pojesti i [[srce]] i [[mozak]], hrabrost neprijatelja, vjeruju oni, preći će tako na njih. Mozak se jeo kao bi se stekla inteligencija neprijatelja. Sličnih običaja nalazimo kod raznih plemena širom svijeta.

Ovaj obrazac jedenja srca i mozga ubijenog neprijatelja nalazimo kod svih lovaca na glave, i veoma poznatih [[Dajaci|Dajaka]] iz [[Azija|Azije]] i strašnih [[Carib]] Indijanaca iz Malih Antila. –Ništa manje opasni bijahu i veoma civilizirani [[Asteci]], kod kojih se srce žrtvovalo bogovima, a meso bi bilo razrezano i razdijeljeno narodu. Mitove o kanibalizmu nalazimo širom Amerike, sve do [[Ognjena Zemlja|Ognjene Zemlje]] gdje se govori o divu-ljudožderu.

[[Endokanibalizam]], jedan je od oblika [[antropofagija|antropofagije]] koje nalazimo kod plemena Južne Amerike, spominje se kod nekih [[Yanomami|Yanomama]] iz [[Roraima|Roraime]], kod njima udaljenih Indijanaca [[Maxubí|Maxubi]] u Rondôniji o kojima piše nesretni Fawcett, pa dalje kod [[Panoan]] plemena [[Amahuaca]], s čime je bila upoznata [[Gertrude Evelyn Dole]] (1915-2001).Maxubí

== Kulturna područja ==
=== [[Sjevernoamerički Indijanci]] ===

Zemljopisno-klimatski uvjeti uvjetovali su nastanku više kulturnih pojaseva na području [[Sjeverna Amerika|Sjeverne Amerike]].

* ''[[Subarktički Indijanci]] ([http://www.dkimages.com/discover/previews/744/50016341.JPG vidi]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }})'' (Subarctic Indians), u [[Kanada|Kanadi]] i [[Alaska|Aljaski]], gdje nalazimo plemena [[Athapaskan|Atapaskana]] i [[Algonquian]] Indijanaca. Najpoznatija plemena toga područja su [[Montagnais]], [[Atikamekw]], [[Naskapi]], [[Cree]], [[Chipewyan]], [[Dogrib]], [[Beaver]], [[Carrier]], [[Slavey]], [[Han Indijanci|Han]], [[Tutchone]], plemena [[Kutchin]] ([[Takkuth-kutchin]], [[Vunta-kutchin]], [[Tranjik-kutchin]], [[Kutcha-kutchin]], [[Natsit-kutchin]], [[Tennuth-kutchin]], [[Tatlit-kutchin]], [[Nakotcho-kutchin]], [[Dihai-kutchin]]) i [[Khotana]] ([[Ingalik]], [[Tanaina]], [[Ahtena]], [[Koyukon]]) nadalje [[Tagish]], [[Tahltan]], [[Sekani]], [[Nahane]] (s [[Kaska]]), [[Mountain]], [[Hare]], [[Bear Lake|Satudene]]; izumrli [[Beothuk]]. Kultura ovih Indijanaca je prilično slična. Njezini česti simboli su [[krplje]], [[kanu]], [[toboggan]], [[snježne naočale]]. Odjeća je krznena. Lov i ribolov glavni je oblik privređivanja ovih Indijanaca.
* ''[[Indijanci Sjeverozapadne obale]] ([http://cache.eb.com/eb/image?id=5536&amp;rendTypeId=4 vidi]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }})'' (Northwest Coast Indians). Ovo su bez sumnje najbogatija plemena Indijanaca Sjeverne Amerike. Oni nastavaju područje uz Pacifičku obalu Sjeverne Amerike od Kalifornije na jugu, do zaljeva [[Yakutat (zaljev)|Yakutat]] u [[Alaska|Aljaski]] na sjeveru. Predstavnici ove kulture pripadaju velikim skupinama poznatim kao [[Kwakiutl]], [[Tsimshian]], [[Tlingit]], [[Haida]], [[Bella Coola]], Coast Salish i manja plemena iz Kalifornije, [[Oregon]]a i [[Washington]]a. Društva s juga ovog područja znatno su siromašnija, a i njihove zajednice su znatno manje. Ovom krugu pripada [[kultura]] gradnje velikih [[totem]]a, gradnji [[cedar|cedrovih]] kuća s krovovima na dvije vode, prekrasno tkanje [[chilkat-ogrtači|chilkat-ogrtača]] (koji su često nevjerojatno skupi), orijentiranost [[more|moru]], izgradnja drvenih velikih kanua, [[ropstvo]], i nadasve veoma poznate rastrošne svečanosti '[[potlač|potlach]]'.
* ''[[Indijanci Platoa]] ([http://cache.eb.com/eb/image?id=5538&amp;rendTypeId=4 vidi]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }})'' (Plateau Indians). Indijanci s Platoa naseljavaju kraj u području rijeke Columbije. Ovdje je raširena kultura ribara (može se govoriti o pravim ichtyophazima, jedačima riba s veoma slabim zubima) i kopačima korijenja [[camas]] i [[shanataque]] (ili 'Indian Thistle' Cirsium edule) Plemena ovog područja pripadaju grupama [[Shahaptian]] ([[Umatilla]], [[Tygh]], [[Tenino]], [[Yakima]], [[Nez Percé]], [[Palouse]], [[Walla Walla]]), [[Waiilatpuan]] ([[Cayuse]], [[Molala]]), [[Salishan]] ([[Shuswap]], [[Lillooet]], [[Ntlakyapamuk]], [[Spokane]], [[Coeur d’Alêne]], [[Pend d’Oreille|Kalispel]], [[Okanagon|Okanogan]], [[Nespelem]]), [[Kitunahan]] ([[Kutenai]]), [[Chinookan]] ([[Wasco]] [[Wishram]] i [[Watlala|Dog River Indijanci]] ili Cascade), [[Lutuamian]] ([[Modoc]], [[Klamath]]) i [[Athapaskan]] (Nicola ili [[Stuwihamuk]]; koji danas govore thompson jezikom). Oni su se sezonski pokretali u potrazi za ribom i biljem. 
[[Datoteka:Edward S. Curtis Collection People 100.jpg|mini|Pomo Indijanka]]

* ''[[Kalifornijski Indijanci]] (http://cache.eb.com/eb/image?id=5537&amp;rendTypeId=4{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} vidi)'' (California Indians). Kako samo ime kaže ova plemena naseljena su u Kaliforniji i imaju sami za sebe tipičnu kulturu sakupljača žira. Ipak treba naglasiti da ne pripadaju sva kalifornijska plemena ovoj grupi, jer su neki predstavnici Indijanaca Sjeverozapadne obale. Ova pleme više-manje su malena, podijeljena po brojnim plemenima i oskudno obučena. Prijateljica i dobra poznavateljica Indijanaca [[Eva Lips]], navodi da su sva ova plemena veoma dobro uhranjena, na tome zahvaljuju žiru od kojega naročitim postupkom dobivaju brašno i peku pogačice '[[acorn bread]]', odnosno [[kruh]] od žira. Glavna plemena su: [[Maidu]], [[Miwok]], [[Chumash]], [[Yokuts]], [[Shasta]], [[Chimariko]], [[Achomawi]], [[Atsugewi]], [[Yana]], [[Yahi]], [[Wintu]], [[Nomlaki]], [[Patwin]], [[Yuki]], [[Pomo]], [[Wappo]], [[Nisenan]], [[Costanoan]], [[Salinan]], [[Esselen]], [[Kitanemuk]], [[Akwa’ala]], [[Ipai]], [[Tipai]], [[Kamia]], [[Cupeño]], [[Luiseño]], [[Cahuilla]], [[Juaneño]], [[Gabrieleño]], [[Nicoleño]], [[Fernandeño]], [[Serrano]].
* ''[[Indijanci Velikog Bazena]] ([http://www.cabrillo.edu/~crsmith/basin.gif vidi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060620232205/http://www.cabrillo.edu/~crsmith/basin.gif |date=2006-06-20 }})'' (Great Basin Indians). U području Velikog slanog bazena naseljena su (u zapadnim predjelima, Nevada) siromašna sakupljačka plemena [[Shoshoni|Šošona]] koji su u stvari bili 'noga'-Indijanci. Oni su neprekidno bili u pokretu za hranom, bobicama, korijenjem, raznim plodovima, sitnom divljači i drugim. Jelo se bukvalno sve. Istočno od njih u područjima [[Utah]]a, [[Wyoming]]a i [[Colorado|Colorada]] Indijanci su posjedovali konje pa su se formirali u pljačkaške bande. Oni su bili puno mobilniji i opasniji od svojih zapadnih rođaka. Ove Šošone klasificiraju u [[Numic]]-govornike. U Zapadne Numic-govornike ubrajaju se: [[Sjeverni Pajuti|Northern Paiute]], [[Owens Valley Pajuti]], dvije grupe [[Mono]] Indijanaca i pleme [[Bannock]] iz Idaha. Središnjoj skupini Numica pripadaju [[Western Shoshoni]], Indijanci [[Panamint]] ili Koso, [[Gosiute]], [[Wind River]] (njihov su ogranak Komanči /[[Comanche]]/), i Indijanci [[Weber Ute]] (tako krivo nazivani jer ne pripadaju u Ute). U Southern (ili Južne) Numic-govornike pripadaju: [[Northern Ute]], [[Southern Ute]], [[Tumpanogots]], [[Pahvant]], [[Fish Lake Juti]], [[Red Lake Juti]], [[Kawaiisu]], i bande [[Pajuti|Južnih (Southern) Paiuta]]: [[Las Vegas Pajuti]], [[Shivwits]], [[Uinkarets]], [[Moapa]] i [[Chemehuevi]].
[[Datoteka:Langs N.Amer.png|mini|lijevo|220px|Jezične porodice sjevernoameričkih domorodaca]] 
* ''[[Jugozapadni Indijanci]] ([http://cache.eb.com/eb/image?id=5540&amp;rendTypeId=4 vidi]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }})'' (Southwest Indians).Jugozapadni Indijanci nastanjuju krajeve američkog Jugozapada od New Mexica preko Arizone do donjeg toka Colorada. Ovdje zapravo nalazimo ratarsko stanovništvo iz grupe [[Yuman]]skih i [[Piman]]skih plemena, kao i posebnu grupu seoskih plemena s pueblo kulturom. U pueblo ili seoska plemena ubrajaju se [[Zuñi]], šošonsko pleme [[Hopi]] i plemena grupe [[Tanoan]]. [[Apači|Apačka]] plemena kao i [[Papago]] su nomadi.
[[Datoteka:Chief_Quanah_Parker_of_the_Kwahadi_Comanche.jpg|mini|Quanah Parker, poglavica Komanča]]

* ''[[Prerijski Indijanci]] ([http://www.utexas.edu/courses/wilson/ant304/projects/projects98/krochenskip/oampeop009m4.gif vidi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070312023432/http://www.utexas.edu/courses/wilson/ant304/projects/projects98/krochenskip/oampeop009m4.gif |date=2007-03-12 }})'' (Plains Indians). Oni su stanovnici prerija, područja od rijeke Saskatchewan na sjeveru do južnog Teksasa. Ovamo pripadaju najslavnija plemena američkih domorodaca. Oni su nomadski jahači i lovci na bizone. Pošto su navikli na prostranstva i lutanja pružali su najžešći otpor bijelim naseljenicima. Predstavnici su im sa sjevera na jug: [[Plains Cree]], [[Assiniboin]], [[Blackfoot]] (Crna Stopa), [[Gros Ventre]], [[Hidatsa]], Vrane ([[Crow Indijanci|Crow]]), [[Mandan]], [[Cheyenne]], [[Arikara]], [[Teton]], [[Santee Sioux]], [[Arapaho]], [[Omaha Indijanci|Omaha]], [[Pawnee]], [[Kiowa]], [[Comanche]].
* ''[[Indijanci Sjeveroistočnih šuma]] ([http://cache.eb.com/eb/image?id=5542&amp;rendTypeId=4 vidi]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }})'' (Northeast Woodland Indians). Indijanci Sjeveroistočnih šuma pripadaju porodicama [[Iroquoian]] i [[Algonquian]]. To je domovina 'wigwama', velikih drvenih kuća opasanim palisadama. Oni su lovci i ribari ali i uzgajivači kukuruza. Odavde su došle i [[kokice]] 'pop corn' koje su [[Irokezi]] nosili sa sobom prilikom odlaska u višednevne lovove ili ratne pohode. Najpoznatija plemena ovog područja su [[Irokezi]] (Iroquois), [[Huron Indijanci]], [[Erie Indijanci|Erie]], [[Susquehanna]], [[Wappinger]], [[Wampanoag]], [[Mahican]] (poznati Mohikanci), [[Metoac]], [[Powhatan]] (kod nas poznati po crtiću o djevojci [[Pocahontas]]), [[Nanticoke]], [[Conoy]], [[Pennacook]] i drugi.
* ''[[Jugoistočni Indijanci]] ([http://cache.eb.com/eb/image?id=5543&amp;rendTypeId=4 vidi]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }})'' (Southeast Indians). Ovo područja [[Datoteka:Rc11016 Timucua trapping fish.jpg|mini|lijevo|Na slici [[Jacquesa Le Moyne]] (1564) Timucua Indijanci love ribu]] obuhvaća jugoistok Sjeverne Amerike, od atlantske obale na zapad do istočnog Texasa, na sjever do unutrašnjosti Virginije. Jugoistočna plemena su seosko ratarsko stanovništvo. Ovdje su na cijeni kukuruz i njegova svečanost 'Green Corn Dance' ili 'Ples zelenog kukuruza'. Neka od ovih plemena poznavali su i [[hambar]]e u koje, po Evi Lips, 'nije mogao ući ni miš'. Plemena ovog područja pripadaju porodicama [[Muskhogean]] (po novijoj ortografiji Muskogean), [[Natchesan]], [[Caddoan]], [[Siouan]], [[Attacapan]], [[Chitimachan]] i [[Tonikan]]. Glavna plemena su: [[Muskogee|Creek]], [[Seminole]], [[Timucua]], [[Yuchi]], [[Biloxi Indijanci|Biloxi]], [[Chitimacha]], [[Atakapa]], [[Tunica]], [[Natchez]], [[Choctaw]], [[Chickasaw]], [[Akokisa]], [[Hasinai]], [[Adai]], [[Taensa]], [[Kadohadacho]], [[Natchitoches]], [[Chakchiuma]], [[Pascagoula]], [[Bayogoula]], [[Avoyel]], [[Chawasha]], [[Washa]], [[Chatot]], [[Chiaha]], [[Yamasee]], [[Fresh Water Indijanci|Fresh Water]], [[Ais]], [[Calusa]], [[Tequesta]], [[Jeaga]], [[Cusabo]], [[Congaree]], [[Cape Fear Indijanci|Cape Fear]], [[Waxhaw]], [[Winyaw]], [[Cherokee]], [[Woccon]], [[Manahoac]], [[Tutelo]], [[Monacan]], [[Eno Indijanci|Eno]], [[Sugeree]], [[Catawba]], [[Nahyssan]], [[Hitchiti]], [[Koasati]], [[Alabama Indijanci|Alabama]], [[Tohome]], [[Eufaula]], etc.
* ''[[Mezoamerički Indijanci]]'' [[Amuzgo]], [[Cakchiquel]], [[Chol|Ch'ol Maya]], [[Matlatzinca]], [[Mixe]], [[Mixtec]], [[nahuatlan|Nahuatl]]/[[Aztec]], [[Itzá|Itza Maya]], [[Tequistlatec|Oaxaca Chontal]], [[Pipil]], [[Popoluca]], [[Chontal|Tabasco Chontal]], [[Tlahuica]], [[Toltec]], [[Yucatec|Yucatan Maya]], [[Zapotec]], [[Zoque]]
* ''[[Indijanci karipskog područja]]'' Pripada mu Veliki i Mali Antilijužni diio Srednje Amerike i jug Floride. Plemena: [[Arawak]], [[Boruca]], [[Bribri]], [[Cábecar]], [[Carib]], [[Changuena]], [[Corobici]], [[Cueva]], [[Cuna]], [[Dorasque]], [[Garifuna]], [[Guajiro]], [[Guaymí]], [[Guetar]], [[Igneri|Inyeri]], [[Carib|Island Carib]], [[Guatuso|Maleku]], [[Mískito|Miskito]], [[Move]], [[Murire]], [[Paraujano]], [[Paya|Pech]], [[Rama Indijanci|Rama]], [[Shebayo]], [[Taino]], [[Térraba|Teribe]], [[Voto]].

=== [[Srednjoamerički Indijanci|Indijanci Srednje Amerike]] ===
* ''Središnji Meksiko'' (Central Mexico) Predstavnici: [[Nahuatlan|Nahuatl]], [[Otomí]], [[Chontal]], [[Ixcatec]], [[Tarascan]], [[Mixtec]], [[Zapotec]].
* ''Obala Vera Cruza'' (Vera Cruz Coast) Predstavnici: [[Totonac]], [[Tamaulipec]], [[Huastec]], [[Popoluca]].
* ''Poluotok Yucatan'' (Yucatan Peninsula) Predstavnici: [[Yucatec]], [[Mazatec]], [[Mopán]].
* ''Južne ravnice'' (S: Lowlands) Predstavnici: [[Zoque]], [[Tzeltal]], [[Tzotzil]], [[Lacandon]], [[Quiché]], [[Ixil]], [[Itzá]], [[Misquito]], [[Jicaque]].
* ''Južne planine'' (S. Highlands) Predstavnici: [[Pipil]], [[Xinca]], [[Achi]], [[Lenca]], [[Nicarao]], [[Nicoya]], [[Ulva]], [[Rama Indijanci|Rama]], [[Boruca]], [[Guaymí]], [[Cuna]], [[Talamanca]].
* ''Veliki Antili'' (Greater Antilles) Predstavnici: [[Ciboney]], [[Sub-Taino]], [[Taino]], [[Ciguayo]], [[Guanahatabey]]
* ''Mali Antili'' (Lesser Antilles) Predstavnici: Island [[Carib]], [[Igneri]].

=== [[Južnoamerički Indijanci]] ===
* ''Sjever'' (Northern) Predstavnici: [[Choco]], [[Chibcha]], [[Caquetio]], [[Tairona]], [[Guajiro]], [[Mompox]], [[Timote]], [[Achagua]], [[Yaruro]], [[Otomaco]], [[Guamontey]], [[Guahibo]], [[Sáliva|Saliva]], [[Cumanagoto]].
* ''[[Gvajansko gorje]]'' (Guiana Highlands) Predstavnici: [[Arawak]], [[Warrau|Warao]], [[Galibi]], [[Tiriyó|Tirio]], [[Wapishana]], [[Oyana]].
* ''Amazon'' (Amazon) Predstavnici: [[Bora]], [[Cubeo]], [[Yanomami]], [[Wai-Wai]], [[Jívaro]], [[Barauana]], [[Apalaí]], [[Tupinamba]], [[Yagua]], [[Xipibo]], [[Kanamari]], [[Maué|Maue]], [[Munduruku]], [[Kayapo]], [[Amahuaca]], [[Mashco]], [[Tacana]], [[Sirionó|Siriono]], [[Chiquito]], [[Paressí|Paressi]], [[Nambikwara]], [[Bakairi]].
* ''[[Brazilsko visočje]]'' (Brazilian Highlands) Predstavnici: [[Xavante]], [[Boróro]], [[Guato]], [[Guarani]], [[Tupí]], [[Kaingáng|Kaingang]], [[Tupinamba]], [[Botocudo]], [[Caiapós do Sul]], [[Xakriaba]]
* ''[[Ande]]'' (Andes) Predstavnici: [[Aconipa]], [[Cayapa]], [[Manta]], [[Tumbes]], [[Huancavilca]], [[Chincha]], [[Huanca]], [[Quechua]], [[Aymara]], [[Atacama]], [[Diaguita]], [[Mapuche]].
* ''[[Gran Chaco]]'' (Gran Chaco) Predstavnici: [[Chiriguano]], [[Zamuco]], [[Chamacoco]], [[Lengua]], [[Toba]], [[Mataco]], [[Chané|Chane]], [[Ashluslay|Chulupi]], [[Mocoví|Mocovi]], [[Tonocoté]], [[Abipón]]
* ''[[Pampas]]'' (Pampas) Predstavnici: [[Huarpe]], [[Charrua]], [[Chana-Mbegua]], [[Querandí|Querandi]], [[Minuane]], [[Puelche]], [[Pehuenche]], [[Poya]], [[Tehuelche]].
* ''[[Ognjena zemlja]]'' (Tierra del Fuego) Predstavnici: [[Chono]], [[Alacaluf]], [[Yahgan]], [[Ona]], [[Haush]].

O tajnim obredima, licima, mitovima i figurama južnih patagonskih naroda pisao je čilsko-hrvatski povjesničar [[Sergio Laušić Glasinović]].&lt;ref&gt;[http://www.memoriachilena.cl//temas/documento_detalle2.asp?id=MC0000937 Memoria chilena]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Sergio Lausic Glasinovic: Ceremonias secretas - Rostros, mitos y figuras de las etnias patagónicas australes, . Magallanes, 1994., (Punta Arenas : Impresos Horizonte) [http://www.memoriachilena.cl/archivos2/pdfs/MC0000937.pdf pdf]&lt;/ref&gt;

== Popis plemena ==
* '''[[Dodatak:Popis etnonima domorodačkih plemena Amerike]]'''
* '''[[Dodatak:Popis indijanskih plemena po kulturnim područjima]]'''
* [[Klasifikacija plemena američkih Indijanaca: Aconipa-Caraja]]
* [[Klasifikacija plemena američkih Indijanaca: Carib-Lutuami]]
* [[Klasifikacija plemena američkih Indijanaca: Machacali-Salinan]]
* [[Klasifikacija plemena američkih Indijanaca: Salish-Zuñi]]
* [[Glavne grupe i porodice Indijanaca]]
== Povezano ==
* [[Brazilski Indijanci]]
{{Indijanci}}

== Literatura ==
* [[Eva Lips]], Knjiga o Indijancima /Das Indianerbuch, Leipzig, 1984/.
* Handbook of American Indians (1906) by Frederick W. Hodge. A listing of over 800 Indian Tribes in the United States and Canada.
* Steward, Julian. H. (ed.). 1946-59. Handbook of South-American Indians (7 vols).
* Loukotka, Chestmír 1968. Classification of South-American Indian Languages. Los Angeles: Latin American Center, University of California.

=== Izvori ===
{{izvori}}

== Poveznice ==
* [[Glavne grupe i porodice Indijanaca A-L]]
* [[Glavne grupe i porodice Indijanaca M-Ž]]
* [[Jezične porodice indijanaca]]
* [[Indijanski rezervati]]
* [[Poznati Indijanci]]

=== Wikipedije na indijanskim jezicima ===
==== Sjeverna Amerika ====
* algonkinske
** [[:cr:]] na cree-u/nēhiyaw jeziku
** [[:chy:]] na čejenskom/tsetsêhestâhese jeziku
* atabaskanske
** na navaju/diné bizaad jeziku
* irokeške
** [[:chr:]] na čirokijskom

==== Srednja Amerika ====
* uto-aztečke
** [[:nah:]] na nahuatlu/nawatlahtoli jeziku

==== Južna Amerika ====
* aymaranske
** [[:ay:]] na aymaranskom/aymar aru jeziku
* kečuanske (quechua)
** [[:qu:]] na kečuanskom/runa simi jeziku
* tupijske
** [[:gn:]] na guaranskom/avañe'e) jeziku
** [[:gn:]] na tupijskom/abanhe'enga jeziku
* muskogeanske
** [[:mus:]] na creek/muskoke jeziku
** [[:cho:]] na choctaw/chahta jeziku

=== Ostali projekti ===
{{WProjekti
|commons        = Native Americans
|commonssh      = Indijanci
|commonscat     = 
|commonscatsh   = 
|wikivrste      = 
|wikivrstesh    = 
|wikizvor       = 
|wikizvor_autor = 
|wječnik        = 
|wikiknjige     = 
|wikicitat      = 
}}

== Isprika zbog genocida ==
Senat SAD-a prihvatio je rezoluciju kojom se službeno ispričavaju američkim Indijancima za sve zločine koje su nad njima počinili.
&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.bitno.ba/vijesti/svijet/amerika-se-ispricala-indijancima |access-date=2013-09-29 |archive-date=2009-10-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091011031816/http://www.bitno.ba/vijesti/svijet/amerika-se-ispricala-indijancima |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=113728438&lt;/ref&gt;
To isto je učinila i Kanada.
Larry J. Zimmerman procjenjuje pretkolumbovsko pučanstvo Sjeverne Amerike (današnji SAD i Kanada) na oko 20 000 000 ljudi. Europski kolonizatori su se pitali odakle su došli ti domorodački narodi i, kako nisu spomenuti u Bibliji, imaju li uopće dušu i jesu li to uopće ljudi? Katolička crkva naposljetku je 1537. godine Indijance proglasila djecom Božjom, ali to nije spriječilo agresiju prema domorodačkom načinu života. Prvi su bijelci u Americi, poznati po vjerskoj zatucanosti, nagađali kako su Indijanci zapravo potomci izgubljenih plemena izraelskih.

Genocidna kampanja protiv domorodaca u SAD-u (Indijanski ratovi) okončana je tek 1924. godine uspostavom sustava rezervata koji je i danas na snazi te davanjem državljanstva i prava glasa. Godine 1990. donesen je Zakon o zaštiti i repatrijaciji grobova sjevernoameričkih domorodaca (Native American Graves Protection and Repatriation Act), koji propisuje ljudske ostatke i grobna dobra, kao i svete objekte u vlasništvu saveznih institucija, vratiti udruženim plemenima. Sijuksi pokušavaju na sudovima vratiti zemlju na svom svetom području Paha Sapa (Black Hills/Crna brda). U Kanadi je 1999. uspostavljena savezna država Nunavut (inuitski: naša zemlja), pod nadležnošću Inuita koji u njoj čine 85% stanovništva. Energetska kriza s početka 1970-ih omogućila je zaposlenje i prihode određenom broju plemena u čijim su rezervatima postojala mineralna bogatstva. Najvažniji gospodarski napredak mnogim plemenima predstavljala je izgradnja kockarnica, koja im je bila dopuštena 1978. godine Zakonom o regulaciji kockanja (Indian Gaming Regulatory Act). Godine 2000. nešto više od 100 priznatih plemena (ukupno ih je 500) imalo je aktivne kockarnice, a podjela njihova prihoda konačno je plemenima omogućila pristojan životni standard omogućen poboljšanjem infrastrukture, kvalitetnijim stanovanjem, cestama, medicinskom skrbi i školstvom. Meskwaki i Ojibwe prihode su iskoristili za ponovni otkup svoje plemenske zemlje, a veliki dio te zemlje vraćen je tradicionalnom načinu uporabe (uzgoj divlje riže). Organizacije poput Indijanske komisije za ribu i divljač Velikih jezera (Great Lakes Indian Fish and Wildlife Commision) rade s ciljem očuvanja resursa i edukacije javnosti o pravima iz sporazuma i domorodačkoj ekologiji. Iako se u posljednje vrijeme nastoji umjesto izraza Indijanac (American Indian) rabiti izraz izvorni Amerikanac (Native American) u SAD-u ili Prvi narodi (First Nations) u Kanadi, mnogi domoroci pojam Indijanac ne smatraju uvrjedljivim (American Indian Movement). To ionako nije jedan narod nego stotine posve različitih naroda koji govore stotinama različitih jezika i nisu imali jedinstveno ime za sebe prije agresije bijelih kolonizatora.
=== Izvori ===
{{izvori|2}}

== Galerija ==

&lt;gallery&gt;
Datoteka:Abenaki Tribe.jpg|[[Abenaki]], porodica [[Algonquian]]
Datoteka:Nana amerindien.jpg|[[Apači|Apač]], (Nana). porodica [[Athapaskan]], Jugozapad SAD-a
Datoteka:Chief-59.jpg|[[Apalachee]] (poglavica Gilmer Bennett), porodica [[Muskhogean]]
Datoteka:Scabby Bull, Arapaho.gif|[[Arapaho]], porodica Algonquian
Datoteka:Chief Yellow Boy.jpg|[[Assiniboin]], porodica [[Siouan]]
Datoteka:CurtisIndian.png|[[Atsina]] ili Gros Ventre, porodica [[Algonquian]].
Datoteka:Bolivia aymara praying loc.jpg|[[Aymara]]
Datoteka:Bannock.jpg|[[Bannock]] (porodica [[Shoshonean]]), Idaho
Datoteka:Shanawdithit portrait.jpg|[[Beothuk]] (žena; [[Shanawdithit]]), porodica [[Beothukan]], [[Kanada]]
Datoteka:Lester Skeesuk.jpg|[[Brothertown]], (Lester Skeesuk; [[Narragansett]]-[[Mohegan]]), porodica Algonquian
Datoteka:Edward S. Curtis Collection People 056.jpg|[[Cahuilla]], porodica Shoshonean, Kalifornija
Datoteka:Kalina young 1892.jpg|[[galibi|Kali'na]]
Datoteka:Catawba 1913.jpg|[[Catawba]], porodica Siouan.
Datoteka:Umpine.jpg|[[Cayuse]], porodica [[Waiilatpuan]]
Datoteka:Chemehuevi boy.png|[[Chemehuevi]] (dječak), porodica Shoshonean
Datoteka:Blowgun demonstration in Oconaluftee Indian Village, Cherokee, North Carolina.jpg|[[Cherokee]] demonstrira sa puhaljkom (selo Ocanaluftee), porodica [[Iroquoian]]
Datoteka:Wolf Robe yo.jpg|[[Južni Šajeni|Cheyenne, Southern]], porodica Algonquian
Datoteka:Chickasaw.jpg|[[Chickasaw]] (mladi ratnik), porodica Muskhogean.
Datoteka:Pisatuntema in Partial Native Dress with Native Hairstyle and with Ornaments 1909.jpg|[[Choctaw]] sa tradicionalnom frizurom, porodica Muskhogean
Datoteka:Klallam people near canoe.jpg|[[Clallam]] sa kanuom, porodica Salishan
Datoteka:Comanche in winter.jpg|[[Comanche]], Teksas. Porodica Shoshonean
Datoteka:Edward S. Curtis Collection People 094.jpg|[[Cowichan]], porodica Salishan
Datoteka:Poundmaker.png|[[Cree]] (skupina Plains Cree), porodica Algonquian
Datoteka:Lumbee.jpeg|[[Croatan|Lumbee]] (Croatan; lijevo) sa američkom kongresnicom, porodica Algonquian
Datoteka:Curley.jpg|[[Crow Indijanci|Crow]] izviđač, porodica Siouan
Datoteka:Lenape01.jpg|[[Lenni Lenape|Delaware]], porodica Algonquian
Datoteka:Edward S. Curtis Collection People 074.jpg|[[Diegueño]], porodica Yuman
Datoteka:KickingHorse.jpg|[[Flathead]], porodica [[Salishan]]
Datoteka:Tongva woman.jpg|[[Gabrieleño]], porodica Shoshonean
Datoteka:Gaviao 2573a.JPG|[[Gavião do Pará‎]]
Datoteka:AlteHaba-Indianerin von derKoniginChalotte-Insel inBritisch-Kolumbia mitNasenring undLippenpflock2.jpg|[[Haida]] žena sa nosnim ukrasom. porodica [[Skittagetan]]
Datoteka:Noia havasupai.jpg|[[Havasupai]] djevojka, porodica [[Yuman]].
Datoteka:Edward S. Curtis Collection People 044.jpg|[[Hesquiaht]], porodica Wakashan
Datoteka:Long Time Dog Hidatsa.jpg|[[Hidatsa]], porodica Siouan
Datoteka:Curtis - Snake priest.JPG|[[Hopi]], Arizona (zmijski svećenik. Porodica Shoshonean.
Datoteka:Tathamiche.jpg|[[Hualapai]], porodica Yuman
Datoteka:Iowa-indian.jpg|[[Iowa Indijanci|Iowa]], porodica Siouan
Datoteka:Hellmuth Straka and Japrerias, 1960.jpg|[[Japreria]] (i Hellmuth Straka)
Datoteka:Guipago2.jpg|[[Kiowa]], porodica [[Kiowan]]
Datoteka:Kiowa Apache Essa-queta.jpg|[[Kiowa Apache]], porodica Athapaskan.
Datoteka:Edward S. Curtis Collection People 091.jpg|[[Klamath]], porodica [[Lutuamian]]
Datoteka:Klickitat Brave 1899-Benjamin Gifford.jpg|[[Klickitat]], porodica [[Shahaptian]]
Datoteka:Ktunaxa (Kootenai) crewman aboard sternwheeler Duchess, near Golden BC 1887.JPG|[[Kutenai]], porodica [[Kitunahan]]
Datoteka:Kwakwaka'wakw man and copper shield, by Edward Curtis.jpg|[[Kwakiutl]], porodica [[Wakashan]]
Datoteka:Laguna Pueblo Indians.jpg|[[Laguna Indijanci|Laguna]], porodica [[Keresan]]
Datoteka:Edward S. Curtis Collection People 078.jpg|[[Lummi]], porodica Salishan
Datoteka:Makah Indian Whalers 1910.jpg|[[Makah]] ribari, porodica Wakashan (skupina [[Nootkan]])
Datoteka:Crow s heart, Mandan.JPG|[[Mandan]], porodica Siouan
Datoteka:Argentina Mapuche Cacique Pincen.jpg|[[Mapuche]] (poglavica Pincen)
Datoteka:Edward S. Curtis Collection People 092.jpg|[[Maricopa]], porodica Yuman
Datoteka:Tunkan Maia Yucatan.jpg|[[Maje|Maya]], porodica [[Mayan]]
Datoteka:Mescalero tipis.jpg|[[Mescalero]] Apači, porodica Athapaskan
Datoteka:Micmac2.jpg|[[Micmac]], Kanada, porodica Algonquian
Datoteka:Modoc women.jpg|[[Modoc]] žene (u društvu dvojice bijelaca), porodica [[Lutuamian]]
Datoteka:Mohave Indians.jpg|[[Mohave]], porodica Yuman
Datoteka:Murachief.jpg|[[Múra]] (Brazil)
Datoteka:Xwmetskwiyam Image 001.png|[[Musqueam]], porodica Salishan
Datoteka:Manuelito.jpg|[[Navaho]], porodica Athapaskan
Datoteka:Chief.Joseph.1877.jpg|[[Nez Percé]], porodica Shahaptian
Datoteka:Edward S. Curtis Collection People 093.jpg|[[Nootka]] žena (sa nosnim ukrasom), porodica Wakashan.
Datoteka:Nlaka'pamux.jpg|[[Ntlakyapamuk]], porodica Salishan
Datoteka:Chef Ocaïna.JPG|[[Ocaina]]
Datoteka:Guyane 0040.jpg|[[Oyana]]
Datoteka:Okanagan Family Portrait.JPg|[[Okanagon]], porodica Salishan
Datoteka:Interpret omaha.jpg|[[Omaha Indijanci|Omaha]], porodica Siouan
Datoteka:1924 Indian Citizenship Act.jpg|trojica [[Osage]], porodica Siouan
Datoteka:Oto delegation.jpg|[[Oto Indijanci|Oto]], porodica Siouan
Datoteka:Paiutes1880.jpg|[[Paiute]], porodica Shoshonean
Datoteka:Wolf necklace.jpg|[[Palouse]], porodica [[Shahaptian]]
Datoteka:Pataxo001.jpg|[[Pataxó]] (Brazil)
Datoteka:Petaki-penobscot.jpg|[[Penobscot]], porodica Algonquian
Datoteka:Edward S. Curtis Collection People 028.jpg|[[Pomo]] djevojka, porodica [[Kulanapan]]
Datoteka:Moni chaki.jpg|[[Ponca Indijanci|Ponca]], porodica Siouan
Datoteka:Chief Kack-Kack.gif|[[Potawatomi]], porodica Algonquuian
Datoteka:Qahatika girl 3c12215u.jpg|[[Quahatika]], porodica Piman
Datoteka:Edward S. Curtis Collection People 076.jpg|[[Quinault]], porodica Salishan
Datoteka:Assinaitappi.jpg|[[Sarsi]], porodica Athapaskan
Datoteka:SarahWhislter.jpg|[[Sauk and Fox]], porodica Algonquian
Datoteka:Rabbit-Tail.jpg|[[Shoshoni]], porodica Shoshonean
Datoteka:ChiefGall-NARA.jpg|[[Sioux]] (Gall), pleme [[Hunkpapa]], porodica Siouan
Datoteka:Edward S. Curtis Collection People 077.jpg|[[Skokomish]], porodica Salishan
Datoteka:Chief George and daughter.jpg|[[Squawmish]], porodica Salishan
Datoteka:Kwakwaka'wakw woman with cedar basket.jpg|[[Stalo]], porodica Salishan
Datoteka:Edward S. Curtis Collection People 029.jpg|[[Suquamish]], porodica Salishan
Datoteka:Tarascan.jpg|[[Taraski]], porodica [[Tarascan]]
Datoteka:Terena.jpg|Terena ili [[Tereno]] (Brazil)
Datoteka:Edward S. Curtis Collection People 090.jpg|[[Tewa]], pleme [[San Ildefonso Indijanci|San Ildefonso]], porodica [[Tanoan]].
Datoteka:Tlingit women and children.jpg|[[Tlingit]], porodica [[Koluschan]]
Datoteka:Taku.jpg|[[Tlingit]], pleme [[Taku]], porodica Koluschan
Datoteka:Tonkawa chiefs.jpg|[[Tonkawa]], porodica [[Tonkawan]]
Datoteka:Berito.jpg|[[Tunebo]]
Datoteka:Rattlesnake Pete - Umatilla Indian Reservation - Oregon.jpg|[[Umatilla]], porodica Shahaptian
Datoteka:Uros people-Lake Titicaca.jpg|[[Uru]] (jezero Titicaca)
Datoteka:ChiefOuray.jpg|[[Ute]], porodica Shoshonean
Datoteka:YellowBird.jpg|[[Walla Walla]], porodica Shahaptian
Datoteka:Datsolalee2.jpg|[[Washo]], porodica [[Washoan]].
Datoteka:Noies wichita.jpg|[[Wichita]] žene, porodica [[Caddoan]]
Datoteka:Henookeku.jpg|[[Winnebago]] djevojka, porodica Siouan
Datoteka:Edward S. Curtis Collection People 012.jpg|[[Wishram]], porodica [[Chinookan]]
Datoteka:Xerente 1809a.JPG|[[Xerente]] (Brazil)
Datoteka:Yagua Indian.JPG|[[Yagua]] (Peru)
Datoteka:Alto orinoco5.jpg|[[Yanomami]]
Datoteka:Yaqui indians.jpg|[[Yaqui]], porodica [[Taracahitian]].
Datoteka:Edward S. Curtis Collection People 038.jpg|[[Yuma]], porodica Yuman
Datoteka:Yurok basketweaver.jpg|[[Yurok]], porodica [[Weitspekan]]

Datoteka:BenitoJuarez.jpg|[[Zapotec]] ([[Benito Juarez]]), porodica [[Zapotecan]], Meksiko
Datoteka:Si Wa Wata Wa.jpg|[[Zuñi]], porodica [[Zunian]].
Datoteka:|
Datoteka:|
Datoteka:|
&lt;/gallery&gt;

== Vanjske veze ==
{{Commonscat|Indigenous peoples of the Americas}}
* [http://www.archive.org/stream/handbookamindians02hodgrich#page/n4/mode/1up Hodge, Handbook of North American Indians North of Mexico, vol. I]
* [http://archive.org/stream/handbookamindians01hodgrich#page/n3/mode/2up Hodge, Handbook of North American Indians North of Mexico, vol. II]
* [http://wontolla.homepage.t-online.de/wontolla/16tribes.htm 1000 Indian Nations Online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080319011425/http://wontolla.homepage.t-online.de/wontolla/16tribes.htm |date=2008-03-19 }}
* [https://archive.today/20121213075011/lcweb2.loc.gov/ammem/award98/ienhtml/tribes.html Edward S. Curtis's The North American Indian: Photographic Images]
* [http://www.accessgenealogy.com/native/indianlocation.htm North American Indian Tribes]
* [http://www.native-languages.org/languages.htm Native Languages of the Americas: List of Native American Indian Tribes and Languages]
* [https://web.archive.org/web/20031003201930/http://hometown.aol.com/bbbenge/page22.html North American Indian - Population Records]
* [http://www.indianer-welt.de Indianer Welt]
* [http://www.24sata.hr/index.php?cmd=show_clanak&amp;action=ispis&amp;tekst_id=18392 Hugo Chavez traži da se Papa ispriča Indijancima] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070610100943/http://www.24sata.hr/index.php?cmd=show_clanak&amp;action=ispis&amp;tekst_id=18392 |date=2007-06-10 }}
* [http://www.jutarnji.hr/clanak/art-2007,5,9,makedonija_indijanci,73681.jl Makedonskoj policiji došli pomoći američki Indijanci] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070513023933/http://www.jutarnji.hr/clanak/art-2007,5,9,makedonija_indijanci,73681.jl |date=2007-05-13 }}
* [https://web.archive.org/web/20020223094743/http://users.aol.com/donh523/navapage/tribes.htm Flags of the Native American Peoples of the US] 
* [http://www.texasindians.com/cultanth.htm Organizacije indijanskih zajednicâ]
* [http://www.nativecelebs.com/actors8.htm NativeCelebs] 
* [http://www.potiron.com.br/MuseuDoIndio/pagesp/grupind/grind_A.htm Grupos Indígenas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090226080457/http://www.potiron.com.br/MuseuDoIndio/pagesp/grupind/grind_A.htm |date=2009-02-26 }}

{{Indijanci}}

[[Kategorija:Narodi]]
[[Kategorija:Američki Indijanci| ]]
[[Kategorija:Indijanska plemena| ]]</text>
      <sha1>33zpfcvrw38lgbju5u38fzxlv78gqp3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>42607293</id>
      <parentid>42607292</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T00:47:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aca</username>
        <id>108187</id>
      </contributor>
      <origin>42607293</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="63237" sha1="91yrojfh9wwpo1q8bv4pirk7rlqdh3l" xml:space="preserve">{{about|kolektivnom nazivu za starosjedioce Sjeverne i Južne Amerike|zviježđe|Indijanac (zviježđe)}}
{{razlikovati|[[Indijci]]}}
[[Datoteka:Amerikanska folk, Nordisk familjebok.jpg|mini|220px|Slika različitih etničkih skupina iz obje Amerike, početak [[20. stoljeće|20. stoljeća]]]]
[[Datoteka:Poblamiento de America - Teoría P Tardío.png|mini|Mogući put naseljavanja Amerike iz Azije preko Beringovog prolaza.]]
'''Indijanci''' je kolektivni naziv za prastanovnike [[Amerika|Amerike]], raznorazne narode mongoloidnog izgleda raširene od arktičke [[Kanada|Kanade]] i [[Aljaska|Aljaske]] do [[Ognjena zemlja|Ognjene zemlje]] (Tierra del Fuego) u [[Čile]]u i [[Argentina|Argentini]]. Međusobno se razlikuju po jezicima, kulturi i fizičkom izgledu. Većinom su to bila lovačko-sakupljačka društva kao ([[Nambikwara]] i [[Gé|Ges]]) iz Brazila i ([[Shoshoni]]) iz Kalifornije i Nevade. Neki su bili ribari (Indijanci [[Chinook Indijanci|Chinook]] iz države [[Washington (savezna država)|Washington]] ili [[Alacaluf]], [[Yahgan]] i [[Guato]]) iz Južne Amerike. U njihove najrazvijenije narode koji su uspjeli podići visokorazvijene civilizacije spadaju narodi [[Olmeci|Olmeka]], [[Tolteci|Tolteka]], [[Maya|Maja]] i [[Asteci|Asteka]]) iz Meksika te [[Quechua|Inka]] iz [[Peru]]a.

Danas su mnogi smješteni po rezervatima, osobito u [[Kanada|Kanadi]], [[SAD|Sjedinjenim Državama]] i [[Brazil]]u. Prvi se put spominju otkrićem Amerike 1492. godine ([[Kristofor Kolumbo]]).

== Brojnost ==

Danas na američkom kontinentu živi oko 52 000 000 Indijanaca, oko 125 000 000 [[mestici|mestika]] i oko 801 000 [[zambosi|zambosa]].

* {{flag|MEX}} 14 314 119&lt;ref&gt;[http://www.conapo.gob.mx/work/models/CONAPO/indigenas_2010/Proyindigenas.pdf]&lt;/ref&gt;
* {{flag|PER}} 13 800 000&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/pe.html#People |access-date=2013-09-29 |archive-date=2016-11-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161105025708/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/pe.html#People |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
* {{flag|BOL}} 6 000 000&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bl.html |access-date=2013-09-29 |archive-date=2018-12-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181211183042/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bl.html |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
* {{flag|GUA}} 5 400 000&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gt.html#People |access-date=2013-09-29 |archive-date=2015-10-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151002082023/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gt.html#People |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
* {{flag|EKV}} 3 400 000
* {{flag|SAD}} 2 900 000&lt;ref&gt;[http://www.census.gov/prod/cen2010/briefs/c2010br-10.pdf]&lt;/ref&gt;
* {{flag|ČIL}} 1 714 677&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=http://estudios.anda.cl/recursos/censo_2012.pdf |access-date=2013-09-29 |archivedate=2013-07-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130718000253/http://estudios.anda.cl/recursos/censo_2012.pdf |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;
* {{flag|KOL}} 1 400 000&lt;ref name=&quot;po popisu 2005&quot;&gt;po popisu 2005.&lt;/ref&gt;
* {{flag|KAN}} 1 200 000&lt;ref&gt;po popisu 2006.&lt;/ref&gt;
* {{flag|BRA}} 700 000&lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/4392805.stm news.bbc.co.uk], &quot;Brazil urged to protect Indians&quot;, objavljeno 30. ožujka 2005., pristupljeno 16. kolovoza 2013.&lt;/ref&gt;
* {{flag|ARG}} 600 000&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.indec.gov.ar/webcenso/ECPI/index_ecpi.asp |access-date=2013-09-29 |archivedate=2008-06-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080611004448/http://www.indec.gov.ar/webcenso/ECPI/index_ecpi.asp |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;
* {{flag|VEN}} 524 000&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/profiles/Venezuela.pdf |access-date=2005-12-22 |archivedate=2005-12-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20051222001740/http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/profiles/Venezuela.pdf |deadurl=no }}&lt;/ref&gt;
* {{flag|HON}} 520 000&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ho.html |access-date=2013-09-29 |archive-date=2020-05-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200515044500/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ho.html |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
* {{flag|NIK}} 443 847&lt;ref name=&quot;po popisu 2005&quot;/&gt;
* {{flag|PAN}} 204 000&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/pm.html |access-date=2013-09-29 |archive-date=2007-06-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070612204948/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/pm.html |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
* {{flag|PAR}} 95 235&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=http://convergencia.uaemex.mx/rev38/38pdf/LIZCANO.pdf |access-date=2013-09-29 |archive-date=2014-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140224061845/http://convergencia.uaemex.mx/rev38/38pdf/LIZCANO.pdf |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
* {{flag|SAL}} oko 70 000&lt;ref&gt;[http://www.soitu.es/soitu/2008/08/09/info/1218307640_720352.html www.soitu.es] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151105004308/http://www.soitu.es/soitu/2008/08/09/info/1218307640_720352.html |date=2015-11-05 }}, &quot;Una comunidad indígena salvadoreña pide su reconocimiento constitucional en el país&quot;, objavljeno 9. kolovoza 2008., pristupljeno 16. kolovoza 2013.&lt;/ref&gt;
* {{flag|CRI}} oko 60 000&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/cs.html |access-date=2013-09-29 |archive-date=2020-05-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200513101015/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/cs.html |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
* {{flag|GUY}} oko 60 000&lt;ref&gt;[https://docs.google.com/viewer?a=v&amp;q=cache:itLprhZOdfkJ:www.nsi-ins.ca/english/pdf/guyana/guyana_exec_sum_spa.pdf+poblaci%C3%B3n+amerindia+en+Guayanas&amp;hl=es&amp;gl=es&amp;pid=bl&amp;srcid=ADGEESgnc8oF9vDDqn0LXQwm_IS0OdP5VLvwneoa4U-psMv3NzFO0x-V7hMYA6H4M7pvMLk5LgpQK-z9bC4HopJ3Yy1G-oC0a0BN1haAUfe3Samr0BDznq6Oj-d9QivhSDNl9stDM1lT&amp;sig=AHIEtbQsGm8v4AMjIJfJsPxfya6efKUSxg]&lt;/ref&gt;
* {{flag|GRE}} oko 51 000&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gl.html |access-date=2013-09-29 |archive-date=2020-05-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200509035824/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gl.html |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
* {{flag|BLZ}} 24 501 Maja&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=http://celade.cepal.org/cgibin/RpWebEngine.exe/PortalAction?&amp;MODE=MAIN&amp;BASE=CPVBLZ2000&amp;MAIN=WebServerMain.inl |access-date=2013-09-29 |archivedate=2017-07-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170712000806/http://celade.cepal.org/cgibin/RpWebEngine.exe/PortalAction?&amp;MODE=MAIN&amp;BASE=CPVBLZ2000&amp;MAIN=WebServerMain.inl |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;
* {{flagicon|FRA}} [[Francuska Gvajana]] oko 19 000&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.indigene.de/30.html?&amp;L=2 |access-date=2013-09-29 |archive-date=2011-08-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110820071429/http://www.indigene.de/30.html?&amp;L=2 |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
* {{flag|SUR}} od oko 12 000 do oko 24 000

Suvrremeni Indijanci službeno su kršćani ali se drže i domorodačkih vjerovanja. Govore vlastitim jezicima a uz njih i engleskim, španjolskim, portugalskim, francuskim ili nizozemskim. Najrasprostranjeniji indijanski jezik je [[kečuanski jezik|kečuanski]] (jezik starih Inka) kojim danas govori oko 10 000 000 ljudi. U SAD-u su pod imenom ''Native Americans'', a u Kanadi pod imenom ''First Nations'' zajedno pobrojeni Indijanci i Eskimi. U podacima o Grenlandu misli se na Eskime. Domorodačko stanovništvo posve je izumrlo (radi bolesti, ropstva i ubojstava) na području današnjih karipskih država (Antigva i Barbuda, Bahami, Barbados, Kuba, Dominika, Dominikanska Republika, Grenada, Haiti, Jamajka, Portoriko, Sveti Kristofor i Nevis, Sveta Lucija, Sveti Vincent i Grenadini, Trinidad i Tobago). Domoroci su sasvim iščezli i u [[Urugvaj]]u i u velikim dijelovima Argentine ([[Patagonija]], [[Ognjena zemlja]]).

Nepoznato je koliko je Indijanaca živjelo na američkom kontinentu u trenutku Kolumbova dolaska. Procjene se kreću od manje od 10 000 000 do više od 100 000 000.

=== Indijanski jezici ===

Slijedi pregled broja govornika indijanskih jezika po državama. Indijanskim jezicima govori ukupno otprilike 30 610 387 ljudi.

* Kanada - 200 725 (6% od ukupnog stanovništva), najviše cree (120 000) i inuktitut (34 000)
* SAD - 373 949, najviše navajo (170 822)
* Meksiko - oko 6 000 000, najviše nahuatl (1 376 026)
* Gvatemala - 3 186 429 (42.8% od ukupnog stanovništva), najviše k'iche' majanski (1 000 000)
* Peru - 3 750 492 (35% od ukupnog stanovništva), najviše kečuanski (3 177 938) i ajmarski (440 380)
* Ekvador - oko 2 469 605 (9.4% od ukupnog stanovništva), najviše kečuanski (2 300 000)
* Panama - 194 269 (8.3% od ukupnog stanovništva), najviše guaymi (170 000)
* Paragvaj - 4 700 000 (više od 90% od ukupnog stanovništva), najviše guarani (4 650 000)
* Bolivija - 3 918 526 (43.09%), 2 739 407 (30.12%) su dvojezični (i španjolski i domorodački), ukupno 6 657 933 (73.21%); najviše kečuanski (2 281 198) i ajmarski (1 525 391)
* Belize - 44 519 (15.2%), najviše q'eqchi' majanski (17 581)
* Kostarika - 38 550, najviše buglere (18 000)
* Salvador - 20, najviše pipil (20), nešto doseljenika iz Gvatemale govori poqomam majanskim
* Honduras - 175 400, najviše garifuna (146 000)
* Nikaragva - 162 624, najviše miskito (154 400)
* Kolumbija - 850 000, najviše guahibo (23 006)
* Venezuela - 288 496, najviše wayúu (170 000)
* Argentina - 1 165 570, najviše kečuanski (800 000), guarani (200 000) i mapuche (100 000)
* Brazil - 71 550, najviše nheengatu (19 000), kaingang (18 000) i terena (16 000)
* Čile - 214 556, najviše mapuche (200 000)
* Gvajana - 45 700, najviše macushi (18 000), wapishana (13 000) i kapóng (10 000)
* Surinam - manje od 15 000, samo jezici iz obitelji carib i arawak
* Francuska Gvajana - više od 5 000, najviše iz obitelji carib (manje od 3 000), arawak (par stotina) i iz obitelji tupi-guarani jezici wayampi (manje od 1 200) i emerillon (400)  
* Antigva i Barbuda, Bahami, Barbados, Kuba, Dominika, Dominikanska Republika, Grenada, Haiti, Jamajka, Sveti Kristofor i Nevis, Sveta Lucija, Sveti Vincent i Grenadini, Trinidad i Tobago, Urugvaj - 0 (0%)

== Ime ==
Ime su dobili po [[Indija|Indiji]] jer se mislilo da se radi o obali Indije, a ne o novootkrivenom kontinentu Americi. Amerikanci ih u novije vrijeme (službeno) više ne nazivaju ''Indians'' nego ''Native Americans'', američkim domorocima. Nazivi ''Redskins'' ili ''Peaux-Rouges'', odnosno ''Crvenokošci'', podrugljivi su. U [[Kanada|Kanadi]] se danas često nazivaju i ''prvim narodom'', odnosno ''prvim narodima'', ili skraćeno FN, od ''First Nation''.

== Klasifikacija ==
Indijanska plemena obično se klasificiraju prema jezičnim porodicama. Osobit doprinos dali su u ovome poslu Alexander F. Chamberlain, [[John Wesley Powell]] (1892; 58 porodica u Sjevernoj Americi) &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.powellmuseum.org/MajorPowell.html |access-date=2006-06-25 |archive-date=2007-08-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070814074932/http://www.powellmuseum.org/MajorPowell.html |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.powellmuseum.org/Powell_Photo.html |access-date=2006-06-25 |archive-date=2005-10-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20051017080359/http://www.powellmuseum.org/Powell_Photo.html |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.arlingtoncemetery.net/jwpowell.htm |access-date=2006-06-25 |archive-date=2005-08-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20050826003611/http://www.arlingtoncemetery.net/jwpowell.htm }}&lt;/ref&gt;, [[Benjamin Lee Whorf]], Paul Rivet &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.mnsu.edu/emuseum/information/biography/pqrst/rivet_paul.html |access-date=2006-06-25 |archivedate=2005-09-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20050909085402/http://www.mnsu.edu/emuseum/information/biography/pqrst/rivet_paul.html |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;, A. L. Kroeber, [[Edward Sapir]], [[Terrence Kaufman]] (1990).

== Gospodarstvo ==

[[Datoteka:Piegan- At the Waters edge.jpg|mini|lijevo|Tipi šatori, Edward S. Curtis]]

Indijanci su, često se kaže, djeca prirode. Ovisni su o njoj i žive u skladu s njezinim zakonima. Na cijelom području od Aljaske do Tierre del Fuego ([[Ognjena Zemlja]]) nema nijednog zabilježenog slučaja da su ugrozili prirodu na neki način. Bogata [[mitologija američkih Indijanaca]] uči nas koliko oni poštuju zemlju. Ona nije ničije vlasništvo, a mi smo je samo iznajmili dok živimo na njoj. Veliki duh ustupio nam je zemlju kao i biljkama i našoj braći životinjama.

Ipak da bi čovjek mogao preživjeti mora se hraniti i napraviti sebi zaklon. On zato moli i traži oprost, moli duha stabla, medvjeda ili bizona da mu oprosti što ga mora ubiti. Zato Indijanac ubija samo onoliko koliko mu je potrebno da bi preživio. Indijanci u svojim mitovima poznaju mnoge heroje kulture koji su ih naučili napraviti oružje, oruđe i naučili ih lovu, ribolovu, obradi tla i kako treba postupati prema prirodi. Ako bi lovac ulovio više nego što mu je potrebno, ili nije zahvalio životinji što mu je ona dopustila da je ubije, on više nikada neće imati sreće u lovu.

Indijanac može uloviti životinju samo ako mu to ona dozvoli. I životinje i ljudi imaju svoje zaštitnike, njihova pravila moraju se poštovati. Naseljavanjem bijelog čovjeka u Americi dolazi do naglog uništavanja prirode. Indijanac je odmah uočio kako on loše djeluje na prirodu. Ruše se šume, istrebljuju životinje, truju rijeke. Prvo pismo upozorenja uništavanja majke zemlje poslao je američkom predsjedniku legendarni indijanski poglavica [[Seattle (poglavica)|Seattle]]. I dan-danas Indijanci na području brazilskih prašuma prosvjeduju kod vlade protiv uništavanja [[kišna šuma|kišnih šuma]], a slično i danas sjevernoamerički Indijanci neprekidno upozoravaju vlasti da se sačuva svijet divljine koji se nemilice uništava. Odjeka od onih koji su u stanju nešto poduzeti nema. Visokocivilizirani narodi izgleda nisu još dostigli stupanj svijesti američkog 'divljaka', kako ih oni vole nazivati.

=== Lov i ribolov ===

[[Datoteka:American bison k5680-1.jpg|mini|220px|Američki bizon, najpoznatija lovina prerijskih Indijanaca od koje im je ovisio opstanak.]]

Lov je jedna od osnovnih djelatnosti takozvanih 'primitivnih' naroda, nalazimo ga od vremena pojave čovjeka. Kamen i toljaga bili su glavno oružje koje se koristilo u lovu. Nekome od naših predaka palo je na pamet da nađeni kamen prilagodi i umjetnom obradom dobije od ivera nož ili da od obla kamena dobije mlat privezavši ga žilama ili kožnim trakama za drveni nastavak. Kroz povijest američkih domorodaca, još od vremena postojanja mamuta, možemo pratiti razvoj oružja američkog domoroca. [[Koplje]], [[luk i strijela]], [[tomahawk]], [[atl-atl]], [[puhaljka]] (serbatana), [[bola]] i [[praćka]] oružja su koja se javljaju u raznim krajevima Amerike. Većini društava kod Indijanaca lov je bio glavno ili jedno od najvažnijih zanimanja. Nijedno društvo nije bilo isključivo lovačko. Ne smijemo zaboraviti da Indijancima dugujemo neke od najvažnijih kultura bez kojih danas ne možemo, to su [[krumpir]] (kojega smo dobili od Inka), [[rajčica]], [[grah]], [[kukuruz]] i zloglasni [[duhan]], kojime kao da su nam se osvetili za sve nepravde koje su im nanesene. Bizon je bio glavna lovina prerijskih Indijanaca, a lovio se lukom i strijelom i kopljima. [[Bizon]]ovo meso Indijanci su znali konzervirati uz pomoć nekih začina i ovu smjesu čuvati u kožnim vrećicama poznatim kao parfleche. Ovakvu hranu Indijanac je nosio sa sobom prilikom dužeg odsustva. Meso je ipak u većini slučajeva nadopunjavalo biljnu hranu koje su žene pribavljale sakupljanjem ili uzgojem . Sjeverna Amerika bogata je i drugom divljači , to su [[jelen]]i, [[sob]]ovi i [[los]]ovi, [[medvjed]]i, ali i manja divljač, [[rakun]], [[zec]], [[dabar]], [[vidra]] i [[ptice]].

Kože i krzna bile su im potrebne za izradu odjeće, obuće, pokrivače. Neke grupe Indijanaca, osobito u hladnim predjelima živjela su uglavnom od životinjskog mesa, ali ta su plemena uz lovačko zanimanje imala i razvijen ribolov. U Južnoj Americi u područjima kišnih šuma (selvasa), lov je također jedna od važnijih aktivnosti Indijanca, i ovdje on dopunjava svoj 'stol' biljnim proizvodima oko kojih se staraju žene. Glavna su lovina ovih Indijanaca, ne računajući i značajno ribarstvo, [[tapir]], [[majmuni]], ptice, kornjače i druga divljač. Luk i strijela i puhaljka glavna su im oružja. Što se strijele tiče ima ih više vrsta, onih koje služe za lov na krupnu divljač, s oštrim vrhom, strijele s tupastim vrhom kojima se love ptice. Strijela koja se koristi u ribolovu ima pilasti oblik. Otrov, posebno [[kurare]], Indijanci su koristili prilikom lova na veću divljač. Otrov [[timbu]] Indijanci bi bacali u rijeku i kada riba ispliva jednostavno bi je pokupili.

U pustinjskim i polu-pustinjskim predjelima siromašnih izvorima hrane, Indijanci bi se organizirali po malenim skupinama koje su se lakše mogle prehraniti, ovo osobito vrijedi za sjevernoamerička plemena Zapadnih Šošona, kod brazilskih Nambikwara, ili kod čileanskih [[Alacaluf]]a koji su živjeli od ribe i sakupljanja priobalnih životinja.

=== Poljoprivreda i sakupljanje ===

[[Datoteka:Manihot esculenta dsc07325.jpg|mini|220px|Korijen manioke, 'žitarica' je Indijancima iz tropske Južne Amerike od kojih peku okrugle plosnate lepinje. Njezin se otrov sakupljao i nakon iskuhavanja koristio kao začin.]]

Poljoprivreda i sakupljanje također su značajni za opstanak ovih Indijanaca. Neka plemena kao što su [[Muskogee]], [[Seminole]], [[Irokezi]], kao i [[Quechua]] i [[Maya]] Indijanaca imala su veoma razvijenu poljoprivredu. Kod Maya postojao je sistem 'milpa', u Quechua se zemlja obrađivala po sistemu 'ayllu'. Ne treba zanemariti ni polja Indijanaca u bazenu Amazone, koji su znali i smrtonosno otrovne biljke naročitim postupkom pretvoriti u hranu.

To je naravno [[manioka]], čak se i njezin otrov ([[cijanovodična kiselina]]) nije bacao nego su od njega kuhanjem pravili začin. Polja ovih plemena iz Amazonije, putopisci redovito opisuju kao veoma čista, bez korova koji bi u europskim njivama rastao po njima. Sakupljanje je prisutno svugdje gdje je prilika da se ima što sakupljati. Indijanci su sakupljali i divlje bilje, divlje plodove, gljive, sjemenke, ličinke, razne insekte (kukce) i ostalo. Na sakupljanju osobiti prosperitet imala su kalifornijska plemena čija je zemlja obilovala žirom i divljim kestenom, od čega su Indijanci [[Pomo]], [[Miwok]], [[Karok]] i drugi proizvodili pogačice, i prema Evi Lips, bili veoma ugojeni. I [[Chippewa]] i [[Menominee]] Indijanci sakupljali su divlju vodenu rižu, po rižinim jezerima u [[Wisconsin]]u i Minnesoti. Ova plemena Lipsova ne naziva sakupljačima nego 'narodima žeteoci', jer se ovdje nije trebalo puno truditi da bi se napunile pune torbe, svojim bogatstvom priroda je hranom opskrbljivala plemena Kalifornije i Velikih jezera.

Sakupljanje je ipak plemenima Zapadnih Šošona gotovo jedini način da prežive. Škrta priroda nudila im je tek ono što pustinja može ponuditi. Ipak oni nisu nestali s tog područja i živjeli su od njenih darova sve do zatvaranja u rezervate.

== Život i običaji ==

Indijanci se međusobno razlikuju jedni od drugih izgledom i običajima. Zemljopisno-klimatski uvjeti, glavni su čimbenik sličnosti njihovih kultura, odnosno pripadnosti nekom kulturnom pojasu. 
[[Datoteka:Steinfigur Peru Huari Slg Ebnöther.jpg|mini|Kultura Huari, Peru.]]
=== Klan, pleme i konfederacija ===

[[Datoteka:Okaina girls by Thomas Whiffen (1914).jpg|mini|Ocaina.]]
[[Datoteka:Peace pipe.jpg|mini|220px|Lula mira plemena [[Sioux]]]]

Institucije i obrasce kulture koje nalazimo kod Indijanaca obiju Amerika, nalazimo širom svijeta. Klan i [[pleme]], tajna društva, parnu kupelj, tabu ili matrifokalnost i drugo nalazimo po raznim dijelovima zemlje. Institucije [[klan]]ova nalazimo i u Africi, i u [[Australija|Australiji]], Amerikama, kao i u [[Škotska|Škotskoj]]. Kod [[Planinski Škoti|Planinskih Škota]] što su iz [[Irska|Irske]] emigrirali oko 375. i koji su zamijenili [[Pikti|Pikte]], klan označava obitelj s istim imenom (prezime), u stara vremena on nije bio prisutan u nizinskom području. Nalazimo ga kod snažnih i velikih plemena ([[sept]]ova), nezavisnih i često u ratu jedni protiv drugih.

Kod Indijanaca je klan sastavni dio dualnih polovica, obično dvije, koje se najčešće označavaju pojmom fratrija ili [[bratstvo]]. Polutke, ili dualne polovice su suparničke, i one su najčešće egzogamne upravo kao i klanovi od kojih su sačinjene. Od ove uobičajene podjele plemena odudaraju neke grupe kao što su [[Delaware Indijanci]], podijeljeni na nešto što Morgan naziva 'praklanovima', Took-seat ('round paw,' 'wolf' ), Pokekooungo ('crawling,' 'turtle') i Pullaook ('non-chewing,' 'turkey'), što je postalo sinonim za 3 grane Delawara: [[Munsee]], [[Unami]], i [[Unalachtigo]]. One imaju svoje totemske ambleme i za Brintona one nisu klanovi. Morganovi 'praklanovi' Delavaraca podijeljeni su na 12 klanova, od kojih su u njegovo doba ''Kornjačama'' (Turtle) dva klana izumrla. Slična odudaranja od klasičnih dualnih organizacija kod Indijanaca nalazimo i u [[Južna Amerika|Južnoj Americi]]. Kod proslavljene irokeške [[konfederacija|konfederacije]], labavog saveza plemena, labavog jer su u svemu bili neovisni što se nije ticalo općeg dobra, znači konfederacije, 'sachemi' su birani uvijek iz istih klanova, i uvijek jednaki broj, koji stupanjem na dužnost, prima titulu, koja mu automatski postaje i osobno ime. Od svih rangiranih sachema dva su mjesta uvijek ostajala nepopunjavana, ali se ponašalo kao da oni tamo sjede. To su sachemski položaji [[Hiawatha|Hiawathe]] i [[Deganawida|Deganawide]], osnivača saveza 'Duge kuće' koji su ujedinili pet naroda i iskorijenili [[kanibalizam]].

Dualnu polovicu nalazimo kako je rečeno na oba američka kontinenta. Kod [[Boróro]] Indijanaca, postoji osnovna podjela na ove dvije glavne fratrije podijeljenih svaka na po 4 klana. Članovi klanova prema oznakama na ' ''ba'' ' navlakama za ud, napravljenih od lišća palme [[babassu]], odmah znaju kojem klanu pripada, ona je u obliku grba. Bororoi su matrilinearni kao i [[Irokezi]], a kod Boróroa ženidba je zabranjena unutar 4 klana jedne polovice. Dječak nakon obreda inicijacije napuštaju majčinu kuću i postaju muškarci. Tada oni prvi put dobivaju [[labreta|labrete]] (usneni nakit) i spomenuti 'ba', kojega su izgleda proizvodile žene. –Kružni oblik sela još je jedan vid kulture raširen među mnogim Indijancima, kao takvog nalazimo ga i kod [[Kiowa]] i [[Sioux]]a i drugih prerijskih plemena, ali i na mnogim mjestima u južnoj Americi kao što su [[Gé]] Indijanci i kod Boróroa, ali ga nema na nekim mjestima kao na sjeveru kod raznih [[Arawakan|Arawaka]], gdje se selo sastoji od jedne ili dvije velike komunalne kuće, strmih krovova.

Boróro selo dijeli se na polovice ''Cera'' (Ečeráe; oblik množine) i ''Tugare'', a što je dobro opisao Lévi-Strauss. Cera je sjeverna polutka, a nasuprot je Tugare. Klanovi Cere raspoređeni su po kućama s istoka na zapad (prema Albisettiju) i teku redom ''badegeba cobugiwu'' ili ''gornje poglavice'', ''bokodori'' (veliki tatu), ''ki'' (ili kíe u Enciklopediji Bororo) odnosno ''tapir'', i ''badegeba cebegiwu'' (''donje poglavice''). Prema mitu polutka tugare prepustila je polutki cera da daju poglavice, što Lévi-Strauss i proučava analizirajući mit o junaku [[Baitigogo]]u. Na drugu stranu kod polovice tugare idu sa zapada na istok i to redom iwaguddu (ptica gralha azul ili plava ptica; [[Uroleuca cristatella]]), arore (gusjenica), apiboré (palma acuri; [[Attalea speciosa]]) i paiwoé ili paiwé (guariba-majmun; Alouatta sp.).

[[Datoteka:Urarina shaman B Dean.jpg|mini|220px|Šaman plemena Urarina. Urarine žive u bazenima rijeka Chambira i Urituyacu u Peruu, a sami sebe zovu Kachá i pripadaju izoliranoj jezičnoj porodici Simacu.]]

Slične običaje zabrane ženidbe unutar klana nalazimo kod matrilineatnog [[Kamilaroi]] plemena s rijeke [[Darling]] u [[Australija|Australiji]], koji imaju 6 klanova ali i posebnu podjelu na 4 muške i 4 ženske klase, a stanje je sljedeće: Muška ženidbena klasa Ipai može tražiti partnera samo u ženskoj klasi Kapota, dalje imamo Kumbo s Mata, Muri s Buta i Kubi s Ipata. Ovo su ženidbene klase i nisu klanovi, osam klanova Kamilaroa su Duli ([[iguana]]), Murira ili klokan, Nemi ili oposum, Dinoun ili emu, Bilba ili bandikut i Nurai ili crna zmija. I unutar Iroquois konfederacije iz [[New York]]a, pa uključujući i [[Tuscarora]] Indijance, sva plemena osim [[Mohawk]]a i [[Oneida]] bijahu razdijeljena na dvije fratrije. Kod [[Mohawk]]a i [[Oneida]] fratriju ne nalazimo, nego nešto slično što smo vidjeli kod Delawaraca. Kod meksičkih Asteka iz doba [[Tenochtitlan]]a i konkviste grad je bio podijeljen na 4 zasebna dijela. Oni su imali različitu nošnju, posebne zastave i u rat su išli kao odvojene grupacije. Na ovaj su se način [[Asteci]] odmah razlikovali. Kod [[Tlaxcalteca]], njihovih neprijatelja, nalazimo vjerojatno identičnu situaciju. U rat se išlo po 'bratstvima' ili 'plemenima', što nije utvrđeno, a svako je imalo posebnu nošnju i zastavu. Isto su vjerojatno razmišljali i Bororo Indijanci koji su klansku pripadnost obilježavali navlakama za ud, ali i po peruškama za strijele u obliku grba. Ukradena stvar odmah bi bila otkrivena jer je svaki klan imao različite grbove.

=== Konfederacije ===

Vječiti ratovi i opasnosti od uvijek mogućih napada, poznatih ili nepoznatih plemena ili pljačkaških bandi, tjerala su ova plemena u saveze. To su bile konfederacije. U Sjevernoj Americi nalazimo konfederacije osobito istočno od [[Mississippi (rijeka)|Mississippija]]. Tako imamo da su 'plemena' u stvari konfederacije, to su u Atlantskom primorju i zaleđu (Sjeveroistočne Velike šume): [[Powhatan]], [[Nanticoke]], [[Metoac]], [[Iroquois]], [[Abenaki]], [[Pennacook]], [[Wappinger]], [[Wampanoag]], [[Narragansett]] i još neki. Na Jugoistoku kod ratarskih plemena [[Muskhogean]] nalazimo konfederaciju Creek, zapadno od njih 3 [[Caddo]] konfederacije: [[Kadohadacho]], [[Hasinai]] i [[Natchitoches]]. I njihov izdanak Crni Poni (Black Pawnee ili [[Arikara]]) bili su konfederacija. [[Pawnee]] su bili konfederacija od 4 bande. Na preriji neprijatelji Pawneeja, konfederacija su bili [[Sioux]] Indijanci, i njima zapadni Indijanci [[Blackfoot]]. Na krajnjem zapadu uz Pacifičku obalu nalazimo na 22 plemena [[Nootka]] od kojih je konfederacija bila poznata kao [[Aht]]. Savezna plemena bila su zastupana od svojih poglavica na plemenskim vijećima, a o svemu lokalnom odlučivali su sami. Nelojalnost konfederaciji povlačila je konzekvence. Tako su Oneida Indijanci, iz saveza Irokeza, morali biti preseljeni čak u [[Wisconsin]], što je američka vlada i učinila, kako bi ih spasila osvete veoma zloglasnih irokeških ratnika. Konfederacija [[Iroquois]], nije imala saveznika. Bili su u ratu sa svim ostalim Indijancima njima nesrodnim, ali i u ratu sa svim irokeškim plemenima, koja nisu bila u savezu s njima. Zbog ovoga su i stradali gotovo svi irokeški narodi što su ih okruživali, osim [[Cherokee]]ja koji su živjeli predaleko na jugu, a i previše moćni. Irokeze su na jugu zaustavila tek snažna plemena Čerokija i [[Catawba]], na sjeveru ratoborna plemena saveza Abenaka, a napose borbeni [[Sokoki]], čija je povijest jedan dugački rat, a jedini saveznici njihovi prijatelji [[Francuzi]].

=== Kanibalizam ===

Pripadnost jednoj etno-lingvističkoj skupini ne znači da imaju i sličnu materijalnu kulturu, ona je vjerojatno uvijek uvjetovana prilikama u kojima žive. Na Sjeverozapadnoj obali u zemlji Indijanaca [[Kwakiutl]], [[Nootka]], [[Tlingit]], [[Tsimshian]] [[Bella Coola]], [[Haida]], [[Quileute]], [[Skokomish]], [[Chinook Indijanci|Chinook]] i [[Coast Salish]], pa i južnije, u zemlji što je naseljavaju Indijanci iz Oregona i Kalifornije: [[Coos]], [[Alsea]], [[Yaquina]], [[Tututni]], [[Karok]], [[Wiyot]] i [[Yurok]], govorimo o kulturi Sjeverozapadne obale.

Plemena ovih Indijanaca pripadaju u desetak etno-lingvističkih porodica koja su razvila jednu vrst kulture. To je kultura orijentirana moru i kanuima. Riba ima veliku ulogu u njihovoj prehrani, i bili su dovoljno bogati, da si mogu priuštiti bogatiji društveni život, razviti umjetnost u drvorezbarstvu, tkanju, pa i da budu oholi u svojim ceremonijama potlatcha, u kojima se nemilice trošilo, dijelilo i uništavalo bogatstvo, i na taj si način priskrbio ugled. Što je priroda bila darežljivija, ovi su ljudi uspjeli izgraditi bogatije društvo. Haide, Tsimshiani, Kwakiutli i Nootke, spadaju svakako u najbogatije.

No, ova društva nisu baš bila toliko romantična, kako bi se pomislilo na prvi pogled. Bila su to i društva koja su prakticirala [[ropstvo]], imali su niz neobičnih običaja, a bilo je i ljudožderstva. McDowell drži da su antropofagiju prakticirala mnoga Sjeverozapadna plemena, tajno društvo hamatsa kod Kwakiutla ostatak je tih običaja. Običaje antropofagije Kwakiutla izučio je [[Jim McDowell]], i opisao u svom djelu ''Hamatsa: The Enigma of Cannibalism on the Pacific Northwest Coast''. [[Heinrich Zimmerman]], njemački mornar što je služio na ' ''Resolution'' 'u kapetana Jamesa Cooka, piše u svom publiciranom žurnalu za Mowachaht Indijance sa zaljeva Nootka na otoku [[Vancouver]] da 'suše ljudsko meso koje su jeli s užitkom i molili ih da probaju i oni'.

O brutalnostima nekih običaja Sjeverozapadnih Indijanaca piše i engleski kapetan [[James Strange]], koji [[1778.]] posjećuje [[Nootka Sound]], kojemu je Callicum, zet poznatog poglavice [[Maquinna]], pokušao prodati tri šake i glavu, govoreći mu da je to dobro za jesti. O običajima kanibalizma stizale su vijesti sa sviju strana svijeta. U Americi je, izgleda, bilo kanibalizma u raznim kulturnim područjima.

Nalazimo ga i kod [[Irokezi|Irokeza]], gdje se provodilo kod [[Mohawk]] Indijanaca, a možda i drugih plemena, ali prije uspostave saveza Haudenosaunee. Na preriji ga znamo kod [[Pawnee]] Indijanaca, a Dr. [[William Jones]], kaže da su ga poznavali i [[Leech Lake Chippewa]]. Kod [[Skidi]]-Pawnee Indijanaca, običavali su žrtvovati djevojke Jutarnjoj zvijezdi ''Ho-Pir-i-Kuts'' (Morning Star), kasnije je ovo ukinuo poglavica [[Petalesharo]]. Pawnee pripadaju porodici [[Caddoan]] Indijanaca, srodni su [[Caddo]]ima, i za njih se zna da su prakticirali [[kanibalizam]] i žrtvovanja. Pawnee su bili jedino prerijsko pleme koje je prinosilo ljudske žrtve, sjeverno od Meksika. Kanibalizam su Pawnee donesli sa sobom vjerojatno iz zemlje [[Caddo]] Indijanaca. Ratnik koji se u borbi pokazao hrabro Pawnee-neprijatelju biti će najvjerojatnije pojeden. Plemena [[Pawnee]] i njima nesrodni [[Shawnee]] iz grupe [[Algonquian]], upravo su na zlu glasu zbog kanibalizma. Svladanom neprijatelju Pawnee će pojesti i [[srce]] i [[mozak]], hrabrost neprijatelja, vjeruju oni, preći će tako na njih. Mozak se jeo kao bi se stekla inteligencija neprijatelja. Sličnih običaja nalazimo kod raznih plemena širom svijeta.

Ovaj obrazac jedenja srca i mozga ubijenog neprijatelja nalazimo kod svih lovaca na glave, i veoma poznatih [[Dajaci|Dajaka]] iz [[Azija|Azije]] i strašnih [[Carib]] Indijanaca iz Malih Antila. –Ništa manje opasni bijahu i veoma civilizirani [[Asteci]], kod kojih se srce žrtvovalo bogovima, a meso bi bilo razrezano i razdijeljeno narodu. Mitove o kanibalizmu nalazimo širom Amerike, sve do [[Ognjena Zemlja|Ognjene Zemlje]] gdje se govori o divu-ljudožderu.

[[Endokanibalizam]], jedan je od oblika [[antropofagija|antropofagije]] koje nalazimo kod plemena Južne Amerike, spominje se kod nekih [[Yanomami|Yanomama]] iz [[Roraima|Roraime]], kod njima udaljenih Indijanaca [[Maxubí|Maxubi]] u Rondôniji o kojima piše nesretni Fawcett, pa dalje kod [[Panoan]] plemena [[Amahuaca]], s čime je bila upoznata [[Gertrude Evelyn Dole]] (1915-2001).Maxubí

== Kulturna područja ==
=== [[Sjevernoamerički Indijanci]] ===

Zemljopisno-klimatski uvjeti uvjetovali su nastanku više kulturnih pojaseva na području [[Sjeverna Amerika|Sjeverne Amerike]].

* ''[[Subarktički Indijanci]] ([http://www.dkimages.com/discover/previews/744/50016341.JPG vidi]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }})'' (Subarctic Indians), u [[Kanada|Kanadi]] i [[Alaska|Aljaski]], gdje nalazimo plemena [[Athapaskan|Atapaskana]] i [[Algonquian]] Indijanaca. Najpoznatija plemena toga područja su [[Montagnais]], [[Atikamekw]], [[Naskapi]], [[Cree]], [[Chipewyan]], [[Dogrib]], [[Beaver]], [[Carrier]], [[Slavey]], [[Han Indijanci|Han]], [[Tutchone]], plemena [[Kutchin]] ([[Takkuth-kutchin]], [[Vunta-kutchin]], [[Tranjik-kutchin]], [[Kutcha-kutchin]], [[Natsit-kutchin]], [[Tennuth-kutchin]], [[Tatlit-kutchin]], [[Nakotcho-kutchin]], [[Dihai-kutchin]]) i [[Khotana]] ([[Ingalik]], [[Tanaina]], [[Ahtena]], [[Koyukon]]) nadalje [[Tagish]], [[Tahltan]], [[Sekani]], [[Nahane]] (s [[Kaska]]), [[Mountain]], [[Hare]], [[Bear Lake|Satudene]]; izumrli [[Beothuk]]. Kultura ovih Indijanaca je prilično slična. Njezini česti simboli su [[krplje]], [[kanu]], [[toboggan]], [[snježne naočale]]. Odjeća je krznena. Lov i ribolov glavni je oblik privređivanja ovih Indijanaca.
* ''[[Indijanci Sjeverozapadne obale]] ([http://cache.eb.com/eb/image?id=5536&amp;rendTypeId=4 vidi]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }})'' (Northwest Coast Indians). Ovo su bez sumnje najbogatija plemena Indijanaca Sjeverne Amerike. Oni nastavaju područje uz Pacifičku obalu Sjeverne Amerike od Kalifornije na jugu, do zaljeva [[Yakutat (zaljev)|Yakutat]] u [[Alaska|Aljaski]] na sjeveru. Predstavnici ove kulture pripadaju velikim skupinama poznatim kao [[Kwakiutl]], [[Tsimshian]], [[Tlingit]], [[Haida]], [[Bella Coola]], Coast Salish i manja plemena iz Kalifornije, [[Oregon]]a i [[Washington]]a. Društva s juga ovog područja znatno su siromašnija, a i njihove zajednice su znatno manje. Ovom krugu pripada [[kultura]] gradnje velikih [[totem]]a, gradnji [[cedar|cedrovih]] kuća s krovovima na dvije vode, prekrasno tkanje [[chilkat-ogrtači|chilkat-ogrtača]] (koji su često nevjerojatno skupi), orijentiranost [[more|moru]], izgradnja drvenih velikih kanua, [[ropstvo]], i nadasve veoma poznate rastrošne svečanosti '[[potlač|potlach]]'.
* ''[[Indijanci Platoa]] ([http://cache.eb.com/eb/image?id=5538&amp;rendTypeId=4 vidi]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }})'' (Plateau Indians). Indijanci s Platoa naseljavaju kraj u području rijeke Columbije. Ovdje je raširena kultura ribara (može se govoriti o pravim ichtyophazima, jedačima riba s veoma slabim zubima) i kopačima korijenja [[camas]] i [[shanataque]] (ili 'Indian Thistle' Cirsium edule) Plemena ovog područja pripadaju grupama [[Shahaptian]] ([[Umatilla]], [[Tygh]], [[Tenino]], [[Yakima]], [[Nez Percé]], [[Palouse]], [[Walla Walla]]), [[Waiilatpuan]] ([[Cayuse]], [[Molala]]), [[Salishan]] ([[Shuswap]], [[Lillooet]], [[Ntlakyapamuk]], [[Spokane]], [[Coeur d’Alêne]], [[Pend d’Oreille|Kalispel]], [[Okanagon|Okanogan]], [[Nespelem]]), [[Kitunahan]] ([[Kutenai]]), [[Chinookan]] ([[Wasco]] [[Wishram]] i [[Watlala|Dog River Indijanci]] ili Cascade), [[Lutuamian]] ([[Modoc]], [[Klamath]]) i [[Athapaskan]] (Nicola ili [[Stuwihamuk]]; koji danas govore thompson jezikom). Oni su se sezonski pokretali u potrazi za ribom i biljem. 
[[Datoteka:Edward S. Curtis Collection People 100.jpg|mini|Pomo Indijanka]]

* ''[[Kalifornijski Indijanci]] (http://cache.eb.com/eb/image?id=5537&amp;rendTypeId=4{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} vidi)'' (California Indians). Kako samo ime kaže ova plemena naseljena su u Kaliforniji i imaju sami za sebe tipičnu kulturu sakupljača žira. Ipak treba naglasiti da ne pripadaju sva kalifornijska plemena ovoj grupi, jer su neki predstavnici Indijanaca Sjeverozapadne obale. Ova pleme više-manje su malena, podijeljena po brojnim plemenima i oskudno obučena. Prijateljica i dobra poznavateljica Indijanaca [[Eva Lips]], navodi da su sva ova plemena veoma dobro uhranjena, na tome zahvaljuju žiru od kojega naročitim postupkom dobivaju brašno i peku pogačice '[[acorn bread]]', odnosno [[kruh]] od žira. Glavna plemena su: [[Maidu]], [[Miwok]], [[Chumash]], [[Yokuts]], [[Shasta]], [[Chimariko]], [[Achomawi]], [[Atsugewi]], [[Yana]], [[Yahi]], [[Wintu]], [[Nomlaki]], [[Patwin]], [[Yuki]], [[Pomo]], [[Wappo]], [[Nisenan]], [[Costanoan]], [[Salinan]], [[Esselen]], [[Kitanemuk]], [[Akwa’ala]], [[Ipai]], [[Tipai]], [[Kamia]], [[Cupeño]], [[Luiseño]], [[Cahuilla]], [[Juaneño]], [[Gabrieleño]], [[Nicoleño]], [[Fernandeño]], [[Serrano]].
* ''[[Indijanci Velikog Bazena]] ([http://www.cabrillo.edu/~crsmith/basin.gif vidi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060620232205/http://www.cabrillo.edu/~crsmith/basin.gif |date=2006-06-20 }})'' (Great Basin Indians). U području Velikog slanog bazena naseljena su (u zapadnim predjelima, Nevada) siromašna sakupljačka plemena [[Shoshoni|Šošona]] koji su u stvari bili 'noga'-Indijanci. Oni su neprekidno bili u pokretu za hranom, bobicama, korijenjem, raznim plodovima, sitnom divljači i drugim. Jelo se bukvalno sve. Istočno od njih u područjima [[Utah]]a, [[Wyoming]]a i [[Colorado|Colorada]] Indijanci su posjedovali konje pa su se formirali u pljačkaške bande. Oni su bili puno mobilniji i opasniji od svojih zapadnih rođaka. Ove Šošone klasificiraju u [[Numic]]-govornike. U Zapadne Numic-govornike ubrajaju se: [[Sjeverni Pajuti|Northern Paiute]], [[Owens Valley Pajuti]], dvije grupe [[Mono]] Indijanaca i pleme [[Bannock]] iz Idaha. Središnjoj skupini Numica pripadaju [[Western Shoshoni]], Indijanci [[Panamint]] ili Koso, [[Gosiute]], [[Wind River]] (njihov su ogranak Komanči /[[Comanche]]/), i Indijanci [[Weber Ute]] (tako krivo nazivani jer ne pripadaju u Ute). U Southern (ili Južne) Numic-govornike pripadaju: [[Northern Ute]], [[Southern Ute]], [[Tumpanogots]], [[Pahvant]], [[Fish Lake Juti]], [[Red Lake Juti]], [[Kawaiisu]], i bande [[Pajuti|Južnih (Southern) Paiuta]]: [[Las Vegas Pajuti]], [[Shivwits]], [[Uinkarets]], [[Moapa]] i [[Chemehuevi]].
[[Datoteka:Langs N.Amer.png|mini|lijevo|220px|Jezične porodice sjevernoameričkih domorodaca]] 
* ''[[Jugozapadni Indijanci]] ([http://cache.eb.com/eb/image?id=5540&amp;rendTypeId=4 vidi]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }})'' (Southwest Indians).Jugozapadni Indijanci nastanjuju krajeve američkog Jugozapada od New Mexica preko Arizone do donjeg toka Colorada. Ovdje zapravo nalazimo ratarsko stanovništvo iz grupe [[Yuman]]skih i [[Piman]]skih plemena, kao i posebnu grupu seoskih plemena s pueblo kulturom. U pueblo ili seoska plemena ubrajaju se [[Zuñi]], šošonsko pleme [[Hopi]] i plemena grupe [[Tanoan]]. [[Apači|Apačka]] plemena kao i [[Papago]] su nomadi.
[[Datoteka:Chief_Quanah_Parker_of_the_Kwahadi_Comanche.jpg|mini|Quanah Parker, poglavica Komanča]]

* ''[[Prerijski Indijanci]] ([http://www.utexas.edu/courses/wilson/ant304/projects/projects98/krochenskip/oampeop009m4.gif vidi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070312023432/http://www.utexas.edu/courses/wilson/ant304/projects/projects98/krochenskip/oampeop009m4.gif |date=2007-03-12 }})'' (Plains Indians). Oni su stanovnici prerija, područja od rijeke Saskatchewan na sjeveru do južnog Teksasa. Ovamo pripadaju najslavnija plemena američkih domorodaca. Oni su nomadski jahači i lovci na bizone. Pošto su navikli na prostranstva i lutanja pružali su najžešći otpor bijelim naseljenicima. Predstavnici su im sa sjevera na jug: [[Plains Cree]], [[Assiniboin]], [[Blackfoot]] (Crna Stopa), [[Gros Ventre]], [[Hidatsa]], Vrane ([[Crow Indijanci|Crow]]), [[Mandan]], [[Cheyenne]], [[Arikara]], [[Teton]], [[Santee Sioux]], [[Arapaho]], [[Omaha Indijanci|Omaha]], [[Pawnee]], [[Kiowa]], [[Comanche]].
* ''[[Indijanci Sjeveroistočnih šuma]] ([http://cache.eb.com/eb/image?id=5542&amp;rendTypeId=4 vidi]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }})'' (Northeast Woodland Indians). Indijanci Sjeveroistočnih šuma pripadaju porodicama [[Iroquoian]] i [[Algonquian]]. To je domovina 'wigwama', velikih drvenih kuća opasanim palisadama. Oni su lovci i ribari ali i uzgajivači kukuruza. Odavde su došle i [[kokice]] 'pop corn' koje su [[Irokezi]] nosili sa sobom prilikom odlaska u višednevne lovove ili ratne pohode. Najpoznatija plemena ovog područja su [[Irokezi]] (Iroquois), [[Huron Indijanci]], [[Erie Indijanci|Erie]], [[Susquehanna]], [[Wappinger]], [[Wampanoag]], [[Mahican]] (poznati Mohikanci), [[Metoac]], [[Powhatan]] (kod nas poznati po crtiću o djevojci [[Pocahontas]]), [[Nanticoke]], [[Conoy]], [[Pennacook]] i drugi.
* ''[[Jugoistočni Indijanci]] ([http://cache.eb.com/eb/image?id=5543&amp;rendTypeId=4 vidi]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }})'' (Southeast Indians). Ovo područja [[Datoteka:Rc11016 Timucua trapping fish.jpg|mini|lijevo|Na slici [[Jacquesa Le Moyne]] (1564) Timucua Indijanci love ribu]] obuhvaća jugoistok Sjeverne Amerike, od atlantske obale na zapad do istočnog Texasa, na sjever do unutrašnjosti Virginije. Jugoistočna plemena su seosko ratarsko stanovništvo. Ovdje su na cijeni kukuruz i njegova svečanost 'Green Corn Dance' ili 'Ples zelenog kukuruza'. Neka od ovih plemena poznavali su i [[hambar]]e u koje, po Evi Lips, 'nije mogao ući ni miš'. Plemena ovog područja pripadaju porodicama [[Muskhogean]] (po novijoj ortografiji Muskogean), [[Natchesan]], [[Caddoan]], [[Siouan]], [[Attacapan]], [[Chitimachan]] i [[Tonikan]]. Glavna plemena su: [[Muskogee|Creek]], [[Seminole]], [[Timucua]], [[Yuchi]], [[Biloxi Indijanci|Biloxi]], [[Chitimacha]], [[Atakapa]], [[Tunica]], [[Natchez]], [[Choctaw]], [[Chickasaw]], [[Akokisa]], [[Hasinai]], [[Adai]], [[Taensa]], [[Kadohadacho]], [[Natchitoches]], [[Chakchiuma]], [[Pascagoula]], [[Bayogoula]], [[Avoyel]], [[Chawasha]], [[Washa]], [[Chatot]], [[Chiaha]], [[Yamasee]], [[Fresh Water Indijanci|Fresh Water]], [[Ais]], [[Calusa]], [[Tequesta]], [[Jeaga]], [[Cusabo]], [[Congaree]], [[Cape Fear Indijanci|Cape Fear]], [[Waxhaw]], [[Winyaw]], [[Cherokee]], [[Woccon]], [[Manahoac]], [[Tutelo]], [[Monacan]], [[Eno Indijanci|Eno]], [[Sugeree]], [[Catawba]], [[Nahyssan]], [[Hitchiti]], [[Koasati]], [[Alabama Indijanci|Alabama]], [[Tohome]], [[Eufaula]], etc.
* ''[[Mezoamerički Indijanci]]'' [[Amuzgo]], [[Cakchiquel]], [[Chol|Ch'ol Maya]], [[Matlatzinca]], [[Mixe]], [[Mixtec]], [[nahuatlan|Nahuatl]]/[[Aztec]], [[Itzá|Itza Maya]], [[Tequistlatec|Oaxaca Chontal]], [[Pipil]], [[Popoluca]], [[Chontal|Tabasco Chontal]], [[Tlahuica]], [[Toltec]], [[Yucatec|Yucatan Maya]], [[Zapotec]], [[Zoque]]
* ''[[Indijanci karipskog područja]]'' Pripada mu Veliki i Mali Antilijužni diio Srednje Amerike i jug Floride. Plemena: [[Arawak]], [[Boruca]], [[Bribri]], [[Cábecar]], [[Carib]], [[Changuena]], [[Corobici]], [[Cueva]], [[Cuna]], [[Dorasque]], [[Garifuna]], [[Guajiro]], [[Guaymí]], [[Guetar]], [[Igneri|Inyeri]], [[Carib|Island Carib]], [[Guatuso|Maleku]], [[Mískito|Miskito]], [[Move]], [[Murire]], [[Paraujano]], [[Paya|Pech]], [[Rama Indijanci|Rama]], [[Shebayo]], [[Taino]], [[Térraba|Teribe]], [[Voto]].

=== [[Srednjoamerički Indijanci|Indijanci Srednje Amerike]] ===
* ''Središnji Meksiko'' (Central Mexico) Predstavnici: [[Nahuatlan|Nahuatl]], [[Otomí]], [[Chontal]], [[Ixcatec]], [[Tarascan]], [[Mixtec]], [[Zapotec]].
* ''Obala Vera Cruza'' (Vera Cruz Coast) Predstavnici: [[Totonac]], [[Tamaulipec]], [[Huastec]], [[Popoluca]].
* ''Poluotok Yucatan'' (Yucatan Peninsula) Predstavnici: [[Yucatec]], [[Mazatec]], [[Mopán]].
* ''Južne ravnice'' (S: Lowlands) Predstavnici: [[Zoque]], [[Tzeltal]], [[Tzotzil]], [[Lacandon]], [[Quiché]], [[Ixil]], [[Itzá]], [[Misquito]], [[Jicaque]].
* ''Južne planine'' (S. Highlands) Predstavnici: [[Pipil]], [[Xinca]], [[Achi]], [[Lenca]], [[Nicarao]], [[Nicoya]], [[Ulva]], [[Rama Indijanci|Rama]], [[Boruca]], [[Guaymí]], [[Cuna]], [[Talamanca]].
* ''Veliki Antili'' (Greater Antilles) Predstavnici: [[Ciboney]], [[Sub-Taino]], [[Taino]], [[Ciguayo]], [[Guanahatabey]]
* ''Mali Antili'' (Lesser Antilles) Predstavnici: Island [[Carib]], [[Igneri]].

=== [[Južnoamerički Indijanci]] ===
* ''Sjever'' (Northern) Predstavnici: [[Choco]], [[Chibcha]], [[Caquetio]], [[Tairona]], [[Guajiro]], [[Mompox]], [[Timote]], [[Achagua]], [[Yaruro]], [[Otomaco]], [[Guamontey]], [[Guahibo]], [[Sáliva|Saliva]], [[Cumanagoto]].
* ''[[Gvajansko gorje]]'' (Guiana Highlands) Predstavnici: [[Arawak]], [[Warrau|Warao]], [[Galibi]], [[Tiriyó|Tirio]], [[Wapishana]], [[Oyana]].
* ''Amazon'' (Amazon) Predstavnici: [[Bora]], [[Cubeo]], [[Yanomami]], [[Wai-Wai]], [[Jívaro]], [[Barauana]], [[Apalaí]], [[Tupinamba]], [[Yagua]], [[Xipibo]], [[Kanamari]], [[Maué|Maue]], [[Munduruku]], [[Kayapo]], [[Amahuaca]], [[Mashco]], [[Tacana]], [[Sirionó|Siriono]], [[Chiquito]], [[Paressí|Paressi]], [[Nambikwara]], [[Bakairi]].
* ''[[Brazilsko visočje]]'' (Brazilian Highlands) Predstavnici: [[Xavante]], [[Boróro]], [[Guato]], [[Guarani]], [[Tupí]], [[Kaingáng|Kaingang]], [[Tupinamba]], [[Botocudo]], [[Caiapós do Sul]], [[Xakriaba]]
* ''[[Ande]]'' (Andes) Predstavnici: [[Aconipa]], [[Cayapa]], [[Manta]], [[Tumbes]], [[Huancavilca]], [[Chincha]], [[Huanca]], [[Quechua]], [[Aymara]], [[Atacama]], [[Diaguita]], [[Mapuche]].
* ''[[Gran Chaco]]'' (Gran Chaco) Predstavnici: [[Chiriguano]], [[Zamuco]], [[Chamacoco]], [[Lengua]], [[Toba]], [[Mataco]], [[Chané|Chane]], [[Ashluslay|Chulupi]], [[Mocoví|Mocovi]], [[Tonocoté]], [[Abipón]]
* ''[[Pampas]]'' (Pampas) Predstavnici: [[Huarpe]], [[Charrua]], [[Chana-Mbegua]], [[Querandí|Querandi]], [[Minuane]], [[Puelche]], [[Pehuenche]], [[Poya]], [[Tehuelche]].
* ''[[Ognjena zemlja]]'' (Tierra del Fuego) Predstavnici: [[Chono]], [[Alacaluf]], [[Yahgan]], [[Ona]], [[Haush]].

O tajnim obredima, licima, mitovima i figurama južnih patagonskih naroda pisao je čilsko-hrvatski povjesničar [[Sergio Laušić Glasinović]].&lt;ref&gt;[http://www.memoriachilena.cl//temas/documento_detalle2.asp?id=MC0000937 Memoria chilena]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Sergio Lausic Glasinovic: Ceremonias secretas - Rostros, mitos y figuras de las etnias patagónicas australes, . Magallanes, 1994., (Punta Arenas : Impresos Horizonte) [http://www.memoriachilena.cl/archivos2/pdfs/MC0000937.pdf pdf]&lt;/ref&gt;

== Popis plemena ==
* '''[[Dodatak:Popis etnonima domorodačkih plemena Amerike]]'''
* '''[[Dodatak:Popis indijanskih plemena po kulturnim područjima]]'''
* [[Klasifikacija plemena američkih Indijanaca: Aconipa-Caraja]]
* [[Klasifikacija plemena američkih Indijanaca: Carib-Lutuami]]
* [[Klasifikacija plemena američkih Indijanaca: Machacali-Salinan]]
* [[Klasifikacija plemena američkih Indijanaca: Salish-Zuñi]]
* [[Glavne grupe i porodice Indijanaca]]
== Povezano ==
* [[Brazilski Indijanci]]
{{Indijanci}}

== Literatura ==
* [[Eva Lips]], Knjiga o Indijancima /Das Indianerbuch, Leipzig, 1984/.
* Handbook of American Indians (1906) by Frederick W. Hodge. A listing of over 800 Indian Tribes in the United States and Canada.
* Steward, Julian. H. (ed.). 1946-59. Handbook of South-American Indians (7 vols).
* Loukotka, Chestmír 1968. Classification of South-American Indian Languages. Los Angeles: Latin American Center, University of California.

=== Izvori ===
{{izvori}}

== Poveznice ==
* [[Glavne grupe i porodice Indijanaca A-L]]
* [[Glavne grupe i porodice Indijanaca M-Ž]]
* [[Jezične porodice indijanaca]]
* [[Indijanski rezervati]]
* [[Poznati Indijanci]]

=== Wikipedije na indijanskim jezicima ===
==== Sjeverna Amerika ====
* algonkinske
** [[:cr:]] na cree-u/nēhiyaw jeziku
** [[:chy:]] na čejenskom/tsetsêhestâhese jeziku
* atabaskanske
** na navaju/diné bizaad jeziku
* irokeške
** [[:chr:]] na čirokijskom

==== Srednja Amerika ====
* uto-aztečke
** [[:nah:]] na nahuatlu/nawatlahtoli jeziku

==== Južna Amerika ====
* aymaranske
** [[:ay:]] na aymaranskom/aymar aru jeziku
* kečuanske (quechua)
** [[:qu:]] na kečuanskom/runa simi jeziku
* tupijske
** [[:gn:]] na guaranskom/avañe'e) jeziku
** [[:gn:]] na tupijskom/abanhe'enga jeziku
* muskogeanske
** [[:mus:]] na creek/muskoke jeziku
** [[:cho:]] na choctaw/chahta jeziku

=== Ostali projekti ===
{{WProjekti
|commons        = Native Americans
|commonssh      = Indijanci
|commonscat     = 
|commonscatsh   = 
|wikivrste      = 
|wikivrstesh    = 
|wikizvor       = 
|wikizvor_autor = 
|wječnik        = 
|wikiknjige     = 
|wikicitat      = 
}}

== Isprika zbog genocida ==
Senat SAD-a prihvatio je rezoluciju kojom se službeno ispričavaju američkim Indijancima za sve zločine koje su nad njima počinili.
&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.bitno.ba/vijesti/svijet/amerika-se-ispricala-indijancima |access-date=2013-09-29 |archive-date=2009-10-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091011031816/http://www.bitno.ba/vijesti/svijet/amerika-se-ispricala-indijancima |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=113728438&lt;/ref&gt;
To isto je učinila i Kanada.
Larry J. Zimmerman procjenjuje pretkolumbovsko pučanstvo Sjeverne Amerike (današnji SAD i Kanada) na oko 20 000 000 ljudi. Europski kolonizatori su se pitali odakle su došli ti domorodački narodi i, kako nisu spomenuti u Bibliji, imaju li uopće dušu i jesu li to uopće ljudi? Katolička crkva naposljetku je 1537. godine Indijance proglasila djecom Božjom, ali to nije spriječilo agresiju prema domorodačkom načinu života. Prvi su bijelci u Americi, poznati po vjerskoj zatucanosti, nagađali kako su Indijanci zapravo potomci izgubljenih plemena izraelskih.

Genocidna kampanja protiv domorodaca u SAD-u (Indijanski ratovi) okončana je tek 1924. godine uspostavom sustava rezervata koji je i danas na snazi te davanjem državljanstva i prava glasa. Godine 1990. donesen je Zakon o zaštiti i repatrijaciji grobova sjevernoameričkih domorodaca (Native American Graves Protection and Repatriation Act), koji propisuje ljudske ostatke i grobna dobra, kao i svete objekte u vlasništvu saveznih institucija, vratiti udruženim plemenima. Sijuksi pokušavaju na sudovima vratiti zemlju na svom svetom području Paha Sapa (Black Hills/Crna brda). U Kanadi je 1999. uspostavljena savezna država Nunavut (inuitski: naša zemlja), pod nadležnošću Inuita koji u njoj čine 85% stanovništva. Energetska kriza s početka 1970-ih omogućila je zaposlenje i prihode određenom broju plemena u čijim su rezervatima postojala mineralna bogatstva. Najvažniji gospodarski napredak mnogim plemenima predstavljala je izgradnja kockarnica, koja im je bila dopuštena 1978. godine Zakonom o regulaciji kockanja (Indian Gaming Regulatory Act). Godine 2000. nešto više od 100 priznatih plemena (ukupno ih je 500) imalo je aktivne kockarnice, a podjela njihova prihoda konačno je plemenima omogućila pristojan životni standard omogućen poboljšanjem infrastrukture, kvalitetnijim stanovanjem, cestama, medicinskom skrbi i školstvom. Meskwaki i Ojibwe prihode su iskoristili za ponovni otkup svoje plemenske zemlje, a veliki dio te zemlje vraćen je tradicionalnom načinu uporabe (uzgoj divlje riže). Organizacije poput Indijanske komisije za ribu i divljač Velikih jezera (Great Lakes Indian Fish and Wildlife Commision) rade s ciljem očuvanja resursa i edukacije javnosti o pravima iz sporazuma i domorodačkoj ekologiji. Iako se u posljednje vrijeme nastoji umjesto izraza Indijanac (American Indian) rabiti izraz izvorni Amerikanac (Native American) u SAD-u ili Prvi narodi (First Nations) u Kanadi, mnogi domoroci pojam Indijanac ne smatraju uvrjedljivim (American Indian Movement). To ionako nije jedan narod nego stotine posve različitih naroda koji govore stotinama različitih jezika i nisu imali jedinstveno ime za sebe prije agresije bijelih kolonizatora.
=== Izvori ===
{{izvori|2}}

== Galerija ==

&lt;gallery&gt;
Datoteka:Abenaki Tribe.jpg|[[Abenaki]], porodica [[Algonquian]]
Datoteka:Nana amerindien.jpg|[[Apači|Apač]], (Nana). porodica [[Athapaskan]], Jugozapad SAD-a
Datoteka:Chief-59.jpg|[[Apalachee]] (poglavica Gilmer Bennett), porodica [[Muskhogean]]
Datoteka:Scabby Bull, Arapaho.gif|[[Arapaho]], porodica Algonquian
Datoteka:Chief Yellow Boy.jpg|[[Assiniboin]], porodica [[Siouan]]
Datoteka:CurtisIndian.png|[[Atsina]] ili Gros Ventre, porodica [[Algonquian]].
Datoteka:Bolivia aymara praying loc.jpg|[[Aymara]]
Datoteka:Bannock.jpg|[[Bannock]] (porodica [[Shoshonean]]), Idaho
Datoteka:Shanawdithit portrait.jpg|[[Beothuk]] (žena; [[Shanawdithit]]), porodica [[Beothukan]], [[Kanada]]
Datoteka:Lester Skeesuk.jpg|[[Brothertown]], (Lester Skeesuk; [[Narragansett]]-[[Mohegan]]), porodica Algonquian
Datoteka:Edward S. Curtis Collection People 056.jpg|[[Cahuilla]], porodica Shoshonean, Kalifornija
Datoteka:Kalina young 1892.jpg|[[galibi|Kali'na]]
Datoteka:Catawba 1913.jpg|[[Catawba]], porodica Siouan.
Datoteka:Umpine.jpg|[[Cayuse]], porodica [[Waiilatpuan]]
Datoteka:Chemehuevi boy.png|[[Chemehuevi]] (dječak), porodica Shoshonean
Datoteka:Blowgun demonstration in Oconaluftee Indian Village, Cherokee, North Carolina.jpg|[[Cherokee]] demonstrira sa puhaljkom (selo Ocanaluftee), porodica [[Iroquoian]]
Datoteka:Wolf Robe yo.jpg|[[Južni Šajeni|Cheyenne, Southern]], porodica Algonquian
Datoteka:Chickasaw.jpg|[[Chickasaw]] (mladi ratnik), porodica Muskhogean.
Datoteka:Pisatuntema in Partial Native Dress with Native Hairstyle and with Ornaments 1909.jpg|[[Choctaw]] sa tradicionalnom frizurom, porodica Muskhogean
Datoteka:Klallam people near canoe.jpg|[[Clallam]] sa kanuom, porodica Salishan
Datoteka:Comanche in winter.jpg|[[Comanche]], Teksas. Porodica Shoshonean
Datoteka:Edward S. Curtis Collection People 094.jpg|[[Cowichan]], porodica Salishan
Datoteka:Poundmaker.png|[[Cree]] (skupina Plains Cree), porodica Algonquian
Datoteka:Lumbee.jpeg|[[Croatan|Lumbee]] (Croatan; lijevo) sa američkom kongresnicom, porodica Algonquian
Datoteka:Curley.jpg|[[Crow Indijanci|Crow]] izviđač, porodica Siouan
Datoteka:Lenape01.jpg|[[Lenni Lenape|Delaware]], porodica Algonquian
Datoteka:Edward S. Curtis Collection People 074.jpg|[[Diegueño]], porodica Yuman
Datoteka:KickingHorse.jpg|[[Flathead]], porodica [[Salishan]]
Datoteka:Tongva woman.jpg|[[Gabrieleño]], porodica Shoshonean
Datoteka:Gaviao 2573a.JPG|[[Gavião do Pará‎]]
Datoteka:AlteHaba-Indianerin von derKoniginChalotte-Insel inBritisch-Kolumbia mitNasenring undLippenpflock2.jpg|[[Haida]] žena sa nosnim ukrasom. porodica [[Skittagetan]]
Datoteka:Noia havasupai.jpg|[[Havasupai]] djevojka, porodica [[Yuman]].
Datoteka:Edward S. Curtis Collection People 044.jpg|[[Hesquiaht]], porodica Wakashan
Datoteka:Long Time Dog Hidatsa.jpg|[[Hidatsa]], porodica Siouan
Datoteka:Curtis - Snake priest.JPG|[[Hopi]], Arizona (zmijski svećenik. Porodica Shoshonean.
Datoteka:Tathamiche.jpg|[[Hualapai]], porodica Yuman
Datoteka:Iowa-indian.jpg|[[Iowa Indijanci|Iowa]], porodica Siouan
Datoteka:Hellmuth Straka and Japrerias, 1960.jpg|[[Japreria]] (i Hellmuth Straka)
Datoteka:Guipago2.jpg|[[Kiowa]], porodica [[Kiowan]]
Datoteka:Kiowa Apache Essa-queta.jpg|[[Kiowa Apache]], porodica Athapaskan.
Datoteka:Edward S. Curtis Collection People 091.jpg|[[Klamath]], porodica [[Lutuamian]]
Datoteka:Klickitat Brave 1899-Benjamin Gifford.jpg|[[Klickitat]], porodica [[Shahaptian]]
Datoteka:Ktunaxa (Kootenai) crewman aboard sternwheeler Duchess, near Golden BC 1887.JPG|[[Kutenai]], porodica [[Kitunahan]]
Datoteka:Kwakwaka'wakw man and copper shield, by Edward Curtis.jpg|[[Kwakiutl]], porodica [[Wakashan]]
Datoteka:Laguna Pueblo Indians.jpg|[[Laguna Indijanci|Laguna]], porodica [[Keresan]]
Datoteka:Edward S. Curtis Collection People 078.jpg|[[Lummi]], porodica Salishan
Datoteka:Makah Indian Whalers 1910.jpg|[[Makah]] ribari, porodica Wakashan (skupina [[Nootkan]])
Datoteka:Crow s heart, Mandan.JPG|[[Mandan]], porodica Siouan
Datoteka:Argentina Mapuche Cacique Pincen.jpg|[[Mapuche]] (poglavica Pincen)
Datoteka:Edward S. Curtis Collection People 092.jpg|[[Maricopa]], porodica Yuman
Datoteka:Tunkan Maia Yucatan.jpg|[[Maje|Maya]], porodica [[Mayan]]
Datoteka:Mescalero tipis.jpg|[[Mescalero]] Apači, porodica Athapaskan
Datoteka:Micmac2.jpg|[[Micmac]], Kanada, porodica Algonquian
Datoteka:Modoc women.jpg|[[Modoc]] žene (u društvu dvojice bijelaca), porodica [[Lutuamian]]
Datoteka:Mohave Indians.jpg|[[Mohave]], porodica Yuman
Datoteka:Murachief.jpg|[[Múra]] (Brazil)
Datoteka:Xwmetskwiyam Image 001.png|[[Musqueam]], porodica Salishan
Datoteka:Manuelito.jpg|[[Navaho]], porodica Athapaskan
Datoteka:Chief.Joseph.1877.jpg|[[Nez Percé]], porodica Shahaptian
Datoteka:Edward S. Curtis Collection People 093.jpg|[[Nootka]] žena (sa nosnim ukrasom), porodica Wakashan.
Datoteka:Nlaka'pamux.jpg|[[Ntlakyapamuk]], porodica Salishan
Datoteka:Chef Ocaïna.JPG|[[Ocaina]]
Datoteka:Guyane 0040.jpg|[[Oyana]]
Datoteka:Okanagan Family Portrait.JPg|[[Okanagon]], porodica Salishan
Datoteka:Interpret omaha.jpg|[[Omaha Indijanci|Omaha]], porodica Siouan
Datoteka:1924 Indian Citizenship Act.jpg|trojica [[Osage]], porodica Siouan
Datoteka:Oto delegation.jpg|[[Oto Indijanci|Oto]], porodica Siouan
Datoteka:Paiutes1880.jpg|[[Paiute]], porodica Shoshonean
Datoteka:Wolf necklace.jpg|[[Palouse]], porodica [[Shahaptian]]
Datoteka:Pataxo001.jpg|[[Pataxó]] (Brazil)
Datoteka:Petaki-penobscot.jpg|[[Penobscot]], porodica Algonquian
Datoteka:Edward S. Curtis Collection People 028.jpg|[[Pomo]] djevojka, porodica [[Kulanapan]]
Datoteka:Moni chaki.jpg|[[Ponca Indijanci|Ponca]], porodica Siouan
Datoteka:Chief Kack-Kack.gif|[[Potawatomi]], porodica Algonquuian
Datoteka:Qahatika girl 3c12215u.jpg|[[Quahatika]], porodica Piman
Datoteka:Edward S. Curtis Collection People 076.jpg|[[Quinault]], porodica Salishan
Datoteka:Assinaitappi.jpg|[[Sarsi]], porodica Athapaskan
Datoteka:SarahWhislter.jpg|[[Sauk and Fox]], porodica Algonquian
Datoteka:Rabbit-Tail.jpg|[[Shoshoni]], porodica Shoshonean
Datoteka:ChiefGall-NARA.jpg|[[Sioux]] (Gall), pleme [[Hunkpapa]], porodica Siouan
Datoteka:Edward S. Curtis Collection People 077.jpg|[[Skokomish]], porodica Salishan
Datoteka:Chief George and daughter.jpg|[[Squawmish]], porodica Salishan
Datoteka:Kwakwaka'wakw woman with cedar basket.jpg|[[Stalo]], porodica Salishan
Datoteka:Edward S. Curtis Collection People 029.jpg|[[Suquamish]], porodica Salishan
Datoteka:Tarascan.jpg|[[Taraski]], porodica [[Tarascan]]
Datoteka:Terena.jpg|Terena ili [[Tereno]] (Brazil)
Datoteka:Edward S. Curtis Collection People 090.jpg|[[Tewa]], pleme [[San Ildefonso Indijanci|San Ildefonso]], porodica [[Tanoan]].
Datoteka:Tlingit women and children.jpg|[[Tlingit]], porodica [[Koluschan]]
Datoteka:Taku.jpg|[[Tlingit]], pleme [[Taku]], porodica Koluschan
Datoteka:Tonkawa chiefs.jpg|[[Tonkawa]], porodica [[Tonkawan]]
Datoteka:Berito.jpg|[[Tunebo]]
Datoteka:Rattlesnake Pete - Umatilla Indian Reservation - Oregon.jpg|[[Umatilla]], porodica Shahaptian
Datoteka:Uros people-Lake Titicaca.jpg|[[Uru]] (jezero Titicaca)
Datoteka:ChiefOuray.jpg|[[Ute]], porodica Shoshonean
Datoteka:YellowBird.jpg|[[Walla Walla]], porodica Shahaptian
Datoteka:Datsolalee2.jpg|[[Washo]], porodica [[Washoan]].
Datoteka:Noies wichita.jpg|[[Wichita]] žene, porodica [[Caddoan]]
Datoteka:Henookeku.jpg|[[Winnebago]] djevojka, porodica Siouan
Datoteka:Edward S. Curtis Collection People 012.jpg|[[Wishram]], porodica [[Chinookan]]
Datoteka:Xerente 1809a.JPG|[[Xerente]] (Brazil)
Datoteka:Yagua Indian.JPG|[[Yagua]] (Peru)
Datoteka:Alto orinoco5.jpg|[[Yanomami]]
Datoteka:Yaqui indians.jpg|[[Yaqui]], porodica [[Taracahitian]].
Datoteka:Edward S. Curtis Collection People 038.jpg|[[Yuma]], porodica Yuman
Datoteka:Yurok basketweaver.jpg|[[Yurok]], porodica [[Weitspekan]]

Datoteka:BenitoJuarez.jpg|[[Zapotec]] ([[Benito Juarez]]), porodica [[Zapotecan]], Meksiko
Datoteka:Si Wa Wata Wa.jpg|[[Zuñi]], porodica [[Zunian]].
Datoteka:|
Datoteka:|
Datoteka:|
&lt;/gallery&gt;

== Vanjske veze ==
{{Commonscat|Indigenous peoples of the Americas}}
* [http://www.archive.org/stream/handbookamindians02hodgrich#page/n4/mode/1up Hodge, Handbook of North American Indians North of Mexico, vol. I]
* [http://archive.org/stream/handbookamindians01hodgrich#page/n3/mode/2up Hodge, Handbook of North American Indians North of Mexico, vol. II]
* [http://wontolla.homepage.t-online.de/wontolla/16tribes.htm 1000 Indian Nations Online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080319011425/http://wontolla.homepage.t-online.de/wontolla/16tribes.htm |date=2008-03-19 }}
* [https://archive.today/20121213075011/lcweb2.loc.gov/ammem/award98/ienhtml/tribes.html Edward S. Curtis's The North American Indian: Photographic Images]
* [http://www.accessgenealogy.com/native/indianlocation.htm North American Indian Tribes]
* [http://www.native-languages.org/languages.htm Native Languages of the Americas: List of Native American Indian Tribes and Languages]
* [https://web.archive.org/web/20031003201930/http://hometown.aol.com/bbbenge/page22.html North American Indian - Population Records]
* [http://www.indianer-welt.de Indianer Welt]
* [http://www.24sata.hr/index.php?cmd=show_clanak&amp;action=ispis&amp;tekst_id=18392 Hugo Chavez traži da se Papa ispriča Indijancima] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070610100943/http://www.24sata.hr/index.php?cmd=show_clanak&amp;action=ispis&amp;tekst_id=18392 |date=2007-06-10 }}
* [http://www.jutarnji.hr/clanak/art-2007,5,9,makedonija_indijanci,73681.jl Makedonskoj policiji došli pomoći američki Indijanci] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070513023933/http://www.jutarnji.hr/clanak/art-2007,5,9,makedonija_indijanci,73681.jl |date=2007-05-13 }}
* [https://web.archive.org/web/20020223094743/http://users.aol.com/donh523/navapage/tribes.htm Flags of the Native American Peoples of the US] 
* [http://www.texasindians.com/cultanth.htm Organizacije indijanskih zajednicâ]
* [http://www.nativecelebs.com/actors8.htm NativeCelebs] 
* [http://www.potiron.com.br/MuseuDoIndio/pagesp/grupind/grind_A.htm Grupos Indígenas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090226080457/http://www.potiron.com.br/MuseuDoIndio/pagesp/grupind/grind_A.htm |date=2009-02-26 }}

{{Indijanci}}

[[Kategorija:Narodi]]
[[Kategorija:Američki Indijanci| ]]
[[Kategorija:Indijanska plemena| ]]</text>
      <sha1>91yrojfh9wwpo1q8bv4pirk7rlqdh3l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Novak Đoković</title>
    <ns>0</ns>
    <id>31829</id>
    <revision>
      <id>42607356</id>
      <parentid>42562283</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T11:39:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>42607356</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="108006" sha1="5bld7wu24lvzwui4flzfennwn43eezc" xml:space="preserve">{{Kutijica Teniser/ka
| ime = Novak Đoković&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Новак Ђоковић&lt;/small&gt;
| slika = Novak_Djoković_Trophy_Wimbledon_2019-croped_and_edited.jpg
| opis_slike = Novak Đoković 2019. godine
| širina_slike = 220px
| prof. karijera = [[2003.]] - ''danas''
| nadimak = ''Nole'', ''Džoker''
| državljanstvo = {{flag|Srbija}}
| mesto stanovanja = {{flagicon|Monako}} [[Monte Carlo]], [[Monako]]
| datum rođenja = {{birth date and age|1987|5|22|df=y}} 
| mesto rođenja = Beograd, {{flagicon|SFRJ}} [[SFR Jugoslavija]]
| visina = 1,88 m
| težina = 77 kg
| stil igre = Desnom rukom, dvoručni bekhend
| zarađeni novac = [[Američki dolar|$]]151,876,636&lt;ref name=atp_profil&gt;[http://www.atpworldtour.com/Tennis/Players/Top-Players/Novak-Djokovic.aspx ATP podaci], ažurni podaci na zvaničnom sajtu&lt;/ref&gt;
| trener = [[Marián Vajda]]&lt;br /&gt;[[Goran Ivanišević]]&lt;br/&gt;[[Andy Murray]]
| atp profil = http://www.atpworldtour.com/Tennis/Players/Top-Players/Novak-Djokovic.aspx
| vebsajt = http://novakdjokovic.com/

| pobpor = 1058–210 (83,44%)
| osvojenih turnira = 95
| finala = 40
| najbolji plasman = Br. '''1''' (4. 7. 2011)
| trenutni plasman = Br. 2 (26. 6. 2023)
| rezultataustralianopen = '''P''' ({{AOM|2008}}, {{AOM|2011}}, {{AOM|2012}}, {{AOM|2013}},&lt;br /&gt;{{AOM|2015}}, {{AOM|2016}}, {{AOM|2019}}, {{AOM|2020}}, {{AOM|2021}}, {{AOM|2023}})
| rezultatrolandgaros = '''P''' ({{RGM|2016}}, {{RGM|2021}},{{RGM|2023}})
| rezultatvimbldon = '''P''' ({{VBDM|2011}}, {{VBDM|2014}}, {{VBDM|2015}}, {{VBDM|2018}},
{{VBDM|2019}}, {{VBDM|2021}}, {{VBDM|2022}})
| rezultatsadopen = '''P''' ({{USOM|2011}}, {{USOM|2015}}, {{USOM|2018}}, {{USOM|2023}})
| završnoprvenstvomuškarci = yes
| rezultatmasterskup = '''P''' ([[Tenis masters kup 2008 — pojedinačno|2008]], [[Tenis masters kup 2012 — pojedinačno|2012]], [[Tenis masters kup 2013 — pojedinačno|2013]], [[Tenis masters kup 2014 — pojedinačno|2014]], [[Tenis masters kup 2015 — pojedinačno|2015]])
| olimpijskeigre = {{Zlato3}} ([[Tenis na Letnjim olimpijskim igrama 2025 — muškarci pojedinačno|2024]])

| pobpor2 = 49–64 (43.36%)
| osvojenihdublturnira = 1
| finaladubl = 1
| najboljidublplasman = 114. (30. novembar 2009)
| trenutni dubl plasman = 219 (14. 1. 2019)
| rezultatigrendslemdubl = da
| rezultataustralianopendubl = 1K (2006, 2007)
| rezultatrolandgarosdubl = 1K (2006)
| rezultatvimbldondubl = 2K (2006)  
| rezultatsadopendubl = 1K (2006)

| pobpor3 =
| osvojenihmiksturnira =
| rezultatigrendslemmiks =
| rezultataustralianopenmiks =
| rezultatrolandgarosmiks =
| rezultatWimbledonmiks =
| rezultatsadopenmiks =

| timska takmičenja = da
| dejvis kup =  '''P''' (2010)
| hopman kup = F ([[Hopman kup 2008.|2008]], [[Hopman kup 2013.|2013]])

| podaci od = 28. 1. 2019.
}}

'''Novak &quot;Nole&quot; Đoković''' ([[Beograd]], [[Srbija]], tada [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|SFRJ]]; [[22. 5.|22. maj]] [[1987]]), [[Srbija|srpski]] teniser. Na prvom mestu ATP liste do sada je proveo 428 nedelja te je rekorder po broju osvojenih turnira u istoriji tenisa. Teniski stručnjaci, bivši igrači i saigrači smatraju Đokovića za jednog od najboljih tenisera u istoriji.&lt;ref name=&quot;metro.co.uk&quot;&gt;{{cite web|title = Novak Djokovic is one of the greatest tennis players ever, says Pat Cash|url = http://www.metro.co.uk/sport/879710-novak-djokovic-is-one-of-the-greatest-tennis-players-ever-says-pat-cash|accessdate = 10. 2. 2012.|archive-date = 2013-06-27|archive-url = https://web.archive.org/web/20130627215314/http://metro.co.uk/2011/10/25/novak-djokovic-is-one-of-the-greatest-tennis-players-ever-says-pat-cash-195296/|dead-url = yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;bbc.co.uk&quot;&gt;{{cite web|title = Novak Djokovic v Rafael Nadal: Players &amp; pundits hail 'greatest' match|url = http://www.bbc.co.uk/sport/0/tennis/16781690|accessdate =5. 3. 2012.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;espn.co.uk&quot;&gt;{{cite web|title = Murray buoyed by Djokovic scalp|url = http://www.espn.co.uk/tennis/sport/story/139046.html|accessdate = 15. 3. 2012.}}{{Dead link|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;standard.co.uk&quot;&gt;{{cite web|title = Tim Henman knows Andy Murray won’t worry over critics |url = http://www.standard.co.uk/sport/wimbledon/tim-henman-knows-andy-murray-wont-worry-over-critics-7876173.html|accessdate =14. 8. 2012.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|title=The Greatest Tennis Matches of All Time|url=https://archive.org/details/greatesttennisma0000stev|author=Steve Flink|publisher=New Chapter Press|isbn=978-0942257939|year=2012|page=[https://archive.org/details/greatesttennisma0000stev/page/452 452]}}&lt;/ref&gt; Profesionalno igra od [[2003]]. godine. Osvojio je dvadeset i četiri grand slam trofeja i pet puta [[Tenis masters kup|Masters kup]]. Godine 2024. osvojio je i olimpijsko zlato.

Osvojio je 36 turnira iz [[ATP Masters 1000|Masters serije]] i prvi kompletirao &quot;Zlatni masters&quot; (2018. godine), odnosno osvajanje svih devet turnira iz Masters serije. Zajedno sa saigračima iz reprezentacije Srbije je došao do titule u Dejvis kupu 2010. godine.

Sa Špancem [[Rafael Nadal|Rafaelom Nadalom]] je ostvario jedno od najvećih rivalstava u istoriji tenisa. Odigrali su rekordan broj međusobnih duela u Open eri, kao i najveći broj mečeva na grend slemovima, uključujući i najduže finale. Zapaženo je i Đokovićevo rivalstvo sa [[Roger Federer|Rodžerom Federerom]], protiv koga je igrao u rekordnih deset grend slem polufinala i u pet grend slem finala, dva puta na US Openu i tri puta na Wimbledonu.
-Pobedio Nadala u finalu rolan garosa 2021.

Osvojio je bronzanu medalju u pojedinačnoj konkurenciji na [[Olimpijada 2008|Olimpijskim igrama 2008.]] u [[Peking]]u. Jedan je od dobitnika [[Sport (dnevni list)#Zlatna značka|zlatne značke Sporta]]. Proglašen je za najboljeg sportistu sveta [[2011]], [[2014]], [[2015]] i [[2019]]. godine na [[Laureus]] dodeli.

== Privatni život ==
Novak Đoković je rođen [[22. 5.|22. maja]] [[1987]]. godine u [[Beograd]]u, kao najstariji sin oca Srđana i majke Dijane.&lt;!--Đokovići su poreklom iz [[Nikšić]]a, iz [[Jasenovo Polje|Jasenovog polja]] gde mu se i rodio deda.--&gt; Majka mu potječe iz [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|partizanske]] porodice Zdenka i Elizabete Žagar. Nakon [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]], Žagari su se preselili iz [[Vinkovci|Vinkovaca]] u Beograd kao vojna lica [[Jugoslovenska narodna armija|Jugoslovenske narodne armije]] (JNA).
Novak ima dva mlađa brata, Marka (rođen 1991) i Đorđa (rođen 1995). Prvi put je uzeo reket u ruke u teniskom kampu na [[Kopaonik]]u, kada je imao četiri godine. Sa dvanaest godina počeo je da pohađa tenis na [[minhen]]skoj akademiji [[Nikola Pilić|Nikole Pilića]]&lt;ref name=&quot;official&quot;&gt;[http://www.novak-djokovic.com/srb/o_noletu/opsirnije.php Biografija na zvaničnom sajtu]&lt;/ref&gt;.

Trenutno živi u [[Monte Carlo|Monte Karlu]], u [[Monako|Monaku]], a trenira ga bivši [[Slovačka|slovački]] teniser [[Marián Vajda|Marijan Vajda]]&lt;ref name=&quot;ITF&quot;/&gt;. Od decembra 2013. do decembra 2016. godine njegov trener bio je i je Nemac [[Boris Becker]]. Novak Đoković govori [[Srpski jezik|srpski]], [[Engleski jezik|engleski]], [[Nemački jezik|nemački]],&lt;ref name=&quot;official&quot;/&gt; [[Italijanski jezik|italijanski]]&lt;ref&gt;[http://www.youtube.com/watch?v=FrnCFSNV4Yk Finale rimskog mastersa na kome se vidi da Novak govori italijanski jezik.]&lt;/ref&gt;, [[Francuski jezik|francuski]] i [[Kineski jezik|kineski]] jezik. U braku je sa Jelenom Ristić od 10. jula 2014. godine i imaju sina Stefana i cerku Taru. Takodjer, izjašnjava se kao veliki Srbin i patriota.

Često na duhovit način imitira saigrače, od kojih su mnogi njegovi prijatelji&lt;ref&gt;Video snimci gde imitira [[Roger Federer|Rogera Federera]], [[Rafael Nadal|Rafaela Nadala]], [[Andy Roddick|Endija Rodika]] i [[Marija Šarapova|Mariju Šarapovu]] se mogu naći [http://www.youtube.com/watch?v=xYA_7RUSarU ovde], [http://www.youtube.com/watch?v=VM6RUfeGLIE ovde] i [http://www.youtube.com/watch?v=bKj4PdWrK-o ovde]&lt;/ref&gt;. Prvi put ih je javno imitirao na lakšem treningu tokom [[Roland Garros|Rolan Garosa]] 2007. (snimci ovih imitacija, za koje Đoković tada nije znao da postoje, ubrzo su objavljene na televiziji), a prve javne imitacije izveo je nakon pobede nad [[Carlos Moyá|Carlosom Moyom]] na [[US Open|Otvorenom prvenstvu SAD]], kada je imitirao [[Rafael Nadal|Rafaela Nadala]] i [[Marija Šarapova|Mariju Šarapovu]]&lt;ref&gt;[http://www.atptennis.com/5/en/deuce/summer2007/djokovic2.asp ATP Tennis]&lt;/ref&gt;.

== Teniska karijera ==

=== Kao junior ===
Đoković je u 2001. bio trostruki prvak Evrope u singlu, dublu i ekipno. Naredne sezone je postao najbolji u Evropi u konkurenciji igrača do 16 godina. Nakon pet odigranih ITF turnira, Đoković se nalazio na 40. mestu najboljih juniora sveta. Kao junior je imao odnos 35 pobeda i 11 poraza u singlu, odnosno 20 pobeda i 5 poraza u dublu.&lt;ref name=&quot;ITF&quot;&gt;{{en}} [http://www.itftennis.com/juniors/players/player.asp?player=100004087 Međunarodna teniska federacija] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110107212152/http://www.itftennis.com/juniors/players/player.asp?player=100004087 |date=2011-01-07 }}&lt;/ref&gt;

=== 2003. ===
Na početku profesionalne karijere, Đoković je uglavnom igrao na [[ATP Čelindžer serija|čelindžer]] i [[ATP fjučers serija|fjučers]] turnirima, a našao se i na širem spisku reprezentacije SCG za mečeve protiv [[Obala Slonovače|Obale Slonovače]] i [[Bugarska|Bugarske]]. Prvi fjučers je osvojio u Beogradu na terenima TK [[SD Crvena zvezda|Crvena zvezda]] u [[jun]]u [[2003]]. kada je savladao četvrtog nosioca i osvojio prvi ATP poen. Te godine je stigao do još dva polufinala fjučersa.

=== 2004. ===
Godinu [[2004]]. je započeo plasmanom u polufinale na fjučersu u [[Zagreb]]u, a [[9. 4.|9. aprila]] je debitovao za [[Davis Cup|Dejvis kup]] reprezentaciju Srbije i Crne Gore u meču protiv [[Letonija|Letonca]] [[Janis Skroderis|Janisa Skroderisa]] pobedivši sa 2:0. Na fjučersu u [[Bergamo|Bergamu]] stigao je do polufinala, a osvojio je fjučerse u [[Solnok]]u, [[Budimpešta|Budimpešti]] i Beogradu. Prvi čelindžer Đoković je osvojio u [[Nemačka|nemačkom]] gradu [[Aachen|Ahenu]] [[novembar|novembra]] [[2004]].
 
=== 2005. ===
Nakon čelendžera u Beogradu u [[februar]]u [[2005]]. Đoković je odlučio da se u budućnosti posveti samo profesionalnim turnirima.

=== 2006. ===
U poslednjim danima [[2005]]. i prvim [[2006]]. igrao je sa [[Ana Ivanović|Anom Ivanović]] u [[Hopman Cup|Hopman kupu]] kada su stigli do polufinala.

Prethodnu godinu Đoković je završio na 78. mestu ATP-liste. Četvrtfinale na [[Roland Garros|Rolan Garosu]] i 4. kolo na [[Wimbledon]]u uvrstili su ga u 40 najboljih igrača na ATP listi. Nedugo posle [[Wimbledon]]a sledila je prva šampionska titula vredna poena. Bilo je to u [[Amersfort]]u na [[Otvoreno prvenstvo Holandije|Otvorenom prvenstvu Holandije]]. Đoković nije izgubio nijedan set na tom turniru. Druga titula koju je osvojio u [[Metz|Mecu]] uvrstila ga je u 20 najboljih.

Godinu je završio na 16. mestu.

=== 2007. ===
U prvoj sedmici u [[januar]]u pobedio je [[Kris Gučioni|Krisa Gučionija]] na turniru u [[Adelejd]]u. Dve sedmice posle, na prvom [[otvoreno prvenstvo Australije|grend slemu]] sezone stigao je do četvrtog kola, izgubivši od [[Roger Federer|Rogera Federera]].

Đokovićeve igre na turnirima [[ATP Masters serija|Master serije]] u [[Indijan Vels masters|Indijan Velsu]] i [[Majami masters|Majamiju]], gde je bio finalista, odnosno pobednik, uvrstile su među deset najboljih na svetu. Na oba turnira, koji su bili njegovo prvo i drugo masters finale, savladao je u polufinalima [[Andy Murray|Endija Marija]] i to bez izgubljenog seta. Finale turnira u Indijan Velsu je izgubio od [[Rafael Nadal|Rafaela Nadala]], ali mu se revanširao na turniru u Majamiju, nakon čega je savladao [[Giljermo Kanjas|Giljerma Kanjasa]] u finalu (6-3, 6-2, 6-4 po setovima). Kasnije je igrao na prestižnom turniru u [[Monte Karlo masters|Monte Karlu]], gde je poražen od [[David Ferrer|Davida Ferera]] u trećem kolu. Đoković je stigao do četvrtfinala [[Rim masters|mastersa u Rimu]] i [[Međunarodno prvenstvo Njemačke u tenisu|Hamburgu]], gde je izgubio od [[Carlos Moyá|Karlosa Moje]] i Nadala. U finalu turnira u [[Estoril]]u, Đoković je savladao Francuza [[Rišar Gaske|Rišara Gaskea]], sa 7-6, 0-6, 6-1.
[[Datoteka:Novak Djokovic, US Open 2007.jpg|thumb|thumb|Novak Đoković na [[US Open|Otvorenom prvenstvu SAD]] [[2007]]. godine]]

Na [[Roland Garros|Otvorenom prvenstvu Francuske]] Đoković je stigao do prvog polufinala na [[grand slam|grend slem]] turnirima, gde je izgubio od kasnijeg šampiona Rafaela Nadala.

Na [[Wimbledon]]u 2007. Đoković je u četvrtfinalu savladao [[Cipar|Kipranina]] [[Marcos Baghdatis|Markosa Bagdatisa]] rezultatom 7-6 (4), 7-6 (9), 6-7 (3), 4-6, 7-5, u meču koji je trajao 5 sati, samo pet minuta manje od najdužeg meča u pojedinačnoj konkurenciji u celoj istoriji Wimbledona.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.rediff.com/sports/2007/jul/06djoko.htm|title=Djokovic wins five-hour battle against Baghdatis|date = 6. 7. 2007.|publisher=Rediff India Abroad|accessdate = 16. 1. 2013.}}&lt;/ref&gt; U polufinalu Đoković je predao meč Nadalu zbog povrede leđa i problema sa stopalom.

Sledeći uspeh u masters seriji je bio na [[Kanada masters|Rodžers kupu]]. U finalu je savladao najboljeg tenisera sveta [[Roger Federer|Rogera Federera]], po setovima 7-6 (2), 2-6, 7-6 (2). Na putu do trofeja, Đoković je savladao prvoplasiranog, drugoplasiranog i trećeplasiranog igrača (Rogera Federera, Rafaela Nadala i [[Andy Roddick|Endija Rodika]]) u tri uzastopna dana. Đoković je bio prvi igrač kome je to uspelo još od [[Boris Becker|Borisa Bekera]] [[1994]]. Takođe, Đoković je postao drugi teniser, posle [[Tomáš Berdych|Tomaša Berdiha]], koji je uspeo da savlada i Federera i Nadala od kada su postali dominantni na ATP listi. Međutim, na [[Sinsinati masters|masters turniru u Sinsinatiju]] sledeće nedelje, Đoković je poražen od Karlosa Moje u drugom kolu bez dobijenog seta.

Na [[US Open|Otvorenom prvenstvu SAD]] Đoković je stigao je do finala gde je poražen od Federera 7-6 (4), 7-6 (2), 6-4. Na putu do finala, Đoković je u drugom kolu savladao [[Radek Štjepanek|Radeka Štjepaneka]] 6-7 (4), 7-6 (5), 5-7, 7-5, 7-6 (2), nakon skoro pet sati igre.

Nakon manje povrede, Đoković se vratio na turniru u [[Beč]]u i savladao je [[Stanislas Wawrinka|Stanislasa Vavrinku]] 6-4, 6-0 i osvojio petu titulu u sezoni.

Đoković je najzaslužniji za pobedu [[davis Cup reprezentacija Srbije|teniske reprezentacije Srbije]] nad [[Teniska reprezentacija Australije|Australijom]] i plasman u Svetsku grupu [[Davis Cup|Dejvis kupa]], pošto je pobedio u oba meča u pojedinačnoj konkurenciji i jednom u konkurenciji parova.

Sledeći turnir na kojem je učestvovao je bio [[Madrid masters]], gde je poražen od [[David Nalbandian|Davida Nalbandijana]] u polufinalu 6-4, 7-6 (4). Na [[Pariz masters|mastersu u Parizu]] Đokovića je u ranoj fazi eliminisao [[Francuska|Francuz]] [[Fabris Santoro]].

Kao trećeplasirani igrač sveta Đoković je došao na [[Tenis masters kup|Masters kup]] u [[Shanghai|Šangaju]] i prvi je eliminisan sa turnira nakon dva poraza u svojoj grupi od [[David Ferrer|Davida Ferera]] 6-4, 6-4 i Rišara Gaskea 6-4, 6-2. U poslednjem meču je poražen od Rafaela Nadala 6-4, 6-4.

Đoković je u izboru sportskog lista [[Sport (dnevni list)|Sport]] izabran za sportistu godine u [[Srbija|Srbiji]] [[2007]], a [[Olimpijski komitet Srbije]] ga je proglasio za najboljeg muškog sportistu.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.oks.org.rs/?page_id=462&amp;lang=sr-latn|title=OKS: Najbolji sportisti|date = 6. 7. 2007.|publisher=OKS|accessdate = 16. 1. 2013.}}&lt;/ref&gt;

=== 2008. ===
Novu sezonu Đoković je počeo u [[Perth|Pertu]] na [[Hopman Cup|Hopman kupu]], gde je zajedno sa koleginicom [[Jelena Janković|Jelenom Janković]] stigao do finala, gde su izgubili od predstavnika [[Sjedinjene Američke Države|Sjedinjenih Država]] [[Serena Williams|Serene Vilijams]] i [[Mardi Fiš|Mardija Fiša]] 2-1. Đoković je dobio sve mečeve u pojedinačnoj konkurenciji, ali je Jankovićeva zbog povrede bila prisiljavana da preda svoje mečeve i da pokuša da pomogne Đokoviću u dublu.
[[Datoteka:Novak Djokovic at the 2008 Rogers Cup2.jpg|thumb|Novak Đoković na turniru masters serije u [[Kanada masters|Torontu]] [[2008]]. godine]]

Na prvom [[grand slam|grend slemu]] te sezone, [[Otvoreno prvenstvo Australije|Otvorenom prvenstvu Australije]], Đoković se plasirao u finale bez izgubljenog seta. Do tog uspeha stigao je savladavši u polufinalu prvog tenisera sveta [[Roger Federer|Rogera Federera]] rezultatom 3-0, po setovima 7-5, 6-3, 7-6(5). U finalu [[27. 1.|27. januara]] protivnik mu je bio najveće pozitivno iznenađenje turnira [[Jo-Wilfried Tsonga|Žo Vilfrid Conga]] iz [[Francuska|Francuske]], 38. igrač na ATP listi, koji je u drugom polufinalu pobedio drugog tenisera sveta [[Rafael Nadal|Rafaela Nadala]]. Novak Đoković je pobedio u finalu sa 3-1 u setovima.

Đoković je sa [[Janko Tipsarević|Tipsarevićem]], [[Nenad Zimonjić|Zimonjićem]] i [[Viktor Troicki|Troickim]] izabran da se takmiči za Srbiju u [[Davis Cup|Dejvis kupu]] protiv Rusije od 8. do 10. februara. Tokom boravka u [[Moskva|Moskvi]], Đoković je oboleo od [[stomačni grip|stomačnog gripa]] i propustio je prvi dan i prvi meč u pojedinačnoj konkurenciji. Vratio se drugog dana za pobedu meču parova sa Zimonjićem protiv [[Mihail Južnji|Mihaila Južnjog]] i [[Dmitrij Tursunov|Dmitrija Tursunova]], ali je sledećeg dana predao meč [[Nikolaj Davidenko|Nikolaju Davidenku]] pri vođstvu 2-1, čime je Rusija stekla nedostižnu prednost 3-1.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://sports.espn.go.com/sports/tennis/news/story?id=3239439|title=Serbia's Djokovic retires from Davis Cup match to hand Russians victory|date = 10. 2. 2008.|publisher=ESPN Tennis|accessdate = 16. 1. 2013.}}&lt;/ref&gt;
[[Datoteka:Novak Djokovic during the 2008 Tennis Masters Cup final3.jpg|thumb|Nakon poslednjeg poena u finalu [[Tenis masters kup]]a u [[Shanghai|Šangaju]] [[2008]]. godine]]

Na sledećem ATP turniru u [[Marselj|Marseju]] izbacio ga je Francuz [[Žil Simon (teniser)|Žil Simon]] u drugom kolu turnira. Na masters turniru u [[Indijan Vels masters|Indijan Velsu]] 23. marta Đoković je osvojio svoj drugi turnir u sezoni pobedivši Mardija Fiša sa 2-1. Na turniru u [[Majami masters|Majami]], koji je godinu dana pre i osvojio, Đokovića je izbacio [[Kevin Anderson]] sa 2-1 u setovima, dok je na turniru u [[Monte Karlo masters|Monte Karlu]], Đoković stigao do polufinala u kom je predao meč [[Roger Federer|Rodžeru Federeru]]. Drugi po redu [[Rim masters|masters na šljaci]] osvaja pobedivši [[Stanislas Wawrinka|Stanislasa Vavrinku]] rezultatom 4-6, 6-3, 6-3. Na putu do finala savladao je [[Stiv Darcis|Stiva Darcisa]], [[Igor Andrejev|Igora Andrejeva]], [[Nikolas Almagro|Nikolasa Almagra]] i [[Radek Štjepanek|Radeka Štjepaneka]].

Na [[međunarodno prvenstvo Njemačke u tenisu|mastersu u Hamburgu]], Đoković je popravio prošlogodišnji uspeh i stigao je do polufinala, u kom je poražen od Rafaela Nadala sa 2-1 u setovima. Na putu do polufinala Đoković je savladao [[Huan Ignasio Čela|Huana Ignasija Čelu]], [[Ivo Karlović|Ivu Karlovića]] i [[Albert Montanjez|Alberta Montanjeza]].

Na [[Roland Garros|Rolan Garosu]] [[2008]]. stigao je do polufinala. Bio je treći favorit, iza [[Rafael Nadal|Rafaela Nadala]] i [[Roger Federer|Rogera Federera]], ali je izgubio od Nadala u polufinalu sa 6-4, 6-3, 7-6(3), uz veliku borbu u trećem setu. I na sledećem turniru u Engleskoj, ovaj put u finalu, poražen je od Nadala.

Samo nekoliko dana kasnije, na [[Wimbledon]]u je ispao u drugom kolu od Rusa [[Marat Safin|Marata Safina]] (6-4, 7-6(3), 6-2). U tom meču, Đoković je protivniku poklonio 28 poena, a imao je i 10 duplih servis grešaka. Đoković je posle četiri nedelje pauze učestvovao na [[Kanda masters|Rodžers kupu]] u [[Toronto|Torontu]], koji je prošle godine osvojio. Porazio je [[Frenk Dančević|Frenka Dančevića]] i [[Robin Sederling|Robina Sederlinga]], ali ga je u četvrtfinalu elimisao [[Andy Murray|Endi Mari]]. Sledeće nedelje, na [[Sinsinati masters]]u, Đoković je stigao do finala, savladavši Rafaela Nadala 6-1, 7-5. U finalu je opet izgubio od Marija 7-6, 7-6.

Đoković je bio postavljen za trećeg nosioca na [[Tenis na olimpijskim igrama 2008. - muškarci pojedinačno|Olimpijskim igarama 2008]]. U prvoj rundi je savladao Amerikanca [[Robi Džinepri|Robija Džineprija]] 6-4, 6-4, u drugoj Nemca [[Rajner Šitler|Rajnera Šitlera]] 6-4, 6-2, u trećoj Rusa [[Mihail Južnji|Mihaila Južnjeg]] 7-6(3) i u četvrtfinalu Francuza [[Gaël Monfils|Gaela Monfisa]] 4-6, 6-1, 6-4. U polufinalu Đoković je izgubio od Rafaela Nadala 4-6, 6-1, 4-6. U tom meču Đoković je mogao da spase meč loptu, ali je sa mreže lopticu poslao van igrališta dok je Nadal bio daleko od mreže. U borbi za treće mesto, Đoković je savladao [[Džejms Blejk|Džejmsa Blejka]] 6-4, 7-6(4).

Takođe se takmičio i u [[Tenis na olimpijskim igrama 2008. - muški parovi|igri parova]] zajedno sa [[Nenad Zimonjić|Nenadom Zimonjićem]], gde su bili postavljeni za druge nosioce. Đoković i Zimonjić su u prvom kolu izgubili od češkog para [[Martin Dam]] i [[Pavel Vizner]] 6-3, 0-6, 2-6

Posle Olimpijskih igara Đoković je na [[US Open|Otvorenom prvenstvu SAD]] postavljen za trećeg nosioca. U meču četvrtog kola protiv [[Tommy Robredo|Tomija Robreda]] imao je problema zbog bolova u [[bedro|bedrima]] i umora, pa je bio prisiljen da zatraži dva tajm auta. I pored toga je uspeo da savlada Robreda u pet setova. U četvrtfinalu je savladao [[Andy Roddick|Rodika]], a učešće na Otvorenom prvenstvu SAD je završio nakon poraza od [[Roger Federer|Federera]] u polufinalu.

U finalu Otvorenog prvenstva Tajlanda Đoković je izgubio od Žoa Vilfreda Conge 7-6(4), 6-4. Na [[Madrid masters|mastersu u Madridu]] Đokovića je u trećoj rundi je pobedio [[Ivo Karlović]] sa 7-6(4), 7-6(5). Na [[Pariz masters|mastersu u Parizu]] dve nedelje kasnije, Conga je opet savladao Đokovića sa 6-4, 1-6 i 6-3.

Na finalnom [[Tenis masters kup|Masters kupu]] u [[Shanghai|Šangaju]], Đoković je nakon Nadalovog odustanka od učešća na turniru postavljen za drugog nosioca. U prvom kolu je pobedio [[Juan Martín del Potro|Del Potra]] 7:5, 6:3, a u drugom kolu [[Nikolaj Davidenko|Davidenka]] 7-6(3), 0-6, 7-5. U trećem kolu je ponovo poražen od od Conge 6-1, 5-7, 1-6. Bez obzira na poraz Đoković je takmičenje u grupnoj fazi završio na prvom mestu. U polufinalu je eliminisao [[Žil Simon (teniser)|Žila Simona]] 4-6, 6-3, 7-5, a u finalu je još jednom savladao Davidenka 6-1, 7-5 za svoj prvi Masters kup u karijeri.

=== 2009. ===
Đoković je novu sezonu počeo na turniru u [[Brisbane|Brizbejnu]], ali ga je već u prvom kolu neplanirano izbacio [[Ernests Gulbis]] 6-4, 6-4, pa je bio prinuđen da igra još jedan turnir pred Otvoreno prvenstvo Australije. Na turniru u [[Sydney|Sidneju]] u polufinalu ga je izbacio [[Jarko Nieminen]] 6-4, 7-6(3).

Đoković je branio osvojenu titulu na [[Otvoreno prvenstvo Australije|Otvorenom prvenstvu Australije]], ali je u četvrtfinalu predao meč [[Andy Roddick|Endiju Roddicku]] zbog iscrpljenosti i grčeva pri Roddickovom vođstvu 6-7(3), 6-4, 6-2, 2-1. Zatim je na turniru u [[Marselj|Marseju]] stigao do polufinala gde ga četvrti put zaredom pobeđuje [[Žo-Vilfrid Tsonga|Jo-Wilfried Tsonga]] sa 6-4, 7-6(1). Naredne nedelje, kao prvi nosilac, osvaja [[prvenstvo Dubaija u tenisu|turnir u Dubai]] pobedivši [[David Ferrer|Davida Ferera]] u finalu.

U [[Španija|španskom]] gradu Benidormu igrao se [[Davis Cup|Dejvis kup]] meč između reprezentacija [[Srbija|Srbije]] i [[Španija|Španije]]. Novak je u oba svoja meča poražen rezultatom 3:0. Izgubio je od [[David Ferrer|Davida Ferera]] i od tada prvog tenisera sveta, [[Rafael Nadal|Rafaela Nadala]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://m.daviscup.com/en/results/tie/details.aspx?tieId=100012241|title=Davis cup|accessdate=16. 1. 2013.}}{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

Usledili su turniri [[ATP Masters serija|Masters 1000 serije]] – [[Indijan Vels masters|Indijan Vels]] i [[Majami masters|Majami]]. U prvom od njih, na kome je branio titulu, stiže do četvrtfinala i tu ubedljivo gubi od domaćeg tenisera [[Andy Roddick|Endija Roddicka]]. Na [[Majami masters|mastersu u Majamiju]] stiže do finala. Na putu do polufinala, konačno prekida seriju [[Francuzi|Francuza]] [[Žo-Vilfrid Tsonga|Žoa-Vilfrida Conge]] od četiri uzastopne pobede u njihovim mećusobnim duelima, pobedivši ga 6-3, 6-4. U polufinalu pobeđuje i [[Roger Federer|Rogera Federera]] s 3-6, 6-2, 6-3 nakon velikog preokreta, ali u finalu biva poražen od strane [[Andy Murray|Endija Marija]]. Ovo finale je bilo prvo od četiri, koliko će ih Đoković odigrati u nizu.
[[Datoteka:Novak Đoković at the 2009 French Open 4.jpg|thumb|thumb|Đoković na [[Roland Garros|Rolan Garosu]] 2009. godine]]

[[Datoteka:US Open 2009 4th round 508.jpg|thumb|thumb|Đoković na [[Otvoreno prvenstvo Sjedinjenih Američkih Država u tenisu 2009.|Otvorenom prvenstvu SAD 2009. godine]]]]

Zatim se prešlo na [[Evropa|evropski]] kontinent i na šljakaste terene. Na još jednom turniru serije 1000 u [[Monte Karlo masters|Monte Karlu]], ponovo gubi u finalu, ovaj put od neprikosnovenog &quot;Kralja šljake&quot;, Rafe Nadala. Iako naizgled lagana pobeda Španca, činilo se da je Novak imao dobre šanse za prvu pobedu protiv Nadala na zemljanoj podlozi. Na sledećem turniru [[ATP Masters serija|Masters 1000 serije]] u [[Rim masters|Rimu]] brani titulu. U polufinalu dobija Švajcarca [[Roger Federer|Rogera Federera]] u meču nalik onom iz [[Majami masters|Majamija]] mesec dana unazad. U još jednom finalu masters turnira, ponovo gubi od Nadala. Taj poraz je prouzrokovao da Đoković padne na četvrto mesto, nakon 81 uzastopne nedelje provedene na mestu broj tri.

Na premijernom Srbija Openu, turniru u svom rodnom gradu [[Beograd]]u, osvaja svoju drugu ovogodišnju titulu kao prvi nosilac, uspot pobedivši sunarodnike [[Janko Tipsarević|Tipsarevića]] i [[Viktor Troicki|Troickog]], a u finalu senzaciju turnira, anonimnog [[Poljska|poljskog]] igrača Lukaša Kubota s 6-3, 7-6(0).

Naredni turnir u Novakovom rasporedu bio je poslednji turnir [[ATP Masters serija|serije 1000]] za ovu godinu igran na šljaci. Na [[Madrid masters|madridskom mastersu]] lakim i brzim pobedama i bez izgubljenog seta stiže do polufinala. Tad još jednom dolazi do okršaja između, kako su ih tada nazivali, &quot;dvojicom najboljih šljakaša&quot;, [[Rafael Nadal|Rafaela Nadala]] i Novaka Đokovića. To je bio njihov treći meč u poslednjih pet sedmica i očekivalo se da će biti neizvestan poput prethodnih. Uprkos činjenici da je imao tri meč lopte, Đoković gubi meč rezultatom 6-3, 6-7(5), 6-7(9). Taj meč je trajao puna 4 sata i 2 minuta, i vremenski je najduži meč u pojedinačnoj konkurenciji u Open Eri.

Naredni turnir na kom je učestvovao bio je drugi [[Grand slam|Grend slem]] godine, [[Roland Garros|Rolan Garos]]. Iznenađujuće, biva poražen od [[Nemci|Nemca]] [[Filip Kolšrajber|Filipa Kolšrajbera]] u trećem kolu turnira, rezultatom 6-4, 6-4, 6-4.

Svoju sezonu na travnatoj podlozi započinje turnirom u [[Nemačka|nemačkom]] gradu [[ATP Hale|Haleu]], gde je, nakon povlačenja [[Roger Federer|Federera]], bio postavljen za prvog nosioca. U finalu, njegovom šestom ove godine, doživljava poraz od domaćeg tenisera, [[Tomi Has|Tomija Hasa]], 6-3, 6-7(4), 6-1.

Kao potencijalni &quot;favorit iz senke&quot;, došao je na nezvanično prvenstvo sveta [[Wimbledon 2009.-muškarci pojedinačno|Wimbledon]]. U prvih nekoliko kola igrao je sigurno i brzo je stizao do pobeda nad Benetoom, Grojlom, Fišom i Selom. Mnogi su već očekivali polufinale između Novaka i [[Roger Federer|Federera]]. U četvrtfinalu je, još jednom, naišao na [[Tomi Has|Hasa]]. U meču u kom je igrao izuzetno loše izgubio je rezultatom 7-5, 7-6(6), 4-6, 6-3.

&quot;US Open seriju&quot; započeo je [[ATP Masters serija|masters]] turnirom u [[Kanada masters|Montrealu]], u [[Kanada|Kanadi]]. Nakon pobede protiv [[Mihail Južni|Mihaila Južnog]] plasirao se u četvrtfinale u kome su se, prvi put u istoriji [[tenis]]a, našla osmorica najbolje rangiranih tenisera sa [[Asocijacija teniskih profesionalaca|ATP liste]] u tom trenutku ([[Roger Federer|Federer]], [[Rafael Nadal|Nadal]], [[Andy Murray|Mari]], Đoković, [[Andy Roddick|Roddick]], [[Juan Martín del Potro|Del Potro]], [[Žo-Vilfrid Tsonga|Tsonga]] i [[Nikolaj Davidenko|Davidenko]]). U četvrtfinalu ga pobeđuje [[Sjedinjene Američke Države|Amerikanac]] Roddick rezultatom 6-4, 7-6(4).

Na narednom turniru, u [[Sinsinati masters|mastersu u Sinsinatiju]], stigao je do finala, usput savladavši povratnika na teren nakon više od dva meseca, [[Španija|Španca]] [[Rafael Nadal|Rafaela Nadala]] rezultatom 6-1, 6-4. U finalu gubi od verovatno najboljeg tenisera svih vremena, [[Roger Federer|Rogera Federera]], rezultatom 1-6, 5-7.

Đoković je osvojio [[Otvoreno prvenstvo Kine u tenisu|turnir u Pekingu]] pobedivši u finalu Hrvata [[Marin Čilić|Marina Čilića]] 6-2, 7-6 (7-4). Stigao do polufinala [[Šangaj masters|mastersa u Šangaju]] u kome je izgubio od [[Nikolaj Davidenko|Davidenka]] (koji je na kraju i osvojio turnir), 6-4, 4-6, 6-7 (1-7). Đoković je od 19.10. ponovo 3. igrač na ATP listi najboljih tenisera na svetu.

Osvojio je turnir [[ATP 500|ATP 500 serije]] u [[ATP Bazel|Bazelu]], pobedivši u finalu trostrukog branioca titule, [[Roger Federer|Rogera Federera]], 6-4, 4-6, 6-2&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/tennis/8349507.stm|title = BBC sport: Djokovic beats Federer in final|accessdate =19. 7. 2014.}}&lt;/ref&gt;. Nakon četiri poraza u finalu [[ATP Masters serija|ATP masters 1000]] turnira ove godine, osvojio je tutulu na [[Pariz masters|mastersu u Parizu]]. U polufinalu je savladao [[Rafael Nadal|Rafaela Nadala]] 6-2, 6-3&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.atpworldtour.com/News/Tennis/2009/11/Paris-Saturday-Djokovic-Cruises-Past-Nadal.aspx|title = Paris saturday Djokovic cruises past Nadal|accessdate =19. 7. 2014.}}&lt;/ref&gt;, a u finalu ljubimca publike, [[Francuzi|Francuza]] [[Gaël Monfils|Gaela Monfisa]] 6-2, 5-7, 7-6(3)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/tennis/8361518.stm|title = BBC sport tennis|accessdate =19. 7. 2014.}}&lt;/ref&gt;.

Na [[Tenis masters kup]]u je u grupnoj fazi savladao [[Nikolaj Davidenko|Nikolaja Davidenka]], produživši tako svoj niz pobeda na 11&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/tennis/8375565.stm|title = BBC sport tennis|accessdate =19. 7. 2014.}}&lt;/ref&gt;. Ovaj niz je okončao [[Robin Sederling]], koji ga je pobedio prvi put u šest mečeva. Iako je u trećem meču u grupnoj fazi savladao Rafaela Nadala, nije se plasirao u polufinale, zbog lošijeg odnosa osvojenih i izgubljenih setova od drugoplasiranog Davidenka.

Đoković je treći put za redom godinu završio na trećem mestu. Igrao je 97 mečeva, više od bilo kog drugog tenisera, sa odnosom pobeda i poraza 78–19. Dospio je do deset finala, od kojih je osvojio pet.

=== 2010. ===
[[Datoteka:Rogers Cup 2010 Djokovic Federer108 crop.jpg|levo|thumb|Đoković u Torontu 2010. godine]]
Sezonu 2010. Đoković je započeo na egzibicionom turniru u Kujongu, predgrađu [[Melbourne|Melburna]]. Poražen je u polufinalu od Španca [[Fernando Verdasco|Fernanda Verdaska]]. Prvi ATP turnir koji je Novak odigrao bio je prvi grend slem sezone, [[Otvoreno prvenstvo Australije u tenisu 2010. — muškarci pojedinačno|Otvoreno prvenstvo Australije]]. U četvrtfinalu ga je porazio [[Francuska|francuski]] teniser [[Jo-Wilfried Tsonga|Žo-Vilfrid Conga]] nakon pet setova, 6-7 (8-10), 7-6 (7-5), 6-1, 3-6, 1-6. Kao razloge poraza Novak je naveo stomačne probleme, koje je imao i pre meča i koji su bili evidentni na početku četvrtog seta.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.dailymail.co.uk/sport/tennis/article-1246502/AUSTRALIAN-OPEN-2010-Jo-Wilfried-Tsonga-beats-sick-man-Novak-Djokovic-sets-reach-four.html|title=AUSTRALIAN OPEN 2010: Jo-Wilfried Tsonga beats sick man Novak Djokovic in five sets to reach last four|date = 27. 1. 2010.|publisher=Mail Online|accessdate = 16. 1. 2013.}}&lt;/ref&gt; Uprkos tome, Đoković je 1. februara dostigao svoj najbolji plasman u karijeri, drugu pozicija na ATP listi.

Zatim je osvojio [[Prvenstvo Dubaija u tenisu|turnir u Dubaiju]] i tako prvi put u karijeri odbranio titulu na nekom turniru. Nakon toga je učestvovao u Dejvis kupu u meču protiv SAD i pobedio je u oba meča koja je igrao.

Na [[ATP Masters 1000|mastersu]] u [[Indijan Vels masters|Indijan Velsu]], Đoković je izgubio u osmini finala od [[Ivan Ljubičić|Ivana Ljubičića]] (5-7, 3-6). Posle toga je učestvovao na mastersu u [[Miami|Majamiju]], ali je izgubio u drugom kolu od [[Belgija]]nca [[Olivije Rohus|Olivijea Rohusa]] (2-6, 7-6(7), 4-6).

Posle je igrao polufinale turnira u Monte Karlu pobijedivši kao prvi nosilac u drugom kolu Florana Seru 6-2 6-3, zatim [[Stanislas Wawrinka|Stanislasa Vavrinku]] 6-4 6-4 i [[David Nalbandian|Davida Nalbandijana]] 6-2 6-3 prije poraza od Španskog tenisera [[Fernando Verdasco|Fernanda Verdaska]] 2-6 2-6. Novak je igrao u rodnom gradu [[Beograd]]u ali je predao četvrtfinalni meč sunarodniku [[Filip Krajinović|Filipu Krajinoviću]] pri rezultatu 4-6 zbog alergije.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.politika.rs/rubrike/Sport/Tenis/Dokovic-predao-mech-Krajinovicu.lt.html|title=Đoković predao meč Krajinoviću|date = 7. 5. 2010.|publisher=Politika|accessdate = 16. 1. 2013.}}&lt;/ref&gt; Sledeće nedelje nije učestvovao na turniru u Madridu zbog istog razloga.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://labs.ebuzzing.co.uk/buzz/novak_djokovic-170525/2010-05-08-djokovic-skip-madrid-open-due-allergies|title=DJOKOVIC TO SKIP MADRID OPEN DUE TO ILLNESS, ALLERGIES|date=8. 5. 2010.|publisher=ebuzzing|accessdate=16. 1. 2013.}}{{Dead link|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

Sledeći Novakov turnir je [[Roland Garros|Rolan Garos]]. Turnir je počeo pobjedom nad Rusom Evgenijem Koroljevim koji predstavlja [[Kazahstan]] 6-1, 3-6, 6-1, 6-3. U drugom kolu je savladao japanskog tenisera Keja Nišikorija 6-1, 6-4, 6-4, u trećem je porazio Rumuna Viktora Haneskua 6-3, 3-6, 6-3, 6-2, u četvrtom kolu mini iznenađenje turnira Robija Džinipreija 6-4 2-6, 6-1, 6-2. Ipak u četvrtfinalu je poražen od strane Austrijskog tenisera [[Jirgen Melcer|Jirgena Melcera]] i 22. nosioca u pet setova. Nole je ipak vodio sa 2-0 u setovima i imao brejk u 3 setu. Meč je završen rezultatom 6-3, 6-2, 2-6, 6-7, 4-6.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.telegraph.co.uk/sport/tennis/frenchopen/7798726/French-Open-2010-Novak-Djokovic-throws-away-two-set-lead-against-Jurgen-Melzer.html|title=French Open 2010: Novak Djokovic throws away two-set lead against Jurgen Melzer|date = 2. 6. 2010.|publisher=The Telegraph|accessdate = 16. 1. 2013.}}&lt;/ref&gt;
Onda je počela sezona na travi. U Kvins Klubu ju je započeo kao 2.nosioc i u drugom kolu je porazio italijanskog tenisera Cirié Paola Lorencija 6-3, 6-3. Usledio je četvrtfinalni duel sa Ksavijerom Malisom, belgijanskim teniserom, koji je izgubio 3-6, 6-4, 2-6. Na istom turniru je osvojio prvu titulu du dubl konkurenciji sa [[Izrael]]cem Džonatanom Erlihom.

Đoković je 21. juna započeo turnir u [[Wimbledon]]u kao treći nosilac. U prvom kolu preživio je maraton sa Belgijancem Oliverom Rohusom.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.tennisnewsonline.com/news/novak-djokovic-olivier-rochus-2010-wimbledon-first-round.htm|title=Novak Djokovic defeats Olivier Rochus - 2010 Wimbledon First round|date=21. 6. 2010.|publisher=Tennis News Online|accessdate=16. 1. 2013.|archive-date=2013-10-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20131029210632/http://www.tennisnewsonline.com/news/novak-djokovic-olivier-rochus-2010-wimbledon-first-round.htm|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; Pobedio je sa 4-6 6-2 3-6 6-4 6-2. Poslije je pobedio kvalifikanta Tajlora Denta sa 7-6(5) 6-1 6-4. U trećem kolu je porazio 28.nosioca Alberta Montanjesa 6-1 6-4 6-4. Onda je pobijedio [[Lleyton Hewitt|Lejtona Hjuita]] sa 7-5 6-4 3-6 6-4. U 1/4 očekivao je [[Andy Roddick|Endija Rodika]] ipak nije bio on, već iznenađenje turnira- Jen-Hsun Lu iz [[Republika Kina|Kineskog Tajpeha]], kojeg je savladao veoma lako sa 6-3 6-2 6-2. U polufinalu je izgubio od Čeha [[Tomáš Berdych|Tomaša Berdiha]] sa 6-3, 7–6, 6–3. Posle, Wimbledona, došao je Dejvis Kup. Srbija igra protiiv [[Hrvatska|Hrvatske]] u [[Split]]u, u dvorani Spaladium.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.naslovi.net/2010-07-05/studio-b/devis-kup-marko-djokovic-umesto-bozoljca/1834943|title=Devis kup: Marko Đoković umesto Bozoljca|date=5. 7. 2010.|publisher=naslovi.net|accessdate=17. 1. 2013.}}{{Dead link|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; Novak je dobio svoje mečeve [[Ivan Ljubičić|Ivana Ljubičića]] i [[Marin Čilić|Marina Čilića]], a srpska reprezentacija je obezbedila plasman u polufinale. Usledila su dva turnira Masters 1000 serije u kanadskom gradu Torontu i američkom gradu Cincinnatiju. U Kanadi gubi od Švajcarca Rogera Federera, rezultatom 1-6, 6-3, 5-7. Na tom turniru Đoković je sudelovao i u konkurenciji parova, zajedno s tada prvim teniserom sveta, Rafaelom Nadalom. Iako su taj par činili, u tom trenutku, dva najbolja tenisera sveta, izgubili su u prvom kolu i to od dvojice Kanađana crnogorskog i slovačkog porekla, [[Miloš Raonić|Miloša Raonića]] i Vašeka Pospišla. U Cincinnatiju, u četrvtfinalu Đoković gubi od Endija Rodika.

Sledeći je igran poslednji [[grand slam|grend slem]] turnir sezone, Otvoreno prvenstvo SAD. Iako je bio smatran za trećeg favorita turnira, već u prvom kolu se suočio sa ispadanjen s turnira. Protivnik mu je bio drug iz djetinjstva i kolega iz reprezentacije [[Viktor Troicki]]. Nakon mnogo obrta, Đoković iz meča izlazi kao pobednik.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.guardian.co.uk/sport/2010/sep/01/us-open-viktor-troicki-novak-djokovic|title=US Open 2010: Viktor Troicki almost catches Novak Djokovic cold|date = 1. 9. 2010.|publisher=The Guardian|accessdate = 16. 1. 2013.}}&lt;/ref&gt; U polufinalu spašava dve meč-lopte protiv Rogera Federera, dolazi do pobede u pet setova i uspeva da se plasira u svoje treće finale na Grand Slam turnirima. Ovom pobedom je postao drugi teniser, pored Rafaela Nadala koji je ostvario dve pobede protiv Federera na grend slemovima. U svom drugom finalu na ovom turniru ponovno je poražen, ovoga puta od Nadala, rezultatom 4-6 7-5 4-6 2-6.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://novakdjokovic.com/vesti/tenis/nole-spasio-dve-mec-lopte-i-srusio-federera-za-finale-us-opena-protiv-nadala/|title=Nole spasio dve meč lopte i srušio Federera za finale US Opena protiv Nadala!|publisher=Novak Djokovic|accessdate=13. 1. 2013.}}&lt;/ref&gt;

Nakon toga, u [[Beograd]]u, Srbija je porazila Češku rezultatom 3-2, a Đoković je igrao dva meča - u dublu je zajedno s Nenadom Zimonjićem izgubio od para Tomaš Berdih / Radek Štjepanek, a u trećem meču singla je savladao Berdiha rezultatom 3-1.
Na prvom turniru u mini azijskoj turneji, u Pekingu, uspeva da odbrani titulu iz prethodne godine, pobedom u finalu nad Davidom Fererom. Na Šangaj mastersu, u polufinalu gubi od Federera, kao i na narednom turniru u Bazelu, u finalu. U Parizu je u poziciji da brani još jednu titulu, ali u trećem kolu gubi od domaćeg tenisera Mikela Ljodre.
Četvrtu sezonu za redom uspeva da se plasira na ATP završni šampionat i to kao treći teniser sveta. U prvom meču u grupi lako pobeđuje Tomaša Berdiha sa 6-3, 6-3. U narednom meču, protiv prvog nosioca Nadala ne uspeva doći do pobede.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.guardian.co.uk/sport/2010/nov/25/novak-dkjokovic-rafael-nadal-world-tour-finals|title=Rafael Nadal eases into semis after Novak Djokovic gets lens trouble|date = 25. 11. 2010.|publisher=The Guardian|accessdate = 16. 1. 2013.}}&lt;/ref&gt; Trijumfom nad Endijem Rodikom sa ostvaruje plasman u polufinale. Treći put za redom gubi od kasnijeg pobednika, Federera, ovoga puta rezultatom u dva seta.

Prvi put se zajedno sa reprezentacijom Srbije našao u finalu Dejvis kupa protiv reprezentacije Francuske u Beogradskoj areni. U svom prvom meču protiv [[Gilles Simon|Žil Simona]] bez većih problema donosi bod reprezentaciji pobedom od 6-3, 6-1, 7-5. Nakon zaostatka Srbije 1-2 izjednačuje rezultat trijumfujući nad Monfisom 6-2, 6-2, 6-4. Na kraju je Viktor Troicki ostvario odlučujuću pobedu i tako doneo Srbiji prvu titulu.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.novosti.rs/vesti/sport.296.html:310222-Dejvis-kup-Srbija-sampion-sveta|title=Dejvis kup: Srbija šampion sveta|date = 5. 12. 2010.|publisher=Večernje novosti|accessdate = 17. 1. 2013.}}&lt;/ref&gt; Đoković je tokom 2010. u mečevima za reprezentaciju ostvario 7 pobeda u isto toliko mečeva.

=== 2011. ===
[[Datoteka:Novak Djokovic at the 2011 Australian Open4.jpg|thumb|thumb|Đoković sa pobedničkim trofejom u Melburnu]]
Đoković je započeo sezonu igrajući na Hopman kupu sa [[Ana Ivanović|Anom Ivanović]]. Pobedio je u svim svojim mečevima, ali zbog povrede Ane Ivanović morali su da odustanu od nastupa u finalu.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.sportlive.co.za/tennis/2013/01/06/spain-stun-djokovic-and-ivanovic-to-win-hopman-cup|title=Spain stun Djokovic and Ivanovic to win Hopman Cup|date=6. 1. 2011.|publisher=Sport live|accessdate=16. 1. 2013.|archivedate=2013-01-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130108195255/http://www.sportlive.co.za/tennis/2013/01/06/spain-stun-djokovic-and-ivanovic-to-win-hopman-cup|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;

Nakon Hopman kupa igrao je na Otvorenom prvenstvu Australije. Kao treći nosilac, u prvom kolu savladao je Granoljersa 6–1, 6–3, 6–1, zatim Dodiga 7–6, 6–7(8), 6–0, 6–2. Drugi set ovog meča je ujedno i jedini izgubljen set na celom turniru. U trećem kolu Viktor Troicki mu je predao meč nakon što je Đoković dobio prvi set rezultatom 6–2. U četvrtom kolu pobedio je Almagra rezultatom 6–3, 6–4, 6–0. Vezavši tri pobede bez izgubljenog seta protiv tenisera koji se na ATP listi nalaze na nekom od prvih deset mesta, Tomaša Berdiha 6–1, 7–6(5), 6–1, Rogera Federera 7–6(3), 7–5, 6–4 i u finalu, Endija Marija 6–4, 6–2, 6–3 osvojio je drugu Grend Slem titulu u karijeri.
Sledeći turnir na kome je nastupio je Tenisko prvenstvo Dubaija 2011. Kao drugi nosilac, u prvom kolu je pobedio Mikaela Ljodru 6–3, 6–3. U očekivanom nastupu u finalu, pobedom nad Federerom 6–3, 6–3, odbranio je titulu i postao trostruki uzastopni pobednik ovog turnira.

Novak Đoković zbog nastupa na turniru u Indijan Velsu nije učestvovao u mečevima Dejvis kupa. U prvom kolu Indijan Velsa je bio slobodan. U drugom kolu pobedo je Golubjeva, pa mu je sledeći protivnik bio Ernests Gulbis koji je izgubio meč sa samo jednim osvojenim gemom, kao i Viktor Troicki u narednoj rundi. Četvrtfinalni meč Novak je igrao protiv Gaskea. Gaske je u oba seta vodio, ali je Đoković dva puta preokrenuo rezultat.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://mybetinfo.net/video-2011-indian-wells-quarterfinal-djokovic-def-gasquet-6-2-6-4-a-20672.html|title=Video 2011 Indian Wells - Quarterfinal - Djokovic def. Gasquet 6:2, 6:4|accessdate=16. 1. 2013.|archivedate=2011-12-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111217135834/http://mybetinfo.net/video-2011-indian-wells-quarterfinal-djokovic-def-gasquet-6-2-6-4-a-20672.html|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt; U polufinalu je igrao protiv Rogera Federera, i to treći put u sezoni, i drugi put u polufinalu. Ta pobeda je Novaku donela drugo mesto na ATP listi.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.atpworldtour.com/Tennis/Players/Top-Players/Novak-Djokovic.aspx?t=rh|title = Novak Djokovic's Rankings History|accessdate =18. 3. 2013.}}&lt;/ref&gt; U finalu Novak Đoković je savladao Nadala osvojivši treću titulu u sezoni, i drugu titulu u Indijan Velsu.

Nakon razornog zemljotresa i cunamija, koji su pogodili Japan, Novak odlučuje da odigra egzibicioni meč sa prvim reketom na planeti, Rafaelom Nadalom. Ovaj meč je odigran u Bogoti, gde je španski teniser uspeo da nanese prvi poraz srpskom „asu“, sa rezultatom 7–6, 6–3. Nakon toga Novak je učestvovao u humanitarnom fudbalskom meču protiv kluba Fort Loderdejl Strajkersa. Na ovom meču, teniseri su izgubili sa 4-2, a strelci za tenisere bili su: Andy Murray i Markos Bagdatis. Prikupljena je pomoć od preko 100.000$.

U drugom kolu Majamija pobedio je Uzbekistanca Denisa Istomina sa 6–0, 6–1. U trećem kolu je pobedio Blejka sa 6–2, 6–0. U osmini finala je pobedio Troickog sa 6–3, 6–2. U sledećoj rundi je igrao protiv Andersona sa 6–4, 6–2. U polufinalu pobeđuje Mardija Fiša sa 6–3, 6–1. U finalu po drugi put ove godine dočekuje prvog reketa sveta, Nadala, ali i ovoga puta Đoković pobeđuje sa 4–6, 6–3, 7–6(4).

Novak je zbog bolova u kolenu preskočio prvi ATP turnir na šljaci, Otvoreno prvenstvo Monte Karla gde je pobedio Nadal.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.tennis-x.com/xblog/2011-04-11/6780.php|title=Novak Djokovic: I Decided to Skip Monte Carlo Becuase of Knee Troubles, Fatigue [Video] |date = 11. 4. 2011.|publisher=Tennis X|accessdate = 16. 1. 2013.}}&lt;/ref&gt; U svom rodnom Beogradu igra Otvoreno prvenstvo Srbije, gde pobeđuje, a u finalu je savladao Felisijana Lopeza sa 7–6,6–2.
Sledeći turnir je bio ATP Madrid. Đoković je bio slobodan u prvom kolu. U drugom kolu igra protiv Kevina Andersona, kojeg je savladao u Majamiju. U trećem kolu pobeđuje Giljerma Garsiju Lopeza sa 6–1, 6–2. U četvrtfinalu igrao je protiv Davida Ferera i pobedio ga je sa 6–4, 4–6, 6–3. U polufinalu pobeđuje Tomasa Belučija sa 4–6, 6–4, 6–1. U finalu ga je čekao branilac titule Rafael Nadal. Iako je Rafael Nadal bio favorit, Đoković ga je pobedio u dva seta, 7–5, 6–4.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://usatoday30.usatoday.com/sports/tennis/2011-05-08-madrid-open_N.htm|title=Djokovic beats Nadal in Madrid final, stays unbeaten in 2011 |date = 10. 5. 2011.|publisher=USA Today|accessdate = 17. 1. 2013.}}&lt;/ref&gt;
Sledeći turnir mu je bio u Rimu. U drugom kolu pobeđuje Kubota sa 6–0, 6–3, u trećem Vavrinku 6–4, 6–1, u četvrtfinalu Soderlinga 6–3, 6–0, u polufinalu teških tri sata je bilo potrebno Novaku da bi pobedio Škota Endija Mareja. U finalu pobeđuje Rafaela Nadala sa 6–4, 6–4.

Sledeći pohod je bio Rolan Garos. U prvom kolu pobeđuje Tiema de Bakera sa 6–2, 6–1, 6–3. Drugo kolo je Đoković igrao protiv Haneskua. U trećem kolu pobeđuje popularnog Delpa. Meč je bio prekinut zbog mraka.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://edition.cnn.com/2011/SPORT/tennis/05/27/tennis.french.open.men/index.html|title=Djokovic's battle with Del Potro halted by bad light; Federer cruises|date=27. 5. 2011.|publisher=USA Today|accessdate=17. 1. 2013.|archive-date=2016-03-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306093535/http://edition.cnn.com/2011/SPORT/tennis/05/27/tennis.french.open.men/index.html}}&lt;/ref&gt; U osmini finala pobeđuje Rišara Gaske. U četvrtfinalu Đoković je trebalo da se susretne sa Fonjinijem, ali je on zbog povrede predao meč. Đoković u polufinalu gubi od Federera,&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://cro.time.mk/read/f3f5a1d786/becf49988e/index.html|title=Đoković neće srušiti McEnroeov rekord. Federer u polufinalu Roland Garrosa prekinuo Noletov|date=3. 6. 2011.|publisher=Hrvatska Time|accessdate=16. 1. 2013.}}{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ali ovaj je izgubio od Nadala u finalu.

[[Datoteka:Novak Djokovic Wimbledon 2011 semifinal win celebration.jpg|thumb|desno|200px|thumb|Đoković na Wimbledonu 2011.]]
Propušta Kvins i ide na Wimbledon. U prvom kolu pobeđuje Šardija, u drugom Andersona, u trećem Markosa Bagdatisa, u osmini finala Mikaela Lodru, zatim na putu do trona savladan je i mladi teniser iz Australije Bernard Tomić sa 3:1. U borbi za svoje prvo finale na Wimbledonu, pao je i Žo-Vilfrid Conga sa 3-1. Ovom pobedom, srpski teniser popeo se na prvo mesto liste, prvi put u karijeri.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.guardian.co.uk/sport/2011/jul/01/novak-djokovic-jo-wilfried-tsonga|title=Wimbledon 2011: Novak Djokovic beats Jo-Wilfried Tsonga to reach final |date = 1. 7. 2011.|publisher=The Guardian|accessdate = 16. 1. 2013.}}&lt;/ref&gt; U finalu Wimbledona pobedio je Rafaela Nadala rezultatom 6-4, 6-1, 1-6, 6-3, i tako osvojio prvi put Wimbledon i treću Grend Slem titulu u karijeri.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.b92.net/sport/tenis/vesti.php?yyyy=2011&amp;mm=07&amp;dd=03&amp;nav_id=522946|title=Novak Đoković osvojio Vimbldon!!! |date = 3. 7. 2011.|publisher=b92|accessdate = 2. 2. 2013.}}&lt;/ref&gt; Nakon ove pobede vratio se u Beograd gde je doživeo veliki doček ispred Skupštine grada Beograda.

Samo mesec dana kasnije, na Masters turniru u Montrealu, uspeva pobediti Davidenka, Čilića, Monfisa, Congu, da bi u finalu posle jako dugog i neizvesnog finalnog meča sa Fišom, uspeo pobediti u tri duga seta i tako postati prvi igrač sveta koji je osvojio pet Mastersa u jednoj sezoni, prvi igrač sveta koji je pobedio na 5 uzastopnih Mastersa na kojima je učestvovao, te drugi igrač (uz Samprasa) koji je osvojio turnir na kojem je učestvovao nakon što je postao prvi igrač na ATP-listi. Novak do sada ima 10 Mastersa, a samo u ovoj godini je osvojio pola tih Mastersa. Sledeće nedelje na turniru u Sinsinatiju u 2. kolu pobedio je 19-ogodišnjeg Rajana Harisona (SAD), u trećem Štjepaneka, a zatim je u malo težem meču savladao Monfisa (3–6, 6–4, 6–3). U polufinalu ga je čekao Berdih. Đoković je dobio 1. set 7-5 nakon što je vratio izgubljeni servis, a odmah nakon 1. seta Berdih je predao meč zbog povrede ramena.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.sbnation.com/2011/8/20/2374930/atp-cincinnati-semifinals-novak-djokovic-tomas-berdych-shoulder-injury|title=ATP Cincinnati Semifinals: Tomas Berdych's Shoulder Injury Puts Novak Djokovic Into Final |date = 20. 8. 2011.|publisher=SB Nation|accessdate = 16. 1. 2013.}}&lt;/ref&gt; U svom 6. finalu na turnirima Masters serije u 2011. godini Đoković je pretrpeo tek drugi poraz u sezoni nakon što je, takođe zbog povrede ramena, ali i umora, predao meč Mariju kod rezultata 4–6, 0–3.

Ipak, povreda je sanirana blagovremeno i Đoković je došao na US Open kao 1. nosilac prvi put u karijeri na nekom Gren Slemu. U 1. kolu Konor Niland iz Irske predao mu je meč pri rezultatu 6-0, 5-1 zbog trovanja hranom. U 2. kolu dominirao je protiv Argentinca Karlosa Berloka. Nakon toga je poklekao i Davidenko (6–3, 6–4, 6–2), a zatim i nova ukrajinska nada, Aleksandar Dolgopolov, takođe u 3 seta (7–6, 6–4, 6–2; rezultat u 13. gemu 1. seta bio je 16-14). Tako se Đoković plasirao u četvrtfinale, u kojem ga je čekao sunarodnjak [[Janko Tipsarević]]. Meč je završen predajom Tipsarevića zbog povrede tetive pri vođstvu Đokovića od 2-1 u setovima i 3-0 u 4. setu. Polufinale je bilo protiv Federera i opet je bilo antologijsko. Naime, Đoković je uspeo da preokrene zaostatak od 2-0 u setovima i pobedi Federera 4. put ove sezone rezultatom 6-7, 4-6, 6-3, 6-2, 7-5, spasivši pritom 2 meč-lopte na Federerov servis kod 5-3 (40-15) u 5. setu. Đokovićev hrabri forhend-kros ritern na prvu Federerovu meč-loptu imao je dosta odjeka u medijima. Teniska legenda Džon Mekinro nazvao je taj udarac &quot;jednim od najboljih udaraca svih vremena&quot;. Nakon ovog spektakularnog preokreta na red je došla repriza finala od prošle godine protiv Nadala. Ovaj put slavio je Đoković 6–2, 6–4, 6–7, 6–1 i tako osvojio svoj prvi US Open nakon dva ranije izgubljena finala.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://sport.blic.rs/Tenis/202992/Magija-se-nastavlja--Novak-pokorio-i-Njujork|title=Magija se nastavlja - Novak pokorio i Njujork! |date =13. 9. 2011.|publisher=Blic|accessdate = 3. 1. 2014.}}&lt;/ref&gt; Uprkos rezultatu, meč je bio jedan od fizički najiscrpljujućih mečeva te sezone i trajao je 4 časa i 10 minuta. Nakon što je osvojio 1. gem u 4. setu, Đoković je zatražio medicinsku pomoć. Ovom pobedom Đoković je osvojio svoj 10. turnir ove sezone i tako postao tek šesti teniser koji je osvojio 3 Gren Slema u jednoj kalendarskoj godini. Takođe je postao drugi teniser koji je na putu do Gren Slem titule pobedio i Federera i Nadala u uzastopnim mečevima (prvi je to uradio Del Potro 2009. godine, takođe na US Openu). Osim toga, za pobedu je dobio 2.3 miliona dolara, čime je došao do cifre od 10.609.318 dolara (do 13. septembra) i tako postavio novi rekord po zaradi u jednoj sezoni (s još 2 preostala njena meseca).&lt;ref name=&quot;10m&quot;&gt;Greg Sharko, [http://www.atpworldtour.com/News/Tennis/2011/09/Features/Shark-Bites-Djokovic-US-Open.aspx &quot;Đokovićeva sezona od 10 miliona dolara&quot;], ''ATPTennis.com'', 13. 9. 2011.&lt;/ref&gt;

Konačno, Đoković je postao prvi teniser koji je osvojio titulu na Gren Slemu kao debitant na broju 1 ATP-liste nakon Kurijerove pobede na Rolan Garosu 1992. Đokovićeva sezona 2011. se smatra jednom od najboljih u istoriji tenisa.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.tennis.com.au/news/2011/11/20/djokovic-plays-down-fitness-worries |title=Djokovic plays down fitness worries |publisher=Tennis Australia |date=20. 11. 2011. |accessdate=13. 2. 2013. |archive-date=2013-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131230233958/http://www.tennis.com.au/news/2011/11/20/djokovic-plays-down-fitness-worries }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://espn.go.com/tennis/usopen11/story/_/id/6963299/2011-us-open-novak-djokovic-downs-rafael-nadal-win-us-open |title=Novak Djokovic claims U.S. Open crown |publisher=Espn.go.com |date = 13. 9. 2011. |accessdate = 13. 2. 2013.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/sport/0/tennis/14893721 |title=US Open 2011: Novak Djokovic reveals key to his stunning form |publisher=BBC Sport |date = 13. 9. 2011. |accessdate = 13. 2. 2013.}}&lt;/ref&gt;

=== 2012. ===
Đoković je započeo sezonu na Otvorenom prvenstvu Australije 2012. Pobedio je u prvoj rundi protiv Paola Lorenca, Santiaga Giralda, Nicolasa Mahuta i Lejtona Hjuita. U četvrtfinalu pobedio je Davida Ferera u tri seta. U polufinalu, Đoković je pobedio [[Andy Murray]]a u pet setova nakon 4 sata i 50 minuta igre.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Andy Murray defeated by Novak Djokovic in epic semi-final|url=http://www.independent.co.uk/sport/tennis/andy-murray-defeated-by-novak-djokovic-in-epic-semifinal-6295539.html|work=The Independent |accessdate=20. 1. 2013|date=27. 1. 2012|location=London|first=Jon|last=Fisher}}&lt;/ref&gt; U finalu, Đoković je nakon 5 sati i 53 minuta igre u pet setova pobedio Rafaela Nadala. To je najduže odigrano finale u istoriji Grand Slam-a.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.tvarenasport.com/vesti/99606-novak-djokovic-pobednik-finala-australian-opena-2012.html |title=Novak Djokovic pobednik finala Australian Opena 2012! |publisher=Tvarenasport.com |date=29. 1. 2012. |accessdate=20. 1. 2013. |archivedate=2012-01-31 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120131055133/http://www.tvarenasport.com/vesti/99606-novak-djokovic-pobednik-finala-australian-opena-2012.html |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; Novak je tad prvi put u karijeri uspeo odbraniti titulu na jednom Grand Slam-u.
Zatim je došlo Tenisko prvenstvo Dubaija gde je izgubio u polufinalu od Endija Mareja.

[[Datoteka:Novak Djokovic @ BNP Paribas 2012 Open.jpg|thumb|desno|200px|thumb|Novak Đoković u Indijan Velsu]]
Usledilo je Otvoreno prvenstvo Indijan Velsa. U 1. kolu je bio slobodan pa je pobedio Golubjeva, Andersona, Anduhara i Almagra. U vrlo tesnom meču izgubio je od Iznera.
Posle toga je došao 2. masters, Otvoreno prvenstvo Miamija u tenisu. Đoković pobeđuje Bagdatisa, Troickog, Gaskea, Ferera i Monaka, da bi se u finalu revanširao Mareju u dva seta. I ova titula je karakteristična po tome što je Novak tada prvi put u karijeri osvojio Masters bez izgubljenog seta, a i po tome što je to prvi put Novak u karijeri obranio titulu na jednom Mastersu.

[[Datoteka:Novak Djokovic Miami 2012.jpg|thumb|desno|200px|thumb|Novak Đoković na turniru u Majamiju]]
Nakon Majamija Novak igra na 3. mastersu u Monte Karlu, i na startu pobjeđuje Andreasa Sepija. Pred meč osmine finala dobija vest o smrti svog dede, i nakon lošeg prvog seta uspeva da dobije Dolgopolova. Zatim pobeđuje Hasea, a u polufinalu Tomaša Berdiha. U finalu gubi od Rafaela Nadala u tri seta. Nakon dogovora s porodicom odlučuje da preskoči turnir u [[Beograd]]u.
Potom slijedi masters u [[Madrid]]u. U prvom kolu je bio slobodan, u drugom pobeđuje Danijela Gimeno-Travera, u trećem Wawrinku, u četvrtfinalu gubi od zemljaka Janka Tipsarevića 6-7 3-6.

Sledi masters u Rimu. Opet je u prvom kolu bio slobodan. Zatim pobeđuje Tomića, Monaka, Congu i Federera. U finalu se sastaje s Rafaelom Nadalom. Meč je pomeren za ponedeljak zbog kiše. Nadal je slavio u dva seta.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/sport/0/tennis/18150412 |title=Rafael Nadal beats Novak Djokovic to win Italian Open |publisher=BBC |date=21 May 2012 |accessdate=10 September 2012}}&lt;/ref&gt;

Zatim sledi drugi Grand Slam u sezoni, Roland Garros. Pobeđuje Potita Staraćea, Blaža Kavčića i Nikolasa Devildera. U osmini finala pobeđuje Sepija, iako je gubio u 2-0 setovima. U četvrtfinalu se sastaje sa Žo-Vilfrid Congom. Novak dobija Congu 3-2 u setovima i spasava 4 meč lopte. U polufinalu pobeđuje Federera.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/sport/0/tennis/18366030 |title=French Open men's semi-finals |publisher=BBC |date=8 June 2012 |accessdate=10 September 2012}}&lt;/ref&gt; U finalu se sastaje s velikim rivalom Nadalom. Obojica su imala istorijsku šansu, Novak da osvoji četvrti uzastopni Grand Slam, što Nadal i Federer nikad nisu uspeli, a Nadal da osvoji sedmi Rolan Garos i pretekne legendarnog [[Björn Borg]]a. Meč je dva puta prekinut zbog kiše. Posle drugog prekida odlučeno je da se meč igra sledećeg dana. Posle prvog dana bilo je 2-1 po setovima za Nadala. Sledećeg dana Novak gubi četvrti set i Nadal slavi sa 6-4 6-3 2-6 7-5 time postaje igrač s najviše osvojenih titula na Rolan Garosu.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Henson |first=Mike |url=http://www.bbc.co.uk/sport/0/tennis/18395750 |title=Rafael Nadal beats Novak Djokovic to win seventh French Open |publisher=BBC |date=11 June 2012 |accessdate=10 September 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Nadal tops Djokovic for record seventh French|url=http://www.tennis.com/news/2012/06/nadal-tops-djokovic-for-record-seventh-french/36551/#.UE8q_LLib90|publisher=Tennis.com|accessdate=11 September 2012|date=11 June 2012}}&lt;/ref&gt;

Dve nedelje kasnije počeo je treći Grand Slam u sezoni, Wimbledon, gde je Đoković branio prošlogodišnju titulu. U prvom kolu pobeđuje Huana Karlosa Ferera, a u drugom Ryana Harrisona, obojicu u tri seta. Sledeći protivnik je bio Radek Štepanek, koga je savladao sa 3-1 u setovima. U osmini finala igrao je protiv zemljaka Viktora Troickog i pobedio u tri seta. U četvrtfinalu se sastao sa Nemcom Florijanom Majerom, koga je također pobijedio u tri seta. U polufinalu Novak je izgubio od Rogera Federera. Nakon što je Federer porazio Andyja Murraya u finalu, pretekao je Novaka na prvom mestu ATP liste.

Novak Đoković je nosio zastavu Srbije prilikom ceremonije otvaranja Letnjih ollimpijskih igara 2012. u [[London]]u.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://sports.yahoo.com/blogs/tennis-busted-racquet/novak-djokovic-serbia-flag-bearer-olympics-122216641--ten.html|title=Novak Djokovic will be Serbia's flag bearer at Olympics|accessdate=8 June 2012|archive-date=2013-03-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20130328030428/http://sports.yahoo.com/blogs/tennis-busted-racquet/novak-djokovic-serbia-flag-bearer-olympics-122216641--ten.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
Na Olimpijskim igrama je u muškom dublu igrao sa Viktorom Troickim, ali su eliminisani u prvom kolu, posle poraza od švedskog para Brunstrom-Lintštedt. U prvom kolu muške singl konkurenicije savladao je Fabija Fogninija nakon preokreta i izgubljenog prvog seta. U drugom kolu je igrao protiv Andyja Roddicka. U osmini finala pobedio je Lleytona Hewitta. Prošao je u polufinale savladavši i Congu. U polufinalu gubi od Mareja u dva seta,&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/sports/london-olympics-2012/news/Djokovic-sets-up-Murray-showdown/articleshow/15329375.cms|title=Djokovic sets up Murray showdown |accessdate=2 August 2012 | work=The Times Of India}}&lt;/ref&gt; a zatim i od Del Potra u borbi za treće mesto 5-7, 4-6.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/sports/london-olympics-2012/news/Del-Potro-beats-Djokovic-to-take-bronze/articleshow/15365448.cms|title= Del Potro beats Djokovic to take bronze
|accessdate=5 August 2012 | work=The Times Of India}}&lt;/ref&gt;
Na Rodžers kupu u Kanadi Đoković je odbranio prošlogodišnju titulu. Na putu do finala savladao je Bernarda Tomića, Sema Kverija, Tommyja Haasa i Janka Tipsarevića. U finalu je pobedio Gaskea 6-3, 6-2.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://edition.cnn.com/2012/08/19/sport/tennis/tennis-cincinnati-federer-djokovic/|title= Federer sweeps aside Djokovic in Cincinnati to underline No.1 status|date= 19 August 2012|publisher=CNN|accessdate=3 November 2013}}&lt;/ref&gt;

Sledeći turnir je bio u Cincinnatiju, gde je Đoković stigao do finala. Pobedio je Sepija, Davidenka (koji mu je predao meč) i Čilića. U polufinalu se sastao s Del Potrom i pobedio ga u dva seta. U finalu, je, međutim izgubio od Federera sa 0-6, 6-7 (7).
Na Otvorenom prvenstvu SAD, Novak je bez izgubljenog seta porazio Lorencija, Silvu, Benetoa, Wawrinku i Del Potra, došavši tako do polufinalnog meča sa Fererom. Prvi set je prekinut zbog tornada u [[New York|Njujorku]], pri vodstvu Ferera 5-2. Meč je nastavljen sledećeg dana.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Djokovic Beats Ferrer To Reach 3rd US Open Final|url=http://hosted.ap.org/dynamic/stories/T/TEN_US_OPEN_MEN?SITE=AP&amp;SECTION=HOME&amp;TEMPLATE=DEFAULT&amp;CTIME=2012-09-09-13-59-18|agency=Associated Press|accessdate=9 September 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120909185909/http://hosted.ap.org/dynamic/stories/T/TEN_US_OPEN_MEN?SITE=AP&amp;SECTION=HOME&amp;TEMPLATE=DEFAULT&amp;CTIME=2012-09-09-13-59-18|archivedate=2012-09-09|deadurl=no}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/sports/tennis/us-open-2012/top-stories/Novak-Djokovic-sets-up-Andy-Murray-US-Open-final/articleshow/16327149.cms|title=
Novak Djokovic sets up Andy Murray US Open final |accessdate=9 September 2012 | work=The Times Of India}}&lt;/ref&gt; Španac je uspeo da dobije prvi set, ali se tada Novak vratio u igru i pobedio sa 3-1. Na Đokovićevom trećem uzastopnom finalu ovog turnira protivnik je bio Marej. Posle velike berbe u pet setova, Britanac uspeva da osvoji svoj prvi Grand Slam i, u odsutnosti Nadala, pređe na 3. mesto ATP liste.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/sport/0/tennis/19554524|title=Andy Murray: US Open success 'means the world to me'
 |accessdate=11 September 2012}}&lt;/ref&gt; Đoković po treći put osvaja turnir u [[Peking]]u (ATP 500). Četvrtu titulu u godini uzima nakon što je savladao Mihaela Berera, Carlosa Berloka, Jirgena Melcera, Florijana Majera i Žoa-Vilfreda Congu (7-6 (4, 6-2).&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/sport/0/tennis/19861492|title= Novak Djokovic and Victoria Azarenka win the China Open
|accessdate=7 October 2012}}&lt;/ref&gt;

Odmah zatim Novak osvaja i masters turnir u Šangaju, prvi put u karijeri. Put do finala je bio lak. Bez izgubljenog seta je savladao Dimitrova, Lopeza, Hasa i Berdiha (bio je slobodan u prvom kolu). U finalu se po 16. put sastao sa Marejem. Iako je Britanac imao pet meč lopti, Đoković se vratio u igru i slavio sa 5-7, 7-6 (11), 6-3.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/sport/0/tennis/19941370|title=Novak Djokovic beats Andy Murray to win Shanghai Masters
 |accessdate=14 October 2012}}&lt;/ref&gt;
Nastup u Bazelu je otkazao. U Parizu je bio slobodan u prvom kolu, a u drugom je poražen od Sema Kverija u tri seta.
Đoković je 5. novembra 2012. povratio prvu poziciju ATP liste, nakon što je Federer odustao od nastupa na Mastersu u Parizu, koji je osvojio prošle godine.&lt;ref name=&quot;usatoday.com&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.usatoday.com/story/sports/tennis/2012/10/29/novak-djokovic-year-end-no-1/1666751/|title=Novak Djokovic to finish year as No. 1|accessdate=29 October 2012 | work=USA Today|date=29 October 2012}}&lt;/ref&gt; Na Masters kupu u Londonu Đoković je postavljen za prvog nosioca. Prošao je grupu kao prvi sa sve tri pobede. U polufinalu se sastao s Del Potrom, drugoplasiranim iz B grupe. Dobija meč u tri seta. U finalu je igrao protiv [[Roger Federer|Rogera Federera]] koji je u drugom polufinalu eliminisao Marija. Iako je Federer poveo u prvom setu sa 3:0, Đoković se vratio i osvojio set u taj-brejku. I u drugom setu je Federer imao brejk prednosti, ali je na kraju pobedio Đoković. Konačni rezultat je bio 7-6 (6), 7-5. To je bio Đokovićev drugi osvojeni Masters kup u karijeri.&lt;ref&gt;{{cite news| work=The Telegraph| url=http://www.telegraph.co.uk/sport/tennis/atptour/9673852/ATP-World-Tour-Final-2012-world-No-1-Novak-Djokovic-seals-season-with-defeat-of-Roger-Federer-in-fitting-finale.html| title=ATP World Tour Final 2012: world No 1 Novak Djokovic seals season with defeat of Roger Federer in fitting finale| date=12 November 2012| accessdate=12 November 2012| location=London| first=Simon| last=Briggs| archivedate=2013-06-21| archiveurl=https://www.webcitation.org/6HWzO8g7B?url=http://www.telegraph.co.uk/sport/tennis/atptour/9673852/Roger-Federer-dethroned-as-King-of-the-O2-after-defeat-to-Novak-Djokovic-in-finale-of-ATP-World-Tour-Finals.html| deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web| publisher= B92| url= http://www.b92.rs/sport/tenis/masters/vesti.php?yyyy=2012&amp;mm=11&amp;dd=12&amp;nav_id=659733| title= Kralj Novak osvojio London!| date= 12 November 2012| accessdate= 12 November 2012| archive-date= 2020-08-09| archive-url= https://web.archive.org/web/20200809030610/http://www.b92.net/sport/tenis/masters/vesti.php?yyyy=2012&amp;mm=11&amp;dd=12&amp;nav_id=659733}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/sports/tennis/top-stories/Djokovic-beats-Federer-to-win-World-Tour-Finals-title/articleshow/17200658.cms|title=
Djokovic beats Federer to win World Tour Finals title |accessdate=13 November 2012 | work=The Times Of India}}&lt;/ref&gt;

=== 2013. ===
Đoković je počeo sezonu na egzibicionom turniru u Abu Dabiju. Bio je slobodan u četvrtfinalu, a u polufinalu je ubedljivom igrom porazio Davida Ferera. U finalu je igrao protiv Almagra i pobedom u tri seta odbranio titulu iz prethodne godine.&lt;ref&gt;{{cite web |url = http://www.b92.net/sport/tenis/vesti.php?yyyy=2012&amp;mm=12&amp;dd=28&amp;nav_id=673062 |title = Новак протутњао поред Ферера |accessdate = 16. 1. 2013}}&lt;/ref&gt;
Zajedno s [[Ana Ivanović|Anom Ivanović]] igrao je na Hopman kupu [[2013]]. Prošli su u finale protiv Španije sa sve tri pobede. Iako je Đoković pobedio u svom meču protiv Verdaska, Ivanovićeva je izgubila od Anabel Medine Gariges, a potom su izgubili i u mešovitom paru, pa je trofej pripao Španiji.

Na Otvorenom prvenstvu Australije Đoković je bio dvostruki branilac titule. U četvrtom kolu je dobio maratonski meč od 5 sati i 2 minuta protiv Stanislasa Vavrinke, koji je završen rezultatom 1-6, 7-5, 6-4, 6-7(5), 12-10. U četvrtfinalu pobeđuje Tomaša Berdiha u četiri seta. U finale je prošao posle brze pobede nad Davidom Fererom, 6-2, 6-2, 6-1. U trećem uzastopnom finalu Mrlburna, protivnik je bio [[Andy Murray]]. Đoković dobija i taj meč rezultatom 6-7 (2), 7-6 (3), 6-3, 6-2 i tako osvaja svoj šesti Grand Slam u karijeri. Takođe je postao jedini igrač koji je u Open eri osvojio Otvoreno prvenstvo Australije tri puta zaredom i izjednačuje rekord Agasija i Federera po broju ukupnih titula (4).&lt;ref name=&quot;B92 AO 2013&quot;&gt;[http://www.b92.rs/sport/tenis/masters/vesti.php?yyyy=2013&amp;mm=01&amp;dd=27&amp;nav_id=681127 &quot;Novak piše istoriju Melburna!&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130128120743/http://www.b92.rs/sport/tenis/masters/vesti.php?yyyy=2013&amp;mm=01&amp;dd=27&amp;nav_id=681127 |date=2013-01-28 }}, ''B92'', [[27. januar]] 2013.&lt;/ref&gt; Ovo je bio prvi turnir koji je Đoković osvojio više od tri puta.

Već idućeg vikenda učestvovao je u meču ''Davis Cupa'' protiv [[Davis Cup reprezentacija Belgije|Belgije]], u kojem je pobedio Oliviera Rochusa 3-0 i doveo Srbiju u vođstvo od 2-0.&lt;ref&gt;[http://www.nezavisne.com/sport/tenis/Djokovic-lako-do-trijumfa-protiv-Rohusa-178232.html &quot;Đoković lako do trijumfa protiv Rohusa&quot;], ''Nezavisne novine'', [[1. februar]] 2013.&lt;/ref&gt;

Nakon 3 sedmice pauze nastupio je u [[ATP Dubai 2013 - singl|Dubaiju]] i odlično odigrao turnir. U 1. kolu pobedio je Viktora Troickog, zatim Španca [[Roberto Bautista-Agut|Bautistu-Aguta]], pa Italijana [[Andreas Seppi|Seppija]]. U polufinalu ga je čekao obračun protiv Del Potra, u kojem je slavio 6-3, 7-6. Protivnik u finalu bio mu je Tomaš Berdych, koji je u drugom polufinalu savladao Federera 2-1. Ipak, nije mogao učiniti puno protiv Đokovića, koji je dobio meč rezultatom 7-5, 6-3, osvojivši tako ovaj turnir 4. put u 5 godina.&lt;ref&gt;[http://www.telegraf.rs/sport/571700-dubai-finale-djokovic-berdih &quot;PRINC DUBAIJA: Novak osvojio titulu pobedivši Berdiha&quot;], ''telegraf.rs'', [[2. mart]] 2013.&lt;/ref&gt; Na ''[[Indian Wells Masters 2013 - singl|Mastersu]]'' u Indian Wellsu stigao je do polufinala, gde ga je zaustavio Del Potro i tako prekinuo Đokovićev niz od 22 uzastopne pobede.&lt;ref&gt;{{cite web|publisher=BBC|url=http://www.bbc.co.uk/sport/0/tennis/21818191|title=Juan Martin del Potro beats Novak Djokovic in Indian Wells semis|date=17. 3. 2013|accessdate=27. 3. 2013}}&lt;/ref&gt; Naredne nedelje učestvovao je na ''[[Miami Masters 2013 - singl|Mastersu]]'' u Miamiju, na kojem je bio branilac titule, ali ga je u 4. kolu savladao Haas u 2 seta.&lt;ref&gt;{{cite web| publisher= BBC| url=  http://www.bbc.co.uk/sport/0/tennis/21951628| title= Novak Djokovic loses to Tommy Haas at Sony Open in Miami| title= Novak Djokovic loses to Tommy Haas at Sony Open in Miami| date= 27. 3. 2013| accessdate= 21. 4. 2013}}&lt;/ref&gt;

Početkom aprila nastupio je u četvrtfinalnom meču Davis Cupa protiv [[Davis Cup reperezentacija SAD-a|SAD-a]] i odigrao ključnu ulogu u konačnoj pobedi Srbije savladavši Isnera i Querreya.&lt;ref&gt;{{cite web| publisher= ATP| url= http://www.atpworldtour.com/News/Tennis/2013/04/14/Davis-Cup-Quarterfinals-Friday-USA-Serbia-Canada-Italy.aspx| title= Djokovic Stars for Serbia; Raonic Levels Canadians| date= 5. 4. 2013| accessdate= 21. 4. 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web| publisher= Davis Cup| url= http://www.daviscup.com/en/news/142724.aspx| author= Craig Gabriel| title= Djokovic ends American hopes| date= 7. 4. 2013| accessdate= 21. 4. 2013| archive-date= 2013-06-30| archive-url= https://web.archive.org/web/20130630074435/http://www.daviscup.com/en/news/142724.aspx}}&lt;/ref&gt; Nešto kasnije u istom mesecu porazio je Nadala u finalu [[Monte Carlo Masters 2013 - singl|Monte Carla]] u 2 seta i tako došao do svoje prve titule na ovom turniru nakon Nadalovih 8 uzastopnih.&lt;ref&gt;{{cite web| publisher= BBC| url= http://www.bbc.co.uk/sport/0/tennis/22239813| title= Novak Djokovic beats Rafael Nadal to win Monte Carlo Masters title| date= 21. 4. 2013| accessdate= 21. 4. 2013}}&lt;/ref&gt; U maju je iznenađujuće izgubio u 2. kolu [[Madrid Masters 2013 - singl|Mastersa]] u Madridu u 3 seta od [[Bugari]]na [[Grigor Dimitrov|Grigora Dimitrova]].&lt;ref&gt;{{cite web| publisher= BBC| url= http://www.bbc.co.uk/sport/0/tennis/22443925| title= Novak Djokovic beaten by Grigor Dimitrov at Madrid Open| date= 7. 5. 2013| accessdate= 7. 5. 2013}}&lt;/ref&gt;

[[Datoteka:Novak Đoković - Roland-Garros 2013 - 015.jpg|thumb|levo|200px|thumb|Novak Đoković u Parizu]]
Nastup na [[Roland Garros 2013 - muški singl|Roland Garrosu]] počeo je lakom pobedom protiv [[David Goffin|Goffina]], a isto je ponovio i u 2. kolu protiv Argentinca [[Guido Pella|Pelle]]. U 3. kolu dobio je Dimitrova i vratio mu za poraz u Madridu potpuno ga nadigravši u 3 seta.&lt;ref&gt;{{cite web| publisher= BBC| url= http://www.bbc.co.uk/sport/0/tennis/22741069| title= Novak Djokovic thrashes Grigor Dimitrov in French Open| date= 1. 6. 2013}}&lt;/ref&gt; U 4. kolu vratio se nakon izgubljenog 1. seta i savladao Kohlschreibera (4-6, 6-3, 6-4, 6-4)&lt;ref&gt;{{cite web| publisher= BBC| url= http://www.bbc.co.uk/sport/0/tennis/22756455| title= Novak Djokovic fights back to reach French Open quarters| date= 3. 6. 2013}}&lt;/ref&gt;, plasiravši se tako u 16. uzastopno četvrtfinale na ''Grand Slam'' turnirima. U polufinalu ga je čekao Nadal. Meč je opet bio neizvestan i otišao je u 5 setova. Na kraju je bolji bio Nadal 6-4 3-6 6-1 6-7&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;, 9-7.&lt;ref&gt;{{cite web| publisher=The Washington Times| url=http://www.washingtontimes.com/news/2013/jun/7/french-open-2013-rafael-nadal-novak-djokovic-final/?page=all| author=Howard Fendrich| title=French Open 2013: Rafael Nadal ousts Novak Djokovic to reach final| date=7. 6. 2013| accessdate=7. 6. 2013}}&lt;/ref&gt;

Usledio je [[Wimbledon 2013 - muški singl|Wimbledon]], na kojem je Đoković igrao sigurno i nije imao većih problema sve do polufinala, kad ga je dobro namučio Del Potro, ali je ipak prošao u finale; bilo je 7-5, 4-6, 7-6&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;, 6-7&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt;, 6-3. U finalu ga je nadigrao Murray 6-4, 7-5, 6-4, postavši tako prvi Britanac nakon 77 godina koji je osvojio najprestižniji turnir na svetu.&lt;ref&gt;Piers Newbery, [http://www.bbc.co.uk/sport/0/tennis/23217393 &quot;Andy Murray beats Novak Djokovic to win Wimbledon&quot;], ''BBC Sport'', 7. 7. 2013.&lt;/ref&gt;

Nakon toga je na red došla severnoamerička turneja turnira na tvrdoj podlozi. U [[Rogers Cup 2013 - muški singl|Montrealu]] je došao do polufinala, gde ga je u 3 seta savladao Nadal, a u [[Cincinnati Masters 2013.|Cincinnatiju]] je poražen u četvrtfinalu od Isnera. Na [[US Open 2013 - muški singl|US Openu]] nije imao većih problema do polufinala, u kojem ga je dobro namučio Wawrinka, ali je uspeo dobiti 5. set 6-4 i proći u finale, u kojem ga je čekao Nadal. To je bilo njihovo treće međusobno finale na ovom turniru. Ključni trenutak meča bio je pri 1-1 u setovima i 0-40 kod 4-4 u 3. setu na Nadalov servis. Nadal je uspeo da spasi sve 3 brejk-lopte, a odmah zatim oduzeo je servis Đokoviću, čime je ujedno došao i do tog seta. U četvrtom Đoković više nije imao (mentalne) snage i Nadal je lako priveo meč kraju dobivši 4. set 6-1.

Đoković i Nadal ponovo su se sreli nakon mjesec dana u finalu Pekinga, gde je Đoković bio branilac titule. Za razliku od nekoliko prethodnih mečeva, ovaj nije ponudio previše uzbuđenja budući da je Đoković dosta lako došao do 4. titule na ovom turniru pobedivši 6-3, 6-4 nakon sat i 27 minuta igre. Ipak, ulazak u finale bio je dovoljan Nadalu da nakon duže pauze ponovo dođe na 1. mesto ATP-liste s minimalnom prednošću.&lt;ref&gt;[http://www.atpworldtour.com/Rankings/Singles.aspx?d=07.10.2013&amp;r=1&amp;c=# ATP-lista 7. 10. 2013], ''ATPTennis.com''&lt;/ref&gt;

Samo 7 dana kasnije Đoković je odbranio titulu i na [[Shanghai Masters 2013 (tenis)|Shanghai Mastersu]]. U vrlo zanimljivom meču, koji je trajao 2 i po sata, savladao je Del Potra (koji je u polufinalu izbacio Nadala) u 3 seta (6-1, 3-6, 7-6&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;).&lt;ref&gt;[http://www.b92.net/sport/tenis/masters/vesti.php?yyyy=2013&amp;mm=10&amp;dd=13&amp;nav_id=764762 &quot;Novaku triler i trofej u Šangaju&quot;], ''B92'', 13. 10. 2013.&lt;/ref&gt; Uprkos ovom trijumfu Đokovića i njegovoj 15. tituli na ''Mastersima'', Nadal je zadržao 1. mesto na ATP-listi.

Svoju jubilarnu četrdesetu titulu, a šesnaestu iz Serije 1000, Đoković je osvojio na Mastersu u Parizu. Turnir je počeo pobedom nad mladim domaćim igračem Erberom. U sledeća dva kola Đoković je savladao dva igrača koji su mu zadavali dosta problema ove sezone, Džona Iznera i Stanislasa Vavrinku. U polufinalu se, posle skoro godinu dana, ponovo sastao sa Rodžerom Federerom. Uspeo je da pobedi Švajcarca sa 2:1 u setovima i smanji zaostatak u međusobnim duelima. Đoković je u finalu pobedio Davida Ferera sa 7-5, 7-5, iako je Španac u oba seta servirao za njihovo osvajanje.

Na završnom turniru sezone Đoković je, kao drugi nosilac i branilac titule, raspoređen u grupu B. Prošao je u polufinale kao prvoplasirani, sa sve tri pobede: protiv Federera, Del Potra i Gaskea. U polufinalu se suočio sa drugoplasiranim iz grupe A, Stanislasom Vavrinkom, koga je pobedio rezultatom 6-3, 6-3. Đoković je u finalu savladao prvog tenisera sveta, Rafaela Nadala, i tako odbranio titulu iz prethodne godine i osvojio svoj treći ATP Završni šampionat.

=== 2014. ===
Sezonu je počeo odbranivši titulu na egizibicionom turniru u Abu Dhabiju, gde je u finalu pobedio Davida Ferrera (7-5, 6-2). Zatim je usledio [[Australian Open 2014 - muški singl|Australian Open]], gde je išao na 4. uzastopnu titulu. Prva 4 meča dobio je bez izgubljenog seta (redom su pali [[Lukáš Lacko]], [[Leonardo Mayer]], [[Denis Istomin]] i 15. nosilac [[Fabio Fognini]]). U četvrtfinalu ga je, kao i prošle godine, čekao Wawrinka. Iako se uspeo vratiti iz zaostatka 0-2 u setovima, izgubio je 5. set 7-9, čime je okončan njegov niz od 25 uzastopnih pobeda u [[Melbourne]]u, kao i niz od 14 uzastopnih polufinala na GS turnirima.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://espn.go.com/tennis/aus14/story/_/id/10326661/australian-open-tomas-berdych-stanislas-wawrinka-reach-aussie-semifinals|title=Stanislas Wawrinka Ousts Djokovic|date= 21. 1. 2014|publisher=ESPN|accessdate=21. 1. 2014}}&lt;/ref&gt;

Krajem januara odlučio je da ne igra za Dejvis kup reprezentaciju u prvom kolu protiv Švajcarske.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.rts.rs/page/sport/sr/story/38/Tenis/1509016/Nole+svim+srcem+uz+momke+u+Novom+Sadu.html|title=Nole svim srcem uz momke u Novom Sadu |date = 30. 1. 2014.|publisher=РТС|accessdate = 3. 4. 2014.}}&lt;/ref&gt; Krajem februara branio je titulu u Dubaiju. U polufinalu je Đokovića pobedio Švajcarac Federer preokrenuvši rezultat i upisao 17. pobedu. Đoković je osvojio turnir u Indijan Velsu treći put u karijeri, pobedom nad Federerom u izjednačenom finalu, koje je završeno rezultatom 2-1.&lt;ref&gt;{{cite web|title =DJOKOVIC DENIES FEDERER TO WIN THIRD BNP PARIBAS OPEN TITLE|url =http://www.bnpparibasopen.com/News/Tennis/2014/Tournament/ATP-Sunday2-Final-Djokovic-Federer.aspx|accessdate =3. 4. 2014.|archive-date =2014-07-21|archive-url =https://web.archive.org/web/20140721012617/http://www.bnpparibasopen.com/News/Tennis/2014/Tournament/ATP-Sunday2-Final-Djokovic-Federer.aspx|dead-url =yes}}&lt;/ref&gt;

[[Datoteka:Djokovic WM14 (25) (14641439744).jpg|thumb|desno|200px|thumb|Đoković je na Wimbledonu 2014. ostvario trijumf i tako osvojio 7 grand slam titulu.]]
Na Mastersu u Majamiju Đoković je u četvrtfinalu pobedio Endija Marija sa 7-5, 6-3. U polufinalu je trebalo da se sastane sa Kejom Nišikorijem, ali je Japanac predao meč pre početka, ti tako direktno prošao u finale, baš kao i njegov protivnik Rafael Nadal, kome je takođe bez borbe predao Tomaš Berdih.&lt;ref&gt;{{cite web|title =Berdych Withdraws; Nadal to Face n Final|url =http://www.sonyopentennis.com/en/news-and-media/news/berdych-withdraws-nadal-into-final|accessdate =3. 4. 2014.|archive-date =2014-04-07|archive-url =https://web.archive.org/web/20140407100040/http://www.sonyopentennis.com/en/news-and-media/news/berdych-withdraws-nadal-into-final|url-status =dead}}&lt;/ref&gt; U prvom susretu dvojice velikih rivala u 2014. godini pobedu je odličnom igrom odneo Novak Đoković (6-3, 6-3),&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.b92.net/sport/tenis/masters/teme.php?yyyy=2014&amp;mm=03&amp;dd=31&amp;nav_id=830582|title=Novak u Majamiju, verzija iz 2011. |date = 4. 3. 2014.|publisher=|accessdate = 3. 4. 2014.}}&lt;/ref&gt; i tako postao drugi teniser koji je dva puta u istoj godini osvojio Masterse u Indijan Velsu i Majamiju.&lt;ref&gt;{{cite web|title =Djokovic Wins Fourth Sony Open|url =http://www.sonyopentennis.com/en/news-and-media/news/djokovic-wins-fourth-sony-open|accessdate =3. 4. 2014.|archive-date =2014-04-07|archive-url =https://web.archive.org/web/20140407095826/http://www.sonyopentennis.com/en/news-and-media/news/djokovic-wins-fourth-sony-open|url-status =dead}}&lt;/ref&gt;

Na Mastersu u Monte Karlu je branio titulu. Prva dva kola prošao je sa po jednim izgubljenim gemom, protiv Španaca Montanjesa i Karenja Buste. U četvrtfinalu je [[Giljermo Garsija-Lopez]] zadao dosta muka srpskom teniseru, ali je Srbin slavio sa 1:2 u setovima. U polufinalu se Đoković susreo sa Rodžerom Federerom i pretrpeo drugi poraz od Švajcarca u sezoni.

Đoković je uspeo da osvoji svoju treću titulu u Rimu, pobedivši Davida Ferera u četvrtfinalu, Miloša Raonića u polufinalu i Rafaela Nadala u finalu, svu trojicu rezultatom 2-1. To je bila Đokovićeva četvrta pobeda protiv Nadala na najsporijoj podlozi.

Đoković je na drugom grend slemu u sezoni, Rolan Garosu, bio postavljen za drugog nosioca. Po drugi put je imao priliku da osvoji jedinu grend slem titulu koja mu nedostaje, ali ga je u tome ponovo sprečio Rafael Nadal, osvojivši devetu titulu u na Rolan Garosu rezultatom 3-1.

Zahvaljujući uspehu na travnatoj podlozi prethodnih godina, Đoković je na Wimbledonu bio postavljen za prvog nosioca, uprkos drugoj poziciji na ATP listi.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.smh.com.au/sport/tennis/novak-djokovic-is-named-wimbledon-top-seed-20140619-zse4o.html|title=Novak Djokovic is named Wimbledon top seed|date = 19. 6. 2014.|publisher=The Sydney Morning Herald|accessdate = 6. 7. 2014.}}&lt;/ref&gt; Redom je pobeđivao Golubjeva, Radeka Štepaneka, Žila Simona i Žoa-Vilfrida Congu, u četvrtfinalu je dobio Marina Čilića. Potom je u četiri seta savladao mladog Bugarina [[Grigor Dimitrov|Grigora Dimitrova]], koji je prethodno izbacio branioca titule Endija Marija. U finalu se Đoković po 35. put u karijeri i tek drugi put u meču za titulu na grend slemu sastao sa Rodžerom Federerom. Srbin i Švajcarac odigrali su jedan od najboljih mečeva u 21. veku,&lt;ref&gt;{{cite web|title = Novak pobedio sebe i Federera!
|url =http://www.b92.net/sport/tenis/masters/vesti.php?yyyy=2014&amp;mm=07&amp;dd=06&amp;nav_id=873236|accessdate =6. 7. 2014.}}&lt;/ref&gt; a Đoković je uspeo da spreči Federera da postane najtrofejniji igrač u istoriji Wimbledona, pobedivši sa 3-2. Posle tri uzastopno izgubljena finala, Đoković je osvojio sedmu grend slem titulu i dospeo ponovo na prvo mesto ATP liste po treći put.

Na turnirima iz američke serije u Torontu i Sinsinatiju je ispao u osmini finala.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://sport.blic.rs/Tenis/257731/Zlatni-masters-ostaje-san-Novak-ispao-u-osmini-finala-Sinsinatija|title=&quot;Zlatni&quot; masters ostaje san: Novak ispao u osmini finala Sinsinatija!|date = 14. 8. 2014.|publisher=Blic Sport|accessdate = 18. 8. 2014.}}&lt;/ref&gt; S obzirom da nije branio veliki broj bodova ostao je na prvom mestu ATP rang liste. Sledeći turnir na kom je nastupio je grend slem [[US Open]], [[New York]], gde je poražen od [[Kei Nišikori|Keija Nišikorija]] u polufinalu sa 3:1. Đoković je ostvario osmo uzastopno polufinale US Opena.&lt;ref&gt;{{cite web|title = Novak u polufinalu Njujorka!
|url =http://www.rts.rs/page/sport/sr/story/38/Tenis/1688085/Novak+u+polufinalu+Njujorka%21.html|accessdate =7. 9. 2014.}}&lt;/ref&gt;

Potom je Đoković nastupio u [[Peking]]u, gde je branio titulu osvojenu u prethodne dve godine (2012. i 2013). U četvrtfinalu se sastao sa Bugarinom Grigorom Dimitrovim, kojeg je savladao u dva seta (6:2, 6:4), zatim u polufinalu sa Endijem Marijem, kojeg je pobedio treći put zaredom (6:3, 6:4). Đoković je u finalu protiv Tomaša Berdiha imao priliku da zabeleži pobedu bez izgubljenog gema, ali je nije iskoristio, te je krajnji rezultat glasio 6:0, 6:2. Đoković je ostao neporažen u kineskoj prestonici.

Đokovićev niz od 28 pobeda u Kini prekinuo je Rodžer Federer u polufinalu Mastersa u Šangaju. On je branioca titule savladao rezultatom 6:4, 6:4 i tako ga po treći put ove sezone sprečio da se izjednači sa njim u međusobnim duelima. Đoković je pre ovog meča drugi put u sezoni savladao Davida Ferera, u četvrtfinalu.

Đoković je osvojio poslednji [[Masters turnir]] u sezoni, Pariz, bez izgubljenog seta. Redom je pobedio Filipa Kolšrajbera, Gaela Monfisa, Endija Marija, Keja Nišikorija i Miloša Raonića. Time je postao prvi teniser koji je odbranio titulu u „Bersiju“,&lt;ref&gt;{{cite web|title = BNP Paribas Masters|url =http://www.atpworldtour.com/Tennis/Tournaments/Paris.aspx|accessdate =17. 11. 2014.}}&lt;/ref&gt; kao i treći koji je osvojio 20 titula na turnirima iz Serije 1000. Đoković je osvojio treći uzastopni završni turnir nakon što je Rodžer Federer predao finale pre početka meča, navodeći kao razlog povredu leđa&lt;ref&gt;{{cite web|title = Federer odustao, Novaku titula!|url =http://www.b92.net/sport/tenis/vesti.php?yyyy=2014&amp;mm=11&amp;dd=16&amp;nav_id=924548|accessdate =17. 11. 2014.}}&lt;/ref&gt;. Treći put u četiri godine završio je sezonu na čelu ATP liste.

=== 2015. ===
[[Datoteka:Djokovic.jpg|thumb|desno|200px|thumb|Đoković je u Melburnu osvojio svoju osmu grend slem titulu i rekordnu petu u Open eri.]]
Đoković je tradicionalno počeo godinu egzibicionim turnirom u Abu Dabiju. Iako je u polufinalu savladao Stanislasa Vavrinku izgubivši samo tri gema, finale je zbog bolesti bio prinuđen da preda Endiju Mariju.&lt;ref&gt;{{cite web|title = Mubadala World Tennis Championship 2015: Andy Murray wins first trophy of the year without hitting a ball|url =http://www.independent.co.uk/sport/tennis/mubadala-worldtennischampionship-2015-andy-murray-wins-first-trophy-of-the-year-without-hitting-a-ball-9955593.html|accessdate =1. 2. 2015.}}&lt;/ref&gt; Na svom debitantskom nastupu u Dohi, prestonici Katara, izgubio je u četvrtfinalu od hrvatskog veterana Ive Karlovića u tri tesna seta.&lt;ref&gt;{{cite web|title = Karlović izbacio Đokovića u Dohi|url=http://www.b92.net/sport/tenis/vesti.php?yyyy=2015&amp;mm=01&amp;dd=08&amp;nav_id=944715|accessdate =1. 2. 2015.}}&lt;/ref&gt;

Na prvom grend slem turniru sezone Đoković je bio postavljen za prvog nosioca. Prošao je do polufinala bez izgubljenog seta, što mu nije pošlo za rukom još od [[Vimbldon]]a 2013. U četvrtfinalu je savladao Miloša Raonića. U polufinalu je odigrao svoj treći meč u poslednje tri godine u [[Melburn]]u protiv Stanislasa Vavrinke. Baš kao i prethodna tri grend slem susreta koji su igrali srpski i švajcarski teniser, i ovaj je rešen posle pet setova. Đoković je uspeo da se revanšira braniocu titule za prošlogodišnji poraz u četvrtfinalu rezultatom 7:6(1), 3:6, 6:4, 4:6, 6:0. Meč je obeležen brojnim greškama i nervozom oba takmičara.&lt;ref&gt;{{cite web|title = Novak u finalu: Jači, uporniji, stabilniji|url=http://www.b92.net/sport/australianopen2015/teme.php?yyyy=2015&amp;mm=01&amp;dd=30&amp;nav_id=952927|accessdate =1. 2. 2015.}}&lt;/ref&gt;

U finalu je sledila repriza okršaja iz 2011. i 2013, između Đokovića i Endija Marija. I ovog puta je Srbin izašao kao pobednik, u meču koji je veoma podsećao na njihov četvrtfinalni susret na Otvorenom prvenstvu SAD prošle godine. Krajnji rezultat je glasio 7:6(5), 6:7(4), 6:3, 6:0. Đoković je ovom pobedom osvojio svoju osmu grend slem titulu i rekordnu petu u Melburnu (u Open eri). Đoković je pobijedio osmog nosioca Kea Nišikorija sa 6-1,6-1 za 64 minuta igre,nakon toga mu je uručen trofej za najboljeg igrača svijeta. (turnir London).Đoković se nalazi u grupi ,,Sten Smith&quot; sa Rodžerom Federerom, Tomasom Berdihom i Kejom Nišikorijem. Sledeći meč će se igrati od 21.00 čas između Rodžera Federera i Tomasa Berdiha.

=== 2016. ===
Đoković je osvojio svoju 60. titulu u karijeri u Dohi, pobedvši Nadala u dva seta u finalu koje je trajalo 73 minuta. Time je prvi put poveo u međusobnim duelima sa Špancem (24:23). Oborio je vlastiti rekord bodova na ATP listi sa 16.790. Đoković je zatim nastavio pobednički niz i odbranio pehar na Otvorenom prvenstvu Australije. Na putu ka rekordnoj šestoj tituli u Melburnu, savladao je Rogera Federera u četiri seta u polufinalu, i u reprizi finala iz 2015. godine, Endija Mareja u tri seta.&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Ubha|first1=Ravi|title=Australian Open 2016: Novak Djokovic eases past Andy Murray for historic title|url=http://edition.cnn.com/2016/01/31/tennis/australian-open-tennis-djokovic-murray/index.html|accessdate=31 January 2016|publisher=CNN|date=31 January 2016}}&lt;/ref&gt;

Brzo se oporavio od infekcije oka u Dubaiju, gde je predao meč Lopezu, i osvojio peti Masters u Indijan Velsu, pobedivši Rafaela Nadala u polufinalu i Miloša Raonića u finalu. Đokovićev dominantan niz je rezultirao situacijom da drugi i treći teniser na ATP listi (Andy Murray i Roger Federer) zajedno imaju manje bodova od Đokovića.&lt;ref&gt;{{cite news|last1=|first1=|title=Novak Djokovic grand slam ranking points Roger Federer Andy Murray|url=http://www.foxsports.com/tennis/story/novak-djokovic-grand-slam-ranking-points-roger-federer-andy-murray-no-1-033116|accessdate=31 January 2016|publisher=foxsports|date=31 January 2016}}&lt;/ref&gt; Početkom aprila, Đoković je bez izgubljenog seta osvojio naredni Masters, u Miamiju, savladavši Keja Nišikorija u finalu. Četvrti put u karijeri i treći put uzastopno Đoković je vezao titule u Miamiju i Indian Wellsu i nadmašio je Federera po osvojenoj zaradi od turnirskih nagrada (98.2 milijuna dolara). Takođe, osvojio je 28. Masters titulu, nadmašivši u tom trenutku Nadala po ukupnom broju osvojenih Masters titula.&lt;ref&gt;{{cite news|last1=|first1=|title=Djokovic wins 6th Key Biscayne title by beating Nishikori|url=http://m.tennis.com/pro-game/2016/04/djokovic-wins-6th-key-biscayne-title-by-beating-nishikori/58028/#.VwGDQdT3aK0|accessdate=3 April 2016|publisher=m.tennis.com|date=3 April 2016|archivedate=2016-04-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160416184317/http://m.tennis.com/pro-game/2016/04/djokovic-wins-6th-key-biscayne-title-by-beating-nishikori/58028/#.VwGDQdT3aK0|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;

Kao branilac titule u Monte Carlu, Novak je neočekivano doživeo poraz već na startu turnira od Čeha Jirija Veselog. Veseli je slavio sa 6: 4, 2: 6, 6: 4 i tako naneo prvi poraz Đokoviću na startu jednog Mastersa još od 2013. godine. Osvajanjem turnira, Rafael Nadal se ponovo izjednačio sa Đokovićem po broju Masters titula. Đoković se, međutim, &quot;odlepio&quot; već na sledećem turniru, u Madridu, na kome je zaigrao prvi put u poslednje tri godine. U finalu je savladao Endija Marija sa 6:2, 3:6 i 6:3. Kao branilac titule, Đoković je nastupao na Mastersu u Rimu. Zabeležio je sedmu uzastopnu pobedu nad Nadalom u četvrtfinalu, a potom odlučio polufinale protiv Nišikorija u taj-brejku trećeg seta. Drugu uzastopnu nedelju igrao je finale protiv Marija, ali je Britanac ovog puta dobio meč rezultatom 6:3 6:3.

Konačnim osvajanjem Roland Garrosa, Đoković je postao prvi teniser, nakon Roda Lejvera 1969, s pobedama na sva četiri Grand Slam turnira u nizu. Đoković je na taj način postao osmi igrač koji je kompletirao titule na grend slemovima, posle Freda Perryja, Dona Badža, Roda Lejvera, Roja Emersona, Andrea Agassija, Rogera Federera i Rafaela Nadala. U finalu je pobedio Endija Marija sa 3:1, i postao jedini tenisač u istoriji koji je osvojio četiri Grand Slam turnira u nizu na tri različite podloge - beton, trava i šljaka (pre 1969. godine, kada je počela Open era, tri grend slema odigrana su na travi).&lt;ref&gt;{{cite news|last1=|first1=|title=Nije samo Gren slem, nego i 'Djoker slem'|url=http://www.b92.net/sport/rolandgarros2016/vesti.php?yyyy=2016&amp;mm=06&amp;dd=05&amp;nav_id=1140002|accessdate=6. 6. 2016|publisher=m.tennis.com|date=5. 6. 2016}}&lt;/ref&gt;

=== 2017. ===
Đoković je na startu sezone osvojio 67. titulu u karijeri u Dohi, pošto je u finalu pobedio Marija u tri seta. U drugom kolu Australijan opena je iznenađujuće poražen od Denisa Istomina sa 3-2.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://mondo.rs/a974587/Sport/Tenis/Novak-Djokovic-Denis-Istomin-Australijan-Open.html |title=SENZACIJA: Ispao Novak Đoković! |publisher=mondo.rs |date=19. 1. 2017 |accessdate=25. 1. 2017 |archive-date=2017-01-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170126103907/http://mondo.rs/a974587/Sport/Tenis/Novak-Djokovic-Denis-Istomin-Australijan-Open.html |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; Na naredna dva turnira u Akapulku i Indijan Velsu je poražen od Nika Kirjosa iz Australije.

U maju 2017. godine, Đoković je objavio da raspušta ceo tim i stručni štab na čelu sa trenerom Marijanom Vajdom, kondicionim trenerom Gričom i fizioterapeutom Miljanom Amanovićem.&lt;ref&gt;{{cite news|last1=|first1=|title=PROMENIO CEO STRUČNI ŠTAB Novak: Želim opet da pronađem pobedničku igru|url=http://sport.blic.rs/tenis/promenio-ceo-strucni-stab-novak-zelim-opet-da-pronadem-pobednicku-igru/by9y4s5|publisher=[[Блиц (новине)|Блиц]]|date=5. 5. 2017}}&lt;/ref&gt; Na masters turniru u Madridu, Đoković je izgubio u polufinalu od Nadala u dva seta. Sedam dana kasnije, Đoković je odigrao mnogo bolje i stigao je do finala mastersa u Rimu gde je poražen od Aleksandra Zvereva iz Nemačke. Od 21. maja 2017. novi trener u stručnom štabu Đokovića je nekadašnji američki teniser Andre Agasi.

Zbog povrede lakta bio primoran da preda meč Tomašu Berdihu u četvrtfinalu [[Vimbldon]]a. Nakon tog meča, objavio je krajem jula na konferenciji za štampu da se zbog teže povrede lakta povlači do kraja sezone.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://sport.blic.rs/tenis/novak-zavrsio-sezonu-oslanjacu-se-na-prirodan-oporavak-nisam-tip-koji-ide-na/g8jl2br |title=NOVAK ZAVRŠIO SEZONU Oslanjaću se na prirodan oporavak, nisam tip koji ide na operacije! |publisher=blic.rs |date = 26. 7. 2017 |accessdate = 28. 7. 2017}}&lt;/ref&gt;

Na kraju 2017. godine, Đoković je zauzimao 12. mesto na ATP listi.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Ђоковић 12. на крају године|url=http://www.rtv.rs/sr_ci/sport/tenis/atp-djokovic-12.-na-kraju-godine_871596.html|accessdate = 8. 12. 2017.|work=www.rtv.rs|agency=РТВ| date = 20. 11. 2017.}}&lt;/ref&gt;

=== 2018. ===
Prvi meč posle šest meseci pauze je odigrao na egzibicionom turniru Kujong klasik; pobedio je Dominika Tima u dva seta. Prvi zvanični turnir na kom je nastupio bilo je Otvoreno prvenstvo Australije, a poražen je u četvrtom kolu od Hjona Čunga u tri seta.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.rtrs.tv/vijesti/vijest.php?id=286394|title=Ђоковић без четвртфинала Аустралијан опена|author=|work=[[РТРС]]|date = 22. 1. 2018}}&lt;/ref&gt; Početkom februara Đoković je izjavio da je imao operaciju lakta u Švajcarskoj.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.b92.net/sport/tenis/vesti.php?yyyy=2018&amp;mm=02&amp;dd=02&amp;nav_id=1354503|title=Đoković: Operisao sam lakat, na putu oporavka, ali veliki izazov|author=|work=[[b92]]|date = 3. 2. 2018}}&lt;/ref&gt;

Početkom aprila raskinuta je saradnja Đokovića sa trenerima Agasijem i Štepanekom.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.b92.net/sport/tenis/vesti.php?yyyy=2018&amp;mm=04&amp;dd=04&amp;nav_id=1377293|title=Đoković završio saradnju i sa Šćepanekom!|author=|work=[[b92]]|date = 4. 4. 2018}}&lt;/ref&gt;

Na masters turniru u Monte Karlu je pobedio Lajovića i Ćorića, ali je zatim poražen od Dominika Tima. Đoković je potvrdio da će Marijan Vajda biti njegov trener barem do kraja Rolan Garosa.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.b92.net/sport/tenis/vesti.php?yyyy=2018&amp;mm=04&amp;dd=19&amp;nav_id=1383370|title=Vajda ostaje sa Đokovićem do kraja Rolan Garosa!|author=|work=[[b92]]|date = 19. 4. 2018}}&lt;/ref&gt;

Na drugom grend slemu u godini Rolan Garosu je ponovio rezultat od prošle godine te je takmičenje završio u četvrtfinalu.

Sezonu na travi otvara učešćem na turniru u Kvinsu. Nakon 10 godina, od prvog učešća, dolazi do finala i gubi ga od Marina Čilića rezultatom 7:5, 6:7(4), 3:6. Tu je ostvario i svoju 800. pobedu u karijeri. Ne brani titulu na turniru u Istbornu. Na treći grend slem turnir na Vimbldonu dolazi kao 21. teniser sveta, ali dobija poziciju 12. nosioca. Dolazi do 60. pobede na ovom turniru.

Đoković je osvojio trinaestu [[grend slem]] titulu u karijeri na Vimbldonu, pobedivši najpre u polufinalu Rafaela Nadala posle dva dana tenisa u pet setova, a zatim u finalu i Kevina Andersona iz Južne Afrike.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.b92.net/sport/wimbledon2018/vesti.php?yyyy=2018&amp;nav_id=1419292|title=Zver se stvarno vratila – Đoković je šampion Vimbldona!|author=|work=[[b92]]|date = 19. 4. 2018}}&lt;/ref&gt;

=== 2024. ===
Novak Đoković je osvojio zlatnu medalju na Olimpijskim igrama u Parizu pobedivši Karlosa Alkaraza sa rezultatom 2:0 (7:6, 7:6).&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.fansport.rs/novak-djokovic-zlato-olimpijske-igre-pariz-2024/|naslov=Srpski teniser Novak Djoković postao je Olimpijski šampion u Parizu!|title=fansport.rs}}&lt;/ref&gt;

== Rivalstva ==

=== Rivalstvo s Nadalom ===
{{Main|Rivalstvo Đokovića i Nadala}}
Đoković i Nadal su igrali međusobno 52 puta i to je najduže rivalstvo u istoriji tenisa (Open era).&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.atpworldtour.com/Players/Head-To-Head.aspx?pId=D643&amp;oId=N409 |title=FEDEX ATP HEAD 2 HEAD |publisher=ATP |date= |accessdate = 17. 1. 2013.}}&lt;/ref&gt; Rezultat je 27:25 za Đokovića (Nadal vodi 16:7 na zemljanoj podlozi, izjednačeno je 2-2 na travi, a na tvrdoj podlozi je 18-7 za Đokovića). Oni su igrali u 22 finala, a Đoković vodi ukupnim rezultatom 12-10. Njihovo rivalstvo je označeno kao treći najveći rivalitet u posljednjih deset godina (iza rivalstva Federer - Nadal i Sampras - Agassi).&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.atpworldtour.com/News/Tennis/2009/12/Decade-In-Review-Rivalries.aspx |title=Tennis - ATP World Tour - Rivalries Of The Decade |publisher=ATP World Tour |date= |accessdate = 20. 1. 2013.}}&lt;/ref&gt; Đoković je jedini igrač s više od deset pobjeda protiv Nadala i jedini koji ga je pobedio sedam puta za redom, u sedam finala (od Indian Wellsa 2011 do Australian Opena 2012). Njih dvojica sastali su se u sedam Grand Slam finala, od čega je Đoković pobijedio tri. Drže rekord po dužini jednog Grand Slam finala - 5 sati i 53 minuta na Australian Openu 2012, kao i dužina meča u tri seta (4 sata i 3 minuta, Madrid 2009). Nadal i Đoković su drugi par u istoriji koji je igrao četiri uzastopna Grand Slam finala.

=== Rivalstvo s Federerom ===
{{Main|Rivalstvo Đokovića i Federera}}
Đoković i Federer su odigrali 45 mečeva, te je trenutno 23:22 za Đokovića.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.atpworldtour.com/Players/Head-To-Head.aspx?pId=D643&amp;oId=F324 |title=FEDEX ATP HEAD 2 HEAD |publisher=ATP |date= |accessdate = 17. 1. 2013.}}&lt;/ref&gt;. Federer vodi 17:16 na tvrdoj podlozi, Đoković vodi 2-1 na travi, a izjednačeni su na šljaci 4-4. Igrali su u sedamnaest finala, a rezultat je 11-6 za Đokovića, jedno finale na završnom masters kupu 2014. Rodžer Federer je predao Đokoviću. Sastali su se u četiri Grand Slam finala, dva puta na US Openu 2007., gde je trijumfovao Federer i 2015. kada je pobedio Đoković, dva puta na Wimbledonu 2014. i 2015. gde je Đoković trijumfovao. Đoković je jedini igrač pored Nadala koji je pobijedio Federera u dva uzastopna Grand Slam meča. Federer je u polufinalu Roland Garrosa 2011. prekinuo Đokovićev niz od 43 pobjede. Najupečatljiviji njihovi mečevi su dva polufinala na US Openu (2010. i 2011). Oba su bili u pet setova, i u oba je Đoković spasio dve meč lopte prije nego što je trijumfovao.

=== Rivalstvo s Marejem ===
{{Main|Rivalstvo Đokovića i Murrayja}}
Đoković i Marej su do sada odigrali 36 mečeva.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.atpworldtour.com/Players/Head-To-Head.aspx?pId=D643&amp;oId=MC10 |title=FEDEX ATP HEAD 2 HEAD |publisher=ATP |date= |accessdate = 17. 1. 2013.}}&lt;/ref&gt; Đoković vodi 25-11 (5-1 na šljaci i 20-8 na tvrdoj podlozi, dok Marej vodi 2-0 na travi). Igrali su u osamnaest finala i Đoković vodi 10-8. Pet puta su igrali u finalu Grand Slam turnira. Đoković je osvojio Australian Open 2011, 2013. i 2015. i Marej US Open 2012. i Wimbledon 2013. Najznačajniji susreti su im polufinale u Australiji 2012. i finale US Opena 2012. Oba meča su odigrana u pet setova s puno obrta i trajala su gotovo pet sati.

== Oprema ==
Đokovića sponzorišu kompanije ''Hed'' i ''Lacoste''.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.telegraph.co.uk/sport/tennis/australianopen/4247801/Novak-Djokovics-racket-switch-a-big-risk-says-Tim-HenmanTennis.html|title=Novak Djokovic's racket switch a big risk says Tim Henman|date = 15. 1. 2009.|publisher=The Telegraph|accessdate = 13. 1. 2013.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.uniqlo.com/uk/corp/pressrelease/2012/10/uniqlo_and_novak_djokovic_join.html|title= UNIQLO and Novak Djokovic join hands to set up “Clothes for smiles”
U.S. $10 Million fund to give kids a brighter future|date = 15. 1. 2009.|publisher=Uniqlo|accessdate =16. 1. 2013.}}&lt;/ref&gt; Zaključno sa 2008. godinom, koristio je rekete marke ''Vilson'', a do kraja 2009. sponzorisao ga je ''Adidas''.&lt;ref&gt;{{cite web|title = Best Tennis Rackets Reviews |url = http://www.stevegtennis.com/best-tennis-racket/|accessdate =16. 1. 2013.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title = Why Novak Djokovic should return to Adidas |url = http://forehandpolicy.blogspot.com/2012/05/why-novak-djokovic-should-return-to.html|accessdate =16. 1. 2013.}}&lt;/ref&gt;

== Treneri ==
Prvi Đokovićev trener bila je [[Jelena Genčić]], bivša jugoslovenska teniserka i trener [[Goran Ivanišević|Gorana Ivaniševića]] i [[Monika Seleš|Monike Seleš]]. Na njen savet roditelji su Novaka [[1999]]. odveli u [[Minhen]] kod [[Nikola Pilić|Nikole Pilića]]. U Pilićevoj akademiji Đoković je proveo četiri godine. Od 2005. Đokovića je trenirao Italijan [[Rikardo Pjati]], koji je u to vreme bio i trener Hrvatu [[Ivan Ljubičić|Ivanu Ljubičiću]]. Sa Pjatijem se razišao pre Otvorenog prvenstva Francuske 2006. zbog Pjatijeve nemogućnosti da se posveti dvojici igrača.&lt;ref&gt;[http://www.nytimes.com/2007/05/26/sports/tennis/26tennis.html -{Djokovic Is on the Rise, Just as He Expects to Be}-]&lt;/ref&gt;

Pjatija je [[jun]]a [[2006]]. zamenio Slovak [[Marián Vajda|Marijan Vajda]].&lt;ref name=team&gt;{{cite web|title = The men behind the man – Novak Djokovic’s backroom team. |url = http://www.thetennisspace.com/the-team-behind-the-hoped-for-nole-slam/|accessdate =16. 1. 2013.}}&lt;/ref&gt; U avgustu 2009. započeo je saradnju sa bivšim četvrtim teniserom sveta, Amerikancem Todom Martinom.&lt;ref&gt;{{cite web|title = Martin-Djokovic doomed from the outset |url = http://espn.go.com/sports/tennis/blog/_/name/tennis/id/5082385|accessdate =16. 1. 2013.}}&lt;/ref&gt;

Nekadašnji proslavljeni nemački teniser [[Boris Becker]] je od decembra [[2013]]. postao njegov prvi trener, dok je Vajda ostao takođe u Novakovom stručnom štabu.

== Statistika karijere ==
{{glavni|Statistike karijere Novaka Đokovića}}

=== Finala grend slema pojedinačno (22) ===
'''Pobede (16)'''
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Godina !! Turnir !! Podloga !! Protivnik u finalu !! Rezultat
|-
| 2008. || [[Otvoreno prvenstvo Australije]] || tvrda || {{ZD|FRA}} [[Jo-Wilfried Tsonga]] || 4–6, 6–4, 6–3, 7–6(2)
|-
| 2011. ||[[Otvoreno prvenstvo Australije]] || tvrda || {{ZD|VB}} [[Andy Murray]] || 6–4, 6–2, 6–3
|-
| 2011. || [[Wimbledon]] || trava || {{ZD|ŠPA}} [[Rafael Nadal]] || 6–4, 6–1, 1–6, 6–3
|-
| 2011. || [[US Open|Otvoreno prvenstvo SAD]] || tvrda || {{ZD|ŠPA}} [[Rafael Nadal]] || 6–2, 6–4, 6–7(3), 6–1
|-
| 2012. ||[[Otvoreno prvenstvo Australije]] || tvrda || {{ZD|ŠPA}} [[Rafael Nadal]] || 5–7, 6–4, 6–2, 6–7(5), 7–5
|-
| 2013. || [[Otvoreno prvenstvo Australije]] || tvrda || {{ZD|VB}} [[Andy Murray]] || 6-7(2), 7-6(3), 6-3, 6-2
|-
| 2014. ||[[Wimbledon]] || trava || {{ZD|ŠVA}} [[Roger Federer]]  || 6-7(7), 6-4, 7-6(4), 5-7, 6-4
|-
| 2015. || [[Otvoreno prvenstvo Australije]] || tvrda || {{ZD|VB}} [[Andy Murray]] || 7-6(5), 6-7(4), 6-3, 6-0
|-
| 2015. ||[[Wimbledon]] || trava || {{ZD|ŠVA}} [[Roger Federer]]  || 7-6(1), 6-7(10), 6-4, 6-3
|-
| 2015. || [[US Open|Otvoreno prvenstvo SAD]] || tvrda || {{ZD|ŠVA}} [[Roger Federer]] || 6–4, 5–7, 6–4, 6–4
|-
| 2016. || [[Otvoreno prvenstvo Australije]] || tvrda || {{ZD|VB}} [[Andy Murray]] || 6-1, 7-5, 7-6(3)
|- 
| 2016. || [[Roland Garros|Otvoreno prvenstvo Francuske]] || šljaka || {{ZD|VB}} [[Andy Murray]] || 3-6, 6-1, 6-2, 6-4
|-
| 2018. ||[[Wimbledon]] || trava || {{ZD|JAR}} [[Kevin Anderson]]  || 6-2, 6-2, 7-6(3)
|-
|2018.
|[[US Open|Otvoreno prvenstvo SAD]]
|tvrda
|Huan Martin Del Potro
|6-3, 7-6, 6-3
|-
|2019.
|[[Otvoreno prvenstvo Australije]]
|tvrda
|{{ZD|ŠPA}} [[Rafael Nadal]]
|6-3, 6-2, 6-3
|-
|2019.
|[[Wimbledon]]
|trava
|{{ZD|ŠVA}} [[Roger Federer]]
|7-6, 1-6, 7-6, 4-6, 13-12(3)
|}

'''Porazi (9)'''
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Godina !! Turnir !! Podloga !! Protivnik u finalu !! Rezultat
|-
| [[2007]]. || [[US Open|Otvoreno prvenstvo SAD]] || tvrda || {{ZD|ŠVA}} [[Roger Federer]] || 6-7(4), 6-7(2), 4-6
|- 
| [[2010]]. || [[US Open|Otvoreno prvenstvo SAD]] || tvrda || {{ZD|ŠPA}} [[Rafael Nadal]] || 4–6, 7–5, 4–6, 2–6
|- 
| [[2012]]. || [[Roland Garros|Otvoreno prvenstvo Francuske]] || šljaka || {{ZD|ŠPA}} [[Rafael Nadal]] || 4-6, 3-6, 6-2, 5-7
|- 
| [[2012]]. || [[US Open|Otvoreno prvenstvo SAD]] || tvrda || {{ZD|VB}} [[Andy Murray]] || 6–7(10), 5–7, 6–2, 6–3, 2–6
|-
| [[2013]]. || [[Wimbledon]] || trava || {{ZD|VB}} [[Andy Murray]] || 4–6, 5–7, 4–6
|-
| [[2013]]. || [[US Open|Otvoreno prvenstvo SAD]] || tvrda || {{ZD|ŠPA}} [[Rafael Nadal]] || 2–6, 6–3, 4–6, 1–6
|- 
| [[2014]]. || [[Roland Garros|Otvoreno prvenstvo Francuske]] || šljaka || {{ZD|ŠPA}} [[Rafael Nadal]] || 6-3, 5-7, 2-6, 4-6
|- 
| [[2015]]. || [[Roland Garros|Otvoreno prvenstvo Francuske]] || šljaka || {{ZD|ŠVA}} [[Stanislas Wawrinka]] || 6-4, 4-6, 3-6, 4-6
|- 
| [[2016]]. || [[US Open|Otvoreno prvenstvo SAD]] || tvrda || {{ZD|ŠVA}} [[Stanislas Wawrinka]] || 7-6(1), 4-6, 5-7, 3-6
|}

== Reference ==
{{reflist|2}}

== Vanjske veze ==
{{commonscat|Novak Đoković}}
* [http://www.novak-djokovic.com/ Zvanična prezentacija] srpskohrvatski i engleski
* [http://www.atpworldtour.com/Tennis/Players/Top-Players/Novak-Djokovic.aspx ATP profil]
* [http://www.itftennis.com/procircuit/players/player/profile.aspx?playerid=100004087 ITF profil] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180120080206/http://www.itftennis.com/ProCircuit/players/player/profile.aspx?PlayerID=100004087 |date=2018-01-20 }}
* [http://www.tracevi-magazin.com/novak-djokovic-biografija/ Novak Djokovic biografija] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111116163910/http://www.tracevi-magazin.com/novak-djokovic-biografija/ |date=2011-11-16 }}
* [http://tennis-player-novakdjokovic.info Novak Djokovic - news, photos, videos (nezvanična prezentacija)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080213033302/http://www.tennis-player-novakdjokovic.info/ |date=2008-02-13 }} {{en}}

{{Top 10 tenisera i teniserki|atpsinglovi=y}}
{{Broj jedan teniseri}}
{{Osvajači sve 4 GS titule}}
{{Pobjednici Australian Opena}}
{{Pobjednici Roland Garrosa}}
{{Pobjednici Wimbledona}}
{{Pobjednici US Opena}}
{{Pobjednici Davis Cupa}}
{{Normativna kontrola}}
{{Izabran}}

{{Lifetime|1987||Đoković, Novak}}

[[Kategorija:Novak Đoković| ]]
[[Kategorija:Srpski teniseri]]
[[Kategorija:Srpski olimpijci]]
[[Kategorija:Teniseri na Ljetnim olimpijskim igrama 2008.]]
[[Kategorija:Teniseri na Ljetnim olimpijskim igrama 2012.]]
[[Kategorija:ATP brojevi 1]]
[[Kategorija:Pobjednici Australian Opena]]
[[Kategorija:Pobjednici Roland-Garrosa]]
[[Kategorija:Pobjednici Wimbledona]]
[[Kategorija:Pobjednici US Opena]]
[[Kategorija:Biografije, Beograd]]
[[Kategorija:Olimpijski pobjednici u tenisu]]</text>
      <sha1>5bld7wu24lvzwui4flzfennwn43eezc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nacionalni parkovi Srbije</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34919</id>
    <revision>
      <id>42607287</id>
      <parentid>42566918</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T00:05:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>42607287</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5277" sha1="nhatiu4ncx5jhn6nh5dz459hnpzbe4e" xml:space="preserve">U '''[[Srbija|Srbiji]]''' ima 5 '''[[nacionalni park|nacionalnih parkova]]''', dok su 2 u postupku zaštite.

== Uvod ==
U prirodnoj baštini svake zemlje nacionalni parkovi zauzimaju posebno mesto. To su područja od izuzetnog [[priroda|prirodnog]], ali i [[kultura|kulturno]]-[[istorija|istorijskog]] značaja. Oni podrazumevaju jedan od najviših oblika [[zaštita životne sredine|zaštite životne sredine]]. Zaštita prirode u Srbiji ima dugu tradiciju. Prvi pisani trag o tome se nalazi u [[Dušanov zakonik|Dušanovom zakoniku]] (član 123.) iz [[14. vek]]a, gde se definiše mogućnost i zabranjuje prekomerna seča [[šuma]] u tadašnjem [[srpsko carstvo|Srpskom carstvu]]. Svojim ukupnim vrednostima danas nacionalni parkovi nadilaze granice [[Srbija|Srbije]] i uključeni su u [[Evropa|Evropsku]] federaciju nacionalnih parkova - ''[[europarc|EUROPARC]]''.

== Nacionalni parkovi u Srbiji ==
* [[Nacionalni park Fruška gora]]
* [[Nacionalni park Đerdap]]
* [[Nacionalni park Kopaonik]]
* [[Nacionalni park Tara]]
* [[Nacionalni park Šar-planina]]
* [[Nacionalni park Stara planina]]
* [[Nacionalni park Kučaj-Beljanica]]

=== Nacionalni park Fruška gora ===
Ovaj nacionalni park je osnovan [[1960]]. godine. Među njegove najveće vrednosti se ubrajaju [[listopadna vrsta|listopadne]] [[šuma|šume]] [[kitnjak]]a, [[grab]]a i [[bukva|bukve]], kao i fragmenti [[stepa|stepske]] [[vegetacija|vegetacije]]. Što se tiče kulturno-istorijske vrednosti, u ovom parku se nalazi 16 [[manastir]]a koji potiču s kraja [[XV vek|XV]] i početka [[XVI vek]]a. Zbog značajne uloge ovih manastira u razvoju i očuvanju kulture, [[pismenost]]i i [[duhovnost]]i srpskog [[narod]]a, Frušku goru su često nazivali [[Srpska Sveta gora]].

=== Nacionalni park Đerdap ===
Osnovan je [[1974]]. godine. Najveće prirodne vrednosti su mešovite listopadne [[prašuma|prašume]] koje čine [[orah]], [[mečka leska]], [[koprivić]] i bukva, kao i [[šibljak|šibljaci]] [[jorgovan]]a. Takođe, [[krečnjak|krečnjačke]] [[litica|litice]] predstavljaju [[stanište]] retkim [[biljka]]ma, a [[reka|rečni]] tok [[Dunav]]a stanište retkim [[riba]]ma: [[jesetra|jesetre]] i [[moruna|morune]]. U okviru ovog parka se nalazi i [[Lepenski vir]], [[arheološko nalazište]].

=== Nacionalni park Tara ===
[[Datoteka:Tara jezero Djurici.jpg|thumb|200px|[[Nacionalni park Tara]]]]

Najveće prirodne vrednosti ovog parka osnovanog [[1981]]. su šume [[Pančićeva omorika|pančićeve omorike]], prašume bukve, [[jela|jele]] i [[smrča|smrče]], kao i [[tresava]] okruzena pomenutom šumom pančićeve omorike.Ispod severnih padina Tare lezi varosica Bajina Basta.

=== Nacionalni park Kopaonik ===
Kao i Tara i ovaj nacionalni park je osnovan 1981. godine. Njegovo bogatstvo čine mešovite šume smrče, jele, bukve i [[javor]]a, gde se posebno izdvajaju stare šume smrče („[[balkanska tajga]]“), subalpijske zajednice [[patuljasta smrča|patuljaste smrče]] i [[polegla kleka|polegle kleke]], kao i krečnjačke litice koje su stanište retkih biljaka poput [[runolist]]a. Takođe su i tresave stanište retkih vrsta.Najpoznatiji i najviši vrh je Pančićev vrh sa visinom od 2017.metara.Kopaonik je jedno od naposećenijih turstičkih parkova u Srbiji.

=== Nacionalni park Šar-planina ===
Osnovan je 1986[[1986|.]] godine. Najveće vrednosti Šar-planine su očuvane šume [[molika|molike]] i [[munika|munike]], ali i mešovite listopadne šume koje predstavljaju stanište [[balkanski ris|balkanskog risa]]. Tu su i [[žbun]]aste zajednice [[bor krivulj|bora krivulja]], a [[planina|visokoplaninski]] regioni i serpentinski kamenjari su staništa retkih biljaka. Na Šari se nalaze i [[lednik|lednički]] [[cirk]]ovi sa [[glacijal]]nim [[jezero|jezerima]].

== Povezano ==
* [[Nacionalni parkovi Crne Gore]]

== Vanjske veze ==
* [http://www.fruskagora-natl-park.co.yu Fruška gora] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090910065012/http://www.fruskagora-natl-park.co.yu/ |date=2009-09-10 }}
* [http://www.yuta.rs/sr/tp/np_djerdap.asp Đerdap] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090625004134/http://www.yuta.rs/sr/tp/np_djerdap.asp |date=2009-06-25 }}
* [http://www.yuta.rs/sr/tp/np_tara.asp Tara] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100506013607/http://www.yuta.rs/sr/tp/np_tara.asp |date=2010-05-06 }}
* [http://www.yuta.rs/sr/tp/np_kopaonik.asp Kopaonik] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090407034609/http://www.yuta.rs/sr/tp/np_kopaonik.asp |date=2009-04-07 }}
* [http://www.yuta.rs/sr/tp/np_sara.asp Šar-planina] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090407034515/http://www.yuta.rs/sr/tp/np_sara.asp |date=2009-04-07 }}
* [http://www.discoverserbia.org/sr/jugozapadna-srbija/tara Tara] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090621000104/http://www.discoverserbia.org/sr/jugozapadna-srbija/tara |date=2009-06-21 }}, Discoverserbia.org - kompletan vodič kroz Srbiju
* [http://www.tarasmestaj.rs/ Digitalna mapa Tare sa markerima vidikovaca, smeštaja i drugih korisnih informacija] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130612230440/http://www.tarasmestaj.rs/ |date=2013-06-12 }}
*[https://bookaweb.com/sr/tara Tara] 
{{Nacionalni parkovi Srbije}}

[[Kategorija:Nacionalni parkovi u Srbiji| ]]</text>
      <sha1>nhatiu4ncx5jhn6nh5dz459hnpzbe4e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nacionalni park Tara</title>
    <ns>0</ns>
    <id>52416</id>
    <revision>
      <id>42607286</id>
      <parentid>42457647</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T23:54:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>42607286</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5381" sha1="c1375uw1zxx8780tx2quy4xb35q4qzb" xml:space="preserve">{{Infokutija Zaštićeno područje
| ime                  = Nacionalni park Tara
| izvorni_naziv        = 
| iucn_kategorija      = II
| slika                = Tara jezero Djurici.jpg
| širina_slike         = 
| opis_slike           = Jezero Đurići
| karta                = 
| lokacija             =  [[Zlatiborski upravni okrug]] 
| najbliži_grad        = [[Bajina Bašta]], {{flag|Srbija}} 
| koordinate           = {{coord|43|50|52|N|19|27|57|E|type:landmark|display=inline}}
| površina             = 220
| oznaka               = 
| ovlaštenje           = 
| osnivanje            = 1981. god
| utemeljenje          = 
| imenovanje           = 
| posjetitelji_br      = 
| posjetitelji_god     = 
| posjetitelji_ref     = 
| upravljačko tijelo   = Nacionalni park Tara
| administrator        = 
| upravitelj           = 
| vlasnik              = 
| svjetska_baština     = 
| url                  = 
}}
'''Nacionalni park Tara''' obuhvata površinu od 22.000 [[hektar]]a na najvišem delu [[Tara (planina)|planine Tare]] i nalazi se na teritoriji opština [[Bajina Bašta]] i [[Užice]], u zapadnom delu [[Srbija|Republike Srbije]].

Na podlozi od [[vapnenac|krečnjaka]] reke kao što su [[Beli Rzav]], [[Rača]], [[reka Derventa|Derventa]] su napravile duboke [[klisura|klisure]] i [[kanjon]]e. Pored toga se javljaju [[vrtača|vrtače]], [[spilja|pećine]] i [[uvala|uvale]]. Na taj način su stvorena pribežišta u kojima se sve do danas očuvao bogat biljni i životinjski svet. Velika heterogenost [[reljef]]a, raznovrsnost geološke podloge, vlažnija [[klima]] i topla krečnjačka staništa, uslovili su stvaranje brojnih šumskih [[ekosistem]]a veoma složeng sastava sa velikim brojem [[relikt]]nih i [[endemizam|endemskih]] vrsta koje predstavljaju prave prirodne vrednosti i retkosti. 
[[Datoteka:Tara national park serbia.jpg|thumb|left|250px|Nacionalni park Tara]]
Najinteresantniji endemoreliktni predstavnik nacionalnog parka Tara je [[Pančićeva omorika]] koja je na ovoj lokaciji sve od [[Tercijar]]a, koju je inače pronašao i opisao [[Josif Pančić]]. Na Tari su prisutni [[jela]], [[smrča]], [[bor]], ali i listopadi kao što su [[jasika]], [[javor]], [[breza]], [[bukva]] . Na Tari je takođe registrovano 53 vrsta [[sisavac|sisara]] i 153 vrsta [[ptica]]. Pod posebnom zaštitom su [[medvjed|medved]], [[divokoza]] i [[srna]].
=== Značajno područje za ptice ===
Planinski kompleks Tare kao jedan od najčuvenijih šumskih regiona predstavlja pribežište mnogih retkih vrsta ptica kao što su: suri orao, zmijar, sivi soko, veliki tetreb, šumska šljuka... Ptice su najbrojnija grupa kičmenjaka sa do sada registrovanih 135 vrsta, od kojih su 122 gnijezdarice. Nacionalni partk Tara proglašen je za [[Lista značajnih područja za ptice u Srbiji|područje od međunarodnog značaja za ptice]] ([[Značajna područja za ptice|''Important Bird Areas – IBA'']]).&lt;ref name=&quot;taraptice&quot;&gt;{{Cite web |url= https://www.nptara.rs/za-posetioce/nacionalni-park/priroda/zivotinjski-svet.html |title= Životinjski svijet Tare |work= Nacionalni park Tara |accessdate= 7. 2. 2025}}&lt;/ref&gt;

[[Sivi soko]] (''Falco pelegrinus'') - U Srbiji se gnijezdi na vrlo malo mjesta. Na Tari je takođe pronđen. Pojedini primjerci zastupljeni su na Sokolini u kanjonu Rače.

[[Suri orao]] (''Aquila crysaetos'') – Mjestimično je istrebljen ali ovdje ga ima u manjem broju nego ranije.

[[Šumska šljuka]] (''Scolopax rusticola'') - Nekad je ova vrsta doletjela na Taru na [[tresetište]] Crveni potok kod Mitrovca gde je i sad prisutna.&lt;ref name=&quot;tarap&quot;&gt;{{Cite web |url= https://tara-apartmani.com/fauna.htm |title= Fauna - Planina tara |work= Tara-apartmani.com |accessdate= 7. 2. 2025}}&lt;/ref&gt;

[[File:DSC 4388 (1).jpg|mini|lijevo|180px|[[Ušora|Velika ušora]]  (''Bubo bubo'')]]
Noćne grabljivice zastupljene su sa više vrsta, a među njima se nalazi i najveća evropska sova, [[Ušora|velika ušora]] (''Bubo bubo'') i rijetka vrsta u Srbiji, uralska sova (''Strix uralllensis'').

Najbrojniju grupa čine ptice pjevačice: [[sjenice|planinska sjenica]] (''Parus montanus''), drozd kamenjar (''Monticola saxatilis''), vatroglavi kraljić (''Regulus ingicapilus''), [[vrtna crvenperka]] (''Phoenicurus ochrurus'').

== Povezano ==
* [[Tara (planina)|Planina Tare]]

== Vanjske veze ==
* [http://www.tara.org.rs/ www.tara.org.yu Zvanični vebsajt Nacionalnog parka Tara] na [[srpski jezik|srpskom]]
* [http://www.yuta.rs/sr/tp/np_tara.asp Vebsajt o Nacionalnom parku Tari] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100506013607/http://www.yuta.rs/sr/tp/np_tara.asp |date=2010-05-06 }} na [[srpski jezik|srpskom]]
* http://www.tara-planina.com/  Vebsajt o planini Tari sa dosta slika i korisnih informacija
* [http://www.discoverserbia.org/sr/jugozapadna-srbija/tara Tara] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090621000104/http://www.discoverserbia.org/sr/jugozapadna-srbija/tara |date=2009-06-21 }} Najdetaljniji vodič kroz Srbiju
* [http://www.tarasmestaj.rs/ Digitalna mapa Tare sa markerima vidikovaca, smeštaja i drugih korisnih informacija] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130612230440/http://www.tarasmestaj.rs/ |date=2013-06-12 }}
{{Nacionalni parkovi Srbije}}

== Izvori ==
{{Reflista}}
{{Commonscat|Tara Mountain}}
[[Kategorija:Nacionalni parkovi u Srbiji|Tara]]
[[Kategorija:Značajna područja za ptice u Srbiji]]</text>
      <sha1>c1375uw1zxx8780tx2quy4xb35q4qzb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>No (jezero)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>95229</id>
    <revision>
      <id>42607349</id>
      <parentid>42251755</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T10:36:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>42607349</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2935" sha1="p9c516ys8upnwy1y5iy25zeh3hsvzi7" xml:space="preserve">{{Jezero
| ime             = No
| slika           = jezero_no.svg
| slika_opis      = Karta Jezera No
| lokacija        = močvare Sad
|širina-stupnjevi = 9
|širina-minute    = 31
|širina-oznaka    = N
|dužina-stupnjevi = 30
|dužina-minute    = 27
|dužina-oznaka    = E
| površina        = 20
| zapremina       = 
| dubina          = 
| visina          = 395 
| širina          = 3
| dužina          = 10
| vrsta           = prirodno, protočno
| pritoci         = [[Bijeli Nil|Bar al-džabal]], [[Bar el Gazal|Bar al-gazal]]
| odlijev         = [[Bijeli Nil]]
| države          = {{flag|Južni Sudan}}
}}
'''No''' ili '''Buhejrat No''' je [[jezero]] na sjeveru [[Južni Sudan|Južnog Sudana]], koje se nalazi sjeverozapadno od grada [[Džuba|Džube]] (oko 630&amp;nbsp;km) kod naselja Fakvir, u močvarnom području zvanom Sad, na mjestu gdje se spajaju rijeke [[Bijeli Nil|Bar al-džabal]] (&quot;brdska rijeka&quot; ili &quot;brdski Nil&quot;) i [[Bar el Gazal|Bar al-gazal]] (&quot;gazelina rijeka&quot;). Tek od istjeka iz jezera No nadalje se rijeka Bar al Jabal zove [[Bijeli Nil|Bijeli Nil (Bar al-Abjad)]] i tek od tu po nekim [[geograf]]ima, nastaje Bijeli Nil. No ima površinu od 100 [[km²]].

== Hidrografija ==
Jezero No nalazi se oko 1156&amp;nbsp;km nizvodno od [[Albertovo jezero|Albertovog jezera]] u [[Uganda|Ugandi]],&lt;ref name=Baker&gt;[http://american_almanac.tripod.com/sudan.htm The Potential of the Nile River Basin, And The Economic Development of Sudan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080122062136/http://american_almanac.tripod.com/sudan.htm |date=2008-01-22 }} by Marcia Merry Baker, ''The American Almanac'', 1997&lt;/ref&gt; na mjestu gdje Bijeli Nil ulazi u područje velikih sudanskih močvara Sad. Tu se spaja sa rijekom [[Bar el Gazal|Bar al-gazal]] i stvara veliku močvarnu lagunu koja ovisno o sezoni ima brojna jezera i močvare, među kojima je jezero No najveće. Za vrijeme velikih ljetnih kiša, rijeka [[Sobat (rijeka)|Sobat]] (pritoka Bijelog Nila) tek 115&amp;nbsp;km nizvodno donosi toliko voda da ih Bijeli Nil nije u stanju primiti, već ih odbacuje daleko natrag u jezero No i rijeku Bar al-gazal. Dužina jezera No stoga jako varira, kao i nivo voda u jezeru. Obale jezera No obrasle su [[papirus]]om i stanište su brojnih divljih životinja. U kraju oko jezera No živi sudanski narod [[Nuer]].&lt;ref&gt;[http://strategyleader.org/profiles/nuer.html Orville Boyd Jenkins: The Nuer of Sudan and Ethiopia (mart 1997)]&lt;/ref&gt; Od jezera No, Bijeli Nil naglo zaokreće na istok i na 115&amp;nbsp;km nizvodno se spaja rijekom Sobat kod kordinata {{coord|9|22|N|31|33|E|display=inline}}.

== Izvori ==
{{izvori}}

== Vanjske veze ==
* [http://www.satelliteviews.net/cgi-bin/w.cgi?c=su&amp;UF=-12183&amp;UN=-18931&amp;AF=H_B Satelitska snimka jezera No sa potala satelliteviews.net]{{Dead link|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

{{Normativna kontrola}}

[[Kategorija:Jezera u Južnom Sudanu]]
[[Kategorija:Nil]]</text>
      <sha1>p9c516ys8upnwy1y5iy25zeh3hsvzi7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Newcastle upon Tyne</title>
    <ns>0</ns>
    <id>96392</id>
    <revision>
      <id>42607330</id>
      <parentid>42484690</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T08:36:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>42607330</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8444" sha1="ih4hsae9ixktpmlz9puctr9uuoqjcda" xml:space="preserve">{{Grad u Ujedinjenom Kraljevstvu (SR)
| naziv               = Newcastle upon Tyne
| izvorni_naziv       = 
| slika               = Bridges opening up - geograph.org.uk - 178375.jpg
| opis_slike          = Panorama grada
| krunska_zemlja      = {{flagcountry|ENG}}
| grofovija           = 
| osnivanje           =
| grad_od             = 1882
| stanovništvo        = 273.600
| godina_stanovništvo = 
| površina            = 
| nadmorska_visina    =
| pozivni_broj        =
| poštanski_kod       =
| gšir                =54.973889
| gduž                =-1.613333
| veb-strana          = 
}}
'''Newcastle upon Tyne''' (obično se naziva skraćeno samo '''Newcastle''') je grad u metropolitanskom okrugu [[Tyne and Wear]], na [[sjeveroistok]]u [[Engleska|Engleske]]. Grad je smješten na obalama rijeke [[Tyne]], historijski je bio dio grofovije ( [[engleski jezik|engleski]]: [[county]]) [[Northumberland]]. Prema proceni u njemu živi oko 273.600 stanovnika.

Grad nosi ime po [[normani|normanskoj]] utvrdi koju je [[1080]]. podigao Robert II. [[Normani|Normanski]], najstariji sin [[William I Osvajač|Vilima I. Osvajača]]. Newcastle se razvio iz [[rimsko Carstvo|rimske]] utvrde, za [[srednji vijek|srednjeg vijeka]] postao je centar trgovine vunom, a kasnije je postao sjedište [[Rudarstvo|rudarstva]] ([[ugljen]]). Kao pomorska luka, počeo se razvijati od [[16. vijek]]a, uz luku su nikla i brojna brodogradilišta uzduž riječne obale do [[Sjeverno more|Sjevernog mora]]. Newcastle je danas značajan kulturni i edukacijski centar ( u njemu djeluju dva univerziteta). On je 20 grad po veličini u [[Engleska|Engleskoj]] i najveća urbana aglomeracija u slivu rijeke [[Tyne|Tyna]], šesta po veličini u [[Ujedinjeno Kraljevstvo|Ujedinjenom Kraljevstvu]].

Stanovnici Newcastla i njegove okolice zovu se ''Geordies''.

== Historija ==
Prvobitno [[rimsko Carstvo|rimsko]] naselje ''Pons Aelius''&lt;ref&gt;[http://www.roman-britain.co.uk/places/pons_aelius/ Roman Britain]{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Pons Aelius - 'The Aelian Bridge'&lt;/ref&gt;, podignuto je u [[2. vijek]]u, [[Antički Rim|Rimljani]] su sagradili utvrdu pokraj mosta preko rijeke Tyne u blizini [[Hadrijanov zid|Hadrijanovog zida]] (zid je štitio rimsku provinciju Britaniju od napada barbara sa sjevera). Nakon pada Rimskog Carstva, - Newcastle je postao dio [[Anglosaksonci|anglosaksonskog]] kraljevstva [[Northumberland|Northumbria]] i tada se zvao Monkchester&lt;ref&gt;[http://www.british-history.ac.uk/report.aspx?compid=43318 British History] ''Historical Account of Newcastle-upon-Tyne'', Eneas Mackenzie, 1827. (pristupljeno 24. novembra 2008.)&lt;/ref&gt;. Grad je razoren u sukobu s [[Danci]]ma. [[1080]]. ga je Robert Curthose, sin [[William I Osvajač|Vilima Osvajača]] obnovio. Grad se od tada naziva Novum Castellum ili New Castle. Bio je na značajnom strateškom položaju i najsjevernija engleska tvrđava u blizini nemirne granice sa [[Škotska|Škotskom]]. U [[13. vijek]]u Newcastle je utvrđen zidinama. Škoti su ga tokom [[14. vijek]]a tri puta neuspješno napadali.

Važna godina za grad bila je [[1530]]. kad je grad dobio monopol na trgovinu [[ugljen]]om i njegov prijevoz po rijeci Tyne. To je dalo jak poticaj ekonomskom razvoju grada. Godina [[1636]]. bila je nesretna za grad, jer je trećina stanovnika umrla od [[Kuga|kuge]]&lt;ref&gt;[http://www.1911encyclopedia.org/Plague Plague]. 11th Edition Encyclopædia Britannica.&lt;/ref&gt;. Tokom [[Engleski građanski rat|Engleskog građanskog rata]] je grad stao na stranu kralja.

U [[18. vijek]]u je Newcastle bio četvrti centar štamparstva u Engleskoj&lt;ref name=&quot;printing&quot;&gt;[http://domain2160104.sites.fasthosts.com/documents/LivingNorth.pdf LivingNorth (pristupljeno 26. 07. 2010.) ]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{PDF}}&lt;/ref&gt; (nakon [[London]]a, [[Oxford]]a i [[Cambridge]]a i razvio je značajnu kulturnu i naučnu djelatnost. Od [[1793]]. u gradu djeluje Literarno i filozofsko društvo&lt;ref name=&quot;printing&quot;/&gt;, od tog vremena je Newcastle postao poznat i po proizvodnji stakla. Tokom [[industrijska revolucija|industrijske revolucije]] u [[19. vijek]]u grad se razvio u značajan industrijski centar. Newcastle i njegova okolica ima tradiciju rudarstva, tu se ugljen kopa od srednjeg vijeka, a na bazi ugljena podignuta su brojna industrijska poduzeća (brodogradnja, metalurgija). Newcastle je pretrpio bombardiranje za vrijeme [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]]. Prvi Univerzitet osnovan je [[1963]]., a [[1978]]. izgrađena je prva linija [[metro]]a.
[[Datoteka:Newcastle upon Tyne, England.jpg|left|250px|thumb|Katedrala]]

== Geografija ==
Newcastle se nalazi na sjeveroistoku Engleske nedaleko od ušća rijeke Tyne. Nalazi se u prostoru Engleske bogatom rudama ugljena, te je grad poznat po rudarstvu još od srednjeg vijeka. Taj dio Engleske - bogat rudama, obično se zove &quot;Crna Engleska&quot;. Reljef oko grada je nizinski. Newcastle je s obližnjim gradom [[Gateshead]]om koji se nalazi nasuprot rijeke povezan u [[konurbacija|konurbaciju]] (sistem povezanih gradova).

Klima u gradu je umjerena oceanska. Temperature su nešto više zbog utjecaja [[Golfska struja|Golfske struje]]. Grad ima relativno malo padalina jer se nalazi pod kišobranom nedalekog [[Pennines|Masiva Pennines]]. Zbog toga je jedan od najsušnijih gradova u Ujedinjenom Kraljevstvu.

=== Gradske znamenitosti ===
[[Datoteka:Newcastle greys monument.jpg|right|280px|thumb|Tipična džordžijanska arhitektura iz sjedišta grada]]
Značajni su ostaci gradskih zidina iz [[13. vijek]]a i katedrala sv. Nikole iz [[14. vijek]]a Postoji 7 mostova preko rijeke od kojih su najpoznatiji moderni Tyne Bridge i Gateshead Millennium Bridge sagrađen 2000. godine. Grad ima [[neoklasicizam|neoklasicistički]] centar grada koji su u [[19. vijek]]a sagradili Richard Grainger i John Dobson. Historijski centar se naziva Grainger Town i ima mnogo neoklasicističkih građevina koje podsjećaju na antički uzor. Grad ima mnogo parkova od kojih su najznačajniji Leazes Park i St James' Park (u njemu je poznati nogometni stadion). Uz rijeku je uređena šetnica Quayside. Grad ima mnogo galerija, kazališta i koncertnih dvorana.

== Poznati sugrađani ==
* Cuthbert Collingwood (1748. - 1810.), viceadmiral Britanske kraljevske ratne mornarice
* Robert Stephenson (1803. - 1859.), inžinjer izumitelj lokomotive
* [[Eric Burdon]], [[rock and Roll|rock]] pjevač
* [[Sting]], rock pjevač
* [[Alan Shearer]], nogometaš
* [[Michael Carrick]], nogometaš
* [[Mark Knopfler]], rock gitarist
* [[Hank Marvin]], rock gitarist
* [[Rowan Atkinson]], glumac

== Gradovi prijatelji ==
* {{border|[[Datoteka:Flag of the United States.svg|20px]]}} [[Atlanta]], [[Sjedinjene Američke Države|SAD]]
* {{border|[[Datoteka:Flag of Norway.svg|20px]]}} [[Bergen]], [[Norveška]]
* [[Datoteka:Flag of Germany.svg|20px]] [[Gelsenkirchen]], [[Nemačka|Njemačka]]
* [[Datoteka:Flag of the Netherlands.svg|20px]] [[Groningen]], [[Holandija|Nizozemska]]
* {{border|[[Datoteka:Flag of Israel.svg|20px]]}} [[Haifa]], [[Izrael]]
* {{border|[[Datoteka:Flag of France.svg|20px]]}} [[Nancy]], [[Francuska]]
* {{border|[[Datoteka:Flag of Sweden.svg|20px]]}} [[Malmö]], [[Švedska]]
* {{border|[[Datoteka:Flag of Australia.svg|20px]]}} [[Newcastle, Australija|Newcastle]], [[Australija]]
* {{border|[[Datoteka:Flag of South Africa.svg|20px]]}} [[Newcastle, Južnoafrička Republika|Newcastle]], [[Južna Afrika|Južnoafrička Republika]]
* [[Datoteka:Flag of the People's Republic of China.svg|20px]] [[Dayuan|Tayuan]], [[Narodna Republika Kina]]
* {{border|[[Datoteka:Flag of the United States.svg|20px]]}} [[Little Rock]], [[Sjedinjene Američke Države|SAD]]

== Reference ==
{{reflist}}

== Vanjske veze ==
{{Commonscat|Newcastle upon Tyne}}
* [http://www.visitnewcastlegateshead.com/ Posjetite Newcastle - Gateshead] Informacije o društvenim i kulturnim događanjima u Newcastle - Gatesheadu
* [http://www.newcastle.gov.uk/ Portal grada Newcastle upon Tyne] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110208200135/http://www.newcastle.gov.uk/ |date=2011-02-08 }} (Gradska uprava Newcastla)
* [http://wikitravel.org/en/Newcastle_upon_Tyne članak Wikitravela o Newcastlu]
* [http://www.bbc.co.uk/tyne/ BBC Tyne] BBC Mjesni portal

{{Tyne and Wear}}

[[Kategorija:Administrativna podjela Engleske]]
[[Kategorija:Gradovi u Engleskoj]]
[[Kategorija:Tyne and Wear]]</text>
      <sha1>ih4hsae9ixktpmlz9puctr9uuoqjcda</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nikola Demonja</title>
    <ns>0</ns>
    <id>103323</id>
    <revision>
      <id>42607338</id>
      <parentid>42465255</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T09:30:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>42607338</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7355" sha1="he1edorosp7nc9o39d5kc0kfg3k36as" xml:space="preserve">{{Narodni heroj M
|slika= [[Datoteka:Nh demonja nikola.jpg|250px]]
|didaskalija=Nikola Demonja
|datum rođenja=[[6. 12.|6. decembar]] [[1919]].
|mesto rođenja= selo Vlahović kod [[Gline]], [[Kraljevina Jugoslavija]]
|datum smrti= [[6. 9.|6. septembar]] [[1944]].
|mesto smrti= [[Požega (Hrvatska)|Slavonska Požega]], [[Nezavisna Država Hrvatska]]
|profesija=stolar
|član KPJ od= [[1942]].
|za narodnog heroja proglašen=[[19. 6.|19. juna]] [[1945]].&lt;ref name=&quot;her&quot;&gt;[https://www.znaci.org/00001/10_52.htm Biografija Nikole Demonje na portalu Narodni heroji Jugoslavije (pristupljeno 18. 02. 2011.)]&lt;/ref&gt;
}}
'''Nikola Demonja''' ([[6. 12.|6. decembar]] [[1919]]. - [[6. 9.|6. septembar]] [[1944]].) je bio čuveni komandant [[dvanaesta slavonska divizija NOVJ|12. slavonske divizije]], učesnik [[narodnooslobodilačka borba Jugoslavije|narodnooslobodilačke borbe]] i [[narodni heroj Jugoslavije]].

== Biografija ==
[[Datoteka:Nikola Demonja i Vlado Mulak.jpg|minijatura|Nikola Demonja, komandir i Vlado Mulak, politički komeras banijske partizanske čete.]]

Demonja je rođen u siromašnoj [[Banija|banijskoj]] seljačkoj porodici u selu Vlahovići kod [[Gline]], tu je završio osnovnu školu i stolarski zanat.

[[Aprilski rat]] i okupacija [[Kraljevina Jugoslavija|Kraljevine Jugoslavije]], zatekli su ga na odsluženju vojnog roka. Nikola se po raspadu vojske, vratio u soje selo i povezao sa [[Komunistička partija Jugoslavije|komunistima]] i počeo pripremati za ustanak. U [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|partizane]] se uključio odmah čim su se pojavili, postavši pripadnik ''Prvog banijskog odreda'' [[Vasilije Gaćeša|Vasilija Gaćeše]]. Već [[23. 7.|23. jula]] [[1941]]. istakao se u napadu na Banski Grabovac, smjelo je uskočio je kroz prozor općine i na prepad zarobio općinskog pisara i oteo 6 pušaka.&lt;ref name=&quot;her&quot;/&gt;
Demonja je počeo kao [[mitraljez]]ac, ubrzo je bio [[Kaplar|desetar]] pa [[Jugoslovenska narodna armija#Činovi|vodnik]], a već u [[mart]]u 
[[1942]]. komandir [[satnija|čete]]. Po odluci Glavnog štaba [[Narodnooslobodilačka borba Jugoslavije|NOV i POJ]] [[Hrvatska|Hrvatske]], Demonja odlazi sa [[Banijska proleterska četa|Banijskom proleterskom četom]] u [[Slavonija|Slavoniju]], da pomogne [[Narodnooslobodilačka borba u Slavoniji|širenju ustanka]]. Tu se istakao u [[Spisak borbi NOVJ u Slavoniji|mnogim borbama]], tako da je ubrzo postao komandant [[bataljon]]a, pa pomoćnik a onda i komandant ''17 udarne [[Brigada|brigade]]'' i komandant ''[[dvanaesta slavonska divizija NOVJ|12. udarne slavonske divizije]]''.&lt;ref name=&quot;her&quot;/&gt; Osobito se istakao u borbama kod [[Voćin]]a, [[1943]]. godine, kad je skočio na [[tenk]] i ubacio u kupolu ručne bombe. U borbama kod Čaglina je njegova brigada za svega par sati slomila [[Ustaše|ustaški]] [[pukovnija|puk]]. Demonja se istakao kao [[komandant]] i pokazao izuzetnu hrabrost kad je njegova [[brigada]] u jurišu zauzela [[Čazma|Čazmu]] [[1943]]. godine, tad je u naletu slomio otpor [[Wehrmacht|njemačkog]] [[bataljon]]a i zarobio 20 kamiona i 4 [[top]]a. Nikola nije bio samo ludo hrabri borac, već i uspješan [[Strategija|strateg]] većih ratnih operacija, - kao komandant [[Divizija|divizije]], osobito briljatno vodio borbene akcije kod Podgorača, Bodljevine i [[Grubišno Polje|Grubišnog Polja]], u kojima je nanio neprijateljima velike gubitke. Njegova hrabrost postala je legendarna, zbog tog je odlikovan odlukom Predsjedništva [[Antifašističko vijeće narodnog oslobođenja Jugoslavije|AVNOJ]]-a polovicom [[1944]] ''Ordenom partizanske zvijezde drugog reda''.

Nedugo nakon toga je poginuo kao komandant 12 slavonske divizije u borbama za [[Požega (Hrvatska)|Slavonsku Požegu]] - [[6. 9.|6. septembra]] [[1944]]. godine.&lt;ref name=&quot;her&quot;/&gt;

=== Pogibija ===

[[Datoteka:Poslednji pozdrav Nikoli Demonji.jpg|minijatura|Poslednji pozdrav palom komandantu 12. slavonske brigade Nikoli Demonji.]]

Komandant 12. divizije Nikola Demonja je lično vodio napad 1. bataljona 12. slavonske brigade na Slavonsku Požegu. Bataljoni su upali u Slavonsku Požegu bez borbe. 1. bataljon je poslije upada u grad raspršio neprijateljsku patrolu i izbio na raskrsnicu gdje se nalazio bunker. Iz bunkera se oglasila ustaška posada mitraljeskom vatrom i zaustavila dalje kretanje bataljona. Organizovan je napad na bunker sa grupom bombaša, među kojima se nalazio i komandant divizije Nikola Demonja. U trenutku dok je bacao bombu, teško je ranjen rafalom iz bunkera. Brzo je evakuisan u [[partizanske bolnice|partizansku bolnicu]] u Orljavcu. Zbog teške rane, gubitka veće količine krvi i udaljenosti partizanske bolnice, Nikola Demonja je umro 6. septembra 1944. oko 10 sati prije podne.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/46_159.htm Upad u Slavonsku Požegu i pogibija Nikole Demonje]&lt;/ref&gt;

Ubrzo po njegovoj smrti, formirana je 3. moslavačka brigada »Nikola Demonja«. Postuhmno je odlikovan [[Orden narodnog heroja|Ordenom narodnog heroja]] [[19. 6.|19. juna]] [[1945]]. godine.&lt;ref name=&quot;her&quot;/&gt;

== Ostavština ==

Nikola Demonja, nije baš [[Divinizacija|diviniziran]] poput nekih drugih heroja iz tog doba. Nekoliko periferijskih ulica u manjim gradovima, jedna škola (OŠ Julije Kempf) i [[kasarna]] u [[Požega (Hrvatska)|Slavonskoj Požegi]] nosile su njegovo ime,&lt;ref&gt;[http://hem.bredband.net/vuk-sfrj/heroji/demonja.htm Narodni heroji (pristupljeno 18. 02. 2011.)]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Osnovna škola Julija Kempfa Požega (pristupljeno 18. 02. 2011.) |url=http://www.os-jkempfa-pozega.skole.hr/skola/povijest |access-date=2011-02-18 |archive-date=2012-12-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121227101157/http://www.os-jkempfa-pozega.skole.hr/skola/povijest }}&lt;/ref&gt; kao i osnovna škola Miremarska iz u [[Zagreb]]a od [[11. 2.|11. februara]] [[1960]]. do [[1. 2.|1. februara]] [[1991]], kad je školi pronjenjeno ime u &quot;Davorin Trstenjak&quot;.&lt;ref&gt;[http://os-dtrstenjaka-zg.skole.hr/skola/povijest Osnovna škola Davorina Trstenjaka, -Povijest (pristupljeno 18. 02. 2011.)]&lt;/ref&gt; Danas postoji ulica u Batajnici (Srbija) koja nosi njegovo ime, kao i u Prijedoru (Republika Srpska, BiH).

== Reference ==
{{reflist}}

== Literatura ==
* Jovo Borojević: ''Nikola Demonja, životni put i revolucionarno delo'', 1980. Dečje novine, Gornji Milanovac 
* ''Narodni heroji Jugoslavije'' Mladost, Beograd 1975. godina.

== Vanjske veze ==
* [https://www.znaci.org/00001/10_52.htm Biografija Nikole Demonje na stranici Narodni heroji Jugoslavije]
* [http://www.radio-pozega.hr/zupanijske-vijesti/zavrsena-obnova-spomen-grobnice-nikole-demonje.html Završena obnova spomen-grobnice Nikole Demonje (30. IX 2011)]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{hr}}
* [http://www.034portal.hr/clanak.php?id=5068 Striježevica: Antifašisti obnovili bistu Nikole Demonje (29. V 2012)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130927051338/http://www.034portal.hr/clanak.php?id=5068 |date=2013-09-27 }} {{hr}}

{{Narodni heroji-Slavonija}}

{{Lifetime|1919|1944|Demonja, Nikola}}

[[Kategorija:Narodni heroji Jugoslavije]]
[[Kategorija:Biografije, Hrvatska]]
[[Kategorija:Biografije, Banija]]
[[Kategorija:Hrvatski komunisti]]
[[Kategorija:Jugoslavenski partizani]]
[[Kategorija:Banija u Narodnooslobodilačkoj borbi]]
[[Kategorija:Poginuli partizanski komandanti]]</text>
      <sha1>he1edorosp7nc9o39d5kc0kfg3k36as</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nicolae Ceaușescu</title>
    <ns>0</ns>
    <id>110092</id>
    <revision>
      <id>42607335</id>
      <parentid>42485633</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T09:03:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>42607335</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31989" sha1="fbkhpanluj9r26w2mnwjues20qri9o4" xml:space="preserve">{{Infookvir političar 
|ime= Nicolae Ceaușescu
|datum rođenja=[[26. 1.|26. siječnja]] [[1918]].
|mjesto rođenja={{flagicon|Rumunjska}} [[Scornicești, Scornicești|Scornicești]]&lt;br /&gt;[[Kraljevina Rumunjska]]
|datum smrti= [[25. 12.|25. prosinca]] [[1989]].
|mjesto smrti={{flagicon|Rumunjska|1965}} [[Târgoviște]]&lt;br /&gt;[[Socijalistička Republika Rumunjska|SR Rumunjska]]
|malaslika=
|opis male slike=
|slika= Nicolae Ceaușescu.jpg
|veličina=
|opis slike=
|veličina=
|podpredsjednik= 
|podpremijer= 
|zamjenik= 
|stranka= [[KPR]]
|potpis=
|supruga= [[Elena Ceaușescu]]
|položaj=Glavni tajnik [[KPR]]
|čin2= [[Predsjednik Rumunjske]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;[[Socijalistička Republika Rumunjska]]&lt;/small&gt;
|zanimanje= 
|fusnote=
|nasljednik= ''nitko''
|prethodnik= [[Gheorghe Gheorghiu-Dej]]
|nasljednik2= [[Ion Iliescu]]
|prethodnik2= [[Chivu Stoica]]
|predsjednik=
|mandat_start=[[22. 3.|22. ožujka]], [[1965]]. 
|mandat_kraj=[[22. 12.|22. prosinca]], [[1989]].
|mandat_start2=[[9. 12.|9. prosinca]], [[1967]].
|mandat_kraj2=[[22. 12.|22. prosinca]], [[1989]].
|vjera= 
}}
'''Nicolae Ceaușescu''' ([[Scornicești, Scornicești|Scornicești]], [[26. 1.|26. siječnja]] [[1918]]. - [[Târgoviște]], [[25. 12.|25. prosinca]] [[1989]].), predsjednik [[Rumunija|Rumunjske]], [[Komunizam|komunistički]] vođa zemlje od [[1965]]. do njegovog uklanjanja i pogubljenja u [[1989]].

== Početak karijere ==
Rođen je u selu [[Scornicești, Scornicești|Scornicești]], [[Rumunija|Rumunjska]] [[26. 1.|26. siječnja]] [[1918]]. S 11 godina odlazi u [[Bukurešt]], gdje radi kao obućarski šegrt.

Godine [[1932]]. pridružio se tada ilegalnoj [[KPR|Komunističkoj partiji Rumunjske]], i kao njen aktivist nekoliko puta je uhićivan tijekom [[1933]]. i [[1934]]. godine. Zahvaljujući tome, u njegovom policijskom dosjeu stajalo je da je ''&quot;opasan komunistički agitator&quot;'' i ''&quot;aktivan distributor komunističke i antifašističke propagande&quot;''. Tada se povukao u ilegalu, no [[1936]]. je uhićen i poslan na dvogodišnju robiju u [[zatvor Doftana]].
[[Datoteka:Elena Ceausescu portrait.jpg|thumb|180px|lijevo|[[Elena Ceaușescu|Elena Petrescu]], Ceaușescuova supruga.]]
Po izlasku iz zatvora, [[1939]]. upoznao se s [[Elena Ceaușescu|Elenom Petrescu]], s kojom će se i oženiti [[1946]]. - ona je igrala veoma važnu ulogu u političkom životu Rumunjske tijekom narednih desetljeća. Nicolae je ponovo uhićen [[1940]]. Godine 1943. na robiji upoznaje [[Gheorghe Gheorghiu-Dej|Gheorghea Gheorghiu-Deja]] i postaje njegov sljedbenik. Poslije [[Drugi svjetski rat|II. svjetskog rata]], kada je Rumunjska počela padati pod utjecaj [[Sovjetski Savez|SSSR]]-a, Ceaușescu je bio na funkciji Sekretara Saveza komunističke omladine ([[1944]]. - [[1945]].).

Kada su komunisti potpuno preuzeli vlast u Rumunjskoj [[1947]]., Ceaușescu je bio ministar poljoprivrede, a zatim zamjenik ministra oružanih snaga. Godine [[1952]]. Gheorghiu-Dej ga je uveo u [[Centralni komitet]], [[1954]]. ulazi u [[Politbiro]], a nedugo potom postaje drugi čovjek u partijskoj hijerarhiji.

== Vođa Rumunjske ==
{{dvostruka slika|desno|Flag of Romania (1965-1989).svg|230|Coat of arms of the Socialist Republic of Romania.svg|140|&lt;center&gt;Zastava i grb SR Rumunjske.&lt;/center&gt;}}
Tri dana nakon smrti Gheorghiu-Deja u ožujku [[1965]]., Ceaușescu je postao [[Generalni sekretar]] Rumunjske radničke partije. Jedan od njegovih prvih poteza bio je da partiju preimenuje u [[Komunistička partija Rumunjske]], a da službeni naziv države, umjesto [[Narodna Republika Rumunjska]], bude - [[Socijalistička Republika Rumunjska]]. Godine [[1967]]. još više učvršćuje svoju vlast, postavši predsjednik Državnog komiteta.

Ceaușescu je u početku bio popularan vođa, prvenstveno zbog vođenja neovisne vanjske politike zemlje, usprkos dominaciji politike SSSR-a u Rumunjskoj. Godine [[1960]]. okončao je aktivno sudjelovanje Rumunjske u [[Varšavski pakt|Varšavskom paktu]] (iako je zemlja formalno i dalje bila članica); odbio je da na strani Pakta sudjeluje u napadu na [[Čehoslovačka|Čehoslovačku]] u [[praško proleće|proljeće]] [[1968]]., pa je čak i otvoreno osudio tu akciju. Iako je SSSR bio vrlo tolerantan prema Ceaușescuovoj neposlušnosti, zbog ovakve politike Rumunjska je imala status ''&quot;crne ovce&quot;'' u Istočnom bloku.

U ožujku [[1974]]. Ceaușescu je svojim titulama dodao i onu &quot;predsjednika Rumunjske&quot; (do tada funkcija predsjednika države nije postojala, već je predsjednik Državnog komiteta imao poziciju šefa države). U vanjskim poslovima i dalje je vodio neovisnu politiku – na primjer, [[1984]]. godine Rumunjska je bila jedna od samo tri komunističke zemlje koje su sudjelovale na [[Olimpijada 1984|Ljetnim olimpijskim igrama]] u [[Los Angeles, California|Los Angelesu]], [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] (druge dvije zemlje bile su [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|SFR Jugoslavija]] i [[Narodna Republika Kina|NR Kina]]). Isto tako, Rumunjska je prva iz Istočnog bloka uspostavila službene odnose s Europskom zajednicom (ugovori o preferencijalima iz [[1974]]. i o industrijskim proizvodima iz [[1980]].). Ceaușescu je, međutim, odbijao provesti šire reforme. Njegova politika držala se [[Josif Staljin|Staljinovog]] kursa koji je utemeljio Gheorghiu-Deja. Protivljenje sovjetskoj kontroli uglavnom se ogledalo u odbijanju da se počne sa [[destaljinizacija|destaljinizacijom sistema]]. [[Tajna policija]] [[Securitate]] čvrsto je držala pod kontrolom javnu riječ i medije i nije dozvoljavala nikakvo opozicijsko djelovanje.

Godine [[1971]]. Ceaușescu je posjetio [[Narodna Republika Kina|NR Kinu]] i [[Demokratska Narodna Republika Koreja|Sjevernu Koreju]]. Tada se veoma zainteresirao za ideju potpune nacionalne transformacije po uzoru na programe Radničke partije Koreje i kineske [[Kineska kulturna revolucija|Kulturne revolucije]]. Ubrzo je počeo uvoditi sjevernokorejski sistem tamošnjeg predsjednika [[Kim Il-sung]]a, a njegova filozofija prevođena je na rumunjski jezik i naširoko distribuirana po zemlji.

Godine [[1972]]. Ceaușescu je započeo program sistematizacije. Promoviran kao način da se izgradi ''&quot;višestrano razvijeno socijalističko društvo&quot;'', program rušenja, raseljavanja i ponovne gradnje započet je najprije na selu, a kulminirao je pokušajem da se potpuno preoblikuje i sam glavni grad. Više od petine centralnog dijela Bukurešta, uključujući i crkve i povijesne zgrade, porušeno je tijekom 80-tih godina, kako bi Ceaușescu izgradio grad po svojoj zamisli. [[Palača naroda]] (''&quot;Casa Poporului&quot;''), sada zgrada Parlamenta, druga je po veličini zgrada na svijetu (posle američkog [[Pentagon]]a). Kao dio svojih programa &quot;urbanizacije&quot; i &quot;industrijalizacije&quot;, Ceaușescu je planirao rušenje mnogih sela i raseljavanje seljaka po gradovima. Vjerojatno su u sprječavanju ovakvih nauma veliku ulogu odigrali projekti nevladinih organizacija ''&quot;Bratska sela&quot;'', kojima su uspostavljane veze između europskih i rumunjskih ruralnih zajednica.

== Dekret iz 1966. ==
 
Godine [[1966]]. Ceaușescu je zabranio kontracepciju i namjerne pobačaje, a uvedene su i druge mjere radi povećanja prirodnog priraštaja, kao što je poseban porez u iznosu 10-20% prihoda koji su plaćali pojedinci bez djece stariji od 25 godina, oba spola, bez obzira jesu li u braku ili ne. Pobačaj je bio dozvoljen jedino u slučajevima kada je žena starija od 42 godine, ili je već majka četvoro (kasnije petoro) djece. Majke sa najmanje petoro djece dobivale su značajne beneficije, dok su one s najmanje desetoro djece proglašavane &quot;heroj-majkama&quot;, dobivale su zlatnu medalju, automobil na poklon, besplatan prijevoz željeznicom, i sl.; međutim, samo je nekoliko žena ovo zaista i ostvarilo - u praksi, prosječna rumunjska obitelj ima 2-3 djece.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.country-studies.com/romania/demographic-policy.html |title=Demografska politika komunističke Rumunjske, studija američke Kongresne biblioteke |access-date=2011-05-01 |archive-date=2008-06-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080619132708/http://www.country-studies.com/romania/demographic-policy.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Štoviše, zbog podvrgavanja ilegalnim pobačajima, mnogo žena je umrlo ili je trajno obogaljeno.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.sustainabilityinstitute.org/dhm_archive/index.php?display_article=vn318cohort_of67ed |access-date=2011-05-01 |archive-date=2012-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120305113452/http://www.sustainabilityinstitute.org/dhm_archive/index.php?display_article=vn318cohort_of67ed }}&lt;/ref&gt;

Istovremeno, zbog rastućeg broja razvoda, vlasti su maksimalno zakomplicirale proceduru rastave - brak se mogao poništiti samo u izuzetnim slučajevima. Do kraja 1960-ih povećan broj stanovnika pratilo je rastuće siromaštvo i sve veći broj beskućnika i djece siročadi u urbanim oblastima. Ovo je, u kombinaciji sa nekontroliranim napuštanjem djece, doprinijelo epidemiji [[SIDA|AIDS]]-a krajem 1980-ih. Stvari je još više pogoršalo uporno odbijanje režima da prizna postojanje bolesti i omogući provođenje [[HIV]] testova.

== Pacepin bijeg ==
[[Datoteka:Nicolae Ceaușescu &amp; Kim Il-sung, North Korea 1971.jpg|thumb|300px|Nicolae Ceaușescu i sjevernokorejski vođa [[Kim Il-sung]] [[1971]]. godine.]]
Godine [[1978]]. visoki dužnosnik Rumunjske tajne policije Securitate, [[Ion Mihai Pacepa]] pobjegao je u [[Sjedinjene Američke Države|SAD]]. General po činu, bio je najviši časnik koji je ikad pobjegao iz sovjetskog bloka tijekom [[Hladni rat|Hladnog rata]].&lt;ref&gt;Ion Mihai Pacepa, 
[http://www.nationalreview.com/comment/pacepa200409200814.asp No Peter the Great: Vladimir Putin is in the Andropov mold] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040922034710/http://www.nationalreview.com/comment/pacepa200409200814.asp |date=2004-09-22 }}&lt;/ref&gt; Svojom izdajom zadao je težak udarac režimu, što je nagnalo Ceaușescua da reorganizira [[Securitate]]. Pacepina knjiga ''Crveni horizonti: Bilješke glavnog komunističkog špijuna'' ({{ISBN|0-89526-570-2}}), objavljena [[1986]]., otkriva pojedinosti Ceaușescuove vladavine, kao što su suradnja s arapskim teroristima, opsežna špijunaža američke industrije i dobro razrađene mjere za dobivanje političke podrške Zapada. Nakon Pacepinog odlaska zemlja je postala još izoliranija, a ekonomski rast je zaustavljen. U Ceaușescuovu obavještajnu agenciju masovno infiltriraju agenti stranih službi, a on počinje gubiti kontrolu nad zemljom. Pokušao je nekoliko reorganizacija ne bi li se riješio Pacepinih starih suradnika, ali bez uspjeha.

Kasnije, povodom Pacepine molbe za povratak imovine i položaja, predsjednik [[Ion Iliescu]] službeno je objavio da je Pacepa ''&quot;jedan zbunjen čovjek&quot;'' koji je imovinu stekao nelegalno, zloupotrebom svog moćnog položaja. Rumunjski Vrhovni sud, pak, poništio mu je smrtnu kaznu, vratio mu čin i naredio povratak imovine.

== Kult ličnosti i diktatura ==
 
Ceaușescu je stvorio sveprisutan [[kult ličnosti]] - sebi je dodijelio titule ''&quot;Vođe&quot;'' ([[Conducător]]) i ''&quot;Karpatskog genija&quot;'' (''Geniul din Carpați''). Za njega je napravljeno i posebno žezlo, po ugledu na rumunjske kraljeve.

Kako bi spriječio nove izdaje nakon Pacepinog bijega, Ceaușescu je na važne pozicije u vlasti ubacio i svoju suprugu Elenu i druge članove obitelji.

== Ceaușescu kao državnik ==
[[Datoteka:Gerald Ford, Nicolae Ceaușescu and Richard Nixon, 1973.jpg|thumb|left|350px|[[Gerald Ford]], američki predsjednik [[Richard Nixon]] i Nicolae Ceaușescu u rumunjskom veleposlanstvu [[1973]]. godine.]]
Rumunjska je pod Ceaușescuom bila četvrti izvoznik oružja u Europi. Međutim, brojni Ceaușescuovi potezi ukazivali su na to da je priželjkivao [[Nobelova nagrada za mir|Nobelovu nagradu za mir]]. Zbog ostvarenja tog cilja, činio je značajne napore da se nametne kao posrednik između [[PLO|Palestinske oslobodilačke organizacije]] ([[PLO]]) i [[Izrael]]a. Organizirao je i uspjeli referendum za smanjenje Rumunjske vojske za 5%; održavao je velike skupove za mir, pa čak napisao i pjesmu na tu temu.

Pokušavao je također biti zaštitnik siromašnih afričkih zemalja. Bio je blizak prijatelj i suradnik [[Mobutu Sese Seko|Mobuta Sese Seka]], diktatora i predsjednika Zaira. Više od međudržavne, to je bila međupartijska suradnja [[Narodni revolucionarni pokret|Narodnog revolucionarnog pokreta (MPR)]] i Komunističke partije Rumunjske. Mnogi vjeruju da je Ceaușescuovo pogubljenje utjecalo na Mobuta da [[1990]]. počne s &quot;demokratizacijom&quot; Zaira.&lt;ref&gt;[http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd/cstdy:@field(DOCID+zr0173) Odnosi u komunističkom svijetu], Library of Congress Call Number DT644 .Z3425 1994. ([http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/zrtoc.html#zr0173 TOC])&lt;/ref&gt;

[[Francuska]] je Ceaușescua odlikovala Medaljom časti.

== Vanjska politika ==
[[Datoteka:Leonid Brezhnev and Nicolae Ceauşescu (seated) 1970s.gif|frame|Nicolae Ceaușescu i sovjetski vođa [[Leonid Iljič Brežnjev]] na sastanku tijekom [[1970-e|1970-ih]].]]
Usprkos sve jačem totalitarizmu, Ceaușescuova politička samostalnost od [[Sovjetski Savez|SSSR]]-a i njegova osuda invazije na [[Čehoslovačka|Čehoslovačku]] 1968. privukli su pažnju zapadnih sila koje su ga smatrale antisovjetskim vođom, pa su ga financirale nadajući se da će time izazvati raskol u [[Varšavski pakt|Varšavskom paktu]]. Ti zajmovi, međutim, nisu bili baš najpovoljniji - više od 13 milijardi [[dolar]]a kredita za financiranje programa ekonomskog razvoja, potpuno je financijski iscrplo zemlju. Pokušavajući popraviti stanje, Ceaușescu je odlučio da u potpunosti eliminira vanjski dug. Raspisao je referendum za promjenu Ustava, čime bi ubuduće bilo zabranjeno bilo kakvo vanjsko zaduživanje. Na referendumu je dobio skoro stopostotnu podršku stanovništva.

Radi otplate dugova, 1980-ih Ceaușescu je naredio izvoz najvećeg dijela poljoprivredne i industrijske proizvodnje. To je rezultiralo nestašicama koje su stanovništvo dovele u situaciju da se bori za opstanak, jer su uvedene racionizacije hrane i redovne restrikcije grijanja, plina i struje. U periodu od [[1980]]. do [[1989]]. došlo je do konstantnog pada životnog standarda. Karakteristične su bile stalne nestašice hrane i robe široke potrošnje. Službeno objašnjenje bilo je da zemlja otplaćuje svoje dugove, a narod je prihvatio patnju u nadi da će to kratko potrajati, a radi općeg boljitka. Za sve to vrijeme, državna televizija često je prikazivala Ceaușescua kako ulazi u dobro opskrbljivanje prodavaonice. U stvarnosti se za npr kruh, mlijeko ili krumpir moralo čekati u  često i po više sati, a neku robu široke potrošnje poput odjeće ili obuće postalo je, osim na crnoj burzi, gotovo nemoguće nabaviti. 

Dug je, zanimljivo, ipak bio u potpunosti isplaćen i to 1989, samo nekoliko mjeseci pred revoluciju. Po tome je Rumunjska bila i ostala jedina komunistička država u povijesti kojoj je to pošlo za rukom, no ova je činjenica, zbog  sveopće bijede u koju je zemlja tada zapala, ostala menju narodom gotovo neprimjećena.  

== Propusti u vladavini ==
[[Datoteka:Nicolae Ceaușescu &amp; Jimmy Carter, 1978.jpg|thumb|left|250px|Nicolae Ceaușescu i američki predsjednik [[Jimmy Carter]] [[1979]]. godine]]
Ceaușescuova staljinistička kontrola nad svim aspektima vjerskog, obrazovnog, privrednog, društvenog i građanskog života&lt;ref&gt;Tănase, str. 24-25&lt;/ref&gt; sve više je otežavala situaciju u zemlji. Godine [[1987]]. dogodio se neuspješan pokušaj štrajka u [[Brašov|Brașovu]] - vojska je zauzela tvorničke pogone i ugušila radničke demonstracije.

Tijekom [[1989]]. Ceaușescu je bio još izoliraniji od ostalog komunističkog svijeta - u kolovozu [[1989]]. zalagao se za održavanje summita na kome bi se raspravljalo o problemima istočnoeuropskog komunizma i ''&quot;branio socijalizam&quot;'' u ovim zemljama, ali njegov prijedlog su odbacile članice Varšavskog pakta i Kina. Pad [[Berlinski zid|Berlinskog zida]] i smjenu svog južnog kolege, bugarskog vođe [[Todor Živkov|Todora Živkova]] u studenom [[1989]]. Ceaușescu nije vidio kao nagovještaj opasnosti po svoj položaj posljednjeg komunističkog vođe u Istočnoj Europi.

== Rast tenzija ==
 
Tijekom [[1989]]. Ceaușescu je pokazivao znakove potpunog odbijanja sagledavanja realnosti. Dok je zemlja prolazila kroz izuzetno težak period, a narod provodio sate u dugim redovima za kruh ispred praznih prodavaonica, on je na državnoj televiziji prikazivan u trgovinama prepunim hrane kako veliča ''&quot;visok životni standard&quot;'' koji je omogućio svom narodu. U drugoj polovini [[1989]]. u TV dnevnicima izlistavani su [[kolhoz]]i sa tobožnjim rekordnim prinosima, što je bilo suprotno od nestašica koje su tada osjećali obični građani.

Neki su mu, misleći da je Ceaușescu neobavješten o tome što se događa u zemlji, pokušali dostaviti peticije i žalbe prilikom njegovih brojnih posjeta raznim krajevima zemlje. Međutim, kad god bi dobio pismo, odmah bi ga prosljeđivao ljudima iz osiguranja. Vjerojatno će zauvijek ostati nepoznato da li je ikad pročitao neko od tih pisama. Narod je snažno obeshrabrivan da mu se direktno obraća; u protivnom, moglo je doći do vrlo loših konsekvenci po prekršiteljce od strane tajne policije.

== Revolucija ==
[[Datoteka:Propaganda lui Ceaușescu.jpg|thumb|200px|Rumunjska [[1986]]. godine. U pozadini se vidi poster koji slavi 65 obljetnicu osnivanja KPR i režim Nicolaea Ceaușescua.]]
Ceaușescuov režim srušen je nakon serije krvavih događaja u [[Temišvar]]u i [[Bukurešt]]u tijekom prosinca [[1989]]. godine.

U studenom [[1989]]., na 14. kongresu KPR (Komunističke partije Rumunjske), tada 71-godišnji Ceaușescu reizabran je za predsjednika KPR-a na još pet godina.

Demonstracije u Temišvaru bile su izazvane vladinim pokušajem da progna [[László Tőkés|Lászla Tőkésa]], mađarskog svećenika, zbog navodnog širenja nacionalne mržnje. Članovi mađarske vjerske zajednice, u znak podrške Tőkésu, okupili su se oko njegovog stana, a spontano su im se pridružili i rumunjski studenti. Ove demonstracije ubrzo su prerasle u opći prosvjed protiv Ceaușescuovog režima. Dana [[17. 12.|17. prosinca]] [[1989]]. vojska, policija i Securitate otvorile su vatru na demonstrante.

Narednog dana Ceaușescu odlazi u službeni posjet [[Iran]]u, a supruzi Eleni i suradnicima prepušta zadatak da uguše demonstracije u Temišvaru. Po njegovom povratku iz Irana, [[20. 12.|20. prosinca]], situacija postaje još zategnutija. U svom obraćanju naciji iz TV studija u zgradi Centralnog komiteta, Ceaușescu je događaje u Temišvaru opisao kao ''&quot;mješanje stranih sila u unutrašnje stvari Rumunjske&quot;'' i ''&quot;vanjsku agresiju na rumunjski suverenitet&quot;''. Pošto nacionalni mediji nisu izvještavali o događajima u Temišvaru, ostatak zemlje je za demonstracije čuo preko stranih radio stanica (Glasa Amerike i Radija slobodna Europa), a vijesti su se širile i od usta do usta.

Za naredni dan, [[21. 12.|21. prosinca]], spremao se veliki skup koji su državni mediji predstavili kao ''&quot;spontani pokret podrške Ceaușescuu&quot;''. Ovo masovno okupljanje na današnjem Trgu revolucije ispred zgrade CK KPR, pretvorilo se u kaos. Zbunjeni Ceaușescu dok mu okupljeni građani zvižde, ostat će jedna od karakterističnih slika pada komunizma u Istočnoj Europi. Zapanjeni bračni par Ceaușescu (Nicolaeu se pridružila i supruga Elena), u nemogućnosti da kontrolira masu, pobjegao je u zgradu CK, gdje su ostali do narednog dana. Uslijedio je masovan prosvjed stanovnika Bukurešta koji su se okupili na Studentskom trgu i sukobili s vojskom i policijom na barikadama. Nenaoružane prosvjednike, međutim, ubrzo je svladala do zuba naoružana vojska koja je do ponoći očistila ulice i pohitila na stotine ljudi.

Prekinut TV prijenos &quot;skupa podrške&quot; i Ceaușescuova senilna reakcija na događaje od prethodnog dana, učinili su da se do jutra [[22. 12.|22. prosinca]] protesti prošire na sve veće gradove u zemlji. Ceaușescu je preuzeo vodstvo nad vojskom poslije sumnjive smrti dotadašnjeg ministra obrane [[Vasilea Milea]]e. Još se jednom pokušao obratiti masi okupljenoj ispred CK, ali su ga u tome spriječili protestanti koji su provalili vrata zgrade, ovog puta neosigurana vojskom i policijom. Bračni par Ceaușescu sa vrha zgrade pobjegao je helikopterom, što će se pokazati kao pogrešna odluka (s obzirom da su kroz podzemne tunele mogli pobjeći mnogo sigurnije).

== Prevrat ==
 
I dalje su kontroverzna tumačenja događaja iz prosinca [[1989]]. Mnogi upućeni, uključujući i Filipa Teodorescua, u to vrijeme visokog časnika Securitate, navode da je grupa generala-zavjerenika iz Securitate tada iskoristila priliku da izvrši [[puč|državni udar]]. Drugi, pak, iznose konkretnije tvrdnje o prirodi zavjere. Tako pukovnik Burlan zastupa stav da je državni udar pripreman još od [[1982]]. godine i da je prvobitno planirano da bude izveden tijekom novogodišnje proslave, ali da je razvoj događaja diktirao promjenu plana i prilagođavanje novoj situaciji. Ostaje u domeni špekulacija je li postojala još neka zavjera da se izvrši državni udar, i ako je, tko je sve bio umješan. Postoje dvije moguće varijante: da su ova događanja jednostavno bila kombinacija prvobitne revolucionarne energije i konfuzije koja je nastala ili da su pojedinci iz vojske jednostavno iskoristili priliku koja im se ukazala tijekom masovnih protesta da prigrabe vlast za sebe.

Prema Burlanu, organizatori su bili generali Stănculescu i Nagoe, Ceaușescuovi bliski savjetnici za sigurnost; Burlan tvrdi da su ga oni uvjerili da održi prvi skup na trgu ispred zgrade CK, gdje su bile postavljene daljinski kontrolirane automatske puške. Tijekom Ceaușescuovog govora, automati su namješteni da pucaju nasumično iznad glava okupljene mase, a agitatori su preko ozvučenja počeli sa izvikivanjem antivladinih parola. Uplašen ovakvim razvojem događaja, okupljeni narod je najprije pokušao bježati; međutim, objašnjenja preko razglasa da će ih Ceaușescuove snage pobiti i da je revolucija počela, praktično su natjerala masu da se pridruži &quot;revoluciji&quot;. Skup se pretvorio u protestne demonstracije. Činjenica je da je bilo pucnjave i &quot;ohrabrivanja&quot; preko ozvučenja; ostale, pak, informacije o ovim događajima još uvijek su kontroverzne.

Dana [[22. 12.|22. prosinca]] vojska je bila bez zapovjedništva - službeni vrhovni zapovjednik, Ceaușescu, pobjegao je po savjetu (vjerojatno zavjerenika) Stănculescua, a ministar obrane [[Vasile Milea]] bio je mrtav. (Revolucionarni vođe tvrdili su da je ubijen po nalogu Ceaușescua. U službeno objašnjenje, da je izvršio samoubojstvo, malo tko vjeruje). Obezglavljena vojska odlučuje izbjeći sukobe i pridružiti demonstrantima.

== Ceaușescuov kraj ==
Dana [[22. 12.|22. prosinca]] [[1989]]. Ceaușescu je sa suprugom Elenom helikopterom pobjegao iz Bukurešta, najprije u njegovu rezidenciju u [[Snagov]]u, a odatle u [[Trgovište]], gdje ih je uhvatila lokalna policija. Nakon nekoliko sati čekanja (Vjerojatno dok policajac na osnovu vijesti s radija nije zaključio koja opcija ima više šansi za pobjedu), predani su vojsci. Dana [[25. 12.|25. prosinca]] vojni prijeki sud osudio ih je na smrt po raznim optužbama, od nelegalnog bogaćenja do genocida. Streljani su u Trgovištu. Prije nego što su ubijeni, Ceaușescu je otpjevao dio ''&quot;[[Internacionala|Internacionalne]]&quot;'' i rekao da će povijest pokazati da je on bio u pravu. Njegova supruga vikala je prisutnima da idu dovraga.&lt;ref&gt;[http://danielsimpson.blogspot.com/2001_12_01_danielsimpson_archive.html Daniel Simpson, &quot;Ghosts of Christmas past still haunt Romanians&quot;]&lt;/ref&gt;

Egzekuciju nad Ceaușescuovima izvršio je zapovijednik Ionel Boeru.

Suđenje i izvršenje kazne su snimljeni video kamerom. Snimka je munjevitom brzinom obišla svijet, a rumunjska televizija ga je prikazala nekoliko dana kasnije.

Grob Ceaușescuovih, službeno, ne postoji. Na grobnici gdje su pokopani stoje imena dva generala s datumom smrti koji odgovara datumu smrti bračnog para Ceaușescu. Država je odbila sve zahtjeve obitelji i sljedbenika da se posmrtni ostaci prenesu u neki mauzolej ili crkvu i da im se grob obilježi.

== Ostale informacije ==
[[Datoteka:TimbruNicolaeCeausescu.png|thumb|200px|Poštanska marka koja slavi Ceaușescua.]]
Ceaușescuovi imaju jednog posvojenog sina, Valentina Ceaușescua (njega su usvojili da bi dali primjer sunarodnjacima kako se treba brinuti za siročad, kojih je u Rumunjskoj bilo jako puno), kćerku Zoiu ([[1950]]. - [[2006]].) i sina Nicua ([[1951]]. - [[1996]].). Kada su mu umrli roditelji, Ceaușescu je naredio izgradnju crkve na čijim su zidovima bili oslikani njihovi portreti .

Ceaușescuova službena plaća bila je 18.000 leua (oko tri tisuće dolara). Od ove sume, svakog mjeseca je odvajano po pet tisuća leua i deponirano na račun njegove djece. Osim ovoga, primao je brojne i vrijedne poklone (npr. zlatna kvaka) od zemalja i organizacija kojima je išao u posjete; jedna od točaka optužnice protiv njega upravo se odnosila na zloupotrebe s tim u vezi.

Ceaușescuovo osiguranje bilo je relativno malo u usporedbi s brojem ljudi koji su danas angažirani za osiguranje visokih rumunjskih službenika - samo 40 ljudi osiguravalo je njegove rezidencije i cijelu obitelj. Šef osiguranja bio je pukovnik [[Dumitru Burlan]], koji tvrdi da su njegovi ljudi imali samo dva pištolja, što je nedovoljno za bilo kakvu ozbiljniju obranu. Razlog za to je, po njegovim riječima, Ceaușescuova samouvjerenost da ga sunarodnjaci vole i da mu zaštita zapravo nije ni potrebna. Ovo u mnogome objašnjava zašto su tako lako Ceaușescuovi uhvaćeni nakon bijega.

Samo u slučaju Ceaușescua dogodilo se da je dansko odlikovanje Medalja Slona opozvano nakon što je dodijeljeno. Naime, [[23. 12.|23. prosinca]] [[1989]]., Njeno veličanstvo kraljica [[Margareta II.]] naredila je da se orden kojim je Ceaușescu odlikovan vrati [[Danska|Danskoj]], a da se njegovo ime briše iz državnog protokola.

I engleska kraljica [[Elizabeta II]]. brisala je Ceaușescuovo ime iz protokola odlikovanja i zatražila vraćanje odlikovanja koje mu je svojevremeno dodijelila.&lt;ref&gt;[http://www.royal.gov.uk/output/Page4872.asp]&lt;/ref&gt;

Od njegove smrti, mišljenje Rumunja o Ceaușescuu se popravilo. U popularnoj TV emisiji ''Mari Români'' provedena je anketa po kojoj je Ceaușescu jedanaesti najveći [[Rumuni|Rumunj]] svih vremena.

Hvaljenje i veličanje Ceaușescua u medijima zabranjeno je zakonom.

== Odabrana objavljena dijela ==
 
* ''Izvještaj o zajedničkoj svečanoj sjednici CK KP Rumunjske, Nacionalnog vijeća Socijalističkog fronta jedinstva i Velike narodne skupštine: Obilježavanje 60-godišnjice stvaranja unitarne Rumunjske nacionalne države'', 1978.
* ''Najveći problemi našeg vremena: iskorjenjavanje nerazvijenosti, povezivanje država, izgradnja novog međunarodnog ekonomskog poretka'', 1980.
* ''Rješenje nacionalnog pitanja u Rumunjskoj (sociopolitička misao predsjednika Rumunjske)'', 1980.
* ''Ceaușescu: graditelj moderne Rumunjske i internacionalni državnik'', 1983.
* ''Nacija i kohabitirajuće nacionalnosti suvremene epohe (filozofske misli rumunjskog predsjednika)'', 1983.
* ''Istoria poporului Român în concepția președintelui'', 1988.

== Reference ==
{{reflist}}

== Izvori ==
* ''Mic Dicționar Enciclopedic'' (&quot;Мali enciklopedijski rječnik&quot;), 1978. 
* Edward Behr, ''Kiss the Hand you Cannot Bite'', {{ISBN|0-679-40128-8}}
* Dumitru Burlan, ''Dupa 14 ani - Sosia lui Ceaușescu se destăinuie'' (&quot;After 14 Years - The Double of Ceaușescu confesses&quot;). Editura Ergorom. July 31, 2003 (in Romanian).
* Juliana Geran Pilon, ''The Bloody Flag. Post-Communist Nationalism in Eastern Europe. Spotlight on Romania'', {{ISBN|1-56000-062-7}}; {{ISBN|1-56000-620-X}} 
* Marian Oprea, &quot;Au trecut 15 ani -- Conspirația Securității&quot; (&quot;After 15 years -- the conspiracy of Securitate&quot;), in [http://www.lumeam.ro/nr10_2004/index.html ''Lumea Magazin'' Nr 10, 2004] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050209133319/http://www.lumeam.ro/nr10_2004/index.html |date=2005-02-09 }}: (in Romanian; link leads to table of contents, verifying that the article exists, but the article itself is not online).
* Viorel Patrichi, &quot;[http://www.lumeam.ro/nr12_2001/politica_si_servicii_secrete.html Eu am fost sosia lui Nicolae Ceaușescu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041204211613/http://www.lumeam.ro/nr12_2001/politica_si_servicii_secrete.html |date=2004-12-04 }}&quot; (&quot;I was Ceaușescu's double&quot;), ''[[Lumea Magazin]]'' Nr 12, 2001 (in Romanian)
* Stevens W. Sowards, [http://www.lib.msu.edu/sowards/balkan/ ''Twenty-Five Lectures on Modern Balkan History (The Balkans in the Age of Nationalism)''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071015050852/http://www.lib.msu.edu/sowards/balkan/ |date=2007-10-15 }}, 1996, in particular [http://www.lib.msu.edu/sowards/balkan/lect24.htm Lecture 24: The failure of Balkan Communism and the causes of the Revolutions of 1989] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050212093801/http://www.lib.msu.edu/sowards/balkan/lect24.htm |date=2005-02-12 }}
* Victor Stănculescu, [http://www.jurnalul.ro/modules.php?op=modload&amp;name=News&amp;file=article&amp;sid=14985 &quot;Nu vă fie milă, au 2 miliarde de lei în cont&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041013005234/http://www.jurnalul.ro/modules.php?op=modload&amp;name=News&amp;file=article&amp;sid=14985 |date=2004-10-13 }} (&quot;Do not have mercy, they hold 2 billion lei [33 million dollars] in their account[s]&quot;), in ''Jurnalul Național'', Nov 22, 2004
* John Sweeney, ''The Life and Evil Times of Nicolae Ceaușescu'', {{ISBN|0-09-174672-8}}
* [[Stelian Tănase]], &quot;Societatea civilă românească și violența&quot; (&quot;Romanian Civil Society and Violence&quot;), in ''Agora'', issue 3/IV, July-September 1991
* Filip Teodorescu, et.al., [http://en.wikisource.org/wiki/Stenograma_sedintei_de_audiere_din_14_decembrie_1994 Extracts from the minutes of a Romanian senate hearing, 14 December 1994], featuring the remarks of Filip Teodorescu.

== Vanjske veze ==
{{Commonscat|Nicolae Ceaușescu}}
* [http://www.ceausescu.org/ Ceaușescu Nicolae - Rumunjska u komunizmu]
** [http://www.ceausescu.org/ceausescu_media/ultima-video.html Ceausescuov posljednji javni govor]
** [http://www.ceausescu.org/ceausescu_texts/revolution/trial-eng.htm Ceaușescuovo suđenje] 
** [http://www.ceausescu.org/ceausescu_texts/revolution/trial-ro.htm Ceaușescuovo suđenje)] {{ro}}
* [http://www.country-studies.com/romania/demographic-policy.html Demografska politika SR Rumunjske] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080619132708/http://www.country-studies.com/romania/demographic-policy.html |date=2008-06-19 }}
* [http://www.timisoara.com/newmioc/Politic.htm Političari i revolucija 1989.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041210042547/http://www.timisoara.com/newmioc/Politic.htm |date=2004-12-10 }}
* Gheorghe Brătescu, [http://www.clipa.com/pagpolitica638.htm ''Clipa'' 638: Un complot ratat] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090220141224/http://www.clipa.com/pagpolitica638.htm |date=2009-02-20 }} (&quot;Neuspjela shema&quot;). {{ro}}
* [http://cidc.library.cornell.edu/dof/romania/romania.htm Smrt oca: Nicolae Ceaușescu] 
* [http://www.moreorless.au.com/killers/ceausescu.html &quot;Killer File&quot; - Nicolae Andruța Ceaușescu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20030919012700/http://www.moreorless.au.com/killers/ceausescu.html |date=2003-09-19 }}

{{Osobe Hladnoga rata}}
{{Normativna kontrola}}

{{Životni vijek|1918|1989|Ceaușescu, Nicolae}}

[[Kategorija:Predsjednici Rumunije]]
[[Kategorija:Komunisti]]
[[Kategorija:Političari u međuratnom periodu]]
[[Kategorija:Političari u Drugom svjetskom ratu]]</text>
      <sha1>fbkhpanluj9r26w2mnwjues20qri9o4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>New Tomorrow</title>
    <ns>0</ns>
    <id>111238</id>
    <revision>
      <id>42607328</id>
      <parentid>42599578</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T08:29:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>42607328</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3376" sha1="lxdj0sq8h6w2rk8k83el9vhjun8l0i1" xml:space="preserve">{{Eurovizijska pjesma
|ime_pjesme    = {{flagicon|Danska}} New Tomorrow
|slika         = Denmark at ESC 2011.jpg
|veličina      = 320px
|godina        = 2011
|država        = {{flag|Danska}}
|žanr          = [[alternativni rock]]
|izvođač       = [[A Friend In London]]
|jezik         = [[engleski jezik]]
|jezici        = 
|skladatelj    = [[Lise Cabble]]&lt;br /&gt;[[Jakob Glæsner]]
|autor         = [[Lise Cabble]]&lt;br /&gt;[[Jakob Glæsner]]
|trajanje      = 
|PF_mjesto     = 2.
|PF_bodovi     = 135
|F_mjesto      = 5.
|F_bodovi      = 134
|prethodnik    = [[In a Moment Like This]]
|godinaP       = [[2010]].
|nasljednik    = [[Should've Known Better]]
|godinaN       = [[2012]].
}}
'''&quot;New Tomorrow&quot;''' je [[alternativna rock]] pjesma danske skupine [[A Friend In London]] s kojom su predstavljali svoju zemlju na [[Eurosong 2011|Eurosongu 2011.]] Pravo predstavljanja izborila je pobjednom na [[Dansk Melodi Grand Prix]]u [[2011]]., a nastupila je u drugom polufinalu kao pretposljednja, poslije [[Letonija|Latvije]] i prije [[Irska|Irske]] te je izborila nastup u finalu, gdje nastupa poslije [[Bosna i Hercegovina|Bosne i Hercegovine]] i prije [[Litvanija|Litve]]. Pjesma je u finalu izborila 5. mjesto.

Prije samog Eurosonga, pjesma je naišla na brojne kritike zbog sličnosti sa nizom pjesama, među kojima su i &quot;Silk Road&quot; (izvodi [[Kitaro]]) i &quot;[[Sing for Me]]&quot; (koju je na švedskom izlučnom natjecanju izvodio [[Andreas Johanson]]). Unatoč opravdanju kako je sličnost nenamjerna, ali i logična jer koristi prepoznatljivu melodiju, bend je obećao izmijeniti neke elemente prije samog natjecanja.&lt;ref name=&quot;eurovisionary&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.eurovisionary.com/eurovision-news/heavy-plagiarism-accusations-towards-friend-london-s-entry |title=''Eurovisionary'': Heavy plagiarism accusations towards A Friend In London’s entry |access-date=2011-05-14 |archive-date=2016-04-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160401035940/http://www.eurovisionary.com/eurovision-news/heavy-plagiarism-accusations-towards-friend-london-s-entry |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== Ljestvice ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!align=&quot;left&quot;|Ljestvica (2011.)
!align=&quot;left&quot;|Najveća&lt;br /&gt;pozicija
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Danska]]&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Danish Singles Chart |url=http://danishcharts.com/showitem.asp?interpret=A+Friend+In+London&amp;titel=New+Tomorrow&amp;cat=s |access-date=2011-05-14 |archive-date=2011-07-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110708231402/http://danishcharts.com/showitem.asp?interpret=A+Friend+In+London&amp;titel=New+Tomorrow&amp;cat=s |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
|align=&quot;center&quot;|2
|-
|}

== Reference ==
{{reflist}}

== Vanjske veze ==
* [http://danishcharts.com/showitem.asp?interpret=A+Friend+In+London&amp;titel=New+Tomorrow&amp;cat=s DanishCharts.com: &quot;New Tomorrow&quot; song page] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110708231402/http://danishcharts.com/showitem.asp?interpret=A+Friend+In+London&amp;titel=New+Tomorrow&amp;cat=s |date=2011-07-08 }}
* [http://en.nkfu.com/a-friend-from-london-new-tomorrow-lyrics-eurovision-2011-denmark-song/ A Friend From London / New Tomorrow Lyrics] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110827174647/http://en.nkfu.com/a-friend-from-london-new-tomorrow-lyrics-eurovision-2011-denmark-song/ |date=2011-08-27 }}

{{Normativna kontrola}}

[[Kategorija:Singlice 2011.]]
[[Kategorija:Pjesme Danske na Eurosongu]]</text>
      <sha1>lxdj0sq8h6w2rk8k83el9vhjun8l0i1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Korisnik:Duma/Doprinosi</title>
    <ns>2</ns>
    <id>114847</id>
    <revision>
      <id>42607268</id>
      <parentid>42607223</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T21:13:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Duma</username>
        <id>16555</id>
      </contributor>
      <comment>/* Evolucija */</comment>
      <origin>42607268</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19660" sha1="p4x2053opk54wztd8emz5emmxziwkvq" xml:space="preserve">Članci koje sam napisala na hr wiki prebačeni ovdje, novi članci na ovoj wiki:

== Ptice ==
{{div col}}
* [[Medovođe]] 
* [[Bukavac nebogled]] 
* [[Papige]] 
* [[Plavoleđa mišjakinja]] 
* [[Prave kukavice]] 
* [[Ptica sekretar]] 
* [[Loriji]] 
* [[Riječni vodomari]] 
* [[Australski bukavac]] 
* [[Kakapo]] 
* [[Ćubaste čiope]] 
* [[Uljašica]] 
* [[Jakamari]] 
* [[Jastreb]] 
* [[Vodosjeci]] 
* [[Strigopidae]] 
* [[Čigre]] 
* [[Američki bukavac]] 
* [[Crveno-modra ara]] 
* [[Kakadui]] 
* [[Tukani]] 
* [[Svračci]] 
* [[Phaethontidae]] 
* [[Nimfa (ptica)]] 
* [[Kljunorošci]] 
* [[Guarauna]] 
* [[Velika rujnica]] 
* [[Kratkoprsti kobac]] 
* [[Dugorepa sjenica]] 
* [[Šljuke sjemenjarke]] 
* [[Mala njorka]] 
* [[Smeđi kivi]] 
* [[Neomorphinae]] 
* [[Botaurinae]] 
* [[Južnoamerički bukavac]] 
* [[Češljugar]] 
* [[Crkavica]] 
* [[Kostoberina]] 
* [[Lisasta guska]] 
* [[Veliki pomornik]] 
* [[Patka lastarka]] 
* [[Utva]] 
* [[Planinska ševa]] 
* [[Eja strnjarica]] 
* [[Nandu]] 
* [[Gusjenicojedi]] 
* [[Dugorepe sjenice]] 
* [[Bluna]] 
* [[Velika čaplja]] 
* [[Mala prutka]] 
* [[Patka kreketaljka]] 
* [[Kukuvije]] 
* [[Šumski pupavci]] 
* [[Pilari]] 
* [[Čaplja govedarica]] 
* [[Vijoglav]] 
* [[Žako]] 
* [[Pomornici]] 
* [[Dromah]] 
* [[Todiji]] 
* [[Zlatovrane]] 
* [[Kukavičja modrivrana]] 
* [[Dolinske modrivrane]] 
* [[Pčelarice]]
* [[Vodeni vodomari]] 
* [[Vodomari dupljaši]] 
* [[Šarenoglava patka]] 
* [[Žunice]] 
* [[Bradonjice]] 
* [[Čiope]] 
* [[Cvjetne ptice]] 
* [[Ševe]] 
* [[Brljci]] 
* [[Medosasi]] 
* [[Obični ćuk]]
* [[Neornithes]]
* [[Harpija (ptica)]]
{{div col end}}

== Gljive ==
{{div col}}
* [[Vještičino srce]] 
* [[Rujnica]] 
* [[Vukovo meso]] 
* [[Đurđevača]] 
* [[Smrčci]] 
* [[Vrganj]]
* [[Baršunasta panjevčica]] 
* [[Maglenka]] 
* [[Djevojačka krasnica]] 
* [[Zlatna krasnica]] 
* [[Crvena krasnica]] 
* [[Modrikača]] 
* [[Zelenka]] 
* [[Kraljevka]] 
* [[Jablanovača]] 
* [[Žućkasta pupavka]] 
* ''[[Amanita]]''
* [[Klobuk (gljiva)]] 
* [[Mikologija]] 
* [[Himenij]] 
* [[Stručak]] 
* [[Otisak spora]] 
* [[Micetizam]] 
* [[Jestiva gljiva]]
* [[Nematofagna gljiva]]
{{div col end}}

== Biljke ==
{{div col}}
* [[Paludarij]]
* [[Vrt u boci]]
* [[Wardova kutija]]
* [[Orhidelirij]]
* [[Pteridomanija]]
* ''[[The Ferns of Great Britain and Ireland]]''
* [[Otiskivanje prirode]]
* ''[[Peristeria elata]]''
* ''[[Sterculia apetala]]''
* [[Graminoid]]
* [[Širokolisna zeljasta biljka]]
* [[Potporni korijen]]
* [[Miješak]]
* [[Podrast]]
* [[Biljni sok]]
{{div col end}}

== Životinje ==
{{div col}}
* [[Pirka]] 
* [[Tasmanski vrag]] 
* [[Vitoroga antilopa]] 
* [[Afrički mravojed]] 
* [[Rakun]]
* [[Crveni panda]]
* [[Snježni leopard]]
* [[Vicenteova otrovna žaba]]
* ''[[Stephanolepis hispidus]]''
* ''[[Tachyspiza virgata]]''
* ''[[Odocoileus]]''
* [[Morski puž]]
* [[Patuljasti troprsti ljenjivac]]
* [[Terarij]]
* [[Grabežljiva riba]]
* [[Knidosak]]
* [[Unkenrefleks]]
* [[Mikrofauna]]
* [[Jazbina (životinje)]]
* [[Cerate]]
{{div col end}}

== Ekologija ==
{{div col}}
* [[Fauna Australije]]
* [[Fauna Škotske]]
* [[Megafauna]] 
* [[Šuma kelpa]] 
* [[Neritička zona]] 
* [[Pelagijska zona]] 
* [[Planinski travnjaci i šikare]] 
* [[Širokolisne i mješovite šume umjerenih predjela]] 
* [[Mediteranske šume i šikare]] 
* [[Tropske i subtropske vlažne širokolisne šume]] 
* [[Pustinje i vegetacija sušnih oblasti]] 
* [[Tropski i subtropski travnjaci, savane i šikare]] 
* [[Hladni izvori]] 
* [[Hidrotermalni izvori]] 
* [[Koraljni greben]] 
* [[Dužina od njuške do otvora]]
* [[Osteološki korelat]]
* [[Meristika]]
* [[Generalističke i specijalističke vrste]]
* [[Kozmopolitska rasprostranjenost]]
* [[Areal kretanja]]
* [[Hipoteza o oslobađanju mezopredatora]]
* [[Ekološko oslobađanje]]
* [[Sesilnost]]
* [[Bioerozija]]
* [[Vodni stres]]
* [[Raspon nelimitirajuće dostupnosti vode]]
* [[Raspoloživi vodni kapacitet]]
* [[Tačka trajnog venuća]]
* [[Kontinuum tlo–biljka–atmosfera]]
* [[Arborealno kretanje]]
* [[Fosorijalna životinja]]
* [[Aerobna digestija]]
* [[Hipoteza o oslobađanju od neprijatelja]]
* [[Kurzorijalna životinja]]
* [[Hipoteza gradijenta stresa]]
* [[Brahijacija]]
{{div col end}}

== Evolucija ==
{{div col}}
* [[Dubokomorski gigantizam]] 
* [[Otočna patuljastost]] 
* [[Disgenika]]
* [[Evolutivna zamka]]
* [[Ekološka zamka]]
* [[Perceptivna zamka]]
* [[Evolutivna radijacija]]
* [[Neadaptivna radijacija]]
* [[Neekološka specijacija]]
* [[Biološka tamna materija]]
* [[Mezozojsko-kenozojsko širenje]]
* [[Hipoteza o Crvenom kralju]]
* [[Kontinuum mutualizma i parazitizma]]
* [[Fenotipski disparitet]]
* [[Evolutivna utrka u naoružanju]]
{{div col end}}

== Razno ==
{{div col}}
* [[Dinosaur Planet]]
* [[Šetnja s dinosaurima]]
* [[Šetnja s čudovištima]]
* [[Šetnja sa zvijerima]]
* [[Šetnja s pećinskim ljudima]]
* [[Ljuba]]
* [[Život na Marsu]]
* [[Davorin Popović]]
* [[Frutiger Aero]]
* [[Blobjekt]]
* [[Solarpunk]]
* [[Ahilova peta]]
* [[Y2K]]
* [[Biopunk]]
* [[Populuxe]]
* [[Raygun Gothic]]
* [[Visoka tehnologija]]
* [[Ludi naučnik]]
* [[Mikoheterotrofija]]
* [[Anautogenija]]
* [[Vitelogeneza]]
* [[Izolecitalna jajna ćelija]]
* [[Telolecitalna jajna ćelija]]
* [[Centrolecitalna jajna ćelija]]
* [[Pasteurova tačka]]
* [[Pasteurov efekat]]
* [[Bazen L'Atalante]]
* [[Mikroaerofil]]
* [[Aerotolerantni anaerob]]
* [[Canfieldov okean]]
* [[Crveni rub]]
* [[Rana Zemlja]]
* [[Hipoteza o ljubičastoj Zemlji]]
* [[Fotopigment]]
* [[Primarna atmosfera]]
* [[Sjenovita biosfera]]
* [[Aerobni organizam]]
* [[Obligatni aerob]]
* [[Kinetotrof]]
* [[Superokean]]
* [[Suessov efekat]]
* [[Lava planeta]]
* [[Vinogradskijev stupac]]
* [[Koraljni pijesak]]
* [[Zvjezdani vjetar]]
* [[Zvjezdana korona]]
* [[Fotosintetski pigment]]
* [[Mjehur zvjezdanog vjetra]]
* [[Fakultativno anaerobni organizam]]
* [[Epaksijalni i hipaksijalni mišići]]
* [[Sekundarna atmosfera]]
{{div col end}}

== Ekstremofili ==
{{div col}}
* [[Kapnofil]]
* [[Acidofil]]
* [[Hipolit (ekstremofil)]]
* [[Lipofilna bakterija]]
* [[Litofil]]
* [[Metalotolerantni organizam]]
* [[Osmofil]]
* [[Psamofil]]
{{div col end}}

== Biološka pravila ==
{{div col}}
* [[Biološka ograničenja]]
* [[Carrierovo ograničenje]]
{{div col end}}

== Termoregulacija kod životinja ==
{{div col}}
{{div col end}}

== Slušni aparati ==
{{div col}}
* [[Slušni aparat za dugotrajno nošenje]]
* [[Indeks kvalitete govora slušnog aparata]]
{{div col end}}

== Načini ishrane ==
{{div col}}
* [[Arahnofagija]]
* [[Kukcojed]] 
* [[Oofagija]]
* [[Avivor]]
* [[Entomofagija]]
* [[Ksilofagija]]
* [[Mizocitoza]]
* [[Mikrobivornost]]
* [[Bakterivor]]
* [[Saprofagija]]
* [[Tanatofag]]
* [[Mukofagija]]
* [[Vermivor]]
* [[Florivor]]
* [[Hipokarnivor]]
* [[Hiperkarnivor]]
* [[Spongivor]]
* [[Folivor]]
* [[Ksenofagija]]
* [[Graminivor]]
* [[Pedofagija]]
* [[Razlagač]]
* [[Geofagija]]
* [[Vršni predator]]
* [[Ofiofagija]]
* [[Nektarivor]]
* [[Interakcije potrošača i resursa]]
* [[Saprotrofna ishrana]]
* [[Holozojska ishrana]]
* [[Heterotrofna ishrana]]
* [[Lepidofagija]]
* [[Piscivor]]
* [[Hematofagija]]
* [[Mirmekofagija]]
* [[Koraljivor]]
* [[Gljiva mesožderka]]
* [[Oligofagija]]
* [[Fotoautotrof]]
* [[Durofagija]]
* [[Litoautotrof]]
* [[Moluskivori]]
* [[Placentofagija]]
* [[Predacija jaja]]
* [[Ljudožderna životinja]]
* [[Odvikavanje od dojenja]]
* [[Frugivori]]
* [[Predacija sjemena]]
* [[Melivorija]]
{{div col end}}

== Videoigre i sl. ==
{{div col}}
* ''[[Skateboard Park Tycoon]]''
* ''[[Plant Tycoon]]''
* ''[[Fish Tycoon]]''
* ''[[Feeding Frenzy 2]]''
* ''[[Feeding Frenzy]]''
* ''[[Big Kahuna Reef]]''
* ''[[Ricochet Lost Worlds]]''
* ''[[Virtual Villagers]]''
* ''[[Dino Island]]''
* ''[[Zoo Tycoon 2]]''
* ''[[Brother Bear (videoigra)]]''
* ''[[Tarzan (videoigra)]]''
* ''[[Atlantis Underwater Tycoon]]''
* ''[[School Tycoon]]''
* ''[[Diner Dash]]''
* ''[[Ratatouille (videoigra)]]''
* ''[[Madagascar (videoigra)]]''
* ''[[Age of Mythology]]''
* ''[[Tribal Trouble]]''
* ''[[ThinkTanks]]''
* ''[[Hugo: Bukkazoom!]]''
* ''[[Mall Tycoon]]''
* ''[[Bliss (fotografija)]]''
* ''[[Moon Tycoon]]''
* ''[[Deep Sea Tycoon]]''
* ''[[So Blonde]]''
* ''[[Ankh (videoigra)]]''
* ''[[Red Moon Desert]]''
* ''[[RimWorld]]''
* ''[[Spy Fox 2: &quot;Some Assembly Required&quot;]]''
* ''[[The Oregon Trail (1985)]]''
* ''[[Alien Hominid]]''
{{div col end}}

== Kultura i historija ==
{{div col}}
* Sažetak novela Dekamerona (uklopljeno u [[Dekameron]])
* [[Ezopove basne]]
* [[Faust]]
* [[Childe Harold's Pilgrimage]]
* [[Nauka u renesansi]]
* [[Visoki srednji vijek]]
* [[Srednjovjekovno domaćinstvo]]
* [[Demografija srednjeg vijeka]]
* [[Kriza kasnog srednjeg vijeka]]
* [[Renesansa 12. vijeka]]
* [[Kasni srednji vijek]]
* [[Srednjovjekovna književnost]]
* ''[[Livre des Merveilles du Monde]]''
* [[Saski ratovi]]
* [[Velika glad 1315–1317]]
* [[Makedonska renesansa]]
* [[Makedonska umjetnost (bizantska)]]
* [[Pariški psaltir]]
* [[Sedmi križarski rat]]
* [[Peti križarski rat]]
* [[Šesti križarski rat]]
* [[Aleksandrijski križarski rat]]
* [[Pastirski križarski rat (1251)]]
* [[Pastirski križarski rat (1320)]]
* [[Bosanski križarski rat]]
* [[Prvi švedski križarski rat]]
* [[Treći švedski križarski rat]]
* [[Drugi švedski križarski rat]]
* [[Norveški križarski rat]]
* [[Vojni pohod na Baleare 1113–1115]]
* [[Berberski križarski rat]]
* [[Deveti križarski rat]]
* [[Osmanska invazija Otranta]]
* [[Varninski križarski rat]]
* [[Križarski rat 1197]]
* [[Vendski križarski rat]]
* [[Mletački križarski rat]]
* [[Sjeverni križarski ratovi]]
* [[Savojski križarski rat]]
* [[Sijenska škola]]
* [[Bolonjska škola]]
* [[Lukanska škola]]
* [[Ferarska škola]]
* [[Firentinska škola]]
* [[Barunski križarski rat]]
* [[Livonski križarski rat]]
* [[Livonska rimovana hronika]]
* [[Prvi novgorodski ljetopis]]
* [[Hronika Henrika od Livonije]]
* [[Trgovačka ruta od Varjaga do Grka]]
* [[Despenserov križarski rat]]
* [[Šansonijer]]
* [[Pergaminho Sharrer]]
* [[Cancioneiro da Vaticana]]
* [[Cancioneiro da Biblioteca Nacional]]
* ''[[Il Canzoniere]]''
* [[Düsseldorfska slikarska škola]]
* [[Evropski dan sjećanja na žrtve svih totalitarnih i autoritarnih režima]]
* [[Froissartove Hronike]]
* [[Fridrihovski rokoko]]
* [[Zapadno slikarstvo]]
* [[Trgovačka ruta Volga]]
* [[Grčki učenjaci u renesansi]]
* [[Novo učenje]]
* [[Popis renesansnih humanista]]
* [[Renesansni humanizam]]
* [[Dolce Stil Novo]]
* [[Flamansko slikarstvo]]
* [[Holandsko i flamansko renesansno slikarstvo]]
* [[Renesansni latinski jezik]]
* [[Renesansni humanizam u Sjevernoj Evropi]]
* [[Lublinska renesansa]]
* [[Španska renesansa]]
* [[Engleska renesansa]]
* [[Normanski i srednjovjekovni London]]
* [[London u periodu Tudora]]
* [[London u periodu Stuarta]]
* [[London u 18. vijeku]]
* [[Talijanska renesansa]]
* [[Francuska renesansa]]
* [[De humani corporis fabrica]]
* [[Njemačka renesansa]]
* [[Renesansa u Nizozemskim]]
* [[Portugalska renesansa]]
* [[Poljska renesansa]]
* [[Belle Époque]]
* [[Dekadentni pokret]]
* [[Vesele devedesete]]
* [[Mašinsko doba]]
* [[Edisonada]]
* [[Robinzonada]]
* ''[[Le Temps]]''
* [[Miletska priča]]
{{div col end}}

== Jules Verne ==
{{div col}}
* ''[[Un prêtre en 1839]]''
* ''[[Le Testament d'un excentrique]]''
* ''[[L'École des Robinsons]]''
* ''[[Un hivernage dans les glaces]]''
* ''[[Une ville flottante]]''
* ''[[Put oko svijeta za osamdeset dana]]''
* ''[[Un drame au Mexique]]''
* ''[[Un drame dans les airs]]''
* ''[[Voyages et Aventures du capitaine Hatteras]]''
* ''[[L'Étonnante Aventure de la Mission Barsac]]''
* ''[[Le Phare du bout du monde]]''
* ''[[L'Invasion de la mer]]''
* ''[[Maître Zacharius ou l'horloger qui avait perdu son âme, tradition genevoise]]''
* ''[[Les Confessions]]''
* ''[[Mathias Sandorf]]''
* ''[[De la Terre à la Lune]]''
* ''[[Autour de la Lune]]''
* ''[[Robur-le-Conquérant]]''
* ''[[Voyage à reculons en Angleterre et en Ecosse]]''
* ''[[Seconde patrie]]''
* ''[[Paris au XXe siècle]]''
* ''[[Michel Strogoff]]''
* ''[[L'Île mystérieuse]]''
* ''[[Face au drapeau]]''
* ''[[Le Pays des fourrures]]''
* ''[[Aventures de trois Russes et de trois Anglais dans l'Afrique australe]]''
* ''[[La Jangada - Huit Cents lieues sur l'Amazone]]''
* ''[[Le Rayon vert]]''
* ''[[Kéraban-le-têtu]]''
* ''[[L’Archipel en feu]]''
* ''[[Un Billet de loterie]]''
* ''[[Le Chemin de France]]''
* ''[[César Cascabel]]''
* ''[[Mistress Branican]]''
* ''[[Le Château des Carpathes]]''
* ''[[Claudius Bombarnac]]''
* ''[[Clovis Dardentor]]''
* ''[[Le Superbe Orénoque]]''
* ''[[Le Village aérien]]''
* ''[[Les Histoires de Jean-Marie Cabidoulin]]''
* ''[[Les Frères Kip]]''
* ''[[Bourses de voyage]]''
* ''[[Un drame en Livonie]]''
* ''[[Maître du monde]]''
* ''[[Martin Paz]]''
* ''[[Le Comte de Chanteleine]]''
* ''[[Les forceurs de blocus]]''
* ''[[Une ville idéale]]''
* ''[[Les Révoltés de la Bounty]]''
* ''[[Gil Braltar]]''
* ''[[L'Éternel Adam]]''
* ''[[L’Agence Thompson et Co]]''
* ''[[La Chasse au météore]]''
* ''[[Le Pilote du Danube]]''
* ''[[Les naufragés du &quot;Jonathan&quot;]]''
* ''[[Le Secret de Wilhelm Storitz]]''
* ''[[Le Docteur Ox]]''
* [[Verneova erupcija]]
* [[Michel Verne]]
* ''[[La maison à vapeur]]''
* ''[[Le Volcan d'or]]''
* ''[[Les Tribulations d'un Chinois en Chine]]''
* ''[[Les Indes noires]]''
* ''[[L'Étoile du sud]]''
* ''[[Nord contre Sud]]''
* ''[[Famille-sans-nom]]''
* ''[[Sans dessus dessous]]''
* ''[[Mirifiques Aventures de Maître Antifer]]''
* ''[[Le Sphinx des glaces]]''
* ''[[Frritt-Flacc]]''
* ''[[La Journée d’un journaliste américain en 2889]]''
* ''[[Le Chancellor: Journal du passager J.-R. Kazallon]]''
* ''[[Deux ans de vacances]]''
* ''[[Les Cinq cents millions de la Bégum]]''
* ''[[L'Île à hélice]]''
* ''[[Une fantaisie du docteur Ox]]''
* ''[[Hector Servadac]]''
* ''[[P'tit-Bonhomme]]''
* ''[[Voyage à travers l'impossible]]''
* ''[[Voyages extraordinaires]]''
* [[Kulturološki utjecaj Julesa Vernea]]
{{div col end}}

== Prethistorija ==
{{div col}}
* ''[[Gojirasaurus]]'' 
* ''[[Coelophysis]]'' 
* ''[[Deinocheirus]]'' 
* ''[[Gallimimus]]'' 
* ''[[Ornithomimus]]'' 
* ''[[Staurikosaurus]]'' 
* ''[[Eoraptor]]'' 
* ''[[Dilophosaurus]]'' 
* ''[[Ceratosaurus]]'' 
* ''[[Abelisaurus]]'' 
* ''[[Carnotaurus]]'' 
* ''[[Piatnitzkysaurus]]'' 
* ''[[Oviraptor]]'' 
* [[Saurischia]] 
* [[Teropodi]] 
* ''[[Deinonychus]]'' 
* ''[[Spinosaurus]]'' 
* [[Fiziologija dinosaura]] 
* ''[[Scipionyx]]'' 
* ''[[Microraptor]]'' 
* [[Sauropodomorfi]] 
* ''[[Achillobator]]'' 
* ''[[Mahakala]]'' 
* [[Dromeosauridi]] 
* [[Oviraptoridi]] 
* [[Tireofori]] 
* ''[[Pisanosaurus]]'' 
* [[Dilofosauridi]] 
* [[Ceratosauri]]
* [[Ankilosauri]]
* [[Hadrosauridi]]
* [[Celurosauri]]
* ''[[Edmontosaurus]]''
* ''[[Eustreptospondylus]]''
* ''[[Shuvuuia]]''
* ''[[Dromaeosaurus]]''
* [[Kompsognatidi]]
* [[Ornitopodi]]
* ''[[Ouranosaurus]]''
* [[Celofisoidi]]
* [[Alosauroidi]]
* [[Abelisauridi]]
* [[Terizinosauri]]
* ''[[Dilong]]''
* ''[[Troodon]]''
* ''[[Compsognathus]]''
* ''[[Pelecanimimus]]''
* ''[[Unenlagia]]''
* ''[[Ornitholestes]]''
* ''[[Therizinosaurus]]''
* ''[[Caudipteryx]]''
* ''[[Bambiraptor]]''
* ''[[Alvarezsaurus]]''
* [[Ornitomimosauri]]
* [[Deinonihosauri]]
* ''[[Hesperornis]]''
* ''[[Avimimus]]''
* ''[[Mei]]''
* [[Spinosauridi]]
* ''[[Velociraptor]]''
* [[Alvarezsauridi]]
* [[Maniraptoriformi]]
* [[Hererasauridi]]
* ''[[Sinornithosaurus]]''
* [[Celuridi]]
* [[Dromeosaurini]]
* [[Trudontidi]]
* ''[[Dryosaurus]]''
* ''[[Heterodontosaurus]]''
* [[Iguanodonti]]
* ''[[Camptosaurus]]''
* ''[[Corythosaurus]]''
* ''[[Hypsilophodon]]''
* ''[[Othnielosaurus]]''
* ''[[Tenontosaurus]]''
* ''[[Orodromeus]]''
* [[Pterosauri]]
* [[Pahicefalosauri]]
* ''[[Pachycephalosaurus]]''
* ''[[Dracorex]]''
* ''[[Stegoceras]]''
* ''[[Prenocephale]]''
* ''[[Maiasaura]]''
* ''[[Homalocephale]]''
* ''[[Edmontonia]]''
* ''[[Polacanthus]]''
* ''[[Sauropelta]]''
* [[Nodosauridi]]
* ''[[Nodosaurus]]''
* ''[[Minmi]]''
* [[Ankilosauridi]]
* ''[[Antarctopelta]]''
* ''[[Mymoorapelta]]''
* ''[[Gastonia]]''
* ''[[Minotaurasaurus]]''
* ''[[Ankylosaurus]]''
* ''[[Dyoplosaurus]]''
* ''[[Euoplocephalus]]''
* ''[[Scelidosaurus]]''
* [[Stegosauri]]
* [[Ceratopsi]]
* ''[[Parksosaurus]]''
* ''[[Huayangosaurus]]''
* ''[[Hesperosaurus]]''
* ''[[Wuerhosaurus]]''
* ''[[Tuojiangosaurus]]''
* ''[[Kentrosaurus]]''
* ''[[Tsintaosaurus]]''
* ''[[Olorotitan]]''
* ''[[Shantungosaurus]]''
* ''[[Hypacrosaurus]]''
* ''[[Gryposaurus]]''
* ''[[Prosaurolophus]]''
* ''[[Saurolophus]]''
* ''[[Postosuchus]]''
* ''[[Doedicurus]]''
* ''[[Dinofelis]]''
* ''[[Megaloceros]]''
* ''[[Megatherium]]''
* ''[[Hyaenodon]]''
* ''[[Deinotherium]]''
* ''[[Archaeotherium]]''
* ''[[Chalicotherium]]''
* ''[[Scutellosaurus]]''
* ''[[Othnielia]]''
* ''[[Micropachycephalosaurus]]''
* ''[[Titanoceratops]]''
* [[Anurognatidi]]
* [[Dimorfodontidi]]
* [[Ramforinkidi]]
* [[Aždarkidi]]
* [[Ornitokajridi]]
* [[Pteranodontidi]]
* [[Tapežaridi]]
* ''[[Moeritherium]]''
* ''[[Eudimorphodon]]''
* ''[[Sordes]]''
* ''[[Tapejara]]''
* ''[[Sharovipteryx]]''
* ''[[Propalaeotherium]]''
* ''[[Ambulocetus]]''
* ''[[Pakicetus]]''
* ''[[Anurognathus]]''
* ''[[Dorudon]]''
* ''[[Rodhocetus]]''
* [[Ambulocetidi]]
* [[Remingtonocetidi]]
* [[Bazilosauridi]]
* ''[[Jeholopterus]]''
* ''[[Dimorphodon]]''
* [[Dinocefali]]
* [[Terapsidi]]
* [[Anteosauri]]
* [[Biarmosuki]]
* [[Gorgonopsi]]
* [[Tetanure]]
* ''[[Monolophosaurus]]''
* [[Arheoceti]]
* ''[[Dorygnathus]]''
* ''[[Buitreraptor]]''
* [[Protocetidi]]
* ''[[Kutchicetus]]''
* ''[[Remingtonocetus]]''
* ''[[Hatzegopteryx]]''
* [[Pakicetidi]]
* ''[[Quetzalcoatlus]]''
* ''[[Ornithocheirus]]''
* ''[[Tropeognathus]]''
* ''[[Macrauchenia]]''
* ''[[Pteranodon]]''
* ''[[Maiacetus]]''
* ''[[Protocetus]]''
* ''[[Paraceratherium]]''
* ''[[Anhanguera]]''
* ''[[Tupuxuara]]''
* ''[[Nyctosaurus]]''
* ''[[Homo gautengensis]]''
* ''[[Ardipithecus]]''
* ''[[Paranthropus]]''
* ''[[Homo heidelbergensis]]''
* ''[[Homo floresiensis]]''
* ''[[Australopithecus]]''
* ''[[Australopithecus bahrelghazali]]''
* ''[[Australopithecus garhi]]''
* ''[[Australopithecus anamensis]]''
* ''[[Paranthropus aethiopicus]]''
* ''[[Paranthropus robustus]]''
* ''[[Paranthropus boisei]]''
* [[Rane ljudske migracije]]
* [[Ichthyostegalia]]
* [[Paleoantropologija]]
* ''[[Pterodactylus]]''
* [[Hipoteza o multiregionalnom porijeklu modernog čovjeka]]
* ''[[Cearadactylus]]''
* ''[[Geosternbergia]]''
* [[Pterodaktiloidi]]
* [[Ramforinkoidi]]
* ''[[Pterodaustro]]''
* ''[[Arambourgiania]]''
* ''[[Campylognathoides]]''
* ''[[Pterorhynchus]]''
* ''[[Coloborhynchus]]''
* ''[[Istiodactylus]]''
* ''[[Ludodactylus]]''
* ''[[Preondactylus]]''
* ''[[Peteinosaurus]]''
* ''[[Angustinaripterus]]''
* ''[[Bellubrunnus]]''
* ''[[Sericipterus]]''
* ''[[Scaphognathus]]''
* [[Popis rodova pterosaura]]
* ''[[Aerotitan]]''
* ''[[Amblydectes]]''
* ''[[Aerodactylus]]''
* [[Popis rodova dinosaura]]
* ''[[Bakonydraco]]''
* ''[[Ctenochasma]]''
* ''[[Cycnorhamphus]]''
* ''[[Dsungaripterus]]''
* ''[[Feilongus]]''
* ''[[Germanodactylus]]''
* ''[[Gnathosaurus]]''
* ''[[Zhejiangopterus]]''
* ''[[Tupandactylus]]''
* ''[[Thalassodromeus]]''
* ''[[Rhamphorhynchus]]''
* ''[[Sinopterus]]''
* ''[[Ningchengopterus]]''
* [[Klasifikacija dinosaura]]
* ''[[Nemicolopterus]]''
* ''[[Liaoningopterus]]''
* ''[[Lonchodectes]]''
* ''[[Nurhachius]]''
* ''[[Noripterus]]''
* ''[[Haopterus]]''
* [[Filogenija pterosaura]]
* [[Alosauridi]]
* [[Terizinosauridi]]
* [[Plateosauridi]]
* [[Ceratosauridi]]
* [[Abelisauri]]
* ''[[Homo naledi]]''
* [[Efekat recentnosti]]
* [[Signor-Lippsov efekat]]
* [[Jaz sauropoda]]
{{div col end}}</text>
      <sha1>p4x2053opk54wztd8emz5emmxziwkvq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Veles (razvrstavanje)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>122387</id>
    <revision>
      <id>42607260</id>
      <parentid>42443609</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T20:33:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SrpskiAnonimac</username>
        <id>101643</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>42607260</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="245" sha1="kjtf87wx0gh8jwonfastqwy6yy07eg5" xml:space="preserve">'''Veles''' može biti:

* [[Veles]], grad i sjedište istoimene opštine u Sjevernoj Makedoniji.
* [[Opština Veles]], opština u Sjevernoj Makedoniji.
* [[Veles (mitologija)]], slavenski bog zemlje, voda i podzemnog svijeta.

{{razvrstavanje}}</text>
      <sha1>kjtf87wx0gh8jwonfastqwy6yy07eg5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Velebit</title>
    <ns>0</ns>
    <id>126730</id>
    <revision>
      <id>42607251</id>
      <parentid>42605285</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T17:50:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Carsten Steger</username>
        <id>165163</id>
      </contributor>
      <comment>Poništena izmjena [[Special:Diff/42605285|42605285]] korisnika [[Special:Contributions/Carsten Steger|Carsten Steger]] ([[User talk:Carsten Steger|razgovor]])</comment>
      <origin>42607251</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9921" sha1="4nrwwwsgde151u32k6at00v3mpnqq84" xml:space="preserve">{{Ostale upotrebe}}
{{Infokutija planina
| ime                = Velebit
| slika              = Velebit.jpg
| Opis slike         = Pogled na Velebit s primorske strane otkriva tek naizgled geografski slabo razvedenu planinu 
| Visina             = [[Vaganski vrh]] - 1757  
| Država / Pokrajina = {{flagcountry|HRV}}
| Dio gorja          = [[Dinaridi]]
| Kordinate          = {{Coord|44.533|15.233|region:HR_type:mountain|display=inline,title|format=dms}}
| Prvi uspon         = 
| Najlakša staza      =  [[Premužićeva staza]]
| Planinarski domovi = Planinarski dom „Zavižan“&lt;br /&gt;Planinarski dom u Ravnom dabru&lt;br /&gt;Planinarski dom „Prpa“&lt;br /&gt;Planinarski dom „Paklenica“ (Borisov dom)
| Najbliži gradovi   = [[Senj]]&lt;br /&gt;[[Otočac]] &lt;br /&gt;[[Gospić]] &lt;br /&gt;[[Karlobag]]&lt;br /&gt; [[Starigrad]]
| Starost            = [[Mezozoik]]
| Ostali vrhovi      =  [[Vučjak (Velebit)|Vučjak]] (1644 m)&lt;br /&gt;[[Veliki Zavižan]] (1676 m)&lt;br /&gt;[[Mali Rajinac]] 1699 m&lt;br /&gt;[[Gromovača]] (1676 m)&lt;br /&gt;[[Crikvena]] (1641 m)&lt;br /&gt;[[Veliki Kozjak]] (1629 m) &lt;br /&gt;[[Zečjak]] (1622 m)&lt;br /&gt;[[Šatorina]] (1624 m)&lt;br /&gt;[[Bačić kuk]] (1304 m)&lt;br /&gt;[[Kiza]] (1214 m)&lt;br /&gt;[[Veliki Sadikovac]] (1286 m)&lt;br /&gt;[[Visočica (Velebit)|Visočica]] (1619 m)&lt;br /&gt;[[Badanj]] (1638 m)&lt;br /&gt;[[Vaganski vrh]] (1757 m)&lt;br /&gt;[[Sveto brdo]] (1752 m) 
| Top. karta         =  {{Lokacijska karta|Hrvatska|float=right|width=260|label=Velebit|lat=44.35|long=15.50|caption=Pozicija Vaganskog vrha, najvišeg vrha Velebita na karti Hrvatske}}   
}}
[[Datoteka:Paklenica4.jpg|mini|desno|300px|[[Nacionalni park Paklenica]]]]
[[Datoteka:Dosen Dabar.jpg|mini|300px|desno|Udolina Došen Dabar na srednjem Velebitu u općini [[Karlobag]]]]
'''Velebit''' ili '''velebitski masiv''' je najduža (145&amp;nbsp;km), ali po nadmorskoj visini tek četvrta [[planina]] u [[Hrvatska|Hrvatskoj]]. Niži je od planina u [[Dalmatinska zagora|Dalmatinskoj zagori]] - [[Dinara|Dinare]] (1831 m), [[Kamešnica|Kamešnice]] (1809 m) i [[Biokovo|Biokova]] (1762 m). Velebit je širine od 10 do 30&amp;nbsp;km, a površina mu je oko 2200&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;, a najviši vrh [[Vaganski vrh]] (1.757 m). Pripada [[Dinarsko gorje|Dinarskom gorju]].

Pruža se uzduž [[Velebitski kanal|Velebitskog kanala]], dijela [[Jadransko more|Jadranskog mora]], od [[Vratnik (prijevoj)|prijevoja Vratnik]] iznad [[Senj]]a na sjeverozapadu do kanjona rijeke [[Zrmanja|Zrmanje]] na jugoistoku. S kopnene strane ga okružuju [[Gacko polje|Gacko]], [[Ličko polje|Ličko]] i [[Gračačko polje]] s rijekama [[Gacka (rijeka)|Gacka]], [[Lika (rijeka)|Lika]] i [[Otuča]].

U literaturi je uobičajeno da se Velebit dijeli na:
* ''[[Sjeverni Velebit]]'', započinje na prijevoju Vratnik i završava na prijevoju iznad primorskog naselja [[Jablanac]]. Dužine je oko 30&amp;nbsp;km, a najveće širine do 30&amp;nbsp;km.
* ''[[Srednji Velebit]]'', završava na prijevoju [[Baške Oštarije]] preko kojeg vodi cesta [[Karlobag]] &amp;ndash; [[Gospić]]. Dužine je oko 24&amp;nbsp;km, a najveće širine do 20&amp;nbsp;km.
* ''[[Južni Velebit]]'', završava na prijevoju [[Mali Alan]], na staroj cesti koja spaja [[Obrovac]] i [[Lovinac]]. Dužine je oko 46&amp;nbsp;km, a najmanje širine oko 10&amp;nbsp;km.
* ''[[Jugoistočni Velebit]]'', započinje na istom prijevoju, a završava uz kanjon rijeke Zrmanje. Dužine je oko 40&amp;nbsp;km.

Takva podjela se zasniva na [[Geografija|geografskim]], morfološkim, [[reljef]]nim i biološkim posebnostima pojedinih velebitskih dijelova. Crte podjele idu duž prijevoja, preko kojih ceste spajaju unutrašnjost s priobaljem.

Cijelo područje planine zaštićeno je kao [[park prirode]], a [[Nacionalni park Sjeverni Velebit|Sjeverni Velebit]] i [[Nacionalni park Paklenica|Paklenica]] su proglašeni [[Hrvatski nacionalni parkovi i parkovi prirode|nacionalnim parkovima]]. Unutar NP Sjeverni Velebit nalazi se i posebno zaštićeni strogi rezervat Hajdučki i Rožanski kukovi.

Najpoznatija biljna endemska vrsta je [[velebitska degenija]] (''Degenia velebitica'') iz obitelji krstašica, prikazana na naličju kovanice od 50 [[lipa (novac)|lipa]] (prvi ju je opisao i klasificirao [[Botanika|botaničar]] [[Arpad Degen]] te je i po njemu dobila ime). Na Velebitu se nalaze i najdublji [[speleologija|speleološki]] objekti u Hrvatskoj: trodijelna &quot;[http://public.srce.hr/speleo/hrv/lukinaj.html Lukina jama] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060428073106/http://public.srce.hr/speleo/hrv/lukinaj.html |date=2006-04-28 }}&quot; duboka je 1.392 m (od visine 1.436 m do dubine od 81 m n/m), a &quot;[http://public.srce.hr/speleo/hrv/slovacka.html Slovačka jama] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060810075557/http://public.srce.hr/speleo/hrv/slovacka.html |date=2006-08-10 }}&quot; 1.320 m.

Za [[Planinarstvo|planinare]] je na Velebitu uređeno mnogo [[Markacija|markiranih]] staza i puteva, koji uzdužno i poprečno povezuju okolna mjesta i [[Planinarski dom|planinarske domove]] na planini. Po svojoj posebnosti, uređenosti i posjećenosti nužno je spomenuti [[Premužićeva staza|Premužićevu stazu]] koja je građena između dva svjetska rata, a povezuje [[Planinarski dom Zavižan]], preko [[Veliki Alan|Velikog Alana]] s [[Oštarijska vrata|Oštarijskim vratima]]; tj. prolazi uzdužno [[Sjeverni Velebit|Sjevernim]] i [[Srednji Velebit|Srednjim Velebitom]].

Velebit je zbog svoje veličanstvenosti jedan od hrvatskih narodnih simbola; pojavljuje se u domoljubnoj pjesmi &quot;[[Vila Velebita]]&quot;.

Planina predstavlja značajnu prepreku u komunikaciji sjeverne i južne Hrvatske. Uz Vratnik (698 m), najvažniji prijevoji preko kojih su sagrađene ceste su [[Oštarijska vrata]] (928 m) između [[Gospić]]a i [[Karlobag]]a i [[Prezid]] (766 m) između [[Gračac]]a i [[Obrovac|Obrovca]]. Suvremena cestovna veza kroz Velebit ostvarena je tek [[2003]]. otvaranjem [[tunel Sveti Rok|tunela Sveti Rok]]. Uz obalu podno Velebita prolazi [[Jadranska magistrala]] koja je na tom dijelu poznata po velikom broju zavoja i čestom zatvaranju zbog [[bura|bure]] tijekom zime.

== Vrhovi Velebita ==
* [[Vučjak (Velebit)|Vučjak]] - 1644 m
* [[Veliki Zavižan]] - 1676 m ''Koordinate : {{coord|44|48|08.5|N|14|58|25.2|E|region:HR_type:mountain|display=inline}}''
* [[Mali Rajinac]] - 1699 m ''Koordinate : 44°47’39.6”N 15°00’47.4”E''
* [[Gromovača]] - 1676 m ''Koordinate : 44°46’23.3”N 14°59’03.8”E''
* [[Crikvena]] - 1641 m
* [[Veliki Kozjak]] - 1629 m ''Koordinate : 44°43’59.1”N 15°02’07.6”E''
* [[Zečjak]] - 1622 m ''Koordinate : 44°42’11.4”N 14°59’21.2”E''
* [[Šatorina]] -1624 m ''Koordinate : 44°38’51.8”N 15°02’54.4”E''
* [[Bačić kuk]] - 1304 m ''Koordinate : 44°34’45.8”N 15°05’46.0”E''
* [[Kiza]] - 1214 m ''Koordinate : 44°32’54.7”N 15°09’35.2”E''
* [[Veliki Sadikovac]] - 1286 m ''Koordinate : 44°30’18.0”N 15°11’11.2”E''
* [[Visočica (Velebit)|Visočica]] - 1619 m ''Koordinate : 44°25 46.7”N 15°22 17.0”E''
* [[Badanj]] - 1638 m
* [[Vaganski vrh]] - 1757 m ''Koordinate : 44°22’04.0”N 15°30’16.5”E''
* [[Sveto brdo]] - 1752 m ''Koordinate : 44°19’43.0”N 15°34’11.0”E''
* [[Crnopac]] - 1402 m ''Koordinate :N 44° 15’ 7.3’’ E 15° 50’ 11.6’’

== Zaštita prirode ==
Položaj Velebita, kao i njegova geološka građa, utjecali su na razvoj veoma bogatog i raznolikog živog svijeta. Do sada je registrirano 2700 biljnih vrsta, od kojih čak 78 endemskih. Među endemskim vrstama ističe se glasovita velebitska degenija, a među tercijarnim reliktima hrvatska sibireja. Na području Velebita se gnijezdi velik broj različitih vrsta ptica, a od sisavaca svakako treba spomenuti dvije u Europi ugrožene vrste: smeđi [[medvjed]] i [[vuk]].&lt;ref name=&quot;mingo&quot;&gt;{{Cite web |url=https://mingor.gov.hr/o-ministarstvu-1065/djelokrug/uprava-za-zastitu-prirode-1180/zasticena-podrucja/parkovi-prirode/1196 |title= Parkovi prirode u Hrvatskoj |work=Ministarsvo gospodarstva i održivog razvoja - MINGOR - mingor.gov.hr |accessdate= 9. 10. 2021}}&lt;/ref&gt; 
=== Zaštićena područja ===
* Park prirode Velebit obuhvata najveći dio masiva planine Velebit i dolinu krške rijeke Zrmanje te je površinom najveće [[Zaštićena područja u Hrvatskoj|zaštićeno područje u Republici Hrvatskoj]]. 
* [[nacionalni park Sjeverni Velebit]],
* [[Hajdučki i Rožanski kukovi]], strogi rezervat prirode unutar nacionalnog parka Sjeverni Velebit 
* [[nacionalni park Paklenica]].
* [[Svjetska baština]], [[Bukove prašume|Iskonske bukove šume Karpata i drugih regija Evrope]], Hajdučki i Rožanski kukovi i dijelovi nacionalnog parka Paklenica
* [[Mirila]], [[Premužićeva staza]], [[Štirovača|posebni rezervat Štirovača]]
* Međunarodni rezervat biosfere 1978. god.

Za zaštitu su predložena i ova područja: [[Senjska draga]], [[Nadžak bilo]], [[Mali Rajinac]], [[Veliki Kozjak]], [[Štirovača II]], [[Devčića tavani]], [[Ramino korito]], [[Dobri-bačića kuk]], [[Budakovo brdo]], [[Velinac]] i stablo obične jele. [http://www.sumari.hr/sumlist/200313.pdf#page=107 Šumarski list].

== Poveznice ==
* [[Hrvatske planine]]
* [[Nacionalni park]]
* [[Hrvatski nacionalni parkovi i parkovi prirode]]
* [[Nacionalni park Sjeverni Velebit]]
* [[Premužićeva staza]]
* [[Park prirode Velebit]]
* [[Mirila]]

== Nastanak ==

== Vanjske veze ==
* [http://www.velebit.hr/ Velebit] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070929073323/http://www.velebit.hr/ |date=2007-09-29 }}
* [http://www.plsavez.hr/hr/Velebit?highlight=%28velebit%29/ Velebit na stranicama Hrvatskog planinarskog saveza]{{Dead link|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://www.sumari.hr/sumlist/200313.pdf#page=107 Šumarski list] Z. Španjol, D. Barčić, R. Rosavec: ZAŠTIĆENI DIJELOVI PRIRODE NA VELEBITU, pdf

{{Commonscat}}

[[Kategorija:Velebit| ]]
[[Kategorija:Planine u Hrvatskoj]]
[[Kategorija:Parkovi prirode u Hrvatskoj]]</text>
      <sha1>4nrwwwsgde151u32k6at00v3mpnqq84</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>North Country (film)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>148795</id>
    <revision>
      <id>42607354</id>
      <parentid>42398913</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T11:06:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>42607354</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3247" sha1="5tcsx2qx1vizi21f5zc7sqgyxotbmos" xml:space="preserve">{{Infokutija02 film
| naslov           = North Country
| slika         = NorthCountryPoster.jpg
| image_size     =
| opis        = Originalni poster
| režija      = [[Niki Caro]]
| producent      = [[Nick Wechsler]]
| scenario         = [[Michael Seitzman]]
| based on       = {{Based on|''Class Action''|{{nowrap|Clara Bingham i}} Laura Leedy Gansler}}
| uloge       = [[Charlize Theron]]&lt;br /&gt;[[Frances McDormand]]&lt;br /&gt;[[Richard Jenkins]]&lt;br /&gt;[[Sissy Spacek]]&lt;br /&gt;[[Woody Harrelson]]&lt;br /&gt;[[Sean Bean]]&lt;br /&gt;[[Michelle Monaghan]]&lt;br /&gt;[[Jeremy Renner]]
| muzika          = [[Gustavo Santaolalla]]
| fotografija = [[Chris Menges]]
| montaža        = David Coulson
| distributer    = [[Warner Bros.]]
| premijera       = {{Film date|2005|9|12|[[Toronto International Film Festival|TIFF]]|2005|10|21|df=y}}
| trajanje        = 126 min.
| zemlja        = {{flag|Sjedinjene Države}}
| jezik       = engleski
| budžet         = 30&amp;nbsp;mil. $
| bruto          = 23,624.242 $
| preceded_by    =
| followed_by    =
}}

'''''North Country''''' (preveden kao '''''Sjeverna zemlja''''') je [[sjedinjene Američke Države|američki]] igrani film snimljen 2005. u režiji [[Niki Caro]]. Radnja je inspirirana knjigom ''Class Action'' Clare Bingham i Laure Leedy Gansler koja je, pak, opisivala stvarne događaje vezane uz sudski proces [[Jenson v. Eveleth Taconite Co.]], poznat po tome što je ustanovio nove standarde zaštite od [[seksualno zlostavljanje|seksualnog zlostavljanja]] u američkom pravu. Protagonistica je Josey Aimes (čiji lik tumači [[Charlize Theron]]), koja se, bježeći od nasilnog muža, vraća u rodni grad u [[Minnesota|Minnesoti]] i zapošljava u lokalnom rudniku, ali tamo trpi zlostavljanja i poniženja od svojih [[seksizam|seksističkih]] muških kolega.

Usprkos slabih rezultata na kino-blagajnama i zamjerki da je holivudskom fikcijom pojednostavnio i &quot;zasladio&quot; mnogo mračnije događaje i komplicirani sudski spor, ''North Country'' je primio pohvalne kritike, a niz glumaca je nominiran za prestižne nagrade, uključujući [[Oscar]]e.

== Uloge ==
* [[Charlize Theron|Šarliz Teron]] — Džozi Ejms
* [[Frances McDormand|Franses Makdormand]] — Glori
* [[Sissy Spacek|Sisi Spejsek]] — Alis Ejms
* [[Sean Bean|Šon Bin]] — Kajl
* [[Woody Harrelson|Vudi Harelson]] — Bil Vajt
* [[Ričard Dženkins]] — Hank Ejms
* [[Jeremy Renner|Džeremi Rener]] — Bobi Šarp
* [[Tomas Kertis (glumac)|Tomas Kertis]] — Semi Ejms
* [[Michelle Monaghan|Mišel Monahan]] — Šeri

== Reference ==
{{reflist}}

== Vanjske veze ==
* {{Official website|http://northcountrymovie.warnerbros.com/}}
* {{IMDb title|0395972|North Country}}
* {{rotten-tomatoes|north_country|North Country}}
* {{mojo title|northcountry|North Country}}
* [http://www.sexualharassmentsupport.org/JensonVsEvelethMines.html Jenson Vs. Eveleth Mines and North Country, the true story which served as the basis for the film]
* [http://mynorthcountry.tripod.com About the filming of ''North Country''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200806020247/http://mynorthcountry.tripod.com/ |date=2020-08-06 }}

{{Niki Caro}}

{{Normativna kontrola}}

{{DEFAULTSORT:North Country}}
[[Kategorija:Američki filmovi]]
[[Kategorija:Dramski filmovi]]</text>
      <sha1>5tcsx2qx1vizi21f5zc7sqgyxotbmos</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lauš</title>
    <ns>0</ns>
    <id>152453</id>
    <revision>
      <id>42607253</id>
      <parentid>42403111</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T19:44:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-33963-79</username>
        <id>363178</id>
      </contributor>
      <comment>/* */ Dopuna podataka o stanovništvu</comment>
      <origin>42607253</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2536" sha1="87386knsy9in3vc38ek6uw1s83uwq4y" xml:space="preserve">{{Gradska četvrt
| naziv = Lauš
| slika = Лауш.jpg
| opis_slike = Panorama Lauša
| grad = [[Banja Luka]]
| opština = 
| površina = 
| stanovništvo = 33.342
| stanovništvo_godina = 2013
| gustina = 
| mapa = Banja Luka
| gšir = 44.784
| gduž = 17.1561
}}

'''Lauš''' je jedno od gradskih naselja [[Banja Luka|Banje Luke]] koje je dobilo ime po kamenu Laušu koji se na tom području pronalazio. Na Laušu postoje dvije mjesne zajednice, Lauš I, i Lauš II.Lauš okružuju mjesne zajednice Pobrdje, Paprikovac i Pavlovac.

== Obrazovanje ==
U naselju se nalazi Osnovna škola „Sveti Sava“.&lt;ref name=&quot;Banjaluka: Otvorena dva nova vrtića&quot;&gt;{{cite web |url=http://rtrs.tv/vijesti/vijest.php?id=51848 |title=Banjaluka: Otvorena dva nova vrtića |author= |authorlink= |coauthors= |date=16. 12. 2011. |format= |work= |publisher=Radio-televizija Republike Srpske |pages= |language=sr |archiveurl= |archivedate= |quote= |accessdate=16. 12. 2011. }}&lt;/ref&gt; Pri školi je 16. decembra 2011. otvoreno dječije obdanište.&lt;ref name=&quot;Banjaluka: Otvorena dva nova vrtića&quot;/&gt;

== Saobraćaj ==
Linija 6 javnog prevoza ide sa Lauša do autobuske stanice, prolazeći kroz [[Centar (Banja Luka)|Centar]].

== Sport ==
Naselje je sjedište [[OFK Lauš|omladinskog fudbalskog kluba Lauš]].

== Stanovništvo ==
Prema [[Popis stanovništva 1991. u SFRJ|popisu stanovništva 1991. u SFRJ]], u mjesnoj zajednici Lauš je živjelo 10.910 stanovnika.

{| border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;7&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;margin: 10px 0 10px 25px; background: #f9f9f9; border: 1px #AAA solid; border-collapse: collapse; font-size: 85%; float: center;&quot;
|- style=&quot;background: #E9E9E9&quot;
|colspan =&quot;7&quot; style=&quot;background: bgcolor=&quot;#F28500&quot; | '''MZ Lauš'''&lt;ref name=&quot;Savezni zavod za statistiku SFRJ&quot;&gt;{{Savezni zavod za statistiku SFRJ}}&lt;/ref&gt;
|-
|'''style=&quot;background: bgcolor=&quot;#F5DEB3&quot; | '''godina popisa'''
|'''style=&quot;background: bgcolor=&quot;#C2B280&quot; | '''[[Popis stanovništva 1991. u SFRJ|1991]].'''
|-
| [[Srbi]] 
|8.384 (76,85%) 
|-
| [[Jugoslaveni|Jugosloveni]]
|1.008 (9,24%)
|-
| [[Muslimani (narod)|Muslimani]] 
|587 (5,38%)
|-
| [[Hrvati]]
|413 (3,78%)
|-
| ostali i nepoznato
|518 (4,75%)
|-
|'''style=&quot;background: bgcolor=&quot;#F5DEB3&quot; |'''ukupno'''
|'''10.910'''
|}

== Galerija ==
&lt;gallery&gt;
Datoteka:Hram Sv. Jovana Bogoslova.jpg|Hram svetog Jovana Bogoslova u Laušu
&lt;/gallery&gt;

== Povezano ==
* [[Banja Luka]]

== Reference ==
{{reflist}}

== Vanjske veze ==
{{commonscat|Lauš}}
{{Grad Banja Luka}}

[[Kategorija:Mjesne zajednice na području Banje Luke]]</text>
      <sha1>87386knsy9in3vc38ek6uw1s83uwq4y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>42607254</id>
      <parentid>42607253</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T19:49:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-33963-79</username>
        <id>363178</id>
      </contributor>
      <comment>/* */ Dopuna relevantnih podataka</comment>
      <origin>42607254</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2697" sha1="mlvobmp7hw10xiw77qjk433hozuh70m" xml:space="preserve">{{Gradska četvrt
| naziv = Lauš
| slika = Лауш.jpg
| opis_slike = Panorama Lauša
| grad = [[Banja Luka]]
| opština = 
| površina = 
| stanovništvo = 33.342
| stanovništvo_godina = 2013
| gustina = 
| mapa = Banja Luka
| gšir = 44.784
| gduž = 17.1561
}}

'''Lauš''' je jedno od najvećih gradskih naselja [[Banja Luka|Banje Luke]] koje je dobilo ime po kamenu Laušu koji se na tom području pronalazio. Na Laušu postoje dvije mjesne zajednice, Lauš I, i Lauš II.Lauš okružuju mjesne zajednice Pobrdje, Paprikovac i Pavlovac.Na Laušu se nalaz ambulanta kao i zgrada mjesne opštine i policijska stanica. 

== Obrazovanje ==
U naselju se nalazi Osnovna škola „Sveti Sava“,koja je najveća osnovna škola u Republici Srpskoj sa oko 1.500 đaka.&lt;ref name=&quot;Banjaluka: Otvorena dva nova vrtića&quot;&gt;{{cite web |url=http://rtrs.tv/vijesti/vijest.php?id=51848 |title=Banjaluka: Otvorena dva nova vrtića |author= |authorlink= |coauthors= |date=16. 12. 2011. |format= |work= |publisher=Radio-televizija Republike Srpske |pages= |language=sr |archiveurl= |archivedate= |quote= |accessdate=16. 12. 2011. }}&lt;/ref&gt; Pri školi je 16. decembra 2011. otvoreno dječije obdanište.&lt;ref name=&quot;Banjaluka: Otvorena dva nova vrtića&quot;/&gt;

== Saobraćaj ==
Linija 6 javnog prevoza ide sa Lauša do autobuske stanice, prolazeći kroz [[Centar (Banja Luka)|Centar]].

== Sport ==
Naselje je sjedište [[OFK Lauš|omladinskog fudbalskog kluba Lauš]].

== Stanovništvo ==
Prema [[Popis stanovništva 1991. u SFRJ|popisu stanovništva 1991. u SFRJ]], u mjesnoj zajednici Lauš je živjelo 10.910 stanovnika.

{| border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;7&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;margin: 10px 0 10px 25px; background: #f9f9f9; border: 1px #AAA solid; border-collapse: collapse; font-size: 85%; float: center;&quot;
|- style=&quot;background: #E9E9E9&quot;
|colspan =&quot;7&quot; style=&quot;background: bgcolor=&quot;#F28500&quot; | '''MZ Lauš'''&lt;ref name=&quot;Savezni zavod za statistiku SFRJ&quot;&gt;{{Savezni zavod za statistiku SFRJ}}&lt;/ref&gt;
|-
|'''style=&quot;background: bgcolor=&quot;#F5DEB3&quot; | '''godina popisa'''
|'''style=&quot;background: bgcolor=&quot;#C2B280&quot; | '''[[Popis stanovništva 1991. u SFRJ|1991]].'''
|-
| [[Srbi]] 
|8.384 (76,85%) 
|-
| [[Jugoslaveni|Jugosloveni]]
|1.008 (9,24%)
|-
| [[Muslimani (narod)|Muslimani]] 
|587 (5,38%)
|-
| [[Hrvati]]
|413 (3,78%)
|-
| ostali i nepoznato
|518 (4,75%)
|-
|'''style=&quot;background: bgcolor=&quot;#F5DEB3&quot; |'''ukupno'''
|'''10.910'''
|}

== Galerija ==
&lt;gallery&gt;
Datoteka:Hram Sv. Jovana Bogoslova.jpg|Hram svetog Jovana Bogoslova u Laušu
&lt;/gallery&gt;

== Povezano ==
* [[Banja Luka]]

== Reference ==
{{reflist}}

== Vanjske veze ==
{{commonscat|Lauš}}
{{Grad Banja Luka}}

[[Kategorija:Mjesne zajednice na području Banje Luke]]</text>
      <sha1>mlvobmp7hw10xiw77qjk433hozuh70m</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>42607255</id>
      <parentid>42607254</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T20:06:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-33963-79</username>
        <id>363178</id>
      </contributor>
      <comment>/* */ Dopuna relevantnih podataka</comment>
      <origin>42607255</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2744" sha1="6l1dfb7lqwymjx26u95dy6a40te9hjx" xml:space="preserve">{{Gradska četvrt
| naziv = Lauš
| slika = Laus-_foto-A-Cavic-6-5
| opis_slike = Pigled na Lauš
| grad = [[Banja Luka]]
| opština =Banjaluka 
| površina =23.65km² 
| stanovništvo = 33.342
| stanovništvo_godina = 2013
| gustina =1410 stanovnik/km² 
| mapa = Banja Luka
| gšir = 44.784
| gduž = 17.1561
}}

'''Lauš''' je jedno od najvećih gradskih naselja [[Banja Luka|Banje Luke]] koje je dobilo ime po kamenu Laušu koji se na tom području pronalazio. Na Laušu postoje dvije mjesne zajednice, Lauš I, i Lauš II.Lauš okružuju mjesne zajednice Pobrdje, Paprikovac i Pavlovac.Na Laušu se nalaz ambulanta kao i zgrada mjesne opštine i policijska stanica. 

== Obrazovanje ==
U naselju se nalazi Osnovna škola „Sveti Sava“,koja je najveća osnovna škola u Republici Srpskoj sa oko 1.500 đaka.&lt;ref name=&quot;Banjaluka: Otvorena dva nova vrtića&quot;&gt;{{cite web |url=http://rtrs.tv/vijesti/vijest.php?id=51848 |title=Banjaluka: Otvorena dva nova vrtića |author= |authorlink= |coauthors= |date=16. 12. 2011. |format= |work= |publisher=Radio-televizija Republike Srpske |pages= |language=sr |archiveurl= |archivedate= |quote= |accessdate=16. 12. 2011. }}&lt;/ref&gt; Pri školi je 16. decembra 2011. otvoreno dječije obdanište.&lt;ref name=&quot;Banjaluka: Otvorena dva nova vrtića&quot;/&gt;

== Saobraćaj ==
Linija 6 javnog prevoza ide sa Lauša do autobuske stanice, prolazeći kroz [[Centar (Banja Luka)|Centar]].

== Sport ==
Naselje je sjedište [[OFK Lauš|omladinskog fudbalskog kluba Lauš]].

== Stanovništvo ==
Prema [[Popis stanovništva 1991. u SFRJ|popisu stanovništva 1991. u SFRJ]], u mjesnoj zajednici Lauš je živjelo 10.910 stanovnika.

{| border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;7&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;margin: 10px 0 10px 25px; background: #f9f9f9; border: 1px #AAA solid; border-collapse: collapse; font-size: 85%; float: center;&quot;
|- style=&quot;background: #E9E9E9&quot;
|colspan =&quot;7&quot; style=&quot;background: bgcolor=&quot;#F28500&quot; | '''MZ Lauš'''&lt;ref name=&quot;Savezni zavod za statistiku SFRJ&quot;&gt;{{Savezni zavod za statistiku SFRJ}}&lt;/ref&gt;
|-
|'''style=&quot;background: bgcolor=&quot;#F5DEB3&quot; | '''godina popisa'''
|'''style=&quot;background: bgcolor=&quot;#C2B280&quot; | '''[[Popis stanovništva 1991. u SFRJ|1991]].'''
|-
| [[Srbi]] 
|8.384 (76,85%) 
|-
| [[Jugoslaveni|Jugosloveni]]
|1.008 (9,24%)
|-
| [[Muslimani (narod)|Muslimani]] 
|587 (5,38%)
|-
| [[Hrvati]]
|413 (3,78%)
|-
| ostali i nepoznato
|518 (4,75%)
|-
|'''style=&quot;background: bgcolor=&quot;#F5DEB3&quot; |'''ukupno'''
|'''10.910'''
|}

== Galerija ==
&lt;gallery&gt;
Datoteka:Hram Sv. Jovana Bogoslova.jpg|Hram svetog Jovana Bogoslova u Laušu
&lt;/gallery&gt;

== Povezano ==
* [[Banja Luka]]

== Reference ==
{{reflist}}

== Vanjske veze ==
{{commonscat|Lauš}}
{{Grad Banja Luka}}

[[Kategorija:Mjesne zajednice na području Banje Luke]]</text>
      <sha1>6l1dfb7lqwymjx26u95dy6a40te9hjx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>42607256</id>
      <parentid>42607255</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T20:08:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-33963-79</username>
        <id>363178</id>
      </contributor>
      <comment>/* */ Gramatička ispravka</comment>
      <origin>42607256</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2744" sha1="a7pcyc14surb590ls80eyfvk853g5dq" xml:space="preserve">{{Gradska četvrt
| naziv = Lauš
| slika = Laus-_foto-A-Cavic-6-5
| opis_slike = Pogled na Lauš
| grad = [[Banja Luka]]
| opština =Banjaluka 
| površina =23.65km² 
| stanovništvo = 33.342
| stanovništvo_godina = 2013
| gustina =1410 stanovnik/km² 
| mapa = Banja Luka
| gšir = 44.784
| gduž = 17.1561
}}

'''Lauš''' je jedno od najvećih gradskih naselja [[Banja Luka|Banje Luke]] koje je dobilo ime po kamenu Laušu koji se na tom području pronalazio. Na Laušu postoje dvije mjesne zajednice, Lauš I, i Lauš II.Lauš okružuju mjesne zajednice Pobrdje, Paprikovac i Pavlovac.Na Laušu se nalaz ambulanta kao i zgrada mjesne opštine i policijska stanica. 

== Obrazovanje ==
U naselju se nalazi Osnovna škola „Sveti Sava“,koja je najveća osnovna škola u Republici Srpskoj sa oko 1.500 đaka.&lt;ref name=&quot;Banjaluka: Otvorena dva nova vrtića&quot;&gt;{{cite web |url=http://rtrs.tv/vijesti/vijest.php?id=51848 |title=Banjaluka: Otvorena dva nova vrtića |author= |authorlink= |coauthors= |date=16. 12. 2011. |format= |work= |publisher=Radio-televizija Republike Srpske |pages= |language=sr |archiveurl= |archivedate= |quote= |accessdate=16. 12. 2011. }}&lt;/ref&gt; Pri školi je 16. decembra 2011. otvoreno dječije obdanište.&lt;ref name=&quot;Banjaluka: Otvorena dva nova vrtića&quot;/&gt;

== Saobraćaj ==
Linija 6 javnog prevoza ide sa Lauša do autobuske stanice, prolazeći kroz [[Centar (Banja Luka)|Centar]].

== Sport ==
Naselje je sjedište [[OFK Lauš|omladinskog fudbalskog kluba Lauš]].

== Stanovništvo ==
Prema [[Popis stanovništva 1991. u SFRJ|popisu stanovništva 1991. u SFRJ]], u mjesnoj zajednici Lauš je živjelo 10.910 stanovnika.

{| border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;7&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;margin: 10px 0 10px 25px; background: #f9f9f9; border: 1px #AAA solid; border-collapse: collapse; font-size: 85%; float: center;&quot;
|- style=&quot;background: #E9E9E9&quot;
|colspan =&quot;7&quot; style=&quot;background: bgcolor=&quot;#F28500&quot; | '''MZ Lauš'''&lt;ref name=&quot;Savezni zavod za statistiku SFRJ&quot;&gt;{{Savezni zavod za statistiku SFRJ}}&lt;/ref&gt;
|-
|'''style=&quot;background: bgcolor=&quot;#F5DEB3&quot; | '''godina popisa'''
|'''style=&quot;background: bgcolor=&quot;#C2B280&quot; | '''[[Popis stanovništva 1991. u SFRJ|1991]].'''
|-
| [[Srbi]] 
|8.384 (76,85%) 
|-
| [[Jugoslaveni|Jugosloveni]]
|1.008 (9,24%)
|-
| [[Muslimani (narod)|Muslimani]] 
|587 (5,38%)
|-
| [[Hrvati]]
|413 (3,78%)
|-
| ostali i nepoznato
|518 (4,75%)
|-
|'''style=&quot;background: bgcolor=&quot;#F5DEB3&quot; |'''ukupno'''
|'''10.910'''
|}

== Galerija ==
&lt;gallery&gt;
Datoteka:Hram Sv. Jovana Bogoslova.jpg|Hram svetog Jovana Bogoslova u Laušu
&lt;/gallery&gt;

== Povezano ==
* [[Banja Luka]]

== Reference ==
{{reflist}}

== Vanjske veze ==
{{commonscat|Lauš}}
{{Grad Banja Luka}}

[[Kategorija:Mjesne zajednice na području Banje Luke]]</text>
      <sha1>a7pcyc14surb590ls80eyfvk853g5dq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>42607257</id>
      <parentid>42607256</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T20:14:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-33963-79</username>
        <id>363178</id>
      </contributor>
      <comment>/* */ Dopuna relevantnih podataka</comment>
      <origin>42607257</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2713" sha1="74edktkjkvswmu5goj6yefrq21pejl9" xml:space="preserve">{{Gradska četvrt
| naziv = Lauš
| slika = Laus-_foto-A-Cavic-6-5
| grad = [[Banja Luka]]
| opština =Banjaluka 
| površina =23.65km² 
| stanovništvo = 33.342
| stanovništvo_godina = 2013
| gustina =1410 stanovnik/km² 
| mapa = Banja Luka
| gšir = 44.784
| gduž = 17.1561
}}

'''Lauš''' je jedno od najvećih gradskih naselja [[Banja Luka|Banje Luke]] koje je dobilo ime po kamenu Laušu koji se na tom području pronalazio. Na Laušu postoje dvije mjesne zajednice, Lauš I, i Lauš II.Lauš okružuju mjesne zajednice Pobrdje, Paprikovac i Pavlovac.Na Laušu se nalaz ambulanta kao i zgrada mjesne opštine i policijska stanica. 

== Obrazovanje ==
U naselju se nalazi Osnovna škola „Sveti Sava“,koja je najveća osnovna škola u Republici Srpskoj sa oko 1.500 đaka.&lt;ref name=&quot;Banjaluka: Otvorena dva nova vrtića&quot;&gt;{{cite web |url=http://rtrs.tv/vijesti/vijest.php?id=51848 |title=Banjaluka: Otvorena dva nova vrtića |author= |authorlink= |coauthors= |date=16. 12. 2011. |format= |work= |publisher=Radio-televizija Republike Srpske |pages= |language=sr |archiveurl= |archivedate= |quote= |accessdate=16. 12. 2011. }}&lt;/ref&gt; Pri školi je 16. decembra 2011. otvoreno dječije obdanište.&lt;ref name=&quot;Banjaluka: Otvorena dva nova vrtića&quot;/&gt;

== Saobraćaj ==
Linija 6 javnog prevoza ide sa Lauša do autobuske stanice, prolazeći kroz [[Centar (Banja Luka)|Centar]].

== Sport ==
Naselje je sjedište [[OFK Lauš|omladinskog fudbalskog kluba Lauš]].

== Stanovništvo ==
Prema [[Popis stanovništva 1991. u SFRJ|popisu stanovništva 1991. u SFRJ]], u mjesnoj zajednici Lauš je živjelo 10.910 stanovnika.

{| border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;7&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;margin: 10px 0 10px 25px; background: #f9f9f9; border: 1px #AAA solid; border-collapse: collapse; font-size: 85%; float: center;&quot;
|- style=&quot;background: #E9E9E9&quot;
|colspan =&quot;7&quot; style=&quot;background: bgcolor=&quot;#F28500&quot; | '''MZ Lauš'''&lt;ref name=&quot;Savezni zavod za statistiku SFRJ&quot;&gt;{{Savezni zavod za statistiku SFRJ}}&lt;/ref&gt;
|-
|'''style=&quot;background: bgcolor=&quot;#F5DEB3&quot; | '''godina popisa'''
|'''style=&quot;background: bgcolor=&quot;#C2B280&quot; | '''[[Popis stanovništva 1991. u SFRJ|1991]].'''
|-
| [[Srbi]] 
|8.384 (76,85%) 
|-
| [[Jugoslaveni|Jugosloveni]]
|1.008 (9,24%)
|-
| [[Muslimani (narod)|Muslimani]] 
|587 (5,38%)
|-
| [[Hrvati]]
|413 (3,78%)
|-
| ostali i nepoznato
|518 (4,75%)
|-
|'''style=&quot;background: bgcolor=&quot;#F5DEB3&quot; |'''ukupno'''
|'''10.910'''
|}

== Galerija ==
&lt;gallery&gt;
Datoteka:Hram Sv. Jovana Bogoslova.jpg|Hram svetog Jovana Bogoslova u Laušu
&lt;/gallery&gt;

== Povezano ==
* [[Banja Luka]]

== Reference ==
{{reflist}}

== Vanjske veze ==
{{commonscat|Lauš}}
{{Grad Banja Luka}}

[[Kategorija:Mjesne zajednice na području Banje Luke]]</text>
      <sha1>74edktkjkvswmu5goj6yefrq21pejl9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Saradnja četnika s Nedićevom vladom</title>
    <ns>0</ns>
    <id>176884</id>
    <revision>
      <id>42607230</id>
      <parentid>42607175</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T12:04:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-33838-53</username>
        <id>362805</id>
      </contributor>
      <origin>42607230</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="549942" sha1="4hmbi9kv1rbt8n1c1ofrfjve373qti8" xml:space="preserve">{{Sređivanje|razlog=Preterana upotreba citata}}
[[Datoteka:DragoljubMihailovic8e09281v.jpg|thumb|175px|Pukovnik [[Dragoljub Mihailović]]]]
'''Kolaboracija četnika s Nedićevom vladom''' predstavlja jedan vid [[Saradnja četnika sa snagama Osovine u Drugom svetskom ratu|kolaboracije četnika sa snagama Osovine u Drugom svetskom ratu]]. Osnovni cilj saradnje [[Dragoljub Mihailović|Mihailovićevih]] četnika sa kvislinškom Nedićevom vladom bila je borba protiv [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije]].

U prvoj godini okupacije, saradnja jedinica pod komandom Draže Mihailovića sa Nedićevom vladom se prvenstveno odvijala kroz [[Legalizovani četnici|legalizaciju četničkih odreda]]. Procesom legalizacije su mnogi četnici (oko dvije trećine pripadnika Mihailovićevih snaga u Srbiji 1941. godine&lt;ref&gt;[http://www.yuhistorija.com/serbian/drugi_sr_txt01c4.html Milan Radanović: Kolaboracija JVuO sa nemačkim okupatorom u Srbiji 1941-1944.]&lt;/ref&gt;) službeno postali oružana formacija integrisana u okupacioni sistem. 17. januara 1942. godine, prema nemačkim podacima, 72 oficira i 7.963 četnička borca su bili pod komandom srpske žandarmerije. Legalizovani četnici su tada bili većinom Pećančevi, dok su oko 2000-3000 njih bili Mihailovićevi četnici.{{sfn|Tomasevich|1975|p=127.}} Već sredinom maja 1942. godine, dva četnička pomoćna korpusa su brojila 13.400 oficira, podoficira i vojnika.{{sfn|Tomasevich|1975|p=127.}}

[[Jozo Tomasevich]], [[Sjedinjene Američke Države|američki]] istoričar [[Jugoslavija|jugoslovenskog]] porijekla, šire elaborira saradnju [[Vlada narodnog spasa Milana Nedića|Vlade narodnog spasa Milana Nedića]] i [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|Jugoslovenske vojske u otadžbini]], tvrdeći da se ona odvijala u više faza. Tomasevich navodi da je saradnja dviju stranâ počela ujesen 1941. godine, te da je trajala sve do kraja okupacije Jugoslavije:
{{izdvojeni citat|Svojevrsna suradnja između Nedićeve administracije i Mihailovićevih snaga koja je počela u jesen 1941. godine, trajala je do kraja njemačke okupacije. Prošla je kroz faze različitog intenziteta: isprva s Nedićem, zatim sa Mihailovićem u glavnoj ulozi. Također, treba napomenuti da su odnosi tijekom prve dvije godine okupacije, kad su Nedić i brojni ljudi u Srbiji mislili da će Njemačka dobiti rat, bili drugačiji od onoga što su postali tijekom druge polovice okupacije, kada je poraz Njemačke postao izvjesniji. Ali, glavni ciljevi dviju strana nikada se nisu promijenili. Zajednički cilj bio je boriti se protiv partizana i spriječiti njihovo pojavljivanje kao dominantne oružane skupine na kraju rata. I jedni i drugi su isto tako željeli svesti srpske gubitke na najmanju moguću mjeru, što se moglo učiniti samo sprječavanjem sabotaža i oružanog otpora njemačkim i bugarskim okupacijskim snagama, budući da su takvi činovi uvijek donosili krvave odmazde. Za četnike, dodatni motiv u suradnji s Nedićevom vladom je bilo stjecanje solidne baze u vojnom, upravnom i policijskom aparatu režima, tako da kada Nijemci i Bugari konačno odu, četnici mogu zauzeti državnu upravu i oružane snage prije partizana.{{sfn|Tomasevich|2001|pp=214.}}}}

== Saradnja sa Aćimovićevom upravom 1941. ==

Predsednik [[Savet komesara|Saveta komesara]], prve kvislinške vlade u okupiranoj Srbiji, [[Milan Aćimović]], tokom okupacije najviše se eksponirao u saradnji sa pokretom pod komandom Draže Mihailovića, još od prvih meseci okupacije. Na osnovu jednog potonjeg dokumenta, odnosno Aćimovićeve izjave, može se naslutiti da je Aćimović doprineo da okupator ne izvrši planirane aktivnosti uperene protiv Mihailovića još u junu 1941:

{{izdvojeni citat|Što se tiče moga stava prema nacionalnim ljudima u šumi, navešću jedan slučaj: odmah u početku okupacije, u toku meseca maja ili početkom juna, Nemci su bili organizovali jednu veću akciju da bi očistili naše šume od ostataka jugoslovenske vojske, kako su nam sami govorili. Tu se u prvom redu mislilo na Dražu i njegove ljude. Ja sam Nemcima isticao nekorisnost i čak štetnost te akcije, govoreći da će za vreme okupacije biti uvek ljudi koji će odlaziti u šumu i bolje je da tamo padnu pod uticaj jednog nacionalno trezvenog čoveka nego pod uticaj komunista. Nemci su te razloge primili i tako do te akcije nije došlo. Ja sam stajao na stanovištu da Dražin cilj mora da bude i naš cilj. Naš rad treba diskretno da koordinira, a nikako da se sukobljava. Između Draže, odnosno njegovih ljudi, i mene bio je stalni kontakt.&lt;ref&gt;[http://www.znaci.org/00001/155_3.pdf Milan Borković, Kontrarevolucija u Srbiji: Kvislinška uprava 1941-1944, I-II, Beograd, 1979.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221019154413/https://znaci.org/00001/155_3.pdf |date=2022-10-19 }}, str. II/209-210.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.znaci.org/00001/9_4.htm |title=Ratko Martinović - OD RAVNE GORE DO VRHOVNOG ŠTABA |publisher=Znaci.net |date= |accessdate=2014-03-16}}&lt;/ref&gt;}}

Aćimović tvrdi da je još prije formiranja Nedićeve vlade trebalo da 
dođe do sastanka između njega i Mihailovića u okolini Valjeva, ali da su partizani presjekli put. U izvještaju (bez datuma, moguće s početka 1944. godine&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_1_134.htm Izvod iz knjige poslatih telegrama Štaba Draže Mihailovica od 29. juna do 5. avgusta 1942. godine]&lt;/ref&gt;) Mihailovićevih predstavnika o razgovoru sa Milanom Aćimovićem još se dodaje:
{{izdvojeni citat|Reći ću vam da sam još u prvim danima okupacije, kada su došli ljudi sa Ravne gore kod mene, njima kazao: Pitajte Dražu da li on smatra ovaj naš posao nenacionalnim i nekorisnim po srpski narod, ako ga tako smatra, mi ćemo se odmah svi povući, jer ne želimo niti hoćemo da cepamo jedinstvo srpskog naroda. Kako su ta lica te moje reči prenela, ja ne znam, ali su mi doneli odgovor da treba ostati na poslu i raditi u korist naroda... Po mom mišljenju, u zemlji je trebalo voditi borbu protiv komunista. Što se tiče Draže, stajao sam na stanovištu da se borba protiv njega ne samo ne sme voditi nego se mora naći načina da se naš rad koordinira sa njegovim.&lt;ref name=&quot;znaci.org&quot;&gt;[https://znaci.org/00001/11_4.htm RAVNA GORA POSTAJE STOŽER VELIKOSRPSKE BURŽOAZIJE]&lt;/ref&gt;}}

=== Uspostavljanje saradnje ===

Prvi kontakt pokreta pod rukovodstvom pukovnika Dragoljuba-Draže Mihailovića uspostavljen je krajem maja 1941. posredstvom rezervnog potporučnika Vladimira Lenca, vođe omladinske organizacije [[ZBOR|Jugoslovenskog narodnog pokreta Zbor]] [[Dimitrije Ljotić|Dimitrija Ljotića]] na [[Sveučilište u Zagrebu|Zagrebačkom sveučilištu]], koji se povlačio iz Bosne sa Mihailovićevom grupom, nakon Aprilskog rata, da bi se potom zajedno sa Mihailovićem stacionirao na [[Ravna Gora|Ravnoj gori]]. Prema tvrdnjama koje je 1949. objavio Ljotićev saradnik [[Boško Kostić]], potporučnik Lenac je dobio zadatak od pukovnika Mihailovića da uspostavi vezu sa Dimitrijem Ljotićem i da zatraži materijalnu pomoć za Mihailovićevu organizaciju. Ljotić je Lencu predložio da novac potraži od desetak imućnijih Beograđana, od kojih je prikupljena znatna suma novca. Lenac se više nije vraćao na Ravnu goru.
Prema Kostićevom svedočenju, oko 10. juna 1941. u Beograd je dolazio i Mihailovićev izaslanik poručnik Slavko Pipan, sa sličnim zadatkom kao i Lenac. Pipan se takođe sastao sa Ljotićem i, prema Kostićevom svedočenju, &quot;i Pipanu je data veća suma novca da ponese Draži&quot;. 
Slavko Pipan je posetio Beograd ponovo u drugoj polovini jula 1941. I ovog puta je usledio sastanak sa Ljotićem, na kom su bili prisutni Lenac, Kostić i Ratko Parežanin (koji je o ovom sastanku svedočio 1971). Ljotić je sugerisao Kostiću i Parežaninu da putuju na Ravnu goru kako bi se uspostavio tešnji kontakt sa Mihailovićem. Međutim, do ovog putovanja nije došlo zbog vesti da su ravnogorski četnici započeli saradnju sa partizanskim pokretom.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.znaci.org/00001/11_4.htm |title=Nikola Milovanović, Draža Mihailović, Beograd, 1991 |publisher=Znaci.net |date= |accessdate=2014-03-16}}&lt;/ref&gt;

[[Tanasije Dinić]], rezervni pukovnik [[Jugoslovenska vojska|Jugoslovenske vojske]] i zamenik Milana Aćimovića, komesara Ministarstva unutrašnjih poslova i predsednika Saveta komesara (Dinić je bio jedan od glavnih stubova kvislinškog aparata; od 1942. do 1943. je na mjestu ministra unutrašnjih poslova, potom ministar socijalne politike i narodnog zdravlja u Nedićevoj vladi), u izjavi koju je dao na saslušanju pred isljednim organima [[OZNA]]-e, 25. februara 1946, pored ostalog je govorio i o kontaktima Milana Aćimovića sa Dražom Mihailovićem, te o navodnom protivljenju toj saradnji od strane Milana Nedića: 
{{izdvojeni citat|Saradnja između Aćimovića i Draže Mihailovića bila je Nemcima poznata, te prema tome ja nisam imao potrebe da o toj saradnji obaveštavam [[Gestapo]]. Ja se sećam još iz 1941. g., kada su Nemci sklopili sporazum sa [[Kosta Pećanac|Kostom Pećancem]]. Tom prilikom sam naišao u Upravni štab gde sam zatekao Aćimovića, Krausa, Kisela i, mislim, Helma. Pili su šampanjac i Aćimović je tada rekao kako ćemo proslaviti uskoro sastanak sa Dražom. Još pre ovoga Aćimović je dobio od Nemaca 10 miliona dinara, radi pomaganja organizacije DM. Aćimović je u svakom pogledu favorizovao i podržavao organizaciju D. M.&lt;ref name=&quot;znaci.org&quot;&gt;[https://znaci.org/00001/11_4.htm RAVNA GORA POSTAJE STOŽER VELIKOSRPSKE BURŽOAZIJE]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.znaci.org/00001/154_5.pdf Milan Borković, n.d., Beograd, 1979.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221118094108/https://znaci.org/00001/154_5.pdf |date=2022-11-18 }}, str. I/375.&lt;/ref&gt;}}

Prema tvrdnjama pukovnika [[Jovan Trišić|Jovana Trišića]], vršioca dužnosti komandanta kvislinške žandarmerije od 24. juna 1941, s njegove je strane uspostavljen kontakt sa saradnicima Draže Mihailovića još 28. maja 1941. Veze između pukovnika Trišića i Mihailovića nastavljene su i kasnije tokom leta 1941, posredstvom jednog Trišićevog kurira. Ovi podaci publikovani su 1960.&lt;ref&gt;[http://www.znaci.org/00001/155_3.pdf Milan Borković, n.d., Beograd, 1979.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221019154413/https://znaci.org/00001/155_3.pdf |date=2022-10-19 }}, str. II/211, fus. 5.&lt;/ref&gt;

Pukovnik Trišić, s pozicije tadašnjeg zapovjednika žandarmerije, od prvih dana okupacije stupa u kontakt sa pukovnikom Mihailovićem i stavlja mu se u službu, a po sopstvenom svjedočenju u emigraciji:
{{izdvojeni citat|Svi žandarmi su odmah prihvatili sve nacionalne odrede, kako pukovnika Draže Mihailovića, tako isto đenerala [[Ljubo Novaković|Ljube Novakovića]] i vojvode [[Kosta Pećanac|Koste Pećanca]]...&lt;ref&gt;Јован П. Тришић, О Милану Недићу, Виндзор, 1960, стр. 90–91.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Nebojša Stambolija, Srpska državna straža 1942-1944. Doktorska disertacija, Filozofski fakultet Univerziteta u Beogradu, 2020, str. 29–30.&lt;/ref&gt;|Pukovnik [[Jovan Trišić]]}}

Prema Trišićevim zapisima po okončanju rata, u ravnogorsku organizaciju ga je uključio major [[Radoslav Đurić]], i to sa zadatkom da pribavlja službene legitimacije i objave za putovanja, kao i da vrši obavještajnu djelatnost u korist četnikâ.&lt;ref&gt;Јован П. Тришић, „Први дани рата у Јужној Србији и прилажење покрету Драже Михаиловића“, у: Гласник српског историског-културног друштва „Његош“, 1962, свеска десет, стр. 86.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Rade Ristanović, Oblici otpora u okupiranom Beogradu (1941-1944). Doktorska disertacija, Filozofski fakultet Univerziteta u Novom Sadu, 2019, str. 479.&lt;/ref&gt;

O kontaktima koje je uspostavio sa Mihailovićem tokom maja i juna 1941. godine, pukovnik Trišić u svojoj knjizi “O Milanu Nediću” piše:

{{izdvojeni citat|U Beograd sam stigao (iz Skoplja) 24. maja i svi žandarmi su upućeni u Komandu žandarmerije. Već 28. maja ja sam se lično sastao sa jednim Dražinim kurirom. Kurir je bila žena, koja je došla sa Ravne gore, noseći nekoliko pisama od Draže, a pored toga imala je i zadatak da uhvati vezu sa nekim đeneralima koji su bili u Beogradu kao i sa još nekim oficirima i viđenim ličnostima... Ja sam postavljen za v.d. komandanta žandarmerije u okupiranoj Srbiji, 24. juna 1941. ali sam od advokata Čede Arsenijevića ranije o tome bio obavešten, radi čega sam dva puta uputio na Ravnu goru moga kurira Milana Ivezića da o tome obavesti pukovnika Dražu i da mi Draža po tom pitanju daje svoje mišljenje. Draža se je s tim složio.&lt;ref name=&quot;znaci.org&quot;&gt;[https://znaci.org/00001/11_4.htm RAVNA GORA POSTAJE STOŽER VELIKOSRPSKE BURŽOAZIJE]&lt;/ref&gt;}}

Sredinom jula 1941, pukovnik Trišić i njegovi saradnici su se sastali sa poručnikom [[Neško Nedić|Neškom Nedićem]], jednim od organizatora ravnogorskog pokreta u valjevskom kraju. Specijalni izaslanik Komesarijata unutrašnjih dela poslao je 17. jula iz Valjeva izvještaj Milanu Aćimoviću u kom se prenose stavovi poručnika Nedića o partizanima, s jedne, kao i o okupatorskim i kvislinškim vlastima, s druge strane:
{{izdvojeni citat|Poručnik Nedić bio je obučen u seljačko odelo, sa šubarom i izjavio je sledeće: &lt;br /&gt; 'Mi koji se nalazimo po šumama nemamo nikakve veze sa ovom terorističkom akcijom komunista. Oni su stupili sa nama u vezu i tražili da se pridruže nama. Mi smo ih odbili i prebacili im što vode ovakvu jednu akciju koja može Srbiji da nanese samo zlo.'

Tom prilikom pukovnik Draža Mihailović rekao je delegatu komunističke grupe doktoru Jovanoviću Miodragu, da ako se desi još jedan akt sabotaže od njihove strane, da će ih oni progoniti i uništiti...

Gospodin Nedić dalje navodi da oficiri i podoficiri i drugi koji se nalaze u šumi ne žele da čine ništa što bi moglo da izazove nemačke vlasti na reakciju. Pozdravljaju novu uredbu о ovogodišnjoj vršidbi žitarica, za koju kažu da je umesno doneta.

Isto tako priznaju rad ministra, gospodina Aćimovića i poznato im je sa kakvim se on teškoćama bori, kao i da njegovom zaslugom nisu novopopisani aktivni oficiri otišli u logore. [...]

Gospodin Nedić obećao je da će oni uticati na ona lica koja nisu komunisti, a koja se nalaze iz neobaveštenosti u njihovim grupama, da se vrate svojim kućama. Što se tiče vođa, ukoliko produže sa sabotažama oni će ih likvidirati. Oni dalje pozdravljaju akciju srpskih vlasti na uništenju ovih grupa, kao i svih onih koji se bave pljačkanjem i napadima na srpski živalj... Isto tako obećao je davanje podataka o mestu boravka komunističkih grupa žandarmima.&lt;ref name=&quot;znaci.org&quot;&gt;[https://znaci.org/00001/11_4.htm RAVNA GORA POSTAJE STOŽER VELIKOSRPSKE BURŽOAZIJE]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Jovan Marjanović, Ustanak i narodno-oslobodilački pokret u Srbiji 1941, Institut društvenih nauka, Beograd, 1963, str. 127-128.&lt;/ref&gt;}}

Pukovnik Trišić se u dva navrata i lično sastao sa Dražom Mihailovićem, u kući [[Živojin Mišić|vojvode Mišića]], u [[Struganik]]u, i to 14. jula i 19. avgusta 1941, preuzimajući instrukcije za dalji rad.&lt;ref&gt;Милисав Секулић, Пуковник Јован П. Тришић. Ратни дневник и биографија, Београд, 2014, стр. 96-102.&lt;/ref&gt; Kako Trišić navodi u svojim sjećanjima poslije rata, on nije sreo pukovnika Dražu Mihailovića prilikom prve posjete [[Ravna gora|Ravnoj gori]], već jednog od njegovih najbližih saradnika majora [[Aleksandar Mišić|Aleksandra Mišića]]. Trišić piše: „Govorilo se, uglavnom, o Komesarskoj upravi. Iz tog razgovora sam zaključio da Milan Aćimović i [[Ilija Paranos]] uživaju poverenje na Ravnoj gori... Dalje se govorilo o teškoj situaciji, čiji se kraj nije mogao da sagleda, o tome kako treba narodu pomoći i o saradnji između žandarmerije i Draže — ko će i kako održavati vezu.“&lt;ref&gt;Jovan Trišić, ''Prvi dani rata u Južnoj Srbiji i prilaženje pokretu pukovnika Draže Mihailovića'', »Glasnik« — Chicago, sveska 10/1962, str. 87–89.&lt;/ref&gt; Na sastanku održanom avgusta 1941. godine, pukovnici Mihailović i Trišić zaključuju usmeni sporazum o saradnji četnika i žandarmerije:
{{izdvojeni citat|S Dražom su bili major A. Mišić i poručnik Voja Popović. Razgovarali smo veći deo noći i sutradan pre podne. Dotakli smo sva pitanja od opšteg interesa po srpski narod, a posebno o tešnjem povezivanju naše akcije... U pogledu budućeg rada, rekao je [Mihailović — prim.] da zbog tadašnje teške situacije ne namerava da preduzima nikakve akcije većeg značaja, pri čemu je istakao da su Nemci vrlo jaki, da nama niko ne može da pruži nikakvu pomoć i da oskudevamo u svemu. Zbog tih razloga, naglasio je, nama je potrebno da se, prvo, dobro organizujemo, da se solidno pripremimo, dobro naoružamo i da čekamo pogodan momenat kako bi naša akcija bila od stvarne koristi saveznicima. Meni je stavio u dužnost da, po mogućstvu, pojačam žandarmerijske stanice, da žandarmeriju što bolje naoružam i da u njene redove ubacim što veći broj njegovog ljudstva. Izjavio je da je zadovoljan držanjem žandarmerije i izrazio nadu da će ona odigrati značajnu ulogu u danom momentu.&lt;ref&gt;Jovan Marjanović, Draža Mihailović između Britanaca i Nemaca, knjiga I, Britanski štićenik, Globus/Narodna knjiga/Prosveta, Zagreb—Beograd, 1979, str. 125.&lt;/ref&gt;|Pukovnik [[Jovan Trišić]], prvi komandant kvislinške [[Srpske žandarmerije]]}}

О održavanju dobrih odnosa s kvislinškom žandarmerijom i njenim komandantom pukovnikom Jovanom Trišićem, posvjedočio je 1946. godine [[Beogradski proces|na sudskom procesu]] i sâm general Dragoljub Mihailović:
{{izdvojeni citat|Optuženi: [...] Moja je težnja bila da sve one koji su nosili oružje „bušimo“, da ulazimo u njihove redove i da ih na taj način pridobijemo u šumu. Ja sam tako uspeo da pridobijem Jovana Trišića i da sa njim stvorim plan. I taj je bio uhvaćen sa tim planom i odveden u ropstvo.

Pretsednik: Šta je on bio?

Optuženi: Bio je pod Nemcima komandant žandarmerije. Ja sam ga privukao i pridobio da sprovedemo organizaciju i da dobijemo veći broj ljudstva.

Pretsednik: Vi ste se tada povezali sa žandarmerijom koja je bila tada u službi okupatora?

Optuženi: Tačno.&lt;ref&gt;Издајник и ратни злочинац Дража Михаиловић пред судом: Стенографске белешке и документа са суђења Драгољубу-Дражи Михаиловићу, Београд, 1946, стр. 113.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Jovan Marjanović 1941&quot;&gt;Jovan Marjanović, Ustanak i narodno-oslobodilački pokret u Srbiji 1941, Institut društvenih nauka, Beograd, 1963, str. 193.&lt;/ref&gt;}}

Brojni oficiri Jugoslovenske vojske koji će se kasnije pridružiti [[JVuO]], tj. četnicima, u prvoj godini okupacije su bili na raznim dužnostima u strukturama kvislinške uprave. Tako je major [[Petar Baćović]], prije nego što je avgusta 1942. postao komandant četničke Komande operativnih jedinica istočne Bosne i Hercegovine, bio šef kabineta Milana Aćimovića, ministra unutrašnjih poslova.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_1_80.htm Izveštaj komandanta četničke grupe odreda od 6. maja 1942. Draži Mihailoviću o akcijama protiv partizanskih jedinica na širem području Višegrada i stanju četničkih jedinica]&lt;/ref&gt; Prema sjećanjima Ljotićevog sekretara [[Boška Kostića]], Petar Baćović je bio šef kabineta dr [[Miloša Radosavljevića]], koji je do 29. januara 1942. bio ministar [[Poljoprivreda|poljoprivrede]] u Nedićevoj vladi.&lt;ref&gt;Boško N. Kostić, Za istoriju naših dana – Odlomci iz zapisa za vreme okupacije, Lil (Francuska), 1949, str. 209.&lt;/ref&gt;

Takođe, [[Jezdimir Dangić]] je sarađivao sa kvislinškom upravom u Srbiji i to od prvih dana formiranja Saveta komesara Milana Aćimovića, s kojim je, sve do hapšenja od strane Njemaca aprila 1942, bio u najboljim odnosima. Od sredine maja do sredine avgusta 1941. godine, Dangić je bio na službi u Srpskoj žandarmeriji, a za vrijeme [[Ustanak u Srbiji|oružanog ustanka u Srbiji]] bio je raspoređen kao žandarmerijski oficir na granici prema [[Drina|Drini]], da bi nešto kasnije bio premješten u [[Bratunac]].&lt;ref&gt;[http://www.znaci.org/00001/154_4.pdf Milan Borković, n.d., Beograd, 1979.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220904190938/https://znaci.org/00001/154_4.pdf |date=2022-09-04 }}, str. I/274.&lt;/ref&gt;

Od oktobra 1941. do kraja februara 1942. na službi u žandarmeriji u Beogradu bio je i kapetan [[Slavoljub Vranješević]], koji će od kraja 1943. biti Mihailovićev komandant zapadne Bosne.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_1_65.htm Izveštaj majora Radoslava Đurića od 26. marta 1942. Draži Mihailoviću o vojno-političkoj situaciji u istočnoj Bosni i stanju četničkih jedinica]&lt;/ref&gt;

Aćimovićeva uprava nije dugo potrajala, i ukinuta je 29. avgusta 1941. kada je uspostavljena Vlada nacionalnog spasa generala [[Milan Nedić|Milana Nedića]], ali je Aćimović u njoj nastavio obnašati funkciju ministra unutrašnjih poslova do 5. novembra 1942. godine.

Milan Aćimović je ostao u izuzetno bliskim odnosima sa Dražom Mihailovićem sve do maja 1945. godine, tj. do samog kraja okupacije. Na koncu, Aćimović je poginuo tokom [[Bitka na Zelengori|bitke na Zelengori]], dok se nalazio u Mihailovićevom štabu.&lt;ref&gt;Branislav Božović – Mladen Stefanović: MILAN AĆIMOVIĆ – DRAGI JOVANOVIĆ – DIMITRIJE LJOTIĆ, Centar za informacije i publicitet, Zagreb, 1985, str. 98.&lt;/ref&gt;

=== Svjedočenja o vezama Aćimovića i Mihailovića ===

[[Hermann Neubacher]], specijalni izaslanik za Jugoistok njemačkog Ministarstva vanjskih poslova, nakon rata piše o saradnji Aćimovića i Mihailovića:
{{izdvojeni citat|Šta se sve događalo u četničkom taboru, o tome sam bio veoma dobro informisan. Nemački Vermaht je na svim frontovima imao odlične specijaliste za dešifrovanje poruka. Tako su šifrovane poruke Draže Mihailovića stizale i do mog radnog stola. Sem toga, stalno sam bio u vezi sa ministrom Aćimovićem, koji je bio politički izaslanik Draže Mihailovića u Beogradu, zatim sa posrednicima i kuririma, a bio sam i u direktnom kontaktu sa vođom četnika.&lt;ref&gt;[http://www.znaci.org/00001/172_7.pdf Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221015170611/https://znaci.org/00001/172_7.pdf |date=2022-10-15 }}, str. 161.&lt;/ref&gt;}}

[[Aleksandar Cincar-Marković]], ministar spoljnih poslova [[Kraljevina Jugoslavija|Kraljevine Jugoslavije]], potvrdio je 1946. godine pred istražnim organima da je Milan Aćimović istupao pred Nijemcima u svojstvu političkog predstavnika Draže Mihailovića. U svojoj izjavi, Cincar-Marković, između ostalog, svjedoči o pokušajima ponovnog uspostavljanja kvislinške vlade u [[Kitzbühel]]u, na teritoriji [[Treći Reich|Trećeg Reicha]], gdje je bila smještena nakon evakuacije iz Beograda:
{{izdvojeni citat|Po pitanju priznanja Nedićeve vlade, pregovori koje su, sa nemačkom vladom, poveli Nedić i Spalajković prilično su se otegli iako su se oni pozivali na činjenicu da je Nemačka priznala i druge kvislinške vlade, kao bugarsku, rumunsku i mađarsku. Najzad, Nemačka je ponovo priznala Nedićevu vladu. Posle ovog priznanja Nedić i Ljotić su održali nekoliko sastanaka sa Nojbaherom i još nekim nemačkim funkcionerima, na kojima je bio i Milan Aćimović, koji je boravio sa grupom četnika u Semeringu, nedaleko od Beča i koji je zastupao interes četničkog vođe Draže Mihailovića. Na ovim sastancima, osećajući svu svoju političku malodušnost, prilikom upornog zahtevanja da se prizna Nedićeva vlada, Nedić i Ljotić su postavljali Nemcima nov zahtev: da to ne bude više srpska vlada, nego neki komitet sličan Vlasovljevom, da u ovaj komitet treba da uđu i predstavnici drugih organizacija, na prvom mestu Dražina organizacija. Ovo pitanje ostalo je nerešeno.&lt;ref&gt;AVII, Izjava Aleksandra Cincar-Markovića pred istražnim organima 1946.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ReferenceC&quot;&gt;[https://znaci.org/00001/11_73.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje OBMANE DRAŽE MIHAILOVIĆA]&lt;/ref&gt;}}

Iskaz Cincar-Markovića se gotovo u potpunosti poklapa sa tvrdnjama Boška Kostića, sekretara Dimitrija Ljotića, iznesenim u njegovim memoarima, izdatim u emigraciji nekoliko godina nakon rata:
{{izdvojeni citat|Za vreme našeg boravka u Beču Ljotić se prvo sastao sa đeneralom Nedićem i bivšim ministrom Milanom Aćimovićem, jednim od vodećih političkih ljudi Draže Mihajlovića. Na tom se sastanku razgovaralo šta treba činiti. Nedić je zahtevao, da ako on mora opet da obrazuje srpsku vladu, da u nju uđu đeneral Mihajlović i Ljotić i po četiri ministra iz njihovih grupa kao i dva neutralca. Dimitrije Ljotić se protivio tom traženju Nedićevom, smatrajući da Draža Mihajlović ne treba da ulazi ni u kakvu kombinaciju sa Nemcima.&lt;ref&gt;Boško N. Kostić, n. d., str. 186.&lt;/ref&gt;}}

Uvjerljivo svjedočenje o mnogostrukim vezama Milana Aćimovića sa Dražom Mihailovićem pružio je na [[Beogradski proces|Beogradskom procesu]] 1946. godine [[Dragomir Jovanović|Dragomir–Dragi Jovanović]], predsednik Beogradske opštine, upravnik grada Beograda i šef [[Srpske državne bezbednosti]] u rangu ministra Vlade narodnog spasa:
{{izdvojeni citat|Pretsednik: Je li Aćimović održavao veze sa organizacijom DM?

Optuženi: Jeste. Poznato mi je da je održavao.

Pretsednik: Od kada?

Optuženi: Ja znam da Aćimovićeve veze sa organizacijom DM datiraju od konca 1941. godine, da su u 1942. godini došle do kulminacije, i da je Aćimović zbog toga imao u vladi konflikt sa Nedićem i Ljotićem i da je, zbog sumnjičenja o održavanju tih veza, morao dati ostavku.

Pretsednik: A kakva je bila uloga Aćimovića u Beogradu prema organizaciji DM?

Optuženi: Aćimović je smatran kao politički eksponent te organizacije. Bar ja sam ga tako smatrao.

Pretsednik: Može li se to zaključiti iz izvesnih činjenica?

Optuženi: Može.

Pretsednik: Na primer?

Optuženi: Preko Aćimovića su išle sve stvari. Kod Aćimovića su dolazili ljudi koji su dolazili bili u Beograd zbog održavanja veza sa Nedićem, Aćimović je bio neka vrsta političke veze u Beogradu. Takav je slučaj bio i sa Rakovićem kada je došao u Beograd.
 
Pretsednik: A kada je on došao u Beograd?

Optuženi: Avgusta meseca 1944. godine.

Pretsednik: Je li on sedeo kod Aćimovića?

Optuženi: Ja sam ga dva do tri puta video kod Aćimovića, a jedanput kod Ilije Mihailovića.

Pretsednik: Iz čega bi se još moglo zaključiti da je Aćimović bio politički savetodavac, eksponent organizacije DM u Beogradu?

Optuženi: Ja sam vodio više puta razgovore s njime o tome. On je bio prilično zakopčan; ali, prema njegovom držanju i govoru mogao sam zaključiti – a on to nije ni krio – da on pripada pokretu Draže Mihailovića.&lt;ref name=&quot;Jovanović Dragomir-Dragi&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.znaci.org/00001/60_2_1.pdf |title=Miodrag Zečević: DOKUMENTA SA SUĐENjA DRAŽI MIHAILOVIĆU, Beograd 2001: Saslušanje optuženih |format=PDF |date= |accessdate=2014-03-16 |archive-date=2023-07-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230717115813/https://znaci.org/00001/60_2_1.pdf }}&lt;/ref&gt;|[[Dragomir Jovanović]] na [[Beogradski proces|Beogradskom procesu]]}}

== Saradnja sa Nedićevom vladom 1941. ==
{{main|Ustanak u Srbiji 1941.}}
Nakon izbijanja [[Ustanak u Srbiji 1941.|ustanka u Srbiji]], početkom jula 1941, ustanici su počeli oslobađati sve veći broj naseljenih mesta. [[Četnici]] pod komandom pukovnika Mihailovića uzimaju učešća u ustanku tek krajem avgusta 1941.
Međutim, istovremeno sa uzimanjem učešća u borbi protiv okupatora Mihailović je već početkom septembra 1941. uputio delegaciju na sastanak sa generalom Nedićem radi dogovora o zajedničkoj borbi protiv partizana. Delegaciju su činili potpukovnik Dragoslav Pavlović i potpukovnik Živojin Đurić i major [[Aleksandar Mišić]], dok im se u Beogradu pridružio major Radoslav Đurić.
O uspostavljanju veze pukovnika Mihailovića sa generalom Nedićem, šef Upravnog štaba opunomućenog komandanta korpusa u Srbiji general [[Harald Turner]] izvještava 6. novembra 1941:

{{izdvojeni citat|U vezi sa mojim dopisom o pukovniku Mihailoviću od 3. 11. 41. br. 4675/41 izveštavam vas o sledećem: &lt;br /&gt; I centrala Abvera izvestila je 2. 11. 41.:
1.) Srpski predsednik vlade Nedić ponovo pregovara sa pukovnikom Dražom Mihailovićem preko rtanjskog vojvode. Ovaj je poslednji put bio kod Mihailovića 4. 11, kada mu je dao iznos od 500 000 dinara i preneo časno obećanje generala Nedića da će se angažovati kod nemačkih vlasti da Mihailović ne bude zarobljen ili kažnjen.

2.) Dalje pregovore sa Mihailovićem je vodio pukovnik Popović koji mu je 1. 10. predao 500 000 dinara.

3.) Pukovnik Popović je 26. 10. bio poslednji put kod Mihailovića i predao mu još 2,500.000 dinara. Vratio se 30. 10. 41. sa Mihailovićevom izjavom da je ovaj spreman da se sa Nedićevim jedinicama bori protiv komunista pod uslovom da mu Nedić da obećanje da nemačke oružane snage neće preduzimati akciju protiv Mihailovića.&lt;ref name=&quot;znaci1981&quot;&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_243.htm Zbornik NOR-a, XIV/1, Beograd, 1981.], str. 868.&lt;/ref&gt;}}

Milan Nedić je na saslušanju pred jugoslovenskim organima 9. januara 1946. u vezi pregovora sa Mihailovićevim predstavnicima izjavio sledeće:

{{izdvojeni citat| Odmah po uspostavljanju moje vlade početkom septembra (1941.) kod mene je došla jedna delegacija Draže Mihailovića koju su sačinjavali pešadijski potpukovnik (Živojin) Đurić, major Aleksandar Mišić, i đeneralštabni (major Radoslav) Đurić sa originalnim punomoćjem Draže Mihailovića radi razgovora. Uslovi koje je postavio Draža bili su uglavnom ovi:

* Da se uspostavi red i mir u Srbiji.
* Da se povedu zajedničke borbe protiv partizanskih snaga.
* Da uspostavim vezu i legitimišem Dražu kod Nemaca.
* Da mu se dostavi izvesna svota novca radi isplate prinadležnosti njegovim oficirima i podoficirima.
* Da se po umirenju Srbije izvrši vojna akcija u Bosni radi umirenja.
* Da se pomogne Đukanović Vladi (treba: Blaži) u Crnoj Gori radi umirenja.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_3.htm Zbornik NOR-a, XIV/1, Beograd, 1981.], str. 17-18, fus. 13.&lt;/ref&gt;}}

Nedić je u istrazi takođe dodao: „Svi ovi predlozi i uslovi bili su prihvaćeni sa moje strane. Draža je dobio novac a Nemci su ovo odobrili.“&lt;ref&gt;Arhiv VII, k. 269, reg. br. 35/1.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Jovan Marjanović, Draža Mihailović između Britanaca i Nemaca, knjiga I, Britanski štićenik, Globus/Narodna knjiga/Prosveta, Zagreb—Beograd, 1979, str. 126.&lt;/ref&gt;

Prema istom saslušanju, Nedić je uglavnom prihvatio ove predloge:

{{izdvojeni citat|Pismeni ugovor između mene i te delegacije nije pravljen s obzirom da su sva trojica iz te delegacije bili moji oficiri meni dobro poznati, pa sam smatrao da nema potrebe za pismenim ugovorom, a oni to nisu ni tražili.
Između nas je napravljen sporazum o sledećem:

* O saradnji između mene, odnosno moje vlade i Draže Mihailovića za borbu protiv komunista u cilju njihovog uništenja.
* Da im odmah izdam novčanu pomoć da bi mogli izdati plate oficirima i podoficirima, kao i to da bi mogli kupiti životne namirnice za ishranu vojske.
* Da odmah odredimo jednog oficira za vezu koji će stalno biti pri štabu Draže Mihailovića.
* Da preko Nemaca izdejstvujem legalizaciju Draže Mihailovića i njegovih četnika u tome da ih Nemci ne gone i da se mogu slobodno kretati.
* Da posle čišćenja, odnosno uništenja komunista u Srbiji, moja vlada ukaže potrebnu pomoć Draži Mihailoviću radi smirenja građanskog rata u Bosni i Crnoj Gori.
* Da se posle formiranja vladinih odreda, s čime bi se bilo započelo, donese jedan operacijski plan između mene i Draže za čišćenje Srbije od komunista.&lt;ref&gt;Бранко Латас, Милован Џелебџић, Четнички покрет Драже Михаиловића, Београд, 1979, стр. 77.&lt;/ref&gt;}}

Nedić je na saslušanju istakao da je nakon sklapanja sporazuma odmah izdao novčanu pomoć, koju je delegacija ponela sa sobom. Nedić je potom odmah otišao kod komandanta Srbije, generala Hajnriha Dankelmana, s molbom da odobri legalizaciju Mihailovićevih četnika, što je Dankelman odmah prihvatio. Nedić je potom odredio generalštabnog majora Marka Olujevića za vezu između njega i Draže Mihailovića. Nedić je uskoro obavešten da je Mihailović u celini prihvatio postignuti sporazum.&lt;ref name=&quot;vojnoistorijski1941&quot;&gt;Žarko Jovanović, &quot;Kolaboracija Draže Mihailovića sa kvislinzima u Srbiji 1941.&quot;, Vojnoistorijski glasnik, 1-2/1998, Beograd, 1998, str. 83.&lt;/ref&gt;

O sastanku s četničkom delegacijom, i uopšte o pregovorima vođenim tokom 1941. sa Mihailovićem, general Nedić je 12. novembra 1941. godine, preko agencije »Rudnik«, obavijestio javnost u Srbiji:
{{izdvojeni citat|Londonski radio dao je juče uveče vesti o prilikama u Srbiji, pa je izneo i potpuno netačno tvrđenje kako su tobož nemačke vlasti pregovarale sa pukovnikom Dražom Mihailovićem. Međutim, suprotno tome tvrđenju istina je da je Draža Mihailović slao svoje posrednike kako meni, tako i nemačkim vlastima radi pregovora... &lt;br /&gt; U vezi sa ovim izjavljujem da sam prilikom obrazovanja moje vlade pokušao da sve srpske nacionalne snage ujedinim radi spasa naroda i otadžbine, pa sam u tom cilju pregovarao sa Kostom Pećancem i Dražom Mihailovićem... Što se tiče Draže Mihailovića, i on je izjavio da želi da sarađuje na uništenju elemenata nereda, pa je u tu svrhu primio i novac od srpske vlade. Međutim, on je istovremeno pregovarao i sa komunistima.&lt;ref&gt;''Novo vreme'', 13. XI 1941.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Jovan Marjanović, Draža Mihailović između Britanaca i Nemaca, knjiga I, Britanski štićenik, Globus/Narodna knjiga/Prosveta, Zagreb—Beograd, 1979, str. 165.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.znaci.org/00001/155_3.pdf Milan Borković, Kontrarevolucija u Srbiji: Kvislinška uprava 1941-1944, I-II, Beograd, 1979.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221019154413/https://znaci.org/00001/155_3.pdf |date=2022-10-19 }}, str. II/212, fus. 7.&lt;/ref&gt;|General [[Milan Nedić]]}}

Novinar [[Stanislav Krakov]] piše u emigraciji da je 6. septembra 1941. došlo do formiranja prvih oružanih jedinica Vlade Milana Nedića. Krakov, inače sestrić generala Nedića, citira riječi „jednog elitnog žandarmerijskog oficira” (njegov je identitet zaštitio inicijalima ''I. R. R.'') koji je prisustvovao smotri: „Ovaj 6-ti septembar je u stvari prvi dan građanskog rata u Srbiji”. Pored toga, Krakov navodi i sljedeće:
{{izdvojeni citat|Baš ovog 6-og septembra 1941, na [[Banjica|Banjici]], u prisustvu generala [[Pante Draškića]], ministra rada u Nedićevoj vladi i pomoćnika ministra unutrašnjih dela [[Ceke Đorđevića]], kao i većeg broja oficira izvršeno je svečano formiranje osam vojničkih jedinica, koje su dobile naziv «srpski oružani odredi». [...] Već od prvog dana osnivanja ovih odreda, koji su odmah sa Banjice upućeni na teren, ocrtao se kakav će biti njihov stav na terenu u pogledu komunističkih partizana, koje su imali da gone i razbijaju, i odreda Draže Mihailovića sa kojima im je naređeno da sarađuju.&lt;ref&gt;Станислав Краков, Генерал Милан Недић, Књига прва: На оштрици ножа, Минхен, Штампарија Искра, 1963, стр. 159—160.&lt;/ref&gt;}}

[[Artiljerija|Artiljerijski]] major [[Boško Todorović]] bio je prije okupacije na službi u obaveštajnom odeljenju Generalštaba [[Jugoslovenska vojska|Jugoslovenske vojske]]. Nakon [[Aprilski rat|aprilskog rata]], radio je ljeta 1941. u organizaciji DM u Beogradu, da bi krajem augusta 1941. prešao u [[Istočna Bosna|istočnu Bosnu]] kao opunomoćenik Draže Mihailovića,&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/40_37.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje SRPSKI NACIONALISTIČKI OTPOR IZVAN SRBIJE]&lt;/ref&gt; s ciljem stvaranja četničke organizacije na tom području. Bio je i prvi četnički komandant koji će, novembra 1941, sa Italijanima sklopiti [[Kolaboracija četnika s fašističkom Italijom|sporazum o zajedničkoj borbi]] protiv NOP-a.&lt;ref&gt;Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 1, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1981, str. 18.&lt;/ref&gt; Iz izvještaja koji je 2. septembra 1941. poslao Draži Mihailoviću iz istočne Bosne, gdje je smjestio štab, dâ se zaključiti i da je među četničkim oficirima bio jedan od prvih koji je pledirao za saradnju sa kvislinškom Vladom Milana Nedića:
{{izdvojeni citat|Vrlo je važno za Srpstvo, da se Bosna oslobodi od ustaša vojno-četničkom akcijom pre nego što naša poluslobodna vlada u Beogradu diplomatskom operacijom (koja se verovatno već vodi, što potvrđuju i pojedini neprovereni glasovi) postigne pripojenje Bosne okupiranoj Srbiji.

Mišljenja sam da preokret u držanju [[Pećančevi četnici|»crnih« četnika]] — njihovo stavljanje u službu Nedića i posredno Nemaca — treba iskoristiti za nas na sledeći način:

1.  obavestiti narod: a) da četnički odredi redovne vojske ostaju i dalje potčinjeni isključivo našoj Vrhovnoj komandi — Kralju, ma kako se držali dobrovoljni četnički odredi, »crni«, »crveni« i ostali. b) za našu ofanzivnu akciju u Srbiji još nije vreme, ali da je vreme za borbu u Bosni — cilj: bar poluoslobođenje i prisajedinjenje poluslobodnoj Srbiji; [...]

3.  Stupiti na pogodan način u vezu sa Nedićem i ispitati da li ostaje veran kralju i dobar Srbin — u kom slučaju neće ometati, ako neće potpomagati naš rad — ili je izdajica, u kom slučaju se treba povući van njegovog domašaja — u Bosnu, u južnu Srbiju i u Sandžak, pa odande preduzeti borbu i protiv njega, uz pomoć sviju Srba koji su ostali verni kralju i položenoj zakletvi.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_1_3.htm Izveštaj komandanta četničkog odreda &quot;Boško Jugović&quot; od 2. septembra 1941. o vojnoj situaciji u istočnoj Bosni i stavu prema srpskoj kvislinškoj vladi]&lt;/ref&gt;}}

Naredbom br. 2 od 7. septembra 1941. general Milan Nedić imenuje majora [[Velimir Piletić|Velimira Piletića]] na službu u vojnom odeljenju pri Predsedništvu Ministarskog saveta. Major Piletić će kasnije postati jedan od Mihailovićevih komandanata u [[Istočna Srbija|istočnoj Srbiji]].&lt;ref name=&quot;Jovan Marjanović 1941&quot;&gt;Jovan Marjanović, Ustanak i narodno-oslobodilački pokret u Srbiji 1941, Institut društvenih nauka, Beograd, 1963, str. 193.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;AVII—Nda—19—5—4.&lt;/ref&gt;

Potporučnik [[Pavle Mešković]] je bio sa pukovnikom Mihailovićem još od kraja aprila 1941. godine u [[Istočna Bosna|istočnoj Bosni]]. Poslije toga, Mešković se nalazio u grupi od nekoliko desetina oficira i vojnika s kojima se Mihailović prebacio u Srbiju te stigao na [[Ravna gora|Ravnu goru]] 12/13. maja 1941. Kada je general Mihailović krenuo iz [[Srbija|Srbije]] za [[Crna Gora|Crnu Goru]] u proljeće 1942, odredio je Pavla Meškovića da bude njegov čovjek za vezu sa potpukovnikom [[Milanom Kalabićem]]. Nakon rata, Mešković je posvjedočio da je do povezivanja između Mihailovića i Nedića došlo već tokom embrionalne faze izgradnje kvislinškog aparata u okupiranoj Srbiji:
{{izdvojeni citat|Po ulasku Nemaca u Beograd, obrazovani su tamo Komesarijati za razne poslove. Njih je ubrzo potom, krajem avgusta, zamenila Srpska Vlada na čelu sa đeneralom Milanom Nedićem. Nedić saziva zbor oficira i podoficira koji nisu otišli u ropstvo. Mihailović odobrava odlazak onih koji su tražili savet, jer je većina bila sa porodicama, a on nije mogao preuzeti odgovornost za toliki broj porodica, kad bi sve te ljude povukao u šumu. Najveći deo oficira i podoficira u Nedićevim formacijama (Poljska, Granična i Državna straža) ušao je u te odrede sa znanjem i odobrenjem D. Mihailovića i drugih komandanata pokreta. Poljska straža bila nam je odana od prvog dana skoro stoprocentno.&lt;ref&gt;Павле Мешковић, »На Равној гори«, »Књига о Дражи«, Виндзор, Канада, 1956, стр. 57. и 173.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/11_5.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje PRVI KONTAKTI SA NOP I POKUŠAJI DA SE OBUSTAVI USTANAK]&lt;/ref&gt;}}

U »Političkom mjesečnom izvještaju« od 3. XII 1941, general Harald Turner iznosi detalje o pokušaju sklapanja sporazuma između Mihailovićevog pokreta i kvislinških strukturâ, uz blagoslov njemačkih vlasti:
{{izdvojeni citat|U toku meseca jula, na osnovu prethodnog odobrenja, komesar-ministar [[Milan Aćimović|Aćimović]] pokušao je da sa Mihailovićem sklopi sličan sporazum kao što je to učinjeno između [[Gestapo|policije državne bezbednosti Nemačke]] i [[Kosta Pećanac|Koste Pećanca]]. Međutim, Mihailović je to izbegao. Prvih dana po stupanju na čelo vlade, to isto, takođe sa nemačkim odobrenjem, pokušao je i predsednik Nedić, koji je verovao da će mu kao armijskom generalu poći za rukom da na svoju stranu privuče bar deo oficira koji su se nalazili kod Mihailovića.&lt;ref&gt;Jovan Marjanović, Draža Mihailović između Britanaca i Nemaca, knjiga I, Britanski štićenik, Globus/Narodna knjiga/Prosveta, Zagreb—Beograd, 1979, str. 124.&lt;/ref&gt;|General [[Harald Turner]]}}

=== Partizani razotkrivaju Mihailovića ===

Posle završetka razgovora i postizanja sporazuma sa generalom Nedićem, Mihailovićeva delegacija se iz Beograda vratila na Ravnu goru 6. septembra 1941. U međuvremenu na Ravnu goru je pošao i major Marko Olujević s poručnikom Slavkom Pipanom, obaveštajnim oficirom Draže Mihailovića. Njih dvojicu su, na putu za Ravnu goru, uhvatili partizani u Belanovici, 8. septembra 1941. Kod majora Olujevića, koji je ujedno bio i pomoćnik komandanta kvislinške žandarmerije, nađen je plan komande žandarmerije od 7. septembra 1941. za napad žandarma sa četnicima Draže Mihailovića sa linije Zvornik-Krupanj-Valjevo-Mionica. Posle saslušanja major Olujević je streljan 10. septembra, dok je poručnik Pipan uspeo da pobegne.&lt;ref&gt;Јован Марјановић, Устанак и НОП у Србији 1941, Београд, 1983, стр. 317.&lt;/ref&gt; Mihailović o svojoj saradnji sa Nedićem nije obavestio partizane.

Kolubarska četa [[Valjevski partizanski odred|Valjevskog partizanskog odreda]] je prilikom zarobljavanja poručnika Ernesta Pipana zaplenila i jedan dokument Ministarstva unutrašnjih dela, u kome komanda kvislinške žandarmerije 7. septembra 1941. naređuje komandantu 5. žandarmerijskog odreda:

{{izdvojeni citat|Kad sva tri odreda budu stigla na liniju Zvornik — Krupanj — Valjevo — Mionica uhvatiće vezu sa četničkim odredima koji pod komandom generalštabnog pukovnika g. Draže Mihailovića na toj liniji i sačekaće dalje naređenje za produženje dejstva.&lt;ref&gt;Zbornik NOR-a, I/1, Beograd, 1949, str. 405-406.&lt;/ref&gt;}}

U knjizi „General Milan Nedić”, Stanislav Krakov navodi da je ovaj dokument potpisao novopostavljeni šef žandarmerije general [[Stevan Radovanović]]. Krakov donosi još izvoda iz ovog „vrlo opširnog naređenja”, za koje tvrdi da je „bilo izdato onda kada je Nedić posle odlaska Dražinih delegata čvrsto verovao u sprovođenje zajedničke akcije protiv komunista”:
{{izdvojeni citat|«(13) Saradnja sa četnicima i omladinom pokreta „Zbor” treba da bude najtešnja. Saradnja sa njima sastoji se u sledećem: Svi četnici i omladinci koji dejstvuju na teritoriji odreda potčinjeni su komandantu odreda. Komandant odreda je taj koji će naređivati sve što treba da se radi na terenu, a njegova naređenja ima da izvršuju svi četnici i omladinci. Ishrana četnika i omladinskih odelenja biće zajedno sa odredom...»&lt;ref&gt;Станислав Краков, н. д., стр. 160—161.&lt;/ref&gt;|General [[Stevan Radovanović]], komandant [[Srpske žandarmerije]]}}

Partizani su na osnovu zaplenjenih dokumenata uvideli da Mihailović igra dvostruku igru, učestvujući u partizanskom ustanku i istovremeno radeći na njegovom gušenju. Oni su uskoro otkrili i druge dokaze o Dražinoj kolaboraciji. Komandant [[Valjevski partizanski odred|Valjevskog partizanskog odreda]] [[Dragojlo Dudić]] u svoj dnevnik septembra 1941. godine zapisuje:

{{izdvojeni citat| &quot;12. septembar: U toku dana došao je kurir Kolubarske čete. U izvestaju stajalo je da su zarobili jedan auto Ministarstva unutrašnjih dela sa pomoćnikom komandanta žandarmerije, još jednim čovekom i šoferom žandarmom. Od materijala nađeno je nekoliko lažnih legitimacija i naredba Ministarstva unutrašnjih dela o organizaciji poternih odreda za komunistima. Iz ove naredbe jasno se vidi da je i Draža Mihailović, komandant četnika sa Ravne gore, u vezi sa ovom akcijom na strani vlade. Sad je svakome bila jasna uloga ovog žonglera koji se pravio prijateljem narodne borbe&quot;.&lt;ref&gt;Драгојло Дудић, Дневник 1941, Београд, 1981, стр. 187-189.&lt;/ref&gt;}}

O vezama štaba pukovnika Mihailovića sa kvislinškim formacijama govori i naredba generala [[Ljubo Novaković|Ljube Novakovića]] njegovim odredima, od 12. septembra 1941:

{{izdvojeni citat|Prema sigurnim podacima koje sam ovoga momenta dobio, odredi srpske oružane sile u sporazumu sa odredima pukovnika Draže Mihailovića stupili su javno i otvoreno u akciju i dok jedni odredi imaju podrške i naslona okupatorske vlasti, drugi dotle, da bi maskirali svoj pravi cilj, bore se protiv okupatorskih vlasti i formiraju neku regularnu vojsku, pod pretnjom smrtne kazne ko ne bude prišao njihovim redovima. Jedni i drugi rade sporazumno i sa veštom i prikrivenom namerom protivu četnika (Ljube Novakovića), a preko ovih i protivu celokupnog srpskog naroda.&lt;ref name=&quot;vojnoistorijski1941&quot;/&gt;}}

=== Nemci razotkrivaju Mihailovića ===

{{izdvojeni citat|Podstaknuti delimičnim uspešno vođenim borbama od strane komunista, nacionalni Srbi organizovali su takođe borbene formacije protiv Nemaca.&lt;ref&gt;OBAVEŠTENJE KOMANDNOG ŠTABA KOMANDANTA SRBIJE OD 16. SEPTEMBRA 1941. KOMANDAMA I USTANOVAMA VERMAHTA O RAZVOJU ORUŽANOG USTANKA - T501 roll 244, frames 334-337.&lt;/ref&gt;|Obaveštenje Komandnog štaba Komandanta Srbije od 16. septembra 1941. o razvoju oružanog ustanka}}

Prema svjedočanstvu [[Stanislava Krakova]], njemački okupacioni dužnosnici su od početka gledali s velikim podozrenjem na mogućnost zbližavanja između generalâ Mihailovića i Nedića, vidjevši u ovome prevashodno opasnost po interese [[Treći Reich|Trećeg Reicha]]:
{{izdvojeni citat|Ali Nedićevi prvi kontakti sa Dražom Mihailovićem — o čemu su Nemci bili brzo obavešteni — kao i držanje Nedićevih oružanih odreda na terenu gde su oni vodili isključivo borbu protiv komunista, dok je sa Mihailovićevim četnicima vladalo pravo bratstvo po oružju, povećavali su to urođeno nemačko nepoverenje prema ljudima sa Balkana.&lt;ref&gt;Станислав Краков, Генерал Милан Недић, Књига прва: На оштрици ножа, Минхен, Штампарија Искра, 1963, стр. 176.&lt;/ref&gt;}}

Ubrzo, koncem septembra ili početkom oktobra, Nedića je pozvao Dankelman veoma ljut i pokazao mu [[sastanak u Brajićima|sporazum]] sklopljen između Draže i [[Josip Broz Tito|Tita]]. Dankelman je govorio kako ih je pukovnik Mihailović obmanuo da mu daju slobodu kretanja.

Uskoro su podaci o učešću četničkih odreda u borbama protiv Nemaca postali očigledni, što je demotivisalo predstavnike nemačkog okupatora i kvislinške uprave da idu u pravcu saradnje sa Mihailovićem. Nemački okupator više nije imao poverenja u Mihailovića, naročito nakon što je saveznička propaganda počela da predstavlja Mihailovića kao navodnog vođu otpora u Jugoslaviji. O daljem nepoverenju okupatora i rezervisanosti Nedića prema Mihailovićevom pokretu, Harold Turner je rekapitulirao 3. novembra 1941:

{{izdvojeni citat| U međuvremenu je ustanovljeno da se Mihailovićevi odredi pod komandom pukovnika Misite kod Loznice i kapetana Račića kod Bogatića bore zajedno sa partizanima. Zatim da je 28. septembra zaključio sa komunistima pismeni sporazum o zajedničkom isterivanju nemačkih oružanih snaga iz Srbije, odnosno sa Balkana. Pismeni dokazi o saradnji pronađeni su u Kraljevu, Rudniku i Gornjem Milanovcu. (...) General-pukovnik Nedić je zvanično izjavio da izuzev slučaja Mišić više nikada nije posredno ili neposredno pregovarao sa Mihailovićem niti mu slao novac.

U sredu, 29.10.41. pojavio se kod Nedića pukovnik (Branislav) Pantić koji je boravio u Beogradu i po nalogu Mihailovića ponovio predlog o zajedničkoj borbi protiv komunista. Rekao mu je da Mihailović zahteva od Nedića 5.000 pušaka, 500 puškomitraljeza i 100 mitraljeza. Kada je Nedić bez okolišanja odbio taj zahtev kao glup i preteran, Pantić je upozorio Nedića da će se istog dana voditi pregovori preko opunomoćenog komandanta korpusa i da je Mihailoviću za pregovore obećana pratnja do Beograda.&lt;ref name=&quot;znaci1981&quot;/&gt;}}

Naime, deo nemačkih obaveštajnih struktura je smatrao da treba prihvatiti Mihailovićevu ponudu za saradnju sa Nemcima. Tehnički poslovi oko pregovora Draže Mihailovića sa Nemcima povereni su pukovniku Branislavu Pantiću i kapetanu Nenadu Mitroviću. Oni su 28. oktobra 1941. krenuli za Beograd, gde su se susreli sa nemačkim kapetanom [[Josef Matl|Jozefom Matlom]], oficirom vojno-obaveštajne službe Abver ([[Abwehr]]).

O Mihailovićevoj ponudi kapetan Matl je sačinio izvještaj (“''Predmet'': Četnički odredi jugoslovenske vojske pod komandom pukovnika Draže Mihailovića stavljaju se na raspolaganje za borbu protiv komunista u saradnji sa nemačkim Vermahtom”), koji će nadređenima poslati 30. oktobra 1941. godine:
{{izdvojeni citat|Pukovnik Pantić je izjavio da je od strane pukovnika Draže Mihailovića ovlašćen da stupi u vezu sa predsednikom vlade generalom Nedićem, kao i sa nadležnim instancama u nemačkom Vermahtu, kako bi se četnički odredi jugoslovenske vojske, koji se nalaze pod komandom Draže Mihailovića stavili na raspolaganje u cilju suzbijanja komunizma u Srbiji. Izjava je punovažna. Pukovnik Pantić daje kao garanciju svoju oficirsku čast.
General Nedić je u to upućen na osnovu ličnih razgovora koje je s njim vodio pukovnik Pantić ujutro 28. 10; on odobrava taj korak i želi da se što pre pristupi njegovom sprovođenju i aktiviranju.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_238.htm Zbornik NOR-a, XIV/1, Beograd, 1981.], str. 857.&lt;/ref&gt;|Kapetan [[Josef Matl]]}}

Milan Nedić je smatrao da mu je pregovorima između Mihailovićevih predstavnika i predstavnika nemačkog okupatora ugrožen politički kredibilitet. Prethodno je Nedić odbio nastavak pregovora i materijalnu i vojnu pomoć Mihailovićevom pokretu, što zbog opreza prema Nemcima, osluškujući kakav je njihov stav o saradnji sa četnicima, što zbog bojazni da Mihailovićeva legalizacija kod okupatora može ugroziti njegovu političku poziciju. O ovome je takođe rekapitulirao Harold Turner, 6. novembra 1941:

{{izdvojeni citat|Nedić je ponovo odbio pregovore sa Mihailovićem, ali me je zamolio da mu objasnim kakvu igru Nemci igraju sa Mihailovićem. Uveravao sam general-pukovnika Nedića da može biti siguran da opunomoćeni komandant korpusa neće preduzimati nikakve akcije koje bi povredile ličnost ili politiku predsednika vlade Nedića. Njegovo mišljenje o Mihailovićevoj situaciji je sledeće: Mihailović se nalazi neposredno pred uništenjem, pitanje je samo vremena. Sam Mihailović oseća da sve više slabi i želi da dobije u vremenu da bi se spasao, naročito preko zime. On je potpuno nepouzdana ličnost i zato Nedić smatra da nema svrhe pregovarati.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_243.htm Zbornik NOR-a, XIV/1, Beograd, 1981.], str. 869-870.&lt;/ref&gt;}}

11. novembra Mihailović se [[sastanak u Divcima|sastao sa Nemcima u selu Divci]], ali su oni odbili njegove usluge i zatražili razoružanje četnika. Mihailović je odbio da položi oružje, ali je nastavio borbu protiv partizanskog pokreta, što je bilo od nesumnjive koristi nemačkom okupatoru. Našavši se u još težoj situaciji nakon prelaska Glavnog štaba NOV i POJ i glavnine partizanskih snaga u Bosnu i Sandžak, čemu je znatno doprinela Mihailovićeva spremnost da napada partizane u momentu kad oni pokušavaju da suzbiju nemačku ofanzivu, Mihailoviću se ponovo nametnula nužnost saradnje sa kvislinškim strukturama, naročito u kontekstu nemačke spremnosti da ga gone kao odmetnika.

U dnevnim izvještajima iz sredine novembra 1941, poslatih iz komande Jugoistoka, može se zaključiti da u glavnom štabu Vrhovne komande Wehrmachta nijesu znali ko je pukovnik Mihailović. Nezavisno od ovoga, njegova ponuda o zajedničkoj borbi protiv partizana je odbijena i zatraženo je polaganje oružja:
{{izdvojeni citat|13.11.41: Vrhovna komanda oružanih snaga traži provjeru vijesti da je /izvjesni/ Mihailović poslao delegate Nediću, i preko njih ponudio Nijemcima pregovore. Navodno je prijedlog odbijen, jer Nijemci žele da pregovaraju s njim direktno, a ne preko posrednika. Nakon savjetovanja komande Jugoistoka i njemačkog generala u Srbiji, Vrhovna komanda je telefonski obavještena o sljedećem:
Vođa bandi Mihailović je njemačkom generalu u Srbiji ponudio zajedničku borbu protiv komunista. Ponuda je odbijena sa zahtjevom za bezuslovnu kapitulaciju. Odgovor je izostao. Jučer prvi put zabilježene borbe između Mihailovićevih bandi i komunista. Ovo ne mjenja stav da se traži bezuslovna kapitulacija.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=124&amp;rec=311&amp;roll=175 NARA, T311, Roll 175, frame no. 000119.]&lt;/ref&gt;}}

{{izdvojeni citat|17.11.41: Savjetovanje kod načelnika štaba komande Jugoistoka: Ponuda pukovnika Mihailovića da stavi svoje snage na raspolaganje za borbu protiv komunista je odbijena i zatražena je bezuslovna predaja. Mihailović je tražio da se konsultuje sa svojim komandatima. Mihailović također tražio oružje za borbu protiv komunista! Ovo je igra, borba između bandi za izvor oružja! Ipak, čini se da jedan dio Mihailovićevih bandi iskreno želi da se bori protiv komunista.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=127&amp;rec=311&amp;roll=175 NARA, T311, Roll 175, frames no. 000121—000122.]&lt;/ref&gt;|Izvještaj o djelatnosti operativnog odjeljenja komande Jugostoka za septembar 1941 (30. septembar 1941.).}}

=== Početak otvorenog sukoba sa partizanima, novembar 1941. ===
{{main|Napad četnika na Užičku Republiku}}

Sukob u ustaničkim redovima bio je katalizator saradnje ravnogorskih odreda sa formacijama srpske kvislinške vlade. „Čete pukovnika Draže Mihailovića“ sarađuju sa Nedićevim odredima u zauzimanju [[Ljig]]a 7. novembra i na prostoru [[Lazarevac]]-[[Belanovica]] 13. novembra. Takođe, pod komandom majora [[Milana Kalabića]] (otac [[Nikola Kalabić|Nikole Kalabića]]), Požeški i Gornjomilanovački ravnogorski odred vode intenzivne borbe protiv partizana kod [[Rudnik (planina)|Rudnik]]a 19. i 20. novembra, a zabilježena je saradnja i majora [[Velimir Piletić|Velimira Piletića]] sa žandarmerijskim odredima u borbama sa partizana kod [[Kučevo|Kučeva]] 18. novembra 1941.&lt;ref&gt;Nebojša Stambolija, Srpska državna straža 1942-1944. Doktorska disertacija, [[Filozofski fakultet Univerziteta u Beogradu]], 2019, str. 46-47.&lt;/ref&gt; O žestini borbi koje su četnici Draže Mihailovića vodili skupa sa nedićevskim odredima napadajući na [[Slobodne teritorije u Narodnooslobodilačkom ratu|partizansku slobodnu teritoriju]], naročito svjedoči izvještaj komande Žandarmerije od 18. novembra 1941, u kome se, između ostalog, kaže:
{{izdvojeni citat|Komandant Kolubarske grupe major g. Kalabić depešom, poslatom 17 novembra o. g. iz Aranđelovca, javlja: „Danas mi je javljeno da se koncentrisalo do 480 komunista na prostoru od sela Garaša, Bosuta i Dragolja... Odmah sam uputio tri stotine četnika Ravnogoraca i sto mojih vojnika da ih napadnu. Borba je otpočela u 15 č. i završena око 18 č. u reonu sela Dragolja i Bosuta. Ubijeno je 64 komunista i 1 uhvaćen...“&lt;ref&gt;AVII—Nda—53—3—48.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Jovan Marjanović, Ustanak i narodno-oslobodilački pokret u Srbiji 1941, Institut društvenih nauka, Beograd, 1963, str. 351.&lt;/ref&gt;}}

Kako ni tražena efikasnija [[Savezničke sile u Drugom svjetskom ratu|saveznička]] pomoć, kao ni ona od majora [[Jezdimir Dangić|Jezdimira Dangića]],&lt;ref&gt;https://www.znaci.org/00001/4_14_1_27.htm Naređenje Draže Mihailovića od 9. novembra 1941. komandantu bosanskih četničkih odreda za prebacivanje četničkih jedinica iz istočne Bosne u rejon Užica i Kosjerića radi napada na partizane&lt;/ref&gt; nijesu mogle uslijediti brzinom koju je Mihailović želio, on i njegovi komandanti se odlučuju da zatraže pomoć direktno od komandanata Nedićevih i Pećančevih odreda koji su otvoreno služili okupatoru. O ovoj pomoći kapetan [[Ćirilo Dimitrijević]] (oficir [[Legalizovani četnici|legalizovanog]] ''Sandžačkog vojno-četničkog odreda'' (SČO) pod komandom majora [[Miloš Glišić|Miloša Glišića]]; početkom jula 1942. u svojstvu deputata SČO učestvovao je u pregovorima sa pukovnikom [[Milošem Masalovićem]], [[Cvetanom Đorđevićem]] i generalom Milanom Nedićem, koji mu je savjetovao „apsolutnu saradnju sa Italijanima“;&lt;ref&gt;ASŽ, Ž-28, NOR, kut. 13, f. Sandžački četnici, dok. 5а, str. 2–3.&lt;/ref&gt; potonji komandant Pribojske brigade JVuO&lt;ref&gt;{{harv|Живковић|2017|p=741, 778}}&lt;/ref&gt;), piše Mihailoviću 1943. godine, pored ostalog i sljedeće:
{{izdvojeni citat|Potom sam u svojstvu načelnika štaba Rudničke grupe odreda u najkritičinjim danima Ravne gore, bez odobrenja svoga komandanta slao municiju, opremu i puškomitraljeze na Ravnu goru, gde su trupe đenerala g. Mihailovića bile blokirane od komunista radi uništenja. Iz ovih dana imam telefonsko priznanje đenerala g. Mihailovića Draže, koji mi je tom prilikom zahvalio i naredio da mu se imam javiti kada dođe do izražaja.&lt;ref&gt;AVII, arhivski fond Draže Mihailovića, VK—X 13.&lt;/ref&gt;}}

Sukob partizanskih i vojnočetničkih snaga od prvih dana novembra 1941, uticao je i na poručnika Nikolu Kalabića i njegovu buduću visoku poziciju u hijerarhiji ravnogorskog pokreta.

Naime, Mihailovićevo ustaničko sjedište, Ravna Gora je 10. novembra [[Napad četnika na Užičku Republiku|direktno ugrožena od partizanskih snaga]]. Gotovo svi odredi ostaju bez municije. Pred partizanskim naletom, odredi se povlače. Stanje je dramatično i vode se ogorčene borbe. Mihailović iz [[Brajići (Gornji Milanovac)|Brajića]] rukovodi operacijama, dijelom zakopavajući, dijelom uništavajući najpovjerljiviju arhivu.

U takvoj situaciji, poručnik Nikola Kalabić predlaže da se od njegovog oca Milana, penzionisanog žandarmerijskog majora, u tom trenutku komandanta jednog vladinog odreda u Ljigu, zatraži pomoć.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Bojan Dimitrijević: Nikola Kalabić između Čiče i Krcuna?! |url=https://savremenaistorija.com/2017/06/28/nikola-kalabic-izmedu-cice-i-krcuna/ |access-date=2023-12-28 |archive-date=2023-12-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231228100857/https://savremenaistorija.com/2017/06/28/nikola-kalabic-izmedu-cice-i-krcuna/ }}&lt;/ref&gt;

Major Milan Kalabić (Kalabić je od kraja 1941. okružni načelnik u [[Kragujevac|Kragujevcu]]; 28. januara 1942. srpska vlada ga unaprjeđuje u čin potpukovnika&lt;ref&gt;Nebojša Stambolija, n.d., str. 34. i 60.&lt;/ref&gt;), na zahtjev Draže Mihailovića, stavio je četnicima na raspolaganje osam kamiona municije za borbu protiv partizanskih odreda. Municija je odmah prebačena u [[Ba (Ljig)|selo Ba]] i podijeljena Mihailovićevim odredima. Kako bi Mihailoviću dodatno olakšao situaciju, stariji Kalabić je istovremeno angažovao i sve svoje snage u borbi protiv partizana u oblasti planine Rudnik.

Od tada Nikola Kalabić postaje jedan od najvažnijih četničkih komandanta, a Milan Kalabić jedan od najodanijih saradnika Draže Mihailovića u srpskim kvislinškim redovima.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/11_9.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje NAPAD NA UŽICE I BORBE OKO ČAČKA]&lt;/ref&gt;

Potpukovnik [[Manojlo Korać]], komandant Požeškog četničkog odreda (sredinom novembra 1941. legalizovanog pri Nedićevom upravnom aparatu, gdje će Korać postati načelnikom okruga Užičkog), u knjizi ratnih memoara “Između Draže i Nedića“, objavljenoj [[2015]]. u izdanju [[Kragujevac|kragujevačkih]] ''Pogleda'', prisjeća se da je prisustvovao susretu između Milana Kalabića i Draže Mihailovića, do kojeg je došlo u Belanovici krajem novembra 1941. godine. Tom prilikom je i Kalabić mlađi odsjeo kod svog oca nekoliko dana. Prema Koraćevom svjedočenju, na ovom je sastanku dotadašnja saradnja između kvislinških oružanih snaga i ravnogorskog pokreta konačno formalizirana:
{{izdvojeni citat|Posle kraćeg informativnog razgovora, pređosmo na stvar. Kalabić poče izlagati način vođenja dosadašnje borbe protiv komunista, kao i plan daljeg čišćenja Srbije od komunističkih delova i grupa. Posle toga izloži i način snabdevanja oružanih odreda hranom, novcem, municijom, oružjem, odećom, obućom i ostalom vojnom opremom. I najzad upozna ga sa svima naređenjima i instrukcijama đenerala Nedića u pogledu rada na terenu, kao i u svemu ostalom što je smatrao za potrebno da iznese. Đeneral Mihailović sasluša ovo izlaganje, a zatim zapita Kalabića, da li je u mogućnosti da nešto oružja, municije i obuće, koje dobija od srpske vlade, odvoji i pošalje na Ravnu Goru. Zatim se đeneral Mihailović zainteresova za dalji pokret i dislokaciju srpskih oružanih snaga đenerala Nedića, zahtevajući od Kalabića da na svaki način Požeški četnički odred uputi u Požegu, radi dalje borbe u tim krajevima. I najzad, zamoli majora Kalabića da po mogućstvu svoje objave za slobodno kretanje i legitimacije za nošenje oružja, izdaje i ljudstvu Ravne Gore koje mu se za to obrati, pošto su u to vreme, u očima Nemaca, naročito u okrugu Užičkom i Kragujevačkom, objave, putne isprave i oružne legitimacije sa potpisom majora Kalabića, imale puno poverenje, tako da je jedino sa njegovim ispravama kretanje bilo neometano od organa vlasti. Major Kalabić dade potrebna objašnjenja i obeća da za račun Ravne Gore učini sve što može, naročito u pogledu izdavanja objava i oružnih listova.&lt;ref&gt;Манојло Кораћ, Између Драже и Недића, Погледи, Крагујевац, 2015, стр. 222.&lt;/ref&gt;}}

Srpski istoričari Bojan Dimitrijević i Nemanja Dević ocjenjuju da je riječ o veoma važnoj epizodi u istoriji okupirane Srbije u Drugom svjetskom ratu: „U ovim događajima, koji su se pokazali ključnim u odbrani i održanju Ravnogorskog pokreta, pukovnik Mihailović definitivno stiče naklonost prema Kalabićima. U njemu je bila i tajna kasnijeg Nikolinog uspeha i napredovanja u pokretu, koje je proizilazilo iz velike pomoći koju je ravnogorcima pružao njegov otac“.&lt;ref name=&quot;leskovackizbornik.rs&quot;&gt;{{Cite web |url=https://leskovackizbornik.rs/index.php/zbornik/article/view/159 |title=Немања Девић, Бојан Димитријевић — МИЛАН КАЛАБИЋ: ОД РАТНИКА ЗА СТАРУ СРБИЈУ ДО РАВНОГОРЦА |access-date=2024-10-27 |archive-date=2024-07-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240720221112/http://leskovackizbornik.rs/index.php/zbornik/article/view/159 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

Četnici Draže Mihailovića su, uz posredstvo samozvanog vojvode [[Jovana Škavovića Škave]], 13. novembra 1941. [[Predaja zarobljenih partizana Nijemcima novembra 1941.|predali Njemcima oko 365 zarobljenih partizana]]. Predaja zarobljenih partizana dogodila se u selu [[Slovac]], smještenom između [[Valjevo|Valjeva]] i [[Lajkovac|Lajkovca]]. Vojvoda [[Kolubara|kolubarski]] Škavović je priznavao komandu Koste Pećanca, ali je aktivno sarađivao i sa četnicima Draže Mihailovića u borbi protiv partizana. U predaji zarobljenika učestvovao je i potporučnik Pavle Mešković, ravnogorski oficir. Ovim je činom Mihailović htio ukazati okupatoru da su četnici i dalje voljni da sarađuju, iako je njegova inicijativa za saradnju bila odbijena 11. novembra 1941. na [[Sastanak u Divcima|pregovorima u Divcima]]. [[Wehrmacht]] je 27. novembra 1941. strijeljao najmanje 261 partizana zarobljenog i ustupljenog od strane četnika.&lt;ref&gt;Milan Radanović, Kazna i zločin: Snage kolaboracije u Srbiji: odgovornost za ratne zločine (1941-1944) i vojni gubici (1944-1945), Rosa Luxemburg Stiftung Southeast Europe, Beograd, 2015, str. 58.&lt;/ref&gt;

Presudom Vrhovnog vojnog suda [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|FNRJ]] od [[15. juli|15. jula]] [[1946]]. godine u [[Beograd]]u, general Mihailović je bio proglašen odgovornim za izvršenje i ovog zločina:
{{izdvojeni citat|Optuženi Mihailović je u noći između 13. i 14. novembra 1941. godine, tj. iste noći kada se sastao sa gestapovcem, kapetanom Matlom, naredio svom komandantu Daki Tešmanoviću da oko 365 zarobljenih partizana preda Srpskoj državnoj straži u selu Slovac, iako je znao da će ih Srpska državna straža postreljati ili predati Nemcima. To je učinjeno tako da ih je Tešmanović predao Jovanu Škavi a ovaj Nemcima. Nemci su od ovih predatih partizana streljali oko 270, a ostale oterali u logore.&lt;ref name=&quot;Presuda&quot;&gt;[https://www.znaci.org/00001/60_3_34.pdf Miodrag Zečević: DOKUMENTA SA SUĐENjA DRAŽI MIHAILOVIĆU, Beograd 2001: Presuda Dragoljubu Mihailoviću i ostalima]&lt;/ref&gt;|Presuda Dragoljubu Mihailoviću}}

Partizansko-četnički sukobi i slabljenje snaga otpora pogodovali su njemačkom okupatoru da neometano pripremi [[Operacija Užice|završnu ofanzivu]] na slobodnu teritoriju [[Užička Republika|Užičke republike]]. U napadu na partizansku slobodnu teritoriju učestvovale su [[Dimitrije Ljotić|Ljotić]]eve, [[Kosta Pećanac|Pećančeve]] i Nedićeve jedinice pod komandom pukovnika [[Koste Mušickog]], kao i neke bivše jedinice Draže Mihailovića koje su ušle u sastav kvislinških snaga. Time su se ove jedinice i formalno legalizovale kod Nijemaca, ali su i dalje bile pod Mihailovićevom komandom.&lt;ref&gt;Радивоје Папић, ''Ужичка република 1941. Водич кроз изложбу'', Народни музеј Ужице, 2017, стр. 136.&lt;/ref&gt;

[[Boško Kostić]], sekretar [[Dimitrije Ljotić|Dimitrija Ljotića]], svjedoči u svojim memoarima da je slom partizanske Užičke republike nastupio kao posljedica vojne kooperacije „udruženih nacionalnih snaga“ u okupiranoj Srbiji: 
{{izdvojeni citat|Pošto su se sada nacionalisti ujedinili, to svi kreću na takozvanu Titovu „Sovjetsku Užičku republiku“. U ovim borbama učestvuju četnici pukovnika Mihajlovića pod komandom ppukovnika Manojla Koraća, majora Glišića, kapetana Vučka Ignjatovića, poručnika Predraga Rakovića, itd. Srpskim dobrovoljcima komanduje njihov komandant pukovnik Kosta Mušicki. U tim borbama učestvuju i podoficiri i žandarmi pod komandom ppukovnika Milana Kalabića i majora Savovića, i četnici Koste Pećanca. Samo blagodareći ovoj akciji udruženih nacionalnih snaga, razbijena je „Sovjetska Užička republika“, a partizani, na čelu sa Titom, oterani iz Srbije.&lt;ref&gt;Boško N. Kostić, Za istoriju naših dana - Odlomci iz zapisa za vreme okupacije, Lil (Francuska), 1949, str. 66–67.&lt;/ref&gt;}}

Pukovnik [[Jovan Trišić]], pomoćnik komandanta [[Srpske žandarmerije]], uhapšen je 9. novembra od strane [[Specijalne policije Uprave grada Beograda]]. Saslušavao ga je lično [[Ilija Paranos]], šef Specijalne policije. U Trišićevoj kancelariji, kao i u stanu, pronađeno je mnogo materijala koji je poslužio za optužbe, te je istog dana odveden u [[Logor Banjica|Banjički logor]]. Naime, pukovnik Jovan Trišić je brojnim ravnogorcima izdavao legitimacije o pripadnosti žandarmeriji kako bi se ovi nesmetano mogli kretati kroz okupirana područja. [[Gestapo]] je zaplijenio jednu takvu objavu i dobio priznanje od čovjeka kod koga je nađena da mu je izdata lično od strane Trišića. O hapšenju pukovnika Trišića, kao i o reakciji generala Nedića, piše u emigraciji Nedićev bliski rođak [[Stanislav Krakov]], predratni direktor [[Radio Beograd]]a i urednik više kvislinških glasila tokom okupacije:
{{izdvojeni citat|Šef Opšte policije Paranos, na naređenje Dragog Jovanovića, uputio je odmah dva svoja inspektora — napominjem da su obojica živi i danas — u Glavni generalštab gde se nalazila komanda žandarmerije. Oni su se javili kod komandanta generala Stevana Radovanovića — koji je takođe živ u emigraciji — pokazali mu akt Gestapoa i naređenje upravnika grada da izvrše pretres kancelarije Trišićeve i da ga uhapse. U prisustvu generala Radovanovića inspektori su ušli kod Trišića, saopštili mu odluku koju su dobili i izvršili pretres. U fijokama pisaćeg stola Trišićevog našli su više praznih žandarmerijskih legitimacija, istih kakva je nađena kod zarobljenog četnika, razna druga dokumenta i najzad mobilizacione spiskove aktivnih i rezervnih oficira pripadnika pokreta Draže Mihailovića sa njihovim adresama i svim podacima. Koliko se sećam mislim da je bilo 1200 imena, jer se o tome više puta u Nedićevom kabinetu govorilo. 
Sa Trišićem i sa nađenim kompromitujućim materijalom dva inspektora su se vratili u Upravu grada i referisali svome šefu Paranosu. Kada je ovaj video šta su njegovi činovnici našli kod Trišića, ne obaveštavajući Dragog Jovanovića, telefonirao je Masaloviću i molio da ga general Nedić odmah primi. Sa svim dokumentima je došao u kancelariju Nedićevu da referiše i da pita šta da radi. 
Nedić mu je naredio:
— ''Uništite odmah sav materijal koji ste našli i obavestite Gestapo da sem službenih hartija niste ništa drugo pronašli. Ne radi se samo o životu Trišića, već se radi o životima 1200 srpskih oficira''.&lt;ref&gt;Станислав Краков, Генерал Милан Недић, Књига прва: На оштрици ножа, Минхен, Штампарија Искра, 1963, стр. 265—266.&lt;/ref&gt;}}

Sumirajući rezultate [[Gušenje ustanka u Srbiji|operacije Užice]], Krakov piše i da je krupni operacijski zahvat masivnih okupatorsko-kolaboracionističkih formacija brzo slomio otpor partizanskih snagâ i [[Vrhovni štab NOVJ|Vrhovnog štaba NOPOJ]]:
{{izdvojeni citat|Dve nemačke pešadijske divizije 342-ga i 313-ta, oko i ispred kojih su se nalazili kao odbojnik — da spreče stradanje stanovništva — Nedićevi oružani odredi potpukovnika Velje Jovanovića, majora Milana Kalabića i Savovića, srpski dobrovoljci pod komandom pukovnika Koste Mušickog, Pećančevi četnici i svi «legalizovani» četnički odredi Mihailovićevi, koji su se sada vodili kao trupe srpske vlade, preplavili su tu teritoriju dotle držanu nesmetano od komunista i već istog dana su ušli u Čačak, Požegu, Kosjerić, te je Vrhovni štab Titov u najvećoj žurbi i neredu napustio Užice i sklonio se na Zlatibor. Sledeći dan, 29. novembra, nemački tenkovi su prodrli u Užice i odmah nastavili dalje za Zlatibor sa koga je celo komunističko vođstvo otstupalo ka Sandžaku u panici, dok su partizanski odredi bili desetkovani i razbijeni. Sa Titom je tada bio i engleski kapetan Hadson, koji je napustivši Mihailovića pridružio se partizanima. U ponedeljak, 1. decembra 1941. ostatci partizanskih snaga sa Titom na čelu napustili su konačno Srbiju da se u nju ne vrate skoro pune tri godine. Prešli su u Sandžak, koji se smatrao kao teritorija pod italijanskom upravom, te su Nemci tu na samoj granici između Srbije i Sandžaka prestali da gone već skoro smrvljenog protivnika.&lt;ref&gt;Станислав Краков, н. д., стр. 285—286.&lt;/ref&gt;}}

=== Nastavak saradnje sa kvislinškim strukturama, decembar 1941. ===
[[Datoteka:Četnici, SDS i SDK.png|350px|mini|levo|Četnici, Srpska državna straža i Prvi puk Srpskog dobrovoljačkog korpusa.]]
Uprkos odbacivanju od strane Nemaca, četnici su nastavili saradnju sa Nedićevom vladom. Vredi istaći da Nemci nisu uznemiravali Mihailovićeve četnike nakon njegovog odbijanja da prihvati kapitulaciju na sastanku u Divcima, 11. novembra 1941, dok su četnici izbegavali borbe sa nemačkim okupatorom još pre ovog datuma. Bilo je očigledno da je nemačka ofanziva na Užice zaobišla četničku Vrhovnu komandu i glavninu četničkih snaga na Ravnoj gori. Mihailović je imao informacije iz kvislinških izvora da će nemačke snage nakon okončanja borbi protiv partizana nastojati da eliminišu snage pod njegovom komandom. &quot;Stoga je Draža Mihailović požurio da iskoristi vreme kada ga okupator ne dira i da spasava što se spasti može. Mihailović je napravio plan da veći deo svojih četnika uključi u Nedićeve oružane odrede, da ih legalizuje kod Nemaca, da na taj način očuva svoje ljudstvo i da ga i dalje koristi u borbi protiv partizanskih odreda Srbije. U vezi s tim, Mihailović je na Ravnoj gori, 30. novembra 1941, održao sastanak četničkih komandanata sa teritorije obližnjih okruga (Nemci su već tada bili zauzeli Čačak i Užice, a glavnina partizanskih snaga povukla se u Sandžak).&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/154_4.pdf Milan Borković, Kontrarevolucija u Srbiji: Kvislinška uprava 1941-1944, I-II, Beograd, 1979.], str. I/265-267.&lt;/ref&gt;

Zapisnik sa ovog sastanka nije sačuvan, ali o njemu svedoči izveštaj koji je Draži Mihailoviću decembra 1942. poslao poručnik [[Predrag Raković]], komandanta legalizovanog Ljubićkog četničkog odreda, kao i zapisnik sa sudskog saslušanja četničkog majora [[Miloš Glišić|Miloša Glišića]], načelnik štaba Požeškog četničkog odreda. On je na suđenju 1946. izjavio:

{{izdvojeni citat|Na Ravnoj gori sa Dražom je održano savetovanje komandanata odreda. Na ovom savetovanju Draža je naredio da se stupa u vezu sa Nedićevim odredima, radi popravljanja situacije. Rekao je da odredi i dalje ostaju pod njegovom komandom i da je ovo samo privremeno rešenje.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/154_4.pdf Milan Borković, n.d.], str. I/267.&lt;/ref&gt;}}

Britanski oficir za vezu [[Duane Hudson|Bil Hadson]] je stigao je na Ravnu goru noću između 7. i 8. decembra dok su Nemci vršili [[Operacija Mihailović|ofanzivu na Mihailovićevu komandu]]. On kaže da su se četnici izvukli prelaskom u Nedićeve odrede:
{{izdvojeni citat|Dobio sam utisak da bi britansku pomoć najbolje bilo koncentrisati na Mihailovića ako on još postoji nezavisan od Nedića. Rekao sam to Titu i njegovima i uputio sam se natrag u poplavu Nemaca i kvislinga. [...] Nisam našao nikakve ostatke Mihailovićevih ljudi, izuzev njega lično i nekoliko oficira. Svi drugi su se pretvorili u Nedićeve ljude i otišli, na potpuno razočaranje Švaba.&lt;ref name=&quot;Znaci.net&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.znaci.org/00001/5_3.htm |title=William Deakin - EMBATTLED MOUNTAIN (Bojovna planina) |publisher=Znaci.net |date= |accessdate=2014-03-16}}&lt;/ref&gt;|[[Duane Hudson|Bil Hadson]]}}

Na osnovu odluke četničke Vrhovne komande na Ravnoj gori, četnički odredi pod komandom Draže Mihailovića u čačanskom kraju legalizovali su svoje delovanje u okviru kvislinških formacija početkom decembra 1941. i na taj način su se statusno izjednačili sa vladinim četnicima, odnosno četnicima vojvode Koste Pećanca. Samo dva dana po okončanju operacije Mihailović (10. decembra 1941) novopostavljeni vojnoupravni komandant Srbije general [[Paul Bader]] pisao je svojim pretpostavljenima:
{{izdvojeni citat|Mihailovićeva grupa može sad da se smatra razbijenom... Mnoge Mihailovićeve pristalice, izgleda da su pobegle u šume i planine. Postoje izveštaji prema kojima sve obezglavljene bande pokušavaju da se prebace u četničke jedinice Koste Pećanca. Znaci ukazuju na to da su neki srpski vladini krugovi, sve do pred kraj, hteli doći u vezu sa Mihailovićem, kako bi se poštedela srpska krv. Na istoj su liniji i nastojanja srpskog ministra predsednika Nedića, a koja imaju za cilj da spreče oštar postupak protiv Mihailovićevih pristalica, koji su, navodno, na to bili samo prisiljeni.&lt;ref&gt;Zbornik NOR-a, tom I, knjiga 1, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1949, str. 636—637.&lt;/ref&gt;}}

Prethodno, tokom novembra 1941, legalizovan je Jelički četnički odred Miloja Mojsilovića, koji je prethodno priznavao komandu Draže Mihailovića.
O legalizaciji Mihailovićevih četnika u čačanskom kraju nedvosmisleno svedoči izveštaj poručnika [[Predrag Raković|Predraga Rakovića]], komandanta Ljubićkog četničkog odreda, Draži Mihailoviću iz decembra 1942. Raković navodi da je &quot;posle održane sednice na Ravnoj gori 30. novembra 1941. i prema dobivenim instrukcijama&quot; noću između 30-31. novembra krenuo ka Gornjoj Gorevnici gde se njegov odred od 200 boraca susreo sa 5. dobrovoljačkim odredom, formacijom Srpskog dobrovoljačkog korpusa, pod komandom potpukovnika [[Marisav Petrović|Marisava Petrovića]]. Istog dana je Raković zamoljen, kako se navodi, da sa Ljubićkim četničkim odredom &quot;pođe u pretres terena G. Gorevnice i čišćenje od komunista&quot;, pri čemu su četnici snabdeveni municijom od SDK. Uveče je Raković sa Petrovićem otišao u Čačak gde se susreo sa komandantom SDK, pukovnikom [[Kosta Mušicki|Kostom Mušickim]], koji je bio zapovednik kvislinških snaga u čišćenju zapadne Srbije od preostalih partizanskih snaga.

{{izdvojeni citat|Uglavnom to veče sam sa njima dogovorio da ostanem na terenu sa svojim odredom radi čišćenja terena od komunista, što mi je u stvari i bio zadatak kad sam pošao na svoj teren sa Ravne gore. (...) Uništenje komunista bilo je potrebno i meni i Nemcima i ljotićevcima, te smo se u ovom poslu složili i postali 'saveznici'.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_209.htm Zbornik NOR-a, XIV/1, Beograd, 1981.], str. 766-767.&lt;/ref&gt;}}

Sukladno dogovorima viših instanci, [[Prvi valjevski četnički odred]], čiji je komandant [[Neško Nedić]], izdao je 13. decembra 1941. naređenje za saradnju sa kvislinškim vlastima u borbi protiv partizana:

{{izdvojeni citat|
2) Da komandir opštinskih četa stupa u dodir sa postavljenom opštinskom upravom i ne pokazujući ovaj akt saopšti joj da je određen da formira oružane snage na teritoriji opštine koje će služiti kao potpora vlasti radi održavanja mira i poretka a naročito kao oružana snaga za suzbijanje komunista ako se i kad pojave na teritoriji opštine. Ovaj štab će preduzeti sve potrebne mere da ovakav rad bude prećutno odobren i od strane Nedićevih odnosno nemačkih vlasti. 
&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;
6) Komandiri će narediti svojim seoskim komandirima da odmah otpočnu sa patroliranjem. Ova mera je neophodna jer se komunisti pošto su razbijeni vuku kroz sva sela u bednom stanju i malim grupama a u interesu je naše stvari da ih odmah razoružavamo.
&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;
9) Početi odmah sa propagandom protiv komunista i svugde i na svakom mestu objasniti istinu da je do ovoga žalosnog stanja došlo zato što su oni u želji da preotmu vlast počeli borbu prerano. (...) Mi zato ne možemo i nećemo zajedno sa Nemcima, ali nećemo ni u otvorenu borbu, koju sada ne možemo izdržati. (...) Dotle dok ovaj momenat ne dođe mi moramo iskoristiti rasulo kod komunista da ih razoružamo te da nam na proleće ponovo ne ometu naš rad.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_33.htm Zbornik NOR-a, XIV/1, Beograd, 1981.], str. 90-91.&lt;/ref&gt;}}

Neposredno nakon odlaska glavnine četničkih snaga sa Ravne gore, pri čemu se većina četničkih odreda legalizovala kod Nemaca integrišući se u kvislinške snage, usledio je napad nemačkih snaga na četničku Vrhovnu komandu na Ravnoj gori. Kako je u svom izvještaju iz druge polovine 1942. godine naveo njemački kapetan [[Ernest Wiesshaupt]], tada su pukovniku Mihailoviću u pomoć pritekli najviši rukovodioci kvislinške uprave u Srbiji: „Istragom je dokazano da je jedan član Vlade, ministar unutrašnjih poslova [[Milan Aćimović|Aćimović]] u razgovoru pokušao da, preko pukovnika srpske pomoćne žandarmerije [[Kosta Mušicki|Mušickog]], dođe u vezu sa Mihailovićem. Dva srpska žandarmerijiska oficira kojima je poveren ovaj zadatak uhvaćena su od nemačkih jedinica. Protiv Mušickog i drugih okrivljenih žandarmerijskih i četničkih oficira preduzet je vojnosudski postupak“.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/zb/4.php?broj=544&amp;bk=2&amp;vol=12 Borbe protiv ustaničkog pokreta na području Jugoistoka od juna 1941. do avgusta 1942. godine], u Zbornik NOR-a, tom XII, knjiga 2: Dokumenti Nemačkog rajha 1941—1945, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1976, dokument br. 209, str. 1039.&lt;/ref&gt; Istoričari [[Kosta Nikolić]] i [[Bojan Dimitrijević]] tvrde: „Taj kontakt doveo je Nedića u veoma težak položaj, ali je on uspeo da ubedi Nemce kako za to nije znao i da je Aćimoviću izričito zabranio da ima bilo šta sa 'Mihailovićevim pitanjem'. Ipak, pukovnik Mušicki je uhapšen i ispitivan, ali je Nedić uspeo tokom 1942. da ga oslobodi“.&lt;ref&gt;Коста Николић, Бојан Б. Димитријевић, Генерал Драгољуб Михаиловић 1893-1946. Биографија, Београд, 2011, стр. 174.&lt;/ref&gt; Kosta Mušicki je uhapšen 9. decembra 1941. upravo zbog pomoći ravnogorskim četnicima. Boravio je izvesno vreme u nemačkom zatvoru. Milan Nedić je 3. decembra 1942. ponovo postavio pukovnika Mušickog za komandanta [[Srpski dobrovoljački SS korpus|Srpskog dobrovoljačkog korpusa]].&lt;ref&gt;Mладен Стефановић, Збор Димитрија Љотића 1934-1945, Београд, 1984, стр. 223.&lt;/ref&gt; Kosta Mušicki je u istražnom postupku 1946. naveo da je „uhapšen od strane Nemaca i izveden pred ratni sud zbog pokušaja uspostavljanja veza sa Dražom Mihailovićem“.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/154_4.pdf Milan Borković, n.d.], str. I/271, fus. 67.&lt;/ref&gt;

[[Operacija Mihailović|Nemački napad na Mihailovićev štab]] i delove njegovih snaga koje nisu legalizovane, u rejonu Ravne gore i u nekim okolnim selima, započeo je 6. decembra 1941. i trajao je dva dana. Mihailović je uspeo da izbegne hvatanje u Struganiku i da se skloni, nakon čega se nekoliko meseci skrivao u različitim delovima zapadne Srbije. Major kvislinške žandarmerije [[Milan Kalabić]], zapovednik dela kvislinških snaga u zapadnoj Srbiji, otac Mihailovićevog bliskog saradnika [[Nikola Kalabić|Nikole Kalabića]], pomagao je Mihailoviću obaveštavajući ga o nemačkim poterama.&lt;ref&gt;Коста Николић, Бојан Б. Димитријевић, н.д., стр. 180.&lt;/ref&gt;

Osim hvatanja Mihailovićevih saradnika, zarobljavanja dijela boraca te bjekstva u ilegalu samog generala Mihailovića, njemačka ofanziva nije polučila znatniji uspjeh. Jedan od razloga bila je tih dana široko sprovođena [[Legalizovani četnici|legalizacija vojnih četnika]], tj. njihova integracija u oružane snage Vlade generala Nedića. U trenutku kada se biralo između progona ili prikrivanja među raznorodnim Nedićevim formacijama, izbor drugog rješenja pokazao se spasonosnim za Mihailovićevu organizaciju. Ova pragmatična solucija učiniće da veći dio pripadnika ravnogorskog pokreta preživi tešku zimu 1941/42. o trošku generala Nedića, učestvujući u operacijama protiv partizana ili ostajući kod svojih kuća.&lt;ref&gt;Бојан Б. Димитријевић, Војска Недићеве Србије 1941-1945, Институт за савремену историју, Београд, 2011, стр. 119.&lt;/ref&gt;

== Saradnja sa Nedićevom vladom krajem 1941. i tokom 1942. ==

{{izdvojeni citat|Onima u Upravi grada reći da nemilosrdno raščišćavaju sa komunistima.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.znaci.org/00001/4_14_1_72.htm |title=ZBORNIK DOKUMENATA VOJNOISTORIJSKOG INSTITUTA: TOM XIV, KNJIGA 1 |publisher=Znaci.net |date= |accessdate=2014-03-16}}&lt;/ref&gt;|Depeša Draže Mihailovića od 17. aprila 1942. godine}}

=== Legalizacija četnika Draže Mihailovića ===
{{main|Legalizovani četnici}}
[[Datoteka:Smotra četnika.jpg|minijatura|Nemački okupator za vreme vršenja smotre legalnih četnika u Srbiji.]]

{{izdvojeni citat|Nedić je po svaku cenu hteo da spase Mihailovićeve odrede u Zapadnoj Srbiji od uništenja prilikom nemačke ofanzive. Već i ranije, on je bio u kontaktu s većinom baš tih četničkih komandanata u Zapadnoj Srbiji, jer ih je snabdevao oružjem i municijom u njihovoj borbi protiv komunista, te je tu vrlo brzo i efikasno bio postignut sporazum između Nedićevih i Mihailovićevih oficira. Svi četnički odredi na ugroženom terenu imali su da se u roku od nekoliko dana pre početka nemačke akcije «legalizuju», tj. da se stave Nediću na raspoloženje, stvarno ili fiktivno, te da se vode kao njegove jedinice; da budu snabdevene njegovim objavama i da, isto kao i ljudstvo oružanih odreda, odnosno dobrovoljci, primaju sve potrebe u municiji, hrani i novcu od predsednika srpske vlade.&lt;ref&gt;Станислав Краков, Генерал Милан Недић, Књига прва: На оштрици ножа, Минхен, Штампарија Искра, 1963, стр. 280.&lt;/ref&gt;|[[Stanislav Krakov]] o legalizaciji Mihailovićevih četničkih odreda}}

{{izdvojeni citat|Ne sme se izgubiti iz vida da je dužnost svih Srba, a prvenstveno svih delova srpske državne sile — pa bili to četnici, dobrovoljci ili stražari — da svim silama rade na održavanju mira, obnovi i stvaranju bolje budućnosti Srbije, kao i to da je naš zajednički zadatak jedan te isti, tj. uništenje svih komunističkih bandi.&lt;ref&gt;[http://www.znaci.org/00001/154_4.pdf Milan Borković, Kontrarevolucija u Srbiji: Kvislinška uprava 1941-1944, Beograd, 1979.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220904190938/https://znaci.org/00001/154_4.pdf |date=2022-09-04 }}, str. I/296.&lt;/ref&gt;|Pukovnik [[Borivoje Jonić]] u naredbi pripadnicima SDS-a od 13. juna 1942.}}

{{izdvojeni citat|Mihailović je prve nedelje 1942. godine proveo u Crnoj Gori i Sandžaku, uspostavljajući neposrednu kontrolu nad lokalnom četničkom organizacijom i stvarajući jednu planinsku bazu, iz koje su ranije partizani bili prisiljeni da povuku svoje glavne snage severno, u istočnu Bosnu. Mihailovićeva organizacija u Srbiji postojala je kao pasivna teritorijalna tvorevina, uglavnom na hartiji, pod zaštitom Nedićeve političke i vojne strukture.&lt;ref name=&quot;Znaci.net&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.znaci.org/00001/5_3.htm |title=William Deakin - EMBATTLED MOUNTAIN (Bojovna planina) |publisher=Znaci.net |date= |accessdate=2014-03-16}}&lt;/ref&gt;|Sir [[William Deakin]], “The Embattled Mountain”}}

Prema navodima [[William Deakin|Williama Deakina]], Mihailović se početkom 1942. godine, gonjen od strane Nijemaca, sklonio u [[Sandžak]] (prije nego će preći u [[Crna Gora|Crnu Goru]] maja te godine), u zonu pod italijanskom okupacijom. Do početka 1942. godine &quot;ravnogorski pokret istopio se u redovima Nedićeve milicije i konačno se ponovo pojavio, umanjen, u Crnoj Gori.&quot;&lt;ref name=&quot;Deakin2&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.znaci.org/00001/5_3.htm |title=William Deakin, BOJOVNA PLANINA |publisher=Znaci.net |date= |accessdate=2014-03-16}}&lt;/ref&gt;

Mihailović se skrivao nekoliko mjeseci, ali je Nedićeva vlada do marta 1942. saznala gdje se nalazi, pa je s njemačkim znanjem i dopuštenjem došlo do sastanka između njega i [[Milan Aćimović|Milana Aćimovića]]. [[Paul Bader|General Bader]] je 26. marta obaviješten da je Mihailović obnovio ponudu srpskoj vladi »da joj se stavi na raspolaganje za borbu protiv komunista«. Budući da je general Mihailović sada bio ministar vojske, mornarice i vazduhoplovstva u [[Vlada Kraljevine Jugoslavije u egzilu|izbjegličkoj vladi]], njegova je nova ponuda imala sasvim drugi značaj, iako je u biti bila jednaka [[Sastanak u Divcima|onoj iz Divaca]] u novembru 1941. Bader je ipak odbio ponudu i naredio da se ta odluka saopći generalu Nediću, s napomenom da je Nedić slobodan to objaviti.&lt;ref&gt;NAW, mikrofilm br. T-501, rola 247, snimak 920; rola 257, snimak 1232.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Jozo Tomasevich 1945&quot;&gt;[https://znaci.org/00001/40_45.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje DVOJNA POLITIKA U SRBIJI]&lt;/ref&gt;

Za to vrijeme, brojni su se ravnogorski komandanti u Srbiji legalizovali kod kvislinške Nedićeve uprave:

* [[Predrag Raković]] (Ljubićki četnički odred)
* [[Vučko Ignjatović]] (Požeški četnički odred)
* [[Miloš Glišić]] (Požeški četnički odred)
* [[Manojlo Korać]] (Užičko-požeški četnički odred)
* [[Momčilo Matić]] (Drinski samostalni četnički odred)
* [[Božidar Ćosović-Javorski]] (Javorski samostalni četnički odred)
* [[Dušan Radović Kondor]] (Zlatiborski četnički odred)
* [[Nikola Mladenović]] (Crnogorski četnički odred)
* [[Radovan Stojanović]] (Takovski četnički odred) 
* [[Vojislav Pantelić]] (Jadarski/Podrinski četnički odred)
* [[Svetolik Protić]] (Grupa valjevskih četničkih odreda)
* [[Dragiša Ninković]] (Kačerski četnički odred)
* [[Radojko Jovandarić]] (Kotlenički četnički odred)
* [[Dobrisav Ordagić]] (Račanski četnički odred)
* [[Živojin Lazović|Živan Lazović]] (u [[beograd]]skom okrugu) 
* [[Borivoje Rajković]] (u [[Kosjerić]]u) 
* [[Miloje Mojsilović]] (Jelički četnički odred)
* [[Dušan Smiljanić]] (Gružanski četnički odred)
* [[Ljubomir Jovanović Patak]] (komandant Srpske državne straže u [[Zaječar]]u)
* [[Ljubomir Mihailović Long]] (zamjenik komandanta Srpske državne straže u [[Jagodina|Jagodini]])
* [[Nikola Kalabić]], i dr.&lt;ref name=&quot;Branko Petranović 1945&quot;&gt;[https://www.znaci.org/00001/92_4.pdf Branko Petranović, Srbija u Drugom svetskom ratu, 1939-1945, Beograd, 1992.], str. 271.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/155_3.pdf Milan Borković, Kontrarevolucija u Srbiji: Kvislinška uprava 1941-1944, I-II, Beograd, 1979.], str. I/270.&lt;/ref&gt;

Sekretar [[Dimitrije Ljotić|Dimitrija Ljotića]] [[Boško Kostić]] piše nakon rata o legalizaciji Mihailovićevih odreda sljedeće:
{{izdvojeni citat|Mnogi četnički odredi legalizovani su tada kao vladini. Tako, na primer, odred ppukovnika Manojla Koraća, majora Glišića, kapetana Vučka Ignjatovića. Drugi ravnogorski odred poručnika Predraga Rakovića u Čačku legalizuje komandant V dobrovoljačkog odreda Marisav Petrović. Rakovićev odred, koji je stacionirao u Čačku, dobija naziv „Samostalni četnički ljubićski odred Tanasko Rajić“. &lt;br /&gt; U to vreme djeneral Milan Nedić šalje za Ljig i Ravnu Goru: novac, spremu, municiju, obuću i hranu kako bi pomogao pukovnika Dražu Mihajlovića i njegove četnike.&lt;ref&gt;Boško N. Kostić, Za istoriju naših dana — Odlomci iz zapisa za vreme okupacije, Lil (Francuska), 1949, str. 67.&lt;/ref&gt;}}

Potpukovnik Manojlo Korać je bio komandant Mihailovićevog Zlatiborsko-užičkog odreda, a potom i Požeškog četničkog odreda. Požeški odred se legalizovao kod Vlade Milana Nedića novembra 1941. godine, dok je potpukovnik Korać u kvislinškom upravnom aparatu imenovan za načelnika okruga [[Užice|Užičkog]]. U rukopisu koji je 1945. sačinio o periodu okupacije, a koji je objavljen [[2015]]. pod naslovom “Između Draže i Nedića”, Korać se posebno osvrnuo na legalizaciju četnika Draže Mihailovića. O saradnji JVuO sa oružanim snagama Vlade narodnog spasa, potpukovnik Korać zapisuje lapidarnu napomenu: 
{{izdvojeni citat|Odredi đenerala Nedića su svugde i na svakom mestu pomagali ravnogorsku organizaciju.&lt;ref&gt;[https://www.pogledi.rs/pretplata-na-knjigu-potpukovnik-manojlo-korac-izmedju-draze-i%E2%80%88nedica.html Потпуковник Манојло Кораћ – Између Драже и Недића]&lt;/ref&gt;}}

[[Austrija|Austrijski]] istoričar [[Walter Manoschek]] u svojoj knjizi ''Serbien ist Judenfrei. Militärische Besatzungspolitik und Judenvernichtung in Serbien 1941/42'' (objavljenoj na [[Srpski jezik|srpskom jeziku]] [[2007]]. pod naslovom „Holokaust u Srbiji: Vojna okupaciona politika i uništavanje Jevreja 1941-1942“), poziva se na navode iz knjige „Bojovna planina“ F. W. Deakina, kao i na članak&lt;ref&gt;Josef Matl, Jugoslawien im zweiten Weltkrieg, Osteuropa Handbuch, Bd. 1, Jugoslawien, hg. v. Werner Markert, Köln—Graz 1954, s. 99—121.&lt;/ref&gt; kapetana ''[[Abwehr]]a'' [[Josef Matl|Josefa Matla]], potonjeg profesora [[Slavistika|slavistike]] na Univerzitetu u [[Graz]]u, te na sljedeći način ocjenjuje legalizaciju Mihailovićevih odreda krajem 1941. i njihovu saradnju sa kvislinškom Nedićevom vladom:
{{izdvojeni citat|Kao prvu meru Mihailović je odlučio da — sutradan nakon poraza partizana — legalizuje četničke odrede u sporazumu sa Nedićevom vladom i da se oružane Nedićeve formacije stave na raspolaganje radi ubacivanja u borbu protiv partizana. Od tada je četnike Nedićeva vlada i zvanično potpomagala novcem, hranom i odećom.&lt;ref name=&quot;Manošek&quot;&gt;[https://www.znaci.org/00001/178_6.pdf Valter Manošek: HOLOKAUST U SRBIJI, poglavlje OTPOR I KOLABORACIJA U SRBIJI 1941. GODINE], Službeni list SRJ/Draslar partner, Beograd, 2007, str. 152—153.&lt;/ref&gt;}}

Izvode iz Matlova članka, objavljenog 1954. godine u [[Savezna Republika Njemačka|SR Njemačkoj]], a koji referiraju na saradnju Draže Mihailovića sa Nedićem i Ljotićem, prenio je u svojoj knjizi “Armijski đeneral Milan Nedić — Njegova uloga i delovanje u poslednjem ratu“ (izdatoj [[1976]]. u emigraciji u [[Melbourne]]u), profesor [[Lazo Kostić]], koji je u početnoj fazi okupacije vršio funkciju komesara saobraćaja u [[Komesarskoj upravi]] [[Milan Aćimović|Milana Aćimovića]]:
{{izdvojeni citat|Još u toku 1941. godine, Nedić je pomagao novcem, hranom i odećom četnički pokret u Srbiji, i nacionalne odrede koje je major Dangić predvodio u Bosni. Godine 1942, Nedić i Ljotić predložili su Draži Mihailoviću dalju pomoć u robi, municiji i novcu. Kao protivuslugu tražili su da Mihailović privremeno ne obrazuje vladu, pošto već postojeća dupla vlada, nemačka vojna uprava i vlada Nedićeva, i tako teško opterećuju stanovništvo zemlje. Nedić i Ljotić su se izjasnili spremnim da u buduće rade zajednički sa Mihailovićem pri imenovanju komandanata oružanih jedinica, kao i pri postavljanju okružnih načelnika. Međutim, smatrali su da je bolje da Mihailović u celosti do daljega sprovede izvan Srbije istu zadaću, kao što je oni sprovode u Srbiji, naime: čišćenje oblasti od komunističkih partizana. U danom trenutku — Nedić i Ljotić su spremni da vladu i sve njihove oružane odrede predaju Draži Mihailoviću, odnosno onoj ličnosti koju bi [[Petar II Karađorđević|Kralj]] odredio...&lt;ref&gt;Проф. Лазо Костић, ''Армијски ђенерал Милан Недић. Његова улога и деловање у последњем рату'', Приватно издање, Мелбурн (Аустралија), 1976, стр. 54—55.&lt;/ref&gt;}}

Kapetan [[Duane Hudson|Bill Hudson]], šef [[Ujedinjeno Kraljevstvo|britanske]] misije pri štabu Draže Mihailovića, u jednom izvještaju rekapitulira događaje s kraja 1941. i s početka 1942. godine. Pominjući ishod [[Sastanak u Divcima|sastanka u Divcima]], on veli da „ipak nije postignut nikakav sporazum“. Hudson piše i o taktičkoj kolaboraciji s okupatorom pri slamanju [[Užička republika|Užičke republike]] koja je prethodila legalizaciji četnika:
{{izdvojeni citat|Proterivanje partizana iz Srbije u zimu 1941–1942. predstavljalo je privremeni uspeh za Mihailovića. On je uspeo da učestvuje u nemačkoj ofanzivi protiv njih, a da nije otvoreno prešao na osovinsku stranu, i tako je zasnovao politiku ‘paralelne akcije’ pre nego ‘kolaboracije’ sa snagama okupatora, što je bilo dalje sprovođeno od strane njegovih potčinjenih komandanata u njihovim lokalnim mestima. S druge strane, izgleda da su Nemci posmatrali stav Mihailovića sa priličnim nepoverenjem, i kao da nisu znali da li da postupaju sa njim kao sa neprijateljem ili kao sa prijateljem... Mada je Mihailović nesumnjivo pružio Nemcima pomoć ulogom koju je odigrao za vreme njihove ofanzive protiv partizana, njegov položaj u odnosu prema okupatorskim vlastima bio je još uvek sumnjiv i opasan. Zbog toga je većina njegovih [Mihailovićevih — prim.] pristalica smatrala za opreznije da pređu u službu Nedićevog kvislinškog režima, mada su oni tajno i dalje mogli da održavaju vezu s njim...&lt;ref&gt;Боривоје М. Карапанџић, Грађански рат у Србији 1941—1945. Друштво Хиландар, Ваљево, 2010, стр. 134—135.&lt;/ref&gt;}}

Iako je sa četničke strane general Nedić smatran za slugu okupatora (nazivali su ga i „beogradskim vezirom“), ipak su ga iskorišćavali za legalizaciju, dobijanje oružja i sakupljanje informacija. [[Zvonimir Vučković]], jedan od ravnogorskih komandanata koji nije bio legalizovan kod kvislinške vlade, piše u knjizi ratnih memoara da se, zahvaljujući legalizaciji, kontrola SDS našla u četničkim rukama.&lt;ref&gt;Zvonimir Vučković, Od otpora do građanskog rata, Beograd, 1990, str. 190.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Branko Petranović, ''Srbija u Drugom svetskom ratu 1939-1945'', Beograd, Vojnoizdavački i novinski centar, 1992, str. 390.&lt;/ref&gt;

Četnički odredi postali su integralni dio njemačke okupacione uprave. Nemački popis glavnih vladinih legalnih odreda od [[15. 5.|15. maja]] 1942, pod rednim brojevima 1 do 18 navodi [[Dimitrije Ljotić|Ljotićeve]] odrede, od 19 do 39 su Mihailovićevi, a od 40 do 100 [[Kosta Pećanac|Pećančevi]]. Mihailović je uspostavio veze sa Nedićevim komandantima [[Milan Kalabić|Milanom Kalabićem]], [[Radovan Stojanović|Radovanom Stojanovićem]] i drugima, radi borbe protiv partizana u Srbiji u toku zime 1941/42. i proleća 1942. godine.&lt;ref name=&quot;Presuda&quot;/&gt;

=== Dejstva legalizovanih odreda ===
[[Datoteka:Legalizovani četnici u Srbiji 1942.jpg|minijatura|Četnički odred Draže Mihailovića koji osigurava [[Logor Metino brdo|logor na Metinom brdu]].]]

Iako legalizovani kod [[Wehrmacht]]a i kvislinške vlade, ovi odredi su i dalje od Mihailovića primali naređenja, a od Nemaca oružje, hranu i odeću. Oni su, zajedno sa Nemcima, učestvovali u operacijama protiv preostalih partizanskih odreda u Srbiji, te hvatali i ubijali pripadnike [[Narodnooslobodilački pokret Jugoslavije|pokreta otpora]].&lt;ref name=&quot;Presuda&quot;/&gt; Uspostavljeni sistem dvostrukog opštenja omogućavao je, na jednoj strani, nemačku nominalnu komandu, a na drugoj povinovanje Mihailovićevim tajnim instrukcijama. Uključivanjem Mihailovićevih četnika u [[Srpska državna straža|SDS]], narasta i nemačko nepoverenje u pouzdanost jedinica koje su naoružavali.&lt;ref name=&quot;Branko Petranović 1945&quot;/&gt; Profesor [[Branko Petranović]] piše: &quot;Nedić je dobijao nove snage za borbu protiv pripadnika Narodnooslobodilačkog pokreta, a Mihailović je spasavao odrede od uništavanja u jeku zime, progona i nemačkih represalija. Udruženim snagama mogli su zavesti četničku strahovladu i iskorenjivanje zaostalih grupa partizana, pojedinaca i njihovih simpatizera i jataka.&quot;

Sinergija Mihailovićevih legalizovanih odredâ i Nedićevih oružanih formacija bila je veoma bitna za totalni slom [[Ustanak u Srbiji|ustanka]], doprinijevši radikalnom čišćenju teritorije okupirane Srbije od partizanskih snagâ. Ovo je moguće zaključiti i na osnovu navodâ iz pisma kapetana [[Rudolfa Perhineka]], delegata Vrhovne komande JVuO za [[Crna Gora|Crnu Goru]] i [[Sandžak]], koje je 8. decembra 1941. poslao komandantu Rasinsko-bistričkog bataljona kapetanu Milivoju Obradoviću:
{{izdvojeni citat|Situacija je u Srbiji ovakva: &lt;/br&gt; Cela Srbija, koja je bila od komunista mestimično posednuta očišćena je pomoću Nedićevaca i naših četnika Draže Mihailovića i svi komunisti razbijeni, razoružani i pohvatani. U svim varošima postavljena je vlast četnika Jugoslovenske vojske, to jest Dražinih četnika. Da bi se sprečilo dalje nasilje Turaka, Nedićevci (u njemačkim uniformama) ušli su u Novi Pazar, istakli srpske zastave, pustili iz zatvora pohapšene Srbe i izdali odmah naredbu da niko nesme opaliti pušku ni na koga, ni opljačkati, ni popaliti jer će od vlasti biti streljan na licu mesta. Kako izgleda, ovako će biti [i] sa Sjenicom, jer su Nedićevci usput od N. Pazara do Sjenice vrlo rado primili četnike.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Pismo delegata Draže Mihailovića od 8. decembra 1941. komandantu četničkog Rasinsko-bistričkog bataljona povodom poziva Draže Mihailovića da Pavle Đurišić dođe kod njega i o situaciji u Srbiji |url=http://znaci.org/00001/4_14_1_32.htm |access-date=2022-09-09 |archive-date=2022-08-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220823085930/https://znaci.org/00001/4_14_1_32.htm }}&lt;/ref&gt;|Pismo delegata [[Dragoljub Mihailović|Draže Mihailovića]] od 8. decembra 1941. komandantu četničkog Rasinsko-bistričkog bataljona povodom poziva Draže Mihailovića da [[Pavle Đurišić]] dođe kod njega i o situaciji u Srbiji}}

Tokom decembra 1941. i početkom 1942. zabilježeni su brojni primjeri zločina i represalija u zapadnoj Srbiji, naročito u čačanskom, požeškom i užičkom kraju koje su združeno sprovodili [[Legalizovani četnici|legalizovani Mihailovićevi četnici]], [[četnici Koste Pećanca]], [[Srpski dobrovoljački korpus|Srpska dobrovoljačka komanda]] (preimenovana krajem 1942. u Srpski dobrovoljački korpus - SDK) i kvislinška Srpska žandarmerija (od 3.  marta 1942. [[Srpska državna straža]]).
[[Datoteka:Srpski dobrovoljački korpus sa četnicima Draže Mihailovića.png|350px|mini|desno|Srpska dobrovoljačka komanda sa legalizovanim četnicima, decembar 1941. godine]]

Krajem 1941. i početkom 1942. su kulminirali [[Zločini četnika nad partizanima u Srbiji 1941.|četnički zločini nad partizanima]] i njihovim simpatizerima. Okružno načelstvo u Kragujevcu je 14. februara 1942. izvestilo da se u vladinim odredima nalazi &quot;poglavito ono ljudstvo koje je bilo ili naklonjeno pukovniku Mihailoviću, ili je aktivno učestvovalo u njegovim odredima.&quot; Dalje se ističe da Dražini ljudi imaju ličnu mržnju protiv partizana, budući da &quot;stupaju u borbu protiv komunista sa naročitom strašću&quot;.&lt;ref&gt;Kosta Nikolić, Istorija ravnogorskog pokreta (knjiga I), Beograd 1999., str. 213-214.&lt;/ref&gt;

U izvještaju generalu Nediću s kraja marta 1942, ministar unutrašnjih poslova [[Milan Aćimović]] piše da je među oficirima Srpske državne straže mnogo onih koji „ispoljavaju simpatije prema pokretu generala Mihailovića. I čak ne bi hteli prema njemu ili njegovim akcijama da preduzmu naređene mere...“&lt;ref&gt;Vojni arhiv, Nedićeva arhiva, 82–2–4.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Nebojša Stambolija, Srpska državna straža 1942-1944. Doktorska disertacija, Filozofski fakultet Univerziteta u Beogradu, 2020, str. 306—307.&lt;/ref&gt;

Potpukovnik [[Manojlo Korać]], s pozicije načelnika okruga Užičkog, izvještava 2. aprila 1942. godine ministra unutrašnjih poslova Milana Aćimovića o situaciji u okrugu, navodeći da ni tokom prethodnog mjeseca nije izostala „moja lična inicijativa u cilju preduzimanja energičnih mera na čišćenju terena od komunista i drugih elemenata opasnih po red i mir“:
{{izdvojeni citat|Po izvršenim prethodnim pripremama stavio sam u pokret radi zajedničke akcije i potpune saradnje užičko-zlatiborski četnički odred pod komandom Đoke Novakovića sa šest podoficira i pedeset četnika, jedno odelenje Srpske državne straže iz Užica pod komandom poručnika Sapundžića sa sto pet ljudi, od kojih dva oficira, četrdeset tri podoficira i pedeset devet redova — stražara, X. dobrovoljački odred sa jednim odelenjem iz Bajine Bašte pod komandom kapetana Zdravkovića i miliciju u snazi od sto petnaest ljudi pod komandom potporučnika Milašina Tijanića. Svi ovi odredi u borbama protiv komunista pokazali su hrabro držanje i potpuno zalaganje za izvršenje zadatka na uništenju komunističkih bandi, pa je tako u vremenu od 10 do 18 marta t.g., bez velikih gubitaka na našoj strani, polučen i potpuni uspeh.&lt;ref&gt;Зборник НОР-а, I/21, Документи квислиншких јединица и установа (1941-1944), Београд, 1965, стр. 244—245.&lt;/ref&gt;}}

Nakon formiranja Srpske državne straže, kvislinške jedinice su tokom februara 1942. reorganizovane i znatno ojačane, kako brojčano u ljudstvu, tako i u opremi. Prema nekim podacima, one su prvih mjeseci 1942. imale sljedeće brojno stanje: oko 8.000 pripadnika Srpske državne straže; oko 3.500 ljotićevaca, koji su bili uključeni u [[Srpski dobrovoljački korpus]]; oko 8.500 legalnih četnika, koji su bili pod Nedićevom komandom; sveukupno oko 20.000 vojnika i oko 1.000 oficira.&lt;ref&gt;AVII, NAV-N-T-501, S. 825 i 864, r. 247.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.znaci.org/00001/154_4.pdf Milan Borković, Kontrarevolucija u Srbiji: Kvislinška uprava 1941-1944, Beograd, 1979.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220904190938/https://znaci.org/00001/154_4.pdf |date=2022-09-04 }}, str. I/246.&lt;/ref&gt;

U ratnom dnevniku Vrhovne komande [[Wehrmacht]]a data je opšta ocjena borbene vrijednosti, brojčane snage, kao i ideološke profilacije kvislinške SDS:
{{izdvojeni citat|Srpska državna straža Milana Nedića nije bila dobro naoružana. Na osnovu ugovora sa Vermahtom, nije smela da pređe brojku od 12.000 ljudi. Taj broj, međutim, ova naoružana formacija nije nikada ni dosegla. Bila je veoma bliska duhu pokreta Draže Mihailovića, a njena borbena vrednost nije bila visoka. U odnosu na četnički pokret, Straža je bila beznačajna, a isto to vredi i kada se uporede sa komunistima. Ono što može da opravda Stražu jeste činjenica, da nikada i nisu bili ušli u akciju sa većim snagama.&lt;ref name=&quot;Živković&quot;/&gt;|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta}}

Kapetan [[Žarko Milurović]] u izvještaju poslatom 13. februara 1942. majoru [[Boško Todorović|Bošku Todoroviću]] (brat majora [[Žarko Todorović|Žarka Todorovića]]), komandantu operativnih jedinica istočne [[Bosna i Hercegovina|Bosne i Hercegovine]], piše da je, nakon povratka iz njemačkog zarobljeništva oktobra 1941. godine, radio na stvaranju Mihailovićeve organizacije u [[Slavonija|Slavoniji]] i [[Hrvatska|Hrvatskoj]], koja bi poslužila kao oslonac „akciji u Bosni, [[Kordun]]u, [[Lika|Lici]] i [[Srem]]u“:
{{izdvojeni citat|U tom cilju, uz pripomoć patriotskih elemenata iz tih krajeva u Beogradu (izbeglica), formirao sam »Slavonski četnički odred«, jačine oko 300 ljudi (izbeglica, koji su mučeni i čiji su roditelji poubijani), od prilike po 30 četnika iz Srezova: Osek, Našice, Slatina, Brod, Slav. Požega, Pakrac, N. Gradiška, Daruvar, Novska, Grubišno Polje—Garešnica... &lt;br /&gt; Pitanje opreme i naoružanja, rešeno je samo delomično. Naime gro odreda vrbovan je iz reda Nedićevih dobrovoljaca, žandarma, policajaca i četnika — rođeni u navedenim srezovima, a koji će u određeno vreme doći obučeni i naoružani.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_1_58.htm Izveštaj kapetana Žarka Milurovića od 13. februara 1942. majoru Bošku Todoroviću o pokušaju organizovanja četničkih jedinica u Slavoniji]&lt;/ref&gt;}}

[[Boško N. Kostić]], Ljotićev sekretar, u memoarskoj knjizi “Za istoriju naših dana” zapisuje da je februara 1942. otputovao za [[Istanbul]], gdje se susreo sa službenicima tamošnjeg veleposlanstva [[Kraljevina Jugoslavija|Kraljevine Jugoslavije]].&lt;ref&gt;Boško N. Kostić, Za istoriju naših dana – Odlomci iz zapisa za vreme okupacije, Lil (Francuska), 1949, str. 77–78.&lt;/ref&gt; Kostić navodi da je generalnom konzulu Ljubomiru Hadži-Đorđeviću prenio novosti iz okupirane Jugoslavije, te Nedićeve i Ljotićeve poruke: 
{{izdvojeni citat|Generalnom konzulu Hadži-Đorđeviću izneo sam akciju đenerala Draže Mihajlovića. Pričao sam mu kako sam trebao i lično da idem u štab Dražin, ali da do tog nije došlo usled njegovog sporazuma s partizanima-komunistima. Prikazao sam mu kako je zajedničkim nacionalnim snagama pošlo za rukom da unište Titovu „Užičku republiku“, kako je posle toga došlo do legalizacije nekih četničkih odreda i kako Nedić i Ljotić sve čine od samog početka da dođe do jedinstva u nacionalnom frontu prema komunistima. Nedić i Ljotić smatraju da đeneral Mihajlović treba i dalje da ostane ilegalan, a da pitanja od opšteg narodnog interesa zajednički rešavaju da bi se što više spaslo srpskih glava.}}

U proleće i leto 1942, kada su znatne nemačke snage bile angažovane u Bosni u borbama protiv NOVJ, brojno stanje legalizovanih četnika u Srbiji je kontinuirano raslo. [[30. 4.|30. aprila]] [[1942]]. četnički komandanti [[Neško Nedić]] i Vojislav Popović šalju izveštaj Draži Mihailoviću o uspešnoj legalizaciji i naoružavanju četničkih odreda:

{{izdvojeni citat|Posle legalizacije raspoređeni: kapetan Komarčević, poručnik Radosavljević i ja u Zaječar. Poručnik Obradović u Knjaževac. Poručnik Aleksić u Zlot. Kapetan Marić u Žagubicu. Čika Sveta još nije pušten. Rad u Valjevu poveren odboru na bazi lančanog sistema. Vojničku stranu obrađuju u Valjevu major Vojteh i kapetan Selimir Popović, u Lazarevcu kapetan Voja Marković, na Ubu poručnik Ilija Lukić, u Mionici poručnik Kolarić. O svemu vodimo računa i održavamo veze. Komandant okružne straže u Zaječaru major Ljuba Jovanović radi dobro. Planove o fortifikaciji državne straže u opšte poslaćemo uskoro. Za sad Nemci dodelili graničnoj straži ovog okruga 32 mitraljeza sa po 1000 metaka i osam stotina pušaka sa po 100 metaka — sve englesko oružje. Molimo instrukcije i imena naših ljudi na ovom terenu kao i centar najlakše i najbrže veze sa vama.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.znaci.org/00001/4_14_1_79.htm |title=Izvod iz knjige poslatih i primljenih telegrama Štaba Draže Mihailovića od 25. aprila do 3. maja 1942. godine |publisher=Znaci.net |date= |accessdate=2014-03-16}}&lt;/ref&gt;}}

Kapetan Rudolf Perhinek, delegat Vrhovne komande JVuO za [[Crna Gora|Crnu Goru]] i [[Sandžak]], javlja 21. aprila 1942. Draži Mihailoviću da se susrio sa Milanom Nedićem:
{{izdvojeni citat|Sticajem okolnosti morao sam kod Nedića. Koristimo i to za C. Goru u našem duhu. Moraćemo na put. Javite gde moramo doći radi referata i ostalog za C. Goru.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_1_81.htm Izvod iz knjige primljenih telegrama Štaba Draže Mihailovića od 20. aprila do 10. maja 1942. godine]&lt;/ref&gt;}}

Vrhovna komanda JVuO poslala je kapetana Perhineka u [[Beograd]] na pregovore sa Milanom Nedićem radi dobijanja pomoći u hrani, oružju i municiji tokom predstojeće [[Treća neprijateljska ofanziva|operacije protiv partizanskih snaga]]. U istom kontekstu je generalu Nediću apel uputio i kapetan [[Pavle Đurišić]], komandant [[Crna Gora|crnogorskih]] četnika. Đurišić je pripremio i delegaciju iz [[Vasojevići|Vasojevića]], koja je upućena za Beograd 18. maja 1942; Perhinek se pridružio ovoj delegaciji. Zadatak delegacije bio je da uvjeri Nedića u neophodnost akcije na lijevoj obali [[Lim (rijeka)|Lim]]a, kao i njemačke okupacione vlasti u „potpunu lojalnost“, kako im ne bi pravile probleme.&lt;ref&gt;Arhiv Srbije, fond Ž-30, Zbirka fotografija, kut. 206, sl. 158.&lt;/ref&gt; Tako je otpočela sveobuhvatna četnička akcija protiv [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] u srezovima [[Bijelo Polje]], [[Mileševa]] i [[Pljevlja]].&lt;ref&gt;{{harv|Живковић|2017|p=589—590}}&lt;/ref&gt;

U jednom sumarnom izvještaju za mjesec februar 1942. godine iz njemačke [[114. lovačka divizija (Nemačka)|114. divizije]] govori se o vezama generala Nedića sa majorom Dangićem, kao i o preovlađujućem uticaju Draže Mihailovića na legalizovane četničke odrede u Srbiji, formiranim nakon [[Gušenje ustanka u Srbiji|razbijanja ustaničkih snaga]]. Divizijski oficiri napominju da je neophodna „pojačana budnost i stalno osmatranje svih naoružanih srpskih jedinica“:
{{izdvojeni citat|Nakon što je glavnina partizanskih snaga uništena, novu opasnost predstavljale su do tada mirne Mihailovićeve pristalice, kao i četnička udruženja lojalna vladi, čija se pouzdanost vremenom sve više dovodila u pitanje. Tokom [[Gušenje ustanka u istočnoj Bosni|velike operacije]], koju je u januaru izvela [[342. pešadijska divizija (Nemačka)|342. pješadijska divizija]] u bosansko-srpskom pograničnom području, zaplijenjeni su dokumenti iz kojih proizilazi da postoje veze između majora Dangića i Nedićeve vlade. Takođe, moglo bi se pretpostaviti da su veze između Dangića i Mihailovića sigurne, pošto je Dangić pojačanja za borbu protiv Hrvata dobivao uglavnom iz četničkih jedinica koje je kontrolirao Mihailović.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=190&amp;rec=315&amp;roll=2258 NARA, T315, Roll 2258, frame no. 000347.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Wachsamkeit und ständige Beobachtung aller bewaffneten serbischen Verbände war jedoch in erhöhtem Masse erforderlich. Nachdem die Hauptkräfte der Partisanen zerschlagen waren, bildeten eine neue Gefahr die bisher rühig gebliebenen Mihajlovic–Anhänger, daneben aber auch die regierungstreuen Cetnik–Verbände, deren Zuverlässigkeit im Laufe der Zeit immer mehr angezweifelt werden musste. Bei einem in Januar durchgeführten Grossunternehmen der 342.I.D. in bosnisch–serbischen Grenzgebiet waren Papiere erbeutet werden, aus denen hervorging, dass Verbindungen zwischen Major Dangic und der Regierung Nedic bestanden. Gleichfalls konnten Beziehungen zwischen Dangic und Mihajlovic als sicher angenommen werden, da Dangic seine Verstärkungen zum Kampf gegen die Kroaten im wesentlichen aus den von Mihajlovic beherrschten Cetnik–Verbänden empfing.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

Kakvo je stanje vladalo u redovima nacionalističkih oružanih formacija u Srbiji i [[Istočna Bosna|istočnoj Bosni]] krajem 1941. i u prvoj polovini 1942. godine, doznaje se i iz izvještaja britanskog kapetana [[Duane Hudson|Bila Hadsona]], koji u knjizi „Bojovna planina“ prenosi Sir [[William Deakin]]:
{{izdvojeni citat|[[Kosta Pećanac]], šef “zvanične” predratne četničke organizacije, kompromitovao je “prave” četnike, koji su gledali u London kao u svoju zvezdu vodilju. Hiljade njegovih četnika pomagale su Nemce protiv partizana. Policijski oficir [[Jezdimir Dangić|Dangić]] komandovao je četničkim grupama u Bosni pod Mihailovićevim vođstvom. Bilo je nekoliko razbojničkih četničkih bandi bez nekog značaja. Draža Mihailović je rekao da je mnoge oficire prepustio Nediću, i četiri hiljade Nedićevih žandarma očekivalo je njegova naređenja.&lt;ref name=&quot;Znaci.net&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.znaci.org/00001/5_3.htm |title=William Deakin - EMBATTLED MOUNTAIN (Bojovna planina) |publisher=Znaci.net |date= |accessdate=2014-03-16}}&lt;/ref&gt;|Sir [[William Deakin]], “The Embattled Mountain”}}

Kapetan Duane Hudson je pisao u oštrom kritičkom tonu i o činjenici da je Draža Mihailović bio „nagrađen najjačom britanskom propagandom“ (u prvom redu preko [[BBC]]-a), i to u trenutku kada je komandant JVuO „u velikom stepenu igrao ulogu kvislinga“:
{{izdvojeni citat|Izuzev ono nešto organizovanja u Srbiji, on [Mihailović — nap.] je učinio malo šta drugo sem što je, na nastojanje BBC-a, postao šef Nedićeve i [[Ilija Trifunović-Birčanin|Trifunović]]eve organizacije... Mihailoviću bi trebalo konačno reći da Britanci pretpostavljaju komuniste kvislinzima. Mi moramo povući crtu preko podsticanja BBC-a na saradnju sa Osovinom. Diverzantska dejstva i pretnje Osovini ostaće na njihovom sadašnjem minimumu sve dok (četničke vođe u Crnoj Gori, Hercegovini i Dalmaciji) viču &quot;Viva il [[Benito Mussolini|Duce]]&quot; uz Mihailovićev blagoslov i dok se on zadovoljava time da nam govori kako mu je odano devet desetina Nedićevih i Pećančevih ljudi...&lt;ref name=&quot;Znaci.net&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.znaci.org/00001/5_3.htm |title=William Deakin - EMBATTLED MOUNTAIN (Bojovna planina) |publisher=Znaci.net |date= |accessdate=2014-03-16}}&lt;/ref&gt;}}

Profesor Deakin sumira sadržinu izvještaja britanskih oficirâ [[William Bailey|Bailey]]ja i Hudsona o aktivnosti generala Draže Mihailovića i njegove četničke organizacije u Srbiji:
{{izdvojeni citat|Bejlijevi i Hadsonovi izveštaji mogli bi se ukratko svesti na sledeće. Vojna struktura četničkog pokreta u zapadnoj, centralnoj i istočnoj Srbiji postojala je u tradicionalnom četničkom teritorijalnom obliku, sa uobičajenom vojnom komandom i nizom područnih komandi na kadrovskoj osnovi. Mihailovićev stav prema nekoj neposrednoj akciji, bilo u smislu sabotaže na komunikacijama i u rudarskim rejonima od bitnog značaja za nemački ratni napor ili napada na nemačke okupatorske snage, bio je ne samo pasivan već i neprijateljski. Mnogi od njegovih oficira bili su, po njegovim uputstvima, prikriveni kao članovi raznih poluvojničkih organizacija vlade generala Nedića u Beogradu, koju su kontrolisali Nemci.&lt;ref name=&quot;Znaci.net&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.znaci.org/00001/5_3.htm |title=William Deakin - EMBATTLED MOUNTAIN (Bojovna planina) |publisher=Znaci.net |date= |accessdate=2014-03-16}}&lt;/ref&gt;|Sir [[William Deakin]], “The Embattled Mountain”}}

F. W. Deakin piše i da je Mihailović bio nezadovoljan radom kapetana Hudsona, i nosio se mišlju da na njegovo mjesto dođe kapetan [[Kristi Lorens]] ({{jez-eng|Christie Lawrence}}). Kapetan Lawrence je bio zarobljen od Njemaca na [[Krit]]u, da bi nakon bjekstva iz voza kojim su se transportovali ratni zarobljenici za Njemačku, dospio u Srbiju. Neposredno nakon završetka rata, Lawrence je objavio knjigu pod naslovom ''Irregular Adventure'' (“Neregularna avantura”) u kojoj se prisjeća svojih susreta sa Mihailovićem.&lt;ref&gt;Lawrence, Christie (1946). ''Irregular Adventure''. London: Faber and Faber, pp. 228—233.&lt;/ref&gt; Prenoseći Mihailovićev iskaz, Lawrence navodi da se ovaj odlučio na saradnju sa Nedićevim odredima u trenutku kada su mu Britanci, Hudsonovom krivicom, uskratili pomoć u naoružanju:
{{izdvojeni citat|Kada mi je Hadson rekao da više ništa neće doći, shvatio sam da sam za taj trenutak gotov. Nisam više ništa mogao učiniti. Osetio sam da po svaku cenu moram sačuvati neke od svojih četa (odreda). Eto zašto sam ih poslao da služe Nediću. Ja to nisam želeo. Nedić je uvek bio moj neprijatelj, čak i kad je bio Ministar vojske a ja samo pukovnik u Generalštabu. Ja mrzim da držim ljude tamo, u žandarmeriji. Ali čak i sada ne mogu opstati bez njih. Oni me štite kako od Nemaca tako i od partizana. Nijedan njihov pokret ne može proći bez mojega znanja, a za to zahvalnost dugujem uglavnom mojim nedićevcima.&lt;ref&gt;Jovan Marjanović, Draža Mihailović između Britanaca i Nemaca, knjiga I, Britanski štićenik, Globus/Narodna knjiga/Prosveta, Zagreb—Beograd, 1979, str. 230.&lt;/ref&gt;}}

Početkom maja 1942. godine, general Dragoljub Mihailović šalje više telegrama [[Vlada Kraljevine Jugoslavije u egzilu|emigrantskoj vladi]] u [[London]]u, sastavljenih od nekoliko kraćih izvještaja o [[Kosta Pećanac|Kosti Pećancu]], Milanu Nediću, partizanima, kao i o [[Bošnjaci|Muslimanima]]. U dijelu o generalu Milanu Nediću, između ostalog, general Draža Mihailović navodi:
{{izdvojeni citat|Za London sledeće: poseban izveštaj za Nedića. On svoje vojske nema. Sve je tajno uz nas. Na žalost ima oficira koji mu služe kao i Nemcima. On unapređuje oficire i obasipa ih parama. Imam dosta svojih oficira ubačenih u njegove redove. Nedić verno služi Nemcima.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_1_83.htm Izvod iz knjige primljenih i poslatih telegrama Štaba Draže Mihailovića od 5. do 14. maja 1942. godine]&lt;/ref&gt;|General [[Dragoljub Mihailović]]}}

Major [[Dobrivoje Marinković]], komandant četničkog Gorskog štaba XII (zajedno sa načelnikom štaba kapetanom Blagojem Đurkovićem), izvještava 19. maja 1942. generala Dražu Mihailovića&lt;ref&gt;Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kutija 99, registarski broj 8/1 (S-V-16550/2).&lt;/ref&gt; da je u njihovoj zoni odgovornosti došlo do legalizacije čitavog niza ravnogorskih odreda. O jedinicama SDS sa ovog područja u izvještaju je navedeno: „Nedićevih odreda u ovoj okolini, nema, sem poljske Državne straže u [[Ribarska Banja|Ribarskoj Banji]] i [[Aleksinac|Aleksincu]], koja je pod komandom ovoga štaba.“ Četnicima je pošlo za rukom i da ljudstvo 12. [[Srpski dobrovoljački korpus|dobrovoljačkog]] odreda sa sjedištem u Aleksincu, pod komandom potpukovnika Nikole Vučkovića, inkorporiraju u svoju organizaciju. Major Marinković i kapetan Đurković pišu generalu Mihailoviću i da su se povezali sa velikim brojem četničkih vojvoda iz organizacije Koste Pećanca u srezovima aleksinačkom, [[Kruševac|kruševačkom]], [[Niš|niškom]], [[Ražanj|ražanjskom]], [[Sokobanja|sokobanjskom]] i drugim, nakon čega su se njihovi odredi ''de facto'' stavili pod komandu JVuO: 
{{izdvojeni citat|RAD NA PRIDOBIJANJU ORUŽANIH ODREDA.

1. — Od četničkih odreda pod komandom Koste Pećanca, stavili su se pod komandom ovoga štaba sledeći odredi:

a)  Rasinski četnički odred vojvode Drljevića u Kruševcu;

b)  Jasički četnički odred vojvode Petkovića, koji je sada i komandant sreza Rasinskog sa sedištem u Ribarskoj Banji na naše traženje, kako bi nam rad bio slobodniji, pošto odred Parnaveje nije registrovan.

v) Trnavski četnički odred vojvode Dimitrija Trnavskog sa sedištem u Žitkovcu, a sada privremeno u selu Azbresnici sreza Dobričkog pod čijom se zaštitom ovaj štab i kreće, kao njegovo odelenje.

g) Leskovački četnički odred vojvode Nikodija Leskovačkog, sa sedištem u Aleksincu.

d) Korvinski četnički odred poručnika Bogosava Stojanovića, sa sedištem u selu Belotincu a sada u Leskovcu.

đ) Bovanski četnički odred pod komandom vodnika Nikole Popovića, sa sedištem u selu Bovanu sreza Rasinskog.

2.— Veza je uhvaćena sa sledećim vojvodama, a pregovori za stavljanje pod našu komandu vodiće se ovih dana i to:

a)  Vojvodom Pukovačkim Dragutinom;

b)  Vojvodom Topličkim Vukojem Pećancem; rođak Koste Pećanca;

v) Vojvodom Istočkim;

g) Vojvodom Nikolom Koštrimovićem;&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_86.htm Izveštaj delegata Štaba Draže Mihailovića za istočni sektor od 19. maja 1942. Draži Mihailoviću o radu na organizaciji četničkih jedinica i saradnji sa jedinicama Koste Pećanca]&lt;/ref&gt;}}

Major [[Radoslav Đurić]] (pseudonim »Herman«) obavještava 23. maja 1942. Vrhovnu komandu i Dražu Mihailovića da se povezao sa vojvodom [[Jordanom Kimićem]], komandantom legalizovanog četničkog odreda Koste Pećanca u [[Južna Srbija|južnoj Srbiji]]. Đurić navodi da Kimić ima „odred od 3000 naoružanih ljudi spremljenih za prelaz kad bude vreme“, budući da „prilazi potpuno nama sa svim ljudstvom“. Za Kimića Đurić tvrdi da je „u ovim krajevima vrlo popularan i svi ljudi idu samo s njim“. Radoslav Đurić predlaže Mihailoviću: „Da se Kimiću da ovlašćenje za Južnu Srbiju [naziv za [[Makedonija|Makedoniju]] — prim.]; da ja sa štabom budem sa njim kao Vaš istaknuti štab za granične srezove u Srbiji i Južnu Srbiju i da sa njim radim na organizaciji. Ako smatrate pogodnije, onda ću biti kod Kimića načelnik štaba.“ O situaciji na teritoriji južnosrbijanskih srezovâ, major Đurić piše sljedeće:
{{izdvojeni citat|Na terenu opšte raspoloženje za nas. Svi odredi i žandarmerija pridobijeni i izbušeni a rad po uputu pet u toku u srezu [[Lebane]], [[Leskovac]], [[Vlasotince]], [[Surdulica]] i [[Vladičin Han]].&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_88.htm Izvod iz knjige primljenih telegrama Štaba Draže Mihailovića od 12. do 27. maja 1942. godine]&lt;/ref&gt;}}

Krajem maja 1942. Mihailović je obaviješten i o kooperaciji četnika Pavla Đurišića sa legalizovanim Sandžačkim četničkim odredom pod komandom [[Miloš Glišić|Miloša Glišića]] i [[Vučko Ignjatović|Vučka Ignjatovića]] tokom [[Operacija Trio|operacije Trio]]. Major [[Petar Baćović]] piše o ponudi koju su komandanti iz Srbije uputili kapetanu Đurišiću da se, poput njih dvojice, stavi pod Nedićevu komandu: 
{{izdvojeni citat|Smatram da bi trebalo, Gospodine Ministru, i radi njega i radi uređenja svih drugih pitanja na teritoriji Crne Gore i Sandžaka, da što pre uputite ovamo majora Ostojića da se ispita situacija i dođe u dodir s ljudima. Smatram za dužnost da napomenem, da je major Glišić i Ignjatović tražili od kapetana Đurišića da ovaj dadne pismenu izjavu o stavljanju svojih odreda pod komandu generala Nedića, a da je Đurišić odbio da to učini.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_93.htm Izveštaj majora Petra Baćovića s kraja maja 1942. Draži Mihailoviću o borbama četničkih, italijanskih i Nedićevih jedinica protiv partizanskih snaga u Crnoj Gori i Sandžaku maja 1942. godine]&lt;/ref&gt;}}

Major Glišić je već tokom aprila radio na povezivanju sa kapetanom Đurišićem i njegovim komandantima u Crnoj Gori. Za ovo je dobio ovlašćenja kako od Milana Nedića, tako i od Vrhovne komande JVuO. Prepreku su mu činile [[Italijani|italijanske]] vlasti koje nijesu dopuštale prelazak njegovog ljudstva na lijevu obalu Lima, ali i njemački okupator, budući da Sandžački četnički odred (i to po odluci generala [[Paul Bader|Paula Badera]]&lt;ref name=&quot;Jozo Tomasevich 1945&quot;/&gt;), poput ostalih legalizovanih odreda, od polovine aprila biva direktno potčinjen komandantima lokalnih sektora njemačke oružane sile.&lt;ref&gt;Vojni arhiv, Nedićeva arhiva, kutija 29, fascikla 2, dokument br. 22, str. 1.&lt;/ref&gt; O susretu sa Đurišićevim ljudima major Miloš Glišić je obavijestio pukovnika [[Miloša Masalovića]], šefa kabineta generala Milana Nedića, zaključivši da „veza sa [[Crnogorci]]ma postaje svakim danom sve bolja i čvršća“.&lt;ref&gt;ASŽ, fond Ž-30, Zbirka fotografija, kut. 206, sl. 37.&lt;/ref&gt; Vezu sa Đurišićem je preko Glišića održavao i major [[Zaharije Ostojić]], koji se nalazio u VK JVuO. Pored toga, major Glišić se usredsredio da popravi odnose sa Talijanima, te će u narednom periodu na tome raditi svakodnevno.&lt;ref&gt;{{harv|Живковић|2017|p=556}}&lt;/ref&gt;

U junu 1942. broj legalizovanih četnika u Srbiji iznosio je 11.300. Nemci su sa nepoverenjem posmatrali činjenicu da kvislinške formacije neprestano narastaju popunjavanjem iz četničkih redova. Nosili su se mišlju da znatno smanje brojno stanje legalizovanih četnika; međutim, Nemci nisu imali dovoljno sopstvenih snaga u Srbiji kojima bi zamenili četnike, koji su im činili značajnu uslugu u progonu pripadnika, grupa i odreda NOVJ u Srbiji.

Srpska državna straža je bila najbrojnija kvislinška oružana formacija tokom Drugog svjetskog rata u okupiranoj Srbiji. Međutim, Nijemci nijesu imali u nju povjerenja iz dva osnovna razloga: prvo, smatrali su da je riječ o neborbenoj formaciji; drugo, da većina njenih pripadnika inklinira četničkom pokretu Draže Mihailovića. U jednom izvještaju&lt;ref&gt;AVII, NAV, N-T-120, 200/153725—27.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/154_4.pdf Milan Borković, Kontrarevolucija u Srbiji: Kvislinška uprava 1941-1944, I-II, Beograd, 1979.], str. I/299-300.&lt;/ref&gt; iz 1942. godine upućenom [[Joachim von Ribbentrop|Joachimu von Ribbentropu]], ministru vanjskih poslova [[Treći Reich|Trećeg Reicha]], svoj stav o ovom problemu je definirao opunomoćenik njemačkog ministarstva u Beogradu [[Felix Benzler]]:
{{izdvojeni citat|Srpski izvršni organi su nemoćni pred ustaničkim pokretom. Srpska državna straža, koja preko svojih oficira snažno naginje Draži Mihailoviću, zatajuje naročito protiv njegovih pristalica.}}

Krajem maja 1942. godine, do njemačkog opunomoćenog generala i zapovjednika u Srbiji Paula Badera su stigle informacije o tome kako je general Mihailović razvio široku mrežu povjerenika „na srpskom prostoru nekadašnje okupirane jugoslovenske države“. Veza između Mihailovićevih odreda u Srbiji i SDS bila je do to mjere izražena da je general Bader predložio da svi legalni četnički odredi, kao i pojedini odredi SDS, budu razoružani.&lt;ref&gt;AVII, Nemačka arhiva (NMA), 27—1A—26, Izveštaj od 31. maja 1942.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Бојан Б. Димитријевић, Војска Недићеве Србије 1941-1945, Институт за савремену историју, Београд, 2011, стр. 152.&lt;/ref&gt;

Uz [[Manojla Koraća]], Mihailovićevog legalizovanog oficira i Nedićevog okružnog načelnika u Užicu, među najaktivnijim učesnicima progona partizana i njihovih simpatizera u užičkom kraju, posebno se isticao [[Folksdojčeri|folksdojčer]] i ljotićevac [[Miloš Vojinović]] (Henrih Lautner), komandant Desetog dobrovoljačkog odreda.&lt;ref&gt;Радивоје Папић, Ужичка република 1941. Водич кроз изложбу, Народни музеј Ужице, 2017, стр. 150.&lt;/ref&gt; Sjedište odreda je bilo u [[Bajina Bašta|Bajinoj Bašti]].

Tokom [[Borbe za Istočnu Bosnu 1942.|borbi za istočnu Bosnu]], major Radoslav Đurić (»Herman«) obavještava Vrhovnu komandu JVuO da je [[Jezdimir Dangić]] na sastanku sa potpukovnikom Manojlom Koraćem, te da će četnicima u pomoć pristići snage pod komandom potpukovnika [[Momčila Matića]] i Vojinovićev Deseti dobrovoljački odred:
{{izdvojeni citat|Iz Bosne 19-III: Situacija ozbiljna. Partizani drže [[Vlasenica|Vlasenicu]] i [[Milići|Miliće]] a opsaduju [[Rogatica|Rogaticu]] i [[Han Pijesak]]. [[Srebrenica]] i [[Drinjača]] u našim rukama. Prema [[Zvornik]]u samo naši odredi. Bosanci neće da se bore protiv partizana. Gde su partizani sa našim odredima, oficiri su morali napustiti odrede jer partizani ubijaju sve (odreda) oficire koje uhvate. Račićev odred hoće da se bori ali je slab brojno. Partizani jaki 2000 ljudi. Iz Užica krenuo Matić sa 1000 ljudi ka Rogatici. Po odobrenju Nedića, Dangić danas na sastanku sa Koraćem. Dakićev odred prišao partizanima. Dangić uopšte nema svojih snaga za borbu. Doći će i Ljotićevci iz Bajine Bašte u pojačanje.&lt;ref name=&quot;ReferenceD&quot;&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_69.htm Izvod iz knjige primljenih telegrama Štaba Draže Mihailovića od 19. marta do 18. aprila 1942. godine]&lt;/ref&gt;|Depeša majora [[Radoslav Đurić|Radoslava Đurića]] Vrhovnoj komandi JVuO od 19. marta 1942. godine}}

U svom izvještaju od 26. marta 1942. godine, major Đurić upoznaje generala Dražu Mihailovića sa pojedinostima saradnje dobrovoljačke komande iz Bajine Bašte sa štabom istočnobosanskih četnika:
{{izdvojeni citat|U vezi sa akcijom u Bosni postoje mnoge ambicije kako lične pojedinaca, tako i pojedinih političkih partija i to: zemljoradnika (kdant pozadine kod Dangića vojvoda Botić, vojvoda Risto Đukanović), JRZ i Ljotićevaca. Ljotićevci rade preko komandanta njihovog odreda u B. Bašti — Lautnera. On je uspeo da postane intiman prijatelj Dangića, vrlo često su zajedno, pa čak i neki Nikić inspektor Ljotićevih odreda dolazi često u Dangićev štab.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_65.htm Izveštaj majora Radoslava Đurića od 26. marta 1942. Draži Mihailoviću o vojno-političkoj situaciji u istočnoj Bosni i stanju četničkih jedinica]&lt;/ref&gt;}}

[[Lazar Trklja]], ispred Operativnog štaba bosanskih četničkih odreda (šifra »505«), piše 11. aprila 1942. u depeši VK JVuO o teškoj situaciji nakon [[Ustaše|ustaške]] ofanzive.&lt;ref&gt;Zbornik NOR-a, XIV/1, Beograd, 1981, str. 193.&lt;/ref&gt; Trklja navodi da se formacija SDK pod Vojinovićevom komandom na frontu pridružila četničkim snagama kapetana [[Dragoslav Račić|Dragoslava Račića]]:
{{izdvojeni citat|Ustaše zauzele Vlasenicu, Drinjaču i [[Bratunac]]. Partizani su se i sa ova dva sreza povukli. U ova dva sreza ima oko 2000 četnika. Iz Srbije nema nikog još sem Račićevih ljudi i X. dobr. odreda iz Bajine Bašte; oni su na [[Drina|Drini]]. Nalazim se sa Račićem. Sve će biti po traženju.}}

Vazduhoplovni kapetan I klase [[Manojlo Pejić]], pomoćnik načelnika štaba Komande Bosanskih četničkih odreda majora [[Slavoljub Vranješević|Slavoljuba Vranješevića]],&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_2_27.htm Izveštaj majora Slavoljuba Vranješevića od 3. februara 1943. majoru Zahariju Ostojiću o vojno-političkoj situaciji u četničkim odredima zapadne Bosne i saradnji sa nemačkim i ustaško-domobranskim jedinicama]&lt;/ref&gt; juna 1943. je sastavio izvještaj, u kojem se dotakao svih bitnijih događaja u razvoju četničke organizacije u istočnoj i [[Srednja Bosna (oblast)|srednjoj Bosni]] od septembra 1941. do juna 1943.&lt;ref&gt;Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 2, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, dok. 164, str. 779.&lt;/ref&gt; Kapetan Pejić obavještava svoje nadređene o formacijama srpske kvislinške vlade koje su sarađivale sa bosanskim četničkim odredima:
{{izdvojeni citat|— Grupa Ljotića, izražena preko komandanta odreda Lautnera, koji nas je pomagao i spasavao narod; &lt;br&gt; — Major — tada »potpukovnik« Matić, već od ranije reflektira na neku veću funkciju u Bosni, zbog čega ruši sve 
ostale, održava vezu sa kap. Dakićem i prikuplja oko sebe izbegle bosanske četnike. &lt;br&gt; — Major, tada »potpukovnik« Korać, nema više ambicije za Bosnu, jer je sada okružni načelnik u Užicu, sa velikom vlašću, ali i on nas sve mrzi.}}

O povezanosti Henriha Lautnera sa Dragoslavom Račićem, ali i s drugim četničkim komandantima, svjedoči u svojim ratnim memoarima i Ljotićev sekretar [[Boško Kostić]]. U maju 1943. Kostić se sastao sa Čedom Vujovićem, delegatom Draže Mihailovića iz [[Čačak|čačanskog]] kraja. Nakon što mu se Vujović žalio na obračune između četnika i dobrovoljaca, Kostić je o Vojinoviću–Lautneru iznio sljedeće zapažanje:
{{izdvojeni citat|Što se tiče Vojnovića–Lautnera, meni nisu detalji poznati, pa bih ga molio da mi to iznese konkretno, kako bih o tome referisao Nediću i Ljotiću. Napomenuo sam pri tom da baš sad idem iz Užica gde sam i čuo i video, da Vojnović saradjuje sa pojedinim četničkim komandantima kao, na primer, sa Ajdačićem, Katanićem, Markovićem a znam da je četničkom komandantu Račiću učinio velike usluge i dao dosta municije a jednom prilikom mu je spasao i život. S druge strane znam, da je Vojnović–Lautner sa svojim odredom najviše doprineo da se preko krvave Drine prebaci u Srbiju mnogo hiljada srpske dece i drugih Srba i Srpkinja što su bežali pred ustaškim zlikovcima.&lt;ref&gt;Boško N. Kostić, Za istoriju naših dana – Odlomci iz zapisa za vreme okupacije, Lil (Francuska), 1949, str. 108–109.&lt;/ref&gt;}}

Sekretar Kostić je zamolio Vujovića i da prenese Mihailoviću čvrsta uvjeravanja Nedića i Ljotića:
{{izdvojeni citat|Nedić i Ljotić spremni su da Dražu pomažu [sa] oružjem, municijom, novčano i u svakom drugom pogledu, sve što budu mogli. Oni mole đenerala Mihajlovića, da sa svoje strane u Srbiji ne uspostavlja za sada, svoju vlast, jer da je narodu teško već i ovo dvovlašće, Nemaca i Nedićeve vlade. Trovlašće bi bilo još daleko teže, jer bi ono izazvalo velike zabune, da ne kažemo anarhiju, pošto bi bile dve srpske vlasti i narod ne bi znao koga da sluša. Nedić i Ljotić dalje poručuju, da srpska vlada u Beogradu neće postavljati više komadante oružanih jedinica niti okružne i sreske načelnike, bez prethodne saglasnosti đenerala Mihajlovića. Oni smatraju, da bi đeneral Mihajlović trebao da ostane izvan teritorije okupirane Srbije i da tamo čisti teren od komunista, a oni će u Srbiji taj isti posao da rade. U danom momentu spremni su da vlast i sve svoje oružane odrede predaju Draži ili licu koje Kralj bude odredio.&lt;ref&gt;Boško N. Kostić, n. d., str. 110.&lt;/ref&gt;}}

Lazar Trklja, Mihailovićev politički izaslanik u [[Istočna Bosna|istočnoj Bosni i Hercegovini]], potvrdio je u i svom ratnom dnevniku da je Vojinović–Lautner bio naklonjen »bosanskoj stvari«, tj. tamošnjoj organizaciji četnikâ:
{{izdvojeni citat|U Bajinoj Bašti bio je Ljotićev dobrovoljački odred. Istina, on je prema bosanskoj stvari bio naklonjen, ali nepomirljivi neprijatelj svake akcije koja se vezivala za London i bila antinemačka.&lt;ref&gt;[https://www.vladimirdimitrijevic.com/sr-yu/tekstovi/459-na-golgotskom-putu-ratni-dnevnik-lazara-trklje-1941-1944-otkopana-istina-sluzbeni-glasnik-beograd-2020-priredio-nikola-trklja-2.html Vladimir Dimitrijević: NA GOLGOTSKOM PUTU - RATNI DNEVNIK LAZARA TRKLjE 1941-1944 OTKOPANA ISTINA, SLUŽBENI GLASNIK, BEOGRAD 2020, PRIREDIO NIKOLA TRKLjA]&lt;/ref&gt;}}

Predratni [[Valjevo|valjevski]] [[ZBOR|zboraš]] [[Borivoje Karapandžić]], prosvetar u jedinicama SDK tokom okupacije, piše o saradnji dobrovoljačkih jedinica iz zapadne Srbije sa Mihailovićevim četnicima u istočnoj Bosni. Opisujući Vojinovićevu ključnu ulogu u spašavanju srpskih izbjeglica, u knjizi ''Građanski rat u Srbiji 1941—1945'' Karapandžić navodi, između ostalog, sljedeće:
{{izdvojeni citat|Prelazeći preko Drine, dobrovoljci su dolazili u dodir i s pojedinim četničkim odredima iz Istočnog dela Bosne. Pri tim dodirima, a i docnije, dobrovoljci su davali bosanskim četnicima i oružje i municiju, kao i druge potrebe. Sve što je moglo koristiti srpskoj braći u Bosni, dobrovoljci su im, takoreći otkidajući od sebe, s ljubavlju davali, izražavajući tom prilikom divljenje prema njihovoj četničkoj borbi. Razume se, ovu pomoć dobrovoljci su davali onim četničkim komandantima i njihovim odredima, koji su se beskompromisno borili protivu svih srpskih dušmana, a naročito protivu ustaša i komunista. Takvi komandanti su bili: major [[Jezdimir Dangić]], kapetan [[Stevan Damjanović|Stevan Damjanović – Leka]] i Đura Bižić, koji su i svoje živote položili na oltar Otadžbine, boreći se protivu srpskih din dušmana.&lt;ref&gt;Боривоје М. Карапанџић, Грађански рат у Србији 1941—1945. Друштво Хиландар, Ваљево, 2010, стр. 201—202.&lt;/ref&gt;}}

U cilju zaustavljanja ustaškog nadiranja ka Drini, četničkom su vođstvu u istočnoj Bosni iz Vrhovne komande JVuO tada stizale naredbe i da svoje pokrete koordiniraju, između ostalih, zajedno sa potpukovnikom [[Radojkom Jovandarićem]], komandantom legalizovanog Kotleničkog četničkog odreda. Potpukovnik Jovandarić se na službi pri kvislinškoj upravi takođe nalazio u Bajinoj Bašti:
{{izdvojeni citat|21-III. — Neka Dangić stupi u vezu sa p.puk. Jovandarićem u Bajinoj Bašti da mu da prvu pomoć. Pripremamo slanje pomoći radi podizanja morala. Neka Račić prikupi sa svog najboljeg terena u Srbiji ljudstvo i privuče sebi za rad u Bosni. Pošaljite ljude Panteliću u Krupanj za pojačanje. Stupiti u vezu sa p. puk. Jovandar. u B. Bašti. Naredite svima u ime moje.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_1_72.htm Izvod iz knjige poslatih telegrama Štaba Draže Mihailovića od 21. marta do 26. aprila 1942. godine]&lt;/ref&gt;}}

Narednog mjeseca, major [[Zaharije Ostojić]] (šifra »222«) šalje depešu u kojoj zahtijeva sljedeće:
{{izdvojeni citat|
''Br. 15 za 505, key 3, 15-IV-942 god.''

Javite da li je Dangić odveden. Potrebne snage uzeti od Račića, Mitića, Jovandarića i Matića. Svi su vam bliži i stupite sa njima u vezu. Čim nađete siguran teren, po datim uputstvima Laze [Trklje — prim.] baciće Vam se iz vazduha oružje, municija i ostalo. Učinite sve da se narod sačuva. Pošaljite detaljnije izveštaje o Hercegovini i odgovorite na ranije postavljena pitanja. — 222.&lt;ref&gt;Zbornik NOR-a, XIV/1, Beograd, 1981, str. 206—207.&lt;/ref&gt;}}

O pomoći koju su srbijanski četnički odredi pružili četnicima u istočnoj Bosni, sadejstvujući s njima u borbi protiv ustaša na Drini u proljeće 1942. godine, Dražu Mihailovića je 4. maja 1942. obavijestio&lt;ref&gt;''Документи о издајству Драже Михаиловића — књига 1'', Државна комисија за утврђивање злочина окупатора и његових помагача, Београд, 1945, документ бр. 664, стр. 566—568.&lt;/ref&gt; i kapetan [[Dušan Radović Kondor]], komandant legalizovanog Zlatiborskog četničkog odreda:
{{izdvojeni citat|U toku prošlog meseca sa svojim odredom prebacio sam se preko Drine kod Starog broda, pa sam na položajima oko Perušića vodio borbu sa ustašama. Dana 2. maja t. g. povukao sam se na desnu obalu Drine, pod pritiskom neprijatelja. Dana 3. maja t. g. oko 9 časova na položajima oko Vežanje na Tari planini presreli su me Nemci i razoružali mojih 69 ljudi, iako sam imao odgovarajuće dokumente o legalnom postojanju odreda na teritoriji Srbije. Otpor nisam dao, jer nisam imao instrukcija. Svoje ljude, koji su mahom Bosanci prekaljeni kroz borbe i gerilske poduhvate, sačuvao sam i držim ih na okupu na pogodnom mestu. Oružje ću dobiti. Molim za hitno naređenje kuda da krenem i kom odredu da se priključim. Nalazim se u okolini Užica. S verom u Boga za Kralja i Otadžbinu.}}

Pripadnici četničke organizacije iz istočne Bosne su nastavili održavati kontakte sa kvislinškom upravom Milana Nedića i nakon hapšenja majora Jezdimira Dangića od strane njemačkih okupacionih vlasti. 20. maja 1942. prispio je u Beograd memorandum iz štaba istočnobosanskih četnika (upućen „gospodinu Milanu Nediću, predsedniku srpske vlade“), u kome se pružaju podaci o istorijatu četničkog pokreta i traži pomoć u novcu, ishrani i naoružanju. Četničke vođe obavještavaju generala Nedića da je vojvoda [[Stevan Botić]], nakon Dangićeva hapšenja, preuzeo dužnost komandanta. U memorandumu, četnici iz istočne Bosne mole Nedića da njihovu akciju pomaže što više može, tako što će za sreske načelnike i komandante oružanih odreda u brojnim mjestima [[Zapadna Srbija|zapadne Srbije]] postaviti ljude koji bi na četničku akciju u istočnoj Bosni gledali „pravilno, srpski i patriotski“.&lt;ref&gt;AVII, br. 9/2-1, k. 1a.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/154_4.pdf Milan Borković, n.d.], str. I/285.&lt;/ref&gt;

U depeši poslatoj 27. maja 1942. članu četničkog [[Centralnog nacionalnog komiteta]] (CNK) Lazaru Trklji, general Mihailović piše: „Ceo dosadašnji rad u Bosni poznat mi je kao i težnja vlade spasa... Naši ljudi moraju prekinuti svaku vezu sa Beogradom. Ako Beograd želi da pomaže ta pomoć neka se ukaže stanovništvu preko posrednika koji treba da budu pošteni bez političkih tendencija.“&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_112.htm Izvod iz knjige poslatih telegrama Štaba Draže Mihailovića od 10. maja do 27. juna 1942. godine]&lt;/ref&gt; 30. juna 1942. Trklja odgovara Draži Mihailoviću: „Veza sa zvaničnim Beogradom sve je manja a i on nas se odriče.“&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_1_123.htm Izvod iz knjige primljenih telegrama Štaba Draže Mihailovića od 29. juna do 18. jula 1942. godine]&lt;/ref&gt;

Vojvoda Stevan Botić, komandant Bosanskih četničkih odreda i njegov načelnik štaba kapetan [[Borivoje Mitranović]], u pismu poslatom 17. jula 1942. godine, obavještavaju jednog četničkog oficira zašto ipak ne žele prekinuti veze sa »zvaničnom Srbijom«:
{{izdvojeni citat|Došle su vesti od Čiče koje nismo mogli do kraja proveriti dali su od njega da se od njegove strane više ne računa sa celinom bosanske akcije i da se sve veze sa zvaničnom Srbijom prekinu... &lt;br /&gt; Mi smo se odovuda usprotivili prvo da mi ne možemo javno da prekinemo veze sa Srbijom time što bi se javno deklarisali za tu akciju gde smo svi zato što bi nam bio onemogućen svaki azil u Srbiju i kupovina municije i oružja, a da ne govorimo o nejači koja svakim danom otuda beži.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_1_122.htm Obaveštenje Gorskog štaba bosanskih četničkih odreda od 17. jula 1942. kapetanu Milivoju Kovačeviću o razlozima neslaganja sa politikom Draže Mihailovića prema četnicima u istočnoj Bosni]&lt;/ref&gt;}}

Četnički kapetan [[Pavle Grubač]] izvještava majora Petra Baćovića 23. jula 1942. o situaciji u istočnoj Bosni, navodeći da sarađuje sa potpukovnikom Momčilom Matićem, legalizovanim ravnogorskim oficirom i komandantom Nedićeve »Drinske grupe srpskih oružanih snaga«. Kapetan Grubač piše da se s potpukovnikom Matićem povezao i vojvoda Stevan Botić, koji je tih dana prešao preko [[Drina|Drine]] u Srbiju:
{{izdvojeni citat|Botić je preko svojih ljudi uspeo da je iz odreda potpukovnika Matića otišlo 36 ljudi sa oružjem i sada neznam da Matić neće imati neugodnosti kod Nemaca pošto su puške registrovane. Botić je sa time prekinuo svaku vezu sa Matićem koji mu je dao 11 sanduka municije i hrane, pre odlaska. [...] &lt;br /&gt; Sa Drinskom grupom stojim odlično. Oni mi izlaze u susret u svemu jer inače bez srestava nebih mogao izlaziti na kraj niti raditi.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_1_127.htm Izveštaj kapetana Pavla Grubača od 23. jula 1942. majoru Petru Baćoviću o radu Gorskog štaba bosanskih četničkih odreda i situaciji u istočnoj Bosni]&lt;/ref&gt;}}

Kapetan [[Siniša Ocokoljić|Siniša Ocokoljić Pazarac]], tada u svojstvu legalizovanog oficira na službi u [[Zaječar]]u, poslao je 22. juna te godine Vrhovnoj komandi JVuO depešu&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_1_111.htm Izvod iz knjige primljenih telegrama štaba Draže Mihailovića od 31. maja do 26. juna 1942. godine]&lt;/ref&gt; kojom obavještava da je uspostavio veze sa [[Sokolski pokret|sokolskom organizacijom]], kao i sa ljudstvom kvislinške SDS u glavnom gradu okupirane Srbije:
{{izdvojeni citat|Naredite da štab br. 2 preduzme hitno čišćenje izdajica u Beogradu. Ja ću gledati da angažujem pojedine sokolske trojke i žandarme koji su sigurni za taj cilj. Javite da li imate neko naređenje za rad Sokola u Beogradu. Kod mene je načelnik Sokola sa Čukarice. Oni su dobro organizovani. 700 žandarma iz Beograda traže instrukcije od mene.}}

Ubrzo je general Mihailović uvažio prijedloge kapetana Ocokoljića (pseudonim »Iliev«):
{{izdvojeni citat|Preduzmite sve Vi i [kapetan Miodrag] Stojanović da preobraćate tajno u naše redove sve pripadnike policijske straže i druge Nedićevce. Oficire pozvati da se izjasne. Neposlušne predložiti za lišenje čina sa obrazloženjem. Pozdravite sokole, neka se što bolje organizuju. Trojke neka postoje i nek malo sačekaju, još ne mogu u Beograd[u] da stupe. Žandarmima iz Beograda daj da se što bolje organizuju za opštu stvar.&lt;ref&gt;Раде Ристановић, Милутин Живковић, Милош Чорбић, Радио депеше Југословенске војске у отаџбини 1941‒1942, Институт за савремену историју, Београд, 2021, стр. 345.&lt;/ref&gt;}}

Nakon što je [[Milan Aćimović]], ministar unutrašnjih poslova u Vladi narodnog spasa, načelnicima okrugâ u Srbiji navodno izdao naređenje da održavaju dobre odnose sa četnicima, u depeši od 30. juna 1942.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_1_134.htm Izvod iz knjige poslatih telegrama štaba Draže Mihailovića od 29. juna do 5. avgusta 1942. godine]&lt;/ref&gt; general Mihailović upućuje svoje komandante na saradnju sa policijskim aparatom kvislinške uprave: 
{{izdvojeni citat|Aćimović naredio izvesnom broju okruž. i sres. načelnika da budu blagonaklonjeni prema nama kako bi po padu Nemačke preko njih imao sve konce vlasti u svojim rukama.

Imati na umu ovo, koristiti policiske njuške a ništa ne otkrivati niti im verovati. Obavestite sve susedne komandante.|[[Dragoljub Mihailović]]}}

U vrijeme dok je obavljao funkciju ministra unutrašnjih poslova u Vladi nacionalnog spasa, Milan Aćimović je predstavljao drugu ličnost po uticaju u kvislinškim strukturama, odmah iza generala Milana Nedića. U tom pogledu, karakteristično je kritički intonirano pismo s kraja ljeta 1942. godine, čiji je autor general [[Harald Turner]], načelnik Upravnog štaba njemačkog vojnog zapovjednika u Srbiji. Naime, nakon što je centrala [[Abwehr]]a u Beogradu poslala izvještaj u kom se Aćimović pokušava diskreditovati, i to na osnovu dostavâ poteklih iz krugova bliskih Dimitriju Ljotiću, dr Turner je ustao u njegovu odbranu, uputivši oštre prijekore centrali Abwehra zbog neosnovanih kleveta na Aćimovićev račun. Turner za Aćimovića tvrdi da od početka „stoji na odlučujućem mestu u javnom životu Srbije“, kao i da je u vrijeme [[Gušenje ustanka u Srbiji|gušenja ustanka u Srbiji]], upravo Aćimović predložio Nedića za predsjednika srpske vlade, čime su otklonjene prepreke za provedbu ove njemačke zamisli u djelo. Iz Turnerova odgovora postaje jasno da Aćimović ni svoje kontakte s generalom Dražom Mihailovićem nije mogao uspostaviti samostalno ili bez dozvole njemačkih obavještajnih strukturâ:
{{izdvojeni citat|Ovome [Nediću] je on [Aćimović] do današnjeg dana lojalno služio, isto tako kao što je lojalno sledio naređenjima nemačke vojne uprave... Nakon što su se smirile prilike u Srbiji, Aćimović je, kao ministar unutrašnjih poslova, a time i kao vrhovni šef državne sigurnosti, posle ministra predsednika imao izvršnu vlast u svojim rukama. Sa svoje strane je vođa pokreta Zbor, [[Dimitrije Ljotić|Ljotić]], gledao da ostvari svoje političke namere i da u pogodnom trenutku on dođe na vlast. Već skoro tri četvrtine godine on se trudi da ugrozi, preko svojih poverljivih ljudi, poverenje prema Aćimoviću, i to metodom svojstvenom samo [[Balkan]]u, neistinitim klevetanjem... Tvrđenje da je jedan poverljiv čovek ministra Aćimovića pre izvesnog vremena razgovarao u [[Ljig]]u sa Dražom Mihailovićem, netačno je. Način na koji Aćimović, kao ministar unutrašnjih poslova, ima da saobraća sa Dražom Mihailovićem, ugovoren je između zapovednika Sigurnosne policije i [[Sicherheitsdienst|SD]]-a i pod kontrolom je istoga.&lt;ref&gt;Istorijski arhiv grada Beograda, sudski predmet Dragog Jovanovića, optužni materijal.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Branislav Božović – Mladen Stefanović: MILAN AĆIMOVIĆ – DRAGI JOVANOVIĆ – DIMITRIJE LJOTIĆ, Centar za informacije i publicitet, Zagreb, 1985, str. 84.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Бранислав Божовић, Специјална полиција у Београду 1941-1944, Завод за уџбенике, Београд, 2014, стр. 186—187.&lt;/ref&gt;}}

U avgustu 1942, centrala Abwehra u Beogradu je obavijestila nadređene da postoje izvještaji o tajnoj korespondenciji između Nedića i Aćimovića s jedne i Draže Mihailovića s druge strane. Desetog oktobra je [[Gestapo]] primio izvještaj četnika Nemanje Pavlovića, inače kurira obaveštajne službe Draže Mihailovića, u kojem je Milan Aćimović optužen za održavanje stalne veze sa pokretom DM. Pavlović konkretno navodi: Aćimović se u [[Svrljig|svrljiškom]] srezu sastao sa četničkim oficirima majorom Đurićem i majorom [[Velimir Piletić|Piletićem]] i predao im šifrovani izvještaj; Aćimović je izdao povjerljivo naređenje sreskim načelnicima da pomažu ravnogorce; po svoj prilici Aćimović šalje poštu za Mihailovića preko majora Jove Petrovića iz [[Subjel]]a kod [[Kosjerić]]a; Aćimović je naredio okružnom načelniku Popoviću da čuva Mihailovića i da za njim oprezno šalje potjere s tim da ga uvijek o tome unaprijed informiše. U zaključku izvještaja se navodi: »Aćimović radi punom parom za Dražu.«&lt;ref&gt;Branislav Božović – Mladen Stefanović: MILAN AĆIMOVIĆ – DRAGI JOVANOVIĆ – DIMITRIJE LJOTIĆ, Centar za informacije i publicitet, Zagreb, 1985, str. 91.&lt;/ref&gt;

Draža Mihailović je [[18. 8.|18. avgusta]] 1942. naredio pukovniku [[Dragoslav Pavlović|Dragoslavu Pavloviću]], delegatu Vrhovne komande JVuO na terenu Zlatiborskog korpusa, da uništava &quot;komuniste&quot; pomoću legalizovanih odreda:

{{izdvojeni citat|Ne dozvoliti da se komunisti ustale ma u kom srezu. Prenesite naređenje da se sa komunistima raščisti u Rasinskom i Kruševačkom srezu. Pomoću legalizovanih odreda a koji su naši.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.znaci.org/00001/4_14_1_149.htm |title=ZBORNIK DOKUMENATA VOJNOISTORIJSKOG INSTITUTA: TOM XIV, KNJIGA 1 |publisher=Znaci.net |date= |accessdate=2014-03-16}}&lt;/ref&gt;}}

Već 21. avgusta 1942, general Mihailović naređuje da svi legalizovani odredi &quot;najenergičnije unište komuniste na svojim prostorijama&quot;:
{{izdvojeni citat|Raspis svima: Saopštite svima legalizovanim odredima sledeće: Mnogi legalizovani odredi zaboravili su da je sada rat i da je njihova legalizacija samo maska za podzemni rad. Novac i ugodan život raznežio je mnoge koji misle da tako sačekaju kraj rata pa da posle samo izvlače koristi. Neka se zna da se o svakom vodi računa. Naređujem da svi legalizovani odredi najenergičnije unište komuniste na svojim prostorijama. Dalje da naše šumske odrede pomažu na svakom koraku novcem, hranom, municijom, oružjem kao i u izvođenju organizacije i propagande.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_1_149.htm Izvod iz knjige poslatih telegrama Štaba Draže Mihailovica od 5. do 21. avgusta 1942. godine]&lt;/ref&gt;|Raspis Draže Mihailovića od 21. avgusta 1942.}}

Nakon dva dana, Draža Mihailović preko »Feliksa« (tj. [[Zvonimir Vučković|Zvonimira Vučkovića]]) upozorava potpukovnika [[Dragoslav Pavlović|Dragoslava Pavlovića]] (pseudonim »Rodrigo«):
{{izdvojeni citat|Legalizovanim saopštiti da budu na oprezi jer će Nemci hapsiti sve. Neka zapaze trenutak i na vreme se bace u šumu. Neprijatelj treba da bude prevaren a ne oni.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_1_155.htm Izvod iz knjige poslatih telegrama Štaba Draže Mihailovica od 22. do 28. avgusta 1942. godine]&lt;/ref&gt;}}

U raspisu od 8. septembra 1942. upućenom svojim komandantima u [[Okupacija Jugoslavije u Drugom svetskom ratu|okupiranoj Jugoslaviji]] (između ostalih: [[Petar Baćović|Baćoviću]], Vučkoviću, [[Radoslav Đurić|Đuriću]], [[Miodrag Palošević|Paloševiću]], [[Dragutin Keserović|Keseroviću]], [[Siniša Ocokoljić|Ocokoljiću]], Rakoviću, Smiljaniću i dr.), Mihailović iznova kritikuje pasivnost legalizovanih odreda i naređuje stvaranje &quot;letećih jedinica&quot; koje ne bi bile legalne, ali bi se oslanjale na legalizovane odrede i služile bi za &quot;uništavanje neprijatelja&quot;:
{{izdvojeni citat|U mnogim našim krajevima oseća se zastoj u aktivnom radu. Mnogi legalizovani delovi prešli u mirnodopski život. Mnogi zaboravili da je rat, i da neprijatelja ima mnogo i svuda. Naređujem da svi kom-danti brigada organizuju leteće jedinice iako će to biti za svakog naređeno. Ove jedinice ne mogu biti legalne. Njihovo je mesto šuma i planina. Njihova akcija brza i odlučna, protiv svih i svakoga. Legalni delovi da im posluže kao baza za snabdevanje i prikrivanje, kao grom ove jedinice ima da uništavaju narodne izdajnike i sve unutrašnje neprijatelje, Ljotićevce, komuniste, Pećančeve. O formiranju ovih jedinica kao i o njihovom radu izveštavati. Pred događajima koji nastupaju, ovi leteći delovi poslužiće kao jezgro za mobilizaciju svih snaga brigada. Prednje saopštite svima susedima.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_1_166.htm Izvod iz knjige poslatih telegrama štaba Draže Mihailovića od 3. do 9. septembra 1942. godine]&lt;/ref&gt;|[[Dragoljub Mihailović]]}}

General [[Asen Nikolov]], komandant bugarskog okupacionog korpusa, izvještava septembra 1942. njemačkog komandujućeg generala u Srbiji Paula Badera o velikom uplivu pripadnika JVuO u ljudstvu SDS, i navodi da su na jugu Srbije postojale „dobro zakamuflirane organizacije (štabovi) nacionalnog pokreta Draže Mihailovića... Članovi tog pokreta skrivaju se iza službenih položaja i ovlasti. Nalaze se među rukovodstvom vladinih četnika, među oficirima Srpske državne straže, među sveštenicima, učiteljima, državnim službenicima“.&lt;ref name=&quot;Jozo Tomasevich 1945&quot;/&gt;&lt;ref&gt;Nebojša Stambolija, n. d., str. 307.&lt;/ref&gt;

Komandant italijanske 2. armije general [[Mario Roatta]] izvijestio je 23. septembra 1942. Vrhovnu komandu u [[Rim]]u o razgovoru vođenom sa [[Ilija Trifunović-Birčanin|Ilijom Trifunović]]em i [[Dobroslav Jevđević|Dobroslavom Jevđević]]em o nastavku [[Kolaboracija četnika s fašističkom Italijom|saradnje Italijana i četničkih odreda]] na teritoriji [[NDH]]. U izvještaju se navodi da dvojica vojvodâ prećutno priznaju postojanje sporazuma između Mihailovića i Nedića, tj. svojevrsne zajedničke strategije prema okupatorima u svrhu »spasavanja srpskog naroda«:
{{izdvojeni citat|Izveštavam da u novom razgovoru koji sam imao sa Trifunovićem, a kojemu je prisustvovao i Jevđević, i jedan i drugi su ponovo dozvolili mogućnost da Nedić i Draža Mihailović deluju sporazumno i da održavaju kontakte.

Mada pomenuti sagovornici nisu rekli, ipak treba smatrati da se osnov za sporazum sastoji u sledećem:

1) »spasavanje srpskog naroda« (koji je, navodno, već imao jedan milion žrtava) i očuvanje od daljih masovnih gubitaka;

2) formiranje, održavanje i ojačavanje oružanih formacija (četničkih) određenih da, u momentu kada bude mogućno i celishodno, stupe u akciju sjedinjeni pod komandom Mihailovića;

3) u vezi sa ciljem iznetim u tač. 1), i da bi se omogućilo izneto u 2), u međuvremenu se prilagoditi ambijentalnim prilikama, odnosno: sarađivati u Srbiji (Nedić) sa Nemcima, a u Hrvatskoj (poznate jedinice) sa Italijanima.

Mada je ovo što je dosad izneto očigledno, interesantno je da su pomenuta dva četnička rukovodioca delimično priznali a delimično ostavila da se shvati.&lt;ref&gt;Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije, tom XIV, knjiga 1: Dokumenti četničkog pokreta Draže Mihailovića, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1981, strana 886.&lt;/ref&gt;}}

U ljeto 1942. godine, italijanski nadležni organi su pustili iz ratnog zarobljeništva veliki broj odabranih oficira i podoficira [[Jugoslovenska vojska|Jugoslovenske vojske]], sa ciljem uspostavljanja potpune kontrole nad odredima [[Antikomunistička dobrovoljačka milicija|Antikomunističke dobrovoljačke milicije]] (MVAC). Major [[Žarko Todorović]], ilegalni ravnogorski komandant Beograda i Severnih pokrajina, izvijestio je generala Dražu Mihailovića 5. septembra 1942. o puštanju na slobodu potpukovnika [[Ilije Mihića]], potonjeg komandanta Ličkih četničkih odredâ:
{{izdvojeni citat|U Lici Ilija Mihić sa 50 oficira i 200 podoficira puštenih u tu svrhu iz italijanskog ropstva, uspostavlja rad sa srpskim življem po dogovoru sa Italijanima. Sedište [[Gračac]]. Pseudonim »Minziner Vilim«. Stupio je u vezu sa Nedićem preko Kukića. Sa nama nije tražio vezu. Poslaću mu poziv da nam se stavi pod komandu.&lt;ref&gt;AVII, ČA, K–294, reg. br. 5/1.&lt;/ref&gt;}}

Major Žarko Todorović pominje vezu potpukovnika Mihića sa pukovnikom [[Ilijom Kukićem]], koji je tokom 1942. komandovao Srpskim dobrovoljačkim korpusom, nakon što su Nijemci uhapsili pukovnika [[Kostu Mušickog]], upravo zato jer je pomagao Mihailovića i četnike. O izvjesnim vezama Mihića s Kukićem (a preko njega i s Milanom Nedićem), kao i sa italijanskim vlastima, general Mihailović je bio obaviješten krajem septembra 1942. i od strane vojvode Trifunovića-Birčanina, Mihićevog starješine: 
{{izdvojeni citat|Svoje bavljenje na [[Sušak]]u i u [[Rijeka|Fijumi]] iskoristio sam da dođem u lični dodir sa komandantom ličkih četničkih odreda potpukovnikom Ilijom Mihićem i njegovim oficirima, koji su došli sa terena. Tom prilikom konstatovao sam da ova naša četnička grupa radi pod dosta teškim uslovima. Svi pokreti oficira i njihova akcija na terenu pažljivo se kontrolišu ne samo od strane Italijana, već i od Hrvata, koji koriste svaku priliku da denunciraju četnike i otežaju im rad na organizaciji. [...] Kad sam upitao ppukovnika Mihića, da li je i u kakvoj nameri preko pukovnika Kukića uhvatio kontakt sa Nedićem, odlučno je izjavio da u tom pravcu nije preduzimao nikakve korake i da uopšte niti ima, niti želi sa Nedićem da ima ma kakvu vezu. Biće, međutim, potrebno da proverim o kom je Mihiću reč, pošto na mojoj teritoriji postoje još dva viša oficira sa istim prezimenom... O rezultatu ove provere izvestiću naknadno, a na našeg Mihića ću budno motriti.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_1_172.htm Pismo Ilije Trifunovića Birčanina s kraja septembra 1942. Draži Mihailoviću o razgovorima sa komandantom italijanske 2. armije o realizaciji plana uništenja partizanskih snaga u zapadnoj Bosni]&lt;/ref&gt;}}

Od 1941. do 1943. godine, [[italija]]nsko poslanstvo u Beogradu izvještavalo je vladu u [[Rim]]u o svim važnijim događajima na teritoriji okupirane [[Kraljevina Jugoslavija|Kraljevine Jugoslavije]]. Tako je i velika kriza Nedićeve vlade u drugoj polovini 1942. bila jedna od temâ kojom se bavila italijanska ambasada u glavnom gradu Srbije. Službenici italijanskog diplomatskog predstavništva su ukazivali na sukob između Nedića i Ljotića, kao i na njihove suprotstavljene pozicije. Kako je pisao prvi sekretar poslanstva Giorgio Spalazzi, Dimitrije Ljotić je urgirao kod njemačkih vlasti da intervenišu u cilju sređivanja situacije, zaprijetivši izlaskom svojih predstavnika iz vlade ukoliko do toga ne dođe. Ovo se prvenstveno odnosilo na generala Mihailovića, koga je Ljotić okarakterisao kao „gospodara skoro svih oružanih snaga, državnih organizacija i javnog mnjenja“, kojima je Nedić bio samo formalno na čelu. Spalazzi navodi i da se sâm general Nedić slagao sa tvrdnjom da je Draža Mihailović „onaj koji ima moć na terenu“, iz čega on zaključuje da su „[[Srbi]] potpuno protiv [[Sile Osovine|Osovine]]“, ali i da bi Ljotićeve predložene mjere dodatno pogoršale stanje u zemlji.&lt;ref&gt;DDI, Spalazzi a Ciano, serie IX, vol. IX, d. 105, 113.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Бојан Симић, Окупирана Србија у извештајима италијанског посланства у Београду (1941–1943). Војноисторијски гласник, Институт за стратегијска истраживања – Одељење за војну историју Министарства одбране Републике Србије, 2017, стр. 104.&lt;/ref&gt;

Generalštabni major Žarko Todorović (»Valter«) je Vrhovnoj komandi JVuO 15. decembra 1942. godine sugerirao sklapanje sporazuma sa Ljotićevom SDK:
{{izdvojeni citat|Vođstvo Ljotićevaca postalo mekše. Hoće sporazum. Predlažem da se pokuša sporazum, ali pod uslovima da prestanu sa prokazivanjem naših ljudi. Energičnija borba protiv komunista. Da nam daju višak neregistrovanog oružja, a mi njima da obećamo zakonski postupak sa njima posle rata.&lt;ref&gt;Раде Ристановић, Милутин Живковић, Милош Чорбић, н. д., стр. 647.&lt;/ref&gt;}}

Krajem 1942, komandant Rudničkog korpusa JVuO kapetan [[Dragiša Ninković]] (prethodno legalizovan u [[Požarevac|požarevačkom]] okrugu kod kvislinških vlasti;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_1_187.htm Izveštaj majora Miodraga Paloševića od 5. novembra 1942. Draži Mihailoviću o radu na organizovanju četničkih jedinica od 21. marta do 4. novembra 1942. godine]&lt;/ref&gt; pseudonim »Leonardo«) uspostavio je saradnju sa ljudstvom kvislinške SDS u njihovim stanicama u [[Belanovica|Belanovici]], [[Ljig]]u i [[Babajić]]u. Njemački okupator je saznao za ovo te stražari bivaju razoružani.&lt;ref&gt;Коста Николић, Историја равногорског покрета, I-III, Београд, 1999, стр. II/21.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Nebojša Stambolija, Srpska državna straža 1942-1944. Doktorska disertacija, Filozofski fakultet Univerziteta u Beogradu, 2019, str. 309.&lt;/ref&gt;

Potpukovnik [[Milan Kalabić]], načelnik požarevačkog okruga, uhapšen je 3. oktobra 1942. godine od strane [[Gestapo]]a, nakon što se otkrilo da je dostavljao informacije i oružje pripadnicima Jugoslovenske vojske u otadžbini, u kojoj je jedan od komandanata bio i njegov sin [[Nikola Kalabić]]. Nakon mučenja i saslušanja, Milan Kalabić je strijeljan.{{sfn|Tomasevich|2001|pp=215.}} [[Marinski zbor Sjedinjenih Američkih Država|Mornarički]] pukovnik [[Albert B. Seitz]], pripadnik [[Ured za strateške usluge|OSS]] i član [[Sjedinjene Američke Države|američke]] vojne misije u Mihailovićevom štabu, ostavio je nakon rata zapis o Kalabićevoj smrti i njegovim vezama sa generalom Dražom Mihailovićem u knjizi ''Mihailovic: Hoax or Hero'' („Mihailović: prevarant ili heroj“). Zbog pogubljenja Kalabića starijeg, pukovnik Seitz isključuje samu mogućnost docnije saradnje Nikole Kalabića sa okupatorom, iako će on biti jedan od potpisnika [[Ugovori o saradnji četnika i Wehrmachta|sporazuma sa Nijemcima]] krajem novembra 1943:
{{izdvojeni citat|Kada su Nemci napali Ravnu goru velikim snagama u decembru [1941. godine — prim.], prošao je on [Kalabić mlađi — prim.] kroz Srbiju u Šumadiju jugoistočno od Beograda. Kada je prolazio kroz srez gde mu je otac bio načelnik, koji se bio odlučio da ostane u službi i da pristane uz Nedića, Kalabić i njegovi ljudi bili su u bednom stanju — bez municije, polumrtvi od gladi, a jedino što ih je održavalo bila je njihova volja da prežive i da se bore. Otac se pobrinuo za to da mu sin i njegove pristalice budu potpuno nanovo opremljene.

U decembru 1942. godine Gestapo je otkrio da je starac potajno pomagao ne samo svoga sina, već i druge Mihailovićeve snage. Bio je uhapšen i osuđen na smrt. Način izvršenja ove smrtne kazne bio je užasan. Povlačili su ga preko razbijenog stakla dok nije umro, ali iz njegovih usta nije se čula ni jedna reč.

Kada sam kasnije preko ruskog radija čuo da Kalabić sarađuje sa Nemcima, mogao sam samo da držim pred očima sliku krvave izmrcvarene lešine ovog starca, voljenog od svoga sina, i u čudu se pitati kakvi to moraju biti ljudi koji mogu Amerikance smatrati toliko lakovernim.&lt;ref&gt;Albert Sajc, »Mihailović — šarlatan ili heroj?« Kolumbija, Ohajo, 1953.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/11_48.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje MIHAILOVIĆEVI KORPUSI POD KOMANDOM OKUPATORA]&lt;/ref&gt;}}

Iz ravnogorske komande Beograda (kapetan [[Aleksandar Saša Mihajlović]]) upozoravali su već 27. septembra 1942. na nesmotrenost potpukovnika Milana Kalabića, kao i na nadolazeće raspuštanje legalizovanih četničkih odreda od strane Nijemaca:
{{izdvojeni citat|Negativnim radom Kalabićevih odreda, došla je kaznena divizija u Požarevački okrug i ceo kraj nalazi se pred katastrofom. Po saznanju, pretstoji razoružanje tih odreda od strane nemačkih vlasti. A ovi su spremni da se povuku u šumu, a to bi bio povod za nemačku akciju. Da bi se sačuvao narod molim da naredite Kalabiću da stupi sa mnom u vezu i da primi moju sugestiju o rešenju tog pitanja. Da bi se izbegla katastrofa bolje je da se jedan mali deo oružja preda i time Nemci umire. Tamo bi ostala straža [SDS — prim.] pod oružjem, '''a to su sve naši ljudi'''.&lt;ref name=&quot;leskovackizbornik.rs&quot;/&gt;&lt;ref&gt;Раде Ристановић, Милутин Живковић, Милош Чорбић, н. д., стр. 962.&lt;/ref&gt;}}

U depeši od 22. decembra 1942, poručnik Nikola Kalabić prenosi Mihailoviću informacije o smrti svog oca, izražavajući odanost njemu i četničkom pokretu: „Stric [konspirativno ime Milana Kalabića — prim.] je u B[eograd]u sa još 16 oficira streljan. Žalim ga mnogo, ali sam presretan što je poginuo kao Dražin čovek. Istrajaću u ovoj borbi pa ma još ne znam kakav me udar zadesio. Živeo kralj! Živeo naš dragi Čiča! Živeo ravnogorski pokret!“ Istog dana, general Mihailović odgovara Kalabiću: „Hvala bogu da ste se spasli. Neizmerno žalim pale žrtve. Pored ovoga u Stricu sam izgubio najboljeg i svog i našeg prijatelja. Sve ćemo ih dostojno osvetiti.“&lt;ref name=&quot;leskovackizbornik.rs&quot;/&gt;&lt;ref&gt;Раде Ристановић, Милутин Живковић, Милош Чорбић, н. д., стр. 965.&lt;/ref&gt;

O hapšenju potpukovnika Kalabića, kao i o njegovom pogubljenju, Mihailović je radiogramom 23. decembra 1942. obavijestio i [[Vlada Kraljevine Jugoslavije u egzilu|emigrantsku vladu u Londonu]]:
{{izdvojeni citat|Nemci su streljali majora Milana Kalabića... Kalabića je Nedić smatrao za svog najboljeg prijatelja... U stvari, Milan Kalabić je bio naš najodaniji saradnik i učinio je velike usluge našoj stvari.&lt;ref&gt;Nikola Milovanović, Kroz tajni arhiv Udbe (drugo izdanje), Sloboda, Beograd, 1975, str. 144.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.znaci.org/00001/154_4.pdf Milan Borković, Kontrarevolucija u Srbiji: Kvislinška uprava 1941-1944, Beograd, 1979.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220904190938/https://znaci.org/00001/154_4.pdf |date=2022-09-04 }}, str. I/269-270.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/11_13.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje LEGALIZACIJA MIHAILOVIĆEVIH ODREDA]&lt;/ref&gt;}}

Novinar [[Stanislav Krakov]], sestrić generala Milana Nedića te jedan od njegovih najbližih saradnika za vrijeme okupacije, u svojim ratnim memoarima potvrđuje da je potpukovnik Milan Kalabić, uz znanje predsjednika srpske kvislinške vlade, održavao vezu sa komandantom JVuO generalom Mihailovićem:
{{izdvojeni citat|Sve akcije moga ujaka [generala Nedića — prim.] za spasavanje Kalabića bile su bezuspešne, iako je učinio sve što je ljudski bilo moguće da spase svog vernog komandanta, jer je Kalabić sve svoje veze sa Mihailovićem vršio sa znanjem moga ujaka, te služio kao veza za snabdevanje Mihailovićevih odreda.&lt;ref&gt;Станислав Краков, Генерал Милан Недић, Књига друга: Прeпуна чаша чемера, Минхен, Штампарија Искра, 1968, стр. 454.&lt;/ref&gt;}}

Krakov navodi i da se oko [[Božić]]a 1942, tj. pred sâm kraj godine, dva puta sastao sa generalom Nedićem. On piše da ga je zatekao u turobnom raspoloženju, citirajući riječi koje je Milan Nedić govorio „samo svojim najbližim i najpoverljivijim saradnicima“:
{{izdvojeni citat|«Za [[srpski narod]], za svakog od nas, za mene lično ovo nisu dani [[Vitlejem]]a i mira među ljudima na zemlji. Ovo su dani [[Golgota|Golgote]], dani mučeništva i smrti, ali će dati [[Bog|Svevišnji]] da i za srpski narod dođu dani uskrsnuća. Vidim da je i Draža čuo moj glas i da je razumeo kolika se opasnost nadnela nad Srbijom. Razumeo je i, Bogu hvala, vlada i dalje mir i red. [...] Draža i ja radimo jedan isti posao, ali idemo različitim putevima. Moramo ići razdvojeni jer ne treba neprijatelj da oseti da smo na istom poslu».&lt;ref&gt;Станислав Краков, н. д., стр. 469—470.&lt;/ref&gt;|General [[Milan Nedić]]}}

=== Saradnja četnika sa Dragim Jovanovićem i Upravom grada Beograda ===
Tokom 1942. godine, uspostavljen je kontakt i između Draže Mihailovića i [[Dragomir Jovanović|Dragog Jovanovića]].
 
Dragi Jovanović je od 22. aprila 1941. izvanredni komesar za grad Beograd; u narednim mjesecima preuzeće funkcije upravnika grada Beograda i predsednika beogradske opštine. 25. avgusta 1942. godine, a po zamisli [[SS]]-generala [[Augusta fon Majsnera]], Milan Nedić će ga imenovati za šefa [[Srpska državna bezbednost|Srpske državne bezbednosti]] (SDB). Sa pozicije šefa SDB, budući u rangu i sa ovlašćenjima ministra u Nedićevoj vladi, Jovanović će ''de facto'' komandovati Srpskom državnom stražom do 5. novembra 1943.

Nakon što je četnički komandant u martu i aprilu 1942. naredio svojim podređenima da upotrebe uticaj na [[Specijalnu policiju Uprave grada Beograda]] za nemilosrdan obračun sa članovima ilegalne [[Komunistička partija Jugoslavije|KPJ]] (“Pomagati svim silama hapšenje komunista”, glasi naredba iz Vrhovne komande JVuO od 21. marta&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Izvod iz knjige poslatih telegrama Štaba Draže Mihailovića od 21. marta do 26. aprila 1942. godine |url=http://www.znaci.org/00001/4_14_1_72.htm |access-date=2022-09-02 |archive-date=2022-09-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220902103450/https://znaci.org/00001/4_14_1_72.htm }}&lt;/ref&gt;), 15. avgusta iste godine generalu Mihailoviću je javljeno da je Jovanović kontaktirao izvjesne četničke komandante u Srbiji kako bi &quot;''preko određenog lica javio Čiči važna saopštenja''.&quot;&lt;ref&gt;Izvod iz knjige primljenih telegrama Štaba Draže Mihailovića od 3. do 18. avgusta 1942. godine http://www.znaci.org/00001/4_14_1_145.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220902103435/https://znaci.org/00001/4_14_1_145.htm |date=2022-09-02 }}&lt;/ref&gt; Već 17. avgusta, Mihailović odobrava kapetanu [[Siniša Ocokoljić|Siniši Ocokoljiću]] da stupi u kontakt preko inžinjera Bojovića, šuraka Dragog Jovanovića, uz upozorenje: &quot;''Budite oprezni jer Dragi je lopov''.&quot; Pet dana docnije, Draža Mihailović naređuje svojim ljudima u Komandi Beograda JVuO (»Jozef« je bio pseudonim za radio-stanicu četničke organizacije u glavnom gradu, kao i za ličnosti na njezinom čelu, poput kapetana [[Aleksandra Saše Mihajlovića]], [[Mladen Žujović|Mladena Žujovića]] i [[Vojin Andrić|Vojina Andrića]]) da koriste Specijalnu policiju protiv komunista:

{{izdvojeni citat|Dobili sigurne izveštaje da se komunisti dobro organizuju u Beogradu kao i da imaju i oružje. Tajno organizujte sve u Beogradu protiv komunista a u prvom redu sokole i policiju. Sad ne birajte sredstva za borbu, a u danom momentu postupite bez milosti protiv njih. Beograd ne sme biti u njihovim rukama.&lt;ref&gt;Izvod iz knjige poslatih telegrama Štaba Draže Mihailovica od 5. do 21. avgusta 1942. godine http://www.znaci.org/00001/4_14_1_149.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220902103432/https://znaci.org/00001/4_14_1_149.htm |date=2022-09-02 }}&lt;/ref&gt;|Depeša Draže Mihailovića od 21. avgusta 1942. godine}}

Dragomir Dragi Jovanović je i preko svog ličnog sekretara Anđelka Božinovića pokušao uspostaviti kanal komunikacije sa ravnogorcima generala Mihailovića. Naime, na [[Beogradski proces|Beogradskom procesu]] 1946. prezentovana je depeša od 28. avgusta 1942. koju je potpisao major [[Žarko Todorović]] (pseudonim »Valter«), komandant Beograda JVuO, u kojoj stoji: „Dragi Jovanović se nudi preko Božinovića pod uslovom apsolutne diskrecije i prividno i dalje neprijateljskog stava. Hteo bi vezu samo preko jednog lica. Mišljenja sam da se iskoristi. Molim odgovor i potpunu tajnost. Upotrebite pseudonim »Adolf« za njega. Kao ministar policije imaće dva pomoćnika, jedno vojno lice bar potpukovničkog čina.“&lt;ref&gt;''Документа са суђења Равногорском покрету'', књига 2, Београд, 2001, стр. 1571.&lt;/ref&gt; Mihailović je već sjutradan odgovorio sljedeće: „»Adolf« [tj. Dragi Jovanović — prim.] Ima da pogine, a sada ga koristiti da vidimo šta hoće kao Ministar policije. Napravi se da smo gotovo da se sa njim tajno sarađuje.“ Zanimljivo da Draža Mihailović (potpisujući se još uvijek kao pukovnik) šalje 22. januara 1942. depešu predsedniku Ministarskog saveta Kraljevine Jugoslavije [[Slobodan Jovanović|Slobodanu Jovanoviću]]:
{{izdvojeni citat|Obratite pažnju na Anđelka Božinovića, policiskog komesara po kome je poslat jedan naš izveštaj od majora Žarka Todorovića za [[Istanbul|Carigrad]]. Izgleda da ga je Uprava Grada Beograda poslala sa nekom specijalnom misijom za račun [[Gestapo|Gestapa]]. Pukovnik Mihailović.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_105.htm Izvod iz zbirke telegrama Štaba Draže Mihailovića poslatih izbegličkoj jugoslovenskoj vladi od 4. novembra 1941. do 11. juna 1942. godine]&lt;/ref&gt;}}

Na području glavnog grada Srbije, Dragi Jovanović je tokom 1942. održavao vezu i sa kapetanom Sašom Mihajlovićem, koji će majora Todorovića naslijediti na čelu četničke organizacije u Beogradu, i to preko [[Ilije Paranosa]], potpredsednika Beogradske opštine (a ne Paranosa, šefa Specijalne policije UgB) i preko Komande Srpske državne straže, kojom je rukovodio Jovanović u svojstvu šefa SDB. Jovanović se i lično sastao sa Mihajlovićem novembra 1942. na [[Avala|Avali]].&lt;ref&gt;Бранислав Божовић, Специјална полиција у Београду 1941-1944, Завод за уџбенике, Београд, 2014, стр. 233.&lt;/ref&gt;

Dok se Mihailović sa svojim štabom nalazio u Crnoj Gori, njegova glavna politička veza u Srbiji bio je [[Ilija Mihailović]], bivši predsjednik [[Narodne skupštine]] i predsjednik [[Jugoslovenska nacionalna stranka|Jugoslovenske nacionalne stranke]] (JNS). Preko njega je Dragi Jovanović, juna 1942. godine, ugovorio sastanak sa Nikolom Kalabićem. Jovanović će o ovom susretu pred istražnim organima izjaviti: „Prvi put sam video jednog čoveka za koga sam znao da je iz okoline D. Mihailovića i član organizacije u leto 1942. i to je bio Nikola Kalabić, docnije komandant gorske garde Draže Mihailovića“.&lt;ref&gt;[http://www.znaci.org/00001/155_3.pdf Milan Borković, Kontrarevolucija u Srbiji: Kvislinška uprava 1941-1944, Beograd, 1979.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220904190938/https://znaci.org/00001/155_3.pdf |date=2022-09-04 }}, str. II/220.&lt;/ref&gt;

Obavještajni organ Vrhovne komande JVuO Nikola Božić (»Artur«), inače pomoćnik [[Božidar Bećarević|Božidara Bećarevića]], šefa Antikomunističkog otseka Specijalne policije Uprave grada Beograda, 25. decembra 1942. informisao je Dražu Mihailovića o sljedećem:
{{izdvojeni citat|Jedini čovek od današnjih Srba faktora u Beogradu bio je Dragi Jovanović (u koga se još možemo mnogo i sigurno pouzdati) koji je stalno i pred Nedićevom vladom i Nemcima dokazivao da je prvenstvena i glavna opasnost u zemlji još uvek od komunista i da u tome pravcu treba preduzimati uporno energične mere. U svojim nadleštvima, u Srpskoj državnoj bezbednosti i u Upravi grada Beograda, on je u ovome smislu i jedini nagoveštavao mere. Pre nekoliko dana, uoči svoga odlaska iz Beograda, on je izričito izjavio našem poverljivom čoveku, da je potpuno uspeo da uveri Nemce da su izgrednici u Srbiji još uglavnom i jedino komunisti i da u tome pravcu treba preduzeti mere odmah posle katoličkih Božićnih praznika.&lt;ref name=&quot;ReferenceE&quot;&gt;[https://znaci.org/00001/11_69.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje PORAZ MIHAILOVIĆEVIH SNAGA U SRBIJI I NOVI SPORAZUMI SA OKUPATOROM I KVISLINGOM MILANOM NEDIĆEM]&lt;/ref&gt;}}

Po okončanju rata, o vezi Jovanovića i Mihailovića pred isljednicima [[OZNA]]-e sâm Bećarević je izjavio:
{{izdvojeni citat|Mnogi organi iz UGB bili su na razne načine povezani sa četničkim organizacijama i posle jednog članka u ‛Ravnogorcu’, koji je donet zajedno sa [[Dušan Simović|Simović]]evom izjavom, nastala su masovna bekstva policijskih organa, a naročito stražara u odrede DM...
U vezi sa ovim bekstvima Jovanović je održao 3—4 konferencije sa organima UGB i na njima javno nam saopštio da je on naša veza prema organizaciji DM kao predstavniku legalne jugoslovenske kraljevske vlade u Londonu i da prema tome niko nema potrebe da se lično povezuje. Saopštio je čak i to da je svim četničkim organizacijama izdato naređenje od Vrh. komande DM da ne primaju policijske organe u svoje redove i da ovi moraju ostati na svojim mestima i nastaviti sa borbom protiv KPJ.&lt;ref&gt;IAB, istražni predmet Božidara Bećarevića, zapisnik o saslušanju od 14. jula 1949, str. 60.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Бранислав Божовић, н. д., стр. 594–595.&lt;/ref&gt;|[[Božidar Bećarević|Božidar Boško Bećarević]], šef Antikomunističkog otseka Specijalne policije Uprave grada Beograda}}

Dragomir Jovanović je 1946. na saslušanju&lt;ref&gt;Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Nedićeva arhiva, br. 19/7, kut. 1, str. 38.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.znaci.org/00001/155_3.pdf Milan Borković, Kontrarevolucija u Srbiji: Kvislinška uprava 1941-1944, Beograd, 1979.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220904190938/https://znaci.org/00001/155_3.pdf |date=2022-09-04 }}, str. II/214—215.&lt;/ref&gt; pred istražnim organima svjedočio o svom kontaktu sa organizacijom generala Dragoljuba Mihailovića:
{{izdvojeni citat|Nisam bio član organizacije DM, ali sam sa istom imao veza i smatrao se isto toliko obavezan kao da sam član... Ja sam od konca 1941. osećao se lično vezan za organizaciju DM. Smatrao sam da je to pravi nacionalni put i da je to ono što sobom nosi budućnost. Smatrao sam da je potrebna koordinacija sa tom organizacijom u borbi protivu komunista. Odmah od početka u Upravi grada Beograda isključio sam na pogodan način svako intervenisanje, odnosno praćenje rada u cilju sprečavanja organizacije DM.|[[Dragomir-Dragi Jovanović]], upravnik grada Beograda}}

=== Zahlađenje odnosa i prekid saradnje ===
Nemački okupator je sredinom 1942. postepeno započeo proces razoružavanja legalizovanih četnika. Istovremeno, i četnički vođa Draža Mihailović uviđa da legalizacija ima i svojih loših strana. 2. septembra 1942. Draža Mihailović poziva svoje legalizovane četnike sa područja Valjeva da se vrate u šume:

{{izdvojeni citat|Legalizacija izgleda da je škodljiva za našu organizaciju, ljudi se uspavaju. U Valjevskom kraju Ljotić, Pećanac i Nemci vršljaju. Neka Neško i Voja preduzmu sve da se što pre bilo legalno ili ilegalno vrate na svoj teren. Novaca imam, nemojte da plate Nedićeve vezuju rad.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.znaci.org/00001/4_14_1_163.htm |title=ZBORNIK DOKUMENATA VOJNOISTORIJSKOG INSTITUTA: TOM XIV, KNJIGA 1 |publisher=Znaci.net |date= |accessdate=2014-03-16}}&lt;/ref&gt;}}

Major [[Zaharije Ostojić]] u referatu od 4. septembra naglašava da je zbog legalizacije &quot;borbeni duh opao, disciplina takođe. Plate su donele kocku i pijančenja, starešinama su se osladili Nedićevi činovi&quot;, a nisu bili retki ni &quot;prijateljstva ni lumperaj sa okupatorom.&quot;&lt;ref&gt;Kosta Nikolić, Istorija ravnogorskog pokreta (knjiga I), Beograd 1999., str. 222.&lt;/ref&gt;

Obzirom da nije više bilo potrebe za gušenjem ustanka, okupator je proces razoružavanja legalizovanih četnika u znatnoj meri okončao do kraja 1942. kada je praktično rasformirana formacija pod komandom Koste Pećanca, a legalizovani ravnogorski četnici su se jednim delom ponovo našli u ilegalnom statusu, tj. u šumi, a manjim delom su inkorporirani u Srpsku državnu stražu. Ovo je doprinelo ponovnom jačanju četničke organizacije.

7. novembra 1942. godine Draža Mihailović je raspisom svima u Srbiji izdao naređenje za [[građanska neposlušnost|građansku neposlušnost]]:
{{izdvojeni citat|Proglašavam građansku neposlušnost prema okupatorskim vlastima i prema svima vlastima koje su u saradnji sa okupatorom. Za seljake: da više ne daju ni trunku namirnica ni stoke. Da više ne priznaju opštinske uprave. Jedina vlast u selima biće četnička. Predsednicima opština i opštinarima narediti da odmah podnesu ostavke a drugi se ne smeju primiti. Naterati ih da pobegnu u šumu. Naterati ih svima sredstvima da izvrše ova naređenja. Najstariji četovođa je kdt sela. Predsednik opštine i odbornici ako se plaše, neka dadu svoje. Neka se sve sakriva i neka građanska neposlušnost plane jednovremeno u svim selima od 12. o.m. Činovnici sviju struka neka sabotiraju rad, i sve natraške rade što je na štetu neprijatelja i Nedićevog upravnog sistema, činovnici da znaju da će veštim sabotiranjem i naopakim radom mnogo doprineti pobedi. Radnicima preporučiti sabotažu u svakom pogledu. Građanskom življu preporučiti prezir okupatora i svih onih koji za njega rade.&lt;ref&gt;Arhiv VII, Ča, k. 299, reg. br. 14/1: knjiga predatih telegrama Štaba Draže Mihailovića od 7. do 23. novembra 1942.&lt;/ref&gt;|[[Dragoljub Mihailović|Draža Mihailović]]}}

Opisujući konsekvence sprovođenja njemačke odluke o raspuštanju legalizovanih četničkih odredâ, [[Paul Bader]], komandujući general i zapovjednik u Srbiji, na sastanku Štaba Komande Jugoistoka 7. decembra 1942. godine, između ostalog, izjavio je sljedeće:
{{izdvojeni citat|U borbi protiv Mihailovićevog pokreta postigli smo nove uspehe. Oko 10.000 četnika se borilo na našoj strani, a od toga se polovina povukla u šumu. Četvrtina, oko 4.000 ljudi je razoružana. Ostatak, oko 4.000 ljudi, još je uz nas. Cela građanska neposlušnost, koju je proglasio Mihailović, bio je samo udarac po vodi. Najavljene pretnje merama odmazde delovale su. Streljanja već i onih lica koja su osumnjičena za sabotažu pokazala su da su naše metode bile ispravne.&lt;ref&gt;NAW, Mf, T—312, Roll 468, fr. 8057753—56.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Jovan Marjanović, Draža Mihailović između Britanaca i Nemaca, knjiga I, Britanski štićenik, Globus/Narodna knjiga/Prosveta, Zagreb—Beograd, 1979, str. 328.&lt;/ref&gt;}}

Krajem 1942. dolazi do formiranja Prvog [[Kosovo|kosovskog]] korpusa JVuO (Gorski štab br. 127) sa četiri brigade: [[Laplje Selo|Lapska]], [[Gračanica (općina)|Gračanička]], [[Gnjilane|Gnjilanska]] i Leteća. Korpusom je komandovao kapetan [[Živojin Marković]]. U naređenju od 12. novembra 1942. godine, kapetan Marković zahtijeva od svih stanovnika, kao i od svih legalnih odredâ na pomenutom području, da se stave pod njegovu (tj. četničku) komandu: „Dosadašnje opštinske uprave i novi poredak uveden od generala Nedića, više se ne priznaje. Oni koji odbiju ovo naređenje, smatraće se izdajnicima.“&lt;ref&gt;Vojni arhiv, Četnici Draže Mihailovića 1941 – 1945, ČA – 101 – 1 – 76.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Ненад Миодраг Антонијевић, Ратни злочини на Косову и Метохији 1941-1945 годинe. Докторска дисертација, Филозофски факултет Универзитетa у Београду, Београд, 2015, стр. 462.&lt;/ref&gt;

Vredi napomenuti da Nemci 1942. nisu mnogo toga učinili na pacifikaciji Mihailovićevih četnika koji nisu bili legalizovani. Legalizacija većeg dela Mihailovićevih snaga 1942. omogućila je ovom korpusu da izbegne uništenje koje je bilo vrlo izvesno krajem 1941. i da nastavi borbu protiv partizana koje su četnici Draže Mihailovića smatrali najznačajnijim neprijateljem, nadajući se da se partizanski pokret neće više reorganizovati i oporaviti.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/154_4.pdf Milan Borković, n.d.], str. I/272-273.&lt;/ref&gt;

=== Saradnja majora Jezdimira Dangića sa Nedićevom vladom i Nijemcima ===
{{main|Borbe za Istočnu Bosnu 1942.}}

Major [[Jezdimir Dangić]] spadao je u red četničkih komandanata koji se nisu u potpunosti podvrgli komandi pukovnika Draže Mihailovića, iako su bili pod njegovim rukovodstvom. Mada je komandno bio podređen Draži Mihailoviću, Dangić je paralelno blisko sarađivao sa Milanom Nedićem. Dangićeva saradnja sa kvislinškom upravom u Srbiji datira još iz vremena Saveta komesara [[Milan Aćimović|Milana Aćimovića]]. Zapravo, Dangić je još sredinom maja 1941. pristupio kvislinškoj Srpskoj žandarmeriji. Međutim, 16. avgusta 1941. Dangić je prešao u [[Istočna Bosna|istočnu Bosnu]] gde je na osnovu uputstava Draže Mihailovića uspeo da stavi pod svoju komandu i reorganizuje sve pročetničke grupe. Dolaskom generala Milana Nedića na čelo Vlade narodnog spasa, 29. avgusta 1941. godine, odnosi između Beograda i Dangićevog štaba u istočnoj Bosni još više su se poboljšali, budući da je uspostavljena stalna veza koja je redovno funkcionirala. Nedić je pomagao Dangića svim sredstvima, šaljući mu oružje, municiju, obuću, odjeću, hranu, čak i pojedine oficire.

General Nedić je 25. septembra 1941. izdao naređenje komandantu Srpske žandarmerije generalu [[Stevan Radovanović|Stevanu Radovanoviću]] (Radovanović će na tom položaju naslijediti pukovnika [[Jovan Trišić|Jovana Trišića]], koji postaje njegovim zamjenikom), da poboljša veze sa Dangićevim štabom i da ga pomaže u svakom pogledu.&lt;ref&gt;AVII, Nća, k. 125, reg. br. 1/17-16.&lt;/ref&gt; U međuvremenu, Dangićevi su četnici počeli trpjeti poraze u sukobima sa partizanima, a nametnuta im je i borba sa [[Ustaše|ustašama]]. Usljed bojazni od uništenja, Dangić intenzivira saradnju sa Nedićem od koga dobiva preporuku za sastanak sa Nijemcima u Beogradu. Draža Mihailović je znao za Dangićevu namjeru da se sastane sa njemačkim oficirima i odobrio je, što će na [[Beogradski proces|svom suđenju]] i potvrditi.&lt;ref&gt;[http://www.znaci.org/00001/154_4.pdf Milan Borković, Kontrarevolucija u Srbiji: Kvislinška uprava 1941-1944, Beograd, 1979.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220904190938/https://znaci.org/00001/154_4.pdf |date=2022-09-04 }}, str. I/274-276.&lt;/ref&gt;

Prema izvještaju beogradske jedinice [[Abwehr]]a od 29. septembra 1941, zasnovanom na izvještajima jednog pouzdanika koji je bio u dodiru s njim, Dangić je praktički od svog dolaska u [[Bosna (oblast)|Bosnu]] održavao kontakte s Nedićevom administracijom koja ga je podupirala. U izvještaju se navodi da je Dangić imao i »dobre odnose s Nijemcima i da je činio sve kako bi izbjegao sukob između svojih trupa i Nijemaca.«&lt;ref&gt;Mikrofilm br. T-314, rola 1457, snimci 702-704, 711-712.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/40_46.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje SLUČAJ MAJORA DANGIĆA]&lt;/ref&gt;

Još od 16. avgusta 1941, kada je stigao u istočnu Bosnu, major Jezdimir Dangić je, preko kvislinških struktura Aćimovića i Nedića, otpočeo kontakt i s Nemcima, a zatim direktne pregovore između dve strane. Već 25. avgusta Dangić, u ime Štaba Bosanskih četničkih odreda, piše pismo Nemcima u [[Zvornik]]u, nudeći im predaju oružja pod uslovom da oni ili Italijani okupiraju područje istočne Bosne. Isto tako čine i njegovi potčinjeni, Aćim Babić i [[Boško Todorović]]. Aćimović i Nedić su vezu sa Dangićem održavali preko majora Momčila Matića, kapetana Bogdana Dakića i poručnika Kamenka Jeftića, dok je Dangić s Centrom [[Abwehr|Abver]]a u Beogradu i njegovim predstavnikom kapetanom dr [[Josef Matl|Jozefom Matlom]] bio u vezi preko kapetana Rista Ćukovića i poručnika Branka Kujačića. Ćuković je u isto vreme bio i nemački poverenik i slobodno se kretao od Zvornika do Beograda. Obostrana želja za postizanjem sporazuma iskazana je bila 
na posljednjim održanim sastancima četničkih predstavnika s pripadnicima Abvera, 20. i 30. decembra 1941. godine.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/zb/4_12_2_23.htm Izveštaj opunomoćenog komandanta u Srbiji od 5. februara 1942. komandantu oružanih snaga na Jugoistoku o toku pregovora s četničkim majorom Dangićem u Beogradu]&lt;/ref&gt;

General [[Paul Bader]], vojnoupravni komandant Srbije, razgovarao je u Beogradu sa Milanom Nedićem, 19. januara 1942. Glavna tema razgovora ticala se mogućnosti saradnje sa četnicima Jezdimira Dangića. Bader iznosi da je Nedić na sastanku iskazao vrlo povoljno mišljenje o ovoj mogućnosti:

{{izdvojeni citat|Nedić je još jednom preuzeo izvesno jemstvo za Dangićevu iskrenost i vernost, a za sebe lično je tvrdio da će i on nepokolebljivo stajati uz Nemačku. Nedićeva izlaganja bila su duboko ozbiljna i, kako izgleda, intimno iskrena.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1144&amp;rec=501&amp;roll=256 NARA, T501, Roll 256, frames no. 001139—001140.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Er übernahm nochmals eine gewisse Bürgschaft für die Aufrichtigkeit und Treue von Dangić und versicherte für sich persönlich, dass auch er unverbrüchlich zu Deutschland stehen wollte. &lt;/br&gt; Die Ausführungen von Neditsch waren von grossem Ernst und anscheinend von innerer Aufrichtigkeit getragen.&quot;}})&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/154_4.pdf Milan Borković, n.d.], str. I/279.&lt;/ref&gt;}}

General Paul Bader je održao ovaj sastanak sa generalom Milanom Nedićem, kako bi od njega dobio neke bliže podatke o Dangiću i njegovim četnicima, znajući da između Dangićevog štaba i Nedićeve vlade postoje kontakti i bliska saradnja na planu borbe protiv partizanskih odreda. Na pitanje opunomoćenog komandujućeg generala upućeno Nediću, kakav je njegov stav prema Dangiću, Nedić je izjavio da u njega ima najveće poverenje: {{izdvojeni citat|Dangić je iz Bosne i bori se samo da bi zaštitio svoj rodni kraj od ustaških i hrvatskih nečoveštava. On nije ni bandit ni buntovnik. On je izjavio da neće da se bori protiv nemačkih oružanih snaga. On bi se bezuslovno potčinio Nemcima i borio se na njihovoj strani protiv ustanka, ako bi imao jemstvo da će njegovi zemljaci u Bosni biti zaštićeni od hrvatskih posezanja. Između Dangića i Mihailovića nije nikad postojala veza, jer njih dvojica u svom delanju polaze od sasvim različitih shvatanja.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1142&amp;rec=501&amp;roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 001138.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Dangić wäre aus Bosnien und kämpfte nur für den Schutz seines Heimatsgebietes gegen die Unmenschlichkeiten der Ustaschas und der Kroaten. Er wäre weder ein Bandit noch ein Aufständischen. Er hätte erklärt, dass er nicht gegen die deutsche Wehrmacht kämpfen wollte. Er würde sich den Deutschen unbedingt unterstellen und an ihrer Seite gegen einen Aufstand fechten, wenn er die Gewähr hätte, dass seine Landsleute in Bosnien gegen Übergriffe der Kroaten geschützt würden. &lt;/br&gt; Zwischen Dangić und Mihailović hätte nie ein Zusammenhang bestanden, weil beide von einer ganz verschiedenen Auffassung aus handelten.&quot;}})&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/154_4.pdf Milan Borković, n.d.], str. I/277.&lt;/ref&gt;|[[Milan Nedić]]}}

Prema Nedićevom tumačenju, Dangić je privrženik ideologije „[[Velika Srbija|Velike Srbije]]“. „On je ubeđen da se to može postići samo u vezi i pod zaštitom Nemačke. Jugoslaviju, naprotiv, smatra za promašenu konstrukciju, koja ne bi smela da se ponovi.“&lt;ref&gt;AVII, Mikroteka, N-T-501, rol. 256, mf. 1136-1140. Zapisnik sa sastanka između Nedića i Badera od 19. I 1942, kome su prisustvovali i Nedićev savetnik Miloš Banković i šef komandnog štaba vojnoupravnog komandanta Srbije Erih Keviš.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1142&amp;rec=501&amp;roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 001138.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Die Ideologie, wie Neditch es nannte, wäre bei Dangić ein Grosserbien. Er wäre überzeugt, dass dies nur in einer Verbindung und unter dem Schutz Deutschlands zu erreichen wäre. Er hielte Jugoslavien dagegen für eine verfehlte Konstruktion, die nicht wiederholt werden dürfte.&quot;}})&lt;/ref&gt; Tom prilikom, general Nedić je nastojao ubijediti generala Badera u neupitnu lojalnost majora Dangića njemačkom okupatoru i kvislinškoj vladi u Beogradu:
{{izdvojeni citat|Njegov bi uticaj u Bosni mogao biti vrlo jak. Mogao je [Dangić], dakle, okupiti oko sebe onoliko ljudi koliko mu je potrebno u bilo kojem trenutku. Kada bi mu njemački Wehrmacht naredio da krene u borbu protiv komunista bilo gdje u Staroj Srbiji, on bi to svakako učinio, sam ili zajedno s njemačkim trupama. U stanju je da prikupi potrebne snage u bilo kojem trenutku. On, Nedić, bio je uvjeren da će Dangić ostati vjeran sadašnjoj srpskoj vladi i raditi za nju.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1142&amp;rec=501&amp;roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 001138.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Sein Einfluss in Bosnien wäre sehr stark. Er könnte daher jederzeit soviel Leute um sich sammeln, wie er brauchte. Wenn ihm von der deutschen Wehrmacht befohlen würde, an irgend einer Stelle auch in Alt–Serbien den Kampf mit den Kommunisten aufzunehmen, so würde er das unbedingt tuen, allein oder mit deutschen Truppen zusammen. Er könnte dazu die erforderlichen Kräfte jederzeit aufbringen. Er, Neditch, wäre überzeugt, dass Dangić der jetztigen serbischen Regierung treu bleiben und sich für sie einsetzen werde.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

Dangić je stigao u [[Beograd]] 31. januara 1942. sa Perom Đukanovićem, članom četničke Privremene uprave u istočnoj Bosni, na sastanak sa načelnikom Operativnog štaba nemačkog opunomoćenog komandanta u Srbiji pukovnikom Erihom Kevišem (Erich Kewisch).

Dangić je bio spreman priznati nemačku vojnu upravu u istočnoj Bosni, i boriti se protiv partizana. Zauzvrat, tražio je da ustaške i domobranske jedinice napuste taj prostor. Prilikom prvog razgovora Nedić i Dangić su zaključili da se mir u istočnoj Bosni može uspostaviti samo suradnjom četnika sa Nijemcima.

[[Datoteka:Mihailovićevi oficiri sa Nemcima.jpg|minijatura|Dangić i drugi četnički oficiri na pregovorima sa Nemcima u Beogradu.]]

O ovim pregovorima govori izveštaj Opunomoćenog komandanta u Srbiji od 5. februara 1942. komandantu oružanih snaga na Jugoistoku o toku pregovora s četničkim majorom Dangićem u Beogradu:

{{izdvojeni citat|Iz tog razgovora proizašla je principijelna saglasnost u pogledu namere da se u istočnoj Bosni, a samim tim i u Srbiji, uspostavi mir, da se prestane s masovnim ubijanjem, kao i jasno saznanje da bi se to moglo ostvariti samo u saradnji nemačkih oružanih snaga sa Dangićem. Dangić je pri tom izjavio da bi se sa svojim ljudima i pri jednom opštem ustanku na Balkanu i iskrcavanju Engleza nepokolebljivo verno borio na nemačkoj strani. On je pri tom izražavao, čak, svoje uverenje da bi samo nemačka pobeda mogla Srbiji da obezbedi pripadajući položaj na Balkanu, dok bi pobeda boljševizma značila uništenje svakog naroda, pa, dakle, i srpskog. Da Nedić zastupa isto mišljenje poznato je.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1094&amp;rec=501&amp;roll=256 NARA, T501, Roll 256, frames no. 001090—001091.]  &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Sie ergab die grundsätzliche Ubereinstimmung der Absicht, in Ost–Bosnien und damit auch in Serbien Ruhe zu schaffen, das Massenmorden zu beenden und die klare Erkenntnis, dass das nur in der Zusammenarbeit der deutschen Wehrmacht mit D. erreicht werden könnte. D. erklärte dabei, dass er mit seinen Leuten auch bei einem allgemeinen Balkanaufstand und einer Landung der Engländer unverbrüchlich treu auf deutscher Seite kämpfen würde. Er entwickelte dabei seine Überzeugung dahingehend, dass nur der deutsche Sieg Serbien zu der ihm gebührenden Stellung auf den Balkan verhelfen könnte, während der Sieg den Bolschewismus die Vernichtung jeden Volkes, also auch des serbischen bedeuten würde. Dass Nedić dieselbe Auffassung vertritt, ist bekannt.&quot;}})&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_12_2_2.pdf  Zbornik NOR-a, XII/2, Beograd, 1976.] str. 111.&lt;/ref&gt;}}

Nemački general Bader, opunomoćeni zapovednik Srbije, bio je spreman prepustiti Dangiću osiguranje graničnih kotareva NDH na prostoru koji omeđuju reke [[Sava]], [[Drina]] i [[Bosna]], ali je za bilo kakvu promenu statusa istočne Bosne bila neophodna saglasnost [[Nezavisna Država Hrvatska|NDH]].

Major Dangić je uvjeravao njemačke oficire u neraskidivost svog savezništva sa predsjednikom srpske kvislinške vlade generalom Nedićem:

{{izdvojeni citat|Na kraju razgovora rekao je da bi kao apsolutni pristalica Nedića morao znati da li se Nedić slaže s jednim takvim uređenjem i da li mu za to daje svoju moralnu podršku. Zbog toga je generalštabni pukovnik Keviš predložio Dangiću da odmah s njim, pod njegovom ličnom zaštitom, pođe za Beograd da bi porazgovarao s Nedićem. Dangić je na to pristao.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1094&amp;rec=501&amp;roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 001090.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Zum Schluss der Besprechung sagte er, dass er als unbedingter Nedić–Anhänger wissen müsse, ob Nedić mit einer solchen Regelung einverstanden sei und seine moralische Unterstützung dazu gäbe. Infolgedessen schlug Oberst i.G. Kewisch vor, D. solle sofort mit ihm und unter seinem persönlichen Schutz nach Belgrad mitkommen, um mit N. zu sprechen. D. war einverstanden.&quot;}})&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Izveštaj&quot;&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_12_2_23.htm Izveštaj Opunomoćenog komandanta u Srbiji od 11. februara 1942. komandantu Jugoistoka o toku pregovora s majorom Dangićem u Beogradu]&lt;/ref&gt;|Izveštaj Opunomoćenog komandanta u Srbiji od 11. februara 1942. komandantu Jugoistoka o toku pregovora s majorom Dangićem u Beogradu}}

[[2. 2.|2. februara]] [[1942]]. nemački general Bader je pozvao predstavnike NDH, ministra [[Vjekoslav Vrančić|Vjekoslava Vrančića]] i [[hrvatsko domobranstvo|domobranskog]] pukovnika [[Fedor Dragojlov|Fedora Dragojlova]] u Beograd, na pregovore sa Dangićevim izaslanicima. Dangić je bio spreman priznati nemačku komandu, a uslovno i suverenost NDH. Predstavnici NDH su odbili bilo kakvu mogućnost prepuštanja vlasti četnicima u istočnoj Bosni i pregovori su okončani bez rezultata. Ovo je rezimirao Paul Bader:

{{izdvojeni citat|Dakle, nije uspelo da se hrvatski zastupnik ubedi u to da bi jedno neznatno odstupanje od hrvatskih suverenih prava, pod mojom komandom, bilo za zemlju i za prestiž hrvatske države bolje nego jedan uspeli ustanak, koji bi mogao ovladati najvećim delom zemlje i koštati stotine hiljada ljudskih života. Zbog toga mi je izgledalo besciljno da nastavim dalje razgovore sa Dangićem.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_12_2_23.htm Zbornik NOR-a, XII/2, Beograd, 1976.] str. 143-146.&lt;/ref&gt;}}

O pregovorima Jezdimira Dangića sa predstavnicima nemačkog okupatira i kvislinške vlade bila je obaveštena i četnička Vrhovna komanda, odnosno Draža Mihailović, zahvaljujući izveštaju poručnika Slobodana Vranića, koji je bio obavešten od strane učesnika o sastanku u kvislinškom Ministarstvu unutrašnjih poslova 1. februara 1942, na kojima je predlagano inkorporiranje istočne Bosne kvislinškoj tvorevini u Srbiji. Nakon što se predstavnici NDH nisu složili sa menjanjem granica, Dangić i predstavnici Nedićeve vlade su se složili da će se &quot;ovo pitanje za izvesno vreme, a najdalje za mesec dana ponovo staviti na dnevni red&quot;. U Vranićevom izveštaju se ističe da &quot;okupator pomaže našu borbu&quot;, aludirajući na borbu četnika u istočnoj Bosni protiv snaga NOP-a, i dodaje se da je odlučeno da bosanski četnici &quot;iz Srbije dobiju pomoć u ljudstvu i materijalu&quot;, uz posredstvo Nedićeve vlade.&lt;ref&gt;[http://www.znaci.org/00001/4_14_1_56.htm Zbornik NOR-a, XIV/1, Beograd, 1981.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230101180806/https://znaci.org/00001/4_14_1_56.htm |date=2023-01-01 }}, str. 151-154.&lt;/ref&gt;

U izvještaju koji je 18. februara 1942. ministru vanjskih poslova [[Galeazzo Ciano|Galeazzu Cianu]] iz [[italija]]nskog poslanstva u glavnom gradu Srbije uputio [[Francesco Giorgio Mameli]], specijalni izaslanik i opunomoćeni ministar u Beogradu, o odnosima na liniji Mihailović—Nedić—Njemci kaže se sljedeće:
{{izdvojeni citat|Draža Mihailović: Najpoznatiji vođa pobunjenika. Nijedna akcija nemačka ili srpska nije uspela do sada da ga zarobi. Ne zna se tačno gde je. Neke informacije ukazuju da je čas u Srbiji čas u Bosni. Nedić (i Nemci iza njega) imali su sa Dražom Mihailovićem duge i komplikovane pregovore potvrđene u dramatičnoj polemici sa Radio Londonom. Imenovan nakon toga od strane vlade u Londonu za ministra vojnog, postao je neprijatelj broj jedan. Bilo kako bilo, Nedić preko Dangićeve grupe održava direktne i indirektne kontakte sa njim. U složenoj igri snage Draže Mihailovića vrše ,jugoslovensku‘ akciju izvan Srbije, pokušavajući da podstaknu pobune u Hrvatskoj delujuću na [[Vlatko Maček|Mačekove]] elemente, bez da se suprotstavljaju programu ,Velike Srbije‘ na kojem su se Nedić i druge grupe ograničile.&lt;ref&gt;DDI, Mameli a Ciano, serie IX, vol. VIII, d. 283, 319.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Бојан Симић, Окупирана Србија у извештајима италијанског посланства у Београду (1941-1943). Војноисторијски гласник, Институт за стратегијска истраживања - Одељење за војну историју Министарства одбране Републике Србије, 2017, стр. 100-101, фус. 46.&lt;/ref&gt;}}

Neposredno pred Dangićevo hapšenje, Draža Mihailović je 9. aprila 1942. obaviješten depešom da pregovori Dangića i Nijemaca odlično napreduju:
{{izdvojeni citat|Dangić tražio novčanu pomoć i dobio 2 miliona. Pomoć u ljudima i oružju radi suzbijanja partizana obećana. Nemci mu stavili do znanja da će sav teren očišćen od partizana imati u potpunoj vlasti. Ovo za naše ravnanje.&lt;ref name=&quot;ReferenceD&quot;&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_69.htm Izvod iz knjige primljenih telegrama Štaba Draže Mihailovića od 19. marta do 18. aprila 1942. godine]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00003/800.pdf#page=36 Damjan Pavlica: Draža za početnike - priručnik za borbu protiv revizije prošlosti], str. 40.&lt;/ref&gt;}}

Dangićevi kontakti sa nemačkom obaveštajnom službom nisu prekinuti posle prvih pregovora u Beogradu koji nisu dali rezultate zbog protivljenja NDH, iako četnici pod njegovom komandom i dalje nisu istupali protiv nemačke oružane sile. Dangić je i nakon toga nastavio da održava kontakte i saradnju sa kvislinškim formacijama u Srbiji i okružnim načelnicima u severozapadnoj Srbiji. Dangić je tokom februara i marta nekoliko puta lično dolazio u Beograd i sastajao se sa Milanom Nedićem. Nemci su se počeli pribojavati, zbog njihovog neispunjenja Dangićevih bezbednosnih očekivanja, da će italijanska Vrhovna komanda na Dangićev poziv odlučiti da italijanska vojska zauzme istočnu Bosnu. Kako bi preduhitrili ovakvu mogućnost, Nemci su u noći 11-12. aprila 1942. uhapsili Dangića u Rogatici i prebacili ga u Beograd, a potom sproveli u zarobljeništvo.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/154_4.pdf Milan Borković, n.d.], str. I/283-284.&lt;/ref&gt;

Major Mladen Mladenović, potonji komandant Čegarskog korpusa JVuO, u depeši Vrhovnoj komandi od 21. aprila 1942. iznosi veoma nepovoljnu ocjenu o Dangićevom ukupnom radu u istočnoj Bosni, kao i o njegovim pregovorima sa okupatorom i [[Kvisling|kvislinzima]]:
{{izdvojeni citat|Dangić je izbegao da primi moje postavljenje i time izvrši naređenje k-ta. Zbog toga je otišao i u opšte se nije obazirao na moje prisustvo. U Bgdu je vodio pregovore sa Ljotićem, Nedićem i Nemcima a i pisao je pismo Hitleru ne dajući nikome obaveštenje o svom radu u Bgdu. Poslednji moj zaključak je da je on (drug) i Ljotića i Nedića te je prihvatio da Ljotić uređuje pozadinu. Prema izvesnim znacima počeo je da izdaje k-tovu organizaciju i ljude pa svakom preti opasnost hapšenja. Sada je cela akcija u Bosni propala i ustaše su posele celu Bosnu do Drine. Prema mom izveštaju Dangić nije povukao konzekvence za svoj rad i dvoličnu ulogu te je zaslužio najtežu kaznu.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_1_81.htm Izvod iz knjige poslatih i primljenih telegrama štaba Draže Mihailovića od 20. aprila do 10. maja 1942. godine]&lt;/ref&gt;}}

== Saradnja sa Nedićevom vladom 1943. ==
{{izdvojeni citat|Svi državni činovnici, pa i činovnici uprave grada Beograda, pojedinačno su držali veze sa pojedinim ljudima iz organizacije Draže Mihailovića i svi su bili uvereni da na taj način najbolje odgovaraju svojoj nacionalnoj dužnosti, smatrajući da je to organizacija koju pomaže i podržava legalna jugoslovenska vlada u inostranstvu.&lt;ref name=&quot;Jovanović Dragomir-Dragi&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.znaci.org/00001/60_2_1.pdf |title=Miodrag Zečević: DOKUMENTA SA SUĐENjA DRAŽI MIHAILOVIĆU, Beograd 2001: Saslušanje optuženih |format=PDF |date= |accessdate=2014-03-16 |archive-date=2023-07-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230717115813/https://znaci.org/00001/60_2_1.pdf }}&lt;/ref&gt;|Iz svjedočenja [[Dragomir Jovanović|Dragomira Jovanovića]] na [[Beogradski proces|Beogradskom procesu]] 1946. godine}}

{{izdvojeni citat|Mihailoviću je pošlo za rukom da iskoristi Nedićevu vlast, pa da stvori u Beogradu i Srbiji neku vrstu paralelne vlade, što nam je otežavalo da hapsimo četnike. Pa ipak, njihova snaga nije bila tolika, da bi mogla da predstavlja ozbiljniju opasnost po nas. Mi smo se, razume se, borili protiv te pojave.&lt;ref name=&quot;Živković&quot;/&gt;|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta}}

General Mihailović je [[2. 3.|2. marta]] 1943. godine, u jeku [[Operacija Weiss|četvrte neprijateljske ofanzive]], naredio svim svojim komandantima u Srbiji uništenje komunista uz pomoć [[Srpska državna straža|Nedićeve policije]]:
{{izdvojeni citat|Komunista je u Srbiji ostalo vrlo malo. U Zapadnoj Bosni uništavamo ih svakoga dana. U ljutoj nevolji drug Tito poziva na ustanak i zbog toga su se povampirile pojedine grupice. Zato najenergičnije zahtevam i naređujem da svaki na svojoj teritoriji uništi i poslednje ostatke komunista i izvesti me do 25 marta o izvršenju. Dokažite tim lupežima da u narodu nemaju nikoga i da im je jedino oružje bilo laž i propaganda. Skrećem pažnju da ima prostorija gde su komandanti na svom mestu i da nema nijednog komuniste. Za ovo uništenje iskoristiti Srpsku državnu stražu do maksimuma, jer komunisti rade protiv nas u Gestapou.&lt;ref name=&quot;Saslušanje&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.znaci.org/00001/60_1_6.pdf |title=Miodrag Zečević: DOKUMENTA SA SUĐENjA DRAŽI MIHAILOVIĆU, Beograd 2001: Saslušanje optuženih |format=PDF |date= |accessdate=2014-03-16}}&lt;/ref&gt;|Mihailovićeva depeša 921 od 2. marta 1943.}}

General Milan Nedić je generala Mihailovića smatrao velikim rivalom, stoga mu je odgovaralo što se Draža Mihailović skoro godinu dana, od juna 1942. do maja 1943, nalazio van Srbije, u štabu [[Pavle Đurišić|Pavla Đurišića]] nadomak [[Kolašin]]a. Iako Nediću nije odgovaralo da se organizacija Draže Mihailovića intenzivno širi po Srbiji od kraja 1942, nije ništa činio kako bi se angažovao u hvatanju Mihailovića i njegovog štaba nakon Mihailovićevog povratka u Srbiju.

{{izdvojeni citat|Narod je ogorčen, a naša stvar je u pitanju i tim više što je ovde svima znano da kraj kvislinških vlasti u [[Sopot]]u sedi i komandant sreza [[Kosmaj|kosmajskog]] sa dugom kosom i bradom i deli vunu sa načelnikom sreza, a svoje komandante i četovođe doziva u sresko mesto radi dogovora. Ađutant komandanta 4. brigade GG. [Gorske garde — prim.] Raka Savović takođe sedi u Sopotu, a što je najteže, svi znaju i o tome naveliko pričaju da u Sopotu sedi i radi neki Dobra koji je naš oficir za vezu sa Nemcima. Obična je stvar da komandanta sreza prate žandarmi iz Srpske državne straže. Vrlo je česta pojava da se skoro svaki od starešina, a naročito Obradović i Nikolić, čak i Soluncima i članovima Narodnih ravnogorskih odbora, obraćaju rečima: '''Jebem vam majku partizansku, svi ste vi partizani, sve ću vas pobiti i poklati'''.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/11_62.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje KORPUSI DRAŽE MIHAILOVIĆA POLAŽU ISPIT PRED OKUPATOROM U SRBIJI]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Kosta Nikolić, Istorija ravnogorskog pokreta, knjiga I, Beograd 1999., str 312-313.&lt;/ref&gt;|Četnički izveštaj iz sredine 1943. godine o stanju Gorske kraljeve garde u okolini Beograda}}

U radiogramu koji je Vrhovnoj komandi JVuO 26. februara 1943. poslao komandant 2. ravnogorskog korpusa poručnik [[Predrag Raković]], Draža Mihailović je obaviješten o tome da su četnicima, navodno bez znanja njemačkih obavještajnih strukturâ, svoje usluge ponudili visoki dužnosnici kvislinške uprave iz glavnog grada okupirane Srbije. Konkretno, riječ je o [[Dragomir Jovanović|Dragom Jovanoviću]] i [[Boško Bećarević|Bošku Bećareviću]]; Raković stoga sugeriše Mihailoviću: „Moje mišljenje iskoristiti ih dok su nam potrebni a posle [rata] im suditi.“&lt;ref&gt;Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kutija 293, registarski broj 3/1.&lt;/ref&gt;

[[Specijalna policija Uprave grada Beograda]] (SP UgB) sarađivala je sa četnicima i u konkretnim akcijama protiv pripadnika Narodnooslobodilačkog pokreta. Čačanska brigada 2. ravnogorskog korpusa JVuO (pod komandom Predraga Rakovića), 70 agenata Specijalne policije i pripadnici SDS uhvatili su 28. februara 1943. u [[Вапа (Чачак)|selu Vapi]] četiri člana Okružnog komiteta KPJ za [[Čačak]] (kasnije su ih sve streljali) i zaplenili partijske materijale i arhivu komiteta. O tome je komandant Čačanske brigade kapetan [[Milorad Ristović]], 3. marta 1943, obavestio Dražu Mihailovića istakavši da je ta akcija u saradnji sa SDS »najveći uspeh čišćenja u ovom delu Srbije«.&lt;ref&gt;Arhiv VII, Ča, k. 289, reg. br. 9/1.&lt;/ref&gt; Istog dana je i poručnik Raković, komandant 2. ravnogorskog korpusa, javio Mihailoviću o zarobljavanju ove grupe i predaji zaplijenjene arhive Specijalnoj policiji UgB: „Sada se radi na uništavanju komunističkih simpatizera. U s. Vapi (3 km od Čačka) pre 7 dana pohvatan je okružni komitet komunističke organizacije. Krili su se u jednoj zemunici izgrađenoj potpuno pod zemljom u čisto komunističkom selu Vapi. Uhvaćena su 4 člana koji su sačinjavali ceo Okružni komunistički komitet. Zaplenjeno je: pušaka 4 kom, 1 puškomitraljez, geštetner i 10 kgr. arhive. Arhiva je predata Upravi grada Beograda — Odelenje specijalne policije, radi uspešnog gonjenja svih komunista na celoj teritoriji Srbije koji su imali veze sa ovim komitetom.“&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_2_67.htm Izveštaj komandanta 2. ravnogorskog korpusa od 3. marta 1943. Draži Mihailoviću o borbi protiv pripadnika NOP-a i pregovorima sa predstavnicima nemačkih okupacionih trupa]&lt;/ref&gt; Na ovo Mihailović odgovara:
{{izdvojeni citat|Zbilja ste postigli veliki uspeh u s. Vapi. Vidi se iz samih funkcija potčinjenih komunista... Ako ima interesantnih stvari u njihovim knjigama i propagandnom materijalu, pošaljite mi hitno.&lt;ref&gt;Arhiv VII, Ča, k. 297, reg. br. 1/1.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_4_114.htm Pismo Draže Mihailovića od 1. decembra 1944. komandantu Komande Sarajeva o ubacivanju četničkih i gestapovskih diverzantsko-terorističkih grupa u Srbiju]&lt;/ref&gt;|Depeša generala [[Dragoljub Mihailović|Draže Mihailovića]] od 4. marta 1943.}}

U periodu kada se na čelu Mihailovićeve organizacije u glavnom gradu Srbije (Komanda Beograd JVuO) nalazio major [[Žarko Todorović]], postojala je težnja da se sa vođstvom [[Ruski zaštitni korpus|Ruskog zaštitnog korpusa]] uspostavi saradnja. Razgovori su vođeni preko Vladimira Andrića, jednog od načelnika u vladi Milana Nedića, osobe bliske ruskoj emigraciji prije rata. Prema podacima njemačke obavještajne službe, sklopljen je dogovor na [[Antikomunizam|antikomunističkoj]] osnovi između generala Mihailovića i generala Gontareva, jednog od komandanata RZK, i važio je od maja 1942. do avgusta 1943. godine. Zbog ovih konekcijâ, [[Gestapo]] je u februaru 1943. godine uhapsio Žarka Todorovića i majora [[Pavla Babca]] sa četničke strane, kao i generala Gontareva i nekolicinu oficira RZK.&lt;ref&gt;Istorijski arhiv Beograda, BDS, B-921, dosije Babac Pavle.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Rade Ristanović, Oblici otpora u okupiranom Beogradu (1941-1944). Doktorska disertacija, Filozofski fakultet Univerziteta u Novom Sadu, 2019, str. 463, 675.&lt;/ref&gt;

U zborniku ratnih sjećanja pripadnikâ Ruskog zaštitnog korpusa, objavljenom u [[New York|New Yorku]] 1963. godine pod naslovom ''Русский Корпус на Балканах во время II Великой Войны 1941–1945 г.г.'' (“Ruski korpus na Balkanu u vrijeme Drugog velikog rata 1941–1945”), data je generalna ocjena međusobnih odnosâ RZK i JVuO u razdoblju okupacije Srbije:
{{izdvojeni citat|Jedinice Ruskog korpusa nikada nisu izvodile nikakve neprijateljske akcije protiv četnika generala Draže Mihailovića, već su, naprotiv, uvek bile spremne da im ponude svaku pomoć i saradnju, iako sâm general nije, u početku, razumeo naše motive i izbegavao je komunikaciju sa komandantom i jedinicama Ruskog korpusa. No, ubrzo je i on shvatio da su nam zajednički glavni smrtni neprijatelj komunisti na čelu sa Titom. Ovi četnički odredi su se borili ili protiv Nemaca, ili zajedno sa Nemcima, delovima Ruskog korpusa, „ljotićevcima“ a protiv Titovih crvenih partizana, ili bi iznenada napadali „ljotićevce“ ili slabe delove Ruskog korpusa, kojima su se stalno obraćali za pomoć, uglavnom u municiji, i ova im nikada nije bila odbijena. Jedinice Ruskog korpusa nikada nisu napale četnike, ali su, delujući zajedno, uvek morale biti na oprezu i držati uši otvorene.&lt;ref&gt;Vertepov, Dmitriĭ Petrovich (1963). ''Русский Корпус на Балканах во время II Великой Войны 1941–1945 г.г.'' New York: Nashi vesti, 1963, p. 20. &lt;br /&gt; ({{jez-rus|&quot;Части Русского Корпуса никогда не вели никаких неприятельских действий против четников генерала Дражи Михайловича а, наоборот, всегда были готовы оказать им любую помощь и содействие, хотя сам генерал, в первое время, не понимал наших побуждений и избегал сношений с командиром и частями Русского Корпуса. Но, вскоре, и он понял, что нашим общим главным смертельным врагом являются коммунисты во главе с Тито. Эти четнические отряды воевали то против немцев, то вместе с немцами, частями Русского Корпуса, «льотичевцами», против красных партизан Тито, то, вдруг, нападали на «льотичевцев» или на слабые части Русского Корпуса, к которым они постоянно обращались за помощью, главным образом, огнеприпасами и никогда не получали отказа. Части Русского Корпуса никогда на четников не нападали, но, действуя совместно, всегда должны были быть начеку и держать ухо востро.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

Posljednja dva [[Legalizovani četnici|legalizovana četnička odreda]] ([[Kosta Pećanac|Pećančev]] odred kojim je komandirao [[Mašan Đurović]] i Mihailovićev odred pod komandom potpukovnika [[Momčila Matića]]) raspuštena su sredinom marta 1943. Većina ljudstva iz ova dva odreda pridružila se Mihailovićevim ilegalnim odredima.&lt;ref name=&quot;Jozo Tomasevich 1945&quot;/&gt; Uopšte uzev, najveći dio oficirskog, tj. komandnog kadra (preko 60 lokalnih vojvodâ, pretežno iz [[Južna Srbija|južne Srbije]]) i boraca četničkih odreda Koste Pećanca prešao je pod komandu Jugoslovenske vojske u otadžbini. Između ostalih, ravnogorcima se pridružio i mlađi sin Koste Pećanca Milan Milovanović Pećanac, vojvoda [[Kuršumlija|kuršumlijski]].&lt;ref&gt;Момчило Павловић, Божица Младеновић, ''Коста Миловановић Пећанац 1879–1944. Биографија'', Институт за савремену историју, Београд, 2003, стр. 300—302, 305.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.pogledi.rs/spisak-pecancevih-vojvoda-koji-su-presli-kod-draze.html Погледи — Списак Пећанчевих војвода који су прешли код Драже]&lt;/ref&gt; Budući u posjedu informacija da se vojvodi suhoplaninskom sprema hapšenje, VK JVuO je 27. februara tražila da Đurović na ovo bude blagovremeno upozoren, iako se i dalje nalazio pod „[[Crne trojke|slovom Z]]“. Na putu za [[Crna Gora|Crnu Goru]], vojvodu Đurovića hvataju pripadnici JVuO i sprovode u štab generala Mihailovića. Poslije sastanka njih dvojice, ministar vojske i mornarice u jugoslovenskoj kraljevskoj vladi zaključuje da Mašan Đurović sada „sluša“. U okviru jedinice koja je zadržala naziv Ibarski četnički odred, vojvoda Mašan Đurović se krajem marta 1943. pridružio Mihailovićevim snagama u dolini [[Drina|Drine]] tokom [[Bitka na Drini (1943)|završnog segmenta]] [[Operacija Weiss|operacije »Weiss«]], stavljajući se na raspolaganje majoru [[Zaharije Ostojić|Zahariju Ostojiću]]. Drugi dio Đurovićevih četnika pristupio je Javorskom korpusu JVuO, pod komandom kapetana [[Radomir Cvetić|Radomira Cvetića]], ostavši tako na terenu na kojem su i do tada operisali ([[Manastir Studenica|studenički]] i [[Deževa|deževski]] srez).&lt;ref&gt;Милутин Живковић, Ратни пут војводе сухопланинског Машана Ђуровића 1941—1943, Лесковачки зборник LIX, Народни музеј Лесковац, 2019, стр. 317—320.&lt;/ref&gt;

[[Paul Bader]], njemački komandujući general i zapovjednik u Srbiji, u petnaestodnevnom izvještaju o situaciji u zemlji koji je 19. marta 1943. poslao Komandi Jugoistoka, upozorava na opasnost od pridruživanja kvislinških snaga četničkim jedinicama:
{{izdvojeni citat|Nastojanje DM-a da pridobije legalne srpske jedinice koje nose oružje, bilo putem terora ili putem ponuda, traje i dalje. Pri tome privlačna snaga DM pokreta, koji se sada bori protiv komunista u Hercegovini, nije za potcenjivanje u odnosu na nacionalne elemente Srbije. Tako su morala i oba poslednja još postojeća četnička bataljona potpukovnika Matića i Mašana Đurovića biti rasformirana da bi se sprečilo njihovo sadejstvo sa bataljonima DM u Hercegovini i Crnoj Gori.&lt;ref&gt;AVII, NAV—T-501, r. 249, s. 98—104.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije, tom XII, knjiga 3, Dokumenti jedinica, komandi i ustanova Nemačkog rajha: 1. januar — 31. decembar 1943, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1978, dok. 40, str. 184.&lt;/ref&gt;}}

Istovjetno obrazloženje za razoružanje preostala dva legalna četnička odreda u Srbiji dato je i u izvještaju za mjesec mart, koji je 1. aprila 1943. godine sastavljen u Komandi Jugoistoka. Oficiri Wehrmachta konstatuju da je do razvoja četničke organizacije došlo naročito u unutrašnjosti zemlje, gdje u „nižim seoskim upravnim vlastima“, kao i „među seoskim stanovništvom“, Draža Mihailović ima svoja uporišta:
{{izdvojeni citat|Mihailovićevi kontinuirani napori da pridobije pripadnike legalnih srpskih odreda pod oružjem pali su na plodno tlo. Posljednje dvije legalne četničke postrojbe morale su stoga biti raspuštene. Razoružanje raštrkanih odreda samo je djelomično uspjelo zbog nedostatka snaga. Može se očekivati da će se od ostataka ovih odreda oformiti nove bande DM. Mihailovićevi organizacioni štabovi, svaki sa po 40-50 ljudi u obezbjeđenju, jedine su potpuno mobilne snage DM u Srbiji. '''One izbjegavaju bilo kakav sudar sa njemačkom vojskom'''. Oni čak javljaju Nijemcima o pokretima komunista kako bi se izbjegle sabotaže i mjere odmazde.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=806&amp;rec=78&amp;roll=332 NARA, T78, Roll 332, frames no. 6290055—56.] ({{jez-njem|&quot;Die Mihailovic–Bewegung gewinnt bei Fortsetzung der Vorbereitung des Volksaufstandes in den unteren ländlichen Verwaltungsbehörden und unter der Landbevölkerung an Boden, weil die Staatswache aus Überwachungegründen zu größeren Einheiten zusammengefaßt werden mußte und so dass Land von Truppen entblößt ist. Die fortgesetzten Bemühungen des Mihailovic, die legalen serbischen Waffenträger für sich an gewinnen, fielen auf fruchtbaren Boden. Die beiden letzten legalen Cetnik–Einheiten mußten daher aufgelöst werden. Die Entwaffnung der verstreut liegenden Abteilungen gelang mangels Kräften nur zum geringen Teil. Es ist damit zu rechnen, daß die Reste neue D.M.–Banden bilden. Die Mihailovic Organisationsstäbe mit ihrer Bedeckung von je etwa 40 – 50 Mann vermeiden als einzige im Augenblick voll mobile Kräfte im serbischen Raum jeden Zusammenstoß mit der deutschen Wehrmacht. Meldungen über Auftreten von Kommunisten werden sogar den Deutschen zugetragen, um Sabotageakte und Sühnemaßnahmen zu vermeiden.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Procjena situacije Komande Jugoistoka za mart 1943. (1. april 1943.)}}

22. marta 1943, nakon što je izašao na položaje kod [[Kalinovik]]a, kako bi lično preuzeo vođenje operacije protiv partizana u [[Bitka na Neretvi|bici na Neretvi]], Draža Mihailović (alias »222«) šalje iz Vrhovne komande JVuO depešu u kojoj naređuje da se u [[Crna Gora|Crnu Goru]] odmah upute trojica četničkih komandanata. Jedan od pozvanih u svrhu „definitivnog uništenja komunista“, bio je i [[Božidar Ćosović-Javorski]], bivši Pećančev vojvoda i komandant legalizovanog Javorskog četničkog odreda, rasformiranog&lt;ref&gt;{{harv|Живковић|2017|p=375}}&lt;/ref&gt; sredinom jula 1942:
{{izdvojeni citat|Obzirom na sadašnju situaciju naređujem sledeće: Neka Milutin Janković, Božo Javorac i Uroš Katanić svaki sa 500 ljudi naoružanih puškama i puškomitraljezima bez komore dođu i to: Janković u [[Žabljak]], Javorac u [[Šahovići|Šahoviće]], Katanić u [[Kolašin]]. Neka se krenu čas pre, pošto komuniste jurimo sa sviju strana da im nedamo vremena da se ma gde zadrže. Jurimo ih kao lovački psi divlju zver. Ne smemo im dozvoliti da se ma gde zadrže i organizuju narod. Samo tako imaćemo uspeha za definitivno uništenje komunista. Kažite im moju poruku, da će se sada pokazati šta vrede sva trojica. Njihov dolazak biće od istoriskog značaja... Od njihovog brzog dolaska zavisi da li ćemo potpuno uništiti sve komuniste. Inače će se prebaciti u Srbiju.&lt;ref&gt;Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije, tom XIV, knjiga 2: Dokumenti jedinica, komandi i ustanova četničkog pokreta Draže Mihailovića (1. januar — 8. septembar 1943), Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, dok. 113, str. 548.&lt;/ref&gt;|General [[Dragoljub Mihailović]]}}

General Draža Mihailović obavještava 30. marta 1943. iz Kalinovika svoje podređene oficire o dolasku na front četnikâ pod komandom vojvode Đurovića:
{{izdvojeni citat|Mašanov odred stigao ovamo. Sa Mašanom videćemo šta ćemo.&lt;ref&gt;Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije, tom XIV, knjiga 2, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, dok. 113, str. 564.&lt;/ref&gt;}}

Informišući generala Dražu Mihailovića o stanju na frontu te o snabdijevanju četničkih jedinica od strane italijanskih komandi u Crnoj Gori, major Pavle Đurišić, u izvještaju poslatom 1. maja 1943. godine, piše o otkazivanju slanja planirane delegacije generalu Milanu Nediću. Major Đurišić obavještava generala Mihailovića i o trenutnom mjestu boravka četničkog odreda Mašana Đurovića. Pored toga, Đurišić na originalan način interpretira ulogu »Nedićeve vojske«:
{{izdvojeni citat|Deputacija kod Nedića nije otišla. Misao za ovo potekla je kod većine ljudi, koji su uverenja da se crvenima ne može ništa bez pomoći sa strane. Ja sam prihvatio iz razloga što ta '''Nedićeva vojska je Vaša a ne njegova''', a kako su [[Srpski dobrovoljački korpus|Ljotići]] uputili korpus na [[istočni front]], to verovatno ne bi ni došli, jer ih nema. [...] Iz Kolašina Mašanove ljude uputio sam za Šahoviće da se prikupe. Prekjuče dobio sam izveštaj da su [otišli u] Zaton i naredio sam da se vrate, danas tek obavešten sam da nisu tamo i niko ne zna gde su.&lt;ref&gt;AVII, ČA, kut. 132, reg. br. 7/4.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije, tom XIV, knjiga 2, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, dok. 142, str. 651—652.&lt;/ref&gt;|Iz izvještaja majora [[Pavle Đurišić|Pavla Đurišića]] generalu [[Dragoljub Mihailović|Draži Mihailoviću]], 1. V 1943.}}

U ratnim memoarima novinara [[Stanislava Krakova]], bliskog saradnika i rođaka generala Milana Nedića, ova epizoda je pomenuta kao logičan nastavak saradnje Pećančevog odreda pod komandom vojvode Đurovića sa Mihailovićevim četnicima. Prema Krakovljevim navodima, predsjednik kvislinške vlade je odobrio Ðurovićevo pristupanje Mihailoviću:
{{izdvojeni citat|Đurović je imao jedan od najvećih Pećančevih odreda sa kojim se nalazio u dolini Ibra i na Raškoj, te je odatle učinio mnoge akcije na spasavanju Srba uništavanih od strane [[Albanci|Arnauta]] sa [[Kosovo|Kosova]], koji su stizali katkad i do samih, pa i preko pretkumanovskih granica Srbije... General Nedić je imao veliko poverenje u njega, smatrao njegov odred kao jedan od retko disciplinovanih i baš mi je isticao kako je Đurović dostavljao odredima Mihailovićevim tu na jugozapadnoj granici pretkumanovske Srbije oružje i municiju, koju mu je Nedić slao. Kada su krajem 1942. godine Pećančevi odredi bili raspušteni naređenjem SS-generala Majsnera, Mašan Đurović, nije hteo da svoj odred raspusti, niti da stupi u Državnu Stražu, jer bi se tada morao da rastane od najvećeg broja svojih ljudi već se uputio sa svojim odredom u Crnu Goru i u martu 1943. stigao je u štab Draže Mihailovića, koji je tada bio u selu Lipovu nedaleko od Kolašina. Iako je bio stavljen pod slovo «Z», on se nije plašio, znajući da je vršio samo rad na spasavanju Srba i da je u svakoj prilici pomagao odrede Mihailovićeve, da lično dođe kod generala Mihailovića. Ovaj ga je lepo primio i kao iskusnog borca protiv partizana, uputio ga je da sa svojim odredom dejstvuje u oblasti Foče protiv komunista. To je bio jedan od retkih odreda Mihailovićevih iz Srbije, koji je hteo da pristane da se bori u Sandžaku [u]mesto na svom ognjištu. [...] Iako se bio odvojio od njega, general Nedić je potpuno shvatio i odobrio prilaženje Đurovića jedinicama generala Mihailovića i čak bio zadovoljan da Mašan nije dozvolio da se njegov odred raspusti.&lt;ref&gt;Станислав Краков, Генерал Милан Недић, Књига друга: Прeпуна чаша чемера, Минхен, Штампарија Искра, 1968, стр. 343—344.&lt;/ref&gt;}}

Vlada [[Kraljevstvo Velika Britanija|Velike Britanije]] je u više navrata tokom 1943. godine pokušavala preko jugoslovenske izbjegličke vlade staviti do znanja generalu Mihailoviću da saradnja sa okupatorima i kvislinzima nije u skladu s operativnim planovima savezničkih štabova, kao i da nije u interesu samog četničkog pokreta. U jednoj poruci, tj. »Komunikaciji« od 11. maja, od njega se zahtijeva da prestane sa kolaboracijom sa Nijemcima i Italijanima, odnosno da »primarni objekt pokreta đenerala Mihailovića mora biti otpor Osovini«. Takođe je zahtijevano da se prekine svaka saradnja sa kvislinzima, naročito »kolaboracija sa đeneralom Nedićem«.&lt;ref&gt;AVII, kut. 281, reg. br. 20/1–4.&lt;/ref&gt; Istim saopštenjem vlada Ujedinjenog Kraljevstva stavila je do znanja Mihailoviću da će britanski oficiri biti upućeni u štabove NOVJ, i da će se partizanskim jedinicama ukazati materijalna pomoć. Britanski pukovnik [[William Bailey|Stanley Bailey]] je dostavio »Komunikaciju« Mihailoviću 28. maja 1943.&lt;ref&gt;Branko Latas, Pokušaj Britanaca da četnike D. M. pokrenu u akciju protiv Nemaca na Kosovu (1943—1944), „Kosova — Kosovo“ No. 4 (1975), Zavod za istoriju Kosova, Prishtinë/Priština, str. 209.&lt;/ref&gt;

Budući da je vremenom stekao „iskustvo dobrog pregovarača“, a u dužem periodu je uživao visok ugled kod četničke Vrhovne komande,&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_134.htm Izvod iz knjige poslatih telegrama Štaba Draže Mihailovica od 29. juna do 5. avgusta 1942. godine]&lt;/ref&gt; kapetan Predrag Raković je bio osoba kome je komandant JVuO povjeravao delikatne zadatke. Upravo iz ovog razloga, kapetan Raković je bio jedan od ljudi koji su posredovali razgovorima u maju 1943. godine između povjerenika Milana Nedića i [[Dimitrije Ljotić|Dimitrija Ljotića]] s jedne i generala Draže Mihailovića s druge strane.&lt;ref&gt;Раде Ристановић, Прилози зa биографију равногорског команданта мајора Предрага Раковића: официрски досије војске Краљевине Југославије, Зборник радова Народног музеја Чачак, vol. 49, Чачак, 2020, стр. 130.&lt;/ref&gt;

Sredinom maja 1943. godine, iz Beograda su, na zahtjev Dimitrija Ljotića, u štab vojvode [[Momčilo Đujić|Momčila Đujića]] stigli Miroslav Peran i Krešimir Samodol. Obojica [[Hrvati]], Peran i Samodol su bili pripadnici Ljotićevog [[ZBOR]]-a u [[Šibenik]]u u predratnom periodu. Na taj način, veze između Ljotića i Đujića su bile uspostavljene ili čak obnovljene, pa je komandant Dinarske divizije JVuO od proljeća 1943. godine učvrstio radio i kurirske veze kako s vrhovnom komandom Draže Mihailovića, tako i sa kvislinškom vladom generala Milana Nedića. Peran i Samodol — sada u svojstvu obavještajaca Dinarske divizije, s Đujićevim ovlaštenjima — okupili su u Šibeniku, augusta 1943. godine, više od 60 pripadnika antikomunističke omladine. Naoružani od strane talijanskog okupatora, dobivali su prehranu i plaću od 500 lira. Bataljon je bio pod neposrednom komandom vojvode Đujića, i to kao »elitna« jedinica. Četnička komanda Šibenika (komandant potpukovnik Gumzej i načelnik štaba poručnik Kovač) pisala je 25. VIII [[Mladen Žujović|Mladenu Žujović]]u o šibenskim vođama »Zbora«:
{{izdvojeni citat|Pred tri mjeseca doputovali su u Šibenik iz Beograda položajni poručnici 5. dobrovoljačkog bataljona Peran Miroslav i Samodol Krešimir, aktivni članovi Ljotićeve [[ZBOR|organizacije »Zbor«]]. Imenovani, uz dobrovoljačku, imaju i legitimaciju [[Organizacija Todt|organizacije »TODT«]]. Po njihovom dosadašnjem nastojanju oko proturanja ideja koje nisu u saglasnosti sa radom dirigovanim od strane jugoslovenskog ministra vojske, mornarice i vazduhoplovstva, a prema prikupljenim provjerenim podacima postoji razlog opravdanoj sumnji da su imenovani upućeni ovamo sa povjerenim naročitim zadatkom. Napred imenovani nalaze se u Splitsko-šibenskom četničkom bataljonu u Žitniću, kao obavještajci [[Dinarska četnička divizija|četničke Dinarske divizije]].&lt;ref&gt;AVII, kut. 215, reg. br. 5/1—5.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Pop izdaje&quot;&gt;[https://www.znaci.org/00001/15.pdf Jovo Popović, Marko Lolić, Branko Latas: Pop izdaje, Stvarnost, Zagreb, 1988.], str. 268—269.&lt;/ref&gt;}}

Miroslav Peran se očitovao kao iskreni saveznik njemačkog Wehrmachta, kao što se može zaključiti na osnovu njegove izjave date oficirima [[114. lovačka divizija (Njemačka)|114. lovačke divizije]], a koja je prevedena sa [[Srpskohrvatski jezik|srpskohrvatskog jezika]] i dostavljena štabu [[2. oklopna armija (Wehrmacht)|Druge oklopne armije]]:
{{izdvojeni citat|Mi, pošteni elementi Sjeverne Dalmacije, bilo Hrvati ili pravoslavci, jedinstveni smo u namjeri da lojalno sarađujemo sa njemačkim Wehrmachtom u borbi protiv neprijatelja cijelog svijeta — komunizma. Naši ciljevi su jasni. Naša je čvrsta želja da naš jadni i napaćeni narod povedemo ka miru i redu. Stoga, molimo njemački Wehrmacht da nas podupre u ovoj borbi što je više moguće. Njegovi neprijatelji na ovom području i naši su neprijatelji. Mi se nalazimo u beskompromisnoj borbi protiv komunizma.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=313&amp;roll=483&amp;broj=979 NARA, T313, Roll 483, frame no. 000976.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Wir ehrlichen Elemente von Norddalmatien ob Kroaten oder Pravoslaven sind nun fest entschlossen einig und loyal mit der Deutschen Wehrmacht an der Bekämpfung gegen den Weltfeind den Kommunismus mitzuarbeiten. Unsere Ziele sind klar. Es ist unser fester Wille, unser armes und gequältes Volk zum Frieden und zur Ordnung zu führen. Wir bitten deshalb die Deutsche Wehrmacht uns in diesem Kampfe so weit als möglich zu unterstützen. Die Feinde der Deutschen Wehrmacht in dieser Gegend, sind auch unsere Feinde. Wir befinden uns im kompromisslosen Kampf gegen den Kommunismus.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Prijevod izjave četničkog vođe Miroslava Perana iz Šibenika (22. septembar 1943. godine)}}

[[Prvoslav Odović]], predratni beogradski policajac i zamjenik [[Svetozar Vujković|Svetozara Vujkovića]], upravnika [[Logor Banjica|Banjičkog logora]], redovno je slao izvještaje Vrhovnoj komandi JVuO, odnosno Draži Mihailoviću, koji je preko njega nastojao da izvuče iz logora pripadnike svoje organizacije.&lt;ref&gt;Sima Begović, Logor Banjica 1941-1944, Institut za savremenu istoriju, Beograd, 1989, knj. 2, str. 14.&lt;/ref&gt; U avgustu 1943. godine, Odović (u tom trenutku šef Predstojništva policije u [[Kruševac|Kruševcu]]; odgovoran za brojna hapšenja i mučenja pripadnika NOP-a) biva uhapšen od strane [[Srpski dobrovoljački korpus|ljotićevaca]] zbog saradnje sa četnicima pod komandom [[Dragutin Keserović|Dragutina Keserovića]], u vrijeme sukoba između ljotićevaca i četnika. Okupator ga je internirao u Njemačku, gdje je ostao i nakon rata.&lt;ref&gt;[https://pescanik.net/viktimizacija-zlocinaca/ Milan Radanović: Viktimizacija zločinaca]&lt;/ref&gt; Prvoslav Odović je kasnije odselio u [[Australija|Australiju]], gdje će sredinom 1951. godine biti među osnivačima [[Srpske narodne odbrane]] (SNO), jedne od najpoznatijih srpskih antikomunističkih i nacionalističkih organizacija u emigraciji.&lt;ref&gt;[https://www.vesti-online.com/sedam-decenija-ponosne-istorije/ Sedam decenija ponosne istorije]&lt;/ref&gt;

Veliki problem za funkcionisanje SDS je predstavljala duboka isprepletenost i povezanost mnogih njenih pripadnika sa Jugoslovenskom vojskom u otadžbini. Ovu infiltriranost su hapšenjima pokušavali da preduprede Nemci. Krajem jula 1943. godine, Gestapo će zbog ove saradnje uhapsiti gotovo ceo štab [[Niš]]ke oblasne komande, na čelu sa komandantom pukovnikom [[Filipom Dimitrijevićem]]. Takođe, masovna bekstva stražara i njihov odlazak u ravnogorske odrede u toku 1943. godine kulminiraju. U poternici iz decembra 1943. koju je izdala Komanda SDS, u kojoj se konstatuje broj „aktivnih begunaca“, nalazi se 808 pripadnika Straže.&lt;ref&gt;Nebojša Stambolija, Srpska državna straža 1942-1944. Doktorska disertacija, Filozofski fakultet Univerziteta u Beogradu, 2019, str. 372.&lt;/ref&gt;

Kapetan [[Branivoj L. Petrović]], nakon izvršene inspekcije u Varvarinskom, Resavskom i Ivankovačkom korpusu JVuO, gdje je boravio kao delegat Vrhovne komande, podnio je 1. avgusta 1943. izvještaj generalu Mihailoviću u kome saradnju sa pripadnicima Srpske državne straže konstatuje kao notornu činjenicu, budući da je većina komandanata u tri korpusa bila prethodno legalizirana kod kvislinških vlasti. „S pravom se može reći da u pokretu Ravne Gore postoji i tajna sprega svih Nedićevih oficira, koji se uzajamno drže i pomažu“, žali se kapetan Petrović generalu Mihailoviću. U dijelovima izvještaja koji su posvećeni stanju u Varvarinskom, odnosno Ivankovačkom korpusu JVuO, o relacijama sa SDS-om Petrović zapisuje:
{{izdvojeni citat|Srpska Državna Straža je potpuno uz nas i sarađuje sa našim odredima... Na teritoriji ovoga korpusa S.D.S. sarađuje potpuno sa našim odredima.&lt;ref&gt;Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 2, dokument br. 182, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 869—878.&lt;/ref&gt;}}

Kapetan Petrović je rezimirao izvještaj Mihailoviću: „Ljudi koji vode stvari, nepodesni su po svojim moralnim i tehničkim sposobnostima. Narod želi na čelu da vidi svetle i čestite ljude, koji će biti primeri i uzori naših stremljenja. Legalizovani oficiri, bivše vojvode Koste Pećanca i Nedića, zboraši Ljotića i ceo taj elemenat, koji je do juče pod okriljem [[Svastika|hakenkrojca]] činio zulume, ne mogu danas da rade pod simbolom Ravne Gore i Vašeg imena. Narod to ne želi, ne prima, bar na terenima na kojima služe. I u koliko oni budu ostali, stav nepoverenja i rezervisanosti povećaće se.“

Prvorazredno svjedočanstvo o organizacionom jedinstvu četnika Draže Mihailovića i pripadnika Nedićevog kvislinškog aparata predstavlja izvještaj kapetana [[Aleksandra Saše Mihajlovića]] koji je 28. avgusta 1943. godine poslao generalu [[Miroslav Trifunović|Miroslavu Trifunoviću]].&lt;ref&gt;Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kutija 127, registarski broj 1/12 (S-X-214).&lt;/ref&gt; Dragocjenost ovog dokumenta, pored toga što je u pitanju primarni izvor, ogleda se i u činjenici da su pomenuti oficiri Jugoslovenske vojske u otadžbini bili veoma visoko hijerarhijski pozicionirani. Naime, general Miroslav Trifunović je bio delegat Vrhovne komande JVuO za Srbiju i jedan od nekolicine četničkih komandanata (pored samog Draže Mihailovića) sa činom generala, dok je kapetan Aleksandar Mihajlović (pseudonim »Willy«) bio komandant beogradskih ravnogoraca od proljeća 1943, nakon što je uhapšen njegov prethodnik major Žarko Todorović, pa sve do završetka okupacije.

Kapetan Mihajlović izvještava generala Trifunovića (»Dietrich«): „Pored legalnih jedinica S.D.S. koje su potpuno uključene u našu organizaciju i na koje potpuno računam, organizacija Beogradske brigade (sela) potpuno je sprovedena... Krećemo se slobodno, patroliramo, držimo zasede i uopšte vladamo njima. Ovo mi je taj V Beogradski korpus sa: 1. beogradskom brigadom (sela), 2. brigadom (bataljon S.D.S. i Nedićeva Garda), 3. brigada vatrogasci, 4. brigada (Savso 13) i 5. brigada (razne sportske organizacije). O ovome molim Vas za najveću tajnost, jer vidite da ih nisam ni u svom naređenju Br. 240 izneo ostalim komandantima korpusa mada im verujem kao i sebi.“ Uz 1500 ljudi u ilegali, Mihajlović navodi da su mu „najveće nade“ legalne jedinice SDS i Beogradska brigada JVuO i da „stoga sve ljubomorno čuva[m]“. Mihajlović nastavlja: „Policija U.g.B. [Uprave grada Beograda — prim.] (kvartovski odredi, policiska škola, logor, saobraćajna policija) kompletni su pod mojom komandom. Ovo mi je drugi po sigurnosti adut u rukama.“ S druge strane, kapetan Mihajlović za šefa Specijalne policije UgB [[Iliju Paranosa]] tvrdi da je dvije i po godine bio „glavni inkvizitor naših ljudi“; stoga na preporuke iz Vrhovne komande JVuO za saradnju s njim odgovara da to ne bi bilo uputno, s obzirom da je „cela njegova policija [je] minirana i bez njegove pomoći“, te da osobe poput Paranosa „nikako ne služe na čast niti na ugled našega pokreta“. Kapetan Aleksandar Mihajlović zaključuje da se sa Srpskom državnom stražom ne treba konfrontirati, budući da ona, iz njegove perspektive, predstavlja savezničku vojsku:
{{izdvojeni citat|Pre nego što završim molim Vas još i to, da kod naših komandanata na terenu utičete, da ne razoružavaju i odvode stražare S.D.S. '''Sve su to naši ljudi na koje možemo stoprocentno računati'''. Zašto ih onda dirati kad i ovako pozitivno rade. Na taj način samo se stvaraju njima neprijatnosti što je potpuno nepotrebno a mi sami sebe slabimo. I o ovome smo i usmeno govorili i video sam da ste me razumeli pa Vas sada samo potsećam na to, a s obzirom na učestale ovakve slučajeve u poslednje vreme.&lt;ref&gt;Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije, tom XIV, knjiga 2: Dokumenti jedinica, komandi i ustanova četničkog pokreta Draže Mihailovića (1. januar — 8. septembar 1943), Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, dokument 194, strane 914—922.&lt;/ref&gt;|Kapetan [[Aleksandar Mihajlović]], komandant Beograda JVuO}}

[[Kapitulacija Italije|Kapitulacijom Italije]] u septembru 1943. godine i očekivanim savezničkim iskrcavanjem na [[Jadran]]u, široko rasprostranjena pojava među pripadnicima SDS-a postaje napuštanje položaja (do tada ne toliko često) i odlazak u šumu, tj. u redove JVuO. U jednom izvještaju sa proputovanja iz sredine septembra, inspektor SDS piše da su bjekstva uzela maha u Kragujevačkom, Valjevskom i Šabačkom okrugu:
{{izdvojeni citat|Ja sam lično za ovih deset dana putovanja dobio utisak da su pripadnici SDS-a, koji su odbegli, kao i oni koji se za bekstvo spremaju, već odavno bili pripadnici organizacije DM, radeći legalno sve dok nisu dobili naređenje da se pripreme i odu u šumu.&lt;ref&gt;Vojni arhiv, Nedićeva arhiva, 50A–1–10.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Nebojša Stambolija, n. d., str. 310, fus. 823.&lt;/ref&gt;}}

Ova aktivnost je svoju kulminaciju dostigla 21. septembra 1943, kada Draža Mihailović izdaje naređenje koje su komandanti korpusa imali dostaviti sreskim komandama SDS-a kako bi ovi „u roku od 48 časova“ napustili svoju dosadašnju dužnost, te se „sa svojim ljudstvom, oružjem i spremom“ javili lokalnim komandantima JVuO radi ratnog rasporeda.&lt;ref&gt;Nebojša Stambolija, n. d., str. 310-311, fus. 824.&lt;/ref&gt; U Mihailovićevu naređenju, pored ostalog, stoji:
{{izdvojeni citat|Imam sigurne podatke da će Nemci uskoro početi sa razoružavanjem Srpske državne straže. Komandanti na čijim se terenima nalaze ovakvi odredi, uhvatiće vezu sa istima i narediti im da odmah sa celokupnim oružjem, spremom i materijalom, koji im stoji na raspoloženju izađu u šumu i pristupe u saradnju. Svima onima koji ne budu hteli izvršiti ovo naređenje, objaviti im otvoreno neprijateljstvo, smatrati ih izdajnicima Kralja i Otadžbine, silom ih razoružati i nemilosrdno ih uništavati na terenu.|[[Dragoljub Mihailović]]}}

Tog mjeseca će i poručnik [[Miloš Radosavljević]], komandant Valjevskog korpusa JVuO, narediti komandantima svojih brigada da „pristupe razoružanju legalnih srpskih odreda na svojoj teritoriji“, kao i da „razoružano ljudstvo koje pripada našoj organizaciji odmah uvrste u svoje [četničke — prim.] redove“, dok bi prema „izrodima i izdajnicima“ trebalo postupiti „po zakonu šume“.&lt;ref&gt;Коста Николић, Историја равногорског покрета, I, Београд, 1999, стр. 395.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Сегић|first=Дејан|date=2011|title=Четници и капитулација Италије 1943.|url=http://www.isi.mod.gov.rs/multimedia/dodaci/vig_1_2011_1554880246.pdf|journal=Војноисторијски гласник|publisher=Институт за стрaтегијска истраживања Одељења за војну историју Министарства одбране Републике Србије|volume=1/2011|pages=214}}&lt;/ref&gt;

Njemačka Komanda Jugoistoka je također bila u posjedu informacijâ o izričitom Mihailovićevom nalogu nadleštvima Srpske državne straže u unutrašnjosti zemlje da se priključe četnicima u šumi:
{{izdvojeni citat|Srbija: Opšta situacija nepromijenjena. Aktivnost bandi nastavlja da se intenzivira. Navodno, Mihailović je komandama Srpske državne straže u centralnoj Srbiji izdao naređenje da do 20. septembra odu u šumu. Dalja dezertiranja iz SDS i Srpske granične straže, posebno u sjeverozapadnoj Srbiji. Grupe DM su posljednjih dana spojene u jake jedinice.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=313&amp;broj=158&amp;roll=483 NARA, T313, Roll 483, frame no. 000155.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Serbien: Zu allgemein: &lt;br /&gt; Lage unverändert. Bandentätigkeit hält verschärft an. An D. M. hat angeblich den SSW–Kommandos in Mittelserbien den Befehl erteilt, sich bis zum 20.9. in den Wald zu begeben. Weitere Desertierungen von SSW und SGW besonders in Nordwestserbien. D. M.– Gruppen wurden in den letzten Tagen zu starken Einheiten zusammengefasst.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Telegram komande Vojnoupravnog zapovjednika Jugoistoka, (17. septembar 1943)}}

Kapetan I klase [[Dimitrije Antonović]] (pseudonim »Rudy«), komandant Kosmajskog korpusa JVuO, izvještavajući 5. septembra 1943. Dražu Mihailovića o aktivnostima jedinice pod njegovom komandom tokom ljeta te godine, piše o odnosu pripadnika kvislinške Srpske državne straže prema četnicima:
{{izdvojeni citat|Organi S.D.S. pomažu me ali baš ništa ne rade. Oni u glavnom mirnodobski žive i zadovoljni su, po njihovom mišljenju, što mogu i da sede na miru i čuvaju svoje glave za sutra i ujedno da rade za našu stvar. Njihova korist za nas je vrlo mala i ja sam preduzeo sve mere da ih što pre povučem, dok ih Švabe nisu razoružale. Sa njima, isto baš sa onima koji sarađuju sa nama, primoran sam da se svađam zbog njihove neaktivnosti i zbog toga što pokušavaju da kritikuju naše poslove. Ta kritika je u glavnom zato što se oni boje da ih mi našim radom ne otkrijemo.&lt;ref&gt;Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije, tom XIV, knjiga 2: Dokumenti četničkog pokreta Draže Mihailovića 1943, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, dok. 201, str. 936—937.&lt;/ref&gt;}}

Kapetan Antonović navodi i da SDS asistira četnicima u borbama protiv partizana u selima na [[Kosmaj]]u: „18. jula Kosmajski odred imao je noćni sukob sa jednom grupom partizana u blizini sela Manića. U tom sukobu ubijen je »Jarac« [riječ je o Đorđu Jovanoviću, političkom komesaru Kosmajskog NOP odreda — prim.] — komandant Kosmajskog partizanskog odreda i kod njega je nađen štambilj »Kosmajskog narodnooslobodilačkog partizanskog odreda ,Rade Jovanovića’«. U tom sukobu ubijen je još jedan partizan. »Jarca« su organi S.D.S. odneli u Sopot i zakopali ga ali su ga partizani noću izvadili i sahranili na neko drugo mesto. Ko je tačno »Jarac« do danas nije tačno utvrđeno. Od naših u tom sukobu nije niko nastradao.“&lt;ref&gt;Zbornik NOR-a, XIV/2, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 935.&lt;/ref&gt;

Prema tvrdnjama [[Boško Kostić|Boška Kostića]], sekretara [[Dimitrije Ljotić|Dimitrija Ljotića]], Ljotić je u drugoj polovini 1943. pokušao da ugovori sastanak sa Mihailovićem, ali je to Mihailović odbio računajući na negativnu reakciju emigrantske vlade.

Boško Kostić je 1943. po drugi put boravio u [[Turska|Turskoj]]. U svojim memoarima on piše da je stigao u [[Istanbul]] na [[Vidovdan]] te godine i ostao sve do decembra. Upućen u misiju povezivanja sa službenicima [[Vlada Kraljevine Jugoslavije u egzilu|jugoslovenske vlade u emigraciji]], Kostić navodi da se sastao sa Lukom Lukovićem („generalnim konzulom u Carigradu“) te konzulom Vladom Perićem. Ljotićev sekretar citira pisanu poruku koju je general Milan Nedić adresirao na kralja [[Petar II Karađorđević|Petra II Karađorđevića]]:
{{izdvojeni citat|Vaše Veličanstvo, ja činim sve što je u mojoj moći da spasem što je moguće više srpskih života. Propaganda iz Londona sprečava me u ovom poslu. Ne smeta to što me napada, jer to čini moj teški zadatak sa okupatorskim snagama lakšim. Ali ja molim da me Vi ne tretirate kao [[Vidkun Kvisling|Kvizlinga]] i [[Ante Pavelić|Pavelića]], koji je do danas uništio 600.000 Srba u „Nezavisnoj Državi Hrvatskoj“. Znam da u redovima srpskih oružanih snaga ima oko 80% oficira i ljudi koji pripadaju pokretu đenerala Mihajlovića i koji će se pripojiti njemu kada vreme za to dođe, da pomognu oslobođenju svoje zemlje. Ja sam spreman da predam vlast đeneralu Mihajloviću kada Nemci odu, da bi se održao zakon i red u zemlji dok se legalna vlada i Vaše Veličanstvo ne povrati. Radi toga, molim Vas da delujete na đenerala Mihajlovića da ne prouzrokuje prerane represalije nad nezaštićenim stanovništvom. Svaka nemačka glava se plaća sa sto srpskih. Za mene, međutim, svaka pojedinačna srpska glava je draža nego sto nemačkih. Posle oslobođenja zemlje spreman sam da izađem pred narodni sud. Za moja dela istorija će da sudi najbolje.&lt;ref&gt;Boško N. Kostić, Za istoriju naših dana – Odlomci iz zapisa za vreme okupacije, Lil (Francuska), 1949, str. 115–116.&lt;/ref&gt;|General [[Milan Nedić]]}}

Iz primarnih izvora se može zaključiti da je Boško Kostić vjerno rekonstruisao sadržinu Nedićevog pisma. Naime, konzul Vladimir Perić, inače obavještajni oficir [[Jugoslovenska vojska|Jugoslovenske vojske]], poslao je 9. jula 1943. Vladi Kraljevine Jugoslavije telegram, u kom prenosi navode iz razgovora sa Kostićem:
{{izdvojeni citat|Nedić je kralju veran i čini sve da spase što se spasti može, a o čemu će biti reči posle rata. Ne traži ni pomilovanje ni aboliciju, traži samo da se izvede pred sud i da sud da reč o njegovom radu za vreme okupacije. Moli da se ostavi da radi i ako se što želi od njega da mu dostavimo... Svi pokušaji Nedića da dođe u lični kontakt sa generalom Mihailovićem propali su. On moli da general Mihailović izabere mesto boravka gde želi i sa brojem ljudi koliko želi... Njegovo naoružanje i snabdevanje biće Nedićeva briga. Kada Nemci počnu evakuaciju, Nedić smatra da će njegova uloga tada biti završena i tada neka dođe general Mihailović ili lice koje Nj. V. Kralj odredi... Sve trupe koje je uspeo do sada da spremi, koje su već sada 80% za generala Mihailovića, staviće njemu na raspolaganje, njemu ili nekome drugome koji se odredi i kada za to dođe momenat.&lt;ref&gt;AVII, arhivski fond Draže Mihailovića, VK—Y—514, 515, 516.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/11_43.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje OBAVEŠTAJNI CENTRI PURIĆEVE VLADE]&lt;/ref&gt;}}

Procjena vojno-političke situacije sačinjena od strane komandanta Jugoistoka feldmaršala [[Maximilian von Weichs|Maksimilijana fon Vajks]]a od 1. novembra 1943. godine, predstavlja jedan od najmarkantnijih dokumenata koji je neki od njemačkih okupacionih komandanata potpisao u toku rata. Feldmaršal fon Vajks, koji je od avgusta 1943. opunomoćeni komandant Jugoistoka, kada preuzima komandu i nad [[Armijska grupa F|Armijskom grupom »F«]], poput ostalih njemačkih vojnih i obavještajnih instanci, notira mnogostruke veze četničkog pokreta Draže Mihailovića s Nedićevom kvislinškom vladom:
{{izdvojeni citat|
U ''Srbiji'' Draža Mihailović pokušava da mobilizacijom ubrza izgradnju ''nacionalne srpske armije''.

U tom smislu apeluje na Srbe koji su ostali verni kralju i na iskonsku nacionalnu svest Srba. Sa aktivnim činovništvom vežu ga mnogi stari i novi odnosi. Otuda bi se moglo predvideti da bi u slučaju neprijateljskog napada koji bi imao sigurnog izgleda na uspeh državna moć prešla u njegove ruke.&lt;ref&gt;Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije, tom XII, knjiga 3: Dokumenti Nemačkog rajha 1943, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1978, dok. 156, str. 622.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_12_3_156.htm Procena komandanta Jugoistoka feldmaršala Vajksa od 1. novembra 1943. vojno-političke situacije na području Jugoslavije krajem oktobra 1943. godine]&lt;/ref&gt;}}

U ratnom dnevniku Vrhovne komande [[Wehrmacht]]a (zima 1943/1944. godine), naglašava se složenost odnosa na liniji [[JVuO]]—[[SDS]]—[[SDK]], ali i jedinstvo akcije ovih formacijâ prema [[NOVJ|jugoslovenskim partizanima]]:
{{izdvojeni citat|Odnosi između četnika, Nedićeve straže i Ljotićevih ljudi bili su veoma komplikovani. Ta tri pokreta nisu imali zajednički stav u odnosu prema okupacionoj sili, a jedino zajedničko bila im je borba protiv komunističkog pokreta.&lt;ref name=&quot;Živković&quot;/&gt;|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta (Srbija i Mihailović zimi 1943/44.)}}

Počev od novembra 1943. godine, četnički su komandanti (poput [[Vojislav Lukačević|Lukačevića]], [[Jevrem Simić|Simića]], [[Nikola Kalabić|Kalabića]] i drugih) potpisali sa predstavnicima njemačkih okupacionih ustanova [[Ugovori o saradnji četnika i Wehrmachta|ugovore o primirju]], kao i o saradnji u zajedničkoj borbi protiv snaga NOVJ. U prva tri članka ugovora potpisanog [[27. 11.|27. novembra]] [[1943]], pukovnik Jevrem Simić i kapetan Nikola Kalabić obavezali su se spram okupatora sljedeće:
{{izdvojeni citat|
1.   Primirje u srezovima Umka, Vračar, Grocka, podunavskom, kosmajskom, mladenovačkom, oplenačkom, aranđelovačkom, lepeničkom, kragujevačkom, gružanskom, kačerskom, kolubarskom. Četnici se obavezuju da ne vrše sudsku vlast samovoljno prema Nemcima i pripadnicima nemačke narodne grupe. U ugovor su uključeni nemački Vermaht i policija, bugarske oružane snage, Srpski dobrovoljački korpus, Srpska državna straža, Ruski zaštitni korpus, srpske vlasti i privredna preduzeća, a na četničkoj strani — četničke jedinice kapetana Kalabića i pukovnika Simića.

2.   Primirje treba da stvori podlogu — pretpostavku za zajedničku borbu protiv komunista.

3.   Potvrda Kalabića i Simića da se u potčinjenim jedinicama ne nalaze pripadnici sila koje su sa Nemačkom u ratu. Obaveza Kalabića i Simića da spreče i prekinu obaveštajne puteve koji bi mogli da daju obaveštenja neprijateljima velikonemačkog Vermahta o nemačkim vojnim pokretima.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_3_262.htm Sporazum od 27. novembra 1943. između pukovnika Jevrema Simića i kapetana Nikole Kalabića sa nemačkim predstavnikom o saradnji u borbama protiv NOVJ]&lt;/ref&gt;|Sporazum pukovnika Jevrema Simića i kapetana Nikole Kalabića sa nemačkim predstavnikom o saradnji u borbama protiv NOVJ (27. novembra 1943.)}}

Nakon potpisivanja ugovora između JVuO i Wehrmachta, uslijedila je negativna reakcija stanovništva okupirane Srbije. General [[Svetomir Đukić]] (pseudonim »Zu-Zu«), komandant Severnih pokrajina JVuO ([[Vojvodina]] i [[Slavonija]]), izvijestio je 8. decembra 1943. Dražu Mihailovića da su u Beograd došli bugarski političari i predstavnici bugarskih okupacionih trupa, sa kojima se sastao i vodio pregovore o borbi protiv NOVJ. Đukić naglašava da „po Beogradu kruže glasovi kako se Čiča [Mihailović — prim.] sporazumeo sa Nemcima i Nedićem, što je primljeno vrlo nepovoljno u narodu“, dodajući da je on (general Đukić) to odlučno demantovao.&lt;ref&gt;AVII, reg. br. 8/1, kut. 276, dep. 12067; reg. br. 21/1, kut. 275, d. 943.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Branko Latas, Četničko-nemački sporazumi o saradnji u Srbiji (1943—1944), Vojnoistorijski glasnik br. 2/1978, Beograd, str. 344—345.&lt;/ref&gt;

Uviđajući opasnost od širenja vijesti o sklopljenim ugovorima, svojim je potčinjenim general Mihailović sugerisao da na njih reaguju opovrgavanjem. 30. novembra 1943. godine, komandant JVuO je potpukovniku Živojinu Đuriću (pseudonim »Sokrat«; ujedno šef Okružne komande SDS-a u [[Leskovac|Leskovcu]], kao i četničkog obavještajnog centra »Antikvarnica 1«), poručivao sljedeće: „Glasovi o sporazumu četnika sa Bugarima i Nemcima potpuno su izmišljeni. Demantujte sve ovo.“&lt;ref&gt;Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kutija 275, reg. br. 21/1.&lt;/ref&gt; Nakon toga, major [[Dragutin Keserović]] obavještava Mihailovića da mu je okružni komandant Srpske državne straže iz [[Kraljevo|Kraljeva]] Dragutin Redić ponudio saradnju. General Mihailović je odgovorio dvosmisleno dopisom od 4. XII 1943:
{{izdvojeni citat|Koristite sve što Vam Redić nudi. Ponavljam Redić nudi i dajte mu zadatak neka se bije. Što se tiče Nemaca naš je stav nepromenjen. Mi nismo sklopili nikakav sporazum, ali trenutno tučemo opasnijeg neprijatelja, a komunisti su zlo koje moramo uništiti po svaku cenu.&lt;ref&gt;AVII, ČA, K–278, reg. br. 18/1.&lt;/ref&gt;|General [[Dragoljub Mihailović]]}}

Obavještajni oficiri iz [[187. rezervna divizija (Nemačka)|187. rezervne divizije]] javljaju 31. oktobra 1943. o saradnji sa Slavonskim četničkim odredom pod komandom majora [[Dušana Janjića]]. Za jedinicu se navodi da sa „nekih 16–20 ljudi vrši izviđačke zadatke na [[Psunj]]u“ te da se u borbama dobro pokazala, dok sam major Janjić „odaje dobar utisak“, budući da „mrzi [[Jevreji|Jevreje]], [[Masonerija|masone]], pa samim tim i komuniste i [[Ujedinjeno Kraljevstvo]] i [[Sjedinjene Američke Države|SAD]]“:
{{izdvojeni citat|[[Slavonski Brod|Brodska]] podružnica zagrebačke ispostave [[Abwehr]]a ovih dana šalje 32 pouzdana Ljotićeva čovjeka četničkoj skupini Janjića, očito po nalogu iz Beograda. Ne postoje pisani sporazumi s četničkim vođom Janjićem.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=389&amp;rec=314&amp;roll=1544 NARA, T314, Roll 1544, frames no. 000383—000384.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Nebenstelle Brod der Ast. Agram führt in diesen Tagen Cetnik—gruppe Janič anscheinend auf Weisung aus Belgrad 32 verlässliche Ljotič—Männer zu. Schriftliche Abmachungen mit Cetnikführer Janič nicht vorhanden.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Izvještaj 187. rezervne divizije o saradnji sa četnicima (31. oktobar 1943. godine)}}

U jednom njemačkom izvještaju s početka novembra 1943. godine posebno je posvećena pažnja saradnji sa četničkim snagama pod vođstvom [[Momčilo Đujić|Momčila Đujića]] i [[Mane Rokvić|Maneta Rokvića]]. Pored konstatacije da „četničke jedinice dobijaju naredbe direktno od lokalnih njemačkih komandanata“, u izvještaju se za zapovjednika Dinarske divizije JVuO decidirano tvrdi:
{{izdvojeni citat|Četnički vojvoda Đujić je sljedbenik Ljotićeva pokreta. U njegovom bližem okruženju vjerojatno ima starijih pravoslavaca koji su skloni pokretu Draže Mihailovića, ali trenutačno pod vodstvom Đujića nemaju utjecaja. Đujić već neko vrijeme pokušava za vođe jedinica postaviti mlade pravoslavce koji su bliski Ljotićevom pokretu.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=344&amp;rec=314&amp;roll=566 NARA, T314, Roll 566, frame no. 000340.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Der Cetnik–Vojvode Djujic ist Anhänger der Ljotic–Bewegung. In seiner näherer Umgebung sind wohl älteren Pravoslaven die zur D.M.–Bewegung neigen, jedoch derzeitig unter Führung von D. keinerlei Einfluss besitzen. D. bemüht sich seit einiger Zeit, junge, der Ljotic–Bewegung nahestehende Pravoslaven als Einheitsführer anzusetzen.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Izvještaj [[114. lovačka divizija|114. lovačke divizije]] komandi [[15. brdski armijski korpus|15. brdskog armijskog korpusa]] o rezultatima saradnje sa četnicima (5. XI 1943. godine)}}

Na drugoj strani, i zvaničnici [[Savezničke sile u Drugom svjetskom ratu|savezničkih]] zemalja notiraju saradnju generalâ Dragoljuba Mihailovića i Milana Nedića. U jednom obavještenju iz [[Ujedinjeno Kraljevstvo|britanskog]] [[Kancelarija za inostrane i poslove Commonwealtha|Foreign Officea]] poslatom 7. decembra 1943. veleposlaniku Ujedinjenog Kraljevstva u [[Sjedinjene Američke Države|SAD]], navode se razlozi za prekid odnosâ sa Dražom Mihailovićem:
{{izdvojeni citat|Nedavne informacije iz Srbije kazuju:

(1)  Da Mihailovićeva organizacija još uvek ima kontrolu nad većim delom stanovništva, ne samo zbog njihovog nacionalističkog stava već i zbog njihovog otpora prema komunizmu.

(2)  Da Mihailović ne samo da nije ni od kakve vojne i pomoći za saveznike već je postao izražena prepreka bilo kakvom obliku jugoslovenskog jedinstva.

(3)  Da je Mihailović toliko opsednut opasnošću od komunizma da je otvoreno priznao da više voli da brani Nedića i Nemce nego da se potčini partizanima.

(4)  Mada još uvek nema dokaza da Mihailović lično sarađuje sa Nemcima, velika je verovatnoća da sarađuje sa Nedićem i da su neki njegovi komandanti već potpisali sporazume sa Nemcima.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_249.htm Obaveštenje Ministarstva inostranih poslova Velike Britanije od 7. decembra 1943. svom ambasadoru u Vašingtonu o saradnji četnika sa okupatorima i razlozima za prekid odnosa sa Dražom Mihailovićem]&lt;/ref&gt;}}

18. novembra 1943. britanski potpukovnik Koup (Cope) izveštava pretpostavljene da je od Mihailovićevog [[Radoslav Đurić|majora Đurića]] obavešten o saradnji četnika sa Nedićevom vladom. Potpukovnik Koup izveštava da većina ljudi pod Đurićevom komandom neće tolerisati ovu saradnju, neće se boriti protiv partizana u savezu sa Nedićem, i da je Đurić, uprkos suprotnim Mihailovićevim naređenjima, već kontaktirao lokalne partizane.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.znaci.org/00001/11_48.htm |title=Nikola Milovanovic - DRAZA MIHAILOVIC |publisher=Znaci.net |date= |accessdate=2014-03-16}}&lt;/ref&gt;

Kapetan Mor (More) takođe obavještava svoje nadređene o saradnji Mihailovićevih i Nedićevih snaga u [[Južna Srbija|južnoj Srbiji]] i na [[Kosovo (oblast)|Kosovu]]. Dokumente o četničkoj kolaboraciji sa okupatorom i kvislinzima dostavljeni su 3. januara 1944. Foreign Officeu iz kabineta [[Winston Churchill|Winstona Churchilla]], predsjednika britanske vlade. Iz Jugoslavije ih je donio [[Fitzroy MacLean]], šef britanske vojne misije kod [[Josip Broz Tito|Tita]]. Brigadir MacLean je doveo u [[Kairo]] i jednog zarobljenog njemačkog oficira:
{{izdvojeni citat|''2. decembar'' &lt;br /&gt; Kapetan Mor, kod Mihailovićevih snaga u području južnog Kopaonika, izveštava da je nedavno razgovarao sa jednim Nedićevim oficirom koji se hvalio mobilizacijom Nedićevih snaga i saradnjom Nedić — Mihailović u borbi protiv partizana. &lt;br /&gt; Kapetan Mor tvrdi da je pre nedelju dana u štab četničkog vođe Markovića došao jedan Nedićev delegat. Ovaj delegat je obavestio da Nemci garantuju odeću, opremu i platu četnicima kao nagradu za antipartizansku aktivnost. &lt;br /&gt; Kapetan Mor kaže da je Marković odbio ovu ponudu, ali smatra da je isto ponuđeno svim četničkim vođama i da je teško verovati da u ovo nije umešan i Mihailović.&lt;ref&gt;''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941—1944'' — Dokumenti, Arhivski pregled, Beograd, 1976, str. 84.&lt;/ref&gt;}}

Posljednjeg dana oktobra 1943, general Dragoljub Mihailović naređuje svojim komandantima da („s obzirom na današnju situaciju“) budu u pripravnosti da na „dati znak mobilišu sve do poslednjeg čoveka“ za borbu protiv partizana.&lt;ref&gt;Vojni arhiv, Beograd, Četnička arhiva, 22–2–13.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Mirjana Zorić, Bitka za Srbiju 1944. godine, Vojno delo, vol. 66, br. 3, Beograd, 2014, str. 292.&lt;/ref&gt; Kako bi opravdao saradnju s kvislinškom upravom, general Mihailović iznova lansira propagandnu parolu o navodnom prisustvu znatnog broja [[Ustaše|ustaša]] u redovima NOVJ:
{{izdvojeni citat|Naročito vodite računa da trupe treba podmladiti najboljim regrutima. Stvarajte što jače leteće brigade. Obratite pažnju da nam Nemci ne pobegnu. Preduzmite sve najhitnije da uspostavite vezu sa Nedićevim elementima. Pridobijajte čak i ljotićevce da pristupaju, jer partizani primaju sve, čak i krvne neprijatelje — ustaše. Moramo se u datom momentu pojačati, jer ko bude jači biće u pravu.|General [[Draža Mihailović]]}}

U depeši od 17. novembra 1943. general Draža Mihailović se obraća majoru Aleksandru Saši Mihajloviću (pseudonim »Vili«), komandantu [[Beograd]]a JVuO:
{{izdvojeni citat|Nacionalnoj službi preporučiti da uvek stupa u vezu sa našim odredima pa im se neće ništa desiti a dokle god ne stupe u vezu sa nama smatraju se neprijateljskim odredima.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_3_42.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 7. novembra do 3. decembra 1943. godine]&lt;/ref&gt;}}

Pripadnici Posavske brigade JVuO i lokalne SDS sukobili su se 7. septembra 1943. sa djelovima [[Kosmajski partizanski odred|Kosmajskog NOP odreda]] u ataru [[Vranić (Barajevo)|Vranić]]a, uz minimalne gubitke s obje strane. Među partizanima nalazilo se i nekoliko mladića iz sela. Nakon četiri dana, Vranić biva blokiran od strane SDS, Specijalne policije iz Beograda i jednog bataljona Posavske brigade pod komandom poručnika Dragana Lazića. Tada su četnici bez razloga ubili Milivoja Kojića, seljaka koji je čuvao stoku. Četnici, žandarmi i Specijalna policija izvršili su pretres u selu, uhapsivši devet seljaka. Četvorica seljaka su osumnjičena kao partizanski simpatizeri i sprovedena u zatvor Specijalne policije gdje su isljeđivani i mučeni, a zatim izolovani u [[Koncentracijski logor Banjica|logoru na Banjici]]. Nakon što su odbili da isporuče žito na ime rekvizicije, petorica uhapšenih su upućeni na prinudni rad na [[Čukarica|Čukarici]]. U oktobru, četnici Posavske brigade su uhvatili trojicu partizana iz Vranića i predali ih Specijalnoj policiji. Sva trojica su ubijena od strane okupatora.&lt;ref&gt;Arhiv Srbije, Zemaljska komisija, kutija 139, zločini broj 418, 1545, 1546, 1548, 1563, 1744, 1746.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Milan Radanović, Kazna i zločin: Snage kolaboracije u Srbiji: odgovornost za ratne zločine (1941-1944) i vojni gubici (1944-1945), Rosa Luxemburg Stiftung Southeast Europe, Beograd, 2015, str. 124—125.&lt;/ref&gt;

U noći između 10. i 11. novembra 1943. godine, oko 50 pripadnika Sokobanjske brigade JVuO na čelu sa komandantom Acom Todorovićem upali su u [[Sokobanja|Sokobanju]] i uz pomoć gradske SDS uhvatili osam partizanskih simpatizera. Uhapšenici su sprovedeni u štab Deligradskog korpusa JVuO gde su isleđivani i mučeni u prisustvu komandanta korpusa Branivoja Petrovića i šefa propagande i islednika korpusa [[Vojina Andrića]]. Nakon isleđivanja streljani su u ataru sela [[Jošanica (Sokobanja)|Jošanica]]. Iste noći pokušano je hapšenje još jednog partizanskog simpatizera u varoši, ali se ovaj napadačima suprotstavio oružjem. Međutim, nakon desetak dana je uhapšen od strane pripadnika SDS, zatim predat četnicima i likvidiran u štabu Deligradskog korpusa.&lt;ref&gt;Јован Златић, Страдалаштво српског народа у Нишком ратном округу 1941-1944, IV, Равногорски покрет и Jугословенска војска у отаџбини, Ниш, 1998, стр. 207—222.&lt;/ref&gt; Četnici Aleksinačke brigade Deligradskog korpusa su 15. novembra nasilno odveli iz [[Aleksinac|Aleksinca]] Dušanku Stanisavljević i njenu 16-ogodišnju kćerku Nadeždu koje su isljeđivali u štabu brigade. Uhapšenice su potom predate kvislinškim organima i izolovane u [[Koncentracijski logor Crveni krst|logoru na Crvenom krstu]] u Nišu. Dušanka je ubijena u logoru a Nadežda je puštena sredinom 1944. godine.&lt;ref&gt;Зборник НОР-а, I/21, Београд, 1965, стр. 542.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Milan Radanović, n. d., str. 114, 116.&lt;/ref&gt;

1. decembra 1943. u selu [[Босута|Bosuti]] kod [[Aranđelovac|Aranđelovca]], [[Prva južnomoravska brigada]] NOVJ se sukobila sa jedinicama četničkog Korpusa Gorske garde pod komandom kapetana [[Nikola Kalabić|Nikole Kalabića]], kao i Rudničkog korpusa JVuO kojim je komandovao kapetan [[Dragiša Ninković]]. Razvila se oštra borba; partizani odbacuju četnike, produživši pokret ka selu [[Darosava|Darosavi]]. Nakon dva dana, uslijedio je združeni napad na partizane od strane četnika i pripadnika Srpske državne straže (oko 3.000 ljudi). U izvještaju poslatom Mihailoviću 22. decembra 1943. iz štaba Rudničkog korpusa detaljno je opisan tok borbi:
{{izdvojeni citat|Po dolasku na Rudnik kapetan Ninković je primio komandu nad Rudničkim korpusom u duhu napred označenog naređenja Vrhovne komande. Preko telefona sa Rudnika uhvaćena je veza sa Kalabićem, koji se nalazio u Šatornji. Ugovoreno je da se napad na komuniste vrši u zoru 1 decembra... Rezultat u ovoj borbi je sledeći: kod nas poginulo 8, ranjeno 11 četnika. Kod komunista prema docnije tačno proverenim podacima oko 40 mrtvih i 36 ranjenih. Sutradan 2 decembra, Kalabić koji nije učestvovao u borbi u Bosuti produžio je pokret prema Darosavi, gde je uhvatio vezu sa Srpskom državnom stražom. Komunistička grupa krenula takođe u istom pravcu. 3 decembra izjutra Garda sa poljskom stražom napala je komuniste na tromeđi orašačkog, kosmajskog i kolubarskog sreza — Žuti Oglavak. Ova borba je takođe bila oštra, ali mnogo manje od borbe u Bosuti na dan 1. decembra. Ovaj korpus je istoga dana stigao u Darosavu ali borba je već bila svršena. Komunistička grupa se povukla prema s. Venčanima srez kolubarski. Dalje gonjenje komunista preko celog sreza kolubarskog i kačerskog sve do Rajca i to u stopu i neumorno, vršio je ovaj korpus.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_3_46.htm Izveštaj Štaba Rudničkog korpusa od 22. decembra 1943. Draži Mihailoviću o borbama protiv NOVJ u predelu planine Rudnik]&lt;/ref&gt;}}

Još jedan slučaj vojne saradnje ravnogorskih jedinica sa formacijama Srpske državne straže zabilježen je krajem novembra 1943. Prema evidenciji kvislinških vlasti, u [[Trstenik|Trsteničkom]] srezu dolazi do vatrenog okršaja prilikom pokušaja [[1. južnomoravska udarna brigada|Prve južnomoravske brigade NOVJ]] da izvede proboj na tom području. Četnici se i ovog puta bore na strani SDS-a: „U vezi izveštaja br. 332 tač. 3 u borbi kod sela Male Drenove, Milutovac i Poljne (18 km odnosno 20 s-z od Kruševca, sek. Kruševac, srez trstenički) gde su oko 250 komunista bili razbijeni od strane poterne grupe SDS s jedne strane i odreda pripadnika DM sa druge strane. Na mestu borbe ostalo je 36 komunističkih leševa dok je 20 komunista ranjeno. U borbi su ranjena 2 stražara a poginulo 8 četnika i 10 je ranjeno.“&lt;ref&gt;VA, NdA, 1–1/1–8, Pregled opšte situacije u zemlji po okruzima od 26. novembra do 3. decembra 1943.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Nebojša Stambolija, n. d., str. 214, fus. 594.&lt;/ref&gt;

Najkasnije tokom 1943. godine, četničkom pokretu se pridružio i [[Panta Draškić]], brigadni general [[Jugoslovenska vojska|Jugoslovenske vojske]]. Naime, po nalogu Draže Mihailovića, general Draškić ulazi novembra 1943. godine u Odbor za koordinaciju rada sa [[Bugari]]ma. Gestapo je otkrio ove aktivnosti, pa je Draškić uhapšen i početkom 1944. poslat u logor [[Osnabrück]].&lt;ref&gt;Nebojša Stambolija, n. d., str. 30, fus. 96.&lt;/ref&gt; Draškić je bio učesnik [[Balkanski ratovi|Balkanskih ratova]] i [[Prvi svjetski rat|Prvog svjetskog rata]]. U tom periodu (1913-1917), bio je i [[Ađutant|ordonans]] [[regent]]a [[Aleksandar I Karađorđević|Aleksandra Karađorđevića]]. Po obrazovanju Vlade narodnog spasa pod predsjedništvom generala Milana Nedića, general Panta Draškić se nalazio na čelu Ministarstva rada. Funkciju ministra obavljao je od 29. avgusta do 7. oktobra 1941. Zbog prihvatanja pozicije u kvislinškoj vladi, lišen je generalskog čina od strane [[Vlada Kraljevine Jugoslavije u egzilu|jugoslovenske emigrantske vlade]]; čin mu je vraćen nakon pristupanja Jugoslovenskoj vojsci u otadžbini.

Krajem 1943. godine, Draža Mihailović formira u Beogradu grupu saradnika koji su dobili zadatak da uspostave vezu i povedu razgovore sa pojedinim bugarskim ličnostima koje su tražile veze sa njim. Pored generala Draškića, u toj grupi su bili i kapetan Aleksandar Mihajlović, četnički komandant Beograda, zatim general Svetomir Đukić, komandant Severnih pokrajina JVuO, kao i drugi političari, činovnici i industrijalci iz predratnog perioda, poput bivšeg [[Kraljevina Jugoslavija|kraljevskog]] ministra [[Aleksandar Cincar-Marković|Aleksandra Cincar-Markovića]]. Sa ovom grupom vezu je održavao potpukovnik [[Ljubomir Jovanović Patak]], komandant Timočkog korpusa JVuO. Jovanović izvještava Mihailovića o jednom bugarsko-četničkom sastanku u Beogradu:
{{izdvojeni citat|Prema mojim uputstvima, moj saradnik iz Beograda održao je sastanak pre 4 dana sa Ivanom Bojadžijevom, zetom [[Aleksandar Stambolijski|Stamboliskog]]. Pošto se sa Bojadžijevom od ranije poznavao, razgovarao je sa njim kao sa starim drugom i prijateljem o političkim prilikama, kao i o mogućnosti na zbližavanju i organizovanju snaga za ujedinjenje sa Bugarskom. [...] &lt;br /&gt; Bugarska buržoazija i deo vojske koji nisu bili u prošlosti za saradnju sa Jugoslavijom, sada pristaju na jednu takvu saradnju iz straha od boljševizacije zemlje. Za tu politiku oni bi štošta žrtvovali, pa i samu [[Dinastija Wettin|Koburšku monarhiju]]. Nužno se nameće što brža i šira akcija. Ovo je Bojadžijev izjavio u prisustvu Pante Draškića, đenerala i Ike Panića, industrijalca, koji su se stavili na raspoloženje našoj organizaciji u svemu, a naročito za saradnju sa Bugarima...&lt;ref&gt;AVII, arhivski fond Draže Mihailovića, D—XLI—12077.&lt;/ref&gt;}}

Na ovaj Jovanovićev telegram, general Draža Mihailović je odgovorio 12. decembra 1943. godine:
{{izdvojeni citat|Ovde ste postigli vrlo dobar uspeh. Đeneral Panta Draškić i industrijalac Ika Panić — ponavljam, a ne Tika — obrazovaće bugarsko-jugoslovenski komitet... Bugarsko-jugoslovenski komitet održavaće vezu sa mnom preko generala Svete Đukića, a đeneralu Panti Draškiću poslaću hitno posebnu šifru...&lt;ref&gt;AVII, arhivski fond D. M., D—30—538, 541.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/11_57.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje VEZE SA BUGARSKIM REAKCIONARIMA I OKUPATORIMA]&lt;/ref&gt;}}

Na sednici Nedićeve vlade, 25. novembra 1943, o pokretu Draže Mihailovića zaključeno je sledeće:
{{izdvojeni citat|U pogledu akcije DM može se kao bitno naglasiti sledeće: lojalan stav prema okupatorskim i srpskim vlastima, njihovim organima i njihovim oružanim odredima. Beskompromisna borba protiv komunista, svuda gde se god susretnu. U nekim okruzima i aktivna saradnja sa nemačkim i našim predstavnicima prilikom borbi protiv komunista.&lt;ref name=&quot;znaci2&quot;&gt;[https://www.znaci.org/00001/155_3.pdf Milan Borković, n.d.], str. II/223-224.&lt;/ref&gt;}}

Na sednici vlade, 3. decembra 1943, o pokretu Draže Mihailovića ponovljena je povoljna konstatacija:
{{izdvojeni citat|Veoma je karakteristično da su u protekloj nedelji sa odredima DM na uništavanju komunista sarađivale i jedinice SDS, kao i dobrovoljački odredi, među kojima do sad nije bilo nikakvih nepotrebnih incidenata.&lt;ref name=&quot;znaci2&quot;/&gt;}}

U izvještaju poslatom iz njemačke [[2. oklopna armija|2. oklopne armije]] s početka oktobra 1943, konstatuje se da je major [[Siniša Ocokoljić|Siniša Ocokoljić Pazarac]] obavijestio generala Mihailovića o uspostavljenim vezama između prvog čovjeka ravnogorske organizacije u Beogradu majora Aleksandra Mihajlovića i njegovog pomoćnika kapetana Ivana Pavlovića sa Ilijom Paranosom{{efn|U ovom slučaju najvjerovatnije nije riječ o Iliji K. Paranosu, šefu Specijalne policije Uprave grada Beograda, već o istoimenoj, ali drugoj osobi koja je obnašala dužnost potpredsednika Beogradske opštine. Obojica Paranosâ su bili najbliži saradnici Dragomira Dragog Jovanovića.&lt;ref&gt;Olivera Milosavljević, Potisnuta istina. Kolaboracija u Srbiji 1941-1944. Helsinški odbor za ljudska prava u Srbiji, Beograd, 2006, str. 377.&lt;/ref&gt;}}:
{{izdvojeni citat|Kap. Ocokoljić za gen. Mihailovića (27.9.43): Dana 22. septembra, Ilija Paranos, zamjenik gradonačelnika Beograda, major Saša Mihajlović i kapetan Ivan Pavlović, zamjenik majora Saše Mihajlovića, susreli su se s kapetanom Ocokoljićem. Paranos je izvijestio o posjeti generala Nedića Führerovom štabu: Nedić je proveo 14 minuta u razgovoru s [[Adolf Hitler|Hitlerom]], koji mu je rekao da želi pridobiti generala Mihailovića za saradnju. Bez oslona na Nijemce, general Mihailović nije mogao postići nikakav uspjeh protiv komunista. Iako je [[Josif Visarionovič Staljin|Staljin]] bio “veliki duh 20. stoljeća”, sva će njegova djela propasti pod silinom njemačkog oružja. Nedić je pregovarao s [[Joachim von Ribbentrop|Ribbentroppom]] o formiranju autonomne Srbije i uspostavi 15 dobrovoljačkih bataljona, u koje bi bila uključena i Srpska državna straža. Prema tome, Nedićevoj Srbiji bi se morao priključiti dio Srema, Sandžak i kosovska oblast. Za očekivati ​​je da će Nijemci pokušati stupiti u kontakt s generalom Mihailovićem.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=313&amp;roll=196&amp;broj=390 NARA, T313, Roll 196, frame no. 7457118.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;27.9. Hptm. Ocokoljic an Gen. Mihajlovic: &lt;br /&gt; Am 22.9. hatten Ilija Paranos, stv. Bürgermeister von Belgrad, Mjr. Sasa Mihajlovic und Hauptmann Ivan Pavlovic, Stellvertreter von Mjr. Sasa Mihajlovic, eine Zusammenkunft mit Hptm. Ocokoljic. Paranos berichtete über den Besuch von General Nedic in Führer–Hauptquartier: Nedic sprach 14 Minuten lang mit Hitler, der ihm mitteilte, daß er General Mihajlovic für eine Zusammenarbeit gewinnen wolle. General Mihajlovic könne ohne Anlehnung an die Deutschen zu keinen Erfolg gegen die Kommunisten kommen. Stalin sei zwar der &quot;große Geist des 20. Jahrhunderts&quot;, doch würden alle seine Werke unter der Wucht der deutschen Waffen zusammenbrechen. Mit Ribbentropp verhandelte Nedic über die Bildung eines autonomen Serbien sowie über die Aufstellung von 15 Freiwilligen–Btl., in die auch die Serb. Staatswache eingegliedert werden soll. Darnach müßten Nedic ein Teil von Syrmien, der Sandzak und das Kosovo–Gebiet zugewiesen werden. Es ist zu erwarten, daß die Deutschen versuchen, mit General Mihajlovic Fühlung aufzunehmen.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Dodatak dnevnom izvještaju obavještajnog odjeljenja 2. oklopne armije za 3. X 1943.}}

Obavještajni organi 2. oklopne armije javljaju i da je 22. oktobra u blizini [[Valjevo|Valjeva]] došlo do sastanka predstavnika gradskih kvislinških vlasti i jednog oficira SDK sa lokalnim četničkim zapovjednikom: 
{{izdvojeni citat|Policijska oblast IV-[[Šabac]] javlja (22.10.43) o pregovorima održanim u selu [[Lelić]] između okružnog načelnika Valjeva i komandanta 1. bataljona SDK sa vođom bandi Simićem [komandant Valjevske brigade JVuO]; Simić, u ime [potpukovnika] Milovanovića nudi: &lt;br /&gt; 1) prekid neprijateljstava, &lt;br /&gt; 2) podršku u borbi protiv komunista uz isporuku oružja, i &lt;br /&gt; 3) oslobađanje talaca. &lt;br /&gt; Također, od strane DM–bandi je garantirano da će [seoske] opštine podmiriti svoje obaveze. Vođa DM–bande Simić objasnio je na sastanku da oni sebe smatraju redovnim jugoslavenskim trupama, jer kralj Petar II nije potpisao kapitulaciju.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=313&amp;broj=312&amp;roll=196 NARA, T313, Roll 196, frame no. 7457040.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Polizei–Gebietskommandantur IV. Sabac &lt;br /&gt; BdS – 19.10.: Kreisvorsteher, Vizebürgermeister und Kdt. des I.Btl. SFK. aus Valjevo trafen sich im Dorf Lelic mit dem Bandenführer Simic, Kdr. der Valjevoer Brig. Bei der Besprechung wurden von Simic im Auftrage von Milovanovic folgende Punkte zur Verhandlung gebracht: &lt;br /&gt; 1.) Aufgabe der gegenseitigen Bekämpfung &lt;br /&gt; 2.) Unterstützung beim Kampf gegen die Komm. und Lieferung von Waffen &lt;br /&gt; 3.) Freilassung der Geiseln. &lt;br /&gt; Von Seiten der DM.–Banden wurde garantiert, daß die Gemeinden ihren Abgabepflichten nachkommen werden. DM–Bandenführer Simic erklärte bei der Besprechung, daß sie sich als reguläre jugosl. Truppen betrachten, da König Peter II. die Kapitulation nicht unterschrieben habe.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Dodatak dnevnom izvještaju obavještajnog odjeljenja za 28. oktobar 1943. godine}}

{{izdvojeni citat|U beogradskim DM–krugovima uskoro se očekuje proglas ili apel generala Nedića, u kojem se obećava amnestija za ilegalne DM–elemente u šumi. To je povezano s činjenicom da je Balkan proglašen sovjetsko-ruskom interesnom sferom.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=313&amp;broj=312&amp;roll=196 NARA, T313, Roll 196, frame no. 7457040.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Besondere Tagesmeldungen BdS.: &lt;br /&gt; In Belgrader DM–Kreisen wird demnächst eine Proklamation bzw. ein Aufruf des Generals Nedic erwartet, worin für die illegalen DM–Elemente im Walde eine Amnestierung in Aussicht gestellt werden soll. Dies wird mit der Tatsache in Zusammenhang gebracht, daß der Balkan zur sowjetrussischen Interessenzone erklärt wurde.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Dodatak dnevnom izvještaju obavještajnog odjeljenja za 28. oktobar 1943. godine}}

Navodi o kontaktima između Ocokoljića i Paranosa nalaze se i u jednom dokumentu četničke provenijencije. Krajem decembra 1943, u vrijeme potpisivanja ugovora o saradnji četnika i Njemaca u Srbiji, Mihailovićev obavještajac u Beogradu advokat Ratomir Pavlović (pseudonim »Vanda«), piše Vrhovnoj komandi Jugoslovenske vojske u otadžbini:
{{izdvojeni citat|Korpus S.D.S. u Beogradu u strogo poverljivoj naredbi saopštava oficirima Nedića i to: da je između Nemaca i Dražinih odreda u okrugu Užičkom, Valjevskom, Kragujevačkom, Šabačkom i Požarevačkom sklopljen sporazum o ne napadanju. Isti važi do 31 - XII - zaključno. Pazarac imao veze sa Paranosom iz opštine jer je isti bio oglašen od Gestapoa da vodi pregovore. Za Kalabića je vodio razgovore neki Kosta Košutić. Tako Gestapo doznaje imena komandanata i njihovu teritoriju.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_3_52.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 16-30. decembra 1943. godine]&lt;/ref&gt;}}

Ratomir (ili Ratimir) Rajko Pavlović radio je za Vrhovnu komandu JVuO pod pseudonimima »Vanda« i »Marga«. Nakon što mu je pošlo za rukom da operativno prodre u redove Specijalne policije Uprave grada Beograda (SP UgB), Pavlović je uspostavio tajni kontakt sa njenim šefom [[Ilijom K. Paranosom]]. U depešama koje je obavještajac Pavlović slao generalu Draži Mihailoviću, Ilija Paranos je označavan pseudonimom »Milka«. Paranos je predstavljao izvor važnih informacija za VK JVuO.&lt;ref&gt;Бранислав Божовић, Специјална полиција у Београду 1941-1944, Завод за уџбенике, Београд, 2014, стр. 314.&lt;/ref&gt;

29. decembra 1943. stiže u Vrhovnu komandu depeša koju je poslao major [[Velimir Piletić]] (pseudonim »Popesku«), komandant Krajinskog korpusa JVuO, u kojoj se, između ostalog, navodi:
{{izdvojeni citat|Srez [[Grocka]] po saznanju nije organizovan i ima partizana. Sada je za načelnika postavljen Sava Ivezić, kapetan i naš čovek. Neka mu se obrati naš organizator i komandant. Ivezić je premešten iz [[Bor]]a, gde je bio načelnik sreza. Popesku.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_3_52.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 16-30. decembra 1943. godine]&lt;/ref&gt;}}

[[Neško Nedić]], načelnik štaba Posavsko-kolubarske grupe korpusa JVuO, pisao je Draži Mihailoviću 31. decembra 1943. sa predlogom za opsežnu akciju protiv partizanskih pripadnika i simpatizera u [[Šumadija|Šumadiji]], uz asistenciju kvislinške policije:
{{izdvojeni citat|Rudnički korpus se može očistiti samo na taj način da mi upadnemo na njega sa jačim snagama, da mobilišemo ceo Rudnički korpus i da počnemo sa istrebljenjem simpatizera, odnosno sa otkrivanjem njihovih naoružanih pristalica i likvidiranjem... Inače, sve akcije čisto vojničke prirode, koje bi se povele, prošle bi bez rezultata kao i do sada. Zato se mora poći policijskim putem, dok im se kanali ne iseku, da se nemaju gde sklanjati, a tada ćemo tražiti glavninu da se obračunamo sa njom... Preduzete su opsežne mere. U naš aparat uključena je i policija da se tako dopunjujemo.&lt;ref&gt;Nikola Milovanović, Kroz tajni arhiv UDB-e, I-II, Beograd, 1986, str. I/152-153.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Milan Radanović, n. d., str. 128.&lt;/ref&gt;}}

Prema jednom njemačkom izvještaju sa kraja 1943. godine „80% Srpske državne straže i veliki broj činovništva potpomaže akciju D. Mihailovića i staće pod zastavu kralja Petra“.&lt;ref&gt;Vojni arhiv, Nedićeva arhiva, 24А–2–3.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Nebojša Stambolija, n. d., str. 313.&lt;/ref&gt;

Takođe, u arhivi opunomoćenog komandanta [[Sigurnosne policije]] ({{jez-nem|Befehlshaber der Sicherheitspolizei — BdS}}) pronađen je dosije generala [[Borivoja Jonića]], komandanta Srpske državne straže od juna 1942. do oktobra 1944. godine, koji je sastavljen od strane njemačkih obavještajaca. Pored ostalog, u dokumentu se za komandanta SDS tvrdi da je pod velikim uticajem i da „većinom radi prema naredbama Draže Mihailovića i malim delom prema diktatu radio stanice London“.&lt;ref&gt;Istorijski arhiv Beograda, fond BDS, Ј–423, Borivoje Jonić.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Nebojša Stambolija, n. d., str. 333—334.&lt;/ref&gt;

Brojni ravnogorski izvori slažu se sa ovom ocjenom. Tako četnički obavještajac kodnog imena »Janko« u jednom nedatiranom izvještaju navodi da „SDS na čelu sa đeneralom Jonićem, pukovnikom [[Branom Živkovićem]] i majorom [[Dačom Stojanovićem]] predstavlja našu organizaciju“. Ovaj obavještajac je tvrdio da ima pouzdane informacije o tome da će [[Srpska garda (Drugi svjetski rat)|Srpska garda]] i straža Uprave grada Beograda, kao sastavni djelovi SDS, u povoljnom trenutku pristupiti Mihailovićevim četnicima.&lt;ref&gt;Vojni arhiv, Četnička arhiva, kutija 121, fascikla 4, dokument 39.&lt;/ref&gt; Takođe, u jednom od izvještaja iz Komande Beograd JVuO od 14. juna 1943. procijenjivano je da je „raspoloženje ljudstva Srpske državne straže“ bilo oko 65% do 70% za ravnogorski pokret Draže Mihailovića.&lt;ref&gt;VA, ČA, k. 117, f. 2, d. 46.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Rade Ristanović, n. d., str. 550—551.&lt;/ref&gt;

Poručnik [[Vjekoslav Farkaš]] (pseudonim »Tip«), oficir Srpske državne straže u Beogradu, istodobno je bio i pripadnik JVuO. Poručnik Farkaš je rukovodio ''Protivkomunističkim odsekom'', formiranim u sklopu četničke obavještajne organizacije „Rodoljub“. Na čelu ove organizacije nalazio se major Jovan Petrović, još jedan član ravnogorskog pokreta u glavnom gradu Srbije koji se isticao dobrim vezama s ljudima iz Specijalne policije UgB. Major Petrović je generala Mihailovića obavijestio o formiranju odseka u izvještaju od 6. juna 1943.&lt;ref&gt;Бранислав Божовић, Специјална полиција у Београду 1941-1944, Завод за уџбенике, Београд, 2014, стр. 315.&lt;/ref&gt; Poručnik Farkaš je bio postavljen i za šefa radio-službe u Beogradu, i to po ličnoj naredbi komandanta Srbije JVuO generala Miroslava Trifunovića.&lt;ref&gt;Rade Ristanović, n. d., str. 506.&lt;/ref&gt;  Pišući u emigraciji o rukovodstvu SDS-a, Vjekoslav Farkaš navodi da je pukovnik Brana Živković bio „Načelnik Prvog odeljenja Srpske državne straže“, a istovremeno i „Komandant dela Jugoslovenske vojske u Otadžbini kamufliranog u vidu Srpske državne straže“, dok je, s druge strane, „Nedićev „đeneral“ Borivoje Jonić bio figura“, budući da „ispred njegovog nosa radilo se sve, a on nije video ni naslućivao ništa“. Znakovita je i Farkaševa generalna ocjena o karakteru SDS. Naime, on smatra da je pripadnicima ravnogorskog pokreta Straža služila kao paravan za legalno djelovanje:
{{izdvojeni citat|Maja meseca 1943, kao i često pre toga, morao sam na put. To nije bio nikakav problem, jer su nam odvratno zelena uniforma Srpske državne straže, razne objave i „naređenja” za „službeni put”, olakšavali kretanje po celoj Srbiji. Okupator nam nije pravio smetnje. Morali smo se čuvati jedino njegovih slugu, Ljotićevaca, koji su znali da će se Srpska državna straža, na jedan mig Dražin, pretvoriti u Jugoslovensku vojsku u Otadžbini, tj. skinuti masku i prikazati se u pravoj boji.&lt;ref&gt;Векослав А. Фаркаш, »Не целивах га у руку«, »Књига о Дражи«, Виндзор, Канада, 1956, стр. 304–305.&lt;/ref&gt;}}

Potvrde da je JVuO od prvog dana u Beogradu imala značajno uporište u strukturama vlasti, tj. da je veliki broj činovnika Uprave grada Beograda i pripadnika SDS pomagao ravnogorskom pokretu, nalaze se i u svjedočenjima funkcionera kvislinškog aparata pred jugoslovenskim vlastima po završetku rata. Prema iskazu [[Nikole Gubareva]], koji se nalazio na čelu III odseka Specijalne policije Uprave grada Beograda, 90% službenika UgB podržavalo je rad četničkog pokreta.&lt;ref&gt;IAB, BIA, F. XII, P. 1, Gubarev Nikola.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Rade Ristanović, n. d., str. 478.&lt;/ref&gt; Iz ugla beogradske policije, kooperaciju sa ravnogorcima najbolje opisuje [[Božidar Bećarević]], šef Antikomunističkog odseka SP UgB: 
{{izdvojeni citat|O zvaničnoj vezi i saradnji Specijalne policije kao celine sa organizacijama DM ne može biti ni govora, jer tako nešto nije postojalo, ali mislim da nije bilo ljudi ili ih je bar bilo malo, koji na ovaj ili onaj način nisu bili povezani sa raznim četničkim organizacijama i rukovodiocima. Mi smo Dražu Mihailovića smatrali za legalnog predstavnika jugoslovenske kraljevske vlade, koja je od saveznika bila međunarodno priznata i prirodno smo nastojali da se što čvršće sa njom povežemo. Ovo smo činili naročito mi iz IV odseka pošto smo se smatrali isključivo borcima protivu komunista, a takav naš rad bio je potpuno u skladu sa vladinom politikom koju je Draža u zemlju sprovodio ne samo po direktivama izbegličke vlade nego i angloameričkih vojnih i političkih predstavnika u njegovim štabovima. Mogu da kažem da su moji agenti i činovnici svuda veoma rado primani od četničkih organizacija i ovima svršavali mnoge poslove, kao što su: lažne isprave, putne objave, prenošenje oružja i municije, prenošenje propagandnog materijala, skrivanje četničkih rukovodilaca po stanovima i tome slično.&lt;ref&gt;IAB, OSB, istražni predmet Božidara Bećarevića, zapisnik o saslušanju od 14. jula 1949, str. 60.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Бранислав Божовић, Специјална полиција у Београду 1941-1944, Завод за уџбенике, Београд, 2014, стр. 595.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Радосав Р. Туцовић - Полицијски репресивни апарат нацистичке Немачке и његови домаћи инструменти: Анализа делатности Драгомира Јовановића и Аугуста Мајснера у окупираној Србији (1941–1944). Докторска дисертација, Филозофски факултет Универзитетa у Београду, 2021, стр. 187-188.&lt;/ref&gt;}}

Na [[Beogradski proces|suđenju Draži Mihailoviću]], upravnik grada Beograda [[Dragomir Jovanović]] je svjedočio da je 1943. stupio u neposredni kontakt sa majorom Aleksandrom Mihajlovićem, koji se nalazio na čelu Mihailovićeve organizacije u Beogradu. Dragi Jovanović tvrdi da se sa majorom Mihajlovićem „od kraja 1943. do konca sastao četiri do pet puta, i to uvek van Beograda“. Na pitanje predsjednika sudskog vijeća da li je sama SDS bila povezana sa majorom Mihajlovićem, Jovanović daje potvrdan odgovor:
{{izdvojeni citat|Pretsednik: Pa je li Saša Mihailović, odnosno beogradska organizacija kojoj je na čelu Saša Mihailović, stupala u taj lični odnos sa SDS?

Optuženi: Praktično SDS i Uprava grada Beograda je celo vreme vaspitana sa moje strane tako da u danom momentu može da posluži, kako sam ja pretpostavljao, nacionalnoj stvari i zbog toga nisam sprečavao tu vezu i znao sam da je uspostavljena ta veza preko tadašnjeg pukovnika Radulovića.

Pretsednik: A je li sama straža bila povezana sa Sašom Mihailovićem?

Optuženi: Bila je straža i kao organizacija i pojedinačno.

Pretsednik: Da li je to trebalo da bude vojska kojom je određenog momenta trebalo da raspolaže Saša Mihailović?

Optuženi: To je bila policija sa kojom je Saša Mihailović u danom momentu oslobođenja mogao da raspolaže po mojoj zamisli i po njegovoj.&lt;ref name=&quot;Jovanović Dragomir-Dragi&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.znaci.org/00001/60_2_1.pdf |title=Miodrag Zečević: DOKUMENTA SA SUĐENjA DRAŽI MIHAILOVIĆU, Beograd 2001: Saslušanje optuženih |format=PDF |date= |accessdate=2014-03-16 |archive-date=2023-07-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230717115813/https://znaci.org/00001/60_2_1.pdf }}&lt;/ref&gt;|[[Dragomir Dragi Jovanović]], upravnik grada Beograda}}

[[Radomir Milinković—Džek]], pešadijski kapetan, koji je rukovodio obaveštajnom službom komande Beograda Draže Mihailovića, otkriven je i uhapšen 1942. godine od strane Specijalne policije. Po zahtevu rukovodstva ravnogorskog pokreta, Dragomir Jovanović je oslobodio Milinkovića iz zatvora. Kasnije je Milinković, pošto je došlo do otvorene saradnje ravnogorskog pokreta i Nedićevih vladinih institucija, dobio legalnu kancelariju na prvom spratu zgrade Beogradske opštine.&lt;ref&gt;[https://www.pisi.co.rs/content/logor-banjica-1941-1944-ii/ Sima Begović, Logor Banjica 1941-1944, knjiga II], Institut za savremenu istoriju, Beograd, 1989, str. 14.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Istorijski arhiv Beograda, fond monografije o Beogradu, inv. br. 8, I, str. 123—125; istražni predmet Dragomira Jovanovića.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Бранислав Божовић, н. д., стр. 337.&lt;/ref&gt; Nakon okončanja rata, o radu obavještajne službe Komande Beograda na otkrivanju pristalica i saradnika NOP-a, Milinković je pred istražnim organima dao izjavu koja se u velikoj mjeri podudara sa svjedočenjima pripadnika bezbjednosno-policijskih struktura kvislinške uprave:
{{izdvojeni citat|Glavnu službu obaveštenja po liniji komunizma vršila je ustvari Specijalna policija, tj. IV otsek njen, na čelu sa Paranosom, Bećarevićem i Grujičićem. Poslove u Beogradu svršavala je izgleda sama i samo o tome izveštavala bilo Vrhovnu komandu preko specijalnog delegata ili preko beogradske grupe korpusa preko nekoga od svojih ljudi... Za one slučajeve koji su bili izvan domašaja beogradske policije dostavljali su se izveštaji VK (Vrhovnoj komandi JVuO — nap.) preko Dražinog ličnog obaveštajnog organa u Beogradu Rajka Pavlovića... Svi beogradski korpusi imali su u svome sastavu i ponekog agenta Specijalne policije, koji su dostavljali njima sitnije i manje važne izveštaje, a ponekad, kada je bilo, i krupnijih. Specijalnih organa izvan sastava Specijalne policije za rad po liniji komunizma smatram da nije bilo, a po mome mišljenju nije ni trebalo jer je Specijalna policija bila toliko revnosna, da nije za ostale ostajalo ništa da rade... Spiritus rektor borbe protiv komunizma bila je, dakle, Specijalna policija sa svojim stručnim aparatom – IV odseka, a nosilac glavne borbe i dostavljač za račun prvenstveno VK bio je Rajko Pavlović.&lt;ref&gt;Izjava Radomira Milinkovića »Džeka« pred istražnim organima 1945. (M—572).&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ReferenceF&quot;&gt;[https://znaci.org/00001/11_55.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje »OBAVEŠTAJNI CENTAR ŠTABA BR. 2«]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Бранислав Божовић, н. д., стр. 314.&lt;/ref&gt;}}

I [[Hermann Neubacher]], specijalni izaslanik njemačkog Ministarstva vanjskih poslova, svjedoči o privrženosti većeg dijela kolaboracionističke uprave pokretu Draže Mihailovića. Po [[Adolf Hitler|Hitlerovom]] naređenju, Hermann Neubacher je oktobra 1943. godine poslan u Beograd sa ciljem objedinjavanja svih antikomunističkih i [[Nacionalizam|nacionalističkih]] snaga, odnosno približavanja generalâ Mihailovića i Nedića. U svojim memoarima, pored ostalog, Neubacher zapisuje:
{{izdvojeni citat|U Beogradu, međutim, sve državne institucije su bile pune Dražinih pristalica, pa je tako i vođa četnika veoma dobro znao šta se tamo događa. Tako je Mihailović odmah bio obavešten o mojim nastojanjima da se promeni politika prema Srbiji i o mojoj borbi protiv streljanja talaca. Zbog toga je on, logično, morao da vidi u meni čoveka sa kojim može da vodi koristan razgovor. U njegovom taboru ja sam odmah dobio dobru ocenu.&lt;ref&gt;[http://www.znaci.org/00001/172_7.pdf Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221015170611/https://znaci.org/00001/172_7.pdf |date=2022-10-15 }}, str. 161.&lt;/ref&gt;}}

Veleposlanik Neubacher je predložio i stvaranje ''Velikosrpske federacije'', koju bi činile [[Srbija]], [[Crna Gora]] i [[Sandžak]], na čijem čelu bi bio general Nedić, ali će, nakon sastanka sa [[Adolf Hitler|Hitler]]om i [[Joachim von Ribbentrop|Ribbentrop]]om u decembru 1943, ovaj prijedlog biti odbačen.&lt;ref&gt;Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN - Službeni list SCG, Beograd, 2005, str. 154-155.&lt;/ref&gt;

Četničko vođstvo u Crnoj Gori bilo je posebno zainteresovano za stvaranje „federacije“. U tome je pružilo podršku [[Narodnoj upravi]] (političko tijelo stvoreno od strane Nijemaca u jesen 1943. u koje su ušle brojne [[Velika Srbija|iredentističke]] pristalice, kao i članovi [[Crnogorska federalistička stranka|CFS]]; jedna vrsta kvislinške vlade u Crnoj Gori) i prihvatilo saradnju sa njom. U [[Podgorica|Podgorici]] je 30. i 31. decembra 1943, zajedno sa predsjednikom Narodne uprave [[Ljubom Vuksanovićem]], major [[Đorđije Lašić]] organizovao konferenciju kontrarevolucionarnih snaga kojoj je prisustvovalo oko 500 četničkih oficira koji su svi već bili pristupili saradnji s njemačkim okupatorom. Na konferenciji je, uz Vuksanovića, učestvovao i jedan broj članova Narodne uprave. Tom prilikom, usvojena je rezolucija kojom se zahtijevalo:
{{izdvojeni citat|Da se svi članovi Narodne uprave odreknu svake partijsko-političke aktivnosti do potpunog uništenja komunizma, do svršetka rata... Da se u cilju efikasne borbe protiv komunizma stvori jedan jedinstveni antikomunistički srpski front s jedinstvenom komandom nad svim srpskim oružanim odredima, te u tom cilju, želimo, da general Nedić kao najstariji i kao najuvaženiji srpski oficir proširi svoju vlast i nad Crnom Gorom, jer je cio narod ovog kraja svestan svoje nemogućnosti da se sam pomaže i od komunizma brani. On očekuje spas od ovog jedinstva i od vojničkog starešine kakav je general Nedić.&lt;ref&gt;AII—T, X 1v—60 (44), Pismo majora Blaža Gojnića potpukovniku Petru Baćoviću iz januara 1944.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Dr Radoje Pajović, Kontrarevolucija u Crnoj Gori: Četnički i federalistički pokret 1941-1945, Istorijski institut SR Crne Gore u Titogradu, Obod, Cetinje, 1977, str. 455-456.&lt;/ref&gt;}}

[[Brigadir]] [[Krsto Zrnov Popović]], vođ [[Crnogorski komiti|Božićnog ustanka]] i komandant kvislinške [[Lovćenska brigada|Lovćenske brigade]], ostavio je, u zabilješkama koje je vodio za period od jula 1943. do marta 1944. godine, zapis o formiranju Narodne uprave na [[Cetinje|Cetinju]]. Popović piše o nemogućnosti da se trojica predstavnika Crnogorske (federalističke) stranke (kojoj je i sâm pripadao tokom [[1930-e|tridesetih]] godina, po povratku iz emigracije), budući u manjini, novembra 1943. nametnu kao vođstvo u Upravi:
{{izdvojeni citat|Naši su u Upravi sve ispustili, predsjedništvo, pa čak i vojsku. Mobilišu se četnici i u policiji i u žandarmeriji, rovare, rade na sve strane. Stvaraju zavjere, špijavaju, zatvaraju federaliste koga god mogu i hoće. Šajkače svuda i znakovi prave Srbije. Stižu agenti iz Srbije, rodom Crnogorci. Govori se da Nedić šalje pare, razumije se vojnim putem, preko povjerenika. Pjevaju se pjesme [[Petar I Karađorđević|Petru I]] i Srbiji. Stanje sve nesnosnije...&lt;ref&gt;Вељко Сјеклоћа, ''Крсто Поповић у историјској грађи и литератури''. Друго допуњено издање (Едиција „Свједочанства“), Издавачко предузеће „Обод“, Цетиње, 2001, стр. 253.&lt;/ref&gt;}} 

U depeši koju je 21. decembra 1943. godine poslao Vrhovnoj komandi JVuO, major Đorđije Lašić (pseudonim »Kocev«) pozvao je generala Dražu Mihailovića na „izmirenje“ sa generalom Nedićem, s obzirom da je „danas najpotrebnije jedinstvo i sloga“:
{{izdvojeni citat|Moja je dužnost da Vam predočim, apelujem da se ovo izgladi u interesu spasavanja ostataka Srpskoga naroda, jer je danas najpotrebnije jedinstvo i sloga. Za neuspeh snosićemo svi odgovornost... Ako ovo ne uradimo uspeha nema. Sve političke struje odbaciti radi jedinstva. Ako ne može mirno upotrebiti silu. Odbaciti sve što nije borbeno. [...] Za Vaše izmirenje sa Nedićem pozdravio bi ceo Srpski narod jednodušno, jer samo u tome vidi jedini spas. Lašić.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_3_52.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 16-30. decembra 1943. godine]&lt;/ref&gt;}}

Prethodno, iz obavještajnog odjeljenja [[2. oklopna armija (Wehrmacht)|2. oklopne armije]] javljeno je početkom decembra da je general Mihailović zatražio od majora Lašića, koji je uz Pavla Đurišića bio jedan od glavnih četničkih komandanta u [[Drugi svjetski rat u Crnoj Gori|okupiranoj Crnoj Gori]], da se poveže sa srpskom kvislinškom vladom i generalom Milanom Nedićem:
{{izdvojeni citat|Čovjek za vezu javlja 1. decembra: Draža Mihailović se trenutno nalazi u Sandžaku i dao je nalog majoru Lašiću da preko političke osobe ponudi Nediću svoju saradnju i time potvrdi svoje odvajanje od Londona. Lašić je želio posjetiti generala Keipera i ovo mu staviti do znanja. Lašić je zatražio od Arsa Petrovića da pripremi akciju i otputuje za Beograd.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=140&amp;rec=313&amp;roll=196 NARA, T313, Roll 196, frame no. 7456868.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;7.12. meldet A.T. 174 : V–Mann meldet 1.12. : DM befindet sich z.Zt. in Sandzak und hat Mjr. Lasic den Auftrag gegeben, durch eine politische Person seine Mitarbeit Nedic anzubieten, womit er seine Trennung von London bestätigt. Lasic wollte General Keiper besuchen und ihm das zur Kenntnis bringen. Lasic hat Arso Petrovic ersucht, die Aktion vorzubereiten und nach Belgrad zu reisen.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Dodatak dnevnom izvještaju obavještajnog odjeljenja za 9. decembar 1943.}}

U istom izvještaju je proslijeđena i poruka iz [[V SS brdskog korpusa]] od 8. decembra 1943, kojom obavještavaju svoje nadređene o namjeri slanja delegacije generalu Nediću i specijalnom izaslaniku Neubacheru od strane kapetana [[Milorad M. Popović|Milorada Popovića]], komandanta Nevesinjskog korpusa JVuO:
{{izdvojeni citat|5.SS brd. kor. za PzAOK 2 (8.12.43): Četnički kapetan Popović javlja da je srpsko nacionalno stanovništvo istočne Hercegovine potpuno opljačkano i da mu prijeti glad. Ovi nepodnošljivi uslovi ozbiljno ugrožavaju postojanje ovog sloja. Srbi iz istočne Hercegovine žele da pošalju deputaciju ambasadoru Neubacheru i generalu Nediću u Beograd i pitaju se da li i na koji način to može biti.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=139&amp;rec=313&amp;roll=196 NARA, T313, Roll 196, frame no. 7456867.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;8.12. V.SS.Geb.A.K. meldet : Cetnik–Hauptmann Popovic meldet, dass serbisch national gesinnte Bevölkerung der Ost–Herzegovina vollkommen ausgeplündert und vom Hunger bedroht ist. Durch diese untragbaren Zustände ist die Existenz dieser Schicht ärgstens bedroht. Die Serben der Ost–Herzegovina wollen Deputation zu Gesandten Neubacher und General Nedic nach Belgrad senden und fragen an, ob und auf welchem Wege dieses geschehen kann.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Dodatak dnevnom izvještaju obavještajnog odjeljenja za 9. decembar 1943.}}

Kada je riječ o [[Istočna Hercegovina|istočnoj Hercegovini]], već u jednom njemačkom izvještaju iz prve polovine oktobra 1943. data je detaljna analiza okolnosti u kojima živi poglavito srpsko stanovništvo u ovoj oblasti. Nakon [[Kapitulacija Italije|kapitulacije Italije]] i zauzimanja njihove bivše okupacione zone od strane njemačkih trupâ, obavještajni oficiri [[7. SS dobrovoljačka gorska divizija Prinz Eugen|7. SS dobrovoljačke brdske divizije Prinz Eugen]] zapažaju da je raspoloženje hercegovačkih Srba (čiji se „najveći broj muških predstavnika i danas nalazi u četničkim redovima“) prevashodno uslovljeno zasićenošću ratom, tj. vojnim i političkim problemima. Ipak, kako navode njemački obavještajci, četničkom je vođstvu »borba protiv bandi« i dalje predstavljala osnovnu preokupaciju:
{{izdvojeni citat|Kako ne bi zaostajalo za bandama, vođstvo hercegovačkih četnika je izgleda bilo odlučno paktirati sa svakim od koga se može nadati da će im pružiti olakšanje u borbi protiv komunizma. Ovo olakšanje se prvenstveno očekuje od njemačkog Wehrmachta. Viši četnički rukovoditelji su iznova tražili kontakt s divizijom i molili za podršku u borbi protiv bandi. Sam [[Dobroslav Jevđević|Jevđević]] je želio priznati [[Nezavisna Država Hrvatska|hrvatsku državu]] ako bi time mogao doći do bilo kakvog dogovora s njemačkim Wehrmachtom u pogledu borbe protiv komunizma. Vrijedi napomenuti i da se veliki dio hercegovačkih četnika, uključujući i starješine, zakleo na vjernost generalu Nediću i da je težio pripajanju Srbiji. Putovanje srpskog premijera u [[Adolf Hitler|Führer]]ov glavni štab pratila je ova grupa s velikim zanimanjem.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1332&amp;rec=314&amp;roll=554 NARA, T314, Roll 554, frame no. 001326.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Die serbische Bevölkerung der Ost–Herzegowina, deren männliche Vertreter auch heute noch zum grössten Teil in den Reihen der Cetniks zu finden sind, ist zum grössten Teil kriegsmüde und nimmt allen politischen und militärischen Ereignissen gegenüber eine abwertende Haltung ein. Die Banden werden z.Zt. noch immer als Feind Nr. 1 angesehen, insbesondere von der Führung, die in der Bekämpfung der Banden in Hinblick auf eine allierte Landung und der Möglichkeit einer Entstehung des früheren Jugoslawiens in erster Linie eine innenpolitische Notwendigkeit sieht. Um gegenüber den Banden nicht ins Hintertreffen zu geraten, scheint die Führung der herzegowinischen Cetniks entschlossen zu sein, mit jedem zu paktieren, von dem sie sich eine Entlastung in Kampf gegen den Kommunismus erhoffen kann. In erster Linie wird diese Entlastung seitens der deutschen Wehrmacht erwartet. Höhere Cetnik–Führer haben wiederholt Verbindung zur Division gesucht und um Unterstützung in Kampf gegen die Banden gebeten. Jevdjević wollte selbst den kroatischen Staat anerkennen, wenn er dadurch zu irgendeiner Abmachung mit der deutschen Wehrmacht bezüglich des Kampfen gegen des Kommunismus kommen könnte. Bemerkenswert ist die Tatsache, dass ein grosser Teil der herzegowinischen Cetniks, darunter sich höhere Führer, sich zu General Nedić bekennt und einen Anschluss an Serbien erstrebt. Die Reise des serbischen Ministerpräsidenten ins Führerhauptquartier wurde seitens dieser Gruppe mit grossen Interesse verfolgt.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Procjena situacije štaba 7. SS divizije Prinz Eugen za mjesec septembar 1943. godine}}

Iz izvještaja [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|15. brdskog armijskog korpusa]], koji obuhvata period od 1. decembra 1943. do 10. januara 1944. godine, može se zaključiti i da vojvoda [[Uroš Drenović]], četnički zapovjednik u [[Bosanska Krajina|Bosanskoj Krajini]], održava vezu sa generalom Milanom Nedićem:
{{izdvojeni citat|Drenović, vođa četnika jz. od Banje Luke, namjeravao je otići za Srbiju. Kao razlog, naveo je iznova oživljeni ustaški teror, i njegovo toleriranje od strane njemačkih vlasti. Plan je do sada ostao neizvršen. Veze s Nedićem i Mihajlovićem mogu se smatrati sigurnima. Borbena vrijednost četnika pri komunističkom [[Prva banjalučka operacija|napadu na Banju Luku]] se pokazala kao mala. Uz samo jedan izuzetak, postigli su dobre rezultate u izviđanju.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1088&amp;rec=314&amp;roll=563 NARA, T314, Roll 563, frame no. 001079.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Drenovic, der Führer der Cetniks SW Banja Luka, beabsichtigte nach Serbien zu gehen. Als Grund gab er den neu auflebenden Ustaschaterror und seine Duldung durch dtsch. Stellen an. Der Plan blieb bisher unausgeführt. Verbindungen mit Nedic und Mihajlovic dürfen als sicher gelten. Der Kampfwert der Cetniks beim komm. Angriff auf Banja Luka war gering. Sie leisteten mit einer Ausnahme allein gute Dienste bei der Aufklärung.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Izvještaj Obavještajnog odjeljenja 15. brdskog korpusa za period od 1. decembra 1943. do 10. januara 1944 (12. I 1944.).}}

Takođe, 26. decembra 1943. vojvoda Drenović se sastao sa poručnikom Kirchnerom iz Wehrmachtove [[Brandenburger|divizije Brandenburg]]. Tom prilikom, pominjala se mogućnost odlaska komandanata bosanskih četnika za Srbiju i stavljanja na raspolaganje Milanu Nediću:
{{izdvojeni citat|Drenović moli za dozvolu da evakuiše familiju u Beograd, pod njemačku zaštitu; [[Vukašin Marčetić|Marčetić]] također moli za propusnicu za put u Srbiju, gdje se želi staviti na raspolaganje Nediću. U razgovoru se pomenula mogućnost stvaranja Srpske legije pod njemačkom komandom; četnici su ovu mogućnost oduševljeno pozdravili. Također su izrazili spremnost da se, poslije uništenja komunizma u Bosni, bore u Rusiji; jedini uslov je da ova jedinica bude sastavljena isključivo od Srba.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=233&amp;rec=314&amp;roll=566 NARA, T314, Roll 566, frame no. 000229.]&lt;/ref&gt;|Izvještaj sa sastanka poručnika Kirchnera i Uroša Drenovića u Karanovcu na dan 26. decembra 1943 (27. decembar 1943.).}}

[[Boško N. Kostić]], lični sekretar [[Dimitrije Ljotić|Dimitrija Ljotića]], bilježi u svojoj memoarskoj knjizi ''Za istoriju naših dana'', izdatoj 1949. godine u [[Lille]]u, kako su tokom 1943. i 1944. godine intenzivirani kontakti između zvaničnika kvislinških vlasti u Srbiji i pripadnika četničkog pokreta s teritorije marionetske [[Nezavisna Država Hrvatska|Nezavisne Države Hrvatske]]. Prema Kostićevim navodima, tada je pri štabu Srpskog dobrovoljačkog korpusa uspostavljen bio i ''Spoljni otsek'', koji je imao za cilj da pomaže četničkim jedinicama van teritorije okupirane Srbije: 
{{izdvojeni citat|U toku 1943. i 1944. naročito su žive veze Beograda i četnika iz Bosne, Hercegovine, Dalmacije, Like i drugih krajeva. Redovno dolaze i kuriri i odmah stupaju u vezu sa đeneralom Nedićem i D. Ljotićem, ostaju izvesno vreme u Beogradu i vraćaju se potom u svoje krajeve, svojim jedinicama... Štab Srpskog Dobrovoljačkog Korpusa bio je postao prihvatilište četnika i iz drugih naših krajeva, iz Like, Dalmacije, Bosne, Sandžaka... U štabu je bio osnovan takozvani Spoljni otsek kome je bio zadatak da prihvata, zbrinjava i pomaže četnike za vreme njihova boravka u Beogradu i da ih svojim kanalima prebacuje, posle svršena posla, na njihovu teritoriju. Spoljni otsek je dobijao od Srpske vlade novčana sretstva i slao ih u pojedine naše krajeve, nabavljao je, u granicama svojih mogućnosti, i oružje za četnike izvan okupiranog područja Srbije... Cilj je bio, da se ojačava i produbljuje ideja o potrebi jedinstvene nacionalne borbe na celom području srpskog naroda. Četnici, van okupiranog područja Srbije — tamo gde su se nalazili izmedju dva žrvnja, ustaškog i komunističkog, — vapili su za takvom borbom. I svi odreda osudjivali su svaku isključivost i netrpeljivost. Za njih su djeneral Draža Mihajlović, djeneral Milan Nedić i Dimitrije Ljotić vršili isti veliki narodni posao i stoga su smatrali kao nešto sasvim prirodno da posete i Nedića i Ljotića u Beogradu kad su posetili djenerala Dražu Mihajlovića na Ravnoj Gori ili na nekom drugom mestu u srpskim planinama.&lt;ref&gt;Boško N. Kostić, Za istoriju naših dana - Odlomci iz zapisa za vreme okupacije, Lil (Francuska), 1949, str. 139–142.&lt;/ref&gt;}}

== Saradnja sa Nedićevom vladom 1944. ==
{{main|Bitka za Srbiju 1944.|Sporazum Nedića i Mihailovića 1944.}}

{{izdvojeni citat|Da ojačamo položaj Nedića, bilo je u planu da Crnu Goru priključimo Srbiji. Crna Gora, koja je na početku i bila četničko leglo, izgledala je kao najpogodnije tlo odakle bi moglo da započne sakupljanje antikomunističkih snaga.

Na zahtev Nojbahera, mi smo oslobodili jednog od četničkih vođa iz Crne Gore i ponudili smo mu da organizuje antikomunističke snage u njegovom kraju. On je za protivuslugu zamolio da Nemci puste iz zatvora 2.000 njegovih četnika. Nemačka komanda za Jugoistok podržala je 6. januara 1944. taj predlog i, uz saglasnost Hermana Nojbahera, odobrila, da se prvo oslobode 500 pristalica Pavla Đurišića. Hitler je, međutim, 10. januara 1944. odbacio taj plan.

Krajem januara 1944, međutim, pokret Draže Mihailovića opet je krenuo drugim smerom. 26. januara 1944. održan je na Ravnoj gori [[Kongres u selu Ba|četnički kongres]], na kome je Mihailović prisutne delegate pozvao na borbu protiv okupatora. Ono što nam je posebno izgledalo opasno, da je sve češće dolazilo do saradnje između legalnih srpskih snaga Nedića i četnika, koji su ponovo ojačali. Time je kod Nemaca ugled Nedića pao.&lt;ref name=&quot;Živković&quot;/&gt;|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta (Srbija i Mihailović zimi 1943/44.)}}

{{izdvojeni citat|Nasuprot našem nacionalnom frontu postoji samo jedan – drugi front a to je komunistički. '''Sve naše oružane snage sa nacionalnim četnicima moraju se ujediniti'''... Sutra mora doći ne do podvojenih formacija, nego do jedne Srpske vojske koja će biti u jednoj ruci i raditi za spas Srpstva... I do sada među nama nacionalistima postojao je prećutan sporazum, a sada mora doći do formalnog sporazuma, jer smo mi svi sinovi jedne zemlje. Gde još postoje neke oštrice izglađujte ih. Ako ne budemo danas, a naročito sutra, jedna duša i jedno telo znajte, mi ćemo propasti.&lt;ref&gt;Nebojša Stambolija, Srpska državna straža 1942-1944. Doktorska disertacija, Filozofski fakultet Univerziteta u Beogradu, 2019, str. 238–239.&lt;/ref&gt;|General [[Milan Nedić]], o potrebi stvaranja „jedinstvenog nacionalnog fronta svih nacionalnih snaga u borbi protiv komunista“, jul–avgust 1944.}}

{{izdvojeni citat|Političku slogu Nedić-Draža Mihajlović treba posmatrati kao činjenicu.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ZABELEŠKA OBAVEŠTAJNOG ODELJENJA KOMANDE JUGOISTOKA OD 18. AVGUSTA 1944. POVODOM PONUDE DRAŽE MIHAILOVIĆA ZA SARADNJU U BORBI PROTIV JEDINICA NOVJ |url=http://www.znaci.org/00001/4_14_4_229.htm |access-date=2022-08-09 |archive-date=2022-10-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221015183044/https://znaci.org/00001/4_14_4_229.htm }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=576&amp;rec=311&amp;roll=192 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000571.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Politische Einigung Nedic/D.M. ist als Faktum zu betrachten.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Zabeleška obaveštajnog odeljenja komandanta Jugoistoka od 18. avgusta 1944. povodom ponude Draže Mihailovića za saradnju u borbi protiv NOVJ}}

Prvog dana 1944. godine, Okružno načelstvo u [[Užice|Užicu]] obavijestilo je svoje nadležne u Beogradu da se u tom kraju obje strane, tj. četnici i njemačka okupaciona sila, pridržavaju [[Ugovori o saradnji četnika i Wehrmachta|ugovora potpisanih krajem 1943]]: 
{{izdvojeni citat|Pripadnici D.M. pokreta, koji su organizovani u borbi protiv partizana, održavaju i nadalje kontakt sa nemačkim trupama i vojnim vlastima, neposredno i preko komandanata SDS-a u Užicu.&lt;ref&gt;AVII, Nedićeva arhiva, 25-1-18.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.znaci.org/00001/172_1.pdf Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221015170611/https://znaci.org/00001/172_1.pdf |date=2022-10-15 }}, str. 18.&lt;/ref&gt;}}

O prvim pozitivnim efektima potpisivanja četničko-njemačkih sporazuma po organizaciju JVuO na [[Kosovo|Kosovu]], major [[Radoslav Đurić]] (pseudonim »He-He«) javlja [[Dragoljub Mihailović|Draži Mihailoviću]] u depeši od 9. januara 1944:
{{izdvojeni citat|U [[Kosovska Mitrovica|Mitrovici]] je oslobođeno 60 naših političkih krivaca. Građanstvo je klicalo doslovno pred Nemcima. Živeo Draža Mihailović, živeo Nedić. Nemci su uhvatili neke vojnike [[Radomir Cvetić|Cvetića]] i [[Dragutin Keserović|Keserovića]] sa oružjem i odmah ih pustili. Nedić izdao naredbu da se naši ljudi slobodno mogu njemu javiti bez ikakve odgovornosti. Iz drugog kosovskog korpusa pobeglo je 5 naših vojnika Nediću.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_58.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 14. januara 1944. godine]&lt;/ref&gt;}}

O javnom ispoljavanju podrške pučanstva četničkom pokretu u nazočnosti okupatora, Vrhovna komanda Jugoslovenske vojske u otadžbini bila je obaviještena i 26. januara od strane »Saše«, tj. majora [[Aleksandra Mihajlovića]], komandanta Beograda JVuO, koji navodi da se slična manifestacija održala u [[Istočna Srbija|istočnoj Srbiji]]:
{{izdvojeni citat|U [[Zaječar]]u održan jedan veliki zbor 22 ov. m. u prisustvu Nemaca. Rečeno je da ima tri vlade koje se bore za spas srpskog naroda i to: vlada u [[Kairo|Kairu]], sa [[Petar II Karađorđević|Kraljem Petrom]], đenerala Nedića i Draže Mihailovića. Kad je narod čuo u najvećem oduševljenju pozdraviše Dražu Mihailovića i to u prisustvu Nemaca, koji su izjavili da će skoro napustiti Srbiju. Čika Uroš.&lt;ref name=&quot;ReferenceG&quot;&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_3_67.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 15. do 31. januara 1944. godine]&lt;/ref&gt;}}

U depešama poslatim 14. i 16. januara 1944. kapetan [[Nikola Kalabić]] (pseudonimi »Ras-Rasa« i »Švarc«) informiše generala Mihailovića o žestokim [[Bitka za Ivanjicu januara 1944.|borbama za Ivanjicu]] koje se vode protiv [[2. proleterska divizija NOVJ|2. proleterske]] i [[5. krajiška divizija NOVJ|5. krajiške divizije NOVJ]]. Kalabić piše da se snage JVuO bore rame uz rame sa okupatorima i kvislinzima:
{{izdvojeni citat|(14. I) 2700 Bugara otišlo na položaj prema partizanima. Sada se na položaju nalaze snage četničke i poljske straže. &lt;br /&gt; (14. I) U borbi kod Ivanjice poginula 55 partizana, 40 zarobljeno, a mnoge su sami poneli i sakrili. Poljske straže poginulo 20, Bugara 9, a jedan nemački oficir ranjen na pet mesta. Ivanjica je stradala od artiljerije i građanstvo je prilično stradalo. Komunisti oterali i pobili 5 Nemaca iz feldžandarmerije. Pored toga oterali jednog pomorskog kapetana, apotekara i nešto poljske straže. &lt;br /&gt; (16. I) Na Javoru kod Kušića i Katića još se vodi borba između komunista s jedne i četnika, poljske straže, Nemaca i Bugara s druge strane. Komunista ima oko 3500. Opkoljeni su i sada bi trebalo dotući ih.&lt;ref name=&quot;ReferenceG&quot;&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_3_67.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 15. do 31. januara 1944. godine]&lt;/ref&gt;|Kapetan [[Nikola Kalabić]], komandant [[Korpusa Gorske garde JVuO]]}}

Inspektor četničkih trupa pukovnik [[Jevrem Simić]] (pseudonimi »Stipe« i »Drška«) obavještava Vrhovnu komandu JVuO 17. januara te godine da se povezao sa funkcionerima Nedićeve [[Nacionalne službe rada za obnovu Srbije]]. Pukovniku Simiću su se pridružili i delegat JVuO u [[Istočna Srbija|istočnoj Srbiji]] i jedan od Mihailovićevih najbližih saradnika od početka rata potpukovnik [[Dragoslav Pavlović]], kao i major [[Aleksandar Mihajlović]], komandant Beograda JVuO:
{{izdvojeni citat|Inženjer major Simić iz nacionalne službe u Beogradu do danas meni nepoznat, tražeći vezu sa Pavlovićem došao meni i javio: sa Pavlovićem imao sastanak 20. novembra u Sibnici na Homolju i ovaj ga angažovao za pregovore sa Nedićem rekavši: Ovo što Vam govorim, govorim Vam kao da govori Draža. Ukratko zadatak mu je da u tvoje ime pregovara sa Nedićem, da Nedić daje novac za nas. Da može javno da te grdi, da on čuva Beograd, a Draža zemlju i još slično. Simić je imao više sastanaka sa Nedićem, donosi izveštaj i želi da po razgovoru sa Pavlovićem ide k tebi. Ja sam mu rekao da čeka dok preko tebe ne dobijem odgovor Pavlovića. Sumnjam da si ti Pavloviću dao ovaj zadatak, jer da treba sa Nedićem pregovarati, dao bi meni, pošto sam bliži. Pavlović mu je dao naziv šifre i naredio da se preko Saše javlja i traži vezu. Odgovori da znam šta Simiću da kažem. Mnogo priča o neredu kod naših u Beogradu. Veli, ranije je sarađivao sa [vojvodom] Tribrođaninom iz Homolja.&lt;ref name=&quot;ReferenceG&quot;&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_3_67.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 15. do 31. januara 1944. godine]&lt;/ref&gt;}}

13. januara 1944, pukovnik Simić javlja generalu Draži Mihailoviću da se jedinice JVuO i SDS zajedno bore protiv NOVJ i u rejonu [[Aranđelovac|Aranđelovca]] i [[Lazarevac|Lazarevca]]: 
{{izdvojeni citat|U [[Velika Ivanča|Velikoj Ivanči]] grupa crvenih oko 300 opkoljena od Rasovih [Kalabićevih — prim.] trupa i straže. Borba se čuje i oko Aranđelovca. Rezultat još ne znam. Telefonom javljeno: Oko [[Arilje|Arilja]] i Ivanjice ogorčene borbe, učestvuju i švapski tenkovi. Ovi i našima dali municiju za borbu. Avijacija greškom pobila dosta Bugara i komandanta u Lisanskoj klisuri, ubili 150 partizana. Tvoj Drška.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_58.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 14. januara 1944. godine]&lt;/ref&gt;}}

U trenutku kada još nije bio poznat ishod [[Hermann Neubacher|Nojbaherove]] inicijative o formiranju ''Velikosrpske federacije'', četničko vođstvo računa na ovu mogućnost i pokušava profitirati iz te političke kombinacije. 22. januara 1944, potpukovnik [[Petar Baćović]] (pseudonim »Nav-Nav«) obavještava&lt;ref name=&quot;ReferenceG&quot;&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_3_67.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 15. do 31. januara 1944. godine]&lt;/ref&gt; generala Mihailovića o povezivanju četnika u [[Crna Gora|Crnoj Gori]] i [[Sandžak]]u sa sljedbom [[Dimitrije Ljotić|Dimitrija Ljotića]]:
{{izdvojeni citat|Dolaskom Srbijanske vojske u Crnu Goru, jedinstvo Srpstva dolazi sve više do izražaja. Svuda se manifestuje nerazdvojenost Srbije i Crne Gore. To znatno pojačava duh za borbu protiv komunista. Dolaskom Ljotićevih »Belih Orlova« oseća se živa akcija među Ljotićevcima u Crnoj Gori i ima izgleda, da će naročito po varošima uskoro postati opasnost za nas u toliko više, što okupljaju oko sebe sve one ličnosti, koje su kompromitovane svojim vezama sa okupatorima, Italijanima i Nemcima. Oni otvoreno prete da će okupatoru prestaviti svakoga onog, koji ne bude sa njima. Svi vojni komandanti primili su saradnju sa Nemcima u borbi protivu komunista i potpisali poznatu obavezu... Da li da naši ljudi stupaju u [kvislinšku] žandarmeriju ili ne?}}

Četnički komandant piše 24. januara 1944. vojvodi [[Momčilo Đujić|Momčilu Đujiću]]: „Izgleda da će Sandžak i Crna Gora biti priključeni Srbiji“. Istog dana, depešom je poslat i njegov odgovor potpukovniku Petru Baćoviću:
{{izdvojeni citat|Da li su već stigli u Crnu Goru neki Nedićevi ili Ljotićevi odredi i kuda. Neće oni prestavljati veliku opasnost za nas. Jedinstvo srpstva treba i sa naše strane što više da se ističe i nerazdvojivost Crne Gore i Srbije. Borbu protiv komunista moramo voditi svim srestvima... Sa Ljotićevcima treba taktizirati, ali mi ne možemo ići njihovim putem... Svi komandanti, sa malim izuzetkom, sigurni su ljudi. Ako se na drugi način ne može doći do oružja izvesni delovi mogu stupiti u žandarmeriju, stim da polože zakletvu i pobegnu u pogodnom momentu.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_3_69.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 23. januara do 4. februara 1944. godine]&lt;/ref&gt;|General [[Dragoljub Mihailović]]}}

Od delegata VK JVuO za Crnu Goru, [[Boka kotorska|Boku]], Sandžak i [[Albanija|Albaniju]] majora [[Sava Vukadinovića]] (pseudonim »Dra-Dra«), koji će od proljeća 1944. biti načelnik štaba [[Pavle Đurišić|Pavla Đurišića]], 1. februara stiže potvrda o skorom dolasku srpskih kvislinških jedinica, kao pomoć crnogorskim četnicima u borbi protiv snaga NOVJ:
{{izdvojeni citat|U Crnoj Gori se sa nestrpljenjem očekuje dolazak Nedićevih trupa koji je najavljen. Sprema im se doček. Dolaskom je narod oduševljen ne zbog simpatije naroda prema Nediću, već zbog toga što se dolaskom trupa Crna Gora nalazi ponovo uz bratsku Srbiju i time se manifestuje zajednička borba Srpstva protiv komunista. Dolaskom trupa pojačaće se moral Crnogoraca i rešenost za borbu do uništenja komunista, a u potpunosti [[Lovćenska brigada|zelenaše]] jednom za svagda likvidirati.&lt;ref name=&quot;ReferenceI&quot;&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_3_74.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 11. februara 1944. godine]&lt;/ref&gt;}}

Pukovnik Jevrem Simić javlja 28. januara generalu Draži Mihailoviću da je major [[Dušan Janjić]], komandant Sremsko-slavonskog četničkog odreda i komandant Psunjskog korpusa,&lt;ref&gt;Zbornik NOR-a, tom XIV, knj. 3, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 210.&lt;/ref&gt; posjetio generala Nedića. Pukovnik Simić (»Stipe«) u depeši navodi:
{{izdvojeni citat|Major Dušan Janjić, komandant našeg odreda u Banja Luci ponovo je bio [u] Beogradu i Božić proveo kod kuće. Nemci za ovo znali. Odlazio u kabinet Nedića. Tražio sam od Saše objašnjenje pošto mu je u kuću dolazio. Ovo me začuđuje. Znaš li ti šta treba ovo da znači.&lt;ref name=&quot;ReferenceG&quot;&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_3_67.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 15. do 31. januara 1944. godine]&lt;/ref&gt;}}

Uz asistenciju lokalne SDS i prećutnu saglasnost njemačkih okupacionih vlasti, četnici Ivankovačkog korpusa JVuO su u noći između 1. i 2. februara 1944. godine izvršili [[Masakr u Pomoravlju|pokolj u tri grada u Pomoravlju]].&lt;ref&gt;Boško Živanović — Damnjan Popović — Miodrag Jovanović: ''Pomoravlje u narodnooslobodilačkoj borbi 1941—1945'', Svetozarevo 1961, str. 340—342.&lt;/ref&gt; Potpukovnik [[Ljubomir Mihailović]] (pseudonim »Long«; nakon [[Legalizovani četnici|legalizacije]], bio je do polovine 1942. pomoćnik komandanta Srpske državne straže u [[Jagodina|Jagodini]]&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_2_10.htm Pismo komandanta Timočkog korpusa od 14. januara 1943. Branivoju Petroviću o potrebi zajedničke akcije protiv pripadnika Narodnooslobodilačke vojske na relaciji Zaječar—Niš]&lt;/ref&gt;), komandant Velikomoravske grupe korpusa (VMGK), izvještava 17. februara generala Mihailovića i Vrhovnu komandu o rezultatima četničke akcije:
{{izdvojeni citat|Noću između 1/2 - II preduzeo sam čišćenje komunista po varošima. Rezultat je ovaj: u Jagodini 17 muškaraca i 7 ženskih, u Ćupriji 9 muškaraca i 1 ženska, u Paraćinu 11 muškaraca i 1 ženska, svega 37 muškaraca i 9 žena. Sa ovim likvidirane su glavne vođe i organizatori. Neki komunisti su izmakli, ali su preduzete mere da se pohvataju. Narod je ovim zadovoljan. Načinom izvršenja pokazali smo prijateljima i neprijateljima našu snagu jedinstvo i organizatorsku sposobnost.&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_3_84.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 13. do 29. februara 1944. godine]&lt;/ref&gt;}}

Nakon što je više četničkih komandanata  u Srbiji potpisalo [[Ugovori o saradnji četnika i Wehrmachta|ugovore sa Wehrmachtom]], postala je saradnja stražara i „ilegalnih četnika DM“ pravilo, a ne izuzetak, tako da se pred Njemcima više nije ni pokušavala sakriti. O ovome vrlo ubjedljivo svjedoči i zvanični izvještaj Odeljenja za državnu zaštitu „o događajima u Srbiji od 11. do 17. februara 1944“:
{{izdvojeni citat|Bilo je sukoba SDS kao i u okrugu zaječarskom u kojima su odredi Srpske vlade gotovo redovno pomagani od ilegalnih četnika DM, poražavali komuniste na svakom koraku. Ova jedinstvena akcija udruženih nacionalnih snaga dala je za poslednja dva meseca veoma zadovoljavajuće rezultate, tako da je u tome vremenu palo više komunističkih vođa poznatih još iz prvih dana njihove aktivnosti u Srbiji...&lt;ref&gt;Vojni arhiv, Nedićeva arhiva, 1–1/2–9, Pregled opšte situacije u zemlji po okruzima od 11. do 17. februara 1944.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Nebojša Stambolija, Srpska državna straža 1942-1944. Doktorska disertacija, Filozofski fakultet Univerziteta u Beogradu, 2020, str. 221.&lt;/ref&gt;}}

Već 1. februara 1944. godine, u izvještaju koji je okružni načelnik u [[Užice|Užicu]] uputio lično generalu Milanu Nediću, između ostalog, stajalo je sljedeće:
{{izdvojeni citat|Pošto su poslednje partizanske horde potisnute iz okruga, zahvaljujući oružanoj akciji nemačkih i bugarskih trupa, naših odreda Srpske državne poljske i granične straže, pripadnici DM, u saradnji sa našim odredima SDS, učestvuju u svim borbama protiv partizana.&lt;ref&gt;Arhiv Srbije, Fond MUP, br. 2093, neregistrovano.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.znaci.org/00001/155_4.pdf Milan Borković, n.d.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230604192713/https://znaci.org/00001/155_4.pdf |date=2023-06-04 }}, str. II/295.&lt;/ref&gt;}}

10. februara 1944. godine, u Vrhovnu komandu JVuO stiže više depešâ koje je poslao potpukovnik [[Ljubomir Jovanović Patak]] (pseudonim »Mihovil«), iz kojih se vidi da je ovaj četnički komandant iz [[Istočna Srbija|istočne Srbije]], prema uputima i uz znanje Draže Mihailovića, bio povezan s brojnim kvislinškim dužnosnicima. Konkretno, riječ je o generalu [[Panti Draškiću]], ministru u prvom sazivu Vlade nacionalnog spasa, uhićenom od strane Nijemaca baš zbog veza s JVuO; zatim jednom od čelnih ljudi SDS-a pukovniku [[Branimiru Živkoviću]]; te majoru [[Trifunu Mikiću]], bivšem načelniku štaba [[Četnici Koste Pećanca|Srpske Četničke Komande]] Koste Pećanca:
{{izdvojeni citat|Pukovnik Branimir Živković načelnik štaba komande žandarmerije, na moj poziv pismom odgovorio je da želi da se ilegalizuje, o čemu je i Vas izvestio. Mislim da bi njegov dolazak kod nas dovukao veliki broj oficira, jer on uživa n[eograničeno?] poverenje, izrazio je želju da bude na ovom sektoru, trebalo bi mu poveriti veću komandu. Major Živojin Ristić, načelnik štaba pukovnika Pavlovića, obavestio me je da ste naredili da uhvatim vezu sa majorom Trifunom Mikićem, radi sastanka sa njim. Mikić je u redovima dobrovoljaca, verni saradnik Nemaca i naš otvoreni neprijatelj. Molim za izveštaj. [...] &lt;br /&gt; Đeneral Draškić, njegov tast moli za intervenciju, odnosno kome treba da se obrati u Beogradu radi njegovog oslobođenja.&lt;ref name=&quot;ReferenceI&quot;&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_3_74.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 11. februara 1944. godine]&lt;/ref&gt;}}

Istog dana, u štab Draže Mihailovića stiže i telegram poslat od strane pukovnika Jevrema Simića. Pukovnik Simić (»Drška«) obavještava komandanta JVuO da je od kapetana [[Milana Medića]], zamjenika komandanta Gorske kraljeve garde (tj. Nikole Kalabića), saznao da komandant Beograda JVuO major Aleksandar Mihajlović i dalje održava vezu sa Ilijom Paranosom, potpredsednikom Beogradske opštine i bliskim saradnikom [[Dragomir Dragi Jovanović|Dragog Jovanovića]]:
{{izdvojeni citat|Medić mi javlja:
Saša bio sa njim u mojoj blizini. Došao autom iz Beograda sa Paranosom, pomoćnikom u opštini Dragog Jovanovića, koga pretstavlja kao našeg najjačeg saradnika. Otkuda sad ovo kad ja znam ko je i šta Paranos i kakvi su odnosi između njega i Dragog.&lt;ref name=&quot;ReferenceI&quot;&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_3_74.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 11. februara 1944. godine]&lt;/ref&gt;}}

U vreme nešto intenzivnijih sukoba između četnika Draže Mihailovića i snaga nemačkog okupatora u pojedinim delovima Šumadije, naročito u kragujevačkom i mladenovačkom okrugu, od sredine februara do kraja maja 1944, dolazi do jednog naizgled paradoksalnog sastanka. Naime, u prvoj polovini marta 1944. u selu Vranići pokraj Čačka došlo je do sastanka između generala [[Miroslav Trifunović|Miroslava Trifunovića]], istaknutog člana Vrhovne komande JVuO, i predstavnika nemačkog okupatora Šterkera, na kome se razgovaralo o mogućnosti sporazuma između okupatora i četnika Draže Mihailovića u pogledu borbene saradnje protiv NOVJ, što bi podrazumevalo i naoružavanje četnika. Sastanku je prisustvovao i [[Milan Aćimović]], ministar unutrašnjih poslova u kvislinškoj vladi Milana Nedića.&lt;ref&gt;[http://www.znaci.org/00001/155_4.pdf Milan Borković, Kontrarevolucija u Srbiji: Kvislinška uprava 1941-1944, I-II, Beograd, 1979.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230604192713/https://znaci.org/00001/155_4.pdf |date=2023-06-04 }}, str. II/325.&lt;/ref&gt;

U izvještaju koji je 10. februara 1944. godine poručnik [[Jovan Pupavac]] (»Hugo«) poslao majoru [[Slavoljub Vranješević|Slavoljubu Vranješeviću]], komandantu Zapadne Bosne, kao jedan od razloga za napuštanje [[Dinarska divizija|Dinarske divizije]], Pupavac pominje i saradnju vojvode [[Momčilo Đujić|Momčila Đujića]] sa [[Dimitrije Ljotić|Dimitrijem Ljotićem]]. Pupavac, koji je i u depeši od 23. decembra 1943. VK JVuO ukazivao na prisustvo Ljotićevih izaslanika u štabu vojvode Đujića, ali i na činjenicu da je ljudstvo divizije u potpunosti u službi Njemaca,&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_3_52.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 16-30. decembra 1943. godine]&lt;/ref&gt; tvrdi da su ljotićevci veoma aktivni u Dinarskoj diviziji, te da se nalaze pod njemačkom zaštitom, kao i da Đujić ima puno povjerenje u njih:
{{izdvojeni citat|U sastavu Dinarske oblasti, posle dolaska Nemaca, Ljotićevci su postali najaktivniji. Predstavnik njihov je Samodol Krešimir, Ljotićev sekretar za Dalmaciju. U Šibeniku imadu svoju komandu. Njihov je rad isti kao i u Srbiji i dolazi vrlo često do tuče između naših boraca i njih. Pop Đujić sve to tolerira i ako su oni pod komandom njegovom. Popovi kao Ljotićevci postali su vrlo aktivni od dolaska Nemaca, a na žalost ima ih dosta pošto su ih zaštitili Talijani za vreme uprave u Dalmaciji. Pop Đujić ih smatra najvećim saradnicima i oni zajednički rešavaju sve stvari.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_3_73.htm Izveštaj komandanta 1. brigade Bosanskokrajiškog četničkog korpusa od 10. februara 1944. komandantu korpusa o saradnji četnika i Nemaca u Dalmaciji]&lt;/ref&gt;}}

&lt;div style=&quot;text-align:center;font-size:85%;&quot;&gt;&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;200&quot;&gt; Ljotic i djujic.png|Dimitrije Ljotić i Momčilo Đujić sa saradnicima u Sloveniji, zima 1944/1945. 
&lt;/gallery&gt;&lt;/div&gt;

Pet dana nakon Pupavčeva izvještaja, sâm Momčilo Đujić (pseudonim »Dal-Dal«) javlja Draži Mihailoviću da je uspostavio kontakt sa Rokom Kalebom, pristalicom Ljotićevog [[ZBOR]]-a iz [[Dalmacije]]. Vojvoda Đujić traži od Mihailovića instrukcije za postupanje u vezi ponude za saradnju koju mu je upućena:
{{izdvojeni citat|Poručio mi je, da želi sa mnom razgovarati po pitanjima koja se tiču sudbine srpskog naroda u ovim krajevima i uspostave veze između đenerala Mihailovića i Nedića i Ljotića. Naglasio je, da je radi toga ovamo poslat od Ljotića i da mora sačekati moj odgovor. Ukoliko smatrate za vajdu pošaljite mi potrebne instrukcije i ovlastite me za ovaj razgovor.&lt;ref&gt;Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije, tom XIV, knjiga 3: Dokumenti četničkog pokreta Draže Mihailovića septembar 1943. — jul 1944, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, dok. 84, str. 419.&lt;/ref&gt;}}

Ni sudski kapetan u Dinarskoj diviziji Ilija Jevtić nije bio ništa manje eksplicitniji kada je svojim nadređenim slao informacije o kolaboraciji pripadnika JVuO s okupatorom na teritoriji NDH a koja je nekad pripadala italijanskoj okupacionoj zoni. Kapetan Jevtić piše 20. februara 1944. majoru Slavoljubu Vranješeviću o četničkim odredima u [[Šibenik]]u, kao i u ostalim mjestima u [[Dalmacija|Dalmaciji]]:
{{izdvojeni citat|Četnika ima u Šibeniku. To je posebna grupa četnika, koji imaju vođstvo Ljotićevaca, sem njihovog političkog prestavnika bivšeg narodnog poslanika Slavka Grubišića, lekara, iz Šibenika, koji me je uveravao da je on kao veliki [[Jugosloveni|Jugosloven]] i [[Hrvati|Hrvat]] i dušom i srcem za Dražu Mihailovića. Ova grupa četnika drži Dalmatinsko primorje naravno sa Nemcima, čije su snage minimalne i koji nadoknađuju svoju snagu četnicima. U Splitu u ovo vreme nije bilo četnika odn. četničke komande, mada su četnici i njihove starešine odlazile u taj grad. U Drnišu, Kninu, Gračacu, Zadru, Obrovcu i drugim manjim mestima ima četnika i njihove komande. Četnici stanuju u kasarnama zajedno ili u blizini nemačkih vojnika. Sve se akcije izvode zajednički, ali po naređenju Nemaca i njihovih oficira. Četnici su vodiči i prethodnice. Sem nekoliko sela u svim drugim mestima gde se nalaze Nemci tu se nalaze i četnici. A kada Nemci izvrše zauzimanje kakvog mesta starešine četničke prave sebi reklamu da su to četnici učinili odn. tako se to javlja Vrhovnoj komandi.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_3_78.htm Izveštaj kapetana Ilije Jevtića od 20. februara 1944. komandantu zapadne Bosne o svom radu i saradnji četnika i Nemaca u Dalmaciji i Lici]&lt;/ref&gt;}}

Na jednom skupu četničke emigracije, decenijama nakon Drugog svjetskog rata (vjerovatno početkom [[1990-e|90-ih]] godina), vojvoda Momčilo Đujić je o generalu Milanu Nediću izjavio sljedeće: „Milan Nedić je spasio više od pola miliona Srba i 80 hiljada djece srpske, koja su uspjela da pobjegnu sa [[Ustaše|ustaškog]] noža. Milan Nedić je imao tešku ulogu, braćo i sestre... Da je mene neko pitao u početku rata: 'Hoćeš sa Milanom Nedićem ili sa Dražom u šumu?' — ja ne bih išao uz Nedića. Ja bih otišao u šumu kod Draže, jer u šumi je bilo lako. Mi smo bili svoji gospodari — puška ti, puška mi! A u Beogradu je trebalo klanjati pred Nijemcima i spašavati Srbiju da je ne raskopaju Bugari, Mađari, Arnauti i ostali neprijatelji... Braćo i sestre, nemojte se varati, to Vam kaže vojvoda Đujić...“ O saradnji Mihailovićevih četnika sa Nedićevom vladom, vojvoda Momčilo Đujić kaže: „Draža je govorio: 'Pošalji svoje kurire u Beograd, u tu ulicu, i u tu kuću...' I u toj kući bio je ministar finansija [[Bogoljub Kujundžić]]{{efn|U prvom sazivu Nedićeve Vlade nacionalnog spasa (od 29. avgusta 1941. do 7. novembra 1942. godine), Bogoljub Kujundžić se nalazio na čelu Ministarstva poljoprivrede i ishrane, da bi od 10. novembra 1942. do kraja okupacije obnašao funkciju ministra pravosuđa.}}, i taj je ministar finansija iz Nedićeve vlade, iz Nedićeve kase slao, i na Ravnu goru i meni na Dinaru, pune vreće novaca: [[Ante Pavelić|Pavelićevih]] kuna, talijanskih lira, bivših [jugoslovenskih — prim.] dinara... Dakle, oni [Mihailović i Nedić — prim.] su radili zajedno, umrli su zajedno, i tako, braćo...“&lt;ref&gt;[https://m.youtube.com/watch?v=hmznK0Z_XX8 YouTube: Vojvoda Momcilo Djujic]&lt;/ref&gt;

Kakvo je raspoloženje vladalo u srpskim kvislinškim redovima vis-à-vis saradnje sa ravnogorcima, Draža Mihailović je informisan u depeši od 13. februara 1944.&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_3_84.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 13. do 29. februara 1944. godine]&lt;/ref&gt; od strane majora [[Vladimira Komarčevića]] (»Dum-Dum«), komandanta Kolubarskog korpusa:
{{izdvojeni citat|Nedić u Beogradu sazvao sve komandante okružnih straža. Rekao im, sa Dražom pregovori privode se kraju i to će biti u redu. Komandanti se bunili zašto se Ljotićevcima daje sve, a straži ništa. Na ovo Nedić je zaplakao i uspeo da im objasni, zašto to mora tako da bude. Na jednoj večeri u Valjevu, Ljotić se u poverenju žalio svojim prijateljima da Dragi Jovanović pomoću Majsnera i drugih Švaba hoće da uzme vlast od Nedića. Dragi Jovanović uverava Švabe da im organizacija Dražina nije opasna, nego im je Nedić opasniji. On će ih u datom momentu udariti u leđa. Nedića štiti Nojbaher i neće Dragi Jovanović uspeti. Ljotić u Valjevu po završenim predavanjima skupio dobrovoljačke oficire i u poverenju rekao im: »Gospodo, vlast u ruke što čvršće. Dosta smo bili na dnu mora, sad moramo na površinu. Sa ovima se moramo obračunati.« Ovo se odnosi na nas. Dalje je kazao: »Sporazumevaju se sa Nemcima, a sa nama neće. Oni su prema tome osovina, a nas zovu peta kolona. U Beogradu možete nositi firmu Dražinu na grudima, Nemci neće da ih hapse«.}}

Kroz dvije će nedjelje major Komarčević obavijestiti generala Mihailovića i Vrhovnu komandu JVuO i o svojevrsnoj Ljotićevoj ponudi upućenoj četnicima:
{{izdvojeni citat|Po jednom čoveku Ljotić nam poručuje da sa nama neće primirje nego stalan mir i to znači da mi njemu priznamo rad sa okupatorom kao ispravan. Njihova uloga sa Nemcima da bude ravna našoj ulozi sa saveznicima i onda smo ravni. Po ovome trebao bi ovlašćen delegat od Čiče da govori. Podneću detaljan izveštaj. Major Komarčević.&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_3_84.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 13. do 29. februara 1944. godine]&lt;/ref&gt;}}

[[Živorad Vukosavljević]] (pseudonim »Knap«), načelnik štaba Severnih pokrajina JVuO, tj. Komande [[Vojvodina|Vojvodine]] i [[Slavonija|Slavonije]], na čijem se čelu nalazio general [[Svetomir Đukić]], piše 17. februara 1944. četničkoj Vrhovnoj komandi da se sastao sa Milanom Nedićem (u depeši od prethodnog dana, Vukosavljević za generala Nedića koristi pseudonim »Otac«), kao i sa komandantom SDS generalom Jonićem te tvrdi da su mu oni ponudili svakovrsnu pomoć i saradnju:
{{izdvojeni citat|Izvestio sam opširno o sastanku sa Nedićem i sa komandantom straže Jonjićem. Nedić traži stalnu vezu radi ujedinjenja srpskog fronta i daje sugestije za spasavanje Srba. Davaće obaveštenja i materijalnu pomoć. Veza da bude tajna, Jonjić se potpuno Vama stavlja na raspoloženje bez obzira na Nedića i on traži stalnu vezu a učiniće dosta u materijalnom smislu. Neke stvari mogu samo lično da Vam saopštim. Ostalo je za sada da Vam prenesem njihove želje i dobijem instrukcije. Šteta bi bilo ne iskoristiti ovo što nude.&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_3_84.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 13. do 29. februara 1944. godine]&lt;/ref&gt;}}

General Mihailović (alias »Laz-Laz«) odobrava Vukosavljeviću da se iskoristi veza sa Nedićem i Jonićem, budući da nakon šest dana naređuje:
{{izdvojeni citat|Pitajte Dragoslava Pavlovića, da li je zaista slao jednog čoveka kod oca Srbije. Preko Vukosavljevića treba pumpati oca Srbije a da to ne zna Sveta Đukić. Neka Vukosavljević iskoristi i komandanta straže [Jonića — prim.] i oca Srbije [Nedića].&lt;ref&gt;Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije, tom XIV, knjiga 3, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 428.&lt;/ref&gt;}}

Kapetan [[Miloš Vignjević]] (pseudonim »Azed«), načelnik Štaba Zlatiborskog korpusa JVuO, u depeši od 23. februara 1944. obavještava Vrhovnu komandu:
{{izdvojeni citat|Nedić dodelio Pavlu Đurišiću i Lukačeviću 5 miliona dinara i 5 vagona žita, koje će se prebaciti vozom do Priboja. Opštine dobile naređenja iz Beograda da se prekinu odnosi sa četnicima D.M., tako glasi depeša. Nemački oficir za vezu u Užicama, Sigfrid izjavio jednom našem čoveku da se ovo odnosi samo na jednu jedinicu kod Beograda, a da ovde ostaje po starom. Ovaj korpus nije imao do sada nikakve veze sa okupatorom. Kapetan Vignjević.&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_3_84.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 13. do 29. februara 1944. godine]&lt;/ref&gt;}}

Krajem februara 1944. godine, dvije čete iz sastava 1. bataljona [[Četvrta vojvođanska udarna brigada|4. vojvođanske NOU brigade]] pokušale su,  prelazom u [[Mačva|Mačvu]] preko [[Sava|Save]], izvršiti napad na lokalne četničke jedinice i pripadnike kvislinške [[Srpske granične straže]] (SGS). Međutim, usljed jakog otpora četnika i graničara u utvrđenim ogradama i bunkerima, napad je odbijen, dok je gotovo 40 boraca 4. vojvođanske brigade poginulo. Kapetan [[Vojislav Tufegdžić]], komandant Cerskog korpusa JVuO, pretpostavljene je 2. marta izvijestio o ishodu borbe:
{{izdvojeni citat|27 februara o.g. komunisti su ponovo izvršili prelaz u Mačvu kod sela Ravnja. Prelaz je trebao biti izvršen sa jačim snagama, ali je od naših delova i graničara primećen na vreme, te je uspeo samo izvestan deo da se prebaci, jer je još dok su bili na vodi, na njih otvorena jaka vatra iz automatskih oružja, te su im nanešeni veliki gubitci. Sa prebačenom grupom vođena je duža borba, u kojoj je poginulo - izbrojano 42 komunista i 29 zarobljeno, od kojih i dve žene. Ostatak je razbijen i nateran ponovo na reku te su se mnogi još i podavili. Zarobljeni komunisti su odmah na licu mesta pobijeni. Naši delovi nisu imali gubitaka u opšte, dok je poginulo 2—3 graničara i njihov komandant poručnik Bogić, inače odličan oficir iz naše organizacije. Nemci i dobrovoljci iz Šapca u opšte nisu krenuli u ovu borbu. Tako su komunisti i ovog puta dobili dobru lekciju i baš na terenu gde su mislili da imaju svojih pristalica.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_3_85.htm Izveštaj komandanta Cerskog korpusa od 2. marta 1944. o borbama protiv delova 4. vojvođanske brigade kod s. Ravnje]&lt;/ref&gt;}}

Nekoliko sedmicâ ranije, i major [[Dragoslav Račić]] (pseudonim »Jo-Jo«), komandant Cersko-majevičke grupe korpusa JVuO, izvještava o prebacivanju mačvanskih partizana iz [[Semberija|Semberije]] u [[Zapadna Srbija|zapadnu Srbiju]]: 
{{izdvojeni citat|Noću između 8/9 -II- prebacile su se jače komunističke snage iz Semberije u Mačvu kod sela Badovinaca. Sa letećim brigadama krećem za Mačvu. Žandarmerija [tj. SDS — prim.] se već bori. Naredite Komarčeviću da prikupi sve snage i bude spreman za pokret. Svakoga dana javljaću situaciju.&lt;ref name=&quot;ReferenceI&quot;&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_3_74.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 11. februara 1944. godine]&lt;/ref&gt;}}
 
O spremnosti kvislinških struktura na saradnju sa Mihailovićevim četnicima svjedoči i tekst Božidara Nedića, brata generala Milana Nedića, objavljen 24. marta 1944. godine u listu ''Novo vreme'', u kom se ističe jasan i nedvosmislen zaključak:
{{izdvojeni citat|Kažite svakom ko vam kaže da ima još nedićevaca, dražinovaca, ljotićevaca da je to laž, jer od danas ima samo Srba, s jedne, i komunista, s druge strane.&lt;ref&gt;[http://www.znaci.org/00001/155_4.pdf Milan Borković, n.d.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230604192713/https://znaci.org/00001/155_4.pdf |date=2023-06-04 }}, str. II/326.&lt;/ref&gt;}}

U sličnom je tonu i general Milan Nedić poručivao srpskoj javnosti da napravi izbor između dvije strane. U tekstu pod naslovom “Glas Srbije”, objavljenom u listu „Srpski narod“ 8. aprila 1944. godine, on piše: 
{{izdvojeni citat|Grokću puške, štepuju mitraljezi, trešte bombe, gruvaju topovi. To je odgovor Srbije [[Josif Visarionovič Staljin|Staljin]]u, [[Winston Churchill|Čerčil]]u, [[Dušan Simović|Dušanu Simoviću]] i svima i starim i novopečenim crvenjacima. […] Na oružje, Srbi, svi složno protivu crvenih dušmana. […] Neka svima budu primer udružene srpske oružane snage, koje se bratski, rame uz rame bore u [[Ibarska dolina|Ibarskoj dolini]]. Gorko se srpski demon [[Josip Broz Tito|Tito]] prevario u računu. Padaju njegovi partizansko-oslobodilački redovi. Kose srpski mitraljezi njegove partizane i partizanke kao snoplje. […] Kao brat do brata bore se tu divovski jedan pored drugog srpski dobrovoljci, srpski stražari i srpski četnici.&lt;ref&gt;Olivera Milosavljević, Potisnuta istina. Kolaboracija u Srbiji 1941-1944. Helsinški odbor za ljudska prava u Srbiji, Beograd, 2006, str. 387.&lt;/ref&gt;|General [[Milan Nedić]]}}

Kapetan [[Predrag Raković]], komandant Drugog ravnogorskog korpusa JVuO, sastao se 21. marta 1944. sa [[Obersturmführer|obersturmführerom]] [[Schutzstaffel|SS]]-a Biermannom, njemačkim zapovjednikom [[Čačak|Čačka]]. Tom prilikom, kapetan Raković je okupacionom oficiru pružio „sigurne (pisane) garantije da ne postoje ni najmanje namere da se planira opšti ustanak“ ili sabotaže protiv Nijemaca, kao i da, što se jedinicâ JVuO tiče, na [[Područje Vojnog zapovednika Srbije|području Vojnog zapovednika Srbije]] i dalje važi primirje između četnika i okupatora. Pored toga, Raković je izrazio i „spremnost za borbu protiv komunista i izvan Srbije, uz isporuke municije“, uključujući tu i borbu „na drugim evropskim frontovima“. Sa svoje strane, obersturmführer Biermann je Rakovića, glede snabdijevanja četničkih trupa na frontu prema partizanima, uputio na lokalne postaje kvislinške policije (tj. Srpske državne straže):
{{izdvojeni citat|Hiljadu četnika, koji se pominju u poslednjem dopisu (od 21. III), krenuće ovih dana. R.[aković] moli da stalno dobija vagone za prevoz već pripremljenih namirnica za četnike u borbi, i to od Čačka do odredišne stanice. Gospodin major Nisen (FK 610) naknadno će mu saopštiti da se u vezi s tim obrati potpukovniku Milovanoviću iz Okružnog pol.[icijskog] načelstva u Užicu, koji raspolaže tovarnim prostorom za četničke jedinice.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=281&amp;rec=311&amp;roll=286 NARA, T311, Roll 286, frames no. 000268—000269.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;An präzisen macht Rakovic neuerlich im Auftrag von DM folgende: &lt;/br&gt; 1.) Sichere (schriftliche) Garantie, dass die geringsten Absichten bestehen, einen allgemeinen Aufstand zu planen oder Sabotagemassnahmen durchzuführen. &lt;/br&gt; 2.) Waffenstillstand im Territorium Serbien. &lt;/br&gt; 3.) Bereitschaft zur Bekämpfung der Kommunisten gegen Überlassung von Munition, auch ausserhalb Serbiens. &lt;/br&gt; 4.) Wunsch für eine Konferenz zwischen einem deutschen Bevollmächtigten und General Trifunovic. &lt;/br&gt; Dazu habe er in den letzten Tagen wiederholt auf funkentelegrafischem Wege den Auftrag von DM erhalten. Die im letzten Schreiben (21.3.) erwählten 1000 Cetniks würden in diesen Tagen abmarschieren. R. bat, laufend Waggons für bereitgehaltene Nahrungsmittel für die kämpfenden Cetniks ab Cacak bis zum Zielbahnhof zu erhalten. Nach Rücksprache mit Herrn Major Niessen (FK 610) wird ihm mitgeteilt, dass er sich dieserhalb an Oberstltn. Milovanovic von der Pol.Kreisstelle Uzice wenden müsse, der über den Frachtraum für Cetnikeinheiten verfüge. Rakovic teilt ferner mit, dass im DM–Hauptquartier über die Fortschritte der Russen an der Ostfront Besorgnis bestünde. Die Cetniks stünden auch für den Kampf gegen den Kommunismus an anderen europäischen Fronten bereit.&quot;}})&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_269.htm Izveštaj Feldkomandanture u Čačku od 25. marta 1944. komandantu Jugoistoka o pregovorima sa komandantom 2. ravnogorskog korpusa]&lt;/ref&gt;|Njemački izvještaj od 25. marta 1944. o pregovorima šefa Sicherheitdiensta u Čačku obersturmführera Biermanna sa kapetanom Predragom Rakovićem, komandantom 2. ravnogorskog korpusa JVuO}}

Tokom 1944, pripadnici 2. gvozdenog puka SDS pod komandom pukovnika [[Radovana Kusovca]] i pripadnici okružnog odreda SDS iz [[Leskovac|Leskovca]] pod komandom majora [[Aleksandra Stikića]] bili su nosioci terora nad stanovništvom [[Južna Srbija|južne Srbije]] koje je bilo naklonjeno partizanima. 2. gvozdeni puk je brojao oko 300 ljudi i imao je zadatak da vrši obezbeđivanje željezničke pruge [[Beograd]]—[[Solun]] u cilju sprečavanja partizana da vrše diverzije. Pod neposrednom komandom majora Stikića i kapetana [[Mihajla Zotovića]], puk je vršio upade u veći broj sela između Leskovca i [[Doljevac|Doljevca]]. Prilikom tih akcija počinjeni su razni zločini nad nenaoružanim meštanima za koje se sumnjalo da pomažu [[NOP]]. Kapetan Zotović je prednjačio u ovim zločinima, uzevši neposrednog učešća u ubijanju. U istrazi 1945. godine, podatke o nastanku ove formacije pružio je [[Dragutin Keserović]] (koji se tim povodom sastao sa pukovnikom Kusovcem), jedan od najistaknutijih komandanata JVuO u Srbiji:
 
{{izdvojeni citat|Marta 1944. dobio sam naređenje od Draže u kome mi naređuje da pomognem pukovnika Kusovca u formiranju 2. gvozdenog puka na terenu Prokuplja, tj. da mu stavim [na raspolaganje] potreban broj obveznika sa teritorije Toplice. Marta meseca došao je Kusovac kod mene u civilnom odelu u blizini Kuršumlijske banje kuda sam prolazio idući ka Rači. Pokazao mi je punomoćje D. M. datirano februara ili marta meseca, u kome ga Draža ovlašćuje da formira II gvozdeni Nedićev puk na teritoriji Prokuplja. U punomoćju je naznačeno da treba da se obrati meni da mu dozvolim da vrbuje potreban broj ljudi na teritoriji Toplice. U razgovoru sam mu saopštio da nemam ništa protiv toga da on formira, odnosno popuni, Gvozdeni puk na mojoj teritoriji i da mu neću praviti u tom pogledu nikakve smetnje. Gvozdeni puk formiran je kao Nedićeva jedinica, ali je bio u stvari pod komandom Dražinom. Ljudstvo je dao Draža, a oružje i opremu Nedić.&lt;ref&gt;Бојан Б. Димитријевић, Војска Недићеве Србије 1941-1945, Београд, 2014, стр. 418.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Milan Radanović, Kazna i zločin: Snage kolaboracije u Srbiji: odgovornost za ratne zločine (1941-1944) i vojni gubici (1944-1945), Rosa Luxemburg Stiftung Southeast Europe, Beograd, 2015, str. 317-318.&lt;/ref&gt;|Pukovnik [[Dragutin Keserović]]}}

11. aprila 1944. godine Nojbaher je razgovarao sa generalom Hansom Felberom, a potom i sa Nedićem, o odnosu prema prema četnicima Draže Mihailovića. Nakon razgovora Felber je 12. aprila izvestio Komandu Vermahta:

{{izdvojeni citat|U jučerašnjem razgovoru ministar-predsednik Nedić je saopštio gospodinu poslaniku Nojbaheru o dosadašnjem toku njegovih 'pregovora' sa Dražom Mihailovićem sledeće:

# Nedić je poručio D. M. da je nacionalno jedinstvo pred komunističkom opasnošću životna potreba svih Srba. 
# Pretpostavka za saradnju je da odredi D. M. potpuno obustave sve akcije ne samo protiv Nemaca već i protiv Nedićevih vlasti. 
# Najbolje bi bilo kad bi D. M. napustio zemlju, ali Nedić je saglasan da i dalje trpi njegov (Dražin) boravak u šumi, kao i brojno ograničenu gardu, za čije bi se izdržavanje sam Nedić brinuo. 
# Tajne pregovore, bez znanja nemačkih službenih mesta, on (Nedić) odbija. Svi njegovi predlozi bili bi dati pod uslovom da Nemci na njih pristanu.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.znaci.org/00001/11_62.htm |title=Nikola Milovanovic - DRAZA MIHAILOVIC |publisher=Znaci.net |date= |accessdate=2014-03-16}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=464&amp;rec=501&amp;roll=256 NARA, T501, Roll 256, frames no. 000460—000461.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;I. In der gestrigen Besprechung teilte Ministerpräsident Nedić Herrn Gesandten Neubacher über den bisherigen Verlauf seiner &quot;Verhandlungen&quot; mit DM folgendes mit: &lt;br /&gt; 1) Nedić hat DM sagen lassen, die nationale Einigkeit sei angesichts der kommunistischen Gefahr ein auch von Nedić anerkanntes Erfordernis. &lt;br /&gt; 2) Voraussetzung für ein Zusammengehen sei die vollkommene Einstellung jeder Opposition nicht nur gegen die deutsche Wehrmacht, sondern vor allem auch gegen die serbischen Behörden, sowie die Unterlassung jeglicher selbständigen Aktionen gegenüber der Bevölkerung. &lt;br /&gt; 3) Am besten wäre es, wenn DM das Land verlassen würde. Nedić sei aber bereit, einen weiteren Aufenthalt im Walde zu dulden, desgleichen eine beschränkte Garde, für deren Unterhalt er auch aufkommen würde. Das Gros hätte er zu entlassen und auf die Felder zu schicken. &lt;br /&gt; 4) Geheime Verhandlungen ohne Wissen der deutschen Dienststellen lehne er ab. Alle seine Vorschläge trügen den Vorbehalt der deutschen Zustimmung.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

U proljeće 1944. godine, Nijemci, Nedić i Ljotić su pomogli [[Pavle Đurišić|Pavlu Đurišiću]] pri stvaranju [[Crnogorski dobrovoljački korpus|Crnogorskog dobrovoljačkog korpusa]], čije su jedinice prvi put upotrijebljene u [[Sandžak]]u, a kasnije po cijeloj [[Crna Gora|Crnoj Gori]]. Tada je iz [[Kruševac|Kruševca]] u Sandžak poslan II bataljon Petog puka [[Srpski dobrovoljački korpus|Srpskog dobrovoljačkog korpusa]] pod komandom kapetana I klase Vojislava Najdanovića sa 893 dobrovoljca kako bi pomogao Đurišiću,&lt;ref&gt;Младен Стефановић, Збор Димитрија Љотића, Београд, Народна књига, 1984, стр. 280.&lt;/ref&gt; a [[Mihailo Olćan]], bivši ministar narodne privrede u Nedićevoj vladi i Ljotićev bliski drug, došao je s ovim bataljonom u Sandžak kao oficir za vezu između Đurišića i Nedića. Neko vrijeme je kao oficir za vezu služio i novinar [[Ratko Parežanin]]. Peti puk SDK je aprila 1944, zajedno sa Đurišićevim četnicima, učestvovao i u [[Operacija Frühlingserwachen (1944)|operaciji »Frühlingserwachen«]].&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=364&amp;rec=314&amp;roll=663 NARA, T314, Roll 663, frame no. 000357.]&lt;/ref&gt; Crnogorski dobrovoljački korpus (CDK) dijelom su sačinjavale bivše Đurišićeve trupe koje su Nijemci [[Razoružanje četnika|pustili iz zarobljeništva]], ali većinom je bila riječ o četnicima, koji su pod imenom »nacionalnih snaga« ostali u Crnoj Gori. Što se tiče organizacije, formalne lojalnosti, komandnih kanala i opskrbe, Đurišićeve snage su bile dio kvislinških trupâ koje su organizirali i izdržavali Nijemci, ali tijesno povezane sa Ljotićevim Srpskim dobrovoljačkim korpusom (SDK). Usprkos svemu tome, Đurišić, pa tako i njegove trupe, nastavile su sa svojom prvotnom odanošću Draži Mihailoviću i njegovoj organizaciji.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/40_64.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje KOLABORACIJA IZVAN SRBIJE DO OKTOBRA 1944.]&lt;/ref&gt; CDK je imao oko 5.000 pripadnika. General Nedić je Đurišića tada unaprijedio u čin potpukovnika. Prethodno, u isti čin ga je unaprijedio i [[Petar II Karađorđević|kralj Petar II]], i to na Mihailovićev prijedlog.&lt;ref&gt;Dr Radoje Pajović, Kontrarevolucija u Crnoj Gori: Četnički i federalistički pokret 1941—1945, Obod, Cetinje, 1977, str. 472.&lt;/ref&gt;

{{izdvojeni citat|Nemci su naoružali 5. 649 crnogorskih dobrovoljaca, ali je [[Adolf Hitler|Firer]] zabranio, da se oni stave pod zajedničku komandu Srpskog dobrovoljačkog korpusa.&lt;ref name=&quot;Živković&quot;/&gt;|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta (Balkan od 1. aprila do 31. decembra 1944.)}}

[[Ratko Parežanin]], kao jedan od ljudi koji je 1935. skupa sa Dimitrijem Ljotićem utemeljio JNP Zbor, bio je za vrijeme okupacije na poziciji šefa Vaspitnog odseka SDK. Nakon rata, Parežanin je posvjedočio koliko je savez Đurišić—Nedić—Ljotić bio čvrst, kao i kakva je bila njegova uloga u održavanju veze između četnika Pavla Đurišića i kvislinške vlade u Beogradu:
{{izdvojeni citat|Od dolaska 2. bataljona 5. puka Srpskog dobrovoljačkog korpusa u Sandžak kod vojvode Pavla Đurišića — februara 1944. godine — dobrovoljci su bili u stalnim vezama sa četničkim odredima Crne Gore i Sandžaka. Iz dana u dan te veze su se pojačavale. Posle kraćeg vremena došlo je i do formalnog ujedinjavanja naših jedinica... U to vreme od strane Nedića naimenovan je Đurišić za pomoćnika Koste Mušickog, komandanta SDK i unapređen u čin potpukovnika... Od starijih najpre je bio Mihailo Olćan veza sa Pavlom i njegovim četnicima. Docnije sam ja pridodat Olćanu sa nekoliko mlađih drugova. Kad je Olćan napustio ovo mesto, Ljotić je preporučio Nediću da me postavi za vezu između Nedićeve Srbije i četnika Crne Gore i Sandžaka. Nedić je prihvatio ovaj predlog i odredio me pismenim aktom za neku vrstu „zamenika” kod vojvode Đurišića.&lt;ref&gt;[https://www.antenam.net/istorija/362442-jesen-cetnika-u-crnoj-gori-1944 Vladimir Jovanović: Jesen četnika – u Crnoj Gori 1944. (Antena M)]&lt;/ref&gt;}}

Parežanin dopisuje: „U poslednje vreme Pavle Đurišić je imao svoju stalnu delegaciju u štabu SDK. Njen je zadatak bio održavanje veze sa dobrovoljcima i snabdevanje četničkih jedinica u Sandžaku od strane Nedićeve vlade (oružje, odeća, obuća, pa i novac).”

U kvislinškim [[mediji]]ma u Srbiji tog vremena, kao pozitivan primjer upravo se izdvajala saradnja jedinicâ vlade Milana Nedića i snagâ pod komandom Pavla Đurišića. U prvoj polovini maja 1944. Đurišić je otputovao za Beograd, gdje se sastao sa Nedićem, [[Hermann Neubacher|Hermannom Neubacherom]] i [[Maximilian von Weichs|Maximilianom von Weichsom]], komandantom Jugoistoka, a postavljen je i za pomoćnika komandanta SDK generala [[Koste Mušickog]].&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_161.htm Izveštaj komandanta Vučedolske brigade od 22. maja 1944. Komandi operativnih jedinica istočne Bosne i Hercegovine i Komandi Trebinjskog korpusa o teškoj situaciji kod četničkih jedinica u Crnoj Gori]&lt;/ref&gt; Pavle Đurišić se tada srio i sa Mihailom Olćanom, u tom periodu političkim komesarom SDK.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://zanimljivaistorija.com/2017/12/12/mihailo-olcan/|title=Mihailo Olćan|last=|first=|date=|website=|publisher=Zanimljiva istorija|archive-url=https://web.archive.org/web/20210923112219/https://zanimljivaistorija.com/2017/12/12/mihailo-olcan/|archive-date=23. 09. 2021|dead-url=|access-date=}}&lt;/ref&gt; U „Novom vremenu“, u broju od 21. i 22. maja 1944 (u tekstu naslovljenom “Crna Gora zahteva slogu svih Srba”), objavljena je fotografija Olćana i Đurišića. Major Pavle Đurišić je tom prilikom obećao: „Jedno mogu da garantujem a to je da ću očistiti od komunista krajeve Sandžaka i Crne Gore.”&lt;ref&gt;[https://www.antenam.net/drustvo/religija/296066-novi-cetnicki-parastos-micovic-i-ostojic-krivotvore-istoriju-sada-na-krnovu Vladimir Jovanović — Novi četnički parastos: Mićović i Ostojić krivotvore istoriju, sada na Krnovu]&lt;/ref&gt; 13. jula 1944. godine, [[Radio Beograd]] je pohvalio Đurišića za službu [[Sile Osovine|silama Osovine]].{{sfn|Maclean|1957|p=210.}} Prethodno, list „Novo vreme“ u broju od 12. juna 1944. prenosi riječi generala Milana Nedića: 
{{izdvojeni citat|Moje staro vojničko srce zadrhtalo je kada sam čuo za podvige junačkih četa sokola Pavla Đurišića, kada su počele da stižu vesti da uz moje oružane odrede bratski pristupaju u borbu protiv srpskih dušmana i ostali srpski nacionalni borci.&lt;ref&gt;[http://www.znaci.org/00001/155_4.pdf Milan Borković, n.d.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230604192713/https://znaci.org/00001/155_4.pdf |date=2023-06-04 }}, str. II/329.&lt;/ref&gt;}}
[[File:Vojvoda Pavle Đurišić u Beogradu, s nemačkim oficirom u nemačkom automobilu ispred zgrade Narodne skupštine.jpg|thumb|Prilikom posjete [[Beograd]]u maja 1944. godine, komandant crnogorskih četnika [[Pavle Đurišić]] (na zadnjem sjedištu, u sredini) otvoreno se stavlja u službu okupacionih i kvislinških vlasti u Srbiji. Fotografija je načinjena ispred zdanja [[Narodna skupština Republike Srbije|Narodne skupštine]].]]

O kontaktima potpukovnika Đurišića s Nedićem, Nijemcima i ljotićevcima u Beogradu, obaviješten je bio i general Dragoljub Mihailović, i to od strane majora [[Aleksandra Mihajlovića Vilija]], komandanta beogradskih ravnogoraca. Naime, 20. maja 1944. godine, major Mihajlović piše: „Iz redova SDK predviđa se formiranje jedne crnogorske jedinice. Naziv, jačina i sastav za sada nepoznati”.&lt;ref&gt;Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kut. 277, reg. br. 6/1.&lt;/ref&gt; U drugom radiogramu poslatom tog dana, major Mihajlović prenosi VK JVuO dodatne informacije:
{{izdvojeni citat|Kako saznajemo major Pavle Đurišić nalazi se u Beogradu, gde je primljen od strane Nedića. Saznaje se da mu je odobreno formiranje odreda od 7.000 ljudi. Dobio je 10.000 metara platna i dva kamiona. Formiranje i opremu odobrili Nemci.&lt;ref&gt;AVII, ČA, K—277, reg. br. 6/1.&lt;/ref&gt;}}

Svjestan da bi ovakvo Đurišićevo javno istupanje moglo prouzročiti veliku političku štetu JVuO, kako u zemlji tako i u inostranstvu, general Mihailović je 24. maja poslao depešu majoru [[Vojislav Lukačević|Vojislavu Lukačeviću]] (pseudonim »Ram-Ram«), kojom ga upozorava:
{{izdvojeni citat|U »Novom Vremenu« od 21. i 22. maja, izašla je Pavlova slika sa ministrom Olćanom, kao i Pavlova izjava Vremenu. Hitno smo ovo demantovali preko demokratske Jugoslavije. Pavlu preporučujem da nam ne pravi ovakve nezgode jer posle toga dolaze otvoreni napadi preko Londona, koje nam škodi u narodu.&lt;ref name=&quot;ReferenceJ&quot;&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_3_165.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 24. maja 1944. godine]&lt;/ref&gt;}}

Po povratku iz Beograda, potpukovnik Đurišić preduzima užurbane pripreme za formiranje Crnogorskog dobrovoljačkog korpusa. Procijenivši da CDK može mobilisati 5.649 ljudi, Đurišić u pismu od 12. juna moli generala Nedića da razliku preko 5.000 uvaži.&lt;ref&gt;Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Beograd, Četnička arhiva, CG—X—444, Pismo Pavla Đurišića Milanu Nediću od 12. juna 1944.&lt;/ref&gt; Na temelju razgovora u Beogradu, Đurišić je za CDK sačinio prijedlog budžeta, koji je početkom juna dostavio Nediću. U njemu se za period od 1. juna do 31. decembra 1944. godine, na ime redovnih i ličnih, materijalnih i vanrednih izdataka, traži 289,976.800 [[dinar]]a. Prijedlogom budžeta nijesu predviđena sredstva za nabavku oružja, odjeće i posteljine, budući da su to obećale obezbijediti njemačke okupacione snage.&lt;ref&gt;AVII, ČA, CG—X—444, Predlog budžeta za CDK.&lt;/ref&gt; Iz Đurišićeva pisma Nediću se doznaje da je već oko 20. maja Đurišić za Beograd poslao delegaciju koju su sačinjavali: Dušan Arsović, načelnik Đurišićevog štaba, Veljko Tomović, Đurišićev ađutant, kao i potporučnik Hojs, njemački oficir za vezu&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=174&amp;rec=313&amp;roll=488 NARA, T313, Roll 488, frame no. 000171.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Lt.Heuß, Verbindungsoffizier zu major Lukacevic, wird bis auf weiteres zu Cetnik–Führer Djurisic abgestellt. Rgt.Pfeiffer stellt geiegneten Vertreter für Heuß für begrenzte Zeit.&quot;}})&lt;/ref&gt; pri Đurišićevom štabu. Delegacija se vratila početkom juna sa pozitivnim vijestima za komandanta četnika u Crnoj Gori i Sandžaku. Naime, Milan Nedić je po Arsoviću obavijestio Pavla Đurišića da mu je, u cilju opremanja CDK, uputio deset vagona [[Žito|žita]] (od čega pet za potrebe vojske), zatim tri vagona ratne opreme (oko 3.000 pušaka, 150 automata, oko 80 teških mitraljeza, 38 minobacača, šest topova, 2.000 pari cipela, 300 litara nafte, odjeća), kao i 20 kamiona koji će svu opremu iz [[Raška|Raške]] prebaciti do Đurišićevog štaba u [[Prijepolje|Prijepolju]]. General Nedić je takođe odobrio i kredit od pet miliona dinara, namijenjen za područje [[Stara Crna Gora|stare Crne Gore]].&lt;ref&gt;Dr Radoje Pajović, Kontrarevolucija u Crnoj Gori: Četnički i federalistički pokret 1941—1945, Obod, Cetinje, 1977, str. 472—474.&lt;/ref&gt;

Pored Đurišića, general Milan Nedić je pokušavao od okupatora obezbijediti izvor snabdijevanja i za potpukovnika [[Đorđije Lašić|Đorđija Lašića]], jednog od četničkih komandanata u [[Drugi svjetski rat u Crnoj Gori|okupiranoj Crnoj Gori]]. U izvještaju komande Jugoistoka od 6. maja 1944. godine (samo dan nakon pogibije Đorđija Lašića u [[Savezničko bombardovanje Podgorice|savezničkom bombardovanju Podgorice]]), navodi se sljedeće:
{{izdvojeni citat|Predsjednik srpske vlade Nedić nekoliko puta dolazio radi snabdijevanja majora Lašića [Đorđe] sa 20-30 mitraljeza i 1000 kompleta italijanske opreme; rečeno mu je da se Lašić obrati direktno Feldkomandanturi 1040; Feldkomandantura će ispitati da li je Lašić pouzdan i voljan za borbu na strani Wehrmachta; ukoliko jeste, Feldkomandantura će ga snabdijeti u okviru svojih mogućnosti, a naročito mitraljezima.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&amp;broj=695&amp;roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000691.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Der serb. Ministerpräsident Nedic wurde schon des öfteren hier wegen Unterstützung des Major Lasic Djordje aus Podgorica im Kampfe gegen die Kommunisten vorstellig. Insbesondere bittet er um Zuteilung von 20 – 30 MG und insgesamt 1000 komplette Ausrüstungen aus italienischen Beutebeständen. Der Ministerpräsident wurde gebeten, den Major Lasic Djordje an die F.K.1040 zu verweisen. Es ist zu prüfen, ob die Leute des Major Lasic Djordje zuverlässig und einsatzbereit an Seite der deutschen Wehrmacht kämpfen. Bei positivem Ergebnis ist der Major Lasic Djordje im Rahmen der bisherigen Unterstützung nationaler Verbände nach fen vorhandenen Mitteln, insbesonders mit MG, zu unterstützen.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Opunomoćeni komandant Jugoistoka za Feldkomandanturu 1040, Crna Gora (6. maj 1944.)}}

Krajem aprila 1944. u selu Trbušanima pokraj Čačka ponovo je došlo do sastanka četnika Draže Mihailovića sa Milanom Aćimovićem i nemačkim predstavnikom Šterkerom. Izaslanici Draže Mihailovića na ovom sastanku su, sem generala Trifunovića, bili dr [[Živko Topalović]] i kapetan [[Predrag Raković]]. Na sastanku su četnički predstavnici podneli zahteve o potrebi u oružju i municiji.&lt;ref&gt;[http://www.znaci.org/00001/155_4.pdf Milan Borković, n.d.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230604192713/https://znaci.org/00001/155_4.pdf |date=2023-06-04 }}, str. II/327.&lt;/ref&gt;

Tokom [[Prodor NOVJ u Srbiju proleća 1944.|partizanskog prodora u Srbiju]], ravnogorske snage su se borile zajedno sa njemačkim, bugarskim i kvislinškim snagama ([[Srpski dobrovoljački korpus|SDK]] i [[Ruski zaštitni korpus|RZK]]) protiv [[2. proleterska divizija NOVJ|Druge]] i [[5. krajiška divizija NOVJ|Pete divizije]] NOVJ. U publikaciji ''Građanski rat u Srbiji 1941—1945'', izdatoj u emigraciji, pristalica Ljotićeva [[ZBOR]]-a [[Borivoje Karapandžić]] navodi poimence ljotićevske, nedićevske i četničke komandante koji su se nalazili na čelu odredâ raspoređenih u jugozapadnoj Srbiji, kako bi pokušali zaustaviti ofanzivu snagâ NOVJ:
{{izdvojeni citat|Komunističke divizije izvršile su snažan pokušaj forsiranja reke Ibra. Njima su se suprotstavile sledeće nacionalne snage: IV puk Srpskog Dobrovoljačkog Korpusa (Komandant major Voja Dimitrijević), II puk SDK (Komandant major Marisav Petrović), Drugi bataljon I puka SDK (Komandant kapetan Mijat Bardak), Prvi bataljon III puka SDK (Komandant kapetan Mladen Štaljanić), Javorski Korpus (Komandant major Radomir Cvetić), Prvi Ravnogorski korpus (Komandant poručnik Zvonko Vučković), Drugi Ravnogorski korpus (Komandant kapetan Predrag Raković), Kosovski korpus (Komandant kapetan Žika Marković) i jedinice Srpske državne straže pod komandom potpukovnika Dragutina Redića, Komandanta SDS Oblasti kraljevačke. Borbom je rukovodio zajednički Operativni štab, na čijem je čelu stajao Načelnik štaba Srpskog Dobrovoljačkog Korpusa potpukovnik Radoslav Tatalović.&lt;ref&gt;Боривоје М. Карапанџић, Грађански рат у Србији 1941—1945. Друштво Хиландар, Ваљево, 2010, стр. 261—262.&lt;/ref&gt;}}

U knjizi “Moja misija u Crnoj Gori”, Ratko Parežanin potvrđuje Karapandžićeve navode o zajedničkoj borbi Mihailovićevih četnika i Ljotićevih dobrovoljaca u vrijeme izvođenja »Titove ofanzive prema Ibru«:
{{izdvojeni citat|U Srbiji se, naročito u poslednje vreme, radilo mnogo na objedinjavanju četnika i dobrovoljaca, ali sve je išlo nekako mučno i sporo. Bilo je s vremena na vreme saradnje i međusobnog pomaganja na terenu, pojedinačno, ali je na drugim mestima opet dolazilo do razmirica pa i do sukoba. Nade za jedinstvo bile su naročito oživele prilikom Titove ofanzive prema Ibru. Tada smo se zajednički borili sa četnicima na raznim sektorima. Lično sam gledao veće četničke jedinice gde se zajednički bore sa dobrovoljcima — oko [[Kraljevo|Kraljeva]] i [[Čačak|Čačka]] — sreo sam se jednom prilikom i sa Zvonkom Vučkovićem. Tada su se Marisav Petrović, Vlado Lenac i Zvonko zajedno i slikali. Naši su u ovo vreme sve činili da se četnicima pomaže i direktno u borbama i u pozadini... '''Verovali smo da će ovo bratstvo u oružju i zajednički prolivenoj krvi mnogo štošta iz nesrećne bliske prošlosti prekriti velom zaborava i da će nam omogućiti bratsku saradnju i borbu u odbrani od najvećeg protivnika, komunizma'''... Ljotić je u tom pogledu bio neumoran. Slao je kurire i posrednike do Draže Mihajlovića i zalagao se stalno za izmirenje i jedinstveni front. Nastojao je na razne načine da dođe u neposredan kontakt sa Dražom. Između Ljotića i Nedića postojala je puna saglasnost.&lt;ref&gt;Ратко Парежанин, Моја мисија у Црној Гори, Нова Искра, Минхен, 1974, стр. 8—9.&lt;/ref&gt;}}

[[Radosav Grujičić]] (pseudonim »Radovan«), inspektor [[Specijalne policije]] [[Uprave grada Beograda]], javlja 27. marta 1944. Draži Mihailoviću (»Br. 88«) da je dva dana ranije u [[Užice|Užicu]] primio znatnu količinu oružja od okupatora, i to preko 144 hiljade metaka, 400 mina za minobacače i 400 granata za topove kalibra 45&amp;nbsp;mm.&lt;ref&gt;AVII, ČA, kut. 18, reg. br. 10/7—2.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Branko Latas, Četničko-nemački sporazumi o saradnji u Srbiji 1943—1944, Vojnoistorijski glasnik br. 2/1978, Beograd, str. 356.&lt;/ref&gt;  Grujičić obavještava Mihailovića i o položajima koje prema snagama NOVJ zauzimaju četnici, kvislinzi i okupatori u jugozapadnoj Srbiji:
{{izdvojeni citat|Za sada u okolini Ivanjice nalaze se sledeće snage: Cvetić i Marković na liniji Mučanj — Kušiće, jedan bataljon bugara Katići, jedan bataljon bugara Prilike plus 4 tenka, puk dobrovoljaca dve čete rusa i 4 tenka, Ivanjica tri bataljona bugara i dve čete nemaca koji su ovog momenta stigli.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_3_100.htm Izveštaj obaveštajca Radovana od 27. marta 1944. Draži Mihailoviću o dobijenoj municiji od okupatora u Užicu]&lt;/ref&gt;}}

General Dragoljub Mihailović (alias »88«) istog dana naređuje kapetanu Miloradu Mitiću (»Ratibor«), komandantu iz zapadne Srbije, koordinaciju borbenih manevara sa Nijemcima, Bugarima i kvislinzima:
{{izdvojeni citat|Vrlo dobro je što su prešli u napad SDS. B.[ugari] N.[emci] Naše jedinice stalno vrše napade. Ovo je zgodna prilika da se uništi ova komunistička grupa, samo jedinice N. SDS. LJ.[otićevci] B. treba da napadaju, a ne da se brane. Mi ćemo još prikupiti snaga, koje će takođe preduzeti napade. [...] Inače svima ostalim našim jedinicama, koje su sada u dodiru sa komunistima, naređeno je da najenergičnije napadaju, i da komunistima nedaju mira. Za municiju se i dalje starajte... Morate voditi računa da nedolazi do intimnijeg dodira naših snaga i onih drugih, jer bi to bilo nezgodno. Naši će biti aktivni i bez toga.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_3_101.htm Pismo Draže Mihailovića od 27. marta 1944. kapetanu Miloradu Mitiću o saradnji četnika i okupatora u borbama protiv NOVJ u jugozapadnoj Srbiji]&lt;/ref&gt;}}

U izvještaju od 8. aprila 1944. koji je kapetan [[Živojin Marković]], komandant 2. kosovskog korpusa poslao Draži Mihailoviću u kome ga obavještava o stanju četničkih organizacija na [[Kosovo (oblast)|Kosovu]], pored ostalog, piše: 
{{izdvojeni citat|Pojedini korpusi učestvuju u zajednici sa okupatorom i sa satelitima u borbi protiv partizana. Po onome gde je pretežnija opasnost od partizana kao što je bio slučaj u Ibru, gde su se našli, na jednoj liniji jednovremeno Ljotićevci, Nedićevci, Arnautska Šuc policija, Bugari, Nemci i Javorski korpus (major Cvetić). To ima psiholoških reperkusija na narod. Treba, po mom mišljenju, raditi da se Nemci, Ljotićevci, Arnauti i drugi nađu u prvim linijama, a ne naši redovi... Cvetićevi vojnici slobodno šetaju po Raškoj i Ibarskom dolinom, a okupator to gleda.&lt;ref&gt;Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kut. 101, reg. br. 10/3.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_3_256.htm Obaveštenje brigadira Armstronga od 8. aprila 1944. Draži Mihailoviću o poruci generala Padžeta da četnički komandanti sarađuju sa Nemcima i opasnosti da članovi britanske misije kod četnika padnu u ruke Nemaca]&lt;/ref&gt;}}

Pukovnik Jevrem Simić dostavio je pismom od 18. aprila 1944. generalu Draži Mihailoviću informacije o borbenom rasporedu snagâ JVuO, SDK, SDS i njemačkog Wehrmachta u jugozapadnoj Srbiji, naspram jedinicâ [[NOV i POJ]] koje ih napadaju:
{{izdvojeni citat|Raspored Nemačko-satelističkih snaga je:

Krdžaliski [dobrovoljački — prim.] drugi puk pod komandom Marisava [Petrovića] u Čajetini, a jedan bataljon je 17 ovog meseca otišao iz Bele reke verovatno ka Katićima.

Nemci: 4.000 sa nešto lakih topova, na prostoru Čajetina — Palisad — Kraljeve vode — Kokin Brod.

Bugari: Na utvrđenoj Borovoj glavi ovu ojačavaju i ima ih 1.500.

S.D.S.: Njih 230 u utvrđenjima sela Rožanstvo.

Marković: 360 ljudi zatvara Visoku. Odredi su istureni na Okruglici.

Kondor: sa 1340 ljudi na liniji Klekovo — Ljubiš — Sirogojne. Grupno zatvara sve pravce sa rezervom spremnom za udar.

Kalait: jedan bataljon sa 80 Nemaca u Štitkovu, a dve čete na Pavlovića Brodu. Sam Kalait sa ostalim odredima je sa Pavlom.

Cvetić: sa njim veze nemam.

Zvonkov odred pod komandom poručnika Nenadića zajedno sa Nemcima je u Negbini.

U toku 17 ovog meseca Marković je do 11 časova vodio borbu sa crvenima napadnut od tri njegove kolone. Posle borbe od tri sata gde je dolazilo i do borbe prsa u prsa, povukao je se. Crveni su zauzeli Katiće, Maću, Vodice, Šarenik i tu se zadržali.

Rezultat: Marković ima 6 mrtvih i 4 ranjena. Nađeno je 21 mrtvih kod crvenih.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_3_120.htm Pismo delegata Vrhovne komande od 18. aprila 1944. Draži Mihailoviću o saradnji četnika sa nemačkim i bugarskim trupama u borbama protiv NOVJ u jugozapadnom delu Srbije]&lt;/ref&gt;}}

Potpukovnik [[Radoslav Tatalović]], načelnik štaba Srpskog dobrovoljačkog korpusa, 18. aprila 1944. podnosi izvještaj generalu [[Hans Felber|Hansu Felberu]] (od avgusta 1943. opunomoćeni komandant Jugoistoka; okupirana Srbija spadala je u njegovu zonu odgovornosti) u kome izražava zadovoljstvo saradnjom sa Javorskim korpusom JVuO pod komandom majora [[Radomir Cvetić|Radomira Cvetića]]:
{{izdvojeni citat|Saradnja sa četničkom grupom Cvetić je veoma dobra.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&amp;roll=255&amp;broj=811 NARA, T501, Roll 255, frame no. 000807.] ({{jez-njem|&quot;Die Zusammenarbeit mit der Cetnikgruppe Cvetic ist sehr gut.&quot;}})&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ReferenceH&quot;&gt;[https://znaci.org/00001/40_63.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje  NEFORMALNA KOLABORACIJA U SRBIJI]&lt;/ref&gt;|Zapisi o obilasku Vojnog zapovjednika Jugoistoka [[Prodor NOVJ u Srbiju proleća 1944.|operacije Kammerjäger]] (18-20. april 1944. godine)}}

U izvještaju Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka generala Hansa Felbera od 13. maja 1944. Vrhovnoj komandi Wehrmachta, još jednom se notira potpora koju trupe potpukovnika Tatalovića pružaju četnicima Draže Mihailovića, u ovom slučaju na teritoriji NDH:
{{izdvojeni citat|
D) Grupa “Tatalović”

Srpski dobrovoljački korpus uključio se kod [[Ljubovija|Ljubovije]] u borbe na hrvatskoj obali Drine i prihvatio četnike koji su se povlačili.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&amp;roll=256&amp;broj=736 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000732.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Gruppe Tatalovic. Bei Ljubovija griff SFK in Kämpfe auf kroat.Drina–Ufer ein u. nahm ausweichende Cetniks auf.&quot;}})&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_12_4_57.htm Izveštaj vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od 13. maja 1944. Vrhovnoj komandi Vermahta o borbama sa 2. i 5. NOU divizijom na komunikaciji Užice - Višegrad]&lt;/ref&gt;}}

Referišući o situaciji u Srbiji, general Felber je u svom izvještaju od 22. aprila 1944. o suradnji četnika sa Nijemcima i kvislinzima zabilježio sljedeće:
{{izdvojeni citat|
Srbija:

Pod pritiskom crvenih snaga koje su prodrle u južnu Srbiju, ponovo je porasla spremnost svih nacionalno orijentisanih krugova pod vođstvom okupacione vlasti da poduzmu borbu protiv komunizma. Javljeno je da je sâm Draža Mihailović u jednom govoru tražio lojalnu suradnju s okupacionim snagama kako bi otklonio komunističku opasnost u Srbiji. Vidljiv znak ovog novog razvoja je činjenica da se u južnoj Srbiji Nijemci, Srpski dobrovoljački korpus i DM–četnici bore rame uz rame.&lt;ref name=&quot;ReferenceH&quot;&gt;[https://znaci.org/00001/40_63.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje  NEFORMALNA KOLABORACIJA U SRBIJI]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=553&amp;rec=501&amp;roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000549.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Serbien: Unter dem Druck der in S–Serbien eingedrungenen roten Kräfte ist die Bereitschaft aller nationalgesinnten Kreise unter Führung der Besatzungsmacht, den Kampf gegen den Kommunismus aufzunehmen, wieder gewachsen. DM selbst soll in einer Rede zu loyaler Zusammenarbeit mit Okkupator aufgefordert haben, um die kommunistische Gefahr in Serbien zu beseitigen. &lt;br /&gt; Einen sichtbaren Ausdruck hat diese Entwicklung darin gefunden, dass in S–Serbien Deutsche, SFK und DM–Cetniks Seite an Seite kämpfen.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

U izvještaju koji su aprila 1944. sačinili službenici [[Ured za strateške usluge|Ureda za strateške usluge]] (''Office of Strategic Services (OSS)''; preteča savremene [[CIA|Centralne obavještajne agencije]] [[Sjedinjene Američke Države|SAD]]), sugeriše se da bi „generala [Mihailovića] trebalo promatrati u istom svjetlu kao i Nedića, Ljotića i bugarske okupacione snage“.&lt;ref&gt;Sabrina P. Ramet, ''The Three Yugoslavias: State-Building and Legitimation, 1918-2005'', Indiana University Press, 2006, pp. 134.&lt;/ref&gt;

U noći 28/29. aprila 1944, pripadnici Resavske brigade JVuO pod komandom Vukašina Petkovića i lokalna SDS uhvatili su devet stanovnika [[Svilajnac|Svilajnca]]. Jedan uhapšenik je uspeo da pobegne, a ostali su sprovedeni u selo [[Дивостин|Divostin]] gde su zaklani. Sačuvano je potresno svedočenje Radosava Vidulovića, četnika pod Petkovićevom komandom, koji je 1944. ostavio pisanu belešku o pokolju u Divostinu: 
{{izdvojeni citat|Jedne noći, kad smo bivakovali kod sela Crkvenca, Vukašin [Petković] je došao u našu sobu i pitao: ’Ko hoće da ide sa mnom, imamo večeras da koljemo?’ Svi smo digli ruke uvis, jer, kako sam čuo, ko ne digne ruku, rđavo prolazi. Vukašin je odvojio pet trojki i otišao sa njima u nepoznatom pravcu. Posle pola sata vratili su se sa krvavim rukama i jedan sa prebijenom puškom. Svi koji su došli rekli su nam: ’'''Ala smo ih klali'''.’ Jedan je pričao kako mu se puška prebila kad je jednog udario po glavi. Jer oni prvo udare čoveka puškom u potiljak pa, kada padne, onda ga jedan prekolje. Svi su se smejali kako su ih poklali. Po izvršenom delu, vojnici su se prali od krvi, a takođe i kame koje su bile krvave.&lt;ref&gt;Коста Николић, „О неким проблемима у раду организације Југословенске војске у отаџбини на југу Србије 1942-1944.“, Лесковачки зборник, LI, Лесковац, 2011, стр. 263.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Milan Radanović, Kazna i zločin: Snage kolaboracije u Srbiji: odgovornost za ratne zločine (1941-1944) i vojni gubici (1944-1945), Rosa Luxemburg Stiftung Southeast Europe, Beograd, 2015, str. 151.&lt;/ref&gt;}}

U jednom izvještaju od 5. maja 1944, neimenovani pripadnik ravnogorskog pokreta se žali na stanje u Resavskom korpusu, kao i na poručnika Vukašina Petkovića, navodeći da je stanovništvo okupirane Srbije ogorčeno zbog četničkih zločina te njihove neskrivene saradnje sa kvislinzima i okupatorom: 
{{izdvojeni citat|Najgori je poručnik Vukašin Petković. U aprilu je ubio: Iliju Bućina, sveštenika, poznatog nacionalnog radnika; Mihaila Jovanovića, nacionalnog borca iz Južne Srbije i ličnog prijatelja [[Aleksandar I Karađorđević|kralja Aleksandra]]; Čedomira Protića, Ivana Dimitrijevića i još dva obućara, pod optužbom da su komunisti! Poručnik Petković u narodu dobio ime “Car grkljan”. Nečuveni teror nad narodom. '''Narod nas smatra izvršiocem Nedićevih želja, nemačkim slugama'''. Stradalo je mnogo žena koje nisu htele da budu ljubavnice pojedinim starešinama. Ko može ovakvim zulumima i zverstvima stati na put?&lt;ref&gt;Vojni arhiv Beograd, Četnička arhiva, 87–2–12.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Коста Николић, н. ч., стр. 272.&lt;/ref&gt;}}

Na zajedničkoj konferenciji svih kolaboracionističkih oružanih formacija, koja je održana 2. maja 1944. godine, [[Marisav Petrović]], jedan od komandanata SDK, optužio je generala [[Borivoje Jonić|Borivoja Jonića]] da su njegove jedinice (tj. SDS) „saradnici DM“ i dodao da „DM na ovaj način ima 95% pristalica u Srbiji“.&lt;ref&gt;Rade Ristanović, Oblici otpora u okupiranom Beogradu (1941-1944). Doktorska disertacija, Filozofski fakultet Univerziteta u Novom Sadu, 2019, str. 545.&lt;/ref&gt;

I sâm Borivoje Jonić će u svojim poslijeratnim zapisima istaći do koje mjere je bila izražena saradnja SDS sa Dragoljubom Mihailovićem i JVuO: 
{{izdvojeni citat|S.D.S. ne samo da je od svoga osnivanja sarađivala sa četničkom organizacijom, no je iste za svo vreme snabdevala oružjem, municijom, obućom, odećom i drugim potrebama. Zbog ove saradnje koju su Nemci progonili i kažnjavali smrću, brojno stanje straže smanjivalo se i bezbroj puta popunjavalo. '''Straža je bila glavni depo za popunu četničke organizacije u Srbiji'''. Preko straže išla je glavna obaveštajna služba četničke organizacije – u sve pravce i izvan Srbije... Može se slobodno reći i tvrditi da je 50% starešina i 25% ljudstva S. D. S. eliminisano iz njenih redova zbog saradnje i povezanosti sa ravnogorskim pokretom.&lt;ref&gt;Nebojša Stambolija, Srpska državna straža 1942-1944. Doktorska disertacija, Filozofski fakultet Univerziteta u Beogradu, 2020, str. 312-313.&lt;/ref&gt;}}

General Jonić precizira na koje je sve još načine Straža ukazivala pomoć Mihailovićevim četnicima: 
{{izdvojeni citat|Dotur novca, obuće, odeće i životnih potreba; štampanje novina i propagandnog materijala i rasturanje istog; snabdevanjem sa oružjem i municijom do najviših mogućih granica; fingirana otmica novca i drugih potreba za D. M. iz vozova i kamiona gde je S. D. S. u pripremama i izvršavanju učestvovala; ranjenici i bolesnici D. M. lečili su se u vojnim i građanskim bolnicama kao pripadnici S. D. S; snabdevanje lekovima i sanitetskim materijalom četnika, što je uzimato za S. D. S; ukazivanje specijalnih usluga savezničkim misijama kod D. M. od strane S. D. S. a posebno engleskom pukovniku Beliju u Šapcu, američkom pukovniku Mak Daulu sa misijom u Mačvi i u selu Vrčinu kod Beograda; preuzimanje u više slučajeva savezničkih padobranaca i predaja istih četnicima radi transportovanja u njihove baze, i. t. d.&lt;ref&gt;Петар Мартиновић Бајица, ''Милан Недић'', Београд, 2003, стр. 362-364.&lt;/ref&gt;|General [[Borivoje Jonić]], komandant Srpske državne straže od 1942. do 1944. godine}}

Takođe, u ratnim memoarima kapetana [[Zvonimir Vučković|Zvonimira Vučkovića]], komandanta 1. ravnogorskog korpusa, nailazi se na potvrdu ocjene o naklonjenosti velike većine pripadnika SDS-a Mihailovićevom pokretu:
{{izdvojeni citat|Viši oficiri u štabu vrhovne komande, pomagani od nekih političara koji se nisu mirili sa odlukama [[Svetosavski kongres|Baškog kongresa]], vršili su pritisak na Dražu da bez odlaganja prihvati saradnju generala Nedića. Oni su morali znati da nama ta saradnja nije bila potrebna, jer je skoro cela SDS bila na našoj strani, ali saradnja sa Nedićem značila je u stvari saradnju sa onima koji iza njega stoje, a oni su verovali da mi sa te strane možemo izvući neku značajnu korist...&lt;ref&gt;Звонимир Вучковић, Сећања из рата. Од отпора до грађанског рата, Ваљево, 2005, стр. 384.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Nebojša Stambolija, n.d, str. 313.&lt;/ref&gt;}}

Major [[Aleksandar M. Mihajlović]], komandant Beograda JVuO, u izvještaju koji je Draži Mihailoviću poslao 22. aprila 1944. godine, svjedoči iz prve ruke o potpuno haotičnom stanju u redovima okupatora i kvislinga nakon [[Savezničko bombardovanje Jugoslavije|savezničkog bombardovanja glavnog grada Jugoslavije]] za [[Uskrs]] 1944: „Što se tiče vlasti, naših i nemačkih, ona je potpuno dezorijentisana i razbijena. Tri dana u Beogradu nije bilo takoreći nikakve vlasti. Svi su oni bili pogubili glave. Vlada je izbegla na Avalu, Uprava grada sklonila se na periferiju, komanda SDS takođe je izbegla na periferiju, Nemci se evakuišu preko Save i Dunava... Jedino su se kvartovski odredi SDS držali prilično dobro i požrtvovano su se zalagali za spasavanje stanovništva.“ Major Mihajlović piše i da je vanredna situacija rezultirala novim približavanjem srpskih nacionalističkih i kolaboracionističkih snagâ:
{{izdvojeni citat|Opšti zaključak: bombardovanje saveznika je uspelo, ali sa srazmernim ogromnim žrtvama našeg življa. &lt;br /&gt; II. — Čim je nestalo dosadašnje vlasti u Beogradu svi su požurili da mi se stave na raspoloženje. Jedan od prvih bio je đeneral Jonić. Ja sam se sastao sa njim sada prvi put. Rekao mi je da je od Vas dobio naređenje da naš odred snabdeva oružjem i municijom i izjavio mi je gotovost da ovo izvrši. Međutim, ogradio se da on ne raspolaže ni oružjem ni municijom, već mi treba da na terenu sa njihovim odredima uhvatimo vezu i da od njih ovo dobijemo, jer su oni u mogućnosti da to pred Nemcima rashoduju. Kako se bio proneo glas da je invazija Balkana otpočela, stavio mi se potpuno na raspoloženje u slučaju da naša akcija sad otpočne. Pored Jonića došao mi je i Dragi Jovanović. I sa njim sam se sastao. S njegove strane tražio je da se kod saveznika interveniše da se Beograd više ne bombarduje, jer mnogo strada naše nedužno stanovništvo. Molio je da ova intervencija potekne sa Vaše strane. Zatim, razgovarali smo u vezi njegovog postavljenja za komesara na teritoriji koja se poklapa sa Avalskim korpusom. Glavna tema je bila prihvat izbeglica i njihovo zbrinjavanje, pošto se to na terenu bez asistencije naših NRO [Narodnih ravnogorskih odbora] ne može sprovesti. Sa svoje strane tražio sam od njega da za sada nastane da se održi red u Beogradu, jer dok su Nemci u njemu ja nemam nameru da intervenišem u slučaju nekih nemira, tražio sam hranu za izdržavanje beogradskih izbeglica i pomoć od njega u oružju i municiji.&lt;ref&gt;''Документи о издајству Драже Михаиловића — књига 1'', Државна комисија за утврђивање злочина окупатора и његових помагача, Београд, 1945, документ бр. 711, стр. 625—628.&lt;/ref&gt;}}

U dnevnom izvještaju Komande Jugoistoka za 16. maj 1944.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=908&amp;rec=78&amp;roll=331 National Archive Washington, T78, Roll 331, frame no. 6288808.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;LAGE SW– SERBIEN: &lt;/br&gt; RESTE 2. UND 5. DIV. IM. ZLATAR– GEB. (S NOVA VAROS) VEREINIGT. &lt;/br&gt; DAMIT HAT DIE DIV.– GRUPPE MORACA, IN ZWEIMONATIGEN KAEMPFEN DEZIMIERT, DEN TITO– AUFTRAG, IN SO– SERBIEN EINE KOMM. BASIS ZU SCHAFFEN, ZUNAECHST AUFGEBEN MUESSEN.– &lt;/br&gt; BEI GERINGEN DEUTSCHEN, Z. T. ERHEBL. CETNIK– UND SFK– VERLUSTEN VERLOR DER FEIND IM VERLAUF DIESER KAEMPFE 2736 TOTE, 108 GEF. UND 64 UEBERLAEUFER.&quot;}})&lt;/ref&gt; upućenom Vrhovnoj komandi oružanih snaga [[Treći Rajh|Velikonjemačkog Rajha]], govori se o žestokim borbama okupatora i kolaboracionista protiv snagâ NOVJ prilikom partizanske ofanzive ka Srbiji:
{{izdvojeni citat|Srbija: ostaci 2. i 5. divizije su se sjedinili na planini Zlatar (južno od Nove Varoši). Time je nakon dva mjeseca skončao pokušaj div. grupe Morača, koja je izgubila tri četvrtine svoje snage, da izvrši Titovu naredbu o stvaranju komunističke baze u jugoistočnoj Srbiji. Nasuprot malim njemačkim i na nekim mjestima priličnim četničkim i dobrovoljačkim gubicima, neprijatelj je izgubio 2736 mrtvih, 108 zarobljenih i 64 prebjega.}}

General-major [[Kurt von Geitner]], načelnik štaba njemačkog komandanta Srbije Hansa Felbera, u drugoj polovini maja 1944. izvještava da četničke jedinice, zajedno sa SDK i stražarima, obezbjeđuju granicu okupirane Srbije od partizanskog upada:
{{izdvojeni citat|Četničke jedinice pod majorom Weyelom, SDK i policija osiguravaju jugozapadnu granicu; Usljed pritiska crvenih, te pomanjkanja municije, čak i oni četnički komandanti koji su dosad bili suzdržani, sada žele da pregovaraju.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&amp;broj=771&amp;roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000767.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Cetnikverbände unter Major Weyel mit I./Pol.5 und I./SFK 1 sichern an SW–Grenze und sperren Strasse Nova Varos – Bistrica. &lt;/br&gt; Unter rotem Druck und wegen Mun. Mangel zunehmende Verhandlungsbereitschaft bisher zurückhaltender Cetnik–Verbände.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Dnevni izvještaj Komande Jugoistoka za 19. maj 1944.}}

General von Geitner zapaža još jedan primjer lokalne saradnje ravnogoraca i jedinicâ srpske kvislinške vlade: „U rejonu Aranđelovca, tokom borbi između manjih komunističkih bandi i snagâ DM [skupa] sa SDS-om, navodno ubijen 21 komunist, osmero zarobljenih, koji su od strane četnika strijeljani.“&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&amp;broj=771&amp;roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000767.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Im Raum Arandjelovac bei Kämpfen zwischen kleinerem ko. Banden und DM mit SSW angeblich 21 Komm. tot, 8 Gefangene, die von Cetniks erschossen wurden.&quot;}})&lt;/ref&gt;

Istovremeno, u ratnom dnevniku Vrhovne komande [[Vermaht]]a se odaje priznanje četnicima i dobrovoljcima za odbacivanje snaga NOVJ iz Srbije:
{{izdvojeni citat|Srpski dobrovoljački korpus i četnici pokazali su se kao dobri i pouzdani borci u borbama sa komunistima marta, aprila i maja, kada je Tito pokušao, bezuspešno, da prodre u Srbiju.&lt;ref name=&quot;Živković&quot;/&gt;|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta (Balkan od 1. aprila do 31. decembra 1944.)}}

Vrhovna komanda njemačkih oružanih snaga uočava da je i u tom periodu glavni povod za zbližavanje Nedića i Mihailovića bio »porast komunističke opasnosti«, kao i da se ova saradnja pokušala sakriti od nadležnih njemačkih komandi u okupiranoj Srbiji:
{{izdvojeni citat|Koncem maja 1944. došlo je do drugog pokušaja Tita da upadne u Srbiju, ali je njegov pokušaj ponovo propao, pa nije ni prešao reku Ibar. Zasluge za to imaju dobrovoljci Dimitrija Ljotića, koji su zaustavili komuniste. Sa porastom komunističke opasnosti, od godine 1944, došlo je do neslužbenog približavanja između Nedića i Mihailovića, ali nemačka strana nije mogla da dozna sve pojedinosti tog razvoja.&lt;ref name=&quot;Živković&quot;/&gt;|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta}}

Autori dnevnika ocjenjuju da je u posljednjoj godini okupacije došlo i do otopljavanja odnosa na liniji Ljotić—Mihailović: „Napetost i neslaganje sa pokretom Draže Mihailovića tek je popustila godine 1944. Do tada su četnici čak vršili represalije nad porodicama Dobrovoljačkog korpusa.“&lt;ref name=&quot;Živković&quot;/&gt;

U zabilješci iz ratnog dnevnika ađutanta generala Hansa Felbera od 7. maja 1944. godine, pominje se Felberov obilazak jedinicâ na frontu u zapadnoj Srbiji, gdje se nalaze »u borbi protiv bandi«, tj. partizana:
{{izdvojeni citat|(7.5.44) Putovanje glavnokomandujućeg generala pješadije Felbera u pratnji rittmeistera Geschera, kapetana Gölsa i sonderführera Horaka u oblast Valjevo—Kosjerić—Užice—Kremna—Višegrad—Dobrun—Bajina Bašta. Posvuda sastanci s čelnicima jedinicâ koje su tamo raspoređene u borbi protiv bandi: [[Brandenburger|puka Brandenburg]], 696. odreda poljske žandarmerije, Bugara i SDK, kao i sa četničkim vođama Rakovićem i Kalabićem. Povratak putem Kragujevac—Topola 11. maja, dolazak u Beograd u 19 sati.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=807&amp;rec=501&amp;roll=255 NARA, T501, Roll 255, frames no. 000803—000804.] ({{jez-njem|&quot;7.5.44 Fahrt des O.B. Gen.d.Inf. Felber in Begleitung von Rittm. Gescher, Hptm. Göls und Sdf. Horak in das Gebiet von Valjevo—Kosjerici—Uzice—Kremna—Visegrad—Dobrun—Bajina Basta. Überall Besprechungen mit den Führern der dort im Kampf gegen die Banden eingesetzten Verbände des Rgt. Brandenburg, der Feldgend.Abt. 696, der Bulgaren und des SFK, sowie mit den Cetniks—Führern Rakovic und Kalabic. Rückfahrt über Kragujevac—Topola am 11.5., Eintreffen in Belgrad 19.00 Uhr.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

U izvještaju poslatom 17. maja te godine od strane Vojnog zapovjednika Jugoistoka je primijećeno: „U posljednje vrijeme povećan broj dezerterstava iz Srpske državne straže kod Draže Mihailovića.“&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&amp;roll=256&amp;broj=757 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000753.] ({{jez-njem| &lt;br /&gt; &quot;In letzter Zeit erhöhte Desertierungen der SSW zu DM.&quot;}})&lt;/ref&gt; Četiri dana ranije, u izvještaju poslatom Glavnom komandantu Jugoistoka feldmaršalu [[Maximilian von Weichs|von Weichsu]], general Felber u kratkim crtama ocjenjuje ulogu SDS:
{{izdvojeni citat|Srpska državna straža ostaje nepouzdana. Prisan odnos sa četnicima.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=727&amp;rec=501&amp;roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000723.] ({{jez-njem|&quot;SSW nach wie vor unzuverlässig. Innige Beziehung zu den Cetniks.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Raport generala [[Hans Felber|Hansa Felbera]] feldmaršalu [[Maximilian von Weichs|Maximilianu von Weichsu]], 13. maj 1944. godine}}

Početkom maja 1944. [[Dimitrije Ljotić]], šef JNP [[Zbor]], pokrenuo je inicijativu za saradnju sa Mihailovićevim snagama. Ljotić i njegov sekretar [[Boško Kostić]] susreli su se 17. maja 1944. u selu Brđani kod [[Gornji Milanovac|Gornjeg Milanovca]] sa generalom [[Miroslav Trifunović|Miroslavom Trifunovićem]]. Razgovori su trajali tri dana.&lt;ref&gt;Koстa Николић, Бојан Б. Димитријевић, н. д., стр. 380.&lt;/ref&gt;

Prema sećanju Boška Kostića, objavljenom 1949, na sastanku između Ljotića i Mihailovićevih predstavnika dogovoreno je sledeće:
{{izdvojeni citat|Rezultat tih razgovora bio je sledeći: zajednička borba protiv komunizma; organizacija DM ostaje potpuna; sporazumno sa DM postavljanje okružnih i sreskih načelnika; četnici DM neće napadati nedićevce; u svim bitnim stvarima Nedić ima da se sporazume sa DM. Inače, u ostalim stvarima Nedićeve odluke imaju se izvršavati; DM prima u načelu izdržavanje u novcu i namirnicama od Nedićeve vlade u kom cilju (DM) saopštava vladi svoj normalni sastav; DM ima svog delegata kod Nedića; regrutovanju za Nedićeve oružane jedinice neće se činiti nikakve prepreke od strane DM; zajednički antikomunistički front u srpstvu izvan Srbije, Nedić će odmah potpomoći stvaranje četničkih odreda radi čišćenja Srema od komunizma, u kom cilju će pomoći u oružjem, municijom i ostalom spremom do 4.000 ljudi.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/155_4.pdf Milan Borković, n. d., Beograd, 1979.], str. II/327-328.&lt;/ref&gt;}}

[[Josef Matl]], [[Austrijanci|austrijski]] [[Slavistika|slavista]] i kapetan njemačke vojne obavještajne službe (''[[Abwehr]]''), bio je autoritativni poznavalac četničkog pitanja i osoba koja je tokom rata održavala kontakte sa brojnim Mihailovićevim povjerenicima. O sastanku Ljotića sa Trifunovićem, kao i o povezivanju kvislinških struktura sa Pavlom Đurišićem, Matl nakon rata piše:
{{izdvojeni citat|U toku nove nemačke politike koja je započela u jesen 1943. naimenovanjem Hermana Nojbahera za specijalnog opunomoćenika za Jugoistok, koji je dobio zadatak da na celom području Jugoistoka prikupi sve antikomunističke snage, došlo je do sporazuma između Nedića, Ljotića i Pavla Đurišića, komandanta četničkih odreda u Crnoj Gori i Sandžaku. Ovim sporazumom trebalo je koordinirati borbu srpskih dobrovoljačkih jedinica i četničkih odreda Pavla Đurišića, no usled stalnih intriga u štabu Mihailovića protiv saradnje sa Nedićem i Ljotićem, tek na osnovu pregovora između Ljotića i generala Miroslava Trifunovića, Mihailovićevog opunomoćenika, između 17. i 19. maja 1944. došlo je do stvarnog ujedinjavanja svih nacionalnih snaga [...] i do odgovarajućeg koordiniranja političkih zadataka u duhu zajedničkog antikomunističkog fronta.&lt;ref&gt;Josef Matl, ''Jugoslawien im zweiten Weltkrieg'', Osteuropa Handbuch, Bd. 1, Jugoslawien, hg. v. Werner Markert, Köln—Graz 1954, s. 99—121.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Venceslav Glišić, Teror i zločini nacističke Nemačke u Srbiji 1941-1945, Institut za istoriju radničkog pokreta Srbije, Rad, Beograd, 1970, str. 225, fus. 44.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Бранислав Божовић, Специјална полиција у Београду 1941-1944, Завод за уџбенике, Београд, 2014, стp. 344.&lt;/ref&gt;}}

Borivoje Karapandžić navodi da je „dobar deo sporazuma“ sproveden, ali ne „u celosti“, zbog četničkih napada na pojedine dobrovoljačke komandante (poput Marisava Petrovića), ili predstavnike Nedićevih vlasti. Ipak, on piše:
{{izdvojeni citat|Đeneral Mihailović poslao je odmah u Beograd kao svoga punomoćnika kod đenerala Milana Nedića kapetana Predraga Rakovića, Komandanta Drugog Ravnogorskog korpusa, čija je kancelarija bila u samom Predsedništvu Vlade, a kome je po izričnoj Dražinoj želji bio politički savetnik [[Aleksandar Cincar-Marković|Aleksandar Cincar — Marković]], Ministar Spoljnih poslova u Vladi Cvetković — Maček, koja je zaključila [[Vojni puč 27. marta 1941.|Pakt s Nemcima]] 25. marta 1941. Zatim je data celokupna sprema sa oružjem i municijom, tako da je u samom Sremu formiran Sremski četnički odred na čelu s majorom Srdićem, dok je Komandant Sremskog korpusa sa sedištem u Srbiji bio divizijski đeneral Sveta Đukić. Pa, onda, đeneral Milan Nedić izdao je naređenje Narodnoj Banci, koja je dostavila đeneralu Mihailoviću veću sumu novca za potrebe “Jugoslovenske Vojske u Otadžbini”, itd.&lt;ref&gt;Боривоје М. Карапанџић, н. д., стр. 282.&lt;/ref&gt;}}

5. maja 1944. u [[Манастир Радовашница|manastiru Radovašnici]] održan je sastanak pripadnika kvislinških struktura iz [[Šabac|šabačkog]] okruga sa majorom [[Dragoslav Račić|Dragoslavom Račićem]], komandantom Cersko-majevičke grupe korpusa JVuO, na kom se raspravljalo o modalitetima saradnje dviju stranâ. U zapisniku sa sastanka prenesen je govor okružnog načelnika Stevanovića:
{{izdvojeni citat|U svom govoru od 26 marta t.g. general Nedić pozvao je nacionaliste da prestanu sa međusobnim raspravama i borbama i da se ujedine u borbu protiv najvećeg neprijatelja Srpstva — komunizma. Taj apel naišao je na puno razumevanje kod četničkih organizacija D.M. u mnogim okruzima i tako je postignuta puna saradnja. Od strane nemačke sile dato je odobrenje i pomoć da ova saradnja dođe do punog izražaja. U želji da se takva saradnja postigne i u Okrugu Šabačkom Okružni načelnik sa svojim komandantima čini apel na majora Račića, kao najvišeg funkcionera organizacije D.M. u Okrugu, da i on u tom pogledu izvrši svoju srpsku dužnost. Ovo je naročito nužno učiniti zbog toga, jer su komunističke bande već otpočele svoj pakleni posao i u ovom okrugu.&lt;ref&gt;Arhiv VII, Ča, k. 127, reg. br. 2/17.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_139.htm Naređenje komandanta Cersko-majevičke grupe korpusa od 6. maja 1944. komandantu azbukovačkog sreza da se razgovori sa Nemcima vode po odobrenju Štaba Grupe korpusa]&lt;/ref&gt;}}

Već sjutradan je Račić donio naredbu kojom se zabranjuje vođenje pregovorâ s okupatorom bez njegova znanja i dopuštenja, dok je za kvislinške jedinice, koje je trebalo da posluže za posrednu nabavku naoružanja za JVuO, preporučio sljedeće:
{{izdvojeni citat|Pošto je u izgledu da će Nemci dati još oružja za odrede srpske državne straže, granične straže i dobrovoljačkih jedinica, a imamo sigurnih podataka da će to oružje biti u najkraćem roku pod našom komandom to, — naređujem;

1. — Da komandanti srezova odobre da ode u Srpsku državnu stražu, graničnu stražu i dobrovoljačke odrede onoliko ljudi koliko bude traženo. Samo voditi računa da ljudstvo bude obrađeno u našem duhu i u nacionalnom pogledu ispravno. Ljudstvo obraditi u duhu naređenja koje je izdato u ovom pogledu.

Do daljeg naređenja ne činiti pritisak na familije onih koji su u Nedićevim odredima i ne zahtevati da iz istih beže. A ako neko od njih pobegne posavetovati ga da se za sada vrati na svoje mesto i staviti mu na znanje da neće iskusiti nikakvu kaznu što se za izvesno vreme udaljio iz ovih jedinica. Za ovo imamo sigurnih podataka.&lt;ref&gt;Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 3, str. 548—550.&lt;/ref&gt;}}

O neuspjehu partizanske ofanzive u Srbiji u proljeće 1944, kao i o intenzitetu i žestini borbi koje su se vodile, svjedoči i izvještaj od 8. maja 1944. poslat Draži Mihailoviću od strane komandanta Zlatiborskog korpusa JVuO kapetana [[Dušana Radovića Kondora]] (pseudonim »Debol«) u kom je navedeno sljedeće:
{{izdvojeni citat|Celog dana 7-og maja, Nemci, Bugari, Dobrovoljci i moje zlatiborske i račanske snage vodile su jaku borbu sa kolonama crvenih na prostoru Solotuša, Bioska, Kadinjača, Zaglavak, Dub. Bugarska artiljerija dejstvuje vrlo uspešno. Odred nemačkih padobranaca na Kadinjači naneo mnogo gubitaka crvenima. Po prikupljenim podacima na brzu ruku na prostoru Ponikava ima oko 500 komunističkih leševa. U toku noći crveni otstupaju u neredu preko Tare u pravcu Zaovina i Mokre Gore, a izvesni delovi u pravcu Šljivovice. Okupator ih goni. Sa brigadama produžujem gonjenje. Juče smo ubili ili zarobili najmanje 80 komunista.&lt;ref&gt;''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941-1944.'' — Dokumenti (priredio Jovan Marjanović), Arhivski pregled, Beograd, 1976, str. 101.&lt;/ref&gt;}}

Jedinice JVuO, koje tada sudjeluju na strani okupatorsko-kvislinških formacijâ u okviru ''Borbene grupe Weyel'', ubrojane su u »Sopstvene snage« u izvještaju Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka generala Hansa-Gustava Felbera za 10. maj 1944.:
{{izdvojeni citat|II. ''Situacija kod naših snaga''.

A) Grupa »Holman« je, posle odbijanja jačih neprijateljevih napada na isturenu četu III. bat. kod Bioska (6 km sz. od Kremne) i ponovnih pokušaja noćnog proboja kod Mokre Gore, danas izjutra otpočela pokret sa III/ »Brdbg.«, 297. izv. bat., 698. bat. Feldžand. i II/»Brdbg.« u cilju napada na neprijatelja na planini Tari. I. bat. sa novodovedenim četnicima i SDS goni neprijatelja u rejonu Jablanica — Semegnjevo.

B) Borbena grupa »Vajel« je sa Severnom četničkom kolonom u nastupanju preko puta Užice — Bioska u pravcu Šljivovica i sa Južnom četničkom grupom vrši zaprečavanje puta Užice — Ljubiš i južno odatle.

C) 24. bug. div. učestvuje u napadu protiv neprijatelja na Tari sa 2 čete 11/64. i tenkovima preko manastira Rače (6 km jjz. od Bajine Bašte), a sa I/64. u pokretu iz Dervente prema jugoistoku u pravcu Bjeluša.

III/64, nalazi se kod Kremne, sa zadatkom osiguravanja puta. Z.[apadno] odatle nalazi se i 200 četnika sa istim zadatkom. Ojačani I/63. dostigao je Čajetinu. Na dodeljenu 13. btr/1. izvršen je napad kod Mačkata. Bliži izveštaj još nije dostavljen.

D) Grupa »Tatalović«. Angažovanjem minobacača od strane 1/2. SDK rasteran je neprijatelj, koji je s. od Fakovića, na obali Drine, sa hrvatske strane, izgradio položaje.

I/l. SDK stigao je kod II/l. SDK u rejonu Zaglavak.

III. ''Namere''.

Gonjenje neprijatelja na Tari i u planini Zlatiboru uz dovlačenje novih raspoloživih bug. i četničkih snaga i snaga SDK.

''Ostali deo Srbije''.

Prema izveštajima stanovnika, snage DM u rejonu j. od Kruševca vode žestoke odbrambene borbe protiv nadmoćnih kom. bandi.

20 km sz. od Prokuplja otpočeo je poduhvat lovačkih četa 27. bug. div. sa 4 nem. jurišna topa i 1 četom SDS. Na strani neprijatelja 15 mrtvih. Zaplenjena su tri skladišta životnih namirnica.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_53.htm Izveštaj vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od 10. maja 1944. Vrhovnoj komandi Vermahta o dejstvima protiv 2. i 5. NOU divizije na komunikaciji Užice — Višegrad], Zbornik dokumenata i podataka o NOR-u, tom XII (nemački dokumenti), knjiga 4, Vojnoistorijski institut, Beograd — dokument 53.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=713&amp;rec=501&amp;roll=256 NARA, T501, Roll 256, frames no. 000709—000710.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Serbien. II. Eigene Lage. &lt;/br&gt; A) Gruppe Hollmann trat nach Abwehr stärkerer Feindangriffe gegen vorgeschobene Kp. des III.Btl. bei Visoka (6 NW Kremna) und erneuter nächtlicher Durchbruchsversuche bei Mokra Gora heute morgen mit III./Brdbg., A.A.297, Fg.Abt.696 und II./Brdbg. zum Angriff gegen Feind in der Tara planina an. &lt;/br&gt; I.Btl. jagt mit neu herangeführten Cetniks und SSW Feind im Raum Jablanica–Semegnevo. &lt;/br&gt; B) Gruppe Weyel ist mit nördlicher Cetnikkolonne über Strasse Uzice – Bioska in Richtung Slivovica im Vorgehen und sperrt mit südlicher Cetnikgruppe Strasse Uzice – Ljubis und südlich davon. &lt;/br&gt; C) 24.bulg.Div. beteiligt sich an Angriff gegen Feind in der Tara mit 2 Kp. II./64 und Panzern über Kloster Raca (6 SSW Bajina Basta), I./64 von Derventa antretend nach Südosten in Richtung Bijelusa. &lt;/br&gt; III./64 zur Strassensicherung bei Kremna. W davon 200 Cetniks mit dem gleichen Auftrag. &lt;/br&gt; Verstärktes I./63 hat Cajetina erreicht. Zugeteilte Battr. 13/1 wurde bei Mackat angegriffen. Nähere Meldung steht noch aus. &lt;/br&gt; D) Gruppe Tatalovic. Feind, der N Fakovic auf kroat.Drina–Ufer Stellungen ausbaute, durch Gr.We.Einsatz von I./SFK 2 vertrieben. &lt;/br&gt; I./SFK l bei II./SFK l im Raum Zaglavak eingetroffen. &lt;/br&gt; III. Absichten. &lt;/br&gt; Jagen des Feindes in der Tara und im Zlatibor–Gebirge unter Herausziehen weiterer verfügbarer bulg., SFK– und Cetnik–Kräfte. &lt;/br&gt; Übriges Serbien. &lt;/br&gt; Nach Einwohnermeldungen sollen DM–Kräfte im Raum S Krusevac in heftigen Abwehrkämpfen gegen überlegene komm. Banden stehen. &lt;/br&gt; 20 NW Prokuplje Unternehmen Jagdkpn.27.b.Div. mit 4 dt. Sturmgeschützen und 1 Kp. SSW angelaufen. 15 Feindtote, 3 Lebensmittellager erbeutet.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

11. maja 1944. godine, general Dragoljub Mihailović šalje naređenje četničkim komandantima u Srbiji, između ostalih i potpukovniku Dragutinu Keseroviću (pseudonim »Orel«), urgirajući da se iskoristi akcija okupatora i kvislinga protiv partizanskih snaga:
{{izdvojeni citat|Dali ima nekih priprema od strane Nemaca i Nedićevaca za akciju protiv komunista na Jastrebcu i u Moravskom srezu. Javite koju prostoriju sada drže komunisti. Iskoristite svaku akciju okupatora i nedićevaca protiv crvenih samo na pogodan način.&lt;ref name=&quot;ReferenceJ&quot;&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_3_165.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 24. maja 1944. godine]&lt;/ref&gt;}}

Sinhronizovano djelovanje [[Specijalne policije Uprave grada Beograda]] i obavještajne službe Komande Beograda JVuO u borbi protiv pripadnika [[Narodnooslobodilački pokret|NOP]] i ilegalne [[Komunistička partija Jugoslavije|KPJ]] nastavljeno je tokom 1944. godine. Major Aleksandar Saša Mihajlović (pseudonim »Vili«) izvještava Dražu Mihailovića 13. maja da su saradnici NOP-a iz Beograda nastavili sa svojim propagandnim radom u bližoj okolini grada, gdje su se sklonili nakon bombardovanja. Kako bi spriječio njihovu aktivnost, major Mihajlović piše da je poduzeo navedene mjere:
{{izdvojeni citat|Po svim selima odmah su sačinjeni spiskovi svih izbeglica i ovi su dostavljeni Specijalnoj policiji u svrhu provere da se među njima ne nalaze i komunisti. Nezavisno od ovih proveravanja Specijalne policije naša obaveštajna služba, putem sopstvenih organa, uspela je da prikupi mnogo podataka o komunistima koji se sada sređuju i koji će biti kroz neki dan dostavljeni Specijalnoj policiji sa nalogom da se odmah pristupi hapšenju.&lt;ref name=&quot;ReferenceF&quot;&gt;[https://znaci.org/00001/11_55.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje »OBAVEŠTAJNI CENTAR ŠTABA BR. 2«]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;AVII, arhivski fond Draže Mihailovića, S—W—1200.&lt;/ref&gt;}}

U noći između 29. i 30. maja 1944, vojnici Posavske brigade JVuO opljačkali su magacin oružja SDS u [[Obrenovac|Obrenovcu]], ali je komandant Posavsko-kolubarske grupe korpusa major Vladimir Komarčević naredio da se oružje vrati. Svoj postupak prema pripadnicima SDS major Komarčević obrazlaže na sljedeći način:
{{izdvojeni citat|'''Niko više ne postoji u našoj organizaciji kome nije jasno da je celokupan SDS u najtešnjoj saradnji sa nama'''. Ovde vidim samo samovolju i neozbiljne postupke ljudi nedoraslih položaju na kome se nalaze.&lt;ref&gt;Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kut. 71, reg. br. 4/5.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Бојан Б. Димитријевић, Војска Недићеве Србије 1941-1945, Институт за савремену историју, Београд, 2011, стр. 322.&lt;/ref&gt;}}

General Hans Felber, vojnoupravni komandant Jugoistoka, poslao je posljednjeg dana maja 1944. godine Komandi Jugoistoka (“na ruke” general-majora Arthura Wintera, načelnika štaba [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]]) prijedlog koji je sadržavao sljedeće:
{{izdvojeni citat|Prema koncepciji vojnog zapovjednika Jugoistoka, tješnje povezivanje Crne Gore i Sandžaka sa Srbijom jest poželjno i sa vojnog stanovišta. To će prije svega ojačati poziciju premijera Nedića, a samim tim će pokret Draže Mihailovića, koji je veoma jak u zemlji, približiti premijeru Nediću. Isto tako, i otpor DM–pokreta prema njemačkoj okupacijskoj vlasti biće ublažen. Tada bi bilo lakše iskoristiti snage okupljene u pokretu DM za borbu protiv komunista; s druge strane bi se povećala brojnost ove jedinice, što je trenutno otežano zbog snažnog protivljenja Srpskog dobrovoljačkog korpusa. Unutar Srbije smanjili bi se unutarstranački sukobi i nemiri, a sve bi se snage mogle upotrijebiti za odbranu od komunističkih prijetnji. Na istoj je liniji i željeno usklađivanje Crnogorskog dobrovoljačkog korpusa sa [u borbi] dokazanim SDK-om.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=871&amp;rec=501&amp;roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000867.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Nach Auffassung Militärbefehlshaber Südost ist auch vom militärischen Standpunkt aus die Herbeiführung einer engeren Bindung von Montenegro und des Sandschak an Serbien erwünscht. Dadurch wird vor allem die Position des Minister–präsidenten Nedic gestärkt und damit die in Lande sehr starke DM–Bewegung an den Min.Präs. Nedic herangeführt. Ebenso wird auch die Gegnerschaft der DM–Bewegung gegen die deutsche Besatzungsmacht gemildert werden. Es wäre dann leichter, für den Kampf gegen die Kommunisten die in der DM–Bewegung steckenden Kräfte auszunutzen und andererseits die z.Zt. durch die erhebliche Gegnerschaft zum SFK erschwerte Aufstockung dieses Verbandes durchzuführen. Innerhalb Serbiens würden die Parteikämpfe und die Unruhen abnehmen und alle Kräfte gegen die Abwehr kommunistischer Bedrohungen eingesetzt werden können. Auch die erwünschte Gleichschaltung des Montenegrinischen Freiwilligen Korps mit den bewährten S.F.K. liegt auf der gleichen Linie.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

Kapetan [[Dragomir Gaga Topalović]], komandant Rudničkog korpusa JVuO, u pismu od 3. juna 1944. upućenom komandantu Kačerske brigade potporučniku Milovanu Nedeljkoviću, naređuje usklađivanje dejstava četničkih jedinicâ u okolini Beograda sa onima kvislinške vlade te njemačkog i bugarskog okupatora, a protiv [[Kosmajski NOP odred|Kosmajskog odreda]]:
{{izdvojeni citat|Prema podacima s kojima raspolažem komunci nalaze se na vrh [[Bukulja|Bukulje]].                                                       

S njima je, priča se, i sam [[Radivoje Jovanović|Bradonja]]. Njihova jačina iznosi oko 120—150.

Pošto su zauzeli dobar položaj, ja sam predložio kapetanu Mihajloviću da izvršimo blokadu cele Bukulje, pa da ih napadnemo i uništimo po sledećem planu:

1.  — Bugari ima da napadnu iz [[Aranđelovac|Aranđelovca]] samu Bukulju.

2.  — Nemci ima da posednu Garaše prema Darosavi, do škole.

3.  — Poljska straža iz [[Belanovica|Belanovice]] da uhvati vezu sa Nemcima iz Aranđelovca do Jelovika.

4.  — Kačerska brigada [JVuO — prim.] ima da hvata vezu sa S.D.S. iz Belanovice i dalje put ka Jeloviku i Vukosavcima.

5.  — S.D.S. iz Aranđelovca da nastavi putem između Bukulje i Jelovika — Vukosavca u produženju sve do Kamenara.

6.  — 2 brigada K.G.G. [Korpus Gorske garde JVuO — prim.] od Kamenara do Brezovca. I dalje na [[Venčac]].

Čekam odgovor od kapetana Mihajlovića i ako on uspe da natera njih onda treba da krenemo zajedno u akciju. Čas polaska javiću. Vi ostanite na mestu gde ste sad, a ja ću da krenem bliže Kamenaru, kako bi bio bliže mestu odakle treba da počne akcija.

Vi stupite u vezu sa poljskom stražom iz Belanovice.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_3_173.htm Pismo komandanta Rudničkog korpusa od 3. juna 1944. komandantu Kačerske brigade o potrebi sadejstva četnika sa okupatorskim trupama i nedićevcima za napad na delove Kosmajskog NOP odreda na Bukulji]&lt;/ref&gt;}}

Komandant Borbene grupe »Željezna vrata« koja je bila stacionirana u [[Istočna Srbija|istočnoj Srbiji]], u izvještaju od 7. juna 1944. piše o sastanku oficira [[Srpske granične straže]] kapetana Ivaniševića i poručnika Bogdana Price, komandanta Ramske brigade JVUO, u selu [[Carevac]] kod [[Veliko Gradište|Velikog Gradišta]].&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&amp;broj=1236&amp;roll=255 NARA, T501, Roll 255, frame no. 001232.]&lt;/ref&gt;

U kvislinškom listu „Novo vreme“ od 13. juna ovako se opisuje situacija ljeta 1944. u okupiranoj Srbiji:
{{izdvojeni citat|Nacionalni četnici su se u velikom broju stavili pod nemačku komandu za borbu protiv boljševičkih Titovih partizana, koji su tokom poslednja dva meseca uzaludno pokušavali da iz istočne Bosne prodru u srpsku oblast. Četnici se bore rame uz rame sa odredima SDK i SDS. Usled boljševičke opasnosti okupile su se na taj način sve nacionalne snage srpskog naroda za zajedničku borbu protiv glavnog neprijatelja boljševizma.&lt;ref&gt;Бранислав Божовић, н. д., стр. 323.&lt;/ref&gt;}}

Povezanost Draže Mihailovića i Milana Nedića nije predstavljala nepoznanicu ni za [[Edmund Glaise von Horstenau|Edmunda Glaisea von Horstenaua]], njemačkog opunomoćenog generala u [[NDH|Nezavisnoj Državi Hrvatskoj]]. General Horstenau je u drugoj polovini juna 1944. boravio u Beogradu, gdje je deset dana vršio dužnost komandanta Jugoistoka umjesto generala Hansa Felbera. U svom ratnom dnevniku, Edmund Glaise von Horstenau zapisuje:
{{izdvojeni citat|U nedelju uveče, 25. juna 1944, avionom sam otišao iz Beograda. Moje slavno vreme kao vojnog zapovednika za Jugoistok bilo je time okončano. Kada sam napustio Srbiju, imao sam osećaj da je nemačka pozicija i ovde obična kula od karata. Najuticajniji čovek u Srbiji i dalje je Draža Mihailović. Nije mu naškodio ni poraz koji je doživeo od Tita na području NDH. Pripadnici Draže Mihailovića nalaze se i u kabinetu Milana Nedića. Sa Nedićem sam se sreo dva puta. On je čovek koga treba uzeti ozbiljno. Danas bi on sigurno dobro razmislio da li da prihvati ponuđeno mesto predsednika srpske vlade.&lt;ref&gt;Glez fon Horstenau, Između Hitlera i Pavelića: Memoari kontroverznog generala, Nolit, Beograd, 2007, str. 508.&lt;/ref&gt;}}

Prilježni autori ratnog dnevnika Vrhovne komande Wehrmachta koriste identičnu formulaciju za uzak krug ljudi oko predsjednika srpske kvislinške vlade:
{{izdvojeni citat|Ponovo se potvrdilo staro iskustvo, da radikalni pokreti imaju najveći broj pristalica, pa su se tako pristalice Mihailovića mogle naći i u najbližem okruženju Milana Nedića i njegove Straže.&lt;ref name=&quot;Živković&quot;/&gt;|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta}}

U svojim ratnim memoarima i [[Hermann Neubacher]] navodi da je u proljeće 1944. došlo do uspostavljanja „službenih veza“ između Mihailovića i Nedića:
{{izdvojeni citat|Nedić je moje dosadašnje kontakte sa Glavnim štabom Draže Mihailovića pratio sa ljubomorom i nepoverenjem. On se bojao da se Nemačka sprema da zaigra na četničku kartu, a oni su bili njegovi protivnici. Kada je Nedić uvideo da nema ništa od toga da se ojača njegov položaj time što bi zabeležio uspehe na unutrašnjem i spoljnopolitičkom planu, kako sam ja predlagao, onda je i sam počeo da traži kontakte sa četnicima. U vladu je uveo jednog Dražinog pristalicu [riječ je o generalu [[Miodrag Damjanović|Miodragu Damjanoviću]] — prim.], koji je došao na mesto ubijenog [u atentatu od strane četnika — prim.] državnog sekretara [Cvetana] Đorđevića. Na ovaj način su uspostavljene službene veze sa Glavnim štabom Draže Mihailovića. O tim stvarima sam bio obavešten. Najzad, ja sam i sâm nameravao da dođe do toga i to tako što bih ojačao položaj Nedića, koji bi bio ovenčan uspehom.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/172.htm Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN], Službeni list SCG, Beograd, 2005, str. 158.&lt;/ref&gt;}}

Još u martu te godine, najviši okupacioni dužnosnici zapazili su ovu tendenciju kod najbližih Nedićevih saradnika. Dnevni red sastanka između generala Felbera i poslanika [[Hermann Neubacher|Neubachera]], održanom kod vojnog komandanta Jugoistoka 4. marta 1944, uključivao je pitanje: »Gdje se sada skriva [[Vojislav Lukačević|Lukačević]]?«, nakon što su Nijemci uhapsili njegovog načelnika štaba majora [[Rudolfa Perhineka]].&lt;ref name=&quot;ReferenceH&quot;&gt;[https://znaci.org/00001/40_63.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje  NEFORMALNA KOLABORACIJA U SRBIJI]&lt;/ref&gt; Takođe, jedna od na sastanku pretresenih tačaka bila je i posjeta [[Đorđa Perića]], šefa Srpske državne propagande pri Predsedništvu kvislinške vlade: 
{{izdvojeni citat|Posjeta šefa srpske državne propagande Perića Ic (Ob. odjeljenje). &lt;br /&gt; Predmet razgovora: Nedić, bez političke inicijative, vojnik koji izvršava naređenja. Njegovo okruženje je više za Dražu Mihailovića, pokušavajući izmijeniti Nedićev negativan stav. Cijela stvar je pokušaj da nam se pruži podrška za pregovore s Dražom Mihailovićem.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=222&amp;rec=501&amp;roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000218.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Besuch Peritsch, Chef der Serb.Staatspropaganda bei Ic.
Gegenstand: Nedic, ohne politische Initiative, Soldat, der Befehl ausführt. Seine Umgebung ist mehr für DM, versucht, Nedic ablehnende Einstellung zu ändern. Das Ganze ein Versuch, ist bei uns Rückendeckung für Unterhandlungen mit DM zu schaffen.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

Samo tri dana potom, major Aleksandar Mihajlović, komandant Beograda JVuO, izvještava generala Mihailovića o uspostavljenim kontaktima sa Perićem:
{{izdvojeni citat|U svrhu da se obaveštajna služba, kako ona čisto vojne prirode, tako i politička, postavi na što solidniju osnovu i postignu što je moguće bolji rezultati, ovaj štab je preduzeo mere da se stavi u vezu sa ljudima koji po prirodi svoga položaja mogu da budu dobro informisani. Tako je, ovih dana, između ostalih, uspostavljena veza i sa šefom Nedićeve propagande Đorđem Perićem, koji je izjavio gotovost da sa nama sarađuje.&lt;ref name=&quot;ReferenceF&quot;&gt;[https://znaci.org/00001/11_55.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje »OBAVEŠTAJNI CENTAR ŠTABA BR. 2«]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;AVII, arhivski fond Draže Mihailovića, S—W—1189.&lt;/ref&gt;}}

O stepenu infiltriranosti pripadnika Mihailovićeve organizacije u institucijama Nedićeve kvislinške uprave svjedoči i general-major [[August Winter]], načelnik štaba [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]], u izvještaju koji će 5. jula 1944. godine, ispred Komande Jugoistoka, poslati Vrhovnoj komandi [[Wehrmacht]]a u [[Berlin]]u. General Winter informiše nadređene o „gubitku autoriteta Nedićevih upravnih organa u zemlji“, kao i o tome da oni „svoje zadatke mogu da izvršavaju samo utoliko ukoliko nalogoprimci Draže Mihailovića ili mesni četnički rukovodioci to dopuste“, te zaključuje:
{{izdvojeni citat|Nedićev upravni aparat je, zahvaljujući datim unutrašnjim političkim odnosima, duboko prožet pristalicama D. M. sve do vrha.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_12_4_87.htm Izveštaj komandanta Jugoistoka od 5. jula 1944. Vrhovnoj komandi Vermahta o vojno-političkoj situaciji u Srbiji i mogućnostima saradnje sa četnicima]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=675&amp;rec=311&amp;roll=191 NARA, T311, Roll 191, frames no. 000770—000773.] ({{jez-njem|&quot;Hiermit im Zusammenhang steht der Autoritätsverlust der Nedić–Verwaltungsorgane im Lande, die ihre Aufgaben nur soweit durchführen können, als die D.M.–Beauftragten oder örtlichen Cetnik–Führer solchen zuzulassen belieben. Ein entsprechender und ausreichender Nachdruck durch deutsche Polizeiorgane ist bei der geringen Zahl der in der Masse nicht reichdeutschen Kräfte praktisch ausgeschlossen. Die Nedić–Verwaltungsapparat ist in Auswirkung der gegebenen innerpolitischen Verhältnisse weitgehend mit D.M.–Anhängern bis in die Spitzen durchsetzt.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

Posredstvom komandanta IV puka SDK majora Vojislava Dimitrijevića i Moačanina, člana najvišeg rukovodstva četničke omladinske organizacije Srbije, u julu 1944. došlo je do sastanka između Dimitrija Ljotića i majora [[Ljubiše Terzića]], jednog od četničkih komandanta, u selu [[Lipe (Smederevo)|Lipe]] kod [[Smederevo|Smedereva]]. (U vrijeme sastanka sa Ljotićem, major Terzić je načelnik štaba Velikomoravske grupe korpusa JVuO; od septembra 1943. do januara 1944. bio je načelnik ađutanture Vrhovne komande JVuO.) Sastanak je trajao jedan dan, a glavna tema razgovora i ovom prilikom bila je kako ujediniti sve „nacionalne snage za borbu protiv komunizma“.&lt;ref&gt;[http://www.znaci.org/00001/155_4.pdf Milan Borković, Kontrarevolucija u Srbiji: Kvislinška uprava 1941-1944, I-II, Beograd, 1979.], str. II/330.&lt;/ref&gt; O ovom sastanku je Boško Kostić,  sekretar Dimitrija Ljotića, ostavio   sljedeći zapis:
{{izdvojeni citat|Terzić je jednako gledao na situaciju kao i Ljotić. Njemu je bilo jasno da će Saveznici otsad pomagati samo Tita, pa utoliko pre nacionalisti treba da se drže zajednički. O pojedinim ličnostima iz okoline djenerala Draže Mihajlovića izražavao se vrlo nepovoljno. Major Terzić rekao je Ljotiću da pojedini ljudi iz okoline djenerala Mihajlovića ometaju definitivni sporazum nacionalista, jer se plaše da ne izgube svoje položaje. Oni znaju da svi četnički odredi u Srbiji saradjuju sa dobrovoljcima i stražarima, ali, eto, opet ometaju sporazum...&lt;ref&gt;Boško N. Kostić, Za istoriju naših dana — Odlomci iz zapisa za vreme okupacije, Lil (Francuska), 1949, str. 158.&lt;/ref&gt;}}

Povodom sastanka sa generalom Miroslavom Trifunovićem, Dimitrije Ljotić je 14. jula 1944. poslao pismo&lt;ref&gt;Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kutija 18, registarski broj 7/22.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Бојан Б. Димитријевић, Војска Недићеве Србије 1941-1945, Институт за савремену историју, Београд, 2011, стр. 334.&lt;/ref&gt; Draži Mihailoviću u kome se navodi:
{{izdvojeni citat|Gospodine generale, 18. maja imao sam sreću da se sastanem, kao delegat generala Nedića, sa generalom Trifunovićem. Iako je taj sastanak doveo do jednog sporazuma, od njega praktično još ništa nije bilo, mada bi zaista trebalo, s obzirom na vrlo teška vremena. Mnogo puta sam tražio sastanak sa Vama, za ove tri godine, ali do njega nikada nije došlo, jer Vi to niste hteli. Gotov sam opet da Vam to ponudim, ako Vi smatrate da to možete prihvatiti. Nalazim da bi to bilo od koristi za naš narod. Ko god je bio kod Vas, govori o Vama sa velikim pohvalama, kao o čoveku krotkom, skromnom, širokogrudom i ljudi koji su sa Vama govorili ne mogu verovati da biste Vi ovako odgovorili na ovako širokogrudu ponudu generala Nedića.}}

Tokom [[Topličko-jablanička operacija|operacije »Trumpf«]] u [[Južna Srbija|južnoj Srbiji]], od početka jula do početka avgusta 1944. godine, nastavilo se taktičko potčinjavanje četničkih jedinicâ njemačkoj ''Borbenoj grupi Weyel''. U izvještaju Komande Jugoistoka od 14. jula 1944. pominje se i sadejstvo ravnogorskih četnika i formacijâ kvislinške vlade:
{{izdvojeni citat|U planinama jugoistočno od [[Niš]]a, četnici i Srpska granična straža u borbi sa tamošnjim crvenim neprijateljskim snagama (22. crvena banditska divizija). Drum [[Leskovac]] — [[Lebane]] ponovo miniran. Srpska državna straža i četnici u borbi s komunistima jugoist. od [[Lazarevac|Lazarevca]]; navodno 23 neprijatelja ubijena.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=756&amp;rec=311&amp;roll=191 NARA, T311, Roll 191, frames no. 000927—000932.] &lt;/br&gt; ({{jez-njem|&quot;Im Gebirge SO Nisch Cetniks und SGW im Kampf mit dort. roten Feindkräften (22. rote Banden–Div.) &lt;/br&gt; Strasse Leskovac – Lebane erneut vermint. SSW und Cetniks bei Kampf mit Komm. SO Lazarevac angebl. 23 Fd.– Tote.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Izveštaj komandanta Jugoistoka od 14. jula 1944. Vrhovnoj komandi Vermahta}}

Narednog će mjeseca njemački nadležni organi javljati i o zajedničkim defanzivnim akcijama kvislinške SDS i JVuO. Tako je 15. VIII 1944. štab Armijske grupe »F« izviješten od strane Komande Jugoistoka: „Četničke jedinice iz pravca [[Trstenik]]a i [[Kruševac|Kruševca]], koje napreduju ka jugu, zauzele su [[Aleksandrovac]] uz slab otpor neprijatelja. Napadi crvenih na [[Vlasotince]] i [[Grdelica|Grdelicu]] odbijeni od strane Srpske granične straže i četnikâ.“&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=410&amp;rec=78&amp;roll=332 NARA, T78, Roll 332, frame no. 6289663.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;CETNIK – VERBAENDE AUS TRSTENIK– KRUSEVAC NACH S ANGETRETEN GEGEN SCHWACHEN FD.–WIDERSTAND ALEKSANDROVAC GENOMMEN.– &lt;/br&gt; ROTE ANGRIFFE AUF VLASETINCE [sic] UND GRDELICA DURCH SGW UND CETNIKS ABGEWEHRT.–&quot;}})&lt;/ref&gt; 28. avgusta, iz istog je izvora u Armijsku grupu »F« stigla i sljedeća informacija: „Nakon teških borbi sa SDS-om i četnicima, kom[unističke] snage spalile [[Boljevac]], a zatim se premjestile u pravcu sjeverozapada.“&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=318&amp;rec=78&amp;roll=332 NARA, T78, Roll 332, frame no. 6289571.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;KOMM KRAEFTE NACH SCHWEREN KAEMPFEN MIT SSW UND CETNIKS BOLJEVAC IN BRAND GESTECKT UND DANN IN NW– RICHTUNG ABGESETZT.&quot;}})&lt;/ref&gt;

Nakon što je napustio Srbiju posljednjeg dana maja 1944, predsjednik četničkog [[Centralnog nacionalnog komiteta]] [[Živko Topalović]] je početkom avgusta te godine sastavio memorandum, u kom se bavi situacijom u zemlji i raspoloženjem stanovništva okupirane Jugoslavije, a koji je uputio vladama [[Savezničke sile u Drugom svjetskom ratu|savezničkih zemalja]]. Topalović donosi podatke o [[Lista njemačkih operacija protiv četnika u Drugom svjetskom ratu|antičetničkoj]] »[[Operacija Hajka|operaciji Treibjagd]]« i navodi da je pitanje učešća srpskih jedinica u njemačkoj operaciji izazvalo podjelu u kvislinškom taboru, kao i još jednu od brojnih kriza kabineta generala Milana Nedića:
{{izdvojeni citat|U Nedićevoj vladi i među njegovim saradnicima izbio je rascep oko toga: treba li ili ne, da i Nedićeve i Ljotićeve oružane snage zajedno sa Nemcima napadnu na vojne odrede Mihailovićeve. Veliki broj političkih saradnika Nedićevih i Ljotićevih, a gotovo svi komandanti S.D.S. i izvestan broj komandanata dobrovoljačkog korpusa (Ljotićevci) izjasnili su se protivu takve oružane akcije sa motivacijom: da je sav narod u Srbiji uz Dražu Mihailovića, da bi se u toku borbe njihove snage priključile Mihailoviću i da bi takva borba imala za jedini rezultat opustošenje mnogih srpskih sela. U ovoj dubokoj režimskoj krizi, Nedić je dao ostavku, koju mu Nemci nisu uvažili, ali on dugo vremena nije dolazio u kancelariju, niti je napuštao svoju kuću.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_4_5.htm Memorandum Živka Topalovića, predsednika četničkog Centralnog nacionalnog komiteta, od 4. avgusta 1944. o stanju u Jugoslaviji krajem maja 1944. upućen savezničkim vladama]&lt;/ref&gt;}}

=== Sporazum Nedića i Mihailovića ===
{{main|Durmitorska operacija|Sporazum Nedića i Mihailovića 1944.}}
{{izdvojeni citat|Nemačka komanda javlja, da je Nedić ponudio, nakon upada komunista u Srbiju, u ime veoma ozbiljno ugoženog Srpstva, vojnu saradnju svih srpskih snaga. Nedić je naglasio, da on takođe službeno govori i u ime Mihailovića, koga je nedavno posetio. Od nemačkih vojnih vlasti zatražio je dozvolu, da odmah formira srpsku vojsku u snazi od 50.000 boraca, koja bi se regrutovala iz četničkih jedinica. Komanda Vermahta za Jugoistok, posle razgovora sa Hermanom Nojbaherom, rešila je da se izađe u susret Nedićevoj molbi.&lt;ref name=&quot;Živković&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |title=Nikola Živković, Srbi u Ratnom dnevniku Vrhovne komande Vermahta |publisher=Scribd.com |date= |accessdate=2014-03-16 |archive-date=2016-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160803153944/http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta od 17. avgusta 1944.}}

Od 30. jula do 1. avgusta 1944. godine, u sjedištu Vlade nacionalnog spasa u [[Beograd]]u, održana je trodnevna konferencija kojoj su prisustvovali svi okružni načelnici i komandanti okrugâ u [[Nedićeva Srbija|okupiranoj Srbiji]]. Na tom sastanku, general Nedić je izrazio želju za ujedinjenjem svih [[Nacionalizam|nacionalističkih]] snaga u zemlji:  
{{izdvojeni citat|Otadžbina je u opasnosti! Došli smo do pravog srpskog puta koji predstavlja ujedinjeno srpstvo. Sloga i bratstvo svih Srba mora se sprovesti do kraja. Odbijen je moj predlog o učešću dva ministra, naklonjena organizaciji D.M., u moju vladu. Predlog je odbijen od Draže Mihajlovića, ali i to je pravilno gledište s obzirom na današnje prilike. Događaji lete strahovito brzo. Rešavajući momenti su blizu. Istrebljenje Srpstva moramo sprečiti. '''Sve naše oružane snage moraju se ujediniti sa nacionalnim četnicima. To je vrhovni zakon Otadžbine, jer to hoće ceo srpski narod.''' Jedna nacionalna snaga u jedinstvenom duhu mora da se ispolji na jednom putu i u jednom pravcu. Krv naše krvi mora da progovori.&lt;ref&gt;Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Nedićeva arhiva, 121–4–21&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.znaci.org/00001/172_1.pdf Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230415161748/https://znaci.org/00001/172_1.pdf |date=2023-04-15 }}, str. 26.&lt;/ref&gt;|General [[Milan Nedić]]}}

U ljeto 1944. godine, konačno je sazrela ideja o sastanku generalâ Milana Nedića i Dragoljuba Mihailovića. O sastanku sa Mihailovićem Nedić je pred jugoslovenskim istražnim organima, 9. januara 1946. godine, pored ostalog, izjavio sljedeće:
{{izdvojeni citat|U 1944. godini Draža Mihailović je tražio da odredim izvesne delegate radi pregovora. Sa svoje strane sam odredio Iliju Mihailovića i Dimitrija Ljotića. Ilija Mihailović [bivši narodni poslanik i član najužeg vođstva bivše [[Jugoslovenska nacionalna stranka|Jugoslovenske nacionalne stranke]] (JNS) — nap.] je u više navrata odlazio kod Draže i bio je uvek primljen, dok je Ljotić bio dva puta, ali samo u štabu, dok od strane Draže Mihailovića nije bio lično primljen. Jula meseca, posredstvom Dragog Jovanovića, došlo je do prvog sastanka [sastanak je održan u avgustu, a ne u julu — nap.] između mene i D. M. Na ovom sastanku radilo se o tome da se stvori aparat koji će u datom momentu posle nemačkog sloma da preuzme vlast u zemlji. Tom prilikom postavljeni su mi od Draže uslovi za liferovanje oružja. Njegovi zahtevi u ovom pogledu bili su suviše veliki, ali su delimično od moje strane prihvaćeni i ispunjeni.&lt;ref name=&quot;ReferenceE&quot;&gt;[https://znaci.org/00001/11_69.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje PORAZ MIHAILOVIĆEVIH SNAGA U SRBIJI I NOVI SPORAZUMI SA OKUPATOROM I KVISLINGOM MILANOM NEDIĆEM]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;AVII, Izjava Milana Nedića pred istražnim organima 1946. godine.&lt;/ref&gt;}}

Draža Mihailović i Milan Nedić sastali su se 12. i 13. avgusta 1944. u selu [[Ražana]] pokraj Kosjerića. Na sastanku su prisustvovali četnički komandanti: pukovnik [[Luka Baletić]], potpukovnik [[Mirko Lalatović]], major [[Dragoslav Račić]], major [[Nikola Kalabić]], a od Nedićevih saradnika: [[Dragomir Jovanović|Dragi Jovanović]], šef kvislinške policije i upravnik grada Beograda, kao i general [[Miodrag Damjanović]], šef Nedićevog kabineta.

Sastanak je ugovorio, kako je priznao pred istražnim organima 1946, Dragi Jovanović. On se prethodno u Aranđelovcu sastao sa četničkim komandantima Račićem, Kalabićem i [[Neško Nedić|Neškom Nedićem]]. Na sastanku je dogovoreno da se radi na susretu Nedića i Mihailovića u cilju objedinjavanja antikomunističkih snaga. Jovanović se potom vratio u Beograd gde je dobio Nedićevu saglasnost za organizovanje sastanka sa Mihailovićem.&lt;ref&gt;Бранко Латас, Милован Џелебџић, Четнички покрет Драже Михаиловића 1941-1945, Београд, 1979, стр. 311-312.&lt;/ref&gt;

Milan Nedić se u istrazi 1946. prisjetio još nekih detalja s ovog sastanka:

{{izdvojeni citat|Susret, kako između mene i Draže, tako i ostalih oficira, bio je srdačan i prijateljski. Sećam se da sam se sa Kalabićem poljubio, a on mi je rekao: 'Zaštitniče moga jadnog oca!', stavljajući mi glavu na grudi. Draža je tražio od mene da mu izložim opštu situaciju i razvoj budućih događaja. Ja sam mu kazao da Nemci propadaju i da će morati uskoro da se povuku iz zemlje. Predočio sam mu opasnost od komunista koji nadiru sa sviju strana, pa je stoga potrebno da se obrazuje jedan srpski front od mojih odreda i četničkih, pa da ujedinjeni brzo i efikasno spasimo Srpstvo i Srbiju od komunističkih upada. Draža me je saslušao i prihvatio moj predlog.  Sporazumeli smo se da oružje i municiju izdejstvujemo preko Nemaca, pošto će na tome raditi Raković. U pogledu novca, bilo je odlučeno da moja vlada mesečno daje po 100 miliona dinara. '''Dalje smo se sporazumeli da se sve oružane formacije vlade stave pod komandu Draže Mihailovića radi koordinacije u borbi protiv komunista.'''&lt;ref&gt;Коста Николић, Бојан Б. Димитријевић, н.д., стр. 389, фус. 79.&lt;/ref&gt;}}

{{izdvojeni citat|
* Vlada stavlja odmah na raspoloženje generalu Draži Mihailoviću za plate oficirima, podoficirima i ostalima 10 miliona dinara, s tim da prestane pljačkanje državnih pošta i ostalog.
* General Nedić, odnosno vlada, preuzimaju na sebe obavezu da kod Nemaca izdejstvuje odmah 30.000 pušaka, 3 miliona puščanih i mitraljeskih metaka, 500 puško-mitraljeza i 500 bacača granata.
* General Mihailović garantuje Nediću, a ovaj preuzima obavezu pred Nemcima, da se ovo oružje neće ni u kom slučaju upotrebiti protiv Nemaca.
* Nedić i vlada, voljni su, ukoliko okupator dozvoljava, da se i sve oružane formacije vlade radi koordiniranja akcije protiv komunista, stave pod komandu Draže Mihailovića.
* Vlada je voljna, ukoliko dobavi, da mu odmah stavi na raspoloženje i neodređeni broj uniformi i obuće!&lt;ref name=&quot;Saslušanje&quot;/&gt;|Tačke sporazuma Nedića i Mihailovića od avgusta 1944.}}

Na temelju postignutog sporazuma, general Milan Nedić je, sada s mnogo više samopouzdanja nego ranije, mogao istupiti pred dužnosnike njemačke okupacione sile u pogledu zahtjeva za naoružanjem:
{{izdvojeni citat|Srpski ministar predsjednik Nedić, prilikom prijema kod komandanta Jugoistoka 17. 8, po nalogu srpske vlade a jednovremeno po nalogu i Draže Mihailovića, ukazujući na akutnu opasnost za Srbiju od komunizma, kao i na razvoj situacije u Bugarskoj, zatim na dosadašnju skoro besplodnu lojalnost prema njemačkoj okupacionoj sili, postavio je zahtjev za odobrenje jačih srpskih trupnih kontingenata uključujući tu i zahtjev za teškim oružjem. O detaljima pregovora sa ministrom predsjednikom Nedićem biće poslat poseban izvještaj Vrhovnoj komandi Wehrmachta.&lt;ref name=&quot;ZA PERIOD OD 1 1944&quot;&gt;[https://znaci.org/00001/4_12_4_218.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »F« ZA PERIOD OD 1. JULA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1099&amp;rec=311&amp;roll=190 NARA, T311, Roll 190, frame no. 000957.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Der serbische Ministerpräsident Nedic hat am 17.8. beim Empfang durch dem Mil.Befh.Südost im Auftrag der serbischen Regierung und zugleich des DM unter Hinweis auf die akute Gefährdung Serbiens durch den Kommunismus und auf die Entwicklung der bulgarischen Lage sowie bisher fast fruchtloser Loyalität serbischer Regierung der deutschen Besatzungsmacht gegenüber den Antrag auf Genehmigung starker serbischer Truppenkontingente einschliesslich schwerer Waffen gestellt. Über die Einzelheiten der Verhandlungen mit Ministerpräsident Nedic wird an OKW eine besondere Meldung noch ergehen.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

U [[teleks]]u poslatom 19. avgusta 1944. iz [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] Vrhovnoj komandi Wehrmachta urgira se za prihvatanje ponude Nedića i Mihailovića, ali i upozorava na dalekosežne posljedice kako za njemačku vojsku, tako i za privredu Trećeg Reicha, ukoliko bi rukovodstvo u [[Berlin]]u odbilo ovu ponudu:
{{izdvojeni citat|Nedić je postavio zahtev za hitnu isporuku 3 miliona metaka pešadijske municije, odobrenje za formiranje srpske vojske koja bi brojala 50.000 ljudi, čije regrutovanje bi trebalo da usledi od četničkih jedinica Draže Mihailovića, te isporuku oružja uključujući pritom i teško naoružanje.

U iscrpnom razgovoru između komandanta Jugoistoka, specijalnog opunomoćenika Ministarstva inostranih poslova za Jugoistok i vojnoupravnog komandanta Jugoistoka utvrđeno je sledeće:

a) da razvoj komunističke opasnosti u i oko Srbije zahteva korišćenje svih antikomunističkih snaga,

b) da bi principijelno odbijanje ponude Nedića i Draže Mihailovića silom prilika dovelo do:

postavljanja svih Srba protiv nemačke okupacione sile, do prelaza pojedinih četničkih jedinica u komunistički zaraženu Narodnooslobodilačku vojsku, u slučaju generalnog otkaza pomoći, dalje bi dovelo do većih uspeha dobro naoružanih Titovih bandi protiv slabih jedinica Draže Mihailovića na srpskom prostoru, dovelo bi i do konačnog prekida svih komunikacija, naročito prema Grčkoj, konačno bi dovelo do prekida mogućnosti korišćenja izvora ratne privrede neophodne za Vermaht i otadžbinu (žitarice, drvo, antimon, bakar, ruda hroma).&lt;ref name=&quot;ZA PERIOD OD 1 1944&quot;&gt;[https://znaci.org/00001/4_12_4_218.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »F« ZA PERIOD OD 1. JULA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=648&amp;rec=311&amp;roll=192 NARA, T311, Roll 192, frames no. 000643—000644.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;2.) Unter eindringlichem Hinweis auf ein notwendigesvolles deutsches Vertrauen, das allein den Erfolg einer gemeinsamen Kampfführung herbeiführen könne, hat Nedic den Antrag gestellt auf : &lt;/br&gt; a) Sofortlieferung von 3 Mill. Schuss Inf.Munition, deren Verteilung er sich vorbehälten werde, &lt;/br&gt; b) Genehmigung der Sofortaufstellung eines 50 000 Mann zählenden serbischen Heereskörpers, dessen Rekrutierung aus den im Kampf erprobten Cetnik–Verbänden des Draja Mihailovic erfolgen soll, &lt;/br&gt; c) Waffenlieferung hierzu einschl. schwerer Waffen. &lt;/br&gt; 3.) In eingehender Aussprache zwischen O.B.Südost, Mil.Bef.Südost und den Sonderbevollmächtigten des Auswärtigen Amtes für den Südosten wurde festgestellt und wird hiermit gemeldet : &lt;/br&gt; a) Die Entwicklung der kommunistischen Gefahr in und um Serbien verlangt die Nutzbarmachung aller antikommunistischen Kräfte, &lt;/br&gt; b) eine grundsätzliche Ablehnung des Nedic–DM–Angebotes führt zwingend : &lt;/br&gt; b1) zu einer Einstellung aller Serben insbesondere der kampfwilligen Verbände gegen die Besatzungsmacht, &lt;/br&gt; b2) für den Fall einer generellen Absage zu einem Abgleiten einzelner Cetnikteile zum kommunistisch verseuchten V.B.–Heer, &lt;/br&gt; b3) zu weiteren Grosserfolgen der gut ausgerüsteten Tito–Banden gegen die schwachen DM–Verbände im serbischen Raum, &lt;/br&gt; b4) zu einer endgültigen Unterbindung aller Verkehrswege insbesondere nach Griechenland. &lt;/br&gt; b5) zu einem Ausfall der für Wehrmacht und Heimat notwendigen kriegswirtschaftlichen Ausnutzung des Landes (Getreide, Holz, Antimon, Kupfer, Chromerz).&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

Posle sastanka u Ražani, postojala je stalna veza između štaba DM i Nedićeve vlade. Glavni posrednik u svemu ovome bio je [[Milan Aćimović]]. Za delegata za vezu sa Nedićem, Draža Mihailović je odredio kapetana Predraga Rakovića, a Nedić Iliju Mihailovića. Došavši u Beograd, Predrag Raković se nastanio kod Milana Aćimovića i svakodnevno odlazio generalu Nediću. Raković je koordinirao rad oružanih odreda Nedićeve vlade i Mihailovićevih jedinica u borbi protiv NOP-a u Srbiji. Preko Rakovića, Milan Nedić je upućivao oružje i municiju za Mihailovićeve jedinice. Ubrzo po njegovom dolasku u Beograd, Nedić je Rakovića doveo u vezu sa komandantom Jugoistoka generalom Felberom i njegovim načelnikom štaba Gajtnerom. Od tada je kapetan Raković održavao vezu i između generalâ Felbera i Mihailovića, koristeći se tom vezom za dobijanje oružja i municije, ali i za efikasnije koordiniranje borbenih dejstava nemačkih i četničkih jedinica u Srbiji u borbama protiv NOVJ.&lt;ref name=&quot;ReferenceE&quot;&gt;[https://znaci.org/00001/11_69.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje PORAZ MIHAILOVIĆEVIH SNAGA U SRBIJI I NOVI SPORAZUMI SA OKUPATOROM I KVISLINGOM MILANOM NEDIĆEM]&lt;/ref&gt;

U narednom periodu, Dragomir Jovanović je nastavio održavati kontakte sa ravnogorskom organizacijom. Prema ličnom priznanju pred isljednicima [[OZNA]]-e, vrlo brzo je ugovorio i svoj sastanak sa generalom Mihailovićem. Jovanović svjedoči da se taj sastanak odigrao 28. avgusta, u [[Pranjani]]ma kod [[Gornji Milanovac|Gornjeg Milanovca]]. Tom prilikom, navodno je Mihailovića informisao o pripremama Njemaca za povlačenje i prenio mu informacije o oskudnim vojnim jedinicama kojima je u tom trenutku okupator raspolagao.&lt;ref&gt;Радосав Р. Туцовић, Полицијски репресивни апарат нацистичке Немачке и његови домаћи инструменти: Анализа делатности Драгомира Јовановића и Аугуста Мајснера у окупираној Србији (1941–1944). Докторска дисертација, Филозофски факултет Универзитетa у Београду, 2021, стр. 292.&lt;/ref&gt;

=== Nemačka ocena Mihailovića ===
[[Datoteka:First Vrede sa četnicima.jpg|thumb|Nemački kapetan Wrede i četnički komandanti [[Nikola Kalabić]], Dragoslav Račić i [[Neško Nedić]], nakon potpisanog sporazuma o zajedničkoj borbi protiv partizana, u Topoli 11. avgusta 1944. (''nemački izvor'')&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/temp/T-311-R-286_536.jpg Wredeova zabeleška str.1]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/temp/T-311-R-286_537.jpg Wredeova zabeleška str.2]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/temp/T-311-R-286_538.jpg Wredeova zabeleška str.3]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/temp/T-311-R-286_539.jpg Wredeova zabeleška str.4]&lt;/ref&gt;]]

Neposredno uoči sastanka između Nedića i Mihailovića, u [[Topola|Topoli]] se 11. avgusta 1944. odigrao sastanak između predstavnika nemačke komande Jugoistoka i predstavnika Draže Mihailovića, na kome je major [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|JVuO]] [[Dragoslav Račić]] uverio nemačke predstavnike u spremnost na saradnju Mihailovićevog pokreta sa nemačkim okupatorom:
{{izdvojeni citat|Političko zauzimanje stava Draže Mihailovića i njegovog pokreta potpuno se izmenilo. Oni su spremni da u potpunosti sa nama sarađuju. Oni predlažu stvaranje jednog nacionalnog fronta koji bi obuhvatio Srpsku državnu stražu, Srpski dobrovoljački korpus, formacije Draže Mihailovića i sve nacionalne snage orijentisane protiv komunista. Pokret Draže Mihailovića je spreman da ide u celosti u ovaj front. Osnovni zadatak je opšta mobilizacija i stvaranje jedne srpske nacionalne armije, za uništenje komunizma u Srbiji. Kada komunizam u Srbiji bude pobeđen, DM—pokret je spreman da se uključi prema naređenju nemačkog rukovodstva na Balkanu i ma gde drugo.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=535&amp;rec=311&amp;roll=286 NARA, T311, Roll 286, frame no. 000501.]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_227.htm Zbornik NOR-a, XIV/4, Beograd, 1985.], str. 1069.&lt;/ref&gt;}}

Na istom sastanku, kapetan knez Vrede (Rittmeister Fürst Wrede) sumirao je prijedloge predstavnika Draže Mihailovića na sljedeći način:
{{izdvojeni citat|1) DM želi da razgovara sa opunomoćenikom [[adolf Hitler|firera]] za jugoistočni prostor.

2) On teži okupljanju svih nacionalnih srpskih snaga.

3) Mobilizacija i naoružavanje svih za oružje sposobnih Srba za borbu protiv komunizma. Naoružavanje i vođstvo pod nemačkim Vermahtom.

4) DM moli da sam ostane u ilegali.

5) Pripadnici DM—pokreta ne treba da budu u nemačkim uniformama.

6) Mesto sastanka ne treba ni u kom slučaju da bude Beograd ili neki veći grad.&lt;ref&gt;[http://www.znaci.org/00001/4_14_4_227.htm Zbornik NOR-a, XIV/4, Beograd, 1985.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230818195525/https://www.znaci.org/00001/4_14_4_227.htm |date=2023-08-18 }}, str. 1070.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=536&amp;rec=311&amp;roll=286 NARA, T311, Roll 286, frames no. 000502—000503.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;1.) DM wünscht mit dem Bevollm. des Führers für den Südostraum zu sprechen. &lt;/br&gt; 2.) Er fordert Zusammenschluss aller nat. serb. Kräfte. &lt;/br&gt; 3.) Mobilisierung und Bewaffnung aller waffenfähigen nat. Serben zum Kampf gegen den Kommunismus. Ausrüstung und Führung durch die deutsche Wehrmacht. &lt;/br&gt; 4.) DM bittet selbst illegal bleiben zu können &lt;/br&gt; 5.) Die Angeh. der DM–Bewegung sollen nicht in dt. Uniform gekleidet werden. &lt;/br&gt; 6.) Ort der Zusammenkunft soll keinesfalls Belgrad oder eine grössere Stadt sein.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

[[Datoteka:Bundesarchiv Bild 183-S33882, Adolf Hitler retouched.jpg|thumb|175px|Vođa [[Treći Reich|Njemačkog Reicha]] [[Adolf Hitler]] smatrao je Dražu Mihailovića nepouzdanim i dopuštao je samo taktičku saradnju sa četnicima u borbi protiv partizanskog pokreta.]]
Sledeće sedmice, 18. avgusta je održan sastanak na najvišem nivou u nemačkoj komandi Jugoistoka. Tu su još jednom sumirani Mihailovićevi predlozi:
{{izdvojeni citat|
a) Bezuslovno obećanje, da nijedan nemački vojnik neće biti napadnut od četnika. Davanje talaca.&lt;br/&gt; b) Zajednička borba isključivo protiv komunista u cilju uspostavljanja mira i reda. Nemci i četnici ne moraju biti neprijatelji. &lt;br/&gt; c) Neprijatelj br. 1 su komunisti i svi oni koji ih podržavaju ili ne sadejstvuju u borbi protiv komunista. &lt;br/&gt; d) Draža Mihajlović moli, da ga se privuče organizovanju Srpskog dobrovoljačkog korpusa i organizovanju Dobrovoljačkog korpusa. &lt;br/&gt; e) Bilo kakva veza s partizanima je nemoguća.&lt;br/&gt; f) Draža Mihailović moli da se stvori prijateljskije raspoloženje, da bi se oslobodilo četnike, koji su uhapšeni u Srbiji, bez posredovanja četnika. &lt;br/&gt; g) U slučaju invazije nema borbe protiv Nemaca. Borba protiv komunista će se produžiti. Četnici hoće da spreče vezu partizana s invazionim trupama. &lt;br /&gt; h) Draža Mihajlović nema veze s Englezima. On i ne želi više da je ima, odgovarajući engleskom držanju prema srpskom narodu.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=570&amp;rec=311&amp;roll=192 NARA, T311, Roll 192, frames no. 000565—000566.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;2.) Das Verhandlungsangebot des DM sieht folgende wesentlichen Punkte vor: &lt;/br&gt; a) Unbedingtes Versprechen, kein deutscher Soldat werde von Cetniken überfällen. Geiselgestellung. &lt;/br&gt; b) Gemeinsamer Kampf ausschliesslich gegen Kommunisten zur Herstellung von Ruhe und Ordnung. Deutsche und Cetniken brauchen nicht Feinde zu sein. &lt;/br&gt; c) Feind Nr. 1 sind Kommunisten und alle, die sie unterstützen oder im Kampfe gegen Kommunisten nicht mitwirken. &lt;/br&gt; d) DM bittet, ihn zu Ausbau des SFK und Aufbau Freikorps heranzuziehen. &lt;/br&gt; e) Irgendeine Verbindung mit Partisanen ist unmöglich. &lt;/br&gt; f) DM bittet zur Hebung freundschaftlicher Stimmung um Freilassung der in Serbien verhafteten Cetniken ohne Vermittlung der Cetniken. &lt;/br&gt; g) Im Invasionsfall kein Kampf gegen Deutsche. Kampf gegen Kommunisten wird weitergeführt. Verbindung der Partisanen zu Invasionstruppen wollen Cetniken verhindern. &lt;/br&gt; h) DM ohne Verbindung zu Engländern. Er will auch keine mehr haben, entsprechend engl. Verhalten gegen serb. Volk.&quot;}})&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_229.htm Zbornik NOR-a, XIV/4, Beograd, 1985.], str. 1072.&lt;/ref&gt;}}

Na sastanku je specijalni nemački izaslanik za Balkan [[Hermann Neubacher]] ocenio da obećanja Draže Mihailovića u pogledu lojalnog držanja treba uzeti ozbiljno, pošto je dokazao on „da je toliki antikomunista, da je usprkos engleskim ponudama dao prednost prosjačenju kod okupatora pred slogom s crvenom stranom“. Ovi pregovori završili su formulisanjem inicijative za formiranje srpske armije od 50.000 ljudi za borbu protiv komunizma kojom bi rukovodio [[Dragoljub Mihailović|Mihailović]], a koju bi opremila nacistička Nemačka. U izvještaju sa sastanka naglašava se da „treba pozdraviti predlog za formiranje srpskog jedinstvenog fronta“,&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_229.htm Zbornik NOR-a, XIV/4, Beograd, 1985.], str. 1072-1080.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=584&amp;rec=311&amp;roll=192 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000579.] &lt;br/&gt; ({{jez-njem|&quot;Der Vorschlag zur Bildung einer serbischen Einheitsfront ist zu begrüssen.&quot;}})&lt;/ref&gt; te zaključuje sljedeće:
{{izdvojeni citat|Svaki dogovor s D. Mihailovićem mora da dovede do odluka koje će imati naročiti profil. Namera D. Mihailovića, da sam ostane u pozadini a Nedića da upotrebi kao reklamnu tablu, politički nam nije nepoželjna.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=578&amp;rec=311&amp;roll=192 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000573.] &lt;br/&gt; ({{jez-njem|&quot;Jede Besprechung mit D.M. muss zu profilierten Entscheidungen führen. Die Absicht D–M.'s, selbst im Hintergrund zu bleiben und Nedic als Aushängeschild zu benutzen, ist uns politisch nicht unerwünscht.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

U dnevnom izvještaju Operativnog odeljenja [[Beograd]] — [[Dedinje]] [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] od 17. avgusta 1944, konstatuje se da „vojno-politička situacija na Jugoistoku trenutno se karakteriše sa dva teška vojnopolitička problema“, te da je drugi „problem“ — četnička ponuda kvislinškim i okupacionim vlastima:
{{izdvojeni citat|Ponuda Draže Mihailovića da se četničke jedinice potčine nemačkom komandovanju za zajedničku borbu protiv komunista i njegov zahtev za oružjem. Draža Mihailović se pri tom oficijelno priključio ministru predsedniku Nediću, koji je bio zamolio za razgovor sa komandantom Jugoistoka. Prijem srpskog ministra-predsednika Nedića kod komandanta Jugoistoka utvrđen je za 17. 8. uveče. Pre toga održan je razgovor, pod rukovodstvom general-feldmaršala barona fon Vajksa, o ponudi za pregovore Draže Mihailovića. Učesnici ovog sastanka su bili:

Gospodin general-feldmaršal baron fon Vajks, naročiti opunomoćenik Ministarstva inostranih poslova ministar Nojbaher, vojnoupravni komandant Jugoistoka general pešadije Felber, general-major Gajtner, načelnik Operativnog odeljenja generalštabni pukovnik Zelmajer, koji zastupa načelnika štaba komandanta Jugoistoka, načelnik Obaveštajnog odeljenja generalštabni potpukovnik Harling, ađutant komandanta Jugoistoka potporučnik Riter.

Gospodin komandant i ministar Nojbaher izjasnili su se za prihvatanje ponude o pregovorima sa Dražom Mihailovićem.&lt;ref name=&quot;ZA PERIOD OD 1 1944&quot;&gt;[https://znaci.org/00001/4_12_4_218.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »F« ZA PERIOD OD 1. JULA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1094&amp;rec=311&amp;roll=190 NARA, T311,  Roll 190, frames no. 000952—000953.]&lt;/ref&gt;}}

General [[Hermann Behrends]], viši vođa [[Schutzstaffel|SS]] i policije u okupiranoj Srbiji, u izvještaju poslatom Vrhovnoj komandi Wehrmachta za period od 1. do 31. avgusta 1944. godine, svojim pretpostavljenim dostavlja podatke o sastanku Nedića sa Mihailovićem, kao i o Nedićevom zahtjevu za formiranjem „srpske nacionalne vojske“ upućenom Komandi Jugoistoka:
{{izdvojeni citat|Crvena opasnost, koja počinje sve više da preti, a prema kojoj se srpski narod i danas još u svojoj pretežnoj većini drži negativno, ubrzala je, pre svega, u nacionalnim krugovima razvoj, koji pod zanemarivanjem svih dosada postojećih suprotnosti, hoće da stvori mogućnost efikasne odbrane stvaranjem jednog nacionalnog bloka. Kako kod pokreta DM, tako i kod rukovodstva Srpskog dobrovoljačkog korpusa, ispoljile su se u izveštajnom periodu težnje istoga pravca i u velikoj meri dovele do zbližavanja između ovih dosada neprijateljskih nacionalnih grupa. Takođe i Nedićeva vlada je u toku ovog razvoja otkrila svoje dosada manje ili više ilegalne veze sa pokretom DM-a i sada uspostavila zvaničan dodir sa pokretom DM-a. Ovaj osnovni unutrašnjo-politički preokret došao je do vidljivog izraza sastankom između ministra pretsednika Nedića i Draže Mihajlovića, koji je održan 12 i 13.8. u Donjoj Šatornji. Prilikom ovog razgovora očigledno je došlo do sporazuma, koji je imao za posledicu da se srpska vlada sada u velikoj meri i javno identifikuje sa željama pokreta DM-a. Nekoliko dana docnije, usledila je poseta cele vlade Vojnom zapovedniku za Jugoistok, prilikom koje je ministar pretsednik Nedić ultimativno tražio formiranje, opremanje i naoružavanje jedne srpske nacionalne vojske od približno 50.000 ljudi, čiji bi temelj, izgleda, obrazovao Srpski dobrovoljački korpus, a u koju bi se uključili borbeni odredi pokreta DM.&lt;ref name=&quot;ReferenceK&quot;&gt;[https://znaci.org/00003/522.htm ''Nemačka obaveštajna služba'', knjiga VIII, Beograd, 1956], dokument br. 312, strane 903—921.&lt;/ref&gt;}}

General Behrends je zabilježio i da se u [[Šumadija|Šumadiji]], nadomak [[Beograd]]a, provodi „velika akcija“ protiv jedinicâ NOVJ, u kojoj učestvuju združene snage [[Nikola Kalabić|Kalabićevih]] četnika, kvislinških trupâ i okupatora:
{{izdvojeni citat|''Situacija kod neprijatelja u Srbiji'':

''Okrug Beograd'': &lt;br /&gt; ''Komunisti'': Znatno pojačana dejstva Šumadijske, Kosmajske i Podunavske brigade u prostoru Sopot — Lazarevac — Aranđelovac — Azanja — Drugovac. Prepadi na opštine, uništenje znatnog broja vršalica, ubistva činovnika i pojedinih seljaka. U dva maha infiltriranje komunističkih bandi iz Srema u jačini od 150—200 ljudi preko Save na prostoru zapadno od Umke. Obrazovanje baza komunističke delatnosti na planini Kosmaj kao i u prostoru Azanje.
 
''DM'': Neprekidne borbe protiv gore navedenih komunističkih bandi. Velika akcija komandanta DM-a, majora Kalabića, sa oko 4.000 ljudi, potpomognuta Srpskim dobrovoljačkim korpusom — Srpskom državnom stražom i nemačkim jedinicama, još je u toku.&lt;ref name=&quot;ReferenceK&quot;&gt;[https://znaci.org/00003/522.htm ''Nemačka obaveštajna služba'', knjiga VIII, Beograd, 1956], dokument br. 312, strane 903—921.&lt;/ref&gt;}}

I Hermann Neubacher se u svojim memoarima osvrnuo na uspostavljanje »antikomunističkog fronta«, kao i na sastanak Nedića i Mihailovića: 
{{izdvojeni citat|Crvena armija napredovala je i približavala se granicama Srbije, Tito je postajao sve moćniji na čitavom jugoslovenskom prostoru, pa je u toj situaciji Nedić hteo da sebi osigura pozicije time što će da se poveže sa svojim jačim, nacionalističkim konkurentom, sa Dražom. S druge strane, Mihailoviću je, takođe, bio potreban Nedić, premda ga nije ozbiljno uzimao kao budući faktor moći, ali se nadao da će uz njegovu pomoć da se dokopa nemačkog oružja, pre nego što započne povlačenje Vermahta iz Srbije. U avgustu 1944. došlo je do susreta Nedića i Draže Mihailovića. Oni su se sreli u prostoriji koja je bila potpuno zamračena. Na taj način, niko od njih dvojice nije mogao da dokaže da su se stvarno sreli. I ovo je tipično za balkanske metode zavere. Komunisti su pretili da će da zavladaju celom zemljom, i zato je Mihailović zahtevao od Nedića da mu pruži finansijsku pomoć, te da pokuša sve da bi od Nemaca dobio toliko oružja da može da naoruža pedeset hiljada svojih pristalica. Na taj bi se način Nedić iskupio kod četnika i boraca pokreta otpora, jer je prethodno godinama sarađivao sa Nemcima. Tako bi se stvorio zajednički antikomunistički front.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/172.htm Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN], Službeni list SCG, Beograd, 2005, strane 158—159.&lt;/ref&gt;}}

Zabrinutost najviših njemačkih instanci uslovljena prodorom snaga [[NOVJ]] s juga, tj. iz pravca [[Crna Gora|Crne Gore]], bila je očigledna. U procjeni situacije u Srbiji od 9. avgusta 1944. godine, feldmaršal [[Maximilian von Weichs]], komandant Jugoistoka, zapisuje sljedeće:
{{izdvojeni citat|U Srbiji upad više Titovih operativnih jedinica. U prostoru između Ibra i Morave jake crvene snage iz Crne Gore nalaze se u napredovanju protiv četničkih jedinica, policije, Srpskog dobrovoljačkog korpusa i bugarskih bataljona koji su im bačeni u susret. Radi se, što više ne predstavlja neki znak pitanja, o II korpusu sa oko 3 crvene divizije. Crvena 37. divizija nalaza se trenutno u napredovanju iz prostora severno od Prijepolja za Ivanjicu. Treba računati da će ona ubrzo dostići odsek Ibra severno od Ušća. Divizijama XII korpusa je pošlo za rukom, kako im je bilo i naređeno, da krenu maršem u pravcu severnog dela Crne Gore. Uprkos preduzetog gonjenja od strane 7. SS-divizije, mora se računati sa njihovim prispećem u predeo Pljevalja u toku par dana. Ukratko, dobila se slika o jednom velikom i skoro planskom toku Titove ofanzive, koja je već dugo očekivana u cilju zauzimanja južnog dela Srbije, čak i ako su pojedinačne jedinice koje učestvuju potučene i mada se XII korpus bori sa velikim poteškoćama oko snabdevanja. Na osnovu podataka iz pouzdanih izvora, može se zaključiti da crvene snage koje su prispele u Srbiju, posle njihovog sjedinjenja sa jedinicama Glavnog štaba Srbije, žele da se učvrste sa obe strane železničke pruge Stalać — Niš — Đevđelija i da glavne saobraćajne arterije Jugoistoka potpuno prekinu, te da južni deo Srbije isključe od svih uticaja četnika DM, kako bi ga učinili oblašću komunističkog gospodarenja.&lt;ref name=&quot;ZA PERIOD OD 1 1944&quot;&gt;[https://znaci.org/00001/4_12_4_218.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »F« ZA PERIOD OD 1. JULA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1065&amp;rec=311&amp;roll=190 NARA, T311,  Roll 190, frames no. 000923—000924.]&lt;/ref&gt;}}

Nemačke snage u Srbiji sve do kraja leta 1944. nisu bile dovoljno velike kako bi same uspešno mogle zaustaviti nekoliko partizanskih ofanziva. Zbog toga je nemački okupator bio prinuđen da angažuje snage [[Bugari|bugarskog]] okupatora, zatim snage [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|JVuO]], [[Srpski dobrovoljački korpus|SDK]] i [[Srpska državna straža|SDS]]. O značaju koje su snage JVuO, SDK i SDS odigrale u ovim borbama kao pomoćne nemačke snage, svedoči jedan sumarni nemački izveštaj iz druge polovine avgusta 1944. u kome se navode gubici SDK, SDS i „lojalnih četnika” (jedinice JVuO koje su sarađivale sa okupatorom u vojnim akcijama) od 15. marta do 15. avgusta 1944. U izveštaju se navodi da su snage „lojalnih četnika” u tom razdoblju imale gubitke od 1.749 poginulih, 2.089 ranjenih i 120 nestalih, snage SDS (skupa sa [[Srpskom graničnom stražom]]) imale su gubitke od 160 poginulih, 120 ranjenih i 28 nestalih, dok su dobrovoljci izgubili 140 vojnika, uz 312 ranjenih i 89 nestalih.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=978&amp;rec=311&amp;roll=195 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000968.]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941-1944.'' — Dokumenti (priredio Jovan Marjanović), Arhivski pregled, Beograd, 1976, str. 116.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Milan Radanović, Kazna i zločin: Snage kolaboracije u Srbiji: odgovornost za ratne zločine (1941-1944) i vojni gubici (1944-1945), Rosa Luxemburg Stiftung Southeast Europe, Beograd, 2015, str. 200.&lt;/ref&gt;

U izvještaju Vojnoprivrednog štaba Jugoistoka upućenom 15. avgusta 1944. komandi Jugoistoka, navodi se sljedeće:
{{izdvojeni citat|Sada je u toku formiranje nacionalnog srpskog jedinstvenog fronta protiv komunizma sa ciljem potpunog razumevanja između Nedićeve vlade i pokreta D. M. da se zajedničkom borbom spreči boljševizacija Srbije. Za vođenje ove borbe, uz formiranje nacionalne srpske armije, zahteva se od nemačkog Vermahta pomoć u opremi i naoružanju. Dok će onda vojni delovi srpskog nacionalnog pokreta biti spremni da se bezuslovno stave pod nemačku komandu, dotle je držanje političkog sektora još nejasno.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_12_4_109.htm Izveštaj Vojnoprivrednog štaba Jugoistoka od 15. avgusta 1944. komandantu Jugoistoka o vojno-političkoj i privrednoj situaciji u Srbiji]&lt;/ref&gt;}}

Hermann Neubacher je, kao pristalica elastičnije politike prema Mihailoviću, sugerisao preko komande Jugoistoka da se od zaplijenjenog oružja, koje se nalazilo u [[Mađarska|Mađarskoj]], izvjesna količina dodijeli Mihailoviću. U izvještaju upućenom 16. avgusta 1944. [[Joachim von Ribbentrop|Joachimu von Ribbentropu]], ministru inostranih poslova Reicha, Neubacher posebno naglašava:
{{izdvojeni citat|Treba pretpostaviti da se Draža Mihailović poslednjih nedelja preko posrednika u velikoj meri složio i s Nedićem o opasnosti situacije i o potrebi za zajedničkim nastupanjem nacionalnih trupa. U svakom slučaju, i Nedić sa svojim sledbenicima ne vidi, već na osnovu slabljenja sopstvenog političkog položaja u zemlji, sada nikakav drugi put za spasavanje nacionalnog srpstva do pakta sa Dražom Mihailovićem.&lt;ref name=&quot;ReferenceE&quot;&gt;[https://znaci.org/00001/11_69.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje PORAZ MIHAILOVIĆEVIH SNAGA U SRBIJI I NOVI SPORAZUMI SA OKUPATOROM I KVISLINGOM MILANOM NEDIĆEM]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;AVII, Mikroteka, N—T—312, rolna 780, snimak 371754.&lt;/ref&gt;}}

Milan Nedić se 18. avgusta 1944. na zajedničkoj sednici kvislinške vlade sa nemačkim glavnim komandantom za Jugoistok, garantovao je da će se pokret pod komandom generala Mihailovića suzdržati od &quot;neprijateljskih dejstava protiv Nemaca&quot;. Nedić je garantovao nemačkom okupatoru:
{{izdvojeni citat|Ljudstvo Draže Mihailovića u buduće će osiguravati bezbednost cesta, železnice, transporta žita, rudnika i ostale pogone koji su od značaja za Nemce. Srpske nacionalne jedinice su pod Nedićevom komandom, koga priznaje pokret Draže Mihailovića, spremne za odlučnu borbu protiv komunizma. Nedić je istovremeno izjavio da je samo u tom slučaju sposoban da preuzme odgovornost vlade, u koliko bude bezodvlačno potpomognut nemačkim oružjem...&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_230.htm Zbornik NOR-a, XIV/4, Beograd, 1985.], str. 1081.&lt;/ref&gt;}}

U ratnom dnevniku&lt;ref name=&quot;ZA PERIOD OD 1 1944&quot;&gt;[https://znaci.org/00001/4_12_4_218.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »F« ZA PERIOD OD 1. JULA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]&lt;/ref&gt; komande Grupe armija »F« se navodi da se vrše posljednje pripreme za sastanak na vrhu u Berlinu (Hitler — Neubacher — von Weichs):
{{izdvojeni citat|
20. 8. 1944

Operativno odeljenje Beograd — Dedinje

18.15 časova:

Generalštabni major Brudermiler saopštava generalštabnom pukovniku Zelmajeru telefonski da je Vrhovna komanda Vermahta saglasna sa svim predlozima i da će tu svoju saglasnost potvrditi i telegramom.

Na pitanje generalštabnog majora Brudermilera po predmetu ponude Nedić—Draža Mihailović, generalštabni pukovnik Zelmajer mu je odgovorio da je komandant Jugoistoka dopisom Obaveštajno odeljenje/oficir Abvera str. pov. 6630/44 od 19. 8. 44 (uporedi operacijski dnevnik, prilog 143/VIII) izvestio Vrhovnu komandu Vermahta sledeće:

1.) šta je Draža Mihailović zahtevao preko Nedića,

2.) stav po ovom komandanta Jugoistoka,

3.) da general-feldmaršal baron fon Vajks i ministar Nojbaher žele da zajedno podnesu referat Fireru.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1110&amp;rec=311&amp;roll=190 NARA, T311, Roll 190, frame no. 000968.]&lt;/ref&gt;}}

U zabilješkama koje je osoblje komandanta Jugoistoka feldmaršala [[Maximilian von Weichs|Maximiliana von Weichs]]a pripremilo za njegov sastanak s Hitlerom 22. augusta 1944. godine, razmotrena je vojno-politička situacija u Srbiji i Jugoslaviji. U dokumentu se daje ocjena dosadašnjih odnosa generalâ Nedića i Mihailovića i tvrdi da, iako je imao stanovite zadrške prema generalu Mihailoviću, general Nedić sada postao jedan od Mihailovićevih zagovornika pred Nijemcima, tako da se konačno može reći da postoji ujedinjeni srpski antikomunistički front u kojem Mihailović ima podršku više od „90% svih Srba“.&lt;ref name=&quot;ReferenceH&quot;/&gt;&lt;ref&gt;Mikrofilm br. T-311, rola 195, snimak 961.&lt;/ref&gt;

U vrijeme kad je von Weichs morao napustiti Beograd da podnese izvještaj Hitleru, došlo je do sastanka između Nedića i Mihailovića. Prema obavijesti&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=973&amp;rec=311&amp;roll=195 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000963.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;DM will sich aus Rücksicht auf die eigene Bevölkerung und im Hinblick auf die Zukunft wie bisher zurückhalten. Er will den Kampf gegen den Kommunismus führen, die politischen Bindungen zur Besatzungsmacht sollen Reservat des Minister-präsidenten sein und bleiben.&quot;}})&lt;/ref&gt; koju je primio von Weichs, položaj dvojice generala u ovoj novoj kombinaciji bio je politički uvjetovan:
{{izdvojeni citat|Iz obzira prema srpskom narodu i s obzirom na budućnost, Draža Mihailović će kao i do sada ostati u pozadini. Borbu protiv komunizma vodit će ipak on, dok će političke veze sa okupacionom silom i dalje ostati u domeni predsjednika vlade Nedića.}}

U ratnom dnevniku Vrhovne komande [[Wehrmacht]]a za 22. avgust 1944. godine, preneseni su zaključci sa sastanka održanog u [[Berlin]]u između Adolfa Hitlera, Hermanna Neubachera i Maximiliana von Weichsa. Hitler je odbacio ideju Neubachera i von Weichsa  o naoružavanju armije od pedeset hiljada ljudi, zato što je po interese [[Treći Reich|Velikonjemačkog Reicha]] smatrao opasnim potpuno zbližavanje Nedića i Mihailovića, dozvolivši ipak da se „delimično ispune srpske želje“:
{{izdvojeni citat|Nojbaher i general fon Vajks predočili su Fireru stanje u Srbiji: očekivani upad Tita u Srbiju i skoro povlačenje bugarskog okupacione vojske iz Srbije biće veoma nepovoljno po Vermaht, jer naše snage u Srbiji danas nisu dovoljne da se efikasno suoče sa novonastalom situacijom. Četnici su u Srbiji od marta do avgusta 1944. izgubili u borbama sa komunistima oko 5.000 boraca, a prema nemačkoj okupacionoj sili u poslednje vreme nisu više neprijateljski raspoloženi. Oko 10.000 četnika bore se zajedno sa nemačkim trupama u južnoj Srbiji i to pod komandom nemačkog majora Vajela. Da je došlo do jedinstva između Nedića i Mihailovića znači da je došlo do ujedinjenja svih Srba i obojici to obezbeđuje podršku 90% naroda.&lt;ref name=&quot;Živković&quot;/&gt;|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta (“Susret Tita sa Čerčilom u Rimu“)}}

Dakle, uprkos zalaganju nemačke komande Balkana, nemački vrhovni vođa [[Adolf Hitler]] je 22. avgusta 1944. odbacio Mihailovićevu inicijativu, ocenjujući da će to oružje &quot;jednom kasnijom prilikom biti upravljeno protiv Nemaca.&quot; On je odobrio samo taktičku saradnju sa četnicima.&lt;ref&gt;[http://sr.wikisource.org/sr/%D0%A1%D0%BB%D1%83%D0%B6%D0%B1%D0%B5%D0%BD%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%88%D0%BA%D0%B0_%D1%81%D0%B0_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%81%D0%B0%D1%9A%D0%B0_%D0%A5%D0%B8%D1%82%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%83_%D0%BE_%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B4%D1%9A%D0%B5_%D1%81%D0%B0_%D1%87%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D0%BE%D0%B4_22.8.1944 Službena beleška sa referisanja Hitleru o planu saradnje sa četnicima od 22.8.1944.]{{dead link}}&lt;/ref&gt;

28. avgusta 1944, Operativno odjeljenje Beograd — Dedinje Armijske grupe »F« obavještava nadležne u Berlinu da Nedić, i pored Hitlerove suzdržanosti, insistira na ustupanju neophodnog oružja četnicima:
{{izdvojeni citat|Kod srbijanskih četnika nervoza je u porastu zbog razvoja situacije u Rumuniji i Bugarskoj. Predsednik vlade Nedić je ipak juče izjavio da će i dalje ostati lojalan prema nama (generalštabni potpukovnik fon Harling: Nedić vrši najoštriji pritisak da se izda obećano oružje odredima Draže Mihailovića).&lt;ref name=&quot;ZA PERIOD OD 1 1944&quot;&gt;[https://znaci.org/00001/4_12_4_218.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »F« ZA PERIOD OD 1. JULA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=24&amp;rec=311&amp;roll=191 NARA, T311, Roll 191, frame no. 000018.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Bei dem serbischen Cetniks zunehmende Nervosität infolge der Entwicklung der Lage in Rumänien und Bulgarien. Ministerpräsident Nedic hat jedoch gestern erklärt, dass er weiter zu uns lojal stehen werde. (Oberstlt.i.G.v.Harling: Nedic drängt schärfstens nach zugesagter Waffenlieferung an die DM—Verbände.)&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

Nasuprot Hitlerovom mišljenju, Nojbaher je [[30. 8.|30. avgusta]] i dalje tvrdio da Draža Mihailović, poput Milana Nedića, verno služi nemačkim interesima, i da se &quot;do danas trudio da ne zauzme neprijateljsko držanje prema okupatoru&quot;. To isto smatra i za ostale vodeće Srbe, koji su se, pod parolom »dajte nam oružje — onda pripadamo Vama«, lojalno držali.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.znaci.org/00001/4_14_4_231.htm |title=Zabeleška obaveštajne grupe nemačkih komandi na Jugoistoku od 30. avgusta 1944. sa savetovanja u štabu komande Jugoistoka o aktuelnim pitanjima saradnje sa Dražom Mihailovićem i razvoju celokupne situacije na području Jugoistoka |publisher=Znaci.net |date= |accessdate=2014-03-16}}&lt;/ref&gt;

=== Posljedice sporazuma ===

[[26. 8.|26. avgusta]] 1944. godine [[Vlada Kraljevine Jugoslavije u egzilu|Jugoslovenska izbeglička vlada]] priznala je [[Josip Broz Tito|Tita]] za svog legitimnog predstavnika i vođu, a [[Ivan Šubašić]] je zadržao mesto predsednika Jugoslovenske izbegličke vlade. Vrhovna komanda njemačkih oružanih snaga zapazila je tom prilikom:
{{izdvojeni citat|Sporazum Tita sa londonskom vladom u izbjeglištvu značio je težak, ako ne i smrtonosni, udarac za Nedićevu vladu i četnike.&lt;ref name=&quot;Živković&quot;/&gt; &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Die Einigung Titos mit der Londoner Exilregierung bedeutete einen schweren, wenn nicht tödlichen Schlag für die Regierung Nedic und die Cetniks.&quot;}})}}

Na osnovu avgustovskog sporazuma sa Nedićem, Mihailovićevim četnicima je isporučena veća količinu oružja, municije i opreme, iz nemačkih magacina.&lt;ref name=&quot;Saslušanje&quot;/&gt;

Odluka o objedinjavanju svih domaćih antipartizanskih snaga i njihovom ulasku u sastav JVuO donijeta je na sastancima između predstavnika kvislinške vlade i kvislinških vojnih formacija sa predstavnicima JVuO, održanim početkom septembra, najprije u [[Beograd]]u, potom u [[Pranjani]]ma.

Na inicijativu Nedićevog ministra prosvete [[Velibor Jonić|Velibora Jonića]], 2. septembra održan je u Beogradu sastanak na kome su se okupili komandant SDK general [[Kosta Mušicki]], komandant SDS general [[Borivoje Jonić]], bivši komandant SDS general [[Stevan Radovanović]], povjerenik JVuO za Beograd Ivan Pavlović, [[Boško Bećarević]], šef Antikomunističkog odseka Specijalne policije Uprave grada Beograda, kao i upravnik grada Beograda [[Dragomir Dragi Jovanović]]. Prema Jonićevu svjedočenju pred istražnim organima po završetku rata, glavna tema sastanka je bilo vojničko objedinjavanje i izrada zajedničkog plana za „odbranu Beograda i sprečavanje nereda na taj način što će se onemogućiti pobuna komunista i simpatizera NOP-a u Beogradu, što će se oduzeti od Nemaca vojni i značajni objekti da ne bi bili bačeni u vazduh, jednom rečju da se Beograd vojnički osvoji i na taj način spreči ulazak NOV-a i Crvene Armije... Računalo se posle toga da se pozove i kralj, obrazuje vlada i cela Jugoslavija stavi pod njegovom upravom...“&lt;ref&gt;Nebojša Stambolija, Srpska državna straža 1942-1944. Doktorska disertacija, [[Filozofski fakultet Univerziteta u Beogradu]], 2020, str. 240-241.&lt;/ref&gt;

Istog dana, neposredno nakon ovog sastanka, komandant SDS Borivoje Jonić (rođeni brat ministra Velibora Jonića) izdao je „Instrukciju za rad SDS“. General Borivoje Jonić navodi da se „jednodušno i spontano, ceo Srpski narod opredelio za Kralja, monarhiju i slobodnu i nezavisnu državu, zasnovanu na demokratskim principima“. U „Instrukciji“ piše:
{{izdvojeni citat|U vezi s tim i sve današnje oružane Srpske snage ujedinjene su i bore se na braniku Srpskog nacionalizma. Svaka Srpska nacionalna oružana snaga ima za sobom svoj rad, život i borbu. Svaka od njih imala je i opravdanih razloga za svoje ustrojstvo i današnje postojanje. Sve postojeće male razlike u zadatku i dodeljenoj ulozi u završnici ovog rata nestale su, '''TAKO DA DANAS IMAMO JEDNU JEDINSTVENU I NEDELJIVU SRPSKU VOJSKU''', sa kojom hteli — ne hteli, moraju računati svi naši prijatelji i neprijatelji... U ostvarenju postavljenog jednog cilja, vođeni jednom idejom vodiljom, jednodušni i ujedinjeni, svi Srpski oružani odredi — '''NACIONALNI ČETNICI, STRAŽARI, GRANIČARI, DOBROVOLJCI I GARDISTI''', dobili su i u završnici rata svaki svoju ulogu i svoj zadatak... Na Srpsku državnu stražu se računa da ona u interesu Kralja, Otadžbine i naroda mora svoj zadatak u potpunosti da izvrši.&lt;ref&gt;Vojni arhiv, Nedićeva arhiva, 140–4–3, Instrukcija za rad SDS, 2. septembar 1944.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Nebojša Stambolija, n. d., str. 241.&lt;/ref&gt;}}

Već narednog dana, 3. septembra, general Jonić je izdao naredbu u kojoj najprije konstatuje da „u poslednje vreme dešava se, da pojedini oficiri i ostali pripadnici SDS, dobijaju neposredno naređenje od pojedinih četničkih komanada na terenu da pređu na službu u četničke jedinice“. Stoga, general Jonić podcrtava svojim potčinjenim da je „Načelnik štaba Vrhovne komande, armiski đeneral Gospodin Draža Mihailović saopštio Pretsedniku Srpske vlade: da oficiri i svi ostali pripadnici SDS imaju ostati na službi u SDS, da nije potrebno da pomenuta lica prelaze u sastav četničkih jedinica bez njegovog zahteva upućenog Pretsedniku Srpske vlade i po dobivenoj saglasnosti Pretsednika Srpske vlade“.&lt;ref&gt;VA, NdA, 140–4–4, Komanda SDS svim štabovima i jedinicama SDS, 3. septembra 1944.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Nebojša Stambolija, n. d., str. 242.&lt;/ref&gt;

Nakon sastanka od 2. septembra, 6. septembra je uslijedio novi sastanak. Na poziv ravnogorske komande Beograda, u selo Pranjani (nedaleko od [[Ravna gora|Ravne gore]], blizu [[Čačak|Čačka]]) su došli predstavnici svih kolaboracionističkih vojnih formacija na sastanak sa Dražom Mihailovićem. Predstavnik SDK je bio kapetan Radoslav Protić, ispred SDS je bio prisutan major Ljubiša Mikić, dok je [[Srpsku graničnu stražu]] predstavljao major Dragiša Jevtić. Pored Mihailovića, ispred Vrhovne komande JVuO, sastanku su prisustvovali potpukovnici [[Mirko Lalatović]] i [[Luka Baletić]]. Kako navodi [[Dimitrije Ljotić|Ljotićev]] sekretar [[Boško Kostić]], Mihailović je tada donio odluku o objedinjavanju svih „nacionalnih snaga“ i njihovom ulaženju u sastav Jugoslovenske vojske u otadžbini. Sve tri kolaboracionističke formacije trebalo je privremeno da zadrže svoju strukturu i starješinski kadar.&lt;ref&gt;Nebojša Stambolija, n. d., str. 242—243.&lt;/ref&gt;

Kostić bilježi i riječi Draže Mihailovića sa sastanka:
{{izdvojeni citat|Ovom prilikom đeneral Draža Mihajlović je rekao delegatima: &lt;br /&gt; „Vi legalni odredi treba da činite jezgro naše buduće vojske...“&lt;ref&gt;Boško N. Kostić, Za istoriju naših dana — Odlomci iz zapisa za vreme okupacije, Lil (Francuska), 1949, str. 165.&lt;/ref&gt;}}

[[6. 9.|6. septembra]] [[1944]]. [[Srpska državna straža]] je stavljena pod komandu generala [[Dragoljub Mihailović|Dragoljuba Mihailovića]].&lt;ref&gt;[http://www.znaci.org/00001/4_14_4_61.htm Zbornik NOR-a, XIV/4, Beograd, 1985.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221024030236/https://www.znaci.org/00001/4_14_4_61.htm |date=2022-10-24 }}, str. 211-212.&lt;/ref&gt; Sjutradan je general [[Miroslav Trifunović|Miroslav Trifunović Dronja]], četnički komandant Srbije, radiogramom obavijestio Dražu Mihailovića:

{{izdvojeni citat|Na dan 6. septembra 1944. javio mi se komandant Srpske državne straže đeneral Borivoje Jonić, koji mi je stavio pod komandu Srpsku državnu stražu. To isto je učinio i đeneral Kosta Mušicki sa svojim dobrovoljcima.&lt;ref name=&quot;ReferenceC&quot;&gt;[https://znaci.org/00001/11_73.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje OBMANE DRAŽE MIHAILOVIĆA]&lt;/ref&gt;}}

Samo dan ranije, general Draža Mihailović primio je u Koceljevi kod [[Šabac|Šapca]] generala Kostu Mušickog i razgovarao s njim o koordiniranju dejstava snagâ JVuO i SDK u borbi protiv NOVJ.&lt;ref name=&quot;Milan Borković 1944&quot;&gt;[http://www.znaci.org/00001/155_4.pdf Milan Borković, Kontrarevolucija u Srbiji: Kvislinška uprava 1941-1944, I-II, Beograd, 1979.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230604192713/https://znaci.org/00001/155_4.pdf |date=2023-06-04 }}, str. II/337.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Boško N. Kostić, n. d., str. 166.&lt;/ref&gt;

General Miroslav Trifunović je 7. septembra 1944. obavijestio potčinjene da je Srpska državna straža u potpunosti integrisana u Mihailovićevu JVuO, i da će nadalje biti pod njegovom neposrednom komandom:
{{izdvojeni citat|Pošto je SDS ušla u sastav naše vojske i dobila specijalan zadatak, to zabranjujem pozivanje i uzimanje oficira, podoficira i vojnika iz njenog sastava bez moga odobrenja.

Isto tako zabranjujem uzimanje prevoznih sredstava i oružja SDS.

Ako se gde desio koji slučaj pozivanja i uzimanja ljudstva, ono se ima odmah vratiti u svoju jedinicu. Naročito odmah vratiti oduzeto oružje i prevozna sredstva jer se na njih računa pri izvršenju datog im zadatka.

Straža stoji u pogledu zadataka pod mojom komandom i ako se ima potrebe za njeno korišćenje tražiti ga od mene.&lt;ref&gt;Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kutija 127, registarski broj 38/1.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_61.htm Obaveštenje štaba Komande Srbije od 7. septembra 1944. potčinjenim jedinicama o ulasku jedinica Srpske državne straže u sastav četničkih jedinica pod komandom štaba Komande Srbije], Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XIV, knjiga 4, Vojnoizdavački zavod, Beograd, 1985 – dokument broj 61.&lt;/ref&gt;|General [[Miroslav Trifunović]], komandant Srbije JVuO}}

Poslije sastanka u Pranjanima, 8. septembra 1944. godine, komandant Srbije JVuO general Miroslav Trifunović iznova je naredio da se „ništa ne uzima od Srpske državne straže“ jer „ovi delovi oružane sile imaju se smatrati kao naše jedinice. Svako vrbovanje, odvođenje i primanje pripadnika Državne i Granične straže ima se potpuno obustaviti.“&lt;ref&gt;Vojni arhiv Beograd, Četnička arhiva, 77–4–10.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Nebojša Stambolija, n. d., str. 312, fus. 831.&lt;/ref&gt;

I njemački je okupator registrovao stavljanje srpskih kvislinških formacijâ pod komandu generala Mihailovića. Tako će se na kraju jednog izvještaja o situaciji u okupiranoj Jugoslaviji od 8. novembra 1944, sačinjenog za potrebe [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] u vrijeme povlačenja s [[Balkan]]a, naći i sljedeći podatak: „Potvrđeno: General Jonić prenio 12. IX naređenje generala Mihailovića Srpskoj državnoj straži.“&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=707&amp;rec=311&amp;roll=189 NARA, T311, Roll 189, frame no. 001193.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Bestätigt: General Jonic, übermittelte 12.9. Befehle des General Mihajlovic an die SSW.&quot;}})&lt;/ref&gt;

Nakon što su jedinice [[Prvi proleterski korpus NOVJ|Prvog proleterskog korpusa NOVJ]] zauzele [[Požega|Požegu]], major [[Dragoslav Račić]], komandant [[Četvrta grupa jurišnih korpusa JVuO|Četvrte grupe jurišnih korpusa JVuO]], elitne četničke formacije tokom [[Bitka za Srbiju|bitke za Srbiju]], izdao je potčinjenim komandantima sljedeće naređenje:
{{izdvojeni citat|Prva, šesta i 37. komunistička divizija sa glavninom svojih snaga nalazi se južno od Užica u oblasti Čajetine. Sa prednjim delovima komunisti su blokirali Užice i zauzeli Požegu držeći i položaje između Požege i Užica.

U Užicu nalaze se jedan bataljon Nemaca, jedan Bataljon Dobrovoljaca i bataljon SDS. Na Jelovoj Gori Zlatiborski korpus. U oblasti Karana naš četvrti jurišni korpus, a između Karana i Požege Zapadno Moravska grupa kapetana Miloševića. U Jančićima novoformirani prvi korpus.

Iz Čačka danas su krenuli dva bataljona Nemaca. U Čačku kao rezerva ostaju dva bataljona dobrovoljaca.

Četvrta grupa jurišnih korpusa izvršiće koncentrični napad na Požegu, gde će se koncentrisati naše snage i produžiti u pravcu Užica.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_58.htm Zapovest Štaba 4. grupe jurišnih korpusa od 4. septembra 1944. komandantima 1, 3. i 5. jurišnog korpusa i Šumadijske brigade za napad na jedinice 1. proleterskog korpusa NOVJ u rejonu Užičke Požege], Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XIV, knjiga 4, Vojnoizdavački zavod, Beograd, 1985 – dokument broj 58, strane 201—205.&lt;/ref&gt;|Major [[Dragoslav Račić|Dragoslav S. Račić]], komandant [[Četvrta grupa jurišnih korpusa JVuO|Četvrte grupe jurišnih korpusa JVuO]]}}

Kako bi naglasio strateški značaj ponovnog zauzimanja Požege za održanje ravnogorskih četnikâ u Srbiji, njihovom ključnom uporištu, major Račić je istog dana (4. IX), kada je formirana operativna grupa od 1500 ljudi iz sastava 1. ravnogorskog korpusa JVuO, u direktivi&lt;ref&gt;Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kutija 77, registarski broj 48/3.&lt;/ref&gt; tim povodom zapisao: „Po padu Požege udruženim snagama očistiće se prostor do Užica odakle će se preduzeti opšta akcija svih antikomunističkih snaga prema Zlatiboru i prema Višegradu za tučenje komunističkih snaga i izbacivanje iz Srbije. Naša ideja manevra je tući komuniste u oblasti Požege i Užica, a potom prikupiti sve snage za dalje uništenje crvenih na prostoru Srbije... '''Prema tome borba u koju stupamo je odlučujuća za Srbiju, odlučujuća za Jugoslaviju i za ceo Balkan, jer od naše pobede ili poraza i od brzine rada zavisi da li će na naše tlo Amerikanci ili Sovjeti'''.“

U ovom periodu, ravnogorski odredi su pomagali i mobilizaciju snaga Vlade nacionalnog spasa. Prema naredbi od 25. avgusta 1944. ponovo je formiran 1. bataljon SDS u Beogradu. 3. septembra 1944, popunu u ljudstvu za 1. bataljon obezbijedio je kapetan [[Nikola Kalabić]], komandant [[Gorske garde]] JVuO. Ovaj je bataljon 5. septembra upućen u [[Sopot]], da bi već sljedećeg dana ušao u sastav JVuO. Na licu mjesta su od ovog bataljona stvorena dva i upućena ka [[Aranđelovac|Aranđelovcu]], ali su kasnije uništena od strane [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]].&lt;ref&gt;Kоста Николић, Историја Равногорског покрета 1941-1945, књига друга, Београд, 1999, стр. 243-244, 268.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Борис Томанић, Горска гарда Њ. в. краља Петра Другог у орашачком срезу. Формација, борбе, злочини. Војноисторијски гласник, Институт за стратегијска истраживања – Одељење за војну историју Министарства одбране Републике Србије, 2017, стр. 129.&lt;/ref&gt;

I u Šabačkom okrugu, shodno sporazumu sa komandantom III puka SDK, ravnogorske okružne vlasti su po naređenju majora Dragoslava Račića, komandanta Cersko-majevičke grupe korpusa JVuO, odobrile mobilizaciju 520 ljudi za popunu III dobrovoljačkog puka u [[Šabac|Šapcu]].&lt;ref&gt;AVII, Ča, kut. 77, reg. br. 42/3.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Бојан Б. Димитријевић, Војска Недићеве Србије 1941-1945, Београд, 2011, стр. 346.&lt;/ref&gt;

Kolaboracija jedinica Srpskog dobrovoljačkog korpusa sa snagama JVuO pod komandom Draže Mihailovića dostigla je vrhunac tokom ključne bitke za oslobođenje Srbije. Riječ je o [[Bitka na Jelovoj gori|bici na Jelovoj gori]], u kojoj su četnici bili poraženi te praktično izbačeni iz Srbije. Naime, u blizini [[Valjevo|Valjeva]], 11. septembra 1944. partizani su napali kolonu u kojoj se nalazio Dragoljub Mihailović, četnička Vrhovna komanda, [[Centralni nacionalni komitet]] i američka vojna misija sa pukovnikom [[Robert Harbold McDowell|McDowellom]] na čelu.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/40_72.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje SLOM NJEMAČKO-ČETNIČKE OBRANE U ZAPADNOJ SRBIJI]&lt;/ref&gt; Jedinice NOVJ su nastavile da gone ovu četničku grupu i 13. septembra opkolili su Mihailovića na sektoru [[Divci]]—[[Mionica]]. Našavši se u gotovo bezizlaznoj situaciji, Mihailović se radio-vezom obratio za pomoć [[Kosta Mušicki|Kosti Mušickom]], komandantu SDK. General Mušicki je telefonom naredio III bataljonu Prvog puka SDK iz Valjeva da krene Mihailoviću u pomoć. Ljotićevci su stigli u posljednji čas i znatno pomogli četnicima s Mihailovićem na čelu da se izvuku iz partizanskog obruča i upute prema [[Koceljeva|Koceljevi]].&lt;ref&gt;Младен Стефановић, Збор Димитрија Љотића, Београд, Народна књига, 1984, стр. 287.&lt;/ref&gt; Ovom prilikom, partizani su zaplijenili arhive četničke Vrhovne komande i Centralnog nacionalnog komiteta.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/77.htm Đorđe Orlović: Šesta lička proleterska divizija „Nikola Tesla“, Vojnoizdavački i novinski centar, Beograd, 1990, str. 424.]&lt;/ref&gt;
[[Datoteka:Dimitrije Ljotić i supružnici Dragojla i Milovan Popović izlaze iz Zavoda za prinudno vaspitanje omladine.png|200px|mini|desno|Supružnici Dragojla i Milovan Popović u društvu Dimitrija Ljotića prilikom njegove posjete Zavodu za prinudno vaspitanje omladine u Smederevskoj Palanci.]]

[[Milovan Popović]], upravnik [[Zavod za prinudno vaspitanje omladine|Zavoda za prinudno vaspitanje omladine]] u [[Smederevska Palanka|Smederevskoj Palanci]] i simpatizer Ljotićevog [[ZBOR]]-a, napustio je Zavod 10. septembra 1944. i pridružio se Mihailovićevim četnicima, dok je Zavod formalno prestao da postoji 3. oktobra 1944.&lt;ref&gt;Александар Стојановић, Завод за принудно васпитање омладине у Смедеревској Паланци: старе контроверзе и нова тумачења. Институт за новију историју Србије, 2016, стр. 61.&lt;/ref&gt; 4. septembra 1944, upravnik Milovan Popović depešom obavještava Velibora Jonića, ministra prosvete i vera u vladi Milana Nedića:
{{izdvojeni citat|Čast mi je izvestiti Vas da sam u vezi Vašeg strogo poverljivog akta br. 16 od 30 avgusta 1944 godine poslao danas u srpske oružane odrede po dobrovoljnoj prijavi i slobodnom izboru 104 pitomca i to: u Srpski dobrovoljački korpus 53, u Srpsku državnu stražu 26 i u odrede Draže Mihailovića 25.&lt;ref&gt;''Документи о издајству Драже Михаиловића — књига 1'', Државна комисија за утврђивање злочина окупатора и његових помагача, Београд, 1945, док. бр. 653, стр. 548.&lt;/ref&gt;}}

Prije rata, Milovan Popović se nalazio na čelu [[Antikomunističke lige]],&lt;ref&gt;Бранислав Божовић, Специјална полиција у Београду 1941-1944, Завод за уџбенике, Београд, 2014, стр. 498, фус. 187.&lt;/ref&gt; a bio je i asistent na [[Filozofski fakultet Univerziteta u Beogradu|Filozofskom fakultetu]] u Beogradu. Popović je bio jedan od organizatora [[Antimasonska izložba|Antimasonske izložbe]] oktobra 1941. Zavod za prinudno vaspitanje omladine bio je specijalni logor za izolaciju i ideološku indoktrinaciju prokomunističke omladine, formiran od strane kvislinških vlasti u Smederevskoj Palanci, 22. septembra 1942. Osnivanje logora bilo je omogućeno Uredbom o prinudnom vaspitanju omladine (15. jul 1942), koju je potpisao predsednik kvislinške vlade Milan Nedić. Tokom dve godine postojanja logora, kroz to mesto za izolaciju prošlo je 1.270 omladinaca i omladinki, od kojih je skoro polovina bila iz Beograda (mahom aktivisti i aktivni simpatizeri srednjoškolske organizacije [[Savez komunističke omladine Jugoslavije|SKOJ]]-a). Zatvorena omladina je bila podvrgnuta sistematskom ideološkom prevaspitanju, koje su vršili logorski „vaspitači“ – pripadnici organizacije NP Zbor. Zamenica upravnika logora i upravnica ženskog dela logora bila je Popovićeva supruga, Dragojla Ostojić Popović.&lt;ref&gt;Mesta stradanja i antifašističke borbe u Beogradu 1941–44. Priručnik za čitanje grada. Rosa Luxemburg Stiftung Southeast Europe, Beograd, 2016, str. 71-72.&lt;/ref&gt; Upravnik Popović je tretman zatočenika Zavoda okarakterisao kao „blag režim, ali uvek pod znakom mača“.&lt;ref&gt;Александар Стојановић, н. ч., стр. 52.&lt;/ref&gt; U depeši poslatoj 21. marta 1945. vojvodi [[Momčilo Đujić|Momčilu Đujiću]], general Mihailović o Popoviću zapisuje kratku opasku: „Potpukovnik Milovan Popović, zabušant, neupotrebljiv.”&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_4_192.htm Izvod iz Knjige poslatih depeša štaba Vrhovne komande od 12. decembra 1944. do 7. aprila 1945. godine]&lt;/ref&gt; Popović je ostao u JVuO sve do kraja rata i poginuo je 1945. godine u [[Bosna (regija)|Bosni]] kao četnički odmetnik.&lt;ref&gt;Branislav Božović – Mladen Stefanović: MILAN AĆIMOVIĆ – DRAGI JOVANOVIĆ – DIMITRIJE LJOTIĆ, Centar za informacije i publicitet, Zagreb, 1985, str. 298.&lt;/ref&gt; Isljednik IV (antikomunističkog) odseka beogradske Specijalne policije [[Sergije Golubjev]] posvjedočio je poslije rata o Popovićevoj pogibiji u redovima JVuO:

{{izdvojeni citat|Znam da je logor u Smederevskoj Palanci bio raspušten 1944. godine... Upravnik istog Popović (Milovan) sa odredom straže koja je čuvala logor i sa nekoliko vaspitača pobegao [je] iz logora i priključio se štabu DM. Prilikom nekog napada on je poginuo, dok je njegova žena dr Dragojla uspela da pobegne u Nemačku, gde sam je lično video u Beču.&lt;ref&gt;Историјски архив Београда, 4224/МГ — 626.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Бранислав Божовић, Специјална полиција у Београду 1941-1944, Завод за уџбенике, Београд, 2014, стр. 367, фус. 791.&lt;/ref&gt;}}

Boško N. Kostić, lični sekretar Dimitrija Ljotića, ostavio je u emigraciji zapis o Popovićevom prisustvu u Mihailovićevom štabu.&lt;ref&gt;Boško N. Kostić, n. d., str. 215.&lt;/ref&gt; On navodi da je Mihailovića zamolio da Popović, zajedno s njim (Kostićem) pođe za [[Slovenija|Sloveniju]], gdje su se okupile sve nacionalne snage pod komandom generala [[Miodrag Damjanović|Miodraga Damjanovića]]:
{{izdvojeni citat|Zamolih đenerala Mihajlovića da pošalje s nama i Milovana Popovića, koji je bio šef antikomunističkog odeljenja u štabu Draže Mihajlovića. Popovića traži [[Matija Parac|đeneral Parac]] za propagandu, a mi bi ga, eventualno, poslali u [[Švajcarska|Švajcarsku]] radi naše nacionalne propagande, jer njega svi smatramo jednim od najboljih poznavalaca komunizma. Đeneral Mihajlović je odgovorio da nema ništa protiv, smatra čak da je ideja dobra i naredio je da se odmah pozove Milovan Popović. Kako se M. Popović nalazio u dvorištu, ubrzo uđe unutra našto mu đeneral Mihajlović reče: „Vas traži đeneral Parac. Spremite se da s g. Kostićem putujete u Sloveniju.“}}

Kostićevo svjedočenje se u potpunosti poklapa sa navodima još jednog ljotićevskog emigranta. Riječ je o  [[Borivoju Karapandžiću]], predratnom članu JNP ZBOR, koji je za vrijeme okupacije bio referent Odeljenja državne propagande za Okrug valjevski&lt;ref&gt;Milan Radanović, Kazna i zločin: Snage kolaboracije u Srbiji: odgovornost za ratne zločine (1941-1944) i vojni gubici (1944-1945), Rosa Luxemburg Stiftung Southeast Europe, Beograd, 2015, str. 249, fus. 653.&lt;/ref&gt; i prosvetar u jedinicama SDK. U knjizi ''Građanski rat u Srbiji 1941—1945'', objavljenoj [[1958]]. godine u [[Cleveland, Ohio|Clevelandu]] ([[Sjedinjene Američke Države|SAD]]), Karapandžić piše sljedeće:
{{izdvojeni citat|Za Upravnika Zavoda u Smederevskoj Palanci đeneral Nedić postavio je Generalnog sekretara predratnog Jugoslovenskog Antimarksističkog Komiteta Milovana Popovića (bio posle Ratka Živadinovića), jednog od najspremnijih antimarksističkih teoretičara i najbeskompromisnijih antikomunističkih boraca, koga je 1944. godine Draža Mihailović postavio za Šefa propagande Vrhovne komande Jugoslovenske vojske u Otadžbini.&lt;ref&gt;Боривоје М. Карапанџић, Грађански рат у Србији 1941—1945. Друштво Хиландар, Ваљево, 2010, стр. 149.&lt;/ref&gt;}}

U neposrednoj okolini Beograda, izvršeno je okupljanje jedinicâ Srpske državne straže, Srpske granične straže, kao i raznih četničkih grupâ. 5. oktobra 1944, sve ove jedinice su napustile Beograd i uputile se ka [[Jagodina|Jagodini]]. Nakon dolaska u Jagodinu 6. oktobra, a u dogovoru sa Mihailovićevim komandantom Srbije generalom Miroslavom Trifunovićem, od tih je od jedinica formiran [[Srpska državna straža|Srpski udarni korpus]] (SUK) sa tri divizije. Za komandanta korpusa imenovan je divizijski general [[Stevan Radovanović]], za njegovog pomoćnika brigadni general Borivoje Jonić (komandant SDS), za načelnika štaba major [[Danilo Dača Stojanović]], dok su za komandante divizijâ imenovani: [[Branimir Brana Živković]] (do tada načelnik Operativnog odeljenja SDS), Dragutin Redić (do tada komandant SDS Kraljevačke oblasti) i [[Ljudevit Pogačar]] (do tada komandant SGS), svi pukovnici. SUK je tada brojao oko 6.800 ljudi.&lt;ref&gt;Боривоје М. Карапанџић, н. д., стр. 337.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 4, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1985, str. 211, fus. 2.&lt;/ref&gt; Kao dio Mihailovićeve vojske, SUK se konstantno borio sa jedinicama [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]]. Zajedno sa nemačkom vojskom i četnicima iz Srbije tokom novembra [[1944]], SUK učestvuje u [[proboj četnika i Nemaca iz Srbije|proboju Armijske grupe E kroz Sandžak]] i [[Proboj Armijske grupe E kroz istočnu Bosnu|istočnu Bosnu]].
Ipak, jedinice SDK nisu se povukle iz Srbije u pravcu Bosne, kako su to učinile objedinjene jedinice JVuO i SDS, već u pravcu [[Slovenija|Slovenije]], preko teritorije [[Srem]]a i [[Slavonija|Slavonije]] odnosno preko teritorije [[NDH]]. Jedinice JVuO i SDS napustile su teritoriju Srbije 15-20. oktobra 1944. Nemci su izvršili evakuaciju jedinica SDK kako bi ih spasili od uništenja u sukobu sa [[Crvena armija|Crvenom armijom]] i NOVJ. Dimitrije Ljotić je 4. oktobra 1944. uputio delegaciju od 33 pripadnika SDK i fašističkog pokreta Zbor u Crnu Goru, kako bi ubedili [[Pavle Đurišić|Pavla Đurišića]], komandanta crnogorskih četnika da se evakuišu u pravcu Slovenije, gde je planirano da se povuku i Ljotićeve jedinice.

Njemačke vojne vlasti su 1. oktobra izvijestile generala Nedića da je njegova vlada razriješena dužnosti, 
te da Beograd od 3. oktobra postaje operativna vojna zona. Nakon rata, general Borivoje Jonić će posvjedočiti da je u Nedićevom kabinetu 2. oktobra održan sastanak kojem su, pored Nedića i Jonića, prisustvovali general [[Miodrag Damjanović]], šef kabineta Milana Nedića, zatim komandant SDK general Kosta Mušicki i pukovnik Ljudevit Pogačar, komandant Srpske granične straže. Na sastanku je Nedić prisutne obavijestio da će se sa članovima vlade evakuisati u [[Austrija|Austriju]] i da su svi oslobođeni položene zakletve. Generalu Joniću je poručio da bi pripadnici SDS i SGS trebalo da se priključe odredima JVuO.&lt;ref&gt;Nebojša Stambolija, n. d., str. 263.&lt;/ref&gt; Kao razlog(e) za pridruživanje kvislinških snaga Mihailoviću, general Milan Nedić je naveo:
{{izdvojeni citat|Situacija je po našu nacionalnu stvar propala. Sovjetska armija ulazi u Srbiju, a za njima i komunisti koji će uzeti vlast. Mi se moramo ukloniti. Ja sa članovima vlade odlazim u Austriju. Dobrovoljački korpus doneo je odluku da ide u Sloveniju. Vas, Joniću, Srpsku državnu stražu i ceo srpski narod ostavljam Draži Mihailoviću, jer ste vi od početka pripadali njemu!&lt;ref&gt;Петар Мартиновић Бајица, ''Милан Недић'', Београд, 2003, стр. 371.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Branislav Božović – Mladen Stefanović: MILAN AĆIMOVIĆ – DRAGI JOVANOVIĆ – DIMITRIJE LJOTIĆ, Centar za informacije i publicitet, Zagreb, 1985, str. 274.&lt;/ref&gt;}}

Trećeg oktobra, Milan Nedić je održao posljednju sjednicu Vlade u Beogradu i tom prilikom saopštio ministrima da njihova evakuacija može početi svakog trenutka. Jedan primarni izvor najbolje oslikava kakva je panika zavladala među pripadnicima kvislinškog aparata i članovima Mihailovićeve organizacije neposredno prije povlačenja iz glavnog grada. Riječ je o pismu&lt;ref&gt;AVII, Nedićeva arhiva, reg. br. 2/2, fas. 2, kut. 164.&lt;/ref&gt; koje je (u ponoć istog dana) sastavio Nedićev ministar privrede dr [[Milorad Nedeljković]], a koje je namijenio Odeljenju državne propagande pri Predsedništvu Ministarskog saveta. U pismu dr Nedeljkovića, između ostalog, navedeno je i sljedeće:
{{izdvojeni citat|Danas na sednici Vlade donesene su važne, sudbonosne odluke... Gospodin predsednik nam je saopštio da je nemački komandant za Jugoistok večeras proglasio Beograd i Srbiju operativnim područjem u najstrožem smislu. Od ovog trenutka (ponoć) važi opsadno stanje u Beogradu. Funkciju srpske vlade preuzimaju nemačke vlasti. Srpska vlada premešta se u Nemačku da preuzme tamo svoju političku i nacionalnu dužnost, okupljajući oko sebe sve Srbe koji se tamo nalaze (preko 300.000), kao i one koji će se ovih dana evakuisati, i to je sva naša inteligencija, činovništvo i srpski oružani odredi (S.D. straža, S.D. korpus, Granična straža i Srpska garda). Danas su dobili pasoš u Nemačkom poslanstvu i svi članovi Ravnogorskog pokreta i mnogi političari iz demokratskih frakcija. Saopštavam Vama i svima činovnicima, ko god želi da se evakuiše, neka se javi u Predsedništvu Vlade. Voz za vozom ići će neprekidno, sve će formalno svršavati Kabinet Predsedništva. U šumu je nemoguće ići, jer je usled odlaska Draže Mihailovića preko Drine za Hercegovinu (Italiju) izazvano rasulo u njegovim odredima i četnici se razilaze i neće više da se biju. Ovo je njihovo usmeno zvanično izjavljivanje u Predsedništvu danas ceo dan.&lt;ref&gt;Бранислав Божовић, н. д., Београд, 2014, стр. 369.&lt;/ref&gt;}}

General [[Hans-Gustav Felber]], vojnoupravni komandant Jugoistoka, izdao je 6. oktobra 1944. naređenje da komanda nad odredima Srpske državne straže i Granične straže ima preći u ruke generala Miodraga Damjanovića, šefa kabineta generala Nedića:
{{izdvojeni citat|Gospodine premijeru [Nediću]! &lt;br /&gt; Slažem se da se general-majoru Damjanoviću povjeri zapovjedništvo nad srpskim oružanim snagama, s izuzetkom [[Srpski dobrovoljački korpus|SDK]]. Po mom mišljenju, ovaj korpus mora ostati u provjerenim rukama generala Mušickog.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=875&amp;rec=501&amp;roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000871.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;An den Präsidenten den serbischen Ministerrates Herrn Generaloberst Nedić. Herr Ministerpräsident! &lt;br /&gt; Ich bin damit einverstanden, dass der Generalmajor Damjanović mit der Führung der serbischen bewaffneten Verbände mit Ausnahme des SFK betraut wird. Dieses Korps muss meiner Auffassung noch in den bewährten Händen des General Mušićki [sic!] bleiben. Mit dem Ausdruck meiner vorzüglichen Hochachtung.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Naredba generala Hansa Felbera od 6. X 1944. godine}}

Kao glavni Mihailovićev pouzdanik u Nedićevoj upravi, general Damjanović se sa komandantima Straže odmah stavio pod komandu JVuO. Ove jedinice, preimenovane u Srpski udarni korpus, pridružile su se tako ostalim četničkim trupama u povlačenju prema Sandžaku. Ovo je savezništvo, pak, bilo kratkog daha i ubrzo će se raspasti.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/40_74.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje ČETNICI SE POVLAČE IZ SRBIJE]&lt;/ref&gt;

Pripadnici SDS su iz Jagodine, preko Kruševca, 14. oktobra 1944. pristigli u Kraljevo gde su se sastali sa četnicima i stavili se pod Mihailovićevu komandu. Pravac povlačenja SDS i glavnine JVuO išao je od Kraljeva preko Raške, Novog Pazara, Sjenice, Prijepolja i Pljevalja ka istočnoj Bosni, uz učestale sukobe sa NOVJ i evidentne gubitke.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/155_5.pdf Milan Borković, n. d., Beograd, 1979.], str. II/355-359.&lt;/ref&gt;

[[Božidar Bećarević|Božidar Boško Bećarević]], prije nego što je početkom oktobra 1944. pobjegao iz Srbije u [[Beč]], bio je šef IV (antikomunističkog) odseka Specijalne policije Uprave grada Beograda. U Beču je, po nalogu [[Gestapo]]a, radio na organizovanju i pripremanju [[Lovačke grupe Jugoistok|grupa za izvršenje diverzantsko-terorističkih zadataka]] u Srbiji. Draža Mihailović je 1. decembra 1944. uputio pismo pukovniku [[Gojko Borota|Gojku Boroti]], komandantu Romanijskog korpusa JVuO u kome ga obavještava o ubacivanju diverzantsko-terorističkih grupa u Srbiju i ulozi Vrhovne komande JVuO u tome. Pukovnika Borotu, koji je bio četnički oficir za vezu sa njemačkim snagama u [[Sarajevo|Sarajevu]], general Mihailović obavještava da bi Bećarević trebalo da bude jedan od organizatora ovih skupina u službi Gestapoa:
{{izdvojeni citat|Beć.[arević] sa njegovim ljudstvom može biti primljen i prebačen u Srbiju. Veoma je važno da niko ne zna za njihovo ubacivanje u Srbiju, pa čak ni dolazak kod nas. Naš svet suviše mnogo priča i ja dobro krijem još odavde sve one koje ubacujem. Zato ćemo prihvat Beć. sa njegovim ljudima organizovati tako da niko ovde ne zna za njih. Pitanje je samo da li je bolje da ih prebacimo iz oblasti Semberije ili u oblasti Višegrada. To kao i sve detalje dogovorićemo se kad dođete kod mene.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_4_114.htm Pismo Draže Mihailovića od 1. decembra 1944. komandantu Komande Sarajeva o ubacivanju četničkih i gestapovskih diverzantsko-terorističkih grupa u Srbiju]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Milan Radanović, n. d., str. 515, fus. 1385.&lt;/ref&gt;}}

Kako je u praksi izgledalo rukovođenje Srpskim udarnim korpusom (SUK) od strane generala Draže Mihailovića, može se vidjeti i iz njegova naređenja od 26. decembra 1944. godine za napad na [[Tuzla|Tuzlu]]:
{{izdvojeni citat|NAREĐUJEM:

1.  — Diviziski đeneral [[Steva Radovanović]] zadržaće pod svojom neposrednom komandom I i II diviziju SUK-a i Vlaseničku brigadu kapetana Tuševljakovića.

Komandu nad II divizijom na mesto poč. puk. Redića privremeno da primi đeneral straže Borivoje Jonić.

General Radovanović sa I i II divizijom i Vlaseničkom brigadom izvršiće širi bočni obuhvat prema komunističkom levom boku i zato sve svoje snage da krene pravcem: s. Zukići — s. Naseoci — s. Svojat — s. Lukavica — s. Bašigovci i dalje na severni deo s. Đurđevika. General Radovanović neka odmah sastavi radio stanicu I divizije iz svoga korpusa i neka veštiji radio telegrafista uspostavi vezu samnom sa ispravnom stanicom, a neispravnu stanicu poslati odmah u Vrhovnu komandu.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_4_127.htm Zapovest štaba Vrhovne komande JVUO od 26. decembra 1944. potčinjenim jedinicama za napad na Tuzlu]&lt;/ref&gt;|General [[Dragoljub Mihailović]]}}

Mjesec dana ranije, general Borivoje Jonić je od štaba Draže Mihailovića zatražio da se ljudstvo SUK-a preda [[Saveznici u Drugom svetskom ratu|savezničkim]] snagama. General Jonić moli 26. novembra 1944. da se „izveštaj dostavi Vrhovnoj Komandi kojoj sam ja kao i svi pripadnici SUK-a svom dušom odan i za koju sam radio i žrtvovao se do maksimuma od 1941. godine pa do danas“. Istog dana, general Stevan Radovanović (Jonićev pretpostavljeni), u dopisu komandantu Srbije JVuO generalu Miroslavu Trifunoviću, sumira ratni angažman generala Jonića na sljedeći način:
{{izdvojeni citat|Prednji raport pomoćnika mog dostavljam Komandantu s molbom da se dostavi Vrhovnoj Komandi. G. đeneral Jonić bio je komandant Srpske državne straže i kao takav stavio je Srpsku državnu stražu na raspoloženje Vrhovnoj Komandi, ma da je mogao svu SDS da raspusti, kako je i dobio naređenje od đenerala Nedića. On, kao nacionalista koji je za 2 1/2 godine svoje službe to i pokazao pomažući pokret đenerala Draže Mihailovića u svima pravcima nije hteo da SDS raspusti već ju je stavio na raspoloženje Vrhovnoj Komandi i đeneralu Draži Mihailoviću.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_4_107.htm Raport pomoćnika komandanta Srpskog udarnog korpusa od 26. novembra 1944. komandantu korpusa da se korpus preda anglo-američkim trupama]&lt;/ref&gt;|General [[Stevan Radovanović]], komandant [[Srpski udarni korpus|Srpskog udarnog korpusa Jugoslovenske vojske u Otadžbini]]}}

== Suđenje Mihailoviću i kolaboracionistima 1946. ==
{{main|Beogradski proces}}
[[Datoteka:Draža pred sudom.jpg|thumb|desno|Optuženi [[Dragoljub Mihailović]] na [[Beogradski proces|suđenju u Beogradu]] [[1946]].]]

Na posleratnom [[Beogradski proces|suđenju u Beogradu]] 1946. godine Draži Mihailoviću je, između ostalog, stavljena na teret saradnja sa [[vojna uprava u Srbiji|kvislinškom upravom u Srbiji]]. Mihailović se branio kako je saradnja sa kvislinškom vladom išla slučajno, mimo njegove želje:

:Optuženi Mihailović: Sa Nedićem je bio sastanak... je taj sastanak za mene došao neočekivano, nisam ga želeo ni u kom slučaju. To se desilo jedno posle podne kada sam se odlučio da dođem na taj sastanak, da jedanput vidim šta hoće. Bio sam tada u selu Skakavicama. Uveče je došlo do toga sastanka, za koji, ponavljam, nisam nikakve želje imao. Šta me je upravo navelo na to, sam ne znam.
:Pretsednik: Ko je bio prisutan na tome sastanku?
:Optuženi: [[Luka Baletić]], [[Mirko Lalatović]], a ovde se još pominju i [[Nikola Kalabić]], [[Dragoslav Račić]], Damjanović i Nedić.
:Pretsednik: Kakav je bio tok tih pregovora i šta se imalo na tome sastanku da postigne između vas i Nedića?
:Optuženi: Ništa. Da kažem svašta i ništa...
:Pretsednik: Pa kakvi su onda zaključci?
:Optuženi: Nikakvi. Nešto su trabunjali oni koji su doveli do toga sastanka.

Na insistiranje predsednika suda čemu taj sastanak sa Nedićem, Mihailović je na kraju izjavio da je na sastanak otišao &quot;iz dosade&quot;:
:Pretsednik: Kad na tom sastanku uopšte ništa nije postignuto, tako da je to bio jalov razgovor, zašto vam je bio potreban taj sastanak?
:Optuženi: Uopšte je bio nepotreban. Verujem da je to bilo iz dosade, što me je moralo pritiskivati neko traženje, inače nikakvog razloga nije bilo.

U nastavku odbrane, optuženi Mihailović je nastojao da prikaže kako je čak i liferovanje oružja od strane Nemaca išlo gotovo mimo njegove volje:
:Pretsednik: Da nastavimo s ovim vašim sastankom sa Milanom Nedićem avgusta 1944 god. Da li vam je Nedić obećao ili se obavezao da će preko Nemaca uspeti da vam se liferuje veća količina oružja?
:Optuženi: Ja nisam tražio da se meni liferuje od Nemaca.
:Pretsednik: A da li vam je on obećao?
:Optuženi: Nisam tražio.
:Pretsednik: A da li vam je obećao, Sud to pita, da li vam je Nedić obećao ili se obavezao?
:Optuženi: Ja sam kazao da neću od njih.
:Pretsednik: Jeste li hteli da primite od [[Srpska državna straža|SDS]].
:Optuženi: Uvek. Zato sam kroz sve vreme i uzimao.
:Pretsednik: Ko je snabdevao obućom, hranom i odećom SDS?
:Optuženi: Sve su to snabdevali Nemci.&lt;ref name=&quot;Saslušanje&quot;/&gt;

Praveći analogiju sa partizanskom taktikom vršenja [[Napadi na garnizone NDH|napada na garnizone NDH]] u cilju dolaženja do veće količine oružja i municije, u završnoj je riječi general Mihailović pravdao četničku saradnju sa oružanim formacijama vlade generala Nedića na sljedeći način:

{{izdvojeni citat|Sa nekoliko reči da se osvrnem na SDS i njeno iskorišćavanje. Nemam oružja i do njega nisam mogao da dođem na drugi način. Partizani nisu ništa drukčije radili sa domobranima. Ja verujem i znam da su neki domobrani po tri puta hvatani i opet puštani. SDS rad nije bio dobar. Kad smo počeli rad odozdo on nije uspevao, a kad smo počeli odozgo uspevali smo. Upisivali smo vojnike. Pod zakletvom smo slali vojnike i naredili da ne pođu pojedinačno nego po nekoliko njih i više zajedno u jedinice SDS. Tako smo dosta uradili.&lt;ref name=&quot;Završna reč&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.znaci.org/00001/60_3_21.pdf |title=Miodrag Zečević: DOKUMENTA SA SUĐENjA DRAŽI MIHAILOVIĆU, Beograd 2001: Presuda Dragoljubu Mihailoviću i ostalima |format=PDF |date= |accessdate=2014-03-16}}&lt;/ref&gt;|Završna reč optuženog Dragoljuba Mihailovića}}

Uprkos ovakvoj odbrani, sudsko veće je u članu 3. presude utvrdilo da je Mihailović kriv:

{{izdvojeni citat|Što je od samog početka svoje izdajničke delatnosti stupio u vezu sa Nedićem i drugim kvislinzima, otvorenim slugama okupatora, u cilju da održi okupaciju i objedini sve izdajničke snage protiv oslobodilačke borbe naroda Jugoslavije;&lt;ref name=&quot;Presuda&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.znaci.org/00001/60_3_34.pdf |title=Miodrag Zečević: DOKUMENTA SA SUĐENjA DRAŽI MIHAILOVIĆU, Beograd 2001: Presuda Dragoljubu Mihailoviću i ostalima |format=PDF |date= |accessdate=2014-03-16}}&lt;/ref&gt;|Presuda Dragoljubu Mihailoviću}}

== Tumačenja ==

Brojni domaći i strani autori ukazivali su na saradnju četničkog pokreta Draže Mihailovića sa kvislinškom vladom Milana Nedića, kao na pojavu specifičnu za [[Nedićeva Srbija|teritoriju okupirane Srbije u Drugom svjetskom ratu]].

[[Stanislav Krakov]], predratni pripadnik [[Dimitrije Ljotić|Ljotićevog]] [[ZBOR]]-a, sestrić generala Milana Nedića i jedan od najbližih saradnika predsjednika srpske kvislinške vlade, piše o savezništvu Nedića i Mihailovića:
{{izdvojeni citat|U istoriji okupirane Srbije i Jugoslavije može se zabeležiti sa nepobitnom tačnošću, da nijedan jedini put, ni u kakvoj prilici i na ma kome mestu nije došlo ni do jednog sukoba između četnika Draže Mihailovića i Oružanih odreda Nedićevih koji su potom dobili ime Srpske državne straže. Na protiv, od samog početka osnivanja tih Nedićevih oružanih odreda, pa do zavođenja komunističke vladavine u Jugoslaviji, vladala je bratska saradnja između odreda Nedićevih i Mihailovićevih, te su ovi drugi, kada god im je pretilo uništenje od nemačkih trupa, nalazili utočište u Nedićevim trupama, ulazeći tu kao „[[Legalizovani četnici|legalizovani odredi]]”. Iako je general Nedić bio stavljen kroz londonski radio pod [[Crne trojke|slovo „Z”]] kao „narodni izdajnik”, on je i pre i posle ovog nedostojnog, recimo iz taktičkih potreba proisteklog sramoćenja, bio najbolji snabdevač jedinica Draže Mihailovića i izliferovao im je bar deset puta više oružja, municije, svake spreme i novca, nego što su to mogli da učine [[Vlada Kraljevine Jugoslavije u egzilu|Jugoslovenska vlada u egzilu]] i hteli da učine oni engleski naredbodavci pred kojima se drhtalo, a koji su tretirali ceo junački nacionalni pokret otpora Mihailovićev kao jednu kolonijalnu trupu koja mora da izvršava svako njihovo naređenje, pa makar ono vodilo uništenju srpskog naroda ili izdaji Kraljevine Jugoslavije u to vreme sovjetskim satelitima — komunističkim partizanima.&lt;ref&gt;Станислав Краков, Генерал Милан Недић, Књига друга: Прeпуна чаша чемера, Минхен, Штампарија Искра, 1968, стр. 346.&lt;/ref&gt;}}

Novinar i književnik [[Ratko Parežanin]], urednik časopisa „Iskra”, ljotićevskog glasila štampanog u [[Minhen]]u, za vrijeme okupacije se nalazio na mjestu šefa Vaspitnog odseka [[Srpski dobrovoljački korpus|Srpskog dobrovoljačkog korpusa]].&lt;ref&gt;Petranović, Branko (1992). ''Srbija u Drugom svetskom ratu 1939-1945''. Beograd: Vojnoizdavački i novinski centar, str. 416.&lt;/ref&gt; Decenijama po okončanju rata, Parežanin reinterpretira politiku generala Nedića i njegov rezon da se upusti u kolaboraciju, kao i odnos koji su Nedić i Ljotić imali prema Draži Mihailoviću:
{{izdvojeni citat|Suština Nedićeve politike u okupiranoj Srbiji bila je u ovome: &lt;br /&gt; Rat će trajati dugo. Jedini način da se srpski narod, pod okolnostima u kojima se našao, održi jeste da se uspostavi red i mir u okupiranoj Srbiji. Okupator će jednog dana morati da ode. Srbi ga danas ne mogu oterati niti doprineti njegovom odlasku... Od prvog dana Nedićeve vlade težilo se sporazumu sa četnicima Draže Mihailovića. Nedić ih je, u sporazumu sa Ljotićem, pomagao novcem, oružjem, intervencijama kod Nemaca kadgod je to bilo moguće. Molio je četnike da ne ruše vlast i red u zemlji koje on drži i stvara. Poručivao je Draži Mihailoviću da nema potrebe da ruši njegovu vlast u zemlji, jer je on spreman svakoga trenutka ustupiti svoje mesto njemu ili onom licu koje on odredi. Nedić je bez prestanka bio svom dušom odan srpskom narodu i [[Petar II Karađorđević|Kralju Petru II]], po svojim osećanjima bio je na strani zapadnih saveznika, ali je smatrao kao svoju svetu dužnost, kao nešto najpreče i najvažnije, očuvati srpski narod od biološkog istrebljenja, naročito posle već podnetih žrtava koje su do tada iznosile više stotina hiljada mrtvih.&lt;ref&gt;Ратко Парежанин, Други светски рат и Димитрије В. Љотић, Минхен, 1971, стр. 339—340.&lt;/ref&gt;}}

[[Srbi|Srpski]] crkveni istoričar dr [[Đoko Slijepčević]], saradnik Ratka Parežanina u Vaspitnom odseku SDK, u knjizi “Jugoslavija uoči i za vreme Drugog svetskog rata“ uočava kvalitativnu razliku u relacijama koje su sa Milanom Nedićem gajili četnici van okupirane Srbije na jednoj, te pripadnici JVuO u Srbiji na drugoj strani:
{{izdvojeni citat|General Milan Nedić je bio prijatelj četnika i pomagao ih gde je, kako je i kada je mogao. Odnos četnika prema njemu nije, međutim, bio isti: dok su svi četnici i svi nacionalni borci izvan okupiranog područja Srbije osećali i poštovanje i divljenje prema generalu Milanu Nediću, jer im je on pomagao u granicama svojih mogućnosti, četnici sa okupiranog područja Srbije nisu uvek imali korektan i pošten stav prema generalu Milanu Nediću.&lt;ref&gt;Dr Đoko Slijepčević, Jugoslavija uoči i za vreme Drugog svetskog rata, Minhen, 1978, str. 361.&lt;/ref&gt;}}

I [[Borivoje Karapandžić]], takođe ljotićevski emigrant, ukazuje u svojoj knjizi “Građanski rat u Srbiji 1941—1945“ na „neminovnost saradnje” JVuO sa SDK i SDS, i tvrdi da je ova saradnja gotovo isključivo proishodila iz obostranog straha od »komunističke opasnosti«:
{{izdvojeni citat|Ma koliko da su se nacionalni borci između sebe gložili, pa čak i s oružjem jedni druge napadali, činjenica je — da su nacionalni odredi u Srbiji često između sebe sarađivali i borili se rame uz rame protivu zajedničkog neprijatelja. Kadgod se na pomolu ukazala ma i najmanja komunistička opasnost, a naročito kada su komunisti pokazivali nameru da iz Pavelićeve „Nezavisne Države Hrvatske” prodru u Nedićevu Srbiju, uvek se, tada, stvarao zajednički nacionalni front protivu komunizma. Međusobno su sarađivali i zajednički išli u borbu protivu istih dušmana i četničke jedinice đenerala Mihailovića i Srpski dobrovoljci i pripadnici Srpske Državne Straže. [...] Što je dolazilo do ove neminovne saradnje, najpre se ima zahvaliti samim srpskim nacionalnim borcima, koji su se u časovima opšte opasnosti od komunizma instinktivno oslanjali jedni na druge. A zatim, velika zasluga za ovo pripada đeneralu Milanu Nediću i Dimitriju Ljotiću, koji su, neprestano, sve od sebe činili da se sporazumu sa đeneralom Dražom Mihailovićem u pogledu zajedničke saradnje i ostvarenja jedinstvenog nacionalnog fronta. U tome smislu, obojica su preduzimali čitav niz mera, da bi se sastali i sa đeneralom Mihailovićem i sa njegovim odgovornim komandantima da bi ih pridobili za zajedničku antikomunističku saradnju.&lt;ref&gt;Боривоје М. Карапанџић, Грађански рат у Србији 1941—1945. Друштво Хиландар, Ваљево, 2010, стр. 259.&lt;/ref&gt;}}

[[Lazo M. Kostić]], predratni profesor [[Univerzitet u Beogradu|Beogradskog univerziteta]], u prvim mjesecima okupacije se nalazio na poziciji komesara (ministra) saobraćaja u [[Komesarskoj upravi]] [[Milan Aćimović|Milana Aćimovića]]. U apologetskoj knjizi “Armijski đeneral Milan Nedić — Njegova uloga i delovanje u poslednjem ratu“, izdatoj u [[Melbourne]]u [[1976]]. godine, profesor Kostić piše:
{{izdvojeni citat|Kad su Sovjetske trupe, u jesen 1944, došle pred Beograd, Nedić je raspustio svoje vojne snage, koje su tada sa njegovim šefom kabineta, đeneralom [[Miodrag Damjanović|Miodragom Damjanovićem]], definitivno prišle đeneralu Draži Mihailoviću i od tada su bile deo njegovih trupa. I do tada su Nedićeve trupe samo po formi bile legalne, dok su ustvari to bili najbolji Dražini vojnici. To je sam Draža rekao pri smotri Srpske državne straže, u selu [[Vrapci (Sokolac)|Vrapci]], u Istočnoj Bosni, u početku 1945. Tada je Draža u govoru, održanom pred postrojenom Stražom, rekao da je Straža pretstavljala pluća njegove organizacije i da se nada da će ona to biti i dalje, u toliko više, što “Srbi nemaju saveznika ni prijatelja nigde u svetu, te ima da se borba nastavi do pobede ili do smrti“.&lt;ref&gt;Проф. Лазо Костић, ''Армијски ђенерал Милан Недић. Његова улога и деловање у последњем рату'', Приватно издање, Мелбурн (Аустралија), 1976, стр. 8.&lt;/ref&gt;}}

[[Jozo Tomasevich]], [[Sjedinjene Američke Države|američki]] istoričar [[Jugoslavija|jugoslovenskog]] porijekla, u svojoj posthumno objavljenoj knjizi ''War and Revolution in Yugoslavia, 1941-1945: Occupation and Collaboration'' (“Rat i revolucija u Jugoslaviji, 1941-1945. Okupacija i kolaboracija“) iz 2001. godine, šire elaborira saradnju [[Vlada narodnog spasa Milana Nedića|Vlade narodnog spasa Milana Nedića]] i [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|Jugoslovenske vojske u otadžbini]], tvrdeći da se ona odvijala u više faza. Tomasevich navodi da je saradnja dviju stranâ počela ujesen 1941. godine, te da je trajala sve do kraja okupacije:
{{izdvojeni citat|Svojevrsna suradnja između Nedićeve administracije i Mihailovićevih snaga koja je počela u jesen 1941. godine, trajala je do kraja njemačke okupacije. Prošla je kroz faze različitog intenziteta: isprva s Nedićem, zatim sa Mihailovićem u glavnoj ulozi. Također, treba napomenuti da su odnosi tijekom prve dvije godine okupacije, kad su Nedić i brojni ljudi u Srbiji mislili da će Njemačka dobiti rat, bili drugačiji od onoga što su postali tijekom druge polovice okupacije, kada je poraz Njemačke postao izvjesniji. Ali, glavni ciljevi dviju strana nikada se nisu promijenili. Zajednički cilj bio je boriti se protiv partizana i spriječiti njihovo pojavljivanje kao dominantne oružane skupine na kraju rata. I jedni i drugi su isto tako željeli svesti srpske gubitke na najmanju moguću mjeru, što se moglo učiniti samo sprječavanjem sabotaža i oružanog otpora njemačkim i bugarskim okupacijskim snagama, budući da su takvi činovi uvijek donosili krvave odmazde. Za četnike, dodatni motiv u suradnji s Nedićevom vladom je bilo stjecanje solidne baze u vojnom, upravnom i policijskom aparatu režima, tako da kada Nijemci i Bugari konačno odu, četnici mogu zauzeti državnu upravu i oružane snage prije partizana.{{sfn|Tomasevich|2001|pp=214. &lt;br /&gt; ({{jez-eng|&quot;The collaboration of sorts between the Nedić administration and the Mihailović forces that began in the fall of 1941 lasted to the end of the German occupation. It went through phases of varying intensity with first Nedić, then Mihailović, playing the principal role. It should also be noted that during the first two years or so of occupation, when Nedić and many people in Serbia thought that Germany would win the war, relations were different from what they became during the latter half of the occupation, when Germany's defeat became more certain. But the main objectives of the two parties never changed. The common goal was to fight the Partisans and keep them from emerging as the dominant armed group at the end of the war. Both also wanted to keep Serbian losses to a minimum, which could only be done by preventing acts of sabotage and armed resistance against the German and Bulgarian occupation forces, since such acts invariably brought bloody reprisals. For the Chetniks, a further motive in collaborating with the Nedić government was to gain a solid base in the military, administrative, and police apparatus of the regime, so that when the Germans and Bulgarians finally left, the Chetniks could seize the government organization and armed forces before the Partisans did.&quot;}})}}}}

Sir [[William Deakin]], profesor [[Istorija|istorije]] na [[Univerzitet u Oxfordu|Univerzitetu u Oxfordu]] i saradnik britanskog premijera [[Winston Churchill|Winstona Churchilla]] nakon rata, u svojoj knjizi ''The Embattled Mountain'' (objavljena 1973. u prevodu na [[srpskohrvatski jezik]] pod naslovom “Bojovna planina“), slaže se sa tezom da je važan čimbenik približavanja Dragoljuba Mihailovića i Milana Nedića predstavljala politika odmazde njemačkog okupatora:
{{izdvojeni citat|Divljačke mere odmazde Nemaca prilikom ugušivanja ustanka u Srbiji u jesen i zimu 1941, sećanja na slične austrijske i bugarske kaznene ekspedicije u Srbiji i Makedoniji za vreme prvog svetskog rata, kao i oskudne britanske avionske pošiljke upućivane Mihailoviću od novembra 1941, bili su mu argumenti za njegov tadašnji stav potpune pasivnosti i sračunate saradnje s Nedićevim vlastima. Svaki neposredni otpor naneo bi zlo srpskom stanovništvu, naročito u ravnicama i dolinama, izazvao bi obnovljene masovne neprijateljske represalije, koje bi stanovništvo desetkovale i učinile nemogućim neki uspešan budući ustanak u saradnji sa britanskim ili američkim iskrcavanjem.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.znaci.org/00001/5_3.htm |title=William Deakin — EMBATTLED MOUNTAIN (Bojovna planina) |publisher=Znaci.org |date= |accessdate=2014-03-16}}&lt;/ref&gt;}}

Pukovnik [[William Bailey|Stanley William Bailey]], koji je od 25. decembra 1942. do 29. januara 1944. bio oficir za vezu u štabu generala Mihailovića, gdje je predvodio misiju [[Britanska imperija|britanske]] [[Uprava za specijalne operacije|Uprave za specijalne operacije]] u okupiranoj Jugoslaviji, u svom osvrtu na događaje iz Drugog svjetskog rata zaključuje da je Mihailović četničku kolaboraciju sa kvislinškim strukturama u Srbiji smatrao ratnim lukavstvom, ali da ga je „na kraju upropastila“ upravo taktika koju je sâm odabrao:
{{izdvojeni citat|Jedan od načina kojima su se Mihailovićeve pristaše i sljedbenici služili da prikriju svoju pravu prirodu sastojao se u tome da su stupali ili u jedinice srpskog kvislinga generala Nedića, predsjednika marionetske vlade u Beogradu, ili u odrede Dimitrija Ljotića, zloglasnog srpskog fašista. Mihailović je tvrdio da to lukavstvo predstavlja dopustiv postupak jer će te njegove pristaše ionako prijeći na njegovu stranu čim im on naredi, a tada će, u najmanju ruku, donijeti sa sobom i svoje oružje i opremu, možda i dovesti svoje drugove. Međutim, u očima drugih promatrača ta je praksa bila manje opravdana. Kako bilo da bilo, jedno je sigurno. Mihailović se tim potezom prvi put izložio optužbi da surađuje s neprijateljem, da se upustio u kolaboraciju, koja ga je na kraju upropastila.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.znaci.org/00001/171_7.pdf |title=Elisabeth Barker — BRITANSKA POLITIKA PREMA JUGOISTOČNOJ EVROPI U DRUGOM SVJETSKOM RATU |publisher=Znaci.org |date= |accessdate=2024-07-17}}, str. 326.&lt;/ref&gt;}}

Profesor istorije Jugoslavije na [[Filozofski fakultet Univerziteta u Beogradu|Filozofskom fakultetu u Beogradu]] [[Branko Petranović]] posmatra saradnju sa kvislinškim strukturama u Srbiji i Jugoslaviji kao specijalni slučaj šireg fenomena kolaboracije JVuO s okupatorom. Petranović uočava da je glavni ideološki motiv četničke kolaboracije bio [[antikomunizam]]: 
{{izdvojeni citat|Kao vrhovni komandant Jugoslovenske vojske u otadžbini, Mihailović je dozvoljavao saradnju svojih jedinica sa silama Osovine i kvislinzima, posredno (legalizacija) ili direktno. Saradnja se ostvarivala lečenjem četnika u italijanskim, nemačkim i kvislinškim bolnicama, dobijanjem naoružanja i municije, hrane, zajedničkim dejstvima na sektorima fronta ugroženim od partizana. Saradnja je proizilazila i iz činjenice da je četnička strategija polazila od uništenja komunista posredstvom okupatora u okviru Drugog svetskog rata.&lt;ref&gt;Branko Petranović, Srbija u Drugom svetskom ratu 1939-1945, Beograd, Vojnoizdavački i novinski centar, 1992, str. 391.&lt;/ref&gt;}}

Dr [[Milovan Pisarri]], istoričar i naučni saradnik [[Institut za filozofiju i društvenu teoriju|Instituta za filozofiju i društvenu teoriju]], oslanja se upravo na tezu profesora Petranovića o antikomunizmu kao ključnom okidaču za kolaboraciju četnika s okupatorima i kvislinzima. U monografiji “Stradanje Roma u Srbiji za vreme Holokausta“,&lt;ref&gt;[https://www.frs.org.rs/stradanje-roma-u-srbiji-za-vreme-holokausta/ Stradanje Roma u Srbiji za vreme Holokausta (Forum Roma Srbije)]{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; dr Pisarri eksplicira ovu epizodu iz istorije Drugog svjetskog rata i okupacije Jugoslavije na sljedeći način:
{{izdvojeni citat|Između snaga četnika i kvislinga, pre svega je postojao zajednički stav da su komunisti najveći neprijatelji: ako su oni za kvislinge predstavljali zlo koje je trebalo uništiti, jer je bila reč o najvećem neprijatelju nacionalsocijalističkog poretka, za četnike su oni bili ozbiljna i realna pretnja za ponovno uspostavljanje centralističke monarhije, sa Srbijom i Srbima na čelu. Ratne okolnosti su dozvolile da se u ime tog zajedničkog interesa oružje uperi upravo protiv komunista, i to u više navrata, sve do kraja rata. Upravo u ime antikomunizma, posle [[Sastanak u Divcima|pregovora s Nemcima]] u novembru 1941. godine, započela je posebna vrsta saradnje između vlade Milana Nedića i Jugoslovenske vojske u otadžbini, koju je Mihailović dozvoljavao preko legalizacije određenog broja njegovih odreda, preko dobijanja oružja, finansijske pomoći, hrane ili preko zajedničkog dejstva u oblastima ugroženim od partizana.&lt;ref&gt;Milovan Pisarri, Stradanje Roma u Srbiji za vreme Holokausta, Forum za primenjenu istoriju, Beograd, 2014, str. 54.&lt;/ref&gt;}}

U doktorskoj tezi ''The Transformation of Mihailović’s Chetnik Movement: From Royalist Yugoslav Forces to Serb Nationalist Guerrillas'' (“Transformacija Mihailovićevog četničkog pokreta: Od rojalističkih jugoslovenskih snaga do srpske nacionalističke gerile“), odbranjenoj 2011. godine na [[Simon Fraser University]] u [[Britanska Kolumbija|Britanskoj Kolumbiji]] ([[Kanada]]), srpski istoričar [[Aleksandar Petrović (istoričar)|Aleksandar Petrović]], na osnovu jedne naredbe&lt;ref&gt;AVII, ČA, K—299, reg. br. 3/1.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_1_134.htm Izvod iz knjige poslatih telegrama Štaba Draže Mihailovića od 29. juna do 5. avgusta 1942. godine]&lt;/ref&gt; Draže Mihailovića od 29. juna 1942. godine, izvlači sveobuhvatan zaključak o prirodi kolaboracije četnika s okupatorima i kvislinzima:
{{izdvojeni citat|Iako je ovo očito bila Mihailovićeva direktiva jednom od njegovih zapovjednika u Srbiji, ta izjava je uhvatila samu suštinu četničke strateške linije razmišljanja u čitavoj okupiranoj Jugoslaviji. Budući da su bile dopuštene ‘sve prevare’, četnici su stupili u saradnju s njemačkim i italijanskim okupacijskim trupama, kao i sa njihovim domaćim kvislinzima u Srbiji, Crnoj Gori i NDH; četničke trupe pod ‘dvostrukim zapovjedništvom’ (nominalno zapovjedništvo [[Sile Osovine|Osovine]] i skriveno zapovjedništvo Mihailovića) krile su se pod raznim etiketama: [[Dobrovoljačka antikomunistička milicija|MVAC]] u italijanskim krajevima, [[Srpska državna straža|SDS]] pa čak i [[Četnici Koste Pećanca|Pećančeve trupe]] u Srbiji. Kao rezultat, Mihailović je, u teoriji, imao na raspolaganju značajne snage koje su nominalno pripadale taboru Osovine, ali spremne da se pridruže jezgru njegovih ‘ilegalnih’ trupa u trenutku kada se proglasi opšti ustanak.&lt;ref&gt;Aleksandar Petrovic, The Transformation of Mihailović’s Chetnik Movement: From Royalist Yugoslav Forces to Serb Nationalist Guerrillas (PhD Thesis), Simon Fraser University, Fall 2011, p. 100. &lt;br /&gt; ({{jez-eng|&quot;Although this was clearly Mihailović’s directive to one of his commanders in Serbia, the statement captured the quintessential Chetnik strategic line of thinking throughout occupied Yugoslavia. Given that ‘all trickeries’ were allowed, the Chetniks entered into collaboration with German and Italian occupation troops as well as their domestic quislings in Serbia, Montenegro and the ISC; Chetnik troops under a ‘double command’ (Axis nominal command and Mihailović’s hidden command) were hiding under a variety of labels: MVAC in the Italian areas, the SSG and even Pećanac’s troops in Serbia. As a result, Mihailović, in theory, had a significant force at his disposal nominally belonging to the Axis camp, but ready to join his core ‘illegal’ troops the moment a general uprising was proclaimed.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

[[Bojan Dimitrijević]], saradnik [[Institut za savremenu istoriju|Instituta za savremenu istoriju]] u [[Beograd]]u, u analizi odnosa kvislinških vlasti u Srbiji prema četničkom pokretu u jesen 1942, kada Nijemci razoružavaju legalizovane Mihailovićeve i Pećančeve odrede, iznosi sljedeći zaključak:
{{izdvojeni citat|Odnos JVuO s aparatom Vlade generala Nedića, pre svega sa snagama SDS i SGS, bio je kompleksan u ovom periodu i delikatan za razumevanje. Mnogi od Nedićevih pripadnika ovih delova bili su patrioti koji su pružali značajnu pomoć Mihailovićevoj organizaciji. Ove pristalice ravnogorske borbe činile su sve što je u njihovoj moći da pomognu JVuO.&lt;ref&gt;Бојан Б. Димитријевић, Војска Недићеве Србије 1941-1945, Институт за савремену историју, Београд, 2011, стр. 405.&lt;/ref&gt;}}

U doktorskoj disertaciji “Partizanski pokret u Srbiji 1941—1944“, srpskog istoričara mlađe generacije [[Nemanje Ž. Devića]], tvrdi se da [[Legalizacija četnika u Srbiji|legalizacija četnikâ]] kod Vlade nacionalnog spasa nije došla kao plod Mihailovićeve naredbe „već stihijski i u skladu sa shvatanjima stanja na terenu od strane pojedinih komandanata“, te da je „većina Mihailovićevih bližih saradnika i komandanata iz 1941. ostala (je) u ilegali“.&lt;ref&gt;Немања Девић, Партизански покрет у Србији: 1941–1944. Докторска дисертација, Универзитет у Београду, Филозофски факултет, 2019, стр. 280–281.&lt;/ref&gt; Ipak, Dević ne poriče da je postojala sustavna kolaboracija pripadnika Mihailovićeve organizacije sa Nedićevim strukturama, često i na osnovi staleške solidarnosti među oficirima vojske, žandarmerije ili tajne službe prve Jugoslavije, a koji će po okupaciji otići u JVuO ili kvislinški tabor:

{{izdvojeni citat|Tako dolazi i do procesa tzv. legalizacije, odnosno ulaska dela Mihailovićevih snaga u sastav oružanih snaga vlade generala Nedića... Za kontakt sa prvim Nedićevim snagama i ovog puta je poslužio Milan Kalabić; potom su se spone uspostavljale često i na ličnoj osnovi i kroz predratna poznanstva kolega i klasnih drugova... Oni koji su prišli Nediću, ušli su u već postojeće Pećančeve odrede, ili [su] raspoređeni u novu kategoriju ''nezavisnih četničkih odreda''. Nediću je ovaj proces dobro došao iz više razloga, ali najviše zbog priliva ljudstva koje je uključio u svoje planove i, prvenstveno, u borbu protiv partizana. Mihailović je, opet, korist ostvario time što je dobio svoje ljude duboko infiltrirane u okupacioni sistem, sa alibijem pred Nemcima, a koji će mu u narednom periodu biti od nemerljive vrednosti za dostavljanje oružja, municije, podataka... Međutim, kad se pojedini Mihailovićevi oficiri, pogotovo u zapadnoj Srbiji, budu uneli u ulogu Pećančevih i Nedićevih komandanata, ogreznuvši u kolaboraciju ili u vršenje zločina nad partizanima, čak ih i, zarobljene, predajući Nemcima – pa se 1943. vratiti u strukturu JVuO – to će stvoriti ogromne poteškoće ravnogorskoj organizaciji, jer se imidž kompromitovanih nije dao lako ispraviti. Jednom viđeni u društvu Nemaca, takvi oficiri bili su u narodu, čak i među ravnogorcima koji su 1941–1943. ostali u šumi, zauvek obeleženi kao sumnjivi i nepoželjni.}}

U završnom poglavlju monografije o ratnom putu komandanta Prvog ravnogorskog korpusa [[Zvonimir Vučković|Zvonimira Vučkovića]], srpski istoričar dr Miloš Timotijević promatra odnos Milana Nedića i Dragoljuba Mihailovića kroz prizmu četničke kolaboracije sa okupatorima, za koju tvrdi da je isprva bila taktička, ali da je vremenom poprimila strateški karakter:
{{izdvojeni citat|Slabost pokreta generala Mihailovića uslovila je taktičku saradnju sa svim protivnicima partizana, a u Srbiji i sa Nemcima. Prećutna legalizacija ravnogoraca kod vlade Milana Nedića omogućila je njihov biološki opstanak i uništavanje partizana 1942, a kontakti pojedinih komandanata sa okupatorom nisu bili samo vojne, već i obaveštajne prirode. Ti odnosi bili su duboki, razgranati, dugotrajni. Takva saradnja sa okupatorom nije bila incident i prolazna pojava, već opredeljenje da se uz pomoć Nemaca suzbije ili potpuno uništi suparnički partizanski pokret i spremno dočeka iskrcavanje zapadnih saveznika. Taktička saradnja na mnogim područjima prerasla je u strateško delovanje na samom terenu s ciljem progona komunista, što se najčešće pretvaralo u kažnjavanje njihovih simpatizera i porodica. Posledice takvog delovanja JVuO bile su katastrofalne po samu organizaciju generala Mihailovića, a na isti način narod je osuđivao preventivna ubistva partizana. I dalje ostaje otvoreno pitanje da li je to dovoljno da se ravnogorcima odrekne antifašistički karakter. [...] Milan Nedić i Dimitrije Ljotić optuživani su za otvorenu saradnju sa okupatorom i nacionalnu izdaju. Tek pod pritiskom partizana došlo je do saradnje u okviru „nacionalnog fronta“, pred sam kraj nemačke okupacije Srbije, nevoljno, nedosledno, i uz insistiranje na potpunoj kontroli ravnogoraca u sklopu zalaganja za vezivanje sa zapadnim saveznicima.&lt;ref&gt;Милош Тимотијевић, Звонко Вучковић — Ратна биографија (1941-1944): Расправа о проблемима прошлости и садашњости, ЈП Службени гласник, Београд, 2015, стр. 449, 451.&lt;/ref&gt;}}

U disertaciji “Oblici otpora u okupiranom Beogradu (1941—1944)“ odbranjenoj 2019. godine na [[Filozofski fakultet Univerziteta u Novom Sadu|Filozofskom fakultetu Univerziteta u Novom Sadu]], dr [[Rade Ristanović]], naučni saradnik Instituta za savremenu istoriju u Beogradu, piše da se saradnja četnika Draže Mihailovića sa Srpskom državnom stražom odvijala tokom čitavog perioda okupacije:
{{izdvojeni citat|Srpska državna straža predstavljala je svojevrsnu čekaonicu, magacin i obaveštajni kanal za Ravnogorski pokret otpora tokom celokupnog perioda okupacije.&lt;ref name=&quot;Rade Ristanović 1944&quot;&gt;Rade Ristanović, Oblici otpora u okupiranom Beogradu (1941-1944). Doktorska disertacija, Filozofski fakultet Univerziteta u Novom Sadu, 2019, str. 549.&lt;/ref&gt;}}

Dr [[Nebojša Stambolija]] tvrdi u svojoj disertaciji “Srpska državna straža 1942—1944.“ da je dinamiku odnosa ravnogorskih četnika i Nedićevih struktura diktirala „suprotnost javnog i tajnog delovanja“:
{{izdvojeni citat|Odnos monarhističkog pokreta otpora pod vođstvom Draže Mihailovića i pripadnika Nedićevog aparata vlasti je tokom okupacije odlikovala suprotnost javnog i tajnog delovanja. Javno, organi kolaboracionističke vlade gotovo u jednaku ravan stavljaju „komuniste“ i „dražinovce“, čak ponekad ističući kao veću opasnost pokret Draže Mihailovića. Sa druge strane, tajno, veliki broj visokih predstavnika kolaboracionističkog aparata pomažu ravnogorski pokret na razne načine (obaveštajno, finansijski, materijalno, naoružanjem). Logistika za izvođenje ove „tajne“ saradnje bili su ljudi na terenu, pripadnici vladinih oružanih odreda, legalizovani četnici, žandarmerija, a nakon marta 1942. tu ulogu preuzimaju pripadnici Srpske državne straže.&lt;ref name=&quot;Nebojša Stambolija 1944&quot;&gt;Nebojša Stambolija, Srpska državna straža 1942-1944. Doktorska disertacija, Filozofski fakultet Univerziteta u Beogradu, 2019, str. 306.&lt;/ref&gt;}}

== Literatura ==
* {{cite book
  | last = Tomasevich
  | first = Jozo
  | authorlink = Jozo Tomasevich
  | year = 1975
  | title = War and Revolution in Yugoslavia, 1941–1945: The Chetniks
  | publisher = Stanford University Press
  | location = Stanford
  | isbn = 978-0-8047-0857-9
  | url = http://books.google.com/books?id=yoCaAAAAIAAJ&amp;printsec=frontcover
  | ref = harv
  }}
* {{cite book
  | last = Tomasevich
  | first = Jozo
  | year = 2001
  | title = War and Revolution in Yugoslavia, 1941–1945: Occupation and Collaboration
  | publisher = Stanford University Press
  | location = Stanford
  | isbn = 978-0-8047-3615-2
  | url = http://books.google.com/books?id=fqUSGevFe5MC&amp;printsec=frontcover
  | ref = harv
  }}
* {{cite book|ref=harv|last=Живковић|first=Милутин Д.|title=Санџак 1941–1943|url=|year=2017|publisher=Филозофски Факултет, Универзитет у Београду|isbn=}}

== Napomene ==
{{notelist}}

== Reference ==
{{reflist|2}}

== Povezano ==
* [[Nedićeva Srbija]]
* [[Ustanak u Srbiji 1941.]]
* [[Propaganda Nedićeve vlade]]
* [[Saradnja četnika sa snagama Osovine u Drugom svetskom ratu]]  
* [[Legalizacija četnika u Srbiji]]

== References ==
&lt;references /&gt;
{{Kolaboracija u Jugoslaviji}}

[[Kategorija:Četnici]]
[[Kategorija:Ustanak u Srbiji (1941.)]]
[[Kategorija:Dragoljub Mihailović]]
[[Kategorija:Srbija u Drugom svjetskom ratu]]
[[Kategorija:Saradnja četnika sa snagama Osovine u Drugom svetskom ratu]]
[[Kategorija:Odnosi između učesnika u Drugom svetskom ratu u Jugoslaviji]]</text>
      <sha1>4hmbi9kv1rbt8n1c1ofrfjve373qti8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>42607233</id>
      <parentid>42607230</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T12:14:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-33838-53</username>
        <id>362805</id>
      </contributor>
      <origin>42607233</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="550405" sha1="1m9ltzjmgpzdk5zji4cpzyv1iqheu20" xml:space="preserve">{{Sređivanje|razlog=Preterana upotreba citata}}
[[Datoteka:DragoljubMihailovic8e09281v.jpg|thumb|175px|Pukovnik [[Dragoljub Mihailović]]]]
'''Kolaboracija četnika s Nedićevom vladom''' predstavlja jedan vid [[Saradnja četnika sa snagama Osovine u Drugom svetskom ratu|kolaboracije četnika sa snagama Osovine u Drugom svetskom ratu]]. Osnovni cilj saradnje [[Dragoljub Mihailović|Mihailovićevih]] četnika sa kvislinškom Nedićevom vladom bila je borba protiv [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije]].

U prvoj godini okupacije, saradnja jedinica pod komandom Draže Mihailovića sa Nedićevom vladom se prvenstveno odvijala kroz [[Legalizovani četnici|legalizaciju četničkih odreda]]. Procesom legalizacije su mnogi četnici (oko dvije trećine pripadnika Mihailovićevih snaga u Srbiji 1941. godine&lt;ref&gt;[http://www.yuhistorija.com/serbian/drugi_sr_txt01c4.html Milan Radanović: Kolaboracija JVuO sa nemačkim okupatorom u Srbiji 1941-1944.]&lt;/ref&gt;) službeno postali oružana formacija integrisana u okupacioni sistem. 17. januara 1942. godine, prema nemačkim podacima, 72 oficira i 7.963 četnička borca su bili pod komandom srpske žandarmerije. Legalizovani četnici su tada bili većinom Pećančevi, dok su oko 2000-3000 njih bili Mihailovićevi četnici.{{sfn|Tomasevich|1975|p=127.}} Već sredinom maja 1942. godine, dva četnička pomoćna korpusa su brojila 13.400 oficira, podoficira i vojnika.{{sfn|Tomasevich|1975|p=127.}}

[[Jozo Tomasevich]], [[Sjedinjene Američke Države|američki]] istoričar [[Jugoslavija|jugoslovenskog]] porijekla, šire elaborira saradnju [[Vlada narodnog spasa Milana Nedića|Vlade narodnog spasa Milana Nedića]] i [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|Jugoslovenske vojske u otadžbini]], tvrdeći da se ona odvijala u više faza. Tomasevich navodi da je saradnja dviju stranâ počela ujesen 1941. godine, te da je trajala sve do kraja okupacije Jugoslavije:
{{izdvojeni citat|Svojevrsna suradnja između Nedićeve administracije i Mihailovićevih snaga koja je počela u jesen 1941. godine, trajala je do kraja njemačke okupacije. Prošla je kroz faze različitog intenziteta: isprva s Nedićem, zatim sa Mihailovićem u glavnoj ulozi. Također, treba napomenuti da su odnosi tijekom prve dvije godine okupacije, kad su Nedić i brojni ljudi u Srbiji mislili da će Njemačka dobiti rat, bili drugačiji od onoga što su postali tijekom druge polovice okupacije, kada je poraz Njemačke postao izvjesniji. Ali, glavni ciljevi dviju strana nikada se nisu promijenili. Zajednički cilj bio je boriti se protiv partizana i spriječiti njihovo pojavljivanje kao dominantne oružane skupine na kraju rata. I jedni i drugi su isto tako željeli svesti srpske gubitke na najmanju moguću mjeru, što se moglo učiniti samo sprječavanjem sabotaža i oružanog otpora njemačkim i bugarskim okupacijskim snagama, budući da su takvi činovi uvijek donosili krvave odmazde. Za četnike, dodatni motiv u suradnji s Nedićevom vladom je bilo stjecanje solidne baze u vojnom, upravnom i policijskom aparatu režima, tako da kada Nijemci i Bugari konačno odu, četnici mogu zauzeti državnu upravu i oružane snage prije partizana.{{sfn|Tomasevich|2001|pp=214.}}}}

== Saradnja sa Aćimovićevom upravom 1941. ==

Predsednik [[Savet komesara|Saveta komesara]], prve kvislinške vlade u okupiranoj Srbiji, [[Milan Aćimović]], tokom okupacije najviše se eksponirao u saradnji sa pokretom pod komandom Draže Mihailovića, još od prvih meseci okupacije. Na osnovu jednog potonjeg dokumenta, odnosno Aćimovićeve izjave, može se naslutiti da je Aćimović doprineo da okupator ne izvrši planirane aktivnosti uperene protiv Mihailovića još u junu 1941:

{{izdvojeni citat|Što se tiče moga stava prema nacionalnim ljudima u šumi, navešću jedan slučaj: odmah u početku okupacije, u toku meseca maja ili početkom juna, Nemci su bili organizovali jednu veću akciju da bi očistili naše šume od ostataka jugoslovenske vojske, kako su nam sami govorili. Tu se u prvom redu mislilo na Dražu i njegove ljude. Ja sam Nemcima isticao nekorisnost i čak štetnost te akcije, govoreći da će za vreme okupacije biti uvek ljudi koji će odlaziti u šumu i bolje je da tamo padnu pod uticaj jednog nacionalno trezvenog čoveka nego pod uticaj komunista. Nemci su te razloge primili i tako do te akcije nije došlo. Ja sam stajao na stanovištu da Dražin cilj mora da bude i naš cilj. Naš rad treba diskretno da koordinira, a nikako da se sukobljava. Između Draže, odnosno njegovih ljudi, i mene bio je stalni kontakt.&lt;ref&gt;[http://www.znaci.org/00001/155_3.pdf Milan Borković, Kontrarevolucija u Srbiji: Kvislinška uprava 1941-1944, I-II, Beograd, 1979.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221019154413/https://znaci.org/00001/155_3.pdf |date=2022-10-19 }}, str. II/209-210.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.znaci.org/00001/9_4.htm |title=Ratko Martinović - OD RAVNE GORE DO VRHOVNOG ŠTABA |publisher=Znaci.net |date= |accessdate=2014-03-16}}&lt;/ref&gt;}}

Aćimović tvrdi da je još prije formiranja Nedićeve vlade trebalo da 
dođe do sastanka između njega i Mihailovića u okolini Valjeva, ali da su partizani presjekli put. U izvještaju (bez datuma, moguće s početka 1944. godine&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_1_134.htm Izvod iz knjige poslatih telegrama Štaba Draže Mihailovica od 29. juna do 5. avgusta 1942. godine]&lt;/ref&gt;) Mihailovićevih predstavnika o razgovoru sa Milanom Aćimovićem još se dodaje:
{{izdvojeni citat|Reći ću vam da sam još u prvim danima okupacije, kada su došli ljudi sa Ravne gore kod mene, njima kazao: Pitajte Dražu da li on smatra ovaj naš posao nenacionalnim i nekorisnim po srpski narod, ako ga tako smatra, mi ćemo se odmah svi povući, jer ne želimo niti hoćemo da cepamo jedinstvo srpskog naroda. Kako su ta lica te moje reči prenela, ja ne znam, ali su mi doneli odgovor da treba ostati na poslu i raditi u korist naroda... Po mom mišljenju, u zemlji je trebalo voditi borbu protiv komunista. Što se tiče Draže, stajao sam na stanovištu da se borba protiv njega ne samo ne sme voditi nego se mora naći načina da se naš rad koordinira sa njegovim.&lt;ref name=&quot;znaci.org&quot;&gt;[https://znaci.org/00001/11_4.htm RAVNA GORA POSTAJE STOŽER VELIKOSRPSKE BURŽOAZIJE]&lt;/ref&gt;}}

=== Uspostavljanje saradnje ===

Prvi kontakt pokreta pod rukovodstvom pukovnika Dragoljuba-Draže Mihailovića uspostavljen je krajem maja 1941. posredstvom rezervnog potporučnika Vladimira Lenca, vođe omladinske organizacije [[ZBOR|Jugoslovenskog narodnog pokreta Zbor]] [[Dimitrije Ljotić|Dimitrija Ljotića]] na [[Sveučilište u Zagrebu|Zagrebačkom sveučilištu]], koji se povlačio iz Bosne sa Mihailovićevom grupom, nakon Aprilskog rata, da bi se potom zajedno sa Mihailovićem stacionirao na [[Ravna Gora|Ravnoj gori]]. Prema tvrdnjama koje je 1949. objavio Ljotićev saradnik [[Boško Kostić]], potporučnik Lenac je dobio zadatak od pukovnika Mihailovića da uspostavi vezu sa Dimitrijem Ljotićem i da zatraži materijalnu pomoć za Mihailovićevu organizaciju. Ljotić je Lencu predložio da novac potraži od desetak imućnijih Beograđana, od kojih je prikupljena znatna suma novca. Lenac se više nije vraćao na Ravnu goru.
Prema Kostićevom svedočenju, oko 10. juna 1941. u Beograd je dolazio i Mihailovićev izaslanik poručnik Slavko Pipan, sa sličnim zadatkom kao i Lenac. Pipan se takođe sastao sa Ljotićem i, prema Kostićevom svedočenju, &quot;i Pipanu je data veća suma novca da ponese Draži&quot;. 
Slavko Pipan je posetio Beograd ponovo u drugoj polovini jula 1941. I ovog puta je usledio sastanak sa Ljotićem, na kom su bili prisutni Lenac, Kostić i Ratko Parežanin (koji je o ovom sastanku svedočio 1971). Ljotić je sugerisao Kostiću i Parežaninu da putuju na Ravnu goru kako bi se uspostavio tešnji kontakt sa Mihailovićem. Međutim, do ovog putovanja nije došlo zbog vesti da su ravnogorski četnici započeli saradnju sa partizanskim pokretom.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.znaci.org/00001/11_4.htm |title=Nikola Milovanović, Draža Mihailović, Beograd, 1991 |publisher=Znaci.net |date= |accessdate=2014-03-16}}&lt;/ref&gt;

[[Tanasije Dinić]], rezervni pukovnik [[Jugoslovenska vojska|Jugoslovenske vojske]] i zamenik Milana Aćimovića, komesara Ministarstva unutrašnjih poslova i predsednika Saveta komesara (Dinić je bio jedan od glavnih stubova kvislinškog aparata; od 1942. do 1943. je na mjestu ministra unutrašnjih poslova, potom ministar socijalne politike i narodnog zdravlja u Nedićevoj vladi), u izjavi koju je dao na saslušanju pred isljednim organima [[OZNA]]-e, 25. februara 1946, pored ostalog je govorio i o kontaktima Milana Aćimovića sa Dražom Mihailovićem, te o navodnom protivljenju toj saradnji od strane Milana Nedića: 
{{izdvojeni citat|Saradnja između Aćimovića i Draže Mihailovića bila je Nemcima poznata, te prema tome ja nisam imao potrebe da o toj saradnji obaveštavam [[Gestapo]]. Ja se sećam još iz 1941. g., kada su Nemci sklopili sporazum sa [[Kosta Pećanac|Kostom Pećancem]]. Tom prilikom sam naišao u Upravni štab gde sam zatekao Aćimovića, Krausa, Kisela i, mislim, Helma. Pili su šampanjac i Aćimović je tada rekao kako ćemo proslaviti uskoro sastanak sa Dražom. Još pre ovoga Aćimović je dobio od Nemaca 10 miliona dinara, radi pomaganja organizacije DM. Aćimović je u svakom pogledu favorizovao i podržavao organizaciju D. M.&lt;ref name=&quot;znaci.org&quot;&gt;[https://znaci.org/00001/11_4.htm RAVNA GORA POSTAJE STOŽER VELIKOSRPSKE BURŽOAZIJE]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.znaci.org/00001/154_5.pdf Milan Borković, n.d., Beograd, 1979.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221118094108/https://znaci.org/00001/154_5.pdf |date=2022-11-18 }}, str. I/375.&lt;/ref&gt;}}

Prema tvrdnjama pukovnika [[Jovan Trišić|Jovana Trišića]], vršioca dužnosti komandanta kvislinške žandarmerije od 24. juna 1941, s njegove je strane uspostavljen kontakt sa saradnicima Draže Mihailovića još 28. maja 1941. Veze između pukovnika Trišića i Mihailovića nastavljene su i kasnije tokom leta 1941, posredstvom jednog Trišićevog kurira. Ovi podaci publikovani su 1960.&lt;ref&gt;[http://www.znaci.org/00001/155_3.pdf Milan Borković, n.d., Beograd, 1979.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221019154413/https://znaci.org/00001/155_3.pdf |date=2022-10-19 }}, str. II/211, fus. 5.&lt;/ref&gt;

Pukovnik Trišić, s pozicije tadašnjeg zapovjednika žandarmerije, od prvih dana okupacije stupa u kontakt sa pukovnikom Mihailovićem i stavlja mu se u službu, a po sopstvenom svjedočenju u emigraciji:
{{izdvojeni citat|Svi žandarmi su odmah prihvatili sve nacionalne odrede, kako pukovnika Draže Mihailovića, tako isto đenerala [[Ljubo Novaković|Ljube Novakovića]] i vojvode [[Kosta Pećanac|Koste Pećanca]]...&lt;ref&gt;Јован П. Тришић, О Милану Недићу, Виндзор, 1960, стр. 90–91.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Nebojša Stambolija, Srpska državna straža 1942-1944. Doktorska disertacija, Filozofski fakultet Univerziteta u Beogradu, 2020, str. 29–30.&lt;/ref&gt;|Pukovnik [[Jovan Trišić]]}}

Prema Trišićevim zapisima po okončanju rata, u ravnogorsku organizaciju ga je uključio major [[Radoslav Đurić]], i to sa zadatkom da pribavlja službene legitimacije i objave za putovanja, kao i da vrši obavještajnu djelatnost u korist četnikâ.&lt;ref&gt;Јован П. Тришић, „Први дани рата у Јужној Србији и прилажење покрету Драже Михаиловића“, у: Гласник српског историског-културног друштва „Његош“, 1962, свеска десет, стр. 86.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Rade Ristanović, Oblici otpora u okupiranom Beogradu (1941-1944). Doktorska disertacija, Filozofski fakultet Univerziteta u Novom Sadu, 2019, str. 479.&lt;/ref&gt;

O kontaktima koje je uspostavio sa Mihailovićem tokom maja i juna 1941. godine, pukovnik Trišić u svojoj knjizi “O Milanu Nediću” piše:

{{izdvojeni citat|U Beograd sam stigao (iz Skoplja) 24. maja i svi žandarmi su upućeni u Komandu žandarmerije. Već 28. maja ja sam se lično sastao sa jednim Dražinim kurirom. Kurir je bila žena, koja je došla sa Ravne gore, noseći nekoliko pisama od Draže, a pored toga imala je i zadatak da uhvati vezu sa nekim đeneralima koji su bili u Beogradu kao i sa još nekim oficirima i viđenim ličnostima... Ja sam postavljen za v.d. komandanta žandarmerije u okupiranoj Srbiji, 24. juna 1941. ali sam od advokata Čede Arsenijevića ranije o tome bio obavešten, radi čega sam dva puta uputio na Ravnu goru moga kurira Milana Ivezića da o tome obavesti pukovnika Dražu i da mi Draža po tom pitanju daje svoje mišljenje. Draža se je s tim složio.&lt;ref name=&quot;znaci.org&quot;&gt;[https://znaci.org/00001/11_4.htm RAVNA GORA POSTAJE STOŽER VELIKOSRPSKE BURŽOAZIJE]&lt;/ref&gt;}}

Sredinom jula 1941, pukovnik Trišić i njegovi saradnici su se sastali sa poručnikom [[Neško Nedić|Neškom Nedićem]], jednim od organizatora ravnogorskog pokreta u valjevskom kraju. Specijalni izaslanik Komesarijata unutrašnjih dela poslao je 17. jula iz Valjeva izvještaj Milanu Aćimoviću u kom se prenose stavovi poručnika Nedića o partizanima, s jedne, kao i o okupatorskim i kvislinškim vlastima, s druge strane:
{{izdvojeni citat|Poručnik Nedić bio je obučen u seljačko odelo, sa šubarom i izjavio je sledeće: &lt;br /&gt; 'Mi koji se nalazimo po šumama nemamo nikakve veze sa ovom terorističkom akcijom komunista. Oni su stupili sa nama u vezu i tražili da se pridruže nama. Mi smo ih odbili i prebacili im što vode ovakvu jednu akciju koja može Srbiji da nanese samo zlo.'

Tom prilikom pukovnik Draža Mihailović rekao je delegatu komunističke grupe doktoru Jovanoviću Miodragu, da ako se desi još jedan akt sabotaže od njihove strane, da će ih oni progoniti i uništiti...

Gospodin Nedić dalje navodi da oficiri i podoficiri i drugi koji se nalaze u šumi ne žele da čine ništa što bi moglo da izazove nemačke vlasti na reakciju. Pozdravljaju novu uredbu о ovogodišnjoj vršidbi žitarica, za koju kažu da je umesno doneta.

Isto tako priznaju rad ministra, gospodina Aćimovića i poznato im je sa kakvim se on teškoćama bori, kao i da njegovom zaslugom nisu novopopisani aktivni oficiri otišli u logore. [...]

Gospodin Nedić obećao je da će oni uticati na ona lica koja nisu komunisti, a koja se nalaze iz neobaveštenosti u njihovim grupama, da se vrate svojim kućama. Što se tiče vođa, ukoliko produže sa sabotažama oni će ih likvidirati. Oni dalje pozdravljaju akciju srpskih vlasti na uništenju ovih grupa, kao i svih onih koji se bave pljačkanjem i napadima na srpski živalj... Isto tako obećao je davanje podataka o mestu boravka komunističkih grupa žandarmima.&lt;ref name=&quot;znaci.org&quot;&gt;[https://znaci.org/00001/11_4.htm RAVNA GORA POSTAJE STOŽER VELIKOSRPSKE BURŽOAZIJE]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Jovan Marjanović, Ustanak i narodno-oslobodilački pokret u Srbiji 1941, Institut društvenih nauka, Beograd, 1963, str. 127-128.&lt;/ref&gt;}}

Pukovnik Trišić se u dva navrata i lično sastao sa Dražom Mihailovićem, u kući [[Živojin Mišić|vojvode Mišića]], u [[Struganik]]u, i to 14. jula i 19. avgusta 1941, preuzimajući instrukcije za dalji rad.&lt;ref&gt;Милисав Секулић, Пуковник Јован П. Тришић. Ратни дневник и биографија, Београд, 2014, стр. 96-102.&lt;/ref&gt; Kako Trišić navodi u svojim sjećanjima poslije rata, on nije sreo pukovnika Dražu Mihailovića prilikom prve posjete [[Ravna gora|Ravnoj gori]], već jednog od njegovih najbližih saradnika majora [[Aleksandar Mišić|Aleksandra Mišića]]. Trišić piše: „Govorilo se, uglavnom, o Komesarskoj upravi. Iz tog razgovora sam zaključio da Milan Aćimović i [[Ilija Paranos]] uživaju poverenje na Ravnoj gori... Dalje se govorilo o teškoj situaciji, čiji se kraj nije mogao da sagleda, o tome kako treba narodu pomoći i o saradnji između žandarmerije i Draže — ko će i kako održavati vezu.“&lt;ref&gt;Jovan Trišić, ''Prvi dani rata u Južnoj Srbiji i prilaženje pokretu pukovnika Draže Mihailovića'', »Glasnik« — Chicago, sveska 10/1962, str. 87–89.&lt;/ref&gt; Na sastanku održanom avgusta 1941. godine, pukovnici Mihailović i Trišić zaključuju usmeni sporazum o saradnji četnika i žandarmerije:
{{izdvojeni citat|S Dražom su bili major A. Mišić i poručnik Voja Popović. Razgovarali smo veći deo noći i sutradan pre podne. Dotakli smo sva pitanja od opšteg interesa po srpski narod, a posebno o tešnjem povezivanju naše akcije... U pogledu budućeg rada, rekao je [Mihailović — prim.] da zbog tadašnje teške situacije ne namerava da preduzima nikakve akcije većeg značaja, pri čemu je istakao da su Nemci vrlo jaki, da nama niko ne može da pruži nikakvu pomoć i da oskudevamo u svemu. Zbog tih razloga, naglasio je, nama je potrebno da se, prvo, dobro organizujemo, da se solidno pripremimo, dobro naoružamo i da čekamo pogodan momenat kako bi naša akcija bila od stvarne koristi saveznicima. Meni je stavio u dužnost da, po mogućstvu, pojačam žandarmerijske stanice, da žandarmeriju što bolje naoružam i da u njene redove ubacim što veći broj njegovog ljudstva. Izjavio je da je zadovoljan držanjem žandarmerije i izrazio nadu da će ona odigrati značajnu ulogu u danom momentu.&lt;ref&gt;Jovan Marjanović, Draža Mihailović između Britanaca i Nemaca, knjiga I, Britanski štićenik, Globus/Narodna knjiga/Prosveta, Zagreb—Beograd, 1979, str. 125.&lt;/ref&gt;|Pukovnik [[Jovan Trišić]], prvi komandant kvislinške [[Srpske žandarmerije]]}}

О održavanju dobrih odnosa s kvislinškom žandarmerijom i njenim komandantom pukovnikom Jovanom Trišićem, posvjedočio je 1946. godine [[Beogradski proces|na sudskom procesu]] i sâm general Dragoljub Mihailović:
{{izdvojeni citat|Optuženi: [...] Moja je težnja bila da sve one koji su nosili oružje „bušimo“, da ulazimo u njihove redove i da ih na taj način pridobijemo u šumu. Ja sam tako uspeo da pridobijem Jovana Trišića i da sa njim stvorim plan. I taj je bio uhvaćen sa tim planom i odveden u ropstvo.

Pretsednik: Šta je on bio?

Optuženi: Bio je pod Nemcima komandant žandarmerije. Ja sam ga privukao i pridobio da sprovedemo organizaciju i da dobijemo veći broj ljudstva.

Pretsednik: Vi ste se tada povezali sa žandarmerijom koja je bila tada u službi okupatora?

Optuženi: Tačno.&lt;ref&gt;Издајник и ратни злочинац Дража Михаиловић пред судом: Стенографске белешке и документа са суђења Драгољубу-Дражи Михаиловићу, Београд, 1946, стр. 113.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Jovan Marjanović 1941&quot;&gt;Jovan Marjanović, Ustanak i narodno-oslobodilački pokret u Srbiji 1941, Institut društvenih nauka, Beograd, 1963, str. 193.&lt;/ref&gt;}}

Brojni oficiri Jugoslovenske vojske koji će se kasnije pridružiti [[JVuO]], tj. četnicima, u prvoj godini okupacije su bili na raznim dužnostima u strukturama kvislinške uprave. Tako je major [[Petar Baćović]], prije nego što je avgusta 1942. postao komandant četničke Komande operativnih jedinica istočne Bosne i Hercegovine, bio šef kabineta Milana Aćimovića, ministra unutrašnjih poslova.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_1_80.htm Izveštaj komandanta četničke grupe odreda od 6. maja 1942. Draži Mihailoviću o akcijama protiv partizanskih jedinica na širem području Višegrada i stanju četničkih jedinica]&lt;/ref&gt; Prema sjećanjima Ljotićevog sekretara [[Boška Kostića]], Petar Baćović je bio šef kabineta dr [[Miloša Radosavljevića]], koji je do 29. januara 1942. bio ministar [[Poljoprivreda|poljoprivrede]] u Nedićevoj vladi.&lt;ref&gt;Boško N. Kostić, Za istoriju naših dana – Odlomci iz zapisa za vreme okupacije, Lil (Francuska), 1949, str. 209.&lt;/ref&gt;

Takođe, [[Jezdimir Dangić]] je sarađivao sa kvislinškom upravom u Srbiji i to od prvih dana formiranja Saveta komesara Milana Aćimovića, s kojim je, sve do hapšenja od strane Njemaca aprila 1942, bio u najboljim odnosima. Od sredine maja do sredine avgusta 1941. godine, Dangić je bio na službi u Srpskoj žandarmeriji, a za vrijeme [[Ustanak u Srbiji|oružanog ustanka u Srbiji]] bio je raspoređen kao žandarmerijski oficir na granici prema [[Drina|Drini]], da bi nešto kasnije bio premješten u [[Bratunac]].&lt;ref&gt;[http://www.znaci.org/00001/154_4.pdf Milan Borković, n.d., Beograd, 1979.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220904190938/https://znaci.org/00001/154_4.pdf |date=2022-09-04 }}, str. I/274.&lt;/ref&gt;

Od oktobra 1941. do kraja februara 1942. na službi u žandarmeriji u Beogradu bio je i kapetan [[Slavoljub Vranješević]], koji će od kraja 1943. biti Mihailovićev komandant zapadne Bosne.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_1_65.htm Izveštaj majora Radoslava Đurića od 26. marta 1942. Draži Mihailoviću o vojno-političkoj situaciji u istočnoj Bosni i stanju četničkih jedinica]&lt;/ref&gt;

Aćimovićeva uprava nije dugo potrajala, i ukinuta je 29. avgusta 1941. kada je uspostavljena Vlada nacionalnog spasa generala [[Milan Nedić|Milana Nedića]], ali je Aćimović u njoj nastavio obnašati funkciju ministra unutrašnjih poslova do 5. novembra 1942. godine.

Milan Aćimović je ostao u izuzetno bliskim odnosima sa Dražom Mihailovićem sve do maja 1945. godine, tj. do samog kraja okupacije. Na koncu, Aćimović je poginuo tokom [[Bitka na Zelengori|bitke na Zelengori]], dok se nalazio u Mihailovićevom štabu.&lt;ref&gt;Branislav Božović – Mladen Stefanović: MILAN AĆIMOVIĆ – DRAGI JOVANOVIĆ – DIMITRIJE LJOTIĆ, Centar za informacije i publicitet, Zagreb, 1985, str. 98.&lt;/ref&gt;

=== Svjedočenja o vezama Aćimovića i Mihailovića ===

[[Hermann Neubacher]], specijalni izaslanik za Jugoistok njemačkog Ministarstva vanjskih poslova, nakon rata piše o saradnji Aćimovića i Mihailovića:
{{izdvojeni citat|Šta se sve događalo u četničkom taboru, o tome sam bio veoma dobro informisan. Nemački Vermaht je na svim frontovima imao odlične specijaliste za dešifrovanje poruka. Tako su šifrovane poruke Draže Mihailovića stizale i do mog radnog stola. Sem toga, stalno sam bio u vezi sa ministrom Aćimovićem, koji je bio politički izaslanik Draže Mihailovića u Beogradu, zatim sa posrednicima i kuririma, a bio sam i u direktnom kontaktu sa vođom četnika.&lt;ref&gt;[http://www.znaci.org/00001/172_7.pdf Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221015170611/https://znaci.org/00001/172_7.pdf |date=2022-10-15 }}, str. 161.&lt;/ref&gt;}}

[[Aleksandar Cincar-Marković]], ministar spoljnih poslova [[Kraljevina Jugoslavija|Kraljevine Jugoslavije]], potvrdio je 1946. godine pred istražnim organima da je Milan Aćimović istupao pred Nijemcima u svojstvu političkog predstavnika Draže Mihailovića. U svojoj izjavi, Cincar-Marković, između ostalog, svjedoči o pokušajima ponovnog uspostavljanja kvislinške vlade u [[Kitzbühel]]u, na teritoriji [[Treći Reich|Trećeg Reicha]], gdje je bila smještena nakon evakuacije iz Beograda:
{{izdvojeni citat|Po pitanju priznanja Nedićeve vlade, pregovori koje su, sa nemačkom vladom, poveli Nedić i Spalajković prilično su se otegli iako su se oni pozivali na činjenicu da je Nemačka priznala i druge kvislinške vlade, kao bugarsku, rumunsku i mađarsku. Najzad, Nemačka je ponovo priznala Nedićevu vladu. Posle ovog priznanja Nedić i Ljotić su održali nekoliko sastanaka sa Nojbaherom i još nekim nemačkim funkcionerima, na kojima je bio i Milan Aćimović, koji je boravio sa grupom četnika u Semeringu, nedaleko od Beča i koji je zastupao interes četničkog vođe Draže Mihailovića. Na ovim sastancima, osećajući svu svoju političku malodušnost, prilikom upornog zahtevanja da se prizna Nedićeva vlada, Nedić i Ljotić su postavljali Nemcima nov zahtev: da to ne bude više srpska vlada, nego neki komitet sličan Vlasovljevom, da u ovaj komitet treba da uđu i predstavnici drugih organizacija, na prvom mestu Dražina organizacija. Ovo pitanje ostalo je nerešeno.&lt;ref&gt;AVII, Izjava Aleksandra Cincar-Markovića pred istražnim organima 1946.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ReferenceC&quot;&gt;[https://znaci.org/00001/11_73.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje OBMANE DRAŽE MIHAILOVIĆA]&lt;/ref&gt;}}

Iskaz Cincar-Markovića se gotovo u potpunosti poklapa sa tvrdnjama Boška Kostića, sekretara Dimitrija Ljotića, iznesenim u njegovim memoarima, izdatim u emigraciji nekoliko godina nakon rata:
{{izdvojeni citat|Za vreme našeg boravka u Beču Ljotić se prvo sastao sa đeneralom Nedićem i bivšim ministrom Milanom Aćimovićem, jednim od vodećih političkih ljudi Draže Mihajlovića. Na tom se sastanku razgovaralo šta treba činiti. Nedić je zahtevao, da ako on mora opet da obrazuje srpsku vladu, da u nju uđu đeneral Mihajlović i Ljotić i po četiri ministra iz njihovih grupa kao i dva neutralca. Dimitrije Ljotić se protivio tom traženju Nedićevom, smatrajući da Draža Mihajlović ne treba da ulazi ni u kakvu kombinaciju sa Nemcima.&lt;ref&gt;Boško N. Kostić, n. d., str. 186.&lt;/ref&gt;}}

Uvjerljivo svjedočenje o mnogostrukim vezama Milana Aćimovića sa Dražom Mihailovićem pružio je na [[Beogradski proces|Beogradskom procesu]] 1946. godine [[Dragomir Jovanović|Dragomir–Dragi Jovanović]], predsednik Beogradske opštine, upravnik grada Beograda i šef [[Srpske državne bezbednosti]] u rangu ministra Vlade narodnog spasa:
{{izdvojeni citat|Pretsednik: Je li Aćimović održavao veze sa organizacijom DM?

Optuženi: Jeste. Poznato mi je da je održavao.

Pretsednik: Od kada?

Optuženi: Ja znam da Aćimovićeve veze sa organizacijom DM datiraju od konca 1941. godine, da su u 1942. godini došle do kulminacije, i da je Aćimović zbog toga imao u vladi konflikt sa Nedićem i Ljotićem i da je, zbog sumnjičenja o održavanju tih veza, morao dati ostavku.

Pretsednik: A kakva je bila uloga Aćimovića u Beogradu prema organizaciji DM?

Optuženi: Aćimović je smatran kao politički eksponent te organizacije. Bar ja sam ga tako smatrao.

Pretsednik: Može li se to zaključiti iz izvesnih činjenica?

Optuženi: Može.

Pretsednik: Na primer?

Optuženi: Preko Aćimovića su išle sve stvari. Kod Aćimovića su dolazili ljudi koji su dolazili bili u Beograd zbog održavanja veza sa Nedićem, Aćimović je bio neka vrsta političke veze u Beogradu. Takav je slučaj bio i sa Rakovićem kada je došao u Beograd.
 
Pretsednik: A kada je on došao u Beograd?

Optuženi: Avgusta meseca 1944. godine.

Pretsednik: Je li on sedeo kod Aćimovića?

Optuženi: Ja sam ga dva do tri puta video kod Aćimovića, a jedanput kod Ilije Mihailovića.

Pretsednik: Iz čega bi se još moglo zaključiti da je Aćimović bio politički savetodavac, eksponent organizacije DM u Beogradu?

Optuženi: Ja sam vodio više puta razgovore s njime o tome. On je bio prilično zakopčan; ali, prema njegovom držanju i govoru mogao sam zaključiti – a on to nije ni krio – da on pripada pokretu Draže Mihailovića.&lt;ref name=&quot;Jovanović Dragomir-Dragi&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.znaci.org/00001/60_2_1.pdf |title=Miodrag Zečević: DOKUMENTA SA SUĐENjA DRAŽI MIHAILOVIĆU, Beograd 2001: Saslušanje optuženih |format=PDF |date= |accessdate=2014-03-16 |archive-date=2023-07-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230717115813/https://znaci.org/00001/60_2_1.pdf }}&lt;/ref&gt;|[[Dragomir Jovanović]] na [[Beogradski proces|Beogradskom procesu]]}}

== Saradnja sa Nedićevom vladom 1941. ==
{{main|Ustanak u Srbiji 1941.}}
Nakon izbijanja [[Ustanak u Srbiji 1941.|ustanka u Srbiji]], početkom jula 1941, ustanici su počeli oslobađati sve veći broj naseljenih mesta. [[Četnici]] pod komandom pukovnika Mihailovića uzimaju učešća u ustanku tek krajem avgusta 1941.
Međutim, istovremeno sa uzimanjem učešća u borbi protiv okupatora Mihailović je već početkom septembra 1941. uputio delegaciju na sastanak sa generalom Nedićem radi dogovora o zajedničkoj borbi protiv partizana. Delegaciju su činili potpukovnik Dragoslav Pavlović i potpukovnik Živojin Đurić i major [[Aleksandar Mišić]], dok im se u Beogradu pridružio major Radoslav Đurić.
O uspostavljanju veze pukovnika Mihailovića sa generalom Nedićem, šef Upravnog štaba opunomućenog komandanta korpusa u Srbiji general [[Harald Turner]] izvještava 6. novembra 1941:

{{izdvojeni citat|U vezi sa mojim dopisom o pukovniku Mihailoviću od 3. 11. 41. br. 4675/41 izveštavam vas o sledećem: &lt;br /&gt; I centrala Abvera izvestila je 2. 11. 41.:
1.) Srpski predsednik vlade Nedić ponovo pregovara sa pukovnikom Dražom Mihailovićem preko rtanjskog vojvode. Ovaj je poslednji put bio kod Mihailovića 4. 11, kada mu je dao iznos od 500 000 dinara i preneo časno obećanje generala Nedića da će se angažovati kod nemačkih vlasti da Mihailović ne bude zarobljen ili kažnjen.

2.) Dalje pregovore sa Mihailovićem je vodio pukovnik Popović koji mu je 1. 10. predao 500 000 dinara.

3.) Pukovnik Popović je 26. 10. bio poslednji put kod Mihailovića i predao mu još 2,500.000 dinara. Vratio se 30. 10. 41. sa Mihailovićevom izjavom da je ovaj spreman da se sa Nedićevim jedinicama bori protiv komunista pod uslovom da mu Nedić da obećanje da nemačke oružane snage neće preduzimati akciju protiv Mihailovića.&lt;ref name=&quot;znaci1981&quot;&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_243.htm Zbornik NOR-a, XIV/1, Beograd, 1981.], str. 868.&lt;/ref&gt;}}

Milan Nedić je na saslušanju pred jugoslovenskim organima 9. januara 1946. u vezi pregovora sa Mihailovićevim predstavnicima izjavio sledeće:

{{izdvojeni citat| Odmah po uspostavljanju moje vlade početkom septembra (1941.) kod mene je došla jedna delegacija Draže Mihailovića koju su sačinjavali pešadijski potpukovnik (Živojin) Đurić, major Aleksandar Mišić, i đeneralštabni (major Radoslav) Đurić sa originalnim punomoćjem Draže Mihailovića radi razgovora. Uslovi koje je postavio Draža bili su uglavnom ovi:

* Da se uspostavi red i mir u Srbiji.
* Da se povedu zajedničke borbe protiv partizanskih snaga.
* Da uspostavim vezu i legitimišem Dražu kod Nemaca.
* Da mu se dostavi izvesna svota novca radi isplate prinadležnosti njegovim oficirima i podoficirima.
* Da se po umirenju Srbije izvrši vojna akcija u Bosni radi umirenja.
* Da se pomogne Đukanović Vladi (treba: Blaži) u Crnoj Gori radi umirenja.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_3.htm Zbornik NOR-a, XIV/1, Beograd, 1981.], str. 17-18, fus. 13.&lt;/ref&gt;}}

Nedić je u istrazi takođe dodao: „Svi ovi predlozi i uslovi bili su prihvaćeni sa moje strane. Draža je dobio novac a Nemci su ovo odobrili.“&lt;ref&gt;Arhiv VII, k. 269, reg. br. 35/1.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Jovan Marjanović, Draža Mihailović između Britanaca i Nemaca, knjiga I, Britanski štićenik, Globus/Narodna knjiga/Prosveta, Zagreb—Beograd, 1979, str. 126.&lt;/ref&gt;

Prema istom saslušanju, Nedić je uglavnom prihvatio ove predloge:

{{izdvojeni citat|Pismeni ugovor između mene i te delegacije nije pravljen s obzirom da su sva trojica iz te delegacije bili moji oficiri meni dobro poznati, pa sam smatrao da nema potrebe za pismenim ugovorom, a oni to nisu ni tražili.
Između nas je napravljen sporazum o sledećem:

* O saradnji između mene, odnosno moje vlade i Draže Mihailovića za borbu protiv komunista u cilju njihovog uništenja.
* Da im odmah izdam novčanu pomoć da bi mogli izdati plate oficirima i podoficirima, kao i to da bi mogli kupiti životne namirnice za ishranu vojske.
* Da odmah odredimo jednog oficira za vezu koji će stalno biti pri štabu Draže Mihailovića.
* Da preko Nemaca izdejstvujem legalizaciju Draže Mihailovića i njegovih četnika u tome da ih Nemci ne gone i da se mogu slobodno kretati.
* Da posle čišćenja, odnosno uništenja komunista u Srbiji, moja vlada ukaže potrebnu pomoć Draži Mihailoviću radi smirenja građanskog rata u Bosni i Crnoj Gori.
* Da se posle formiranja vladinih odreda, s čime bi se bilo započelo, donese jedan operacijski plan između mene i Draže za čišćenje Srbije od komunista.&lt;ref&gt;Бранко Латас, Милован Џелебџић, Четнички покрет Драже Михаиловића, Београд, 1979, стр. 77.&lt;/ref&gt;}}

Nedić je na saslušanju istakao da je nakon sklapanja sporazuma odmah izdao novčanu pomoć, koju je delegacija ponela sa sobom. Nedić je potom odmah otišao kod komandanta Srbije, generala Hajnriha Dankelmana, s molbom da odobri legalizaciju Mihailovićevih četnika, što je Dankelman odmah prihvatio. Nedić je potom odredio generalštabnog majora Marka Olujevića za vezu između njega i Draže Mihailovića. Nedić je uskoro obavešten da je Mihailović u celini prihvatio postignuti sporazum.&lt;ref name=&quot;vojnoistorijski1941&quot;&gt;Žarko Jovanović, &quot;Kolaboracija Draže Mihailovića sa kvislinzima u Srbiji 1941.&quot;, Vojnoistorijski glasnik, 1-2/1998, Beograd, 1998, str. 83.&lt;/ref&gt;

O sastanku s četničkom delegacijom, i uopšte o pregovorima vođenim tokom 1941. sa Mihailovićem, general Nedić je 12. novembra 1941. godine, preko agencije »Rudnik«, obavijestio javnost u Srbiji:
{{izdvojeni citat|Londonski radio dao je juče uveče vesti o prilikama u Srbiji, pa je izneo i potpuno netačno tvrđenje kako su tobož nemačke vlasti pregovarale sa pukovnikom Dražom Mihailovićem. Međutim, suprotno tome tvrđenju istina je da je Draža Mihailović slao svoje posrednike kako meni, tako i nemačkim vlastima radi pregovora... &lt;br /&gt; U vezi sa ovim izjavljujem da sam prilikom obrazovanja moje vlade pokušao da sve srpske nacionalne snage ujedinim radi spasa naroda i otadžbine, pa sam u tom cilju pregovarao sa Kostom Pećancem i Dražom Mihailovićem... Što se tiče Draže Mihailovića, i on je izjavio da želi da sarađuje na uništenju elemenata nereda, pa je u tu svrhu primio i novac od srpske vlade. Međutim, on je istovremeno pregovarao i sa komunistima.&lt;ref&gt;''Novo vreme'', 13. XI 1941.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Jovan Marjanović, Draža Mihailović između Britanaca i Nemaca, knjiga I, Britanski štićenik, Globus/Narodna knjiga/Prosveta, Zagreb—Beograd, 1979, str. 165.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.znaci.org/00001/155_3.pdf Milan Borković, Kontrarevolucija u Srbiji: Kvislinška uprava 1941-1944, I-II, Beograd, 1979.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221019154413/https://znaci.org/00001/155_3.pdf |date=2022-10-19 }}, str. II/212, fus. 7.&lt;/ref&gt;|General [[Milan Nedić]]}}

Novinar [[Stanislav Krakov]] piše u emigraciji da je 6. septembra 1941. došlo do formiranja prvih oružanih jedinica Vlade Milana Nedića. Krakov, inače sestrić generala Nedića, citira riječi „jednog elitnog žandarmerijskog oficira” (njegov je identitet zaštitio inicijalima ''I. R. R.'') koji je prisustvovao smotri: „Ovaj 6-ti septembar je u stvari prvi dan građanskog rata u Srbiji”. Pored toga, Krakov navodi i sljedeće:
{{izdvojeni citat|Baš ovog 6-og septembra 1941, na [[Banjica|Banjici]], u prisustvu generala [[Pante Draškića]], ministra rada u Nedićevoj vladi i pomoćnika ministra unutrašnjih dela [[Ceke Đorđevića]], kao i većeg broja oficira izvršeno je svečano formiranje osam vojničkih jedinica, koje su dobile naziv «srpski oružani odredi». [...] Već od prvog dana osnivanja ovih odreda, koji su odmah sa Banjice upućeni na teren, ocrtao se kakav će biti njihov stav na terenu u pogledu komunističkih partizana, koje su imali da gone i razbijaju, i odreda Draže Mihailovića sa kojima im je naređeno da sarađuju.&lt;ref&gt;Станислав Краков, Генерал Милан Недић, Књига прва: На оштрици ножа, Минхен, Штампарија Искра, 1963, стр. 159—160.&lt;/ref&gt;}}

[[Artiljerija|Artiljerijski]] major [[Boško Todorović]] bio je prije okupacije na službi u obaveštajnom odeljenju Generalštaba [[Jugoslovenska vojska|Jugoslovenske vojske]]. Nakon [[Aprilski rat|aprilskog rata]], radio je ljeta 1941. u organizaciji DM u Beogradu, da bi krajem augusta 1941. prešao u [[Istočna Bosna|istočnu Bosnu]] kao opunomoćenik Draže Mihailovića,&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/40_37.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje SRPSKI NACIONALISTIČKI OTPOR IZVAN SRBIJE]&lt;/ref&gt; s ciljem stvaranja četničke organizacije na tom području. Bio je i prvi četnički komandant koji će, novembra 1941, sa Italijanima sklopiti [[Kolaboracija četnika s fašističkom Italijom|sporazum o zajedničkoj borbi]] protiv NOP-a.&lt;ref&gt;Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 1, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1981, str. 18.&lt;/ref&gt; Iz izvještaja koji je 2. septembra 1941. poslao Draži Mihailoviću iz istočne Bosne, gdje je smjestio štab, dâ se zaključiti i da je među četničkim oficirima bio jedan od prvih koji je pledirao za saradnju sa kvislinškom Vladom Milana Nedića:
{{izdvojeni citat|Vrlo je važno za Srpstvo, da se Bosna oslobodi od ustaša vojno-četničkom akcijom pre nego što naša poluslobodna vlada u Beogradu diplomatskom operacijom (koja se verovatno već vodi, što potvrđuju i pojedini neprovereni glasovi) postigne pripojenje Bosne okupiranoj Srbiji.

Mišljenja sam da preokret u držanju [[Pećančevi četnici|»crnih« četnika]] — njihovo stavljanje u službu Nedića i posredno Nemaca — treba iskoristiti za nas na sledeći način:

1.  obavestiti narod: a) da četnički odredi redovne vojske ostaju i dalje potčinjeni isključivo našoj Vrhovnoj komandi — Kralju, ma kako se držali dobrovoljni četnički odredi, »crni«, »crveni« i ostali. b) za našu ofanzivnu akciju u Srbiji još nije vreme, ali da je vreme za borbu u Bosni — cilj: bar poluoslobođenje i prisajedinjenje poluslobodnoj Srbiji; [...]

3.  Stupiti na pogodan način u vezu sa Nedićem i ispitati da li ostaje veran kralju i dobar Srbin — u kom slučaju neće ometati, ako neće potpomagati naš rad — ili je izdajica, u kom slučaju se treba povući van njegovog domašaja — u Bosnu, u južnu Srbiju i u Sandžak, pa odande preduzeti borbu i protiv njega, uz pomoć sviju Srba koji su ostali verni kralju i položenoj zakletvi.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_1_3.htm Izveštaj komandanta četničkog odreda &quot;Boško Jugović&quot; od 2. septembra 1941. o vojnoj situaciji u istočnoj Bosni i stavu prema srpskoj kvislinškoj vladi]&lt;/ref&gt;}}

Naredbom br. 2 od 7. septembra 1941. general Milan Nedić imenuje majora [[Velimir Piletić|Velimira Piletića]] na službu u vojnom odeljenju pri Predsedništvu Ministarskog saveta. Major Piletić će kasnije postati jedan od Mihailovićevih komandanata u [[Istočna Srbija|istočnoj Srbiji]].&lt;ref name=&quot;Jovan Marjanović 1941&quot;&gt;Jovan Marjanović, Ustanak i narodno-oslobodilački pokret u Srbiji 1941, Institut društvenih nauka, Beograd, 1963, str. 193.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;AVII—Nda—19—5—4.&lt;/ref&gt;

Potporučnik [[Pavle Mešković]] je bio sa pukovnikom Mihailovićem još od kraja aprila 1941. godine u [[Istočna Bosna|istočnoj Bosni]]. Poslije toga, Mešković se nalazio u grupi od nekoliko desetina oficira i vojnika s kojima se Mihailović prebacio u Srbiju te stigao na [[Ravna gora|Ravnu goru]] 12/13. maja 1941. Kada je general Mihailović krenuo iz [[Srbija|Srbije]] za [[Crna Gora|Crnu Goru]] u proljeće 1942, odredio je Pavla Meškovića da bude njegov čovjek za vezu sa potpukovnikom [[Milanom Kalabićem]]. Nakon rata, Mešković je posvjedočio da je do povezivanja između Mihailovića i Nedića došlo već tokom embrionalne faze izgradnje kvislinškog aparata u okupiranoj Srbiji:
{{izdvojeni citat|Po ulasku Nemaca u Beograd, obrazovani su tamo Komesarijati za razne poslove. Njih je ubrzo potom, krajem avgusta, zamenila Srpska Vlada na čelu sa đeneralom Milanom Nedićem. Nedić saziva zbor oficira i podoficira koji nisu otišli u ropstvo. Mihailović odobrava odlazak onih koji su tražili savet, jer je većina bila sa porodicama, a on nije mogao preuzeti odgovornost za toliki broj porodica, kad bi sve te ljude povukao u šumu. Najveći deo oficira i podoficira u Nedićevim formacijama (Poljska, Granična i Državna straža) ušao je u te odrede sa znanjem i odobrenjem D. Mihailovića i drugih komandanata pokreta. Poljska straža bila nam je odana od prvog dana skoro stoprocentno.&lt;ref&gt;Павле Мешковић, »На Равној гори«, »Књига о Дражи«, Виндзор, Канада, 1956, стр. 57. и 173.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/11_5.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje PRVI KONTAKTI SA NOP I POKUŠAJI DA SE OBUSTAVI USTANAK]&lt;/ref&gt;}}

U »Političkom mjesečnom izvještaju« od 3. XII 1941, general Harald Turner iznosi detalje o pokušaju sklapanja sporazuma između Mihailovićevog pokreta i kvislinških strukturâ, uz blagoslov njemačkih vlasti:
{{izdvojeni citat|U toku meseca jula, na osnovu prethodnog odobrenja, komesar-ministar [[Milan Aćimović|Aćimović]] pokušao je da sa Mihailovićem sklopi sličan sporazum kao što je to učinjeno između [[Gestapo|policije državne bezbednosti Nemačke]] i [[Kosta Pećanac|Koste Pećanca]]. Međutim, Mihailović je to izbegao. Prvih dana po stupanju na čelo vlade, to isto, takođe sa nemačkim odobrenjem, pokušao je i predsednik Nedić, koji je verovao da će mu kao armijskom generalu poći za rukom da na svoju stranu privuče bar deo oficira koji su se nalazili kod Mihailovića.&lt;ref&gt;Jovan Marjanović, Draža Mihailović između Britanaca i Nemaca, knjiga I, Britanski štićenik, Globus/Narodna knjiga/Prosveta, Zagreb—Beograd, 1979, str. 124.&lt;/ref&gt;|General [[Harald Turner]]}}

=== Partizani razotkrivaju Mihailovića ===

Posle završetka razgovora i postizanja sporazuma sa generalom Nedićem, Mihailovićeva delegacija se iz Beograda vratila na Ravnu goru 6. septembra 1941. U međuvremenu na Ravnu goru je pošao i major Marko Olujević s poručnikom Slavkom Pipanom, obaveštajnim oficirom Draže Mihailovića. Njih dvojicu su, na putu za Ravnu goru, uhvatili partizani u Belanovici, 8. septembra 1941. Kod majora Olujevića, koji je ujedno bio i pomoćnik komandanta kvislinške žandarmerije, nađen je plan komande žandarmerije od 7. septembra 1941. za napad žandarma sa četnicima Draže Mihailovića sa linije Zvornik-Krupanj-Valjevo-Mionica. Posle saslušanja major Olujević je streljan 10. septembra, dok je poručnik Pipan uspeo da pobegne.&lt;ref&gt;Јован Марјановић, Устанак и НОП у Србији 1941, Београд, 1983, стр. 317.&lt;/ref&gt; Mihailović o svojoj saradnji sa Nedićem nije obavestio partizane.

Kolubarska četa [[Valjevski partizanski odred|Valjevskog partizanskog odreda]] je prilikom zarobljavanja poručnika Ernesta Pipana zaplenila i jedan dokument Ministarstva unutrašnjih dela, u kome komanda kvislinške žandarmerije 7. septembra 1941. naređuje komandantu 5. žandarmerijskog odreda:

{{izdvojeni citat|Kad sva tri odreda budu stigla na liniju Zvornik — Krupanj — Valjevo — Mionica uhvatiće vezu sa četničkim odredima koji pod komandom generalštabnog pukovnika g. Draže Mihailovića na toj liniji i sačekaće dalje naređenje za produženje dejstva.&lt;ref&gt;Zbornik NOR-a, I/1, Beograd, 1949, str. 405-406.&lt;/ref&gt;}}

U knjizi „General Milan Nedić”, Stanislav Krakov navodi da je ovaj dokument potpisao novopostavljeni šef žandarmerije general [[Stevan Radovanović]]. Krakov donosi još izvoda iz ovog „vrlo opširnog naređenja”, za koje tvrdi da je „bilo izdato onda kada je Nedić posle odlaska Dražinih delegata čvrsto verovao u sprovođenje zajedničke akcije protiv komunista”:
{{izdvojeni citat|«(13) Saradnja sa četnicima i omladinom pokreta „Zbor” treba da bude najtešnja. Saradnja sa njima sastoji se u sledećem: Svi četnici i omladinci koji dejstvuju na teritoriji odreda potčinjeni su komandantu odreda. Komandant odreda je taj koji će naređivati sve što treba da se radi na terenu, a njegova naređenja ima da izvršuju svi četnici i omladinci. Ishrana četnika i omladinskih odelenja biće zajedno sa odredom...»&lt;ref&gt;Станислав Краков, н. д., стр. 160—161.&lt;/ref&gt;|General [[Stevan Radovanović]], komandant [[Srpske žandarmerije]]}}

Partizani su na osnovu zaplenjenih dokumenata uvideli da Mihailović igra dvostruku igru, učestvujući u partizanskom ustanku i istovremeno radeći na njegovom gušenju. Oni su uskoro otkrili i druge dokaze o Dražinoj kolaboraciji. Komandant [[Valjevski partizanski odred|Valjevskog partizanskog odreda]] [[Dragojlo Dudić]] u svoj dnevnik septembra 1941. godine zapisuje:

{{izdvojeni citat| &quot;12. septembar: U toku dana došao je kurir Kolubarske čete. U izvestaju stajalo je da su zarobili jedan auto Ministarstva unutrašnjih dela sa pomoćnikom komandanta žandarmerije, još jednim čovekom i šoferom žandarmom. Od materijala nađeno je nekoliko lažnih legitimacija i naredba Ministarstva unutrašnjih dela o organizaciji poternih odreda za komunistima. Iz ove naredbe jasno se vidi da je i Draža Mihailović, komandant četnika sa Ravne gore, u vezi sa ovom akcijom na strani vlade. Sad je svakome bila jasna uloga ovog žonglera koji se pravio prijateljem narodne borbe&quot;.&lt;ref&gt;Драгојло Дудић, Дневник 1941, Београд, 1981, стр. 187-189.&lt;/ref&gt;}}

O vezama štaba pukovnika Mihailovića sa kvislinškim formacijama govori i naredba generala [[Ljubo Novaković|Ljube Novakovića]] njegovim odredima, od 12. septembra 1941:

{{izdvojeni citat|Prema sigurnim podacima koje sam ovoga momenta dobio, odredi srpske oružane sile u sporazumu sa odredima pukovnika Draže Mihailovića stupili su javno i otvoreno u akciju i dok jedni odredi imaju podrške i naslona okupatorske vlasti, drugi dotle, da bi maskirali svoj pravi cilj, bore se protiv okupatorskih vlasti i formiraju neku regularnu vojsku, pod pretnjom smrtne kazne ko ne bude prišao njihovim redovima. Jedni i drugi rade sporazumno i sa veštom i prikrivenom namerom protivu četnika (Ljube Novakovića), a preko ovih i protivu celokupnog srpskog naroda.&lt;ref name=&quot;vojnoistorijski1941&quot;/&gt;}}

=== Nemci razotkrivaju Mihailovića ===

{{izdvojeni citat|Podstaknuti delimičnim uspešno vođenim borbama od strane komunista, nacionalni Srbi organizovali su takođe borbene formacije protiv Nemaca.&lt;ref&gt;OBAVEŠTENJE KOMANDNOG ŠTABA KOMANDANTA SRBIJE OD 16. SEPTEMBRA 1941. KOMANDAMA I USTANOVAMA VERMAHTA O RAZVOJU ORUŽANOG USTANKA - T501 roll 244, frames 334-337.&lt;/ref&gt;|Obaveštenje Komandnog štaba Komandanta Srbije od 16. septembra 1941. o razvoju oružanog ustanka}}

Prema svjedočanstvu [[Stanislava Krakova]], njemački okupacioni dužnosnici su od početka gledali s velikim podozrenjem na mogućnost zbližavanja između generalâ Mihailovića i Nedića, vidjevši u ovome prevashodno opasnost po interese [[Treći Reich|Trećeg Reicha]]:
{{izdvojeni citat|Ali Nedićevi prvi kontakti sa Dražom Mihailovićem — o čemu su Nemci bili brzo obavešteni — kao i držanje Nedićevih oružanih odreda na terenu gde su oni vodili isključivo borbu protiv komunista, dok je sa Mihailovićevim četnicima vladalo pravo bratstvo po oružju, povećavali su to urođeno nemačko nepoverenje prema ljudima sa Balkana.&lt;ref&gt;Станислав Краков, Генерал Милан Недић, Књига прва: На оштрици ножа, Минхен, Штампарија Искра, 1963, стр. 176.&lt;/ref&gt;}}

Ubrzo, koncem septembra ili početkom oktobra, Nedića je pozvao Dankelman veoma ljut i pokazao mu [[sastanak u Brajićima|sporazum]] sklopljen između Draže i [[Josip Broz Tito|Tita]]. Dankelman je govorio kako ih je pukovnik Mihailović obmanuo da mu daju slobodu kretanja.

Uskoro su podaci o učešću četničkih odreda u borbama protiv Nemaca postali očigledni, što je demotivisalo predstavnike nemačkog okupatora i kvislinške uprave da idu u pravcu saradnje sa Mihailovićem. Nemački okupator više nije imao poverenja u Mihailovića, naročito nakon što je saveznička propaganda počela da predstavlja Mihailovića kao navodnog vođu otpora u Jugoslaviji. O daljem nepoverenju okupatora i rezervisanosti Nedića prema Mihailovićevom pokretu, Harold Turner je rekapitulirao 3. novembra 1941:

{{izdvojeni citat| U međuvremenu je ustanovljeno da se Mihailovićevi odredi pod komandom pukovnika Misite kod Loznice i kapetana Račića kod Bogatića bore zajedno sa partizanima. Zatim da je 28. septembra zaključio sa komunistima pismeni sporazum o zajedničkom isterivanju nemačkih oružanih snaga iz Srbije, odnosno sa Balkana. Pismeni dokazi o saradnji pronađeni su u Kraljevu, Rudniku i Gornjem Milanovcu. (...) General-pukovnik Nedić je zvanično izjavio da izuzev slučaja Mišić više nikada nije posredno ili neposredno pregovarao sa Mihailovićem niti mu slao novac.

U sredu, 29.10.41. pojavio se kod Nedića pukovnik (Branislav) Pantić koji je boravio u Beogradu i po nalogu Mihailovića ponovio predlog o zajedničkoj borbi protiv komunista. Rekao mu je da Mihailović zahteva od Nedića 5.000 pušaka, 500 puškomitraljeza i 100 mitraljeza. Kada je Nedić bez okolišanja odbio taj zahtev kao glup i preteran, Pantić je upozorio Nedića da će se istog dana voditi pregovori preko opunomoćenog komandanta korpusa i da je Mihailoviću za pregovore obećana pratnja do Beograda.&lt;ref name=&quot;znaci1981&quot;/&gt;}}

Naime, deo nemačkih obaveštajnih struktura je smatrao da treba prihvatiti Mihailovićevu ponudu za saradnju sa Nemcima. Tehnički poslovi oko pregovora Draže Mihailovića sa Nemcima povereni su pukovniku Branislavu Pantiću i kapetanu Nenadu Mitroviću. Oni su 28. oktobra 1941. krenuli za Beograd, gde su se susreli sa nemačkim kapetanom [[Josef Matl|Jozefom Matlom]], oficirom vojno-obaveštajne službe Abver ([[Abwehr]]).

O Mihailovićevoj ponudi kapetan Matl je sačinio izvještaj (“''Predmet'': Četnički odredi jugoslovenske vojske pod komandom pukovnika Draže Mihailovića stavljaju se na raspolaganje za borbu protiv komunista u saradnji sa nemačkim Vermahtom”), koji će nadređenima poslati 30. oktobra 1941. godine:
{{izdvojeni citat|Pukovnik Pantić je izjavio da je od strane pukovnika Draže Mihailovića ovlašćen da stupi u vezu sa predsednikom vlade generalom Nedićem, kao i sa nadležnim instancama u nemačkom Vermahtu, kako bi se četnički odredi jugoslovenske vojske, koji se nalaze pod komandom Draže Mihailovića stavili na raspolaganje u cilju suzbijanja komunizma u Srbiji. Izjava je punovažna. Pukovnik Pantić daje kao garanciju svoju oficirsku čast.
General Nedić je u to upućen na osnovu ličnih razgovora koje je s njim vodio pukovnik Pantić ujutro 28. 10; on odobrava taj korak i želi da se što pre pristupi njegovom sprovođenju i aktiviranju.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_238.htm Zbornik NOR-a, XIV/1, Beograd, 1981.], str. 857.&lt;/ref&gt;|Kapetan [[Josef Matl]]}}

Milan Nedić je smatrao da mu je pregovorima između Mihailovićevih predstavnika i predstavnika nemačkog okupatora ugrožen politički kredibilitet. Prethodno je Nedić odbio nastavak pregovora i materijalnu i vojnu pomoć Mihailovićevom pokretu, što zbog opreza prema Nemcima, osluškujući kakav je njihov stav o saradnji sa četnicima, što zbog bojazni da Mihailovićeva legalizacija kod okupatora može ugroziti njegovu političku poziciju. O ovome je takođe rekapitulirao Harold Turner, 6. novembra 1941:

{{izdvojeni citat|Nedić je ponovo odbio pregovore sa Mihailovićem, ali me je zamolio da mu objasnim kakvu igru Nemci igraju sa Mihailovićem. Uveravao sam general-pukovnika Nedića da može biti siguran da opunomoćeni komandant korpusa neće preduzimati nikakve akcije koje bi povredile ličnost ili politiku predsednika vlade Nedića. Njegovo mišljenje o Mihailovićevoj situaciji je sledeće: Mihailović se nalazi neposredno pred uništenjem, pitanje je samo vremena. Sam Mihailović oseća da sve više slabi i želi da dobije u vremenu da bi se spasao, naročito preko zime. On je potpuno nepouzdana ličnost i zato Nedić smatra da nema svrhe pregovarati.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_243.htm Zbornik NOR-a, XIV/1, Beograd, 1981.], str. 869-870.&lt;/ref&gt;}}

11. novembra Mihailović se [[sastanak u Divcima|sastao sa Nemcima u selu Divci]], ali su oni odbili njegove usluge i zatražili razoružanje četnika. Mihailović je odbio da položi oružje, ali je nastavio borbu protiv partizanskog pokreta, što je bilo od nesumnjive koristi nemačkom okupatoru. Našavši se u još težoj situaciji nakon prelaska Glavnog štaba NOV i POJ i glavnine partizanskih snaga u Bosnu i Sandžak, čemu je znatno doprinela Mihailovićeva spremnost da napada partizane u momentu kad oni pokušavaju da suzbiju nemačku ofanzivu, Mihailoviću se ponovo nametnula nužnost saradnje sa kvislinškim strukturama, naročito u kontekstu nemačke spremnosti da ga gone kao odmetnika.

U dnevnim izvještajima iz sredine novembra 1941, poslatih iz komande Jugoistoka, može se zaključiti da u glavnom štabu Vrhovne komande Wehrmachta nijesu znali ko je pukovnik Mihailović. Nezavisno od ovoga, njegova ponuda o zajedničkoj borbi protiv partizana je odbijena i zatraženo je polaganje oružja:
{{izdvojeni citat|13.11.41: Vrhovna komanda oružanih snaga traži provjeru vijesti da je /izvjesni/ Mihailović poslao delegate Nediću, i preko njih ponudio Nijemcima pregovore. Navodno je prijedlog odbijen, jer Nijemci žele da pregovaraju s njim direktno, a ne preko posrednika. Nakon savjetovanja komande Jugoistoka i njemačkog generala u Srbiji, Vrhovna komanda je telefonski obavještena o sljedećem:
Vođa bandi Mihailović je njemačkom generalu u Srbiji ponudio zajedničku borbu protiv komunista. Ponuda je odbijena sa zahtjevom za bezuslovnu kapitulaciju. Odgovor je izostao. Jučer prvi put zabilježene borbe između Mihailovićevih bandi i komunista. Ovo ne mjenja stav da se traži bezuslovna kapitulacija.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=124&amp;rec=311&amp;roll=175 NARA, T311, Roll 175, frame no. 000119.]&lt;/ref&gt;}}

{{izdvojeni citat|17.11.41: Savjetovanje kod načelnika štaba komande Jugoistoka: Ponuda pukovnika Mihailovića da stavi svoje snage na raspolaganje za borbu protiv komunista je odbijena i zatražena je bezuslovna predaja. Mihailović je tražio da se konsultuje sa svojim komandatima. Mihailović također tražio oružje za borbu protiv komunista! Ovo je igra, borba između bandi za izvor oružja! Ipak, čini se da jedan dio Mihailovićevih bandi iskreno želi da se bori protiv komunista.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=127&amp;rec=311&amp;roll=175 NARA, T311, Roll 175, frames no. 000121—000122.]&lt;/ref&gt;|Izvještaj o djelatnosti operativnog odjeljenja komande Jugostoka za septembar 1941 (30. septembar 1941.).}}

=== Početak otvorenog sukoba sa partizanima, novembar 1941. ===
{{main|Napad četnika na Užičku Republiku}}

Sukob u ustaničkim redovima bio je katalizator saradnje ravnogorskih odreda sa formacijama srpske kvislinške vlade. „Čete pukovnika Draže Mihailovića“ sarađuju sa Nedićevim odredima u zauzimanju [[Ljig]]a 7. novembra i na prostoru [[Lazarevac]]-[[Belanovica]] 13. novembra. Takođe, pod komandom majora [[Milana Kalabića]] (otac [[Nikola Kalabić|Nikole Kalabića]]), Požeški i Gornjomilanovački ravnogorski odred vode intenzivne borbe protiv partizana kod [[Rudnik (planina)|Rudnik]]a 19. i 20. novembra, a zabilježena je saradnja i majora [[Velimir Piletić|Velimira Piletića]] sa žandarmerijskim odredima u borbama sa partizana kod [[Kučevo|Kučeva]] 18. novembra 1941.&lt;ref&gt;Nebojša Stambolija, Srpska državna straža 1942-1944. Doktorska disertacija, [[Filozofski fakultet Univerziteta u Beogradu]], 2019, str. 46-47.&lt;/ref&gt; O žestini borbi koje su četnici Draže Mihailovića vodili skupa sa nedićevskim odredima napadajući na [[Slobodne teritorije u Narodnooslobodilačkom ratu|partizansku slobodnu teritoriju]], naročito svjedoči izvještaj komande Žandarmerije od 18. novembra 1941, u kome se, između ostalog, kaže:
{{izdvojeni citat|Komandant Kolubarske grupe major g. Kalabić depešom, poslatom 17 novembra o. g. iz Aranđelovca, javlja: „Danas mi je javljeno da se koncentrisalo do 480 komunista na prostoru od sela Garaša, Bosuta i Dragolja... Odmah sam uputio tri stotine četnika Ravnogoraca i sto mojih vojnika da ih napadnu. Borba je otpočela u 15 č. i završena око 18 č. u reonu sela Dragolja i Bosuta. Ubijeno je 64 komunista i 1 uhvaćen...“&lt;ref&gt;AVII—Nda—53—3—48.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Jovan Marjanović, Ustanak i narodno-oslobodilački pokret u Srbiji 1941, Institut društvenih nauka, Beograd, 1963, str. 351.&lt;/ref&gt;}}

Kako ni tražena efikasnija [[Savezničke sile u Drugom svjetskom ratu|saveznička]] pomoć, kao ni ona od majora [[Jezdimir Dangić|Jezdimira Dangića]],&lt;ref&gt;https://www.znaci.org/00001/4_14_1_27.htm Naređenje Draže Mihailovića od 9. novembra 1941. komandantu bosanskih četničkih odreda za prebacivanje četničkih jedinica iz istočne Bosne u rejon Užica i Kosjerića radi napada na partizane&lt;/ref&gt; nijesu mogle uslijediti brzinom koju je Mihailović želio, on i njegovi komandanti se odlučuju da zatraže pomoć direktno od komandanata Nedićevih i Pećančevih odreda koji su otvoreno služili okupatoru. O ovoj pomoći kapetan [[Ćirilo Dimitrijević]] (oficir [[Legalizovani četnici|legalizovanog]] ''Sandžačkog vojno-četničkog odreda'' (SČO) pod komandom majora [[Miloš Glišić|Miloša Glišića]]; početkom jula 1942. u svojstvu deputata SČO učestvovao je u pregovorima sa pukovnikom [[Milošem Masalovićem]], [[Cvetanom Đorđevićem]] i generalom Milanom Nedićem, koji mu je savjetovao „apsolutnu saradnju sa Italijanima“;&lt;ref&gt;ASŽ, Ž-28, NOR, kut. 13, f. Sandžački četnici, dok. 5а, str. 2–3.&lt;/ref&gt; potonji komandant Pribojske brigade JVuO&lt;ref&gt;{{harv|Живковић|2017|p=741, 778}}&lt;/ref&gt;), piše Mihailoviću 1943. godine, pored ostalog i sljedeće:
{{izdvojeni citat|Potom sam u svojstvu načelnika štaba Rudničke grupe odreda u najkritičinjim danima Ravne gore, bez odobrenja svoga komandanta slao municiju, opremu i puškomitraljeze na Ravnu goru, gde su trupe đenerala g. Mihailovića bile blokirane od komunista radi uništenja. Iz ovih dana imam telefonsko priznanje đenerala g. Mihailovića Draže, koji mi je tom prilikom zahvalio i naredio da mu se imam javiti kada dođe do izražaja.&lt;ref&gt;AVII, arhivski fond Draže Mihailovića, VK—X 13.&lt;/ref&gt;}}

Sukob partizanskih i vojnočetničkih snaga od prvih dana novembra 1941, uticao je i na poručnika Nikolu Kalabića i njegovu buduću visoku poziciju u hijerarhiji ravnogorskog pokreta.

Naime, Mihailovićevo ustaničko sjedište, Ravna Gora je 10. novembra [[Napad četnika na Užičku Republiku|direktno ugrožena od partizanskih snaga]]. Gotovo svi odredi ostaju bez municije. Pred partizanskim naletom, odredi se povlače. Stanje je dramatično i vode se ogorčene borbe. Mihailović iz [[Brajići (Gornji Milanovac)|Brajića]] rukovodi operacijama, dijelom zakopavajući, dijelom uništavajući najpovjerljiviju arhivu.

U takvoj situaciji, poručnik Nikola Kalabić predlaže da se od njegovog oca Milana, penzionisanog žandarmerijskog majora, u tom trenutku komandanta jednog vladinog odreda u Ljigu, zatraži pomoć.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Bojan Dimitrijević: Nikola Kalabić između Čiče i Krcuna?! |url=https://savremenaistorija.com/2017/06/28/nikola-kalabic-izmedu-cice-i-krcuna/ |access-date=2023-12-28 |archive-date=2023-12-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231228100857/https://savremenaistorija.com/2017/06/28/nikola-kalabic-izmedu-cice-i-krcuna/ }}&lt;/ref&gt;

Major Milan Kalabić (Kalabić je od kraja 1941. okružni načelnik u [[Kragujevac|Kragujevcu]]; 28. januara 1942. srpska vlada ga unaprjeđuje u čin potpukovnika&lt;ref&gt;Nebojša Stambolija, n.d., str. 34. i 60.&lt;/ref&gt;), na zahtjev Draže Mihailovića, stavio je četnicima na raspolaganje osam kamiona municije za borbu protiv partizanskih odreda. Municija je odmah prebačena u [[Ba (Ljig)|selo Ba]] i podijeljena Mihailovićevim odredima. Kako bi Mihailoviću dodatno olakšao situaciju, stariji Kalabić je istovremeno angažovao i sve svoje snage u borbi protiv partizana u oblasti planine Rudnik.

Od tada Nikola Kalabić postaje jedan od najvažnijih četničkih komandanta, a Milan Kalabić jedan od najodanijih saradnika Draže Mihailovića u srpskim kvislinškim redovima.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/11_9.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje NAPAD NA UŽICE I BORBE OKO ČAČKA]&lt;/ref&gt;

Potpukovnik [[Manojlo Korać]], komandant Požeškog četničkog odreda (sredinom novembra 1941. legalizovanog pri Nedićevom upravnom aparatu, gdje će Korać postati načelnikom okruga Užičkog), u knjizi ratnih memoara “Između Draže i Nedića“, objavljenoj [[2015]]. u izdanju [[Kragujevac|kragujevačkih]] ''Pogleda'', prisjeća se da je prisustvovao susretu između Milana Kalabića i Draže Mihailovića, do kojeg je došlo u Belanovici krajem novembra 1941. godine. Tom prilikom je i Kalabić mlađi odsjeo kod svog oca nekoliko dana. Prema Koraćevom svjedočenju, na ovom je sastanku dotadašnja saradnja između kvislinških oružanih snaga i ravnogorskog pokreta konačno formalizirana:
{{izdvojeni citat|Posle kraćeg informativnog razgovora, pređosmo na stvar. Kalabić poče izlagati način vođenja dosadašnje borbe protiv komunista, kao i plan daljeg čišćenja Srbije od komunističkih delova i grupa. Posle toga izloži i način snabdevanja oružanih odreda hranom, novcem, municijom, oružjem, odećom, obućom i ostalom vojnom opremom. I najzad upozna ga sa svima naređenjima i instrukcijama đenerala Nedića u pogledu rada na terenu, kao i u svemu ostalom što je smatrao za potrebno da iznese. Đeneral Mihailović sasluša ovo izlaganje, a zatim zapita Kalabića, da li je u mogućnosti da nešto oružja, municije i obuće, koje dobija od srpske vlade, odvoji i pošalje na Ravnu Goru. Zatim se đeneral Mihailović zainteresova za dalji pokret i dislokaciju srpskih oružanih snaga đenerala Nedića, zahtevajući od Kalabića da na svaki način Požeški četnički odred uputi u Požegu, radi dalje borbe u tim krajevima. I najzad, zamoli majora Kalabića da po mogućstvu svoje objave za slobodno kretanje i legitimacije za nošenje oružja, izdaje i ljudstvu Ravne Gore koje mu se za to obrati, pošto su u to vreme, u očima Nemaca, naročito u okrugu Užičkom i Kragujevačkom, objave, putne isprave i oružne legitimacije sa potpisom majora Kalabića, imale puno poverenje, tako da je jedino sa njegovim ispravama kretanje bilo neometano od organa vlasti. Major Kalabić dade potrebna objašnjenja i obeća da za račun Ravne Gore učini sve što može, naročito u pogledu izdavanja objava i oružnih listova.&lt;ref&gt;Манојло Кораћ, Између Драже и Недића, Погледи, Крагујевац, 2015, стр. 222.&lt;/ref&gt;}}

Srpski istoričari Bojan Dimitrijević i Nemanja Dević ocjenjuju da je riječ o veoma važnoj epizodi u istoriji okupirane Srbije u Drugom svjetskom ratu: „U ovim događajima, koji su se pokazali ključnim u odbrani i održanju Ravnogorskog pokreta, pukovnik Mihailović definitivno stiče naklonost prema Kalabićima. U njemu je bila i tajna kasnijeg Nikolinog uspeha i napredovanja u pokretu, koje je proizilazilo iz velike pomoći koju je ravnogorcima pružao njegov otac“.&lt;ref name=&quot;leskovackizbornik.rs&quot;&gt;{{Cite web |url=https://leskovackizbornik.rs/index.php/zbornik/article/view/159 |title=Немања Девић, Бојан Димитријевић — МИЛАН КАЛАБИЋ: ОД РАТНИКА ЗА СТАРУ СРБИЈУ ДО РАВНОГОРЦА |access-date=2024-10-27 |archive-date=2024-07-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240720221112/http://leskovackizbornik.rs/index.php/zbornik/article/view/159 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

Četnici Draže Mihailovića su, uz posredstvo samozvanog vojvode [[Jovana Škavovića Škave]], 13. novembra 1941. [[Predaja zarobljenih partizana Nijemcima novembra 1941.|predali Njemcima oko 365 zarobljenih partizana]]. Predaja zarobljenih partizana dogodila se u selu [[Slovac]], smještenom između [[Valjevo|Valjeva]] i [[Lajkovac|Lajkovca]]. Vojvoda [[Kolubara|kolubarski]] Škavović je priznavao komandu Koste Pećanca, ali je aktivno sarađivao i sa četnicima Draže Mihailovića u borbi protiv partizana. U predaji zarobljenika učestvovao je i potporučnik Pavle Mešković, ravnogorski oficir. Ovim je činom Mihailović htio ukazati okupatoru da su četnici i dalje voljni da sarađuju, iako je njegova inicijativa za saradnju bila odbijena 11. novembra 1941. na [[Sastanak u Divcima|pregovorima u Divcima]]. [[Wehrmacht]] je 27. novembra 1941. strijeljao najmanje 261 partizana zarobljenog i ustupljenog od strane četnika.&lt;ref&gt;Milan Radanović, Kazna i zločin: Snage kolaboracije u Srbiji: odgovornost za ratne zločine (1941-1944) i vojni gubici (1944-1945), Rosa Luxemburg Stiftung Southeast Europe, Beograd, 2015, str. 58.&lt;/ref&gt;

Presudom Vrhovnog vojnog suda [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|FNRJ]] od [[15. juli|15. jula]] [[1946]]. godine u [[Beograd]]u, general Mihailović je bio proglašen odgovornim za izvršenje i ovog zločina:
{{izdvojeni citat|Optuženi Mihailović je u noći između 13. i 14. novembra 1941. godine, tj. iste noći kada se sastao sa gestapovcem, kapetanom Matlom, naredio svom komandantu Daki Tešmanoviću da oko 365 zarobljenih partizana preda Srpskoj državnoj straži u selu Slovac, iako je znao da će ih Srpska državna straža postreljati ili predati Nemcima. To je učinjeno tako da ih je Tešmanović predao Jovanu Škavi a ovaj Nemcima. Nemci su od ovih predatih partizana streljali oko 270, a ostale oterali u logore.&lt;ref name=&quot;Presuda&quot;&gt;[https://www.znaci.org/00001/60_3_34.pdf Miodrag Zečević: DOKUMENTA SA SUĐENjA DRAŽI MIHAILOVIĆU, Beograd 2001: Presuda Dragoljubu Mihailoviću i ostalima]&lt;/ref&gt;|Presuda Dragoljubu Mihailoviću}}

Partizansko-četnički sukobi i slabljenje snaga otpora pogodovali su njemačkom okupatoru da neometano pripremi [[Operacija Užice|završnu ofanzivu]] na slobodnu teritoriju [[Užička Republika|Užičke republike]]. U napadu na partizansku slobodnu teritoriju učestvovale su [[Dimitrije Ljotić|Ljotić]]eve, [[Kosta Pećanac|Pećančeve]] i Nedićeve jedinice pod komandom pukovnika [[Koste Mušickog]], kao i neke bivše jedinice Draže Mihailovića koje su ušle u sastav kvislinških snaga. Time su se ove jedinice i formalno legalizovale kod Nijemaca, ali su i dalje bile pod Mihailovićevom komandom.&lt;ref&gt;Радивоје Папић, ''Ужичка република 1941. Водич кроз изложбу'', Народни музеј Ужице, 2017, стр. 136.&lt;/ref&gt;

[[Boško Kostić]], sekretar [[Dimitrije Ljotić|Dimitrija Ljotića]], svjedoči u svojim memoarima da je slom partizanske Užičke republike nastupio kao posljedica vojne kooperacije „udruženih nacionalnih snaga“ u okupiranoj Srbiji: 
{{izdvojeni citat|Pošto su se sada nacionalisti ujedinili, to svi kreću na takozvanu Titovu „Sovjetsku Užičku republiku“. U ovim borbama učestvuju četnici pukovnika Mihajlovića pod komandom ppukovnika Manojla Koraća, majora Glišića, kapetana Vučka Ignjatovića, poručnika Predraga Rakovića, itd. Srpskim dobrovoljcima komanduje njihov komandant pukovnik Kosta Mušicki. U tim borbama učestvuju i podoficiri i žandarmi pod komandom ppukovnika Milana Kalabića i majora Savovića, i četnici Koste Pećanca. Samo blagodareći ovoj akciji udruženih nacionalnih snaga, razbijena je „Sovjetska Užička republika“, a partizani, na čelu sa Titom, oterani iz Srbije.&lt;ref&gt;Boško N. Kostić, Za istoriju naših dana - Odlomci iz zapisa za vreme okupacije, Lil (Francuska), 1949, str. 66–67.&lt;/ref&gt;}}

Pukovnik [[Jovan Trišić]], pomoćnik komandanta [[Srpske žandarmerije]], uhapšen je 9. novembra od strane [[Specijalne policije Uprave grada Beograda]]. Saslušavao ga je lično [[Ilija Paranos]], šef Specijalne policije. U Trišićevoj kancelariji, kao i u stanu, pronađeno je mnogo materijala koji je poslužio za optužbe, te je istog dana odveden u [[Logor Banjica|Banjički logor]]. Naime, pukovnik Jovan Trišić je brojnim ravnogorcima izdavao legitimacije o pripadnosti žandarmeriji kako bi se ovi nesmetano mogli kretati kroz okupirana područja. [[Gestapo]] je zaplijenio jednu takvu objavu i dobio priznanje od čovjeka kod koga je nađena da mu je izdata lično od strane Trišića. O hapšenju pukovnika Trišića, kao i o reakciji generala Nedića, piše u emigraciji Nedićev bliski rođak [[Stanislav Krakov]], predratni direktor [[Radio Beograd]]a i urednik više kvislinških glasila tokom okupacije:
{{izdvojeni citat|Šef Opšte policije Paranos, na naređenje Dragog Jovanovića, uputio je odmah dva svoja inspektora — napominjem da su obojica živi i danas — u Glavni generalštab gde se nalazila komanda žandarmerije. Oni su se javili kod komandanta generala Stevana Radovanovića — koji je takođe živ u emigraciji — pokazali mu akt Gestapoa i naređenje upravnika grada da izvrše pretres kancelarije Trišićeve i da ga uhapse. U prisustvu generala Radovanovića inspektori su ušli kod Trišića, saopštili mu odluku koju su dobili i izvršili pretres. U fijokama pisaćeg stola Trišićevog našli su više praznih žandarmerijskih legitimacija, istih kakva je nađena kod zarobljenog četnika, razna druga dokumenta i najzad mobilizacione spiskove aktivnih i rezervnih oficira pripadnika pokreta Draže Mihailovića sa njihovim adresama i svim podacima. Koliko se sećam mislim da je bilo 1200 imena, jer se o tome više puta u Nedićevom kabinetu govorilo. 
Sa Trišićem i sa nađenim kompromitujućim materijalom dva inspektora su se vratili u Upravu grada i referisali svome šefu Paranosu. Kada je ovaj video šta su njegovi činovnici našli kod Trišića, ne obaveštavajući Dragog Jovanovića, telefonirao je Masaloviću i molio da ga general Nedić odmah primi. Sa svim dokumentima je došao u kancelariju Nedićevu da referiše i da pita šta da radi. 
Nedić mu je naredio:
— ''Uništite odmah sav materijal koji ste našli i obavestite Gestapo da sem službenih hartija niste ništa drugo pronašli. Ne radi se samo o životu Trišića, već se radi o životima 1200 srpskih oficira''.&lt;ref&gt;Станислав Краков, Генерал Милан Недић, Књига прва: На оштрици ножа, Минхен, Штампарија Искра, 1963, стр. 265—266.&lt;/ref&gt;}}

Sumirajući rezultate [[Gušenje ustanka u Srbiji|operacije Užice]], Krakov piše i da je krupni operacijski zahvat masivnih okupatorsko-kolaboracionističkih formacija brzo slomio otpor partizanskih snagâ i [[Vrhovni štab NOVJ|Vrhovnog štaba NOPOJ]]:
{{izdvojeni citat|Dve nemačke pešadijske divizije 342-ga i 313-ta, oko i ispred kojih su se nalazili kao odbojnik — da spreče stradanje stanovništva — Nedićevi oružani odredi potpukovnika Velje Jovanovića, majora Milana Kalabića i Savovića, srpski dobrovoljci pod komandom pukovnika Koste Mušickog, Pećančevi četnici i svi «legalizovani» četnički odredi Mihailovićevi, koji su se sada vodili kao trupe srpske vlade, preplavili su tu teritoriju dotle držanu nesmetano od komunista i već istog dana su ušli u Čačak, Požegu, Kosjerić, te je Vrhovni štab Titov u najvećoj žurbi i neredu napustio Užice i sklonio se na Zlatibor. Sledeći dan, 29. novembra, nemački tenkovi su prodrli u Užice i odmah nastavili dalje za Zlatibor sa koga je celo komunističko vođstvo otstupalo ka Sandžaku u panici, dok su partizanski odredi bili desetkovani i razbijeni. Sa Titom je tada bio i engleski kapetan Hadson, koji je napustivši Mihailovića pridružio se partizanima. U ponedeljak, 1. decembra 1941. ostatci partizanskih snaga sa Titom na čelu napustili su konačno Srbiju da se u nju ne vrate skoro pune tri godine. Prešli su u Sandžak, koji se smatrao kao teritorija pod italijanskom upravom, te su Nemci tu na samoj granici između Srbije i Sandžaka prestali da gone već skoro smrvljenog protivnika.&lt;ref&gt;Станислав Краков, н. д., стр. 285—286.&lt;/ref&gt;}}

=== Nastavak saradnje sa kvislinškim strukturama, decembar 1941. ===
[[Datoteka:Četnici, SDS i SDK.png|350px|mini|levo|Četnici, Srpska državna straža i Prvi puk Srpskog dobrovoljačkog korpusa.]]
Uprkos odbacivanju od strane Nemaca, četnici su nastavili saradnju sa Nedićevom vladom. Vredi istaći da Nemci nisu uznemiravali Mihailovićeve četnike nakon njegovog odbijanja da prihvati kapitulaciju na sastanku u Divcima, 11. novembra 1941, dok su četnici izbegavali borbe sa nemačkim okupatorom još pre ovog datuma. Bilo je očigledno da je nemačka ofanziva na Užice zaobišla četničku Vrhovnu komandu i glavninu četničkih snaga na Ravnoj gori. Mihailović je imao informacije iz kvislinških izvora da će nemačke snage nakon okončanja borbi protiv partizana nastojati da eliminišu snage pod njegovom komandom. &quot;Stoga je Draža Mihailović požurio da iskoristi vreme kada ga okupator ne dira i da spasava što se spasti može. Mihailović je napravio plan da veći deo svojih četnika uključi u Nedićeve oružane odrede, da ih legalizuje kod Nemaca, da na taj način očuva svoje ljudstvo i da ga i dalje koristi u borbi protiv partizanskih odreda Srbije. U vezi s tim, Mihailović je na Ravnoj gori, 30. novembra 1941, održao sastanak četničkih komandanata sa teritorije obližnjih okruga (Nemci su već tada bili zauzeli Čačak i Užice, a glavnina partizanskih snaga povukla se u Sandžak).&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/154_4.pdf Milan Borković, Kontrarevolucija u Srbiji: Kvislinška uprava 1941-1944, I-II, Beograd, 1979.], str. I/265-267.&lt;/ref&gt;

Zapisnik sa ovog sastanka nije sačuvan, ali o njemu svedoči izveštaj koji je Draži Mihailoviću decembra 1942. poslao poručnik [[Predrag Raković]], komandanta legalizovanog Ljubićkog četničkog odreda, kao i zapisnik sa sudskog saslušanja četničkog majora [[Miloš Glišić|Miloša Glišića]], načelnik štaba Požeškog četničkog odreda. On je na suđenju 1946. izjavio:

{{izdvojeni citat|Na Ravnoj gori sa Dražom je održano savetovanje komandanata odreda. Na ovom savetovanju Draža je naredio da se stupa u vezu sa Nedićevim odredima, radi popravljanja situacije. Rekao je da odredi i dalje ostaju pod njegovom komandom i da je ovo samo privremeno rešenje.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/154_4.pdf Milan Borković, n.d.], str. I/267.&lt;/ref&gt;}}

Britanski oficir za vezu [[Duane Hudson|Bil Hadson]] je stigao je na Ravnu goru noću između 7. i 8. decembra dok su Nemci vršili [[Operacija Mihailović|ofanzivu na Mihailovićevu komandu]]. On kaže da su se četnici izvukli prelaskom u Nedićeve odrede:
{{izdvojeni citat|Dobio sam utisak da bi britansku pomoć najbolje bilo koncentrisati na Mihailovića ako on još postoji nezavisan od Nedića. Rekao sam to Titu i njegovima i uputio sam se natrag u poplavu Nemaca i kvislinga. [...] Nisam našao nikakve ostatke Mihailovićevih ljudi, izuzev njega lično i nekoliko oficira. Svi drugi su se pretvorili u Nedićeve ljude i otišli, na potpuno razočaranje Švaba.&lt;ref name=&quot;Znaci.net&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.znaci.org/00001/5_3.htm |title=William Deakin - EMBATTLED MOUNTAIN (Bojovna planina) |publisher=Znaci.net |date= |accessdate=2014-03-16}}&lt;/ref&gt;|[[Duane Hudson|Bil Hadson]]}}

Na osnovu odluke četničke Vrhovne komande na Ravnoj gori, četnički odredi pod komandom Draže Mihailovića u čačanskom kraju legalizovali su svoje delovanje u okviru kvislinških formacija početkom decembra 1941. i na taj način su se statusno izjednačili sa vladinim četnicima, odnosno četnicima vojvode Koste Pećanca. Samo dva dana po okončanju operacije Mihailović (10. decembra 1941) novopostavljeni vojnoupravni komandant Srbije general [[Paul Bader]] pisao je svojim pretpostavljenima:
{{izdvojeni citat|Mihailovićeva grupa može sad da se smatra razbijenom... Mnoge Mihailovićeve pristalice, izgleda da su pobegle u šume i planine. Postoje izveštaji prema kojima sve obezglavljene bande pokušavaju da se prebace u četničke jedinice Koste Pećanca. Znaci ukazuju na to da su neki srpski vladini krugovi, sve do pred kraj, hteli doći u vezu sa Mihailovićem, kako bi se poštedela srpska krv. Na istoj su liniji i nastojanja srpskog ministra predsednika Nedića, a koja imaju za cilj da spreče oštar postupak protiv Mihailovićevih pristalica, koji su, navodno, na to bili samo prisiljeni.&lt;ref&gt;Zbornik NOR-a, tom I, knjiga 1, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1949, str. 636—637.&lt;/ref&gt;}}

Prethodno, tokom novembra 1941, legalizovan je Jelički četnički odred Miloja Mojsilovića, koji je prethodno priznavao komandu Draže Mihailovića.
O legalizaciji Mihailovićevih četnika u čačanskom kraju nedvosmisleno svedoči izveštaj poručnika [[Predrag Raković|Predraga Rakovića]], komandanta Ljubićkog četničkog odreda, Draži Mihailoviću iz decembra 1942. Raković navodi da je &quot;posle održane sednice na Ravnoj gori 30. novembra 1941. i prema dobivenim instrukcijama&quot; noću između 30-31. novembra krenuo ka Gornjoj Gorevnici gde se njegov odred od 200 boraca susreo sa 5. dobrovoljačkim odredom, formacijom Srpskog dobrovoljačkog korpusa, pod komandom potpukovnika [[Marisav Petrović|Marisava Petrovića]]. Istog dana je Raković zamoljen, kako se navodi, da sa Ljubićkim četničkim odredom &quot;pođe u pretres terena G. Gorevnice i čišćenje od komunista&quot;, pri čemu su četnici snabdeveni municijom od SDK. Uveče je Raković sa Petrovićem otišao u Čačak gde se susreo sa komandantom SDK, pukovnikom [[Kosta Mušicki|Kostom Mušickim]], koji je bio zapovednik kvislinških snaga u čišćenju zapadne Srbije od preostalih partizanskih snaga.

{{izdvojeni citat|Uglavnom to veče sam sa njima dogovorio da ostanem na terenu sa svojim odredom radi čišćenja terena od komunista, što mi je u stvari i bio zadatak kad sam pošao na svoj teren sa Ravne gore. (...) Uništenje komunista bilo je potrebno i meni i Nemcima i ljotićevcima, te smo se u ovom poslu složili i postali 'saveznici'.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_209.htm Zbornik NOR-a, XIV/1, Beograd, 1981.], str. 766-767.&lt;/ref&gt;}}

Sukladno dogovorima viših instanci, [[Prvi valjevski četnički odred]], čiji je komandant [[Neško Nedić]], izdao je 13. decembra 1941. naređenje za saradnju sa kvislinškim vlastima u borbi protiv partizana:

{{izdvojeni citat|
2) Da komandir opštinskih četa stupa u dodir sa postavljenom opštinskom upravom i ne pokazujući ovaj akt saopšti joj da je određen da formira oružane snage na teritoriji opštine koje će služiti kao potpora vlasti radi održavanja mira i poretka a naročito kao oružana snaga za suzbijanje komunista ako se i kad pojave na teritoriji opštine. Ovaj štab će preduzeti sve potrebne mere da ovakav rad bude prećutno odobren i od strane Nedićevih odnosno nemačkih vlasti. 
&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;
6) Komandiri će narediti svojim seoskim komandirima da odmah otpočnu sa patroliranjem. Ova mera je neophodna jer se komunisti pošto su razbijeni vuku kroz sva sela u bednom stanju i malim grupama a u interesu je naše stvari da ih odmah razoružavamo.
&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;
9) Početi odmah sa propagandom protiv komunista i svugde i na svakom mestu objasniti istinu da je do ovoga žalosnog stanja došlo zato što su oni u želji da preotmu vlast počeli borbu prerano. (...) Mi zato ne možemo i nećemo zajedno sa Nemcima, ali nećemo ni u otvorenu borbu, koju sada ne možemo izdržati. (...) Dotle dok ovaj momenat ne dođe mi moramo iskoristiti rasulo kod komunista da ih razoružamo te da nam na proleće ponovo ne ometu naš rad.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_33.htm Zbornik NOR-a, XIV/1, Beograd, 1981.], str. 90-91.&lt;/ref&gt;}}

Neposredno nakon odlaska glavnine četničkih snaga sa Ravne gore, pri čemu se većina četničkih odreda legalizovala kod Nemaca integrišući se u kvislinške snage, usledio je napad nemačkih snaga na četničku Vrhovnu komandu na Ravnoj gori. Kako je u svom izvještaju iz druge polovine 1942. godine naveo njemački kapetan [[Ernest Wiesshaupt]], tada su pukovniku Mihailoviću u pomoć pritekli najviši rukovodioci kvislinške uprave u Srbiji: „Istragom je dokazano da je jedan član Vlade, ministar unutrašnjih poslova [[Milan Aćimović|Aćimović]] u razgovoru pokušao da, preko pukovnika srpske pomoćne žandarmerije [[Kosta Mušicki|Mušickog]], dođe u vezu sa Mihailovićem. Dva srpska žandarmerijiska oficira kojima je poveren ovaj zadatak uhvaćena su od nemačkih jedinica. Protiv Mušickog i drugih okrivljenih žandarmerijskih i četničkih oficira preduzet je vojnosudski postupak“.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/zb/4.php?broj=544&amp;bk=2&amp;vol=12 Borbe protiv ustaničkog pokreta na području Jugoistoka od juna 1941. do avgusta 1942. godine], u Zbornik NOR-a, tom XII, knjiga 2: Dokumenti Nemačkog rajha 1941—1945, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1976, dokument br. 209, str. 1039.&lt;/ref&gt; Istoričari [[Kosta Nikolić]] i [[Bojan Dimitrijević]] tvrde: „Taj kontakt doveo je Nedića u veoma težak položaj, ali je on uspeo da ubedi Nemce kako za to nije znao i da je Aćimoviću izričito zabranio da ima bilo šta sa 'Mihailovićevim pitanjem'. Ipak, pukovnik Mušicki je uhapšen i ispitivan, ali je Nedić uspeo tokom 1942. da ga oslobodi“.&lt;ref&gt;Коста Николић, Бојан Б. Димитријевић, Генерал Драгољуб Михаиловић 1893-1946. Биографија, Београд, 2011, стр. 174.&lt;/ref&gt; Kosta Mušicki je uhapšen 9. decembra 1941. upravo zbog pomoći ravnogorskim četnicima. Boravio je izvesno vreme u nemačkom zatvoru. Milan Nedić je 3. decembra 1942. ponovo postavio pukovnika Mušickog za komandanta [[Srpski dobrovoljački SS korpus|Srpskog dobrovoljačkog korpusa]].&lt;ref&gt;Mладен Стефановић, Збор Димитрија Љотића 1934-1945, Београд, 1984, стр. 223.&lt;/ref&gt; Kosta Mušicki je u istražnom postupku 1946. naveo da je „uhapšen od strane Nemaca i izveden pred ratni sud zbog pokušaja uspostavljanja veza sa Dražom Mihailovićem“.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/154_4.pdf Milan Borković, n.d.], str. I/271, fus. 67.&lt;/ref&gt;

[[Operacija Mihailović|Nemački napad na Mihailovićev štab]] i delove njegovih snaga koje nisu legalizovane, u rejonu Ravne gore i u nekim okolnim selima, započeo je 6. decembra 1941. i trajao je dva dana. Mihailović je uspeo da izbegne hvatanje u Struganiku i da se skloni, nakon čega se nekoliko meseci skrivao u različitim delovima zapadne Srbije. Major kvislinške žandarmerije [[Milan Kalabić]], zapovednik dela kvislinških snaga u zapadnoj Srbiji, otac Mihailovićevog bliskog saradnika [[Nikola Kalabić|Nikole Kalabića]], pomagao je Mihailoviću obaveštavajući ga o nemačkim poterama.&lt;ref&gt;Коста Николић, Бојан Б. Димитријевић, н.д., стр. 180.&lt;/ref&gt;

Osim hvatanja Mihailovićevih saradnika, zarobljavanja dijela boraca te bjekstva u ilegalu samog generala Mihailovića, njemačka ofanziva nije polučila znatniji uspjeh. Jedan od razloga bila je tih dana široko sprovođena [[Legalizovani četnici|legalizacija vojnih četnika]], tj. njihova integracija u oružane snage Vlade generala Nedića. U trenutku kada se biralo između progona ili prikrivanja među raznorodnim Nedićevim formacijama, izbor drugog rješenja pokazao se spasonosnim za Mihailovićevu organizaciju. Ova pragmatična solucija učiniće da veći dio pripadnika ravnogorskog pokreta preživi tešku zimu 1941/42. o trošku generala Nedića, učestvujući u operacijama protiv partizana ili ostajući kod svojih kuća.&lt;ref&gt;Бојан Б. Димитријевић, Војска Недићеве Србије 1941-1945, Институт за савремену историју, Београд, 2011, стр. 119.&lt;/ref&gt;

== Saradnja sa Nedićevom vladom krajem 1941. i tokom 1942. ==

{{izdvojeni citat|Onima u Upravi grada reći da nemilosrdno raščišćavaju sa komunistima.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.znaci.org/00001/4_14_1_72.htm |title=ZBORNIK DOKUMENATA VOJNOISTORIJSKOG INSTITUTA: TOM XIV, KNJIGA 1 |publisher=Znaci.net |date= |accessdate=2014-03-16}}&lt;/ref&gt;|Depeša Draže Mihailovića od 17. aprila 1942. godine}}

=== Legalizacija četnika Draže Mihailovića ===
{{main|Legalizovani četnici}}
[[Datoteka:Smotra četnika.jpg|minijatura|Nemački okupator za vreme vršenja smotre legalnih četnika u Srbiji.]]

{{izdvojeni citat|Nedić je po svaku cenu hteo da spase Mihailovićeve odrede u Zapadnoj Srbiji od uništenja prilikom nemačke ofanzive. Već i ranije, on je bio u kontaktu s većinom baš tih četničkih komandanata u Zapadnoj Srbiji, jer ih je snabdevao oružjem i municijom u njihovoj borbi protiv komunista, te je tu vrlo brzo i efikasno bio postignut sporazum između Nedićevih i Mihailovićevih oficira. Svi četnički odredi na ugroženom terenu imali su da se u roku od nekoliko dana pre početka nemačke akcije «legalizuju», tj. da se stave Nediću na raspoloženje, stvarno ili fiktivno, te da se vode kao njegove jedinice; da budu snabdevene njegovim objavama i da, isto kao i ljudstvo oružanih odreda, odnosno dobrovoljci, primaju sve potrebe u municiji, hrani i novcu od predsednika srpske vlade.&lt;ref&gt;Станислав Краков, Генерал Милан Недић, Књига прва: На оштрици ножа, Минхен, Штампарија Искра, 1963, стр. 280.&lt;/ref&gt;|[[Stanislav Krakov]] o legalizaciji Mihailovićevih četničkih odreda}}

{{izdvojeni citat|Ne sme se izgubiti iz vida da je dužnost svih Srba, a prvenstveno svih delova srpske državne sile — pa bili to četnici, dobrovoljci ili stražari — da svim silama rade na održavanju mira, obnovi i stvaranju bolje budućnosti Srbije, kao i to da je naš zajednički zadatak jedan te isti, tj. uništenje svih komunističkih bandi.&lt;ref&gt;[http://www.znaci.org/00001/154_4.pdf Milan Borković, Kontrarevolucija u Srbiji: Kvislinška uprava 1941-1944, Beograd, 1979.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220904190938/https://znaci.org/00001/154_4.pdf |date=2022-09-04 }}, str. I/296.&lt;/ref&gt;|Pukovnik [[Borivoje Jonić]] u naredbi pripadnicima SDS-a od 13. juna 1942.}}

{{izdvojeni citat|Mihailović je prve nedelje 1942. godine proveo u Crnoj Gori i Sandžaku, uspostavljajući neposrednu kontrolu nad lokalnom četničkom organizacijom i stvarajući jednu planinsku bazu, iz koje su ranije partizani bili prisiljeni da povuku svoje glavne snage severno, u istočnu Bosnu. Mihailovićeva organizacija u Srbiji postojala je kao pasivna teritorijalna tvorevina, uglavnom na hartiji, pod zaštitom Nedićeve političke i vojne strukture.&lt;ref name=&quot;Znaci.net&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.znaci.org/00001/5_3.htm |title=William Deakin - EMBATTLED MOUNTAIN (Bojovna planina) |publisher=Znaci.net |date= |accessdate=2014-03-16}}&lt;/ref&gt;|Sir [[William Deakin]], “The Embattled Mountain”}}

Prema navodima [[William Deakin|Williama Deakina]], Mihailović se početkom 1942. godine, gonjen od strane Nijemaca, sklonio u [[Sandžak]] (prije nego će preći u [[Crna Gora|Crnu Goru]] maja te godine), u zonu pod italijanskom okupacijom. Do početka 1942. godine &quot;ravnogorski pokret istopio se u redovima Nedićeve milicije i konačno se ponovo pojavio, umanjen, u Crnoj Gori.&quot;&lt;ref name=&quot;Deakin2&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.znaci.org/00001/5_3.htm |title=William Deakin, BOJOVNA PLANINA |publisher=Znaci.net |date= |accessdate=2014-03-16}}&lt;/ref&gt;

Mihailović se skrivao nekoliko mjeseci, ali je Nedićeva vlada do marta 1942. saznala gdje se nalazi, pa je s njemačkim znanjem i dopuštenjem došlo do sastanka između njega i [[Milan Aćimović|Milana Aćimovića]]. [[Paul Bader|General Bader]] je 26. marta obaviješten da je Mihailović obnovio ponudu srpskoj vladi »da joj se stavi na raspolaganje za borbu protiv komunista«. Budući da je general Mihailović sada bio ministar vojske, mornarice i vazduhoplovstva u [[Vlada Kraljevine Jugoslavije u egzilu|izbjegličkoj vladi]], njegova je nova ponuda imala sasvim drugi značaj, iako je u biti bila jednaka [[Sastanak u Divcima|onoj iz Divaca]] u novembru 1941. Bader je ipak odbio ponudu i naredio da se ta odluka saopći generalu Nediću, s napomenom da je Nedić slobodan to objaviti.&lt;ref&gt;NAW, mikrofilm br. T-501, rola 247, snimak 920; rola 257, snimak 1232.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Jozo Tomasevich 1945&quot;&gt;[https://znaci.org/00001/40_45.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje DVOJNA POLITIKA U SRBIJI]&lt;/ref&gt;

Za to vrijeme, brojni su se ravnogorski komandanti u Srbiji legalizovali kod kvislinške Nedićeve uprave:

* [[Predrag Raković]] (Ljubićki četnički odred)
* [[Vučko Ignjatović]] (Požeški četnički odred)
* [[Miloš Glišić]] (Požeški četnički odred)
* [[Manojlo Korać]] (Užičko-požeški četnički odred)
* [[Momčilo Matić]] (Drinski samostalni četnički odred)
* [[Božidar Ćosović-Javorski]] (Javorski samostalni četnički odred)
* [[Dušan Radović Kondor]] (Zlatiborski četnički odred)
* [[Nikola Mladenović]] (Crnogorski četnički odred)
* [[Radovan Stojanović]] (Takovski četnički odred) 
* [[Vojislav Pantelić]] (Jadarski/Podrinski četnički odred)
* [[Svetolik Protić]] (Grupa valjevskih četničkih odreda)
* [[Dragiša Ninković]] (Kačerski četnički odred)
* [[Radojko Jovandarić]] (Kotlenički četnički odred)
* [[Dobrisav Ordagić]] (Račanski četnički odred)
* [[Živojin Lazović|Živan Lazović]] (u [[beograd]]skom okrugu) 
* [[Borivoje Rajković]] (u [[Kosjerić]]u) 
* [[Miloje Mojsilović]] (Jelički četnički odred)
* [[Dušan Smiljanić]] (Gružanski četnički odred)
* [[Ljubomir Jovanović Patak]] (komandant Srpske državne straže u [[Zaječar]]u)
* [[Ljubomir Mihailović Long]] (zamjenik komandanta Srpske državne straže u [[Jagodina|Jagodini]])
* [[Nikola Kalabić]], i dr.&lt;ref name=&quot;Branko Petranović 1945&quot;&gt;[https://www.znaci.org/00001/92_4.pdf Branko Petranović, Srbija u Drugom svetskom ratu, 1939-1945, Beograd, 1992.], str. 271.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/155_3.pdf Milan Borković, Kontrarevolucija u Srbiji: Kvislinška uprava 1941-1944, I-II, Beograd, 1979.], str. I/270.&lt;/ref&gt;

Sekretar [[Dimitrije Ljotić|Dimitrija Ljotića]] [[Boško Kostić]] piše nakon rata o legalizaciji Mihailovićevih odreda sljedeće:
{{izdvojeni citat|Mnogi četnički odredi legalizovani su tada kao vladini. Tako, na primer, odred ppukovnika Manojla Koraća, majora Glišića, kapetana Vučka Ignjatovića. Drugi ravnogorski odred poručnika Predraga Rakovića u Čačku legalizuje komandant V dobrovoljačkog odreda Marisav Petrović. Rakovićev odred, koji je stacionirao u Čačku, dobija naziv „Samostalni četnički ljubićski odred Tanasko Rajić“. &lt;br /&gt; U to vreme djeneral Milan Nedić šalje za Ljig i Ravnu Goru: novac, spremu, municiju, obuću i hranu kako bi pomogao pukovnika Dražu Mihajlovića i njegove četnike.&lt;ref&gt;Boško N. Kostić, Za istoriju naših dana — Odlomci iz zapisa za vreme okupacije, Lil (Francuska), 1949, str. 67.&lt;/ref&gt;}}

Potpukovnik Manojlo Korać je bio komandant Mihailovićevog Zlatiborsko-užičkog odreda, a potom i Požeškog četničkog odreda. Požeški odred se legalizovao kod Vlade Milana Nedića novembra 1941. godine, dok je potpukovnik Korać u kvislinškom upravnom aparatu imenovan za načelnika okruga [[Užice|Užičkog]]. U rukopisu koji je 1945. sačinio o periodu okupacije, a koji je objavljen [[2015]]. pod naslovom “Između Draže i Nedića”, Korać se posebno osvrnuo na legalizaciju četnika Draže Mihailovića. O saradnji JVuO sa oružanim snagama Vlade narodnog spasa, potpukovnik Korać zapisuje lapidarnu napomenu: 
{{izdvojeni citat|Odredi đenerala Nedića su svugde i na svakom mestu pomagali ravnogorsku organizaciju.&lt;ref&gt;[https://www.pogledi.rs/pretplata-na-knjigu-potpukovnik-manojlo-korac-izmedju-draze-i%E2%80%88nedica.html Потпуковник Манојло Кораћ – Између Драже и Недића]&lt;/ref&gt;}}

[[Austrija|Austrijski]] istoričar [[Walter Manoschek]] u svojoj knjizi ''Serbien ist Judenfrei. Militärische Besatzungspolitik und Judenvernichtung in Serbien 1941/42'' (objavljenoj na [[Srpski jezik|srpskom jeziku]] [[2007]]. pod naslovom „Holokaust u Srbiji: Vojna okupaciona politika i uništavanje Jevreja 1941-1942“), poziva se na navode iz knjige „Bojovna planina“ F. W. Deakina, kao i na članak&lt;ref&gt;Josef Matl, Jugoslawien im zweiten Weltkrieg, Osteuropa Handbuch, Bd. 1, Jugoslawien, hg. v. Werner Markert, Köln—Graz 1954, s. 99—121.&lt;/ref&gt; kapetana ''[[Abwehr]]a'' [[Josef Matl|Josefa Matla]], potonjeg profesora [[Slavistika|slavistike]] na Univerzitetu u [[Graz]]u, te na sljedeći način ocjenjuje legalizaciju Mihailovićevih odreda krajem 1941. i njihovu saradnju sa kvislinškom Nedićevom vladom:
{{izdvojeni citat|Kao prvu meru Mihailović je odlučio da — sutradan nakon poraza partizana — legalizuje četničke odrede u sporazumu sa Nedićevom vladom i da se oružane Nedićeve formacije stave na raspolaganje radi ubacivanja u borbu protiv partizana. Od tada je četnike Nedićeva vlada i zvanično potpomagala novcem, hranom i odećom.&lt;ref name=&quot;Manošek&quot;&gt;[https://www.znaci.org/00001/178_6.pdf Valter Manošek: HOLOKAUST U SRBIJI, poglavlje OTPOR I KOLABORACIJA U SRBIJI 1941. GODINE], Službeni list SRJ/Draslar partner, Beograd, 2007, str. 152—153.&lt;/ref&gt;}}

Izvode iz Matlova članka, objavljenog 1954. godine u [[Savezna Republika Njemačka|SR Njemačkoj]], a koji referiraju na saradnju Draže Mihailovića sa Nedićem i Ljotićem, prenio je u svojoj knjizi “Armijski đeneral Milan Nedić — Njegova uloga i delovanje u poslednjem ratu“ (izdatoj [[1976]]. u emigraciji u [[Melbourne]]u), profesor [[Lazo Kostić]], koji je u početnoj fazi okupacije vršio funkciju komesara saobraćaja u [[Komesarskoj upravi]] [[Milan Aćimović|Milana Aćimovića]]:
{{izdvojeni citat|Još u toku 1941. godine, Nedić je pomagao novcem, hranom i odećom četnički pokret u Srbiji, i nacionalne odrede koje je major Dangić predvodio u Bosni. Godine 1942, Nedić i Ljotić predložili su Draži Mihailoviću dalju pomoć u robi, municiji i novcu. Kao protivuslugu tražili su da Mihailović privremeno ne obrazuje vladu, pošto već postojeća dupla vlada, nemačka vojna uprava i vlada Nedićeva, i tako teško opterećuju stanovništvo zemlje. Nedić i Ljotić su se izjasnili spremnim da u buduće rade zajednički sa Mihailovićem pri imenovanju komandanata oružanih jedinica, kao i pri postavljanju okružnih načelnika. Međutim, smatrali su da je bolje da Mihailović u celosti do daljega sprovede izvan Srbije istu zadaću, kao što je oni sprovode u Srbiji, naime: čišćenje oblasti od komunističkih partizana. U danom trenutku — Nedić i Ljotić su spremni da vladu i sve njihove oružane odrede predaju Draži Mihailoviću, odnosno onoj ličnosti koju bi [[Petar II Karađorđević|Kralj]] odredio...&lt;ref&gt;Проф. Лазо Костић, ''Армијски ђенерал Милан Недић. Његова улога и деловање у последњем рату'', Приватно издање, Мелбурн (Аустралија), 1976, стр. 54—55.&lt;/ref&gt;}}

Kapetan [[Duane Hudson|Bill Hudson]], šef [[Ujedinjeno Kraljevstvo|britanske]] misije pri štabu Draže Mihailovića, u jednom izvještaju rekapitulira događaje s kraja 1941. i s početka 1942. godine. Pominjući ishod [[Sastanak u Divcima|sastanka u Divcima]], on veli da „ipak nije postignut nikakav sporazum“. Hudson piše i o taktičkoj kolaboraciji s okupatorom pri slamanju [[Užička republika|Užičke republike]] koja je prethodila legalizaciji četnika:
{{izdvojeni citat|Proterivanje partizana iz Srbije u zimu 1941–1942. predstavljalo je privremeni uspeh za Mihailovića. On je uspeo da učestvuje u nemačkoj ofanzivi protiv njih, a da nije otvoreno prešao na osovinsku stranu, i tako je zasnovao politiku ‘paralelne akcije’ pre nego ‘kolaboracije’ sa snagama okupatora, što je bilo dalje sprovođeno od strane njegovih potčinjenih komandanata u njihovim lokalnim mestima. S druge strane, izgleda da su Nemci posmatrali stav Mihailovića sa priličnim nepoverenjem, i kao da nisu znali da li da postupaju sa njim kao sa neprijateljem ili kao sa prijateljem... Mada je Mihailović nesumnjivo pružio Nemcima pomoć ulogom koju je odigrao za vreme njihove ofanzive protiv partizana, njegov položaj u odnosu prema okupatorskim vlastima bio je još uvek sumnjiv i opasan. Zbog toga je većina njegovih [Mihailovićevih — prim.] pristalica smatrala za opreznije da pređu u službu Nedićevog kvislinškog režima, mada su oni tajno i dalje mogli da održavaju vezu s njim...&lt;ref&gt;Боривоје М. Карапанџић, Грађански рат у Србији 1941—1945. Друштво Хиландар, Ваљево, 2010, стр. 134—135.&lt;/ref&gt;}}

Iako je sa četničke strane general Nedić smatran za slugu okupatora (nazivali su ga i „beogradskim vezirom“), ipak su ga iskorišćavali za legalizaciju, dobijanje oružja i sakupljanje informacija. [[Zvonimir Vučković]], jedan od ravnogorskih komandanata koji nije bio legalizovan kod kvislinške vlade, piše u knjizi ratnih memoara da se, zahvaljujući legalizaciji, kontrola SDS našla u četničkim rukama.&lt;ref&gt;Zvonimir Vučković, Od otpora do građanskog rata, Beograd, 1990, str. 190.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Branko Petranović, ''Srbija u Drugom svetskom ratu 1939-1945'', Beograd, Vojnoizdavački i novinski centar, 1992, str. 390.&lt;/ref&gt;

Četnički odredi postali su integralni dio njemačke okupacione uprave. Nemački popis glavnih vladinih legalnih odreda od [[15. 5.|15. maja]] 1942, pod rednim brojevima 1 do 18 navodi [[Dimitrije Ljotić|Ljotićeve]] odrede, od 19 do 39 su Mihailovićevi, a od 40 do 100 [[Kosta Pećanac|Pećančevi]]. Mihailović je uspostavio veze sa Nedićevim komandantima [[Milan Kalabić|Milanom Kalabićem]], [[Radovan Stojanović|Radovanom Stojanovićem]] i drugima, radi borbe protiv partizana u Srbiji u toku zime 1941/42. i proleća 1942. godine.&lt;ref name=&quot;Presuda&quot;/&gt;

=== Dejstva legalizovanih odreda ===
[[Datoteka:Legalizovani četnici u Srbiji 1942.jpg|minijatura|Četnički odred Draže Mihailovića koji osigurava [[Logor Metino brdo|logor na Metinom brdu]].]]

Iako legalizovani kod [[Wehrmacht]]a i kvislinške vlade, ovi odredi su i dalje od Mihailovića primali naređenja, a od Nemaca oružje, hranu i odeću. Oni su, zajedno sa Nemcima, učestvovali u operacijama protiv preostalih partizanskih odreda u Srbiji, te hvatali i ubijali pripadnike [[Narodnooslobodilački pokret Jugoslavije|pokreta otpora]].&lt;ref name=&quot;Presuda&quot;/&gt; Uspostavljeni sistem dvostrukog opštenja omogućavao je, na jednoj strani, nemačku nominalnu komandu, a na drugoj povinovanje Mihailovićevim tajnim instrukcijama. Uključivanjem Mihailovićevih četnika u [[Srpska državna straža|SDS]], narasta i nemačko nepoverenje u pouzdanost jedinica koje su naoružavali.&lt;ref name=&quot;Branko Petranović 1945&quot;/&gt; Profesor [[Branko Petranović]] piše: &quot;Nedić je dobijao nove snage za borbu protiv pripadnika Narodnooslobodilačkog pokreta, a Mihailović je spasavao odrede od uništavanja u jeku zime, progona i nemačkih represalija. Udruženim snagama mogli su zavesti četničku strahovladu i iskorenjivanje zaostalih grupa partizana, pojedinaca i njihovih simpatizera i jataka.&quot;

Sinergija Mihailovićevih legalizovanih odredâ i Nedićevih oružanih formacija bila je veoma bitna za totalni slom [[Ustanak u Srbiji|ustanka]], doprinijevši radikalnom čišćenju teritorije okupirane Srbije od partizanskih snagâ. Ovo je moguće zaključiti i na osnovu navodâ iz pisma kapetana [[Rudolfa Perhineka]], delegata Vrhovne komande JVuO za [[Crna Gora|Crnu Goru]] i [[Sandžak]], koje je 8. decembra 1941. poslao komandantu Rasinsko-bistričkog bataljona kapetanu Milivoju Obradoviću:
{{izdvojeni citat|Situacija je u Srbiji ovakva: &lt;/br&gt; Cela Srbija, koja je bila od komunista mestimično posednuta očišćena je pomoću Nedićevaca i naših četnika Draže Mihailovića i svi komunisti razbijeni, razoružani i pohvatani. U svim varošima postavljena je vlast četnika Jugoslovenske vojske, to jest Dražinih četnika. Da bi se sprečilo dalje nasilje Turaka, Nedićevci (u njemačkim uniformama) ušli su u Novi Pazar, istakli srpske zastave, pustili iz zatvora pohapšene Srbe i izdali odmah naredbu da niko nesme opaliti pušku ni na koga, ni opljačkati, ni popaliti jer će od vlasti biti streljan na licu mesta. Kako izgleda, ovako će biti [i] sa Sjenicom, jer su Nedićevci usput od N. Pazara do Sjenice vrlo rado primili četnike.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Pismo delegata Draže Mihailovića od 8. decembra 1941. komandantu četničkog Rasinsko-bistričkog bataljona povodom poziva Draže Mihailovića da Pavle Đurišić dođe kod njega i o situaciji u Srbiji |url=http://znaci.org/00001/4_14_1_32.htm |access-date=2022-09-09 |archive-date=2022-08-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220823085930/https://znaci.org/00001/4_14_1_32.htm }}&lt;/ref&gt;|Pismo delegata [[Dragoljub Mihailović|Draže Mihailovića]] od 8. decembra 1941. komandantu četničkog Rasinsko-bistričkog bataljona povodom poziva Draže Mihailovića da [[Pavle Đurišić]] dođe kod njega i o situaciji u Srbiji}}

Tokom decembra 1941. i početkom 1942. zabilježeni su brojni primjeri zločina i represalija u zapadnoj Srbiji, naročito u čačanskom, požeškom i užičkom kraju koje su združeno sprovodili [[Legalizovani četnici|legalizovani Mihailovićevi četnici]], [[četnici Koste Pećanca]], [[Srpski dobrovoljački korpus|Srpska dobrovoljačka komanda]] (preimenovana krajem 1942. u Srpski dobrovoljački korpus - SDK) i kvislinška Srpska žandarmerija (od 3.  marta 1942. [[Srpska državna straža]]).
[[Datoteka:Srpski dobrovoljački korpus sa četnicima Draže Mihailovića.png|350px|mini|desno|Srpska dobrovoljačka komanda sa legalizovanim četnicima, decembar 1941. godine]]

Krajem 1941. i početkom 1942. su kulminirali [[Zločini četnika nad partizanima u Srbiji 1941.|četnički zločini nad partizanima]] i njihovim simpatizerima. Okružno načelstvo u Kragujevcu je 14. februara 1942. izvestilo da se u vladinim odredima nalazi &quot;poglavito ono ljudstvo koje je bilo ili naklonjeno pukovniku Mihailoviću, ili je aktivno učestvovalo u njegovim odredima.&quot; Dalje se ističe da Dražini ljudi imaju ličnu mržnju protiv partizana, budući da &quot;stupaju u borbu protiv komunista sa naročitom strašću&quot;.&lt;ref&gt;Kosta Nikolić, Istorija ravnogorskog pokreta (knjiga I), Beograd 1999., str. 213-214.&lt;/ref&gt;

U izvještaju generalu Nediću s kraja marta 1942, ministar unutrašnjih poslova [[Milan Aćimović]] piše da je među oficirima Srpske državne straže mnogo onih koji „ispoljavaju simpatije prema pokretu generala Mihailovića. I čak ne bi hteli prema njemu ili njegovim akcijama da preduzmu naređene mere...“&lt;ref&gt;Vojni arhiv, Nedićeva arhiva, 82–2–4.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Nebojša Stambolija, Srpska državna straža 1942-1944. Doktorska disertacija, Filozofski fakultet Univerziteta u Beogradu, 2020, str. 306—307.&lt;/ref&gt;

Potpukovnik [[Manojlo Korać]], s pozicije načelnika okruga Užičkog, izvještava 2. aprila 1942. godine ministra unutrašnjih poslova Milana Aćimovića o situaciji u okrugu, navodeći da ni tokom prethodnog mjeseca nije izostala „moja lična inicijativa u cilju preduzimanja energičnih mera na čišćenju terena od komunista i drugih elemenata opasnih po red i mir“:
{{izdvojeni citat|Po izvršenim prethodnim pripremama stavio sam u pokret radi zajedničke akcije i potpune saradnje užičko-zlatiborski četnički odred pod komandom Đoke Novakovića sa šest podoficira i pedeset četnika, jedno odelenje Srpske državne straže iz Užica pod komandom poručnika Sapundžića sa sto pet ljudi, od kojih dva oficira, četrdeset tri podoficira i pedeset devet redova — stražara, X. dobrovoljački odred sa jednim odelenjem iz Bajine Bašte pod komandom kapetana Zdravkovića i miliciju u snazi od sto petnaest ljudi pod komandom potporučnika Milašina Tijanića. Svi ovi odredi u borbama protiv komunista pokazali su hrabro držanje i potpuno zalaganje za izvršenje zadatka na uništenju komunističkih bandi, pa je tako u vremenu od 10 do 18 marta t.g., bez velikih gubitaka na našoj strani, polučen i potpuni uspeh.&lt;ref&gt;Зборник НОР-а, I/21, Документи квислиншких јединица и установа (1941-1944), Београд, 1965, стр. 244—245.&lt;/ref&gt;}}

Nakon formiranja Srpske državne straže, kvislinške jedinice su tokom februara 1942. reorganizovane i znatno ojačane, kako brojčano u ljudstvu, tako i u opremi. Prema nekim podacima, one su prvih mjeseci 1942. imale sljedeće brojno stanje: oko 8.000 pripadnika Srpske državne straže; oko 3.500 ljotićevaca, koji su bili uključeni u [[Srpski dobrovoljački korpus]]; oko 8.500 legalnih četnika, koji su bili pod Nedićevom komandom; sveukupno oko 20.000 vojnika i oko 1.000 oficira.&lt;ref&gt;AVII, NAV-N-T-501, S. 825 i 864, r. 247.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.znaci.org/00001/154_4.pdf Milan Borković, Kontrarevolucija u Srbiji: Kvislinška uprava 1941-1944, Beograd, 1979.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220904190938/https://znaci.org/00001/154_4.pdf |date=2022-09-04 }}, str. I/246.&lt;/ref&gt;

U ratnom dnevniku Vrhovne komande [[Wehrmacht]]a data je opšta ocjena borbene vrijednosti, brojčane snage, kao i ideološke profilacije kvislinške SDS:
{{izdvojeni citat|Srpska državna straža Milana Nedića nije bila dobro naoružana. Na osnovu ugovora sa Vermahtom, nije smela da pređe brojku od 12.000 ljudi. Taj broj, međutim, ova naoružana formacija nije nikada ni dosegla. Bila je veoma bliska duhu pokreta Draže Mihailovića, a njena borbena vrednost nije bila visoka. U odnosu na četnički pokret, Straža je bila beznačajna, a isto to vredi i kada se uporede sa komunistima. Ono što može da opravda Stražu jeste činjenica, da nikada i nisu bili ušli u akciju sa većim snagama.&lt;ref name=&quot;Živković&quot;/&gt;|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta}}

Kapetan [[Žarko Milurović]] u izvještaju poslatom 13. februara 1942. majoru [[Boško Todorović|Bošku Todoroviću]] (brat majora [[Žarko Todorović|Žarka Todorovića]]), komandantu operativnih jedinica istočne [[Bosna i Hercegovina|Bosne i Hercegovine]], piše da je, nakon povratka iz njemačkog zarobljeništva oktobra 1941. godine, radio na stvaranju Mihailovićeve organizacije u [[Slavonija|Slavoniji]] i [[Hrvatska|Hrvatskoj]], koja bi poslužila kao oslonac „akciji u Bosni, [[Kordun]]u, [[Lika|Lici]] i [[Srem]]u“:
{{izdvojeni citat|U tom cilju, uz pripomoć patriotskih elemenata iz tih krajeva u Beogradu (izbeglica), formirao sam »Slavonski četnički odred«, jačine oko 300 ljudi (izbeglica, koji su mučeni i čiji su roditelji poubijani), od prilike po 30 četnika iz Srezova: Osek, Našice, Slatina, Brod, Slav. Požega, Pakrac, N. Gradiška, Daruvar, Novska, Grubišno Polje—Garešnica... &lt;br /&gt; Pitanje opreme i naoružanja, rešeno je samo delomično. Naime gro odreda vrbovan je iz reda Nedićevih dobrovoljaca, žandarma, policajaca i četnika — rođeni u navedenim srezovima, a koji će u određeno vreme doći obučeni i naoružani.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_1_58.htm Izveštaj kapetana Žarka Milurovića od 13. februara 1942. majoru Bošku Todoroviću o pokušaju organizovanja četničkih jedinica u Slavoniji]&lt;/ref&gt;}}

[[Boško N. Kostić]], Ljotićev sekretar, u memoarskoj knjizi “Za istoriju naših dana” zapisuje da je februara 1942. otputovao za [[Istanbul]], gdje se susreo sa službenicima tamošnjeg veleposlanstva [[Kraljevina Jugoslavija|Kraljevine Jugoslavije]].&lt;ref&gt;Boško N. Kostić, Za istoriju naših dana – Odlomci iz zapisa za vreme okupacije, Lil (Francuska), 1949, str. 77–78.&lt;/ref&gt; Kostić navodi da je generalnom konzulu Ljubomiru Hadži-Đorđeviću prenio novosti iz okupirane Jugoslavije, te Nedićeve i Ljotićeve poruke: 
{{izdvojeni citat|Generalnom konzulu Hadži-Đorđeviću izneo sam akciju đenerala Draže Mihajlovića. Pričao sam mu kako sam trebao i lično da idem u štab Dražin, ali da do tog nije došlo usled njegovog sporazuma s partizanima-komunistima. Prikazao sam mu kako je zajedničkim nacionalnim snagama pošlo za rukom da unište Titovu „Užičku republiku“, kako je posle toga došlo do legalizacije nekih četničkih odreda i kako Nedić i Ljotić sve čine od samog početka da dođe do jedinstva u nacionalnom frontu prema komunistima. Nedić i Ljotić smatraju da đeneral Mihajlović treba i dalje da ostane ilegalan, a da pitanja od opšteg narodnog interesa zajednički rešavaju da bi se što više spaslo srpskih glava.}}

U proleće i leto 1942, kada su znatne nemačke snage bile angažovane u Bosni u borbama protiv NOVJ, brojno stanje legalizovanih četnika u Srbiji je kontinuirano raslo. [[30. 4.|30. aprila]] [[1942]]. četnički komandanti [[Neško Nedić]] i Vojislav Popović šalju izveštaj Draži Mihailoviću o uspešnoj legalizaciji i naoružavanju četničkih odreda:

{{izdvojeni citat|Posle legalizacije raspoređeni: kapetan Komarčević, poručnik Radosavljević i ja u Zaječar. Poručnik Obradović u Knjaževac. Poručnik Aleksić u Zlot. Kapetan Marić u Žagubicu. Čika Sveta još nije pušten. Rad u Valjevu poveren odboru na bazi lančanog sistema. Vojničku stranu obrađuju u Valjevu major Vojteh i kapetan Selimir Popović, u Lazarevcu kapetan Voja Marković, na Ubu poručnik Ilija Lukić, u Mionici poručnik Kolarić. O svemu vodimo računa i održavamo veze. Komandant okružne straže u Zaječaru major Ljuba Jovanović radi dobro. Planove o fortifikaciji državne straže u opšte poslaćemo uskoro. Za sad Nemci dodelili graničnoj straži ovog okruga 32 mitraljeza sa po 1000 metaka i osam stotina pušaka sa po 100 metaka — sve englesko oružje. Molimo instrukcije i imena naših ljudi na ovom terenu kao i centar najlakše i najbrže veze sa vama.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.znaci.org/00001/4_14_1_79.htm |title=Izvod iz knjige poslatih i primljenih telegrama Štaba Draže Mihailovića od 25. aprila do 3. maja 1942. godine |publisher=Znaci.net |date= |accessdate=2014-03-16}}&lt;/ref&gt;}}

Kapetan Rudolf Perhinek, delegat Vrhovne komande JVuO za [[Crna Gora|Crnu Goru]] i [[Sandžak]], javlja 21. aprila 1942. Draži Mihailoviću da se susrio sa Milanom Nedićem:
{{izdvojeni citat|Sticajem okolnosti morao sam kod Nedića. Koristimo i to za C. Goru u našem duhu. Moraćemo na put. Javite gde moramo doći radi referata i ostalog za C. Goru.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_1_81.htm Izvod iz knjige primljenih telegrama Štaba Draže Mihailovića od 20. aprila do 10. maja 1942. godine]&lt;/ref&gt;}}

Vrhovna komanda JVuO poslala je kapetana Perhineka u [[Beograd]] na pregovore sa Milanom Nedićem radi dobijanja pomoći u hrani, oružju i municiji tokom predstojeće [[Treća neprijateljska ofanziva|operacije protiv partizanskih snaga]]. U istom kontekstu je generalu Nediću apel uputio i kapetan [[Pavle Đurišić]], komandant [[Crna Gora|crnogorskih]] četnika. Đurišić je pripremio i delegaciju iz [[Vasojevići|Vasojevića]], koja je upućena za Beograd 18. maja 1942; Perhinek se pridružio ovoj delegaciji. Zadatak delegacije bio je da uvjeri Nedića u neophodnost akcije na lijevoj obali [[Lim (rijeka)|Lim]]a, kao i njemačke okupacione vlasti u „potpunu lojalnost“, kako im ne bi pravile probleme.&lt;ref&gt;Arhiv Srbije, fond Ž-30, Zbirka fotografija, kut. 206, sl. 158.&lt;/ref&gt; Tako je otpočela sveobuhvatna četnička akcija protiv [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] u srezovima [[Bijelo Polje]], [[Mileševa]] i [[Pljevlja]].&lt;ref&gt;{{harv|Живковић|2017|p=589—590}}&lt;/ref&gt;

U jednom sumarnom izvještaju za mjesec februar 1942. godine iz njemačke [[114. lovačka divizija (Nemačka)|114. divizije]] govori se o vezama generala Nedića sa majorom Dangićem, kao i o preovlađujućem uticaju Draže Mihailovića na legalizovane četničke odrede u Srbiji, formiranim nakon [[Gušenje ustanka u Srbiji|razbijanja ustaničkih snaga]]. Divizijski oficiri napominju da je neophodna „pojačana budnost i stalno osmatranje svih naoružanih srpskih jedinica“:
{{izdvojeni citat|Nakon što je glavnina partizanskih snaga uništena, novu opasnost predstavljale su do tada mirne Mihailovićeve pristalice, kao i četnička udruženja lojalna vladi, čija se pouzdanost vremenom sve više dovodila u pitanje. Tokom [[Gušenje ustanka u istočnoj Bosni|velike operacije]], koju je u januaru izvela [[342. pešadijska divizija (Nemačka)|342. pješadijska divizija]] u bosansko-srpskom pograničnom području, zaplijenjeni su dokumenti iz kojih proizilazi da postoje veze između majora Dangića i Nedićeve vlade. Takođe, moglo bi se pretpostaviti da su veze između Dangića i Mihailovića sigurne, pošto je Dangić pojačanja za borbu protiv Hrvata dobivao uglavnom iz četničkih jedinica koje je kontrolirao Mihailović.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=190&amp;rec=315&amp;roll=2258 NARA, T315, Roll 2258, frame no. 000347.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Wachsamkeit und ständige Beobachtung aller bewaffneten serbischen Verbände war jedoch in erhöhtem Masse erforderlich. Nachdem die Hauptkräfte der Partisanen zerschlagen waren, bildeten eine neue Gefahr die bisher rühig gebliebenen Mihajlovic–Anhänger, daneben aber auch die regierungstreuen Cetnik–Verbände, deren Zuverlässigkeit im Laufe der Zeit immer mehr angezweifelt werden musste. Bei einem in Januar durchgeführten Grossunternehmen der 342.I.D. in bosnisch–serbischen Grenzgebiet waren Papiere erbeutet werden, aus denen hervorging, dass Verbindungen zwischen Major Dangic und der Regierung Nedic bestanden. Gleichfalls konnten Beziehungen zwischen Dangic und Mihajlovic als sicher angenommen werden, da Dangic seine Verstärkungen zum Kampf gegen die Kroaten im wesentlichen aus den von Mihajlovic beherrschten Cetnik–Verbänden empfing.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

Kakvo je stanje vladalo u redovima nacionalističkih oružanih formacija u Srbiji i [[Istočna Bosna|istočnoj Bosni]] krajem 1941. i u prvoj polovini 1942. godine, doznaje se i iz izvještaja britanskog kapetana [[Duane Hudson|Bila Hadsona]], koji u knjizi „Bojovna planina“ prenosi Sir [[William Deakin]]:
{{izdvojeni citat|[[Kosta Pećanac]], šef “zvanične” predratne četničke organizacije, kompromitovao je “prave” četnike, koji su gledali u London kao u svoju zvezdu vodilju. Hiljade njegovih četnika pomagale su Nemce protiv partizana. Policijski oficir [[Jezdimir Dangić|Dangić]] komandovao je četničkim grupama u Bosni pod Mihailovićevim vođstvom. Bilo je nekoliko razbojničkih četničkih bandi bez nekog značaja. Draža Mihailović je rekao da je mnoge oficire prepustio Nediću, i četiri hiljade Nedićevih žandarma očekivalo je njegova naređenja.&lt;ref name=&quot;Znaci.net&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.znaci.org/00001/5_3.htm |title=William Deakin - EMBATTLED MOUNTAIN (Bojovna planina) |publisher=Znaci.net |date= |accessdate=2014-03-16}}&lt;/ref&gt;|Sir [[William Deakin]], “The Embattled Mountain”}}

Kapetan Duane Hudson je pisao u oštrom kritičkom tonu i o činjenici da je Draža Mihailović bio „nagrađen najjačom britanskom propagandom“ (u prvom redu preko [[BBC]]-a), i to u trenutku kada je komandant JVuO „u velikom stepenu igrao ulogu kvislinga“:
{{izdvojeni citat|Izuzev ono nešto organizovanja u Srbiji, on [Mihailović — nap.] je učinio malo šta drugo sem što je, na nastojanje BBC-a, postao šef Nedićeve i [[Ilija Trifunović-Birčanin|Trifunović]]eve organizacije... Mihailoviću bi trebalo konačno reći da Britanci pretpostavljaju komuniste kvislinzima. Mi moramo povući crtu preko podsticanja BBC-a na saradnju sa Osovinom. Diverzantska dejstva i pretnje Osovini ostaće na njihovom sadašnjem minimumu sve dok (četničke vođe u Crnoj Gori, Hercegovini i Dalmaciji) viču &quot;Viva il [[Benito Mussolini|Duce]]&quot; uz Mihailovićev blagoslov i dok se on zadovoljava time da nam govori kako mu je odano devet desetina Nedićevih i Pećančevih ljudi...&lt;ref name=&quot;Znaci.net&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.znaci.org/00001/5_3.htm |title=William Deakin - EMBATTLED MOUNTAIN (Bojovna planina) |publisher=Znaci.net |date= |accessdate=2014-03-16}}&lt;/ref&gt;}}

Profesor Deakin sumira sadržinu izvještaja britanskih oficirâ [[William Bailey|Bailey]]ja i Hudsona o aktivnosti generala Draže Mihailovića i njegove četničke organizacije u Srbiji:
{{izdvojeni citat|Bejlijevi i Hadsonovi izveštaji mogli bi se ukratko svesti na sledeće. Vojna struktura četničkog pokreta u zapadnoj, centralnoj i istočnoj Srbiji postojala je u tradicionalnom četničkom teritorijalnom obliku, sa uobičajenom vojnom komandom i nizom područnih komandi na kadrovskoj osnovi. Mihailovićev stav prema nekoj neposrednoj akciji, bilo u smislu sabotaže na komunikacijama i u rudarskim rejonima od bitnog značaja za nemački ratni napor ili napada na nemačke okupatorske snage, bio je ne samo pasivan već i neprijateljski. Mnogi od njegovih oficira bili su, po njegovim uputstvima, prikriveni kao članovi raznih poluvojničkih organizacija vlade generala Nedića u Beogradu, koju su kontrolisali Nemci.&lt;ref name=&quot;Znaci.net&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.znaci.org/00001/5_3.htm |title=William Deakin - EMBATTLED MOUNTAIN (Bojovna planina) |publisher=Znaci.net |date= |accessdate=2014-03-16}}&lt;/ref&gt;|Sir [[William Deakin]], “The Embattled Mountain”}}

F. W. Deakin piše i da je Mihailović bio nezadovoljan radom kapetana Hudsona, i nosio se mišlju da na njegovo mjesto dođe kapetan [[Kristi Lorens]] ({{jez-eng|Christie Lawrence}}). Kapetan Lawrence je bio zarobljen od Njemaca na [[Krit]]u, da bi nakon bjekstva iz voza kojim su se transportovali ratni zarobljenici za Njemačku, dospio u Srbiju. Neposredno nakon završetka rata, Lawrence je objavio knjigu pod naslovom ''Irregular Adventure'' (“Neregularna avantura”) u kojoj se prisjeća svojih susreta sa Mihailovićem.&lt;ref&gt;Lawrence, Christie (1946). ''Irregular Adventure''. London: Faber and Faber, pp. 228—233.&lt;/ref&gt; Prenoseći Mihailovićev iskaz, Lawrence navodi da se ovaj odlučio na saradnju sa Nedićevim odredima u trenutku kada su mu Britanci, Hudsonovom krivicom, uskratili pomoć u naoružanju:
{{izdvojeni citat|Kada mi je Hadson rekao da više ništa neće doći, shvatio sam da sam za taj trenutak gotov. Nisam više ništa mogao učiniti. Osetio sam da po svaku cenu moram sačuvati neke od svojih četa (odreda). Eto zašto sam ih poslao da služe Nediću. Ja to nisam želeo. Nedić je uvek bio moj neprijatelj, čak i kad je bio Ministar vojske a ja samo pukovnik u Generalštabu. Ja mrzim da držim ljude tamo, u žandarmeriji. Ali čak i sada ne mogu opstati bez njih. Oni me štite kako od Nemaca tako i od partizana. Nijedan njihov pokret ne može proći bez mojega znanja, a za to zahvalnost dugujem uglavnom mojim nedićevcima.&lt;ref&gt;Jovan Marjanović, Draža Mihailović između Britanaca i Nemaca, knjiga I, Britanski štićenik, Globus/Narodna knjiga/Prosveta, Zagreb—Beograd, 1979, str. 230.&lt;/ref&gt;}}

Početkom maja 1942. godine, general Dragoljub Mihailović šalje više telegrama [[Vlada Kraljevine Jugoslavije u egzilu|emigrantskoj vladi]] u [[London]]u, sastavljenih od nekoliko kraćih izvještaja o [[Kosta Pećanac|Kosti Pećancu]], Milanu Nediću, partizanima, kao i o [[Bošnjaci|Muslimanima]]. U dijelu o generalu Milanu Nediću, između ostalog, general Draža Mihailović navodi:
{{izdvojeni citat|Za London sledeće: poseban izveštaj za Nedića. On svoje vojske nema. Sve je tajno uz nas. Na žalost ima oficira koji mu služe kao i Nemcima. On unapređuje oficire i obasipa ih parama. Imam dosta svojih oficira ubačenih u njegove redove. Nedić verno služi Nemcima.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_1_83.htm Izvod iz knjige primljenih i poslatih telegrama Štaba Draže Mihailovića od 5. do 14. maja 1942. godine]&lt;/ref&gt;|General [[Dragoljub Mihailović]]}}

Major [[Dobrivoje Marinković]], komandant četničkog Gorskog štaba XII (zajedno sa načelnikom štaba kapetanom Blagojem Đurkovićem), izvještava 19. maja 1942. generala Dražu Mihailovića&lt;ref&gt;Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kutija 99, registarski broj 8/1 (S-V-16550/2).&lt;/ref&gt; da je u njihovoj zoni odgovornosti došlo do legalizacije čitavog niza ravnogorskih odreda. O jedinicama SDS sa ovog područja u izvještaju je navedeno: „Nedićevih odreda u ovoj okolini, nema, sem poljske Državne straže u [[Ribarska Banja|Ribarskoj Banji]] i [[Aleksinac|Aleksincu]], koja je pod komandom ovoga štaba.“ Četnicima je pošlo za rukom i da ljudstvo 12. [[Srpski dobrovoljački korpus|dobrovoljačkog]] odreda sa sjedištem u Aleksincu, pod komandom potpukovnika Nikole Vučkovića, inkorporiraju u svoju organizaciju. Major Marinković i kapetan Đurković pišu generalu Mihailoviću i da su se povezali sa velikim brojem četničkih vojvoda iz organizacije Koste Pećanca u srezovima aleksinačkom, [[Kruševac|kruševačkom]], [[Niš|niškom]], [[Ražanj|ražanjskom]], [[Sokobanja|sokobanjskom]] i drugim, nakon čega su se njihovi odredi ''de facto'' stavili pod komandu JVuO: 
{{izdvojeni citat|RAD NA PRIDOBIJANJU ORUŽANIH ODREDA.

1. — Od četničkih odreda pod komandom Koste Pećanca, stavili su se pod komandom ovoga štaba sledeći odredi:

a)  Rasinski četnički odred vojvode Drljevića u Kruševcu;

b)  Jasički četnički odred vojvode Petkovića, koji je sada i komandant sreza Rasinskog sa sedištem u Ribarskoj Banji na naše traženje, kako bi nam rad bio slobodniji, pošto odred Parnaveje nije registrovan.

v) Trnavski četnički odred vojvode Dimitrija Trnavskog sa sedištem u Žitkovcu, a sada privremeno u selu Azbresnici sreza Dobričkog pod čijom se zaštitom ovaj štab i kreće, kao njegovo odelenje.

g) Leskovački četnički odred vojvode Nikodija Leskovačkog, sa sedištem u Aleksincu.

d) Korvinski četnički odred poručnika Bogosava Stojanovića, sa sedištem u selu Belotincu a sada u Leskovcu.

đ) Bovanski četnički odred pod komandom vodnika Nikole Popovića, sa sedištem u selu Bovanu sreza Rasinskog.

2.— Veza je uhvaćena sa sledećim vojvodama, a pregovori za stavljanje pod našu komandu vodiće se ovih dana i to:

a)  Vojvodom Pukovačkim Dragutinom;

b)  Vojvodom Topličkim Vukojem Pećancem; rođak Koste Pećanca;

v) Vojvodom Istočkim;

g) Vojvodom Nikolom Koštrimovićem;&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_86.htm Izveštaj delegata Štaba Draže Mihailovića za istočni sektor od 19. maja 1942. Draži Mihailoviću o radu na organizaciji četničkih jedinica i saradnji sa jedinicama Koste Pećanca]&lt;/ref&gt;}}

Major [[Radoslav Đurić]] (pseudonim »Herman«) obavještava 23. maja 1942. Vrhovnu komandu i Dražu Mihailovića da se povezao sa vojvodom [[Jordanom Kimićem]], komandantom legalizovanog četničkog odreda Koste Pećanca u [[Južna Srbija|južnoj Srbiji]]. Đurić navodi da Kimić ima „odred od 3000 naoružanih ljudi spremljenih za prelaz kad bude vreme“, budući da „prilazi potpuno nama sa svim ljudstvom“. Za Kimića Đurić tvrdi da je „u ovim krajevima vrlo popularan i svi ljudi idu samo s njim“. Radoslav Đurić predlaže Mihailoviću: „Da se Kimiću da ovlašćenje za Južnu Srbiju [naziv za [[Makedonija|Makedoniju]] — prim.]; da ja sa štabom budem sa njim kao Vaš istaknuti štab za granične srezove u Srbiji i Južnu Srbiju i da sa njim radim na organizaciji. Ako smatrate pogodnije, onda ću biti kod Kimića načelnik štaba.“ O situaciji na teritoriji južnosrbijanskih srezovâ, major Đurić piše sljedeće:
{{izdvojeni citat|Na terenu opšte raspoloženje za nas. Svi odredi i žandarmerija pridobijeni i izbušeni a rad po uputu pet u toku u srezu [[Lebane]], [[Leskovac]], [[Vlasotince]], [[Surdulica]] i [[Vladičin Han]].&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_88.htm Izvod iz knjige primljenih telegrama Štaba Draže Mihailovića od 12. do 27. maja 1942. godine]&lt;/ref&gt;}}

Krajem maja 1942. Mihailović je obaviješten i o kooperaciji četnika Pavla Đurišića sa legalizovanim Sandžačkim četničkim odredom pod komandom [[Miloš Glišić|Miloša Glišića]] i [[Vučko Ignjatović|Vučka Ignjatovića]] tokom [[Operacija Trio|operacije Trio]]. Major [[Petar Baćović]] piše o ponudi koju su komandanti iz Srbije uputili kapetanu Đurišiću da se, poput njih dvojice, stavi pod Nedićevu komandu: 
{{izdvojeni citat|Smatram da bi trebalo, Gospodine Ministru, i radi njega i radi uređenja svih drugih pitanja na teritoriji Crne Gore i Sandžaka, da što pre uputite ovamo majora Ostojića da se ispita situacija i dođe u dodir s ljudima. Smatram za dužnost da napomenem, da je major Glišić i Ignjatović tražili od kapetana Đurišića da ovaj dadne pismenu izjavu o stavljanju svojih odreda pod komandu generala Nedića, a da je Đurišić odbio da to učini.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_93.htm Izveštaj majora Petra Baćovića s kraja maja 1942. Draži Mihailoviću o borbama četničkih, italijanskih i Nedićevih jedinica protiv partizanskih snaga u Crnoj Gori i Sandžaku maja 1942. godine]&lt;/ref&gt;}}

Major Glišić je već tokom aprila radio na povezivanju sa kapetanom Đurišićem i njegovim komandantima u Crnoj Gori. Za ovo je dobio ovlašćenja kako od Milana Nedića, tako i od Vrhovne komande JVuO. Prepreku su mu činile [[Italijani|italijanske]] vlasti koje nijesu dopuštale prelazak njegovog ljudstva na lijevu obalu Lima, ali i njemački okupator, budući da Sandžački četnički odred (i to po odluci generala [[Paul Bader|Paula Badera]]&lt;ref name=&quot;Jozo Tomasevich 1945&quot;/&gt;), poput ostalih legalizovanih odreda, od polovine aprila biva direktno potčinjen komandantima lokalnih sektora njemačke oružane sile.&lt;ref&gt;Vojni arhiv, Nedićeva arhiva, kutija 29, fascikla 2, dokument br. 22, str. 1.&lt;/ref&gt; O susretu sa Đurišićevim ljudima major Miloš Glišić je obavijestio pukovnika [[Miloša Masalovića]], šefa kabineta generala Milana Nedića, zaključivši da „veza sa [[Crnogorci]]ma postaje svakim danom sve bolja i čvršća“.&lt;ref&gt;ASŽ, fond Ž-30, Zbirka fotografija, kut. 206, sl. 37.&lt;/ref&gt; Vezu sa Đurišićem je preko Glišića održavao i major [[Zaharije Ostojić]], koji se nalazio u VK JVuO. Pored toga, major Glišić se usredsredio da popravi odnose sa Talijanima, te će u narednom periodu na tome raditi svakodnevno.&lt;ref&gt;{{harv|Живковић|2017|p=556}}&lt;/ref&gt;

U junu 1942. broj legalizovanih četnika u Srbiji iznosio je 11.300. Nemci su sa nepoverenjem posmatrali činjenicu da kvislinške formacije neprestano narastaju popunjavanjem iz četničkih redova. Nosili su se mišlju da znatno smanje brojno stanje legalizovanih četnika; međutim, Nemci nisu imali dovoljno sopstvenih snaga u Srbiji kojima bi zamenili četnike, koji su im činili značajnu uslugu u progonu pripadnika, grupa i odreda NOVJ u Srbiji.

Srpska državna straža je bila najbrojnija kvislinška oružana formacija tokom Drugog svjetskog rata u okupiranoj Srbiji. Međutim, Nijemci nijesu imali u nju povjerenja iz dva osnovna razloga: prvo, smatrali su da je riječ o neborbenoj formaciji; drugo, da većina njenih pripadnika inklinira četničkom pokretu Draže Mihailovića. U jednom izvještaju&lt;ref&gt;AVII, NAV, N-T-120, 200/153725—27.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/154_4.pdf Milan Borković, Kontrarevolucija u Srbiji: Kvislinška uprava 1941-1944, I-II, Beograd, 1979.], str. I/299-300.&lt;/ref&gt; iz 1942. godine upućenom [[Joachim von Ribbentrop|Joachimu von Ribbentropu]], ministru vanjskih poslova [[Treći Reich|Trećeg Reicha]], svoj stav o ovom problemu je definirao opunomoćenik njemačkog ministarstva u Beogradu [[Felix Benzler]]:
{{izdvojeni citat|Srpski izvršni organi su nemoćni pred ustaničkim pokretom. Srpska državna straža, koja preko svojih oficira snažno naginje Draži Mihailoviću, zatajuje naročito protiv njegovih pristalica.}}

Krajem maja 1942. godine, do njemačkog opunomoćenog generala i zapovjednika u Srbiji Paula Badera su stigle informacije o tome kako je general Mihailović razvio široku mrežu povjerenika „na srpskom prostoru nekadašnje okupirane jugoslovenske države“. Veza između Mihailovićevih odreda u Srbiji i SDS bila je do to mjere izražena da je general Bader predložio da svi legalni četnički odredi, kao i pojedini odredi SDS, budu razoružani.&lt;ref&gt;AVII, Nemačka arhiva (NMA), 27—1A—26, Izveštaj od 31. maja 1942.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Бојан Б. Димитријевић, Војска Недићеве Србије 1941-1945, Институт за савремену историју, Београд, 2011, стр. 152.&lt;/ref&gt;

Uz [[Manojla Koraća]], Mihailovićevog legalizovanog oficira i Nedićevog okružnog načelnika u Užicu, među najaktivnijim učesnicima progona partizana i njihovih simpatizera u užičkom kraju, posebno se isticao [[Folksdojčeri|folksdojčer]] i ljotićevac [[Miloš Vojinović]] (Henrih Lautner), komandant Desetog dobrovoljačkog odreda.&lt;ref&gt;Радивоје Папић, Ужичка република 1941. Водич кроз изложбу, Народни музеј Ужице, 2017, стр. 150.&lt;/ref&gt; Sjedište odreda je bilo u [[Bajina Bašta|Bajinoj Bašti]].

Tokom [[Borbe za Istočnu Bosnu 1942.|borbi za istočnu Bosnu]], major Radoslav Đurić (»Herman«) obavještava Vrhovnu komandu JVuO da je [[Jezdimir Dangić]] na sastanku sa potpukovnikom Manojlom Koraćem, te da će četnicima u pomoć pristići snage pod komandom potpukovnika [[Momčila Matića]] i Vojinovićev Deseti dobrovoljački odred:
{{izdvojeni citat|Iz Bosne 19-III: Situacija ozbiljna. Partizani drže [[Vlasenica|Vlasenicu]] i [[Milići|Miliće]] a opsaduju [[Rogatica|Rogaticu]] i [[Han Pijesak]]. [[Srebrenica]] i [[Drinjača]] u našim rukama. Prema [[Zvornik]]u samo naši odredi. Bosanci neće da se bore protiv partizana. Gde su partizani sa našim odredima, oficiri su morali napustiti odrede jer partizani ubijaju sve (odreda) oficire koje uhvate. Račićev odred hoće da se bori ali je slab brojno. Partizani jaki 2000 ljudi. Iz Užica krenuo Matić sa 1000 ljudi ka Rogatici. Po odobrenju Nedića, Dangić danas na sastanku sa Koraćem. Dakićev odred prišao partizanima. Dangić uopšte nema svojih snaga za borbu. Doći će i Ljotićevci iz Bajine Bašte u pojačanje.&lt;ref name=&quot;ReferenceD&quot;&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_69.htm Izvod iz knjige primljenih telegrama Štaba Draže Mihailovića od 19. marta do 18. aprila 1942. godine]&lt;/ref&gt;|Depeša majora [[Radoslav Đurić|Radoslava Đurića]] Vrhovnoj komandi JVuO od 19. marta 1942. godine}}

U svom izvještaju od 26. marta 1942. godine, major Đurić upoznaje generala Dražu Mihailovića sa pojedinostima saradnje dobrovoljačke komande iz Bajine Bašte sa štabom istočnobosanskih četnika:
{{izdvojeni citat|U vezi sa akcijom u Bosni postoje mnoge ambicije kako lične pojedinaca, tako i pojedinih političkih partija i to: zemljoradnika (kdant pozadine kod Dangića vojvoda Botić, vojvoda Risto Đukanović), JRZ i Ljotićevaca. Ljotićevci rade preko komandanta njihovog odreda u B. Bašti — Lautnera. On je uspeo da postane intiman prijatelj Dangića, vrlo često su zajedno, pa čak i neki Nikić inspektor Ljotićevih odreda dolazi često u Dangićev štab.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_65.htm Izveštaj majora Radoslava Đurića od 26. marta 1942. Draži Mihailoviću o vojno-političkoj situaciji u istočnoj Bosni i stanju četničkih jedinica]&lt;/ref&gt;}}

[[Lazar Trklja]], ispred Operativnog štaba bosanskih četničkih odreda (šifra »505«), piše 11. aprila 1942. u depeši VK JVuO o teškoj situaciji nakon [[Ustaše|ustaške]] ofanzive.&lt;ref&gt;Zbornik NOR-a, XIV/1, Beograd, 1981, str. 193.&lt;/ref&gt; Trklja navodi da se formacija SDK pod Vojinovićevom komandom na frontu pridružila četničkim snagama kapetana [[Dragoslav Račić|Dragoslava Račića]]:
{{izdvojeni citat|Ustaše zauzele Vlasenicu, Drinjaču i [[Bratunac]]. Partizani su se i sa ova dva sreza povukli. U ova dva sreza ima oko 2000 četnika. Iz Srbije nema nikog još sem Račićevih ljudi i X. dobr. odreda iz Bajine Bašte; oni su na [[Drina|Drini]]. Nalazim se sa Račićem. Sve će biti po traženju.}}

Vazduhoplovni kapetan I klase [[Manojlo Pejić]], pomoćnik načelnika štaba Komande Bosanskih četničkih odreda majora [[Slavoljub Vranješević|Slavoljuba Vranješevića]],&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_2_27.htm Izveštaj majora Slavoljuba Vranješevića od 3. februara 1943. majoru Zahariju Ostojiću o vojno-političkoj situaciji u četničkim odredima zapadne Bosne i saradnji sa nemačkim i ustaško-domobranskim jedinicama]&lt;/ref&gt; juna 1943. je sastavio izvještaj, u kojem se dotakao svih bitnijih događaja u razvoju četničke organizacije u istočnoj i [[Srednja Bosna (oblast)|srednjoj Bosni]] od septembra 1941. do juna 1943.&lt;ref&gt;Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 2, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, dok. 164, str. 779.&lt;/ref&gt; Kapetan Pejić obavještava svoje nadređene o formacijama srpske kvislinške vlade koje su sarađivale sa bosanskim četničkim odredima:
{{izdvojeni citat|— Grupa Ljotića, izražena preko komandanta odreda Lautnera, koji nas je pomagao i spasavao narod; &lt;br&gt; — Major — tada »potpukovnik« Matić, već od ranije reflektira na neku veću funkciju u Bosni, zbog čega ruši sve 
ostale, održava vezu sa kap. Dakićem i prikuplja oko sebe izbegle bosanske četnike. &lt;br&gt; — Major, tada »potpukovnik« Korać, nema više ambicije za Bosnu, jer je sada okružni načelnik u Užicu, sa velikom vlašću, ali i on nas sve mrzi.}}

O povezanosti Henriha Lautnera sa Dragoslavom Račićem, ali i s drugim četničkim komandantima, svjedoči u svojim ratnim memoarima i Ljotićev sekretar [[Boško Kostić]]. U maju 1943. Kostić se sastao sa Čedom Vujovićem, delegatom Draže Mihailovića iz [[Čačak|čačanskog]] kraja. Nakon što mu se Vujović žalio na obračune između četnika i dobrovoljaca, Kostić je o Vojinoviću–Lautneru iznio sljedeće zapažanje:
{{izdvojeni citat|Što se tiče Vojnovića–Lautnera, meni nisu detalji poznati, pa bih ga molio da mi to iznese konkretno, kako bih o tome referisao Nediću i Ljotiću. Napomenuo sam pri tom da baš sad idem iz Užica gde sam i čuo i video, da Vojnović saradjuje sa pojedinim četničkim komandantima kao, na primer, sa Ajdačićem, Katanićem, Markovićem a znam da je četničkom komandantu Račiću učinio velike usluge i dao dosta municije a jednom prilikom mu je spasao i život. S druge strane znam, da je Vojnović–Lautner sa svojim odredom najviše doprineo da se preko krvave Drine prebaci u Srbiju mnogo hiljada srpske dece i drugih Srba i Srpkinja što su bežali pred ustaškim zlikovcima.&lt;ref&gt;Boško N. Kostić, Za istoriju naših dana – Odlomci iz zapisa za vreme okupacije, Lil (Francuska), 1949, str. 108–109.&lt;/ref&gt;}}

Sekretar Kostić je zamolio Vujovića i da prenese Mihailoviću čvrsta uvjeravanja Nedića i Ljotića:
{{izdvojeni citat|Nedić i Ljotić spremni su da Dražu pomažu [sa] oružjem, municijom, novčano i u svakom drugom pogledu, sve što budu mogli. Oni mole đenerala Mihajlovića, da sa svoje strane u Srbiji ne uspostavlja za sada, svoju vlast, jer da je narodu teško već i ovo dvovlašće, Nemaca i Nedićeve vlade. Trovlašće bi bilo još daleko teže, jer bi ono izazvalo velike zabune, da ne kažemo anarhiju, pošto bi bile dve srpske vlasti i narod ne bi znao koga da sluša. Nedić i Ljotić dalje poručuju, da srpska vlada u Beogradu neće postavljati više komadante oružanih jedinica niti okružne i sreske načelnike, bez prethodne saglasnosti đenerala Mihajlovića. Oni smatraju, da bi đeneral Mihajlović trebao da ostane izvan teritorije okupirane Srbije i da tamo čisti teren od komunista, a oni će u Srbiji taj isti posao da rade. U danom momentu spremni su da vlast i sve svoje oružane odrede predaju Draži ili licu koje Kralj bude odredio.&lt;ref&gt;Boško N. Kostić, n. d., str. 110.&lt;/ref&gt;}}

Lazar Trklja, Mihailovićev politički izaslanik u [[Istočna Bosna|istočnoj Bosni i Hercegovini]], potvrdio je u i svom ratnom dnevniku da je Vojinović–Lautner bio naklonjen »bosanskoj stvari«, tj. tamošnjoj organizaciji četnikâ:
{{izdvojeni citat|U Bajinoj Bašti bio je Ljotićev dobrovoljački odred. Istina, on je prema bosanskoj stvari bio naklonjen, ali nepomirljivi neprijatelj svake akcije koja se vezivala za London i bila antinemačka.&lt;ref&gt;[https://www.vladimirdimitrijevic.com/sr-yu/tekstovi/459-na-golgotskom-putu-ratni-dnevnik-lazara-trklje-1941-1944-otkopana-istina-sluzbeni-glasnik-beograd-2020-priredio-nikola-trklja-2.html Vladimir Dimitrijević: NA GOLGOTSKOM PUTU - RATNI DNEVNIK LAZARA TRKLjE 1941-1944 OTKOPANA ISTINA, SLUŽBENI GLASNIK, BEOGRAD 2020, PRIREDIO NIKOLA TRKLjA]&lt;/ref&gt;}}

Predratni [[Valjevo|valjevski]] [[ZBOR|zboraš]] [[Borivoje Karapandžić]], prosvetar u jedinicama SDK tokom okupacije, piše o saradnji dobrovoljačkih jedinica iz zapadne Srbije sa Mihailovićevim četnicima u istočnoj Bosni. Opisujući Vojinovićevu ključnu ulogu u spašavanju srpskih izbjeglica, u knjizi ''Građanski rat u Srbiji 1941—1945'' Karapandžić navodi, između ostalog, sljedeće:
{{izdvojeni citat|Prelazeći preko Drine, dobrovoljci su dolazili u dodir i s pojedinim četničkim odredima iz Istočnog dela Bosne. Pri tim dodirima, a i docnije, dobrovoljci su davali bosanskim četnicima i oružje i municiju, kao i druge potrebe. Sve što je moglo koristiti srpskoj braći u Bosni, dobrovoljci su im, takoreći otkidajući od sebe, s ljubavlju davali, izražavajući tom prilikom divljenje prema njihovoj četničkoj borbi. Razume se, ovu pomoć dobrovoljci su davali onim četničkim komandantima i njihovim odredima, koji su se beskompromisno borili protivu svih srpskih dušmana, a naročito protivu ustaša i komunista. Takvi komandanti su bili: major [[Jezdimir Dangić]], kapetan [[Stevan Damjanović|Stevan Damjanović – Leka]] i Đura Bižić, koji su i svoje živote položili na oltar Otadžbine, boreći se protivu srpskih din dušmana.&lt;ref&gt;Боривоје М. Карапанџић, Грађански рат у Србији 1941—1945. Друштво Хиландар, Ваљево, 2010, стр. 201—202.&lt;/ref&gt;}}

U cilju zaustavljanja ustaškog nadiranja ka Drini, četničkom su vođstvu u istočnoj Bosni iz Vrhovne komande JVuO tada stizale naredbe i da svoje pokrete koordiniraju, između ostalih, zajedno sa potpukovnikom [[Radojkom Jovandarićem]], komandantom legalizovanog Kotleničkog četničkog odreda. Potpukovnik Jovandarić se na službi pri kvislinškoj upravi takođe nalazio u Bajinoj Bašti:
{{izdvojeni citat|21-III. — Neka Dangić stupi u vezu sa p.puk. Jovandarićem u Bajinoj Bašti da mu da prvu pomoć. Pripremamo slanje pomoći radi podizanja morala. Neka Račić prikupi sa svog najboljeg terena u Srbiji ljudstvo i privuče sebi za rad u Bosni. Pošaljite ljude Panteliću u Krupanj za pojačanje. Stupiti u vezu sa p. puk. Jovandar. u B. Bašti. Naredite svima u ime moje.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_1_72.htm Izvod iz knjige poslatih telegrama Štaba Draže Mihailovića od 21. marta do 26. aprila 1942. godine]&lt;/ref&gt;}}

Narednog mjeseca, major [[Zaharije Ostojić]] (šifra »222«) šalje depešu u kojoj zahtijeva sljedeće:
{{izdvojeni citat|
''Br. 15 za 505, key 3, 15-IV-942 god.''

Javite da li je Dangić odveden. Potrebne snage uzeti od Račića, Mitića, Jovandarića i Matića. Svi su vam bliži i stupite sa njima u vezu. Čim nađete siguran teren, po datim uputstvima Laze [Trklje — prim.] baciće Vam se iz vazduha oružje, municija i ostalo. Učinite sve da se narod sačuva. Pošaljite detaljnije izveštaje o Hercegovini i odgovorite na ranije postavljena pitanja. — 222.&lt;ref&gt;Zbornik NOR-a, XIV/1, Beograd, 1981, str. 206—207.&lt;/ref&gt;}}

O pomoći koju su srbijanski četnički odredi pružili četnicima u istočnoj Bosni, sadejstvujući s njima u borbi protiv ustaša na Drini u proljeće 1942. godine, Dražu Mihailovića je 4. maja 1942. obavijestio&lt;ref&gt;''Документи о издајству Драже Михаиловића — књига 1'', Државна комисија за утврђивање злочина окупатора и његових помагача, Београд, 1945, документ бр. 664, стр. 566—568.&lt;/ref&gt; i kapetan [[Dušan Radović Kondor]], komandant legalizovanog Zlatiborskog četničkog odreda:
{{izdvojeni citat|U toku prošlog meseca sa svojim odredom prebacio sam se preko Drine kod Starog broda, pa sam na položajima oko Perušića vodio borbu sa ustašama. Dana 2. maja t. g. povukao sam se na desnu obalu Drine, pod pritiskom neprijatelja. Dana 3. maja t. g. oko 9 časova na položajima oko Vežanje na Tari planini presreli su me Nemci i razoružali mojih 69 ljudi, iako sam imao odgovarajuće dokumente o legalnom postojanju odreda na teritoriji Srbije. Otpor nisam dao, jer nisam imao instrukcija. Svoje ljude, koji su mahom Bosanci prekaljeni kroz borbe i gerilske poduhvate, sačuvao sam i držim ih na okupu na pogodnom mestu. Oružje ću dobiti. Molim za hitno naređenje kuda da krenem i kom odredu da se priključim. Nalazim se u okolini Užica. S verom u Boga za Kralja i Otadžbinu.}}

Pripadnici četničke organizacije iz istočne Bosne su nastavili održavati kontakte sa kvislinškom upravom Milana Nedića i nakon hapšenja majora Jezdimira Dangića od strane njemačkih okupacionih vlasti. 20. maja 1942. prispio je u Beograd memorandum iz štaba istočnobosanskih četnika (upućen „gospodinu Milanu Nediću, predsedniku srpske vlade“), u kome se pružaju podaci o istorijatu četničkog pokreta i traži pomoć u novcu, ishrani i naoružanju. Četničke vođe obavještavaju generala Nedića da je vojvoda [[Stevan Botić]], nakon Dangićeva hapšenja, preuzeo dužnost komandanta. U memorandumu, četnici iz istočne Bosne mole Nedića da njihovu akciju pomaže što više može, tako što će za sreske načelnike i komandante oružanih odreda u brojnim mjestima [[Zapadna Srbija|zapadne Srbije]] postaviti ljude koji bi na četničku akciju u istočnoj Bosni gledali „pravilno, srpski i patriotski“.&lt;ref&gt;AVII, br. 9/2-1, k. 1a.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/154_4.pdf Milan Borković, n.d.], str. I/285.&lt;/ref&gt;

U depeši poslatoj 27. maja 1942. članu četničkog [[Centralnog nacionalnog komiteta]] (CNK) Lazaru Trklji, general Mihailović piše: „Ceo dosadašnji rad u Bosni poznat mi je kao i težnja vlade spasa... Naši ljudi moraju prekinuti svaku vezu sa Beogradom. Ako Beograd želi da pomaže ta pomoć neka se ukaže stanovništvu preko posrednika koji treba da budu pošteni bez političkih tendencija.“&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_112.htm Izvod iz knjige poslatih telegrama Štaba Draže Mihailovića od 10. maja do 27. juna 1942. godine]&lt;/ref&gt; 30. juna 1942. Trklja odgovara Draži Mihailoviću: „Veza sa zvaničnim Beogradom sve je manja a i on nas se odriče.“&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_1_123.htm Izvod iz knjige primljenih telegrama Štaba Draže Mihailovića od 29. juna do 18. jula 1942. godine]&lt;/ref&gt;

Vojvoda Stevan Botić, komandant Bosanskih četničkih odreda i njegov načelnik štaba kapetan [[Borivoje Mitranović]], u pismu poslatom 17. jula 1942. godine, obavještavaju jednog četničkog oficira zašto ipak ne žele prekinuti veze sa »zvaničnom Srbijom«:
{{izdvojeni citat|Došle su vesti od Čiče koje nismo mogli do kraja proveriti dali su od njega da se od njegove strane više ne računa sa celinom bosanske akcije i da se sve veze sa zvaničnom Srbijom prekinu... &lt;br /&gt; Mi smo se odovuda usprotivili prvo da mi ne možemo javno da prekinemo veze sa Srbijom time što bi se javno deklarisali za tu akciju gde smo svi zato što bi nam bio onemogućen svaki azil u Srbiju i kupovina municije i oružja, a da ne govorimo o nejači koja svakim danom otuda beži.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_1_122.htm Obaveštenje Gorskog štaba bosanskih četničkih odreda od 17. jula 1942. kapetanu Milivoju Kovačeviću o razlozima neslaganja sa politikom Draže Mihailovića prema četnicima u istočnoj Bosni]&lt;/ref&gt;}}

Četnički kapetan [[Pavle Grubač]] izvještava majora Petra Baćovića 23. jula 1942. o situaciji u istočnoj Bosni, navodeći da sarađuje sa potpukovnikom Momčilom Matićem, legalizovanim ravnogorskim oficirom i komandantom Nedićeve »Drinske grupe srpskih oružanih snaga«. Kapetan Grubač piše da se s potpukovnikom Matićem povezao i vojvoda Stevan Botić, koji je tih dana prešao preko [[Drina|Drine]] u Srbiju:
{{izdvojeni citat|Botić je preko svojih ljudi uspeo da je iz odreda potpukovnika Matića otišlo 36 ljudi sa oružjem i sada neznam da Matić neće imati neugodnosti kod Nemaca pošto su puške registrovane. Botić je sa time prekinuo svaku vezu sa Matićem koji mu je dao 11 sanduka municije i hrane, pre odlaska. [...] &lt;br /&gt; Sa Drinskom grupom stojim odlično. Oni mi izlaze u susret u svemu jer inače bez srestava nebih mogao izlaziti na kraj niti raditi.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_1_127.htm Izveštaj kapetana Pavla Grubača od 23. jula 1942. majoru Petru Baćoviću o radu Gorskog štaba bosanskih četničkih odreda i situaciji u istočnoj Bosni]&lt;/ref&gt;}}

Kapetan [[Siniša Ocokoljić|Siniša Ocokoljić Pazarac]], tada u svojstvu legalizovanog oficira na službi u [[Zaječar]]u, poslao je 22. juna te godine Vrhovnoj komandi JVuO depešu&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_1_111.htm Izvod iz knjige primljenih telegrama štaba Draže Mihailovića od 31. maja do 26. juna 1942. godine]&lt;/ref&gt; kojom obavještava da je uspostavio veze sa [[Sokolski pokret|sokolskom organizacijom]], kao i sa ljudstvom kvislinške SDS u glavnom gradu okupirane Srbije:
{{izdvojeni citat|Naredite da štab br. 2 preduzme hitno čišćenje izdajica u Beogradu. Ja ću gledati da angažujem pojedine sokolske trojke i žandarme koji su sigurni za taj cilj. Javite da li imate neko naređenje za rad Sokola u Beogradu. Kod mene je načelnik Sokola sa Čukarice. Oni su dobro organizovani. 700 žandarma iz Beograda traže instrukcije od mene.}}

Ubrzo je general Mihailović uvažio prijedloge kapetana Ocokoljića (pseudonim »Iliev«):
{{izdvojeni citat|Preduzmite sve Vi i [kapetan Miodrag] Stojanović da preobraćate tajno u naše redove sve pripadnike policijske straže i druge Nedićevce. Oficire pozvati da se izjasne. Neposlušne predložiti za lišenje čina sa obrazloženjem. Pozdravite sokole, neka se što bolje organizuju. Trojke neka postoje i nek malo sačekaju, još ne mogu u Beograd[u] da stupe. Žandarmima iz Beograda daj da se što bolje organizuju za opštu stvar.&lt;ref&gt;Раде Ристановић, Милутин Живковић, Милош Чорбић, Радио депеше Југословенске војске у отаџбини 1941‒1942, Институт за савремену историју, Београд, 2021, стр. 345.&lt;/ref&gt;}}

Nakon što je [[Milan Aćimović]], ministar unutrašnjih poslova u Vladi narodnog spasa, načelnicima okrugâ u Srbiji navodno izdao naređenje da održavaju dobre odnose sa četnicima, u depeši od 30. juna 1942.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_1_134.htm Izvod iz knjige poslatih telegrama štaba Draže Mihailovića od 29. juna do 5. avgusta 1942. godine]&lt;/ref&gt; general Mihailović upućuje svoje komandante na saradnju sa policijskim aparatom kvislinške uprave: 
{{izdvojeni citat|Aćimović naredio izvesnom broju okruž. i sres. načelnika da budu blagonaklonjeni prema nama kako bi po padu Nemačke preko njih imao sve konce vlasti u svojim rukama.

Imati na umu ovo, koristiti policiske njuške a ništa ne otkrivati niti im verovati. Obavestite sve susedne komandante.|[[Dragoljub Mihailović]]}}

U vrijeme dok je obavljao funkciju ministra unutrašnjih poslova u Vladi nacionalnog spasa, Milan Aćimović je predstavljao drugu ličnost po uticaju u kvislinškim strukturama, odmah iza generala Milana Nedića. U tom pogledu, karakteristično je kritički intonirano pismo s kraja ljeta 1942. godine, čiji je autor general [[Harald Turner]], načelnik Upravnog štaba njemačkog vojnog zapovjednika u Srbiji. Naime, nakon što je centrala [[Abwehr]]a u Beogradu poslala izvještaj u kom se Aćimović pokušava diskreditovati, i to na osnovu dostavâ poteklih iz krugova bliskih Dimitriju Ljotiću, dr Turner je ustao u njegovu odbranu, uputivši oštre prijekore centrali Abwehra zbog neosnovanih kleveta na Aćimovićev račun. Turner za Aćimovića tvrdi da od početka „stoji na odlučujućem mestu u javnom životu Srbije“, kao i da je u vrijeme [[Gušenje ustanka u Srbiji|gušenja ustanka u Srbiji]], upravo Aćimović predložio Nedića za predsjednika srpske vlade, čime su otklonjene prepreke za provedbu ove njemačke zamisli u djelo. Iz Turnerova odgovora postaje jasno da Aćimović ni svoje kontakte s generalom Dražom Mihailovićem nije mogao uspostaviti samostalno ili bez dozvole njemačkih obavještajnih strukturâ:
{{izdvojeni citat|Ovome [Nediću] je on [Aćimović] do današnjeg dana lojalno služio, isto tako kao što je lojalno sledio naređenjima nemačke vojne uprave... Nakon što su se smirile prilike u Srbiji, Aćimović je, kao ministar unutrašnjih poslova, a time i kao vrhovni šef državne sigurnosti, posle ministra predsednika imao izvršnu vlast u svojim rukama. Sa svoje strane je vođa pokreta Zbor, [[Dimitrije Ljotić|Ljotić]], gledao da ostvari svoje političke namere i da u pogodnom trenutku on dođe na vlast. Već skoro tri četvrtine godine on se trudi da ugrozi, preko svojih poverljivih ljudi, poverenje prema Aćimoviću, i to metodom svojstvenom samo [[Balkan]]u, neistinitim klevetanjem... Tvrđenje da je jedan poverljiv čovek ministra Aćimovića pre izvesnog vremena razgovarao u [[Ljig]]u sa Dražom Mihailovićem, netačno je. Način na koji Aćimović, kao ministar unutrašnjih poslova, ima da saobraća sa Dražom Mihailovićem, ugovoren je između zapovednika Sigurnosne policije i [[Sicherheitsdienst|SD]]-a i pod kontrolom je istoga.&lt;ref&gt;Istorijski arhiv grada Beograda, sudski predmet Dragog Jovanovića, optužni materijal.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Branislav Božović – Mladen Stefanović: MILAN AĆIMOVIĆ – DRAGI JOVANOVIĆ – DIMITRIJE LJOTIĆ, Centar za informacije i publicitet, Zagreb, 1985, str. 84.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Бранислав Божовић, Специјална полиција у Београду 1941-1944, Завод за уџбенике, Београд, 2014, стр. 186—187.&lt;/ref&gt;}}

U avgustu 1942, centrala Abwehra u Beogradu je obavijestila nadređene da postoje izvještaji o tajnoj korespondenciji između Nedića i Aćimovića s jedne i Draže Mihailovića s druge strane. Desetog oktobra je [[Gestapo]] primio izvještaj četnika Nemanje Pavlovića, inače kurira obaveštajne službe Draže Mihailovića, u kojem je Milan Aćimović optužen za održavanje stalne veze sa pokretom DM. Pavlović konkretno navodi: Aćimović se u [[Svrljig|svrljiškom]] srezu sastao sa četničkim oficirima majorom Đurićem i majorom [[Velimir Piletić|Piletićem]] i predao im šifrovani izvještaj; Aćimović je izdao povjerljivo naređenje sreskim načelnicima da pomažu ravnogorce; po svoj prilici Aćimović šalje poštu za Mihailovića preko majora Jove Petrovića iz [[Subjel]]a kod [[Kosjerić]]a; Aćimović je naredio okružnom načelniku Popoviću da čuva Mihailovića i da za njim oprezno šalje potjere s tim da ga uvijek o tome unaprijed informiše. U zaključku izvještaja se navodi: »Aćimović radi punom parom za Dražu.«&lt;ref&gt;Branislav Božović – Mladen Stefanović: MILAN AĆIMOVIĆ – DRAGI JOVANOVIĆ – DIMITRIJE LJOTIĆ, Centar za informacije i publicitet, Zagreb, 1985, str. 91.&lt;/ref&gt;

Draža Mihailović je [[18. 8.|18. avgusta]] 1942. naredio pukovniku [[Dragoslav Pavlović|Dragoslavu Pavloviću]], delegatu Vrhovne komande JVuO na terenu Zlatiborskog korpusa, da uništava &quot;komuniste&quot; pomoću legalizovanih odreda:

{{izdvojeni citat|Ne dozvoliti da se komunisti ustale ma u kom srezu. Prenesite naređenje da se sa komunistima raščisti u Rasinskom i Kruševačkom srezu. Pomoću legalizovanih odreda a koji su naši.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.znaci.org/00001/4_14_1_149.htm |title=ZBORNIK DOKUMENATA VOJNOISTORIJSKOG INSTITUTA: TOM XIV, KNJIGA 1 |publisher=Znaci.net |date= |accessdate=2014-03-16}}&lt;/ref&gt;}}

Već 21. avgusta 1942, general Mihailović naređuje da svi legalizovani odredi &quot;najenergičnije unište komuniste na svojim prostorijama&quot;:
{{izdvojeni citat|Raspis svima: Saopštite svima legalizovanim odredima sledeće: Mnogi legalizovani odredi zaboravili su da je sada rat i da je njihova legalizacija samo maska za podzemni rad. Novac i ugodan život raznežio je mnoge koji misle da tako sačekaju kraj rata pa da posle samo izvlače koristi. Neka se zna da se o svakom vodi računa. Naređujem da svi legalizovani odredi najenergičnije unište komuniste na svojim prostorijama. Dalje da naše šumske odrede pomažu na svakom koraku novcem, hranom, municijom, oružjem kao i u izvođenju organizacije i propagande.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_1_149.htm Izvod iz knjige poslatih telegrama Štaba Draže Mihailovica od 5. do 21. avgusta 1942. godine]&lt;/ref&gt;|Raspis Draže Mihailovića od 21. avgusta 1942.}}

Nakon dva dana, Draža Mihailović preko »Feliksa« (tj. [[Zvonimir Vučković|Zvonimira Vučkovića]]) upozorava potpukovnika [[Dragoslav Pavlović|Dragoslava Pavlovića]] (pseudonim »Rodrigo«):
{{izdvojeni citat|Legalizovanim saopštiti da budu na oprezi jer će Nemci hapsiti sve. Neka zapaze trenutak i na vreme se bace u šumu. Neprijatelj treba da bude prevaren a ne oni.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_1_155.htm Izvod iz knjige poslatih telegrama Štaba Draže Mihailovica od 22. do 28. avgusta 1942. godine]&lt;/ref&gt;}}

U raspisu od 8. septembra 1942. upućenom svojim komandantima u [[Okupacija Jugoslavije u Drugom svetskom ratu|okupiranoj Jugoslaviji]] (između ostalih: [[Petar Baćović|Baćoviću]], Vučkoviću, [[Radoslav Đurić|Đuriću]], [[Miodrag Palošević|Paloševiću]], [[Dragutin Keserović|Keseroviću]], [[Siniša Ocokoljić|Ocokoljiću]], Rakoviću, Smiljaniću i dr.), Mihailović iznova kritikuje pasivnost legalizovanih odreda i naređuje stvaranje &quot;letećih jedinica&quot; koje ne bi bile legalne, ali bi se oslanjale na legalizovane odrede i služile bi za &quot;uništavanje neprijatelja&quot;:
{{izdvojeni citat|U mnogim našim krajevima oseća se zastoj u aktivnom radu. Mnogi legalizovani delovi prešli u mirnodopski život. Mnogi zaboravili da je rat, i da neprijatelja ima mnogo i svuda. Naređujem da svi kom-danti brigada organizuju leteće jedinice iako će to biti za svakog naređeno. Ove jedinice ne mogu biti legalne. Njihovo je mesto šuma i planina. Njihova akcija brza i odlučna, protiv svih i svakoga. Legalni delovi da im posluže kao baza za snabdevanje i prikrivanje, kao grom ove jedinice ima da uništavaju narodne izdajnike i sve unutrašnje neprijatelje, Ljotićevce, komuniste, Pećančeve. O formiranju ovih jedinica kao i o njihovom radu izveštavati. Pred događajima koji nastupaju, ovi leteći delovi poslužiće kao jezgro za mobilizaciju svih snaga brigada. Prednje saopštite svima susedima.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_1_166.htm Izvod iz knjige poslatih telegrama štaba Draže Mihailovića od 3. do 9. septembra 1942. godine]&lt;/ref&gt;|[[Dragoljub Mihailović]]}}

General [[Asen Nikolov]], komandant bugarskog okupacionog korpusa, izvještava septembra 1942. njemačkog komandujućeg generala u Srbiji Paula Badera o velikom uplivu pripadnika JVuO u ljudstvu SDS, i navodi da su na jugu Srbije postojale „dobro zakamuflirane organizacije (štabovi) nacionalnog pokreta Draže Mihailovića... Članovi tog pokreta skrivaju se iza službenih položaja i ovlasti. Nalaze se među rukovodstvom vladinih četnika, među oficirima Srpske državne straže, među sveštenicima, učiteljima, državnim službenicima“.&lt;ref name=&quot;Jozo Tomasevich 1945&quot;/&gt;&lt;ref&gt;Nebojša Stambolija, n. d., str. 307.&lt;/ref&gt;

Komandant italijanske 2. armije general [[Mario Roatta]] izvijestio je 23. septembra 1942. Vrhovnu komandu u [[Rim]]u o razgovoru vođenom sa [[Ilija Trifunović-Birčanin|Ilijom Trifunović]]em i [[Dobroslav Jevđević|Dobroslavom Jevđević]]em o nastavku [[Kolaboracija četnika s fašističkom Italijom|saradnje Italijana i četničkih odreda]] na teritoriji [[NDH]]. U izvještaju se navodi da dvojica vojvodâ prećutno priznaju postojanje sporazuma između Mihailovića i Nedića, tj. svojevrsne zajedničke strategije prema okupatorima u svrhu »spasavanja srpskog naroda«:
{{izdvojeni citat|Izveštavam da u novom razgovoru koji sam imao sa Trifunovićem, a kojemu je prisustvovao i Jevđević, i jedan i drugi su ponovo dozvolili mogućnost da Nedić i Draža Mihailović deluju sporazumno i da održavaju kontakte.

Mada pomenuti sagovornici nisu rekli, ipak treba smatrati da se osnov za sporazum sastoji u sledećem:

1) »spasavanje srpskog naroda« (koji je, navodno, već imao jedan milion žrtava) i očuvanje od daljih masovnih gubitaka;

2) formiranje, održavanje i ojačavanje oružanih formacija (četničkih) određenih da, u momentu kada bude mogućno i celishodno, stupe u akciju sjedinjeni pod komandom Mihailovića;

3) u vezi sa ciljem iznetim u tač. 1), i da bi se omogućilo izneto u 2), u međuvremenu se prilagoditi ambijentalnim prilikama, odnosno: sarađivati u Srbiji (Nedić) sa Nemcima, a u Hrvatskoj (poznate jedinice) sa Italijanima.

Mada je ovo što je dosad izneto očigledno, interesantno je da su pomenuta dva četnička rukovodioca delimično priznali a delimično ostavila da se shvati.&lt;ref&gt;Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije, tom XIV, knjiga 1: Dokumenti četničkog pokreta Draže Mihailovića, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1981, strana 886.&lt;/ref&gt;}}

U ljeto 1942. godine, italijanski nadležni organi su pustili iz ratnog zarobljeništva veliki broj odabranih oficira i podoficira [[Jugoslovenska vojska|Jugoslovenske vojske]], sa ciljem uspostavljanja potpune kontrole nad odredima [[Antikomunistička dobrovoljačka milicija|Antikomunističke dobrovoljačke milicije]] (MVAC). Major [[Žarko Todorović]], ilegalni ravnogorski komandant Beograda i Severnih pokrajina, izvijestio je generala Dražu Mihailovića 5. septembra 1942. o puštanju na slobodu potpukovnika [[Ilije Mihića]], potonjeg komandanta Ličkih četničkih odredâ:
{{izdvojeni citat|U Lici Ilija Mihić sa 50 oficira i 200 podoficira puštenih u tu svrhu iz italijanskog ropstva, uspostavlja rad sa srpskim življem po dogovoru sa Italijanima. Sedište [[Gračac]]. Pseudonim »Minziner Vilim«. Stupio je u vezu sa Nedićem preko Kukića. Sa nama nije tražio vezu. Poslaću mu poziv da nam se stavi pod komandu.&lt;ref&gt;AVII, ČA, K–294, reg. br. 5/1.&lt;/ref&gt;}}

Major Žarko Todorović pominje vezu potpukovnika Mihića sa pukovnikom [[Ilijom Kukićem]], koji je tokom 1942. komandovao Srpskim dobrovoljačkim korpusom, nakon što su Nijemci uhapsili pukovnika [[Kostu Mušickog]], upravo zato jer je pomagao Mihailovića i četnike. O izvjesnim vezama Mihića s Kukićem (a preko njega i s Milanom Nedićem), kao i sa italijanskim vlastima, general Mihailović je bio obaviješten krajem septembra 1942. i od strane vojvode Trifunovića-Birčanina, Mihićevog starješine: 
{{izdvojeni citat|Svoje bavljenje na [[Sušak]]u i u [[Rijeka|Fijumi]] iskoristio sam da dođem u lični dodir sa komandantom ličkih četničkih odreda potpukovnikom Ilijom Mihićem i njegovim oficirima, koji su došli sa terena. Tom prilikom konstatovao sam da ova naša četnička grupa radi pod dosta teškim uslovima. Svi pokreti oficira i njihova akcija na terenu pažljivo se kontrolišu ne samo od strane Italijana, već i od Hrvata, koji koriste svaku priliku da denunciraju četnike i otežaju im rad na organizaciji. [...] Kad sam upitao ppukovnika Mihića, da li je i u kakvoj nameri preko pukovnika Kukića uhvatio kontakt sa Nedićem, odlučno je izjavio da u tom pravcu nije preduzimao nikakve korake i da uopšte niti ima, niti želi sa Nedićem da ima ma kakvu vezu. Biće, međutim, potrebno da proverim o kom je Mihiću reč, pošto na mojoj teritoriji postoje još dva viša oficira sa istim prezimenom... O rezultatu ove provere izvestiću naknadno, a na našeg Mihića ću budno motriti.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_1_172.htm Pismo Ilije Trifunovića Birčanina s kraja septembra 1942. Draži Mihailoviću o razgovorima sa komandantom italijanske 2. armije o realizaciji plana uništenja partizanskih snaga u zapadnoj Bosni]&lt;/ref&gt;}}

Od 1941. do 1943. godine, [[italija]]nsko poslanstvo u Beogradu izvještavalo je vladu u [[Rim]]u o svim važnijim događajima na teritoriji okupirane [[Kraljevina Jugoslavija|Kraljevine Jugoslavije]]. Tako je i velika kriza Nedićeve vlade u drugoj polovini 1942. bila jedna od temâ kojom se bavila italijanska ambasada u glavnom gradu Srbije. Službenici italijanskog diplomatskog predstavništva su ukazivali na sukob između Nedića i Ljotića, kao i na njihove suprotstavljene pozicije. Kako je pisao prvi sekretar poslanstva Giorgio Spalazzi, Dimitrije Ljotić je urgirao kod njemačkih vlasti da intervenišu u cilju sređivanja situacije, zaprijetivši izlaskom svojih predstavnika iz vlade ukoliko do toga ne dođe. Ovo se prvenstveno odnosilo na generala Mihailovića, koga je Ljotić okarakterisao kao „gospodara skoro svih oružanih snaga, državnih organizacija i javnog mnjenja“, kojima je Nedić bio samo formalno na čelu. Spalazzi navodi i da se sâm general Nedić slagao sa tvrdnjom da je Draža Mihailović „onaj koji ima moć na terenu“, iz čega on zaključuje da su „[[Srbi]] potpuno protiv [[Sile Osovine|Osovine]]“, ali i da bi Ljotićeve predložene mjere dodatno pogoršale stanje u zemlji.&lt;ref&gt;DDI, Spalazzi a Ciano, serie IX, vol. IX, d. 105, 113.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Бојан Симић, Окупирана Србија у извештајима италијанског посланства у Београду (1941–1943). Војноисторијски гласник, Институт за стратегијска истраживања – Одељење за војну историју Министарства одбране Републике Србије, 2017, стр. 104.&lt;/ref&gt;

Generalštabni major Žarko Todorović (»Valter«) je Vrhovnoj komandi JVuO 15. decembra 1942. godine sugerirao sklapanje sporazuma sa Ljotićevom SDK:
{{izdvojeni citat|Vođstvo Ljotićevaca postalo mekše. Hoće sporazum. Predlažem da se pokuša sporazum, ali pod uslovima da prestanu sa prokazivanjem naših ljudi. Energičnija borba protiv komunista. Da nam daju višak neregistrovanog oružja, a mi njima da obećamo zakonski postupak sa njima posle rata.&lt;ref&gt;Раде Ристановић, Милутин Живковић, Милош Чорбић, н. д., стр. 647.&lt;/ref&gt;}}

Krajem 1942, komandant Rudničkog korpusa JVuO kapetan [[Dragiša Ninković]] (prethodno legalizovan u [[Požarevac|požarevačkom]] okrugu kod kvislinških vlasti;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_1_187.htm Izveštaj majora Miodraga Paloševića od 5. novembra 1942. Draži Mihailoviću o radu na organizovanju četničkih jedinica od 21. marta do 4. novembra 1942. godine]&lt;/ref&gt; pseudonim »Leonardo«) uspostavio je saradnju sa ljudstvom kvislinške SDS u njihovim stanicama u [[Belanovica|Belanovici]], [[Ljig]]u i [[Babajić]]u. Njemački okupator je saznao za ovo te stražari bivaju razoružani.&lt;ref&gt;Коста Николић, Историја равногорског покрета, I-III, Београд, 1999, стр. II/21.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Nebojša Stambolija, Srpska državna straža 1942-1944. Doktorska disertacija, Filozofski fakultet Univerziteta u Beogradu, 2019, str. 309.&lt;/ref&gt;

Potpukovnik [[Milan Kalabić]], načelnik požarevačkog okruga, uhapšen je 3. oktobra 1942. godine od strane [[Gestapo]]a, nakon što se otkrilo da je dostavljao informacije i oružje pripadnicima Jugoslovenske vojske u otadžbini, u kojoj je jedan od komandanata bio i njegov sin [[Nikola Kalabić]]. Nakon mučenja i saslušanja, Milan Kalabić je strijeljan.{{sfn|Tomasevich|2001|pp=215.}} [[Marinski zbor Sjedinjenih Američkih Država|Mornarički]] pukovnik [[Albert B. Seitz]], pripadnik [[Ured za strateške usluge|OSS]] i član [[Sjedinjene Američke Države|američke]] vojne misije u Mihailovićevom štabu, ostavio je nakon rata zapis o Kalabićevoj smrti i njegovim vezama sa generalom Dražom Mihailovićem u knjizi ''Mihailovic: Hoax or Hero'' („Mihailović: prevarant ili heroj“). Zbog pogubljenja Kalabića starijeg, pukovnik Seitz isključuje samu mogućnost docnije saradnje Nikole Kalabića sa okupatorom, iako će on biti jedan od potpisnika [[Ugovori o saradnji četnika i Wehrmachta|sporazuma sa Nijemcima]] krajem novembra 1943:
{{izdvojeni citat|Kada su Nemci napali Ravnu goru velikim snagama u decembru [1941. godine — prim.], prošao je on [Kalabić mlađi — prim.] kroz Srbiju u Šumadiju jugoistočno od Beograda. Kada je prolazio kroz srez gde mu je otac bio načelnik, koji se bio odlučio da ostane u službi i da pristane uz Nedića, Kalabić i njegovi ljudi bili su u bednom stanju — bez municije, polumrtvi od gladi, a jedino što ih je održavalo bila je njihova volja da prežive i da se bore. Otac se pobrinuo za to da mu sin i njegove pristalice budu potpuno nanovo opremljene.

U decembru 1942. godine Gestapo je otkrio da je starac potajno pomagao ne samo svoga sina, već i druge Mihailovićeve snage. Bio je uhapšen i osuđen na smrt. Način izvršenja ove smrtne kazne bio je užasan. Povlačili su ga preko razbijenog stakla dok nije umro, ali iz njegovih usta nije se čula ni jedna reč.

Kada sam kasnije preko ruskog radija čuo da Kalabić sarađuje sa Nemcima, mogao sam samo da držim pred očima sliku krvave izmrcvarene lešine ovog starca, voljenog od svoga sina, i u čudu se pitati kakvi to moraju biti ljudi koji mogu Amerikance smatrati toliko lakovernim.&lt;ref&gt;Albert Sajc, »Mihailović — šarlatan ili heroj?« Kolumbija, Ohajo, 1953.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/11_48.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje MIHAILOVIĆEVI KORPUSI POD KOMANDOM OKUPATORA]&lt;/ref&gt;}}

Iz ravnogorske komande Beograda (kapetan [[Aleksandar Saša Mihajlović]]) upozoravali su već 27. septembra 1942. na nesmotrenost potpukovnika Milana Kalabića, kao i na nadolazeće raspuštanje legalizovanih četničkih odreda od strane Nijemaca:
{{izdvojeni citat|Negativnim radom Kalabićevih odreda, došla je kaznena divizija u Požarevački okrug i ceo kraj nalazi se pred katastrofom. Po saznanju, pretstoji razoružanje tih odreda od strane nemačkih vlasti. A ovi su spremni da se povuku u šumu, a to bi bio povod za nemačku akciju. Da bi se sačuvao narod molim da naredite Kalabiću da stupi sa mnom u vezu i da primi moju sugestiju o rešenju tog pitanja. Da bi se izbegla katastrofa bolje je da se jedan mali deo oružja preda i time Nemci umire. Tamo bi ostala straža [SDS — prim.] pod oružjem, '''a to su sve naši ljudi'''.&lt;ref name=&quot;leskovackizbornik.rs&quot;/&gt;&lt;ref&gt;Раде Ристановић, Милутин Живковић, Милош Чорбић, н. д., стр. 962.&lt;/ref&gt;}}

U depeši od 22. decembra 1942, poručnik Nikola Kalabić prenosi Mihailoviću informacije o smrti svog oca, izražavajući odanost njemu i četničkom pokretu: „Stric [konspirativno ime Milana Kalabića — prim.] je u B[eograd]u sa još 16 oficira streljan. Žalim ga mnogo, ali sam presretan što je poginuo kao Dražin čovek. Istrajaću u ovoj borbi pa ma još ne znam kakav me udar zadesio. Živeo kralj! Živeo naš dragi Čiča! Živeo ravnogorski pokret!“ Istog dana, general Mihailović odgovara Kalabiću: „Hvala bogu da ste se spasli. Neizmerno žalim pale žrtve. Pored ovoga u Stricu sam izgubio najboljeg i svog i našeg prijatelja. Sve ćemo ih dostojno osvetiti.“&lt;ref name=&quot;leskovackizbornik.rs&quot;/&gt;&lt;ref&gt;Раде Ристановић, Милутин Живковић, Милош Чорбић, н. д., стр. 965.&lt;/ref&gt;

O hapšenju potpukovnika Kalabića, kao i o njegovom pogubljenju, Mihailović je radiogramom 23. decembra 1942. obavijestio i [[Vlada Kraljevine Jugoslavije u egzilu|emigrantsku vladu u Londonu]]:
{{izdvojeni citat|Nemci su streljali majora Milana Kalabića... Kalabića je Nedić smatrao za svog najboljeg prijatelja... U stvari, Milan Kalabić je bio naš najodaniji saradnik i učinio je velike usluge našoj stvari.&lt;ref&gt;Nikola Milovanović, Kroz tajni arhiv Udbe (drugo izdanje), Sloboda, Beograd, 1975, str. 144.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.znaci.org/00001/154_4.pdf Milan Borković, Kontrarevolucija u Srbiji: Kvislinška uprava 1941-1944, Beograd, 1979.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220904190938/https://znaci.org/00001/154_4.pdf |date=2022-09-04 }}, str. I/269-270.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/11_13.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje LEGALIZACIJA MIHAILOVIĆEVIH ODREDA]&lt;/ref&gt;}}

Novinar [[Stanislav Krakov]], sestrić generala Milana Nedića te jedan od njegovih najbližih saradnika za vrijeme okupacije, u svojim ratnim memoarima potvrđuje da je potpukovnik Milan Kalabić, uz znanje predsjednika srpske kvislinške vlade, održavao vezu sa komandantom JVuO generalom Mihailovićem:
{{izdvojeni citat|Sve akcije moga ujaka [generala Nedića — prim.] za spasavanje Kalabića bile su bezuspešne, iako je učinio sve što je ljudski bilo moguće da spase svog vernog komandanta, jer je Kalabić sve svoje veze sa Mihailovićem vršio sa znanjem moga ujaka, te služio kao veza za snabdevanje Mihailovićevih odreda.&lt;ref&gt;Станислав Краков, Генерал Милан Недић, Књига друга: Прeпуна чаша чемера, Минхен, Штампарија Искра, 1968, стр. 454.&lt;/ref&gt;}}

Krakov navodi i da se oko [[Božić]]a 1942, tj. pred sâm kraj godine, dva puta sastao sa generalom Nedićem. On piše da ga je zatekao u turobnom raspoloženju, citirajući riječi koje je Milan Nedić govorio „samo svojim najbližim i najpoverljivijim saradnicima“:
{{izdvojeni citat|«Za [[srpski narod]], za svakog od nas, za mene lično ovo nisu dani [[Vitlejem]]a i mira među ljudima na zemlji. Ovo su dani [[Golgota|Golgote]], dani mučeništva i smrti, ali će dati [[Bog|Svevišnji]] da i za srpski narod dođu dani uskrsnuća. Vidim da je i Draža čuo moj glas i da je razumeo kolika se opasnost nadnela nad Srbijom. Razumeo je i, Bogu hvala, vlada i dalje mir i red. [...] Draža i ja radimo jedan isti posao, ali idemo različitim putevima. Moramo ići razdvojeni jer ne treba neprijatelj da oseti da smo na istom poslu».&lt;ref&gt;Станислав Краков, н. д., стр. 469—470.&lt;/ref&gt;|General [[Milan Nedić]]}}

=== Saradnja četnika sa Dragim Jovanovićem i Upravom grada Beograda ===
Tokom 1942. godine, uspostavljen je kontakt i između Draže Mihailovića i [[Dragomir Jovanović|Dragog Jovanovića]].
 
Dragi Jovanović je od 22. aprila 1941. izvanredni komesar za grad Beograd; u narednim mjesecima preuzeće funkcije upravnika grada Beograda i predsednika beogradske opštine. 25. avgusta 1942. godine, a po zamisli [[SS]]-generala [[Augusta fon Majsnera]], Milan Nedić će ga imenovati za šefa [[Srpska državna bezbednost|Srpske državne bezbednosti]] (SDB). Sa pozicije šefa SDB, budući u rangu i sa ovlašćenjima ministra u Nedićevoj vladi, Jovanović će ''de facto'' komandovati Srpskom državnom stražom do 5. novembra 1943.

Nakon što je četnički komandant u martu i aprilu 1942. naredio svojim podređenima da upotrebe uticaj na [[Specijalnu policiju Uprave grada Beograda]] za nemilosrdan obračun sa članovima ilegalne [[Komunistička partija Jugoslavije|KPJ]] (“Pomagati svim silama hapšenje komunista”, glasi naredba iz Vrhovne komande JVuO od 21. marta&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Izvod iz knjige poslatih telegrama Štaba Draže Mihailovića od 21. marta do 26. aprila 1942. godine |url=http://www.znaci.org/00001/4_14_1_72.htm |access-date=2022-09-02 |archive-date=2022-09-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220902103450/https://znaci.org/00001/4_14_1_72.htm }}&lt;/ref&gt;), 15. avgusta iste godine generalu Mihailoviću je javljeno da je Jovanović kontaktirao izvjesne četničke komandante u Srbiji kako bi &quot;''preko određenog lica javio Čiči važna saopštenja''.&quot;&lt;ref&gt;Izvod iz knjige primljenih telegrama Štaba Draže Mihailovića od 3. do 18. avgusta 1942. godine http://www.znaci.org/00001/4_14_1_145.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220902103435/https://znaci.org/00001/4_14_1_145.htm |date=2022-09-02 }}&lt;/ref&gt; Već 17. avgusta, Mihailović odobrava kapetanu [[Siniša Ocokoljić|Siniši Ocokoljiću]] da stupi u kontakt preko inžinjera Bojovića, šuraka Dragog Jovanovića, uz upozorenje: &quot;''Budite oprezni jer Dragi je lopov''.&quot; Pet dana docnije, Draža Mihailović naređuje svojim ljudima u Komandi Beograda JVuO (»Jozef« je bio pseudonim za radio-stanicu četničke organizacije u glavnom gradu, kao i za ličnosti na njezinom čelu, poput kapetana [[Aleksandra Saše Mihajlovića]], [[Mladen Žujović|Mladena Žujovića]] i [[Vojin Andrić|Vojina Andrića]]) da koriste Specijalnu policiju protiv komunista:

{{izdvojeni citat|Dobili sigurne izveštaje da se komunisti dobro organizuju u Beogradu kao i da imaju i oružje. Tajno organizujte sve u Beogradu protiv komunista a u prvom redu sokole i policiju. Sad ne birajte sredstva za borbu, a u danom momentu postupite bez milosti protiv njih. Beograd ne sme biti u njihovim rukama.&lt;ref&gt;Izvod iz knjige poslatih telegrama Štaba Draže Mihailovica od 5. do 21. avgusta 1942. godine http://www.znaci.org/00001/4_14_1_149.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220902103432/https://znaci.org/00001/4_14_1_149.htm |date=2022-09-02 }}&lt;/ref&gt;|Depeša Draže Mihailovića od 21. avgusta 1942. godine}}

Dragomir Dragi Jovanović je i preko svog ličnog sekretara Anđelka Božinovića pokušao uspostaviti kanal komunikacije sa ravnogorcima generala Mihailovića. Naime, na [[Beogradski proces|Beogradskom procesu]] 1946. prezentovana je depeša od 28. avgusta 1942. koju je potpisao major [[Žarko Todorović]] (pseudonim »Valter«), komandant Beograda JVuO, u kojoj stoji: „Dragi Jovanović se nudi preko Božinovića pod uslovom apsolutne diskrecije i prividno i dalje neprijateljskog stava. Hteo bi vezu samo preko jednog lica. Mišljenja sam da se iskoristi. Molim odgovorite i molim potpunu tajnost. Upotrebite pseudonim »Adolf« za njega. Kao ministar policije imaće dva pomoćnika, jedno vojno lice bar potpukovničkog čina.“&lt;ref&gt;''Документа са суђења Равногорском покрету'', књига 2, Београд, 2001, стр. 1571.&lt;/ref&gt; Mihailović je već sjutradan odgovorio sljedeće: „»Adolf« [tj. Dragi Jovanović — prim.] Ima da pogine, a sada ga koristiti da vidimo šta hoće kao Ministar policije. Napravi se da smo gotovo da se sa njim tajno sarađuje.“ Nakon par dana, Mihailović će »Valteru« iznova potcrtati: „Po pitanju Adolfa poslao sam Vam odavno odgovor iskoristite ga, a zna se šta mu sleduje.“&lt;ref&gt;Раде Ристановић, Милутин Живковић, Милош Чорбић, Радио депеше Југословенске војске у отаџбини 1941‒1942, Институт за савремену историју, Београд, 2021, стр. 626‒627.&lt;/ref&gt; Zanimljivo da Draža Mihailović (potpisujući se još uvijek kao pukovnik) šalje 22. januara 1942. depešu predsedniku Ministarskog saveta Kraljevine Jugoslavije [[Slobodan Jovanović|Slobodanu Jovanoviću]]:
{{izdvojeni citat|Obratite pažnju na Anđelka Božinovića, policiskog komesara po kome je poslat jedan naš izveštaj od majora Žarka Todorovića za [[Istanbul|Carigrad]]. Izgleda da ga je Uprava Grada Beograda poslala sa nekom specijalnom misijom za račun [[Gestapo|Gestapa]]. Pukovnik Mihailović.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_105.htm Izvod iz zbirke telegrama Štaba Draže Mihailovića poslatih izbegličkoj jugoslovenskoj vladi od 4. novembra 1941. do 11. juna 1942. godine]&lt;/ref&gt;}}

Na području glavnog grada Srbije, Dragi Jovanović je tokom 1942. održavao vezu i sa kapetanom Sašom Mihajlovićem, koji će majora Todorovića naslijediti na čelu četničke organizacije u Beogradu, i to preko [[Ilije Paranosa]], potpredsednika Beogradske opštine (a ne Paranosa, šefa Specijalne policije UgB) i preko Komande Srpske državne straže, kojom je rukovodio Jovanović u svojstvu šefa SDB. Jovanović se i lično sastao sa Mihajlovićem novembra 1942. na [[Avala|Avali]].&lt;ref&gt;Бранислав Божовић, Специјална полиција у Београду 1941-1944, Завод за уџбенике, Београд, 2014, стр. 233.&lt;/ref&gt;

Dok se Mihailović sa svojim štabom nalazio u Crnoj Gori, njegova glavna politička veza u Srbiji bio je [[Ilija Mihailović]], bivši predsjednik [[Narodne skupštine]] i predsjednik [[Jugoslovenska nacionalna stranka|Jugoslovenske nacionalne stranke]] (JNS). Preko njega je Dragi Jovanović, juna 1942. godine, ugovorio sastanak sa Nikolom Kalabićem. Jovanović će o ovom susretu pred istražnim organima izjaviti: „Prvi put sam video jednog čoveka za koga sam znao da je iz okoline D. Mihailovića i član organizacije u leto 1942. i to je bio Nikola Kalabić, docnije komandant gorske garde Draže Mihailovića“.&lt;ref&gt;[http://www.znaci.org/00001/155_3.pdf Milan Borković, Kontrarevolucija u Srbiji: Kvislinška uprava 1941-1944, Beograd, 1979.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220904190938/https://znaci.org/00001/155_3.pdf |date=2022-09-04 }}, str. II/220.&lt;/ref&gt;

Obavještajni organ Vrhovne komande JVuO Nikola Božić (»Artur«), inače pomoćnik [[Božidar Bećarević|Božidara Bećarevića]], šefa Antikomunističkog otseka Specijalne policije Uprave grada Beograda, 25. decembra 1942. informisao je Dražu Mihailovića o sljedećem:
{{izdvojeni citat|Jedini čovek od današnjih Srba faktora u Beogradu bio je Dragi Jovanović (u koga se još možemo mnogo i sigurno pouzdati) koji je stalno i pred Nedićevom vladom i Nemcima dokazivao da je prvenstvena i glavna opasnost u zemlji još uvek od komunista i da u tome pravcu treba preduzimati uporno energične mere. U svojim nadleštvima, u Srpskoj državnoj bezbednosti i u Upravi grada Beograda, on je u ovome smislu i jedini nagoveštavao mere. Pre nekoliko dana, uoči svoga odlaska iz Beograda, on je izričito izjavio našem poverljivom čoveku, da je potpuno uspeo da uveri Nemce da su izgrednici u Srbiji još uglavnom i jedino komunisti i da u tome pravcu treba preduzeti mere odmah posle katoličkih Božićnih praznika.&lt;ref name=&quot;ReferenceE&quot;&gt;[https://znaci.org/00001/11_69.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje PORAZ MIHAILOVIĆEVIH SNAGA U SRBIJI I NOVI SPORAZUMI SA OKUPATOROM I KVISLINGOM MILANOM NEDIĆEM]&lt;/ref&gt;}}

Po okončanju rata, o vezi Jovanovića i Mihailovića pred isljednicima [[OZNA]]-e sâm Bećarević je izjavio:
{{izdvojeni citat|Mnogi organi iz UGB bili su na razne načine povezani sa četničkim organizacijama i posle jednog članka u ‛Ravnogorcu’, koji je donet zajedno sa [[Dušan Simović|Simović]]evom izjavom, nastala su masovna bekstva policijskih organa, a naročito stražara u odrede DM...
U vezi sa ovim bekstvima Jovanović je održao 3—4 konferencije sa organima UGB i na njima javno nam saopštio da je on naša veza prema organizaciji DM kao predstavniku legalne jugoslovenske kraljevske vlade u Londonu i da prema tome niko nema potrebe da se lično povezuje. Saopštio je čak i to da je svim četničkim organizacijama izdato naređenje od Vrh. komande DM da ne primaju policijske organe u svoje redove i da ovi moraju ostati na svojim mestima i nastaviti sa borbom protiv KPJ.&lt;ref&gt;IAB, istražni predmet Božidara Bećarevića, zapisnik o saslušanju od 14. jula 1949, str. 60.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Бранислав Божовић, н. д., стр. 594–595.&lt;/ref&gt;|[[Božidar Bećarević|Božidar Boško Bećarević]], šef Antikomunističkog otseka Specijalne policije Uprave grada Beograda}}

Dragomir Jovanović je 1946. na saslušanju&lt;ref&gt;Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Nedićeva arhiva, br. 19/7, kut. 1, str. 38.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.znaci.org/00001/155_3.pdf Milan Borković, Kontrarevolucija u Srbiji: Kvislinška uprava 1941-1944, Beograd, 1979.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220904190938/https://znaci.org/00001/155_3.pdf |date=2022-09-04 }}, str. II/214—215.&lt;/ref&gt; pred istražnim organima svjedočio o svom kontaktu sa organizacijom generala Dragoljuba Mihailovića:
{{izdvojeni citat|Nisam bio član organizacije DM, ali sam sa istom imao veza i smatrao se isto toliko obavezan kao da sam član... Ja sam od konca 1941. osećao se lično vezan za organizaciju DM. Smatrao sam da je to pravi nacionalni put i da je to ono što sobom nosi budućnost. Smatrao sam da je potrebna koordinacija sa tom organizacijom u borbi protivu komunista. Odmah od početka u Upravi grada Beograda isključio sam na pogodan način svako intervenisanje, odnosno praćenje rada u cilju sprečavanja organizacije DM.|[[Dragomir-Dragi Jovanović]], upravnik grada Beograda}}

=== Zahlađenje odnosa i prekid saradnje ===
Nemački okupator je sredinom 1942. postepeno započeo proces razoružavanja legalizovanih četnika. Istovremeno, i četnički vođa Draža Mihailović uviđa da legalizacija ima i svojih loših strana. 2. septembra 1942. Draža Mihailović poziva svoje legalizovane četnike sa područja Valjeva da se vrate u šume:

{{izdvojeni citat|Legalizacija izgleda da je škodljiva za našu organizaciju, ljudi se uspavaju. U Valjevskom kraju Ljotić, Pećanac i Nemci vršljaju. Neka Neško i Voja preduzmu sve da se što pre bilo legalno ili ilegalno vrate na svoj teren. Novaca imam, nemojte da plate Nedićeve vezuju rad.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.znaci.org/00001/4_14_1_163.htm |title=ZBORNIK DOKUMENATA VOJNOISTORIJSKOG INSTITUTA: TOM XIV, KNJIGA 1 |publisher=Znaci.net |date= |accessdate=2014-03-16}}&lt;/ref&gt;}}

Major [[Zaharije Ostojić]] u referatu od 4. septembra naglašava da je zbog legalizacije &quot;borbeni duh opao, disciplina takođe. Plate su donele kocku i pijančenja, starešinama su se osladili Nedićevi činovi&quot;, a nisu bili retki ni &quot;prijateljstva ni lumperaj sa okupatorom.&quot;&lt;ref&gt;Kosta Nikolić, Istorija ravnogorskog pokreta (knjiga I), Beograd 1999., str. 222.&lt;/ref&gt;

Obzirom da nije više bilo potrebe za gušenjem ustanka, okupator je proces razoružavanja legalizovanih četnika u znatnoj meri okončao do kraja 1942. kada je praktično rasformirana formacija pod komandom Koste Pećanca, a legalizovani ravnogorski četnici su se jednim delom ponovo našli u ilegalnom statusu, tj. u šumi, a manjim delom su inkorporirani u Srpsku državnu stražu. Ovo je doprinelo ponovnom jačanju četničke organizacije.

7. novembra 1942. godine Draža Mihailović je raspisom svima u Srbiji izdao naređenje za [[građanska neposlušnost|građansku neposlušnost]]:
{{izdvojeni citat|Proglašavam građansku neposlušnost prema okupatorskim vlastima i prema svima vlastima koje su u saradnji sa okupatorom. Za seljake: da više ne daju ni trunku namirnica ni stoke. Da više ne priznaju opštinske uprave. Jedina vlast u selima biće četnička. Predsednicima opština i opštinarima narediti da odmah podnesu ostavke a drugi se ne smeju primiti. Naterati ih da pobegnu u šumu. Naterati ih svima sredstvima da izvrše ova naređenja. Najstariji četovođa je kdt sela. Predsednik opštine i odbornici ako se plaše, neka dadu svoje. Neka se sve sakriva i neka građanska neposlušnost plane jednovremeno u svim selima od 12. o.m. Činovnici sviju struka neka sabotiraju rad, i sve natraške rade što je na štetu neprijatelja i Nedićevog upravnog sistema, činovnici da znaju da će veštim sabotiranjem i naopakim radom mnogo doprineti pobedi. Radnicima preporučiti sabotažu u svakom pogledu. Građanskom življu preporučiti prezir okupatora i svih onih koji za njega rade.&lt;ref&gt;Arhiv VII, Ča, k. 299, reg. br. 14/1: knjiga predatih telegrama Štaba Draže Mihailovića od 7. do 23. novembra 1942.&lt;/ref&gt;|[[Dragoljub Mihailović|Draža Mihailović]]}}

Opisujući konsekvence sprovođenja njemačke odluke o raspuštanju legalizovanih četničkih odredâ, [[Paul Bader]], komandujući general i zapovjednik u Srbiji, na sastanku Štaba Komande Jugoistoka 7. decembra 1942. godine, između ostalog, izjavio je sljedeće:
{{izdvojeni citat|U borbi protiv Mihailovićevog pokreta postigli smo nove uspehe. Oko 10.000 četnika se borilo na našoj strani, a od toga se polovina povukla u šumu. Četvrtina, oko 4.000 ljudi je razoružana. Ostatak, oko 4.000 ljudi, još je uz nas. Cela građanska neposlušnost, koju je proglasio Mihailović, bio je samo udarac po vodi. Najavljene pretnje merama odmazde delovale su. Streljanja već i onih lica koja su osumnjičena za sabotažu pokazala su da su naše metode bile ispravne.&lt;ref&gt;NAW, Mf, T—312, Roll 468, fr. 8057753—56.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Jovan Marjanović, Draža Mihailović između Britanaca i Nemaca, knjiga I, Britanski štićenik, Globus/Narodna knjiga/Prosveta, Zagreb—Beograd, 1979, str. 328.&lt;/ref&gt;}}

Krajem 1942. dolazi do formiranja Prvog [[Kosovo|kosovskog]] korpusa JVuO (Gorski štab br. 127) sa četiri brigade: [[Laplje Selo|Lapska]], [[Gračanica (općina)|Gračanička]], [[Gnjilane|Gnjilanska]] i Leteća. Korpusom je komandovao kapetan [[Živojin Marković]]. U naređenju od 12. novembra 1942. godine, kapetan Marković zahtijeva od svih stanovnika, kao i od svih legalnih odredâ na pomenutom području, da se stave pod njegovu (tj. četničku) komandu: „Dosadašnje opštinske uprave i novi poredak uveden od generala Nedića, više se ne priznaje. Oni koji odbiju ovo naređenje, smatraće se izdajnicima.“&lt;ref&gt;Vojni arhiv, Četnici Draže Mihailovića 1941 – 1945, ČA – 101 – 1 – 76.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Ненад Миодраг Антонијевић, Ратни злочини на Косову и Метохији 1941-1945 годинe. Докторска дисертација, Филозофски факултет Универзитетa у Београду, Београд, 2015, стр. 462.&lt;/ref&gt;

Vredi napomenuti da Nemci 1942. nisu mnogo toga učinili na pacifikaciji Mihailovićevih četnika koji nisu bili legalizovani. Legalizacija većeg dela Mihailovićevih snaga 1942. omogućila je ovom korpusu da izbegne uništenje koje je bilo vrlo izvesno krajem 1941. i da nastavi borbu protiv partizana koje su četnici Draže Mihailovića smatrali najznačajnijim neprijateljem, nadajući se da se partizanski pokret neće više reorganizovati i oporaviti.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/154_4.pdf Milan Borković, n.d.], str. I/272-273.&lt;/ref&gt;

=== Saradnja majora Jezdimira Dangića sa Nedićevom vladom i Nijemcima ===
{{main|Borbe za Istočnu Bosnu 1942.}}

Major [[Jezdimir Dangić]] spadao je u red četničkih komandanata koji se nisu u potpunosti podvrgli komandi pukovnika Draže Mihailovića, iako su bili pod njegovim rukovodstvom. Mada je komandno bio podređen Draži Mihailoviću, Dangić je paralelno blisko sarađivao sa Milanom Nedićem. Dangićeva saradnja sa kvislinškom upravom u Srbiji datira još iz vremena Saveta komesara [[Milan Aćimović|Milana Aćimovića]]. Zapravo, Dangić je još sredinom maja 1941. pristupio kvislinškoj Srpskoj žandarmeriji. Međutim, 16. avgusta 1941. Dangić je prešao u [[Istočna Bosna|istočnu Bosnu]] gde je na osnovu uputstava Draže Mihailovića uspeo da stavi pod svoju komandu i reorganizuje sve pročetničke grupe. Dolaskom generala Milana Nedića na čelo Vlade narodnog spasa, 29. avgusta 1941. godine, odnosi između Beograda i Dangićevog štaba u istočnoj Bosni još više su se poboljšali, budući da je uspostavljena stalna veza koja je redovno funkcionirala. Nedić je pomagao Dangića svim sredstvima, šaljući mu oružje, municiju, obuću, odjeću, hranu, čak i pojedine oficire.

General Nedić je 25. septembra 1941. izdao naređenje komandantu Srpske žandarmerije generalu [[Stevan Radovanović|Stevanu Radovanoviću]] (Radovanović će na tom položaju naslijediti pukovnika [[Jovan Trišić|Jovana Trišića]], koji postaje njegovim zamjenikom), da poboljša veze sa Dangićevim štabom i da ga pomaže u svakom pogledu.&lt;ref&gt;AVII, Nća, k. 125, reg. br. 1/17-16.&lt;/ref&gt; U međuvremenu, Dangićevi su četnici počeli trpjeti poraze u sukobima sa partizanima, a nametnuta im je i borba sa [[Ustaše|ustašama]]. Usljed bojazni od uništenja, Dangić intenzivira saradnju sa Nedićem od koga dobiva preporuku za sastanak sa Nijemcima u Beogradu. Draža Mihailović je znao za Dangićevu namjeru da se sastane sa njemačkim oficirima i odobrio je, što će na [[Beogradski proces|svom suđenju]] i potvrditi.&lt;ref&gt;[http://www.znaci.org/00001/154_4.pdf Milan Borković, Kontrarevolucija u Srbiji: Kvislinška uprava 1941-1944, Beograd, 1979.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220904190938/https://znaci.org/00001/154_4.pdf |date=2022-09-04 }}, str. I/274-276.&lt;/ref&gt;

Prema izvještaju beogradske jedinice [[Abwehr]]a od 29. septembra 1941, zasnovanom na izvještajima jednog pouzdanika koji je bio u dodiru s njim, Dangić je praktički od svog dolaska u [[Bosna (oblast)|Bosnu]] održavao kontakte s Nedićevom administracijom koja ga je podupirala. U izvještaju se navodi da je Dangić imao i »dobre odnose s Nijemcima i da je činio sve kako bi izbjegao sukob između svojih trupa i Nijemaca.«&lt;ref&gt;Mikrofilm br. T-314, rola 1457, snimci 702-704, 711-712.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/40_46.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje SLUČAJ MAJORA DANGIĆA]&lt;/ref&gt;

Još od 16. avgusta 1941, kada je stigao u istočnu Bosnu, major Jezdimir Dangić je, preko kvislinških struktura Aćimovića i Nedića, otpočeo kontakt i s Nemcima, a zatim direktne pregovore između dve strane. Već 25. avgusta Dangić, u ime Štaba Bosanskih četničkih odreda, piše pismo Nemcima u [[Zvornik]]u, nudeći im predaju oružja pod uslovom da oni ili Italijani okupiraju područje istočne Bosne. Isto tako čine i njegovi potčinjeni, Aćim Babić i [[Boško Todorović]]. Aćimović i Nedić su vezu sa Dangićem održavali preko majora Momčila Matića, kapetana Bogdana Dakića i poručnika Kamenka Jeftića, dok je Dangić s Centrom [[Abwehr|Abver]]a u Beogradu i njegovim predstavnikom kapetanom dr [[Josef Matl|Jozefom Matlom]] bio u vezi preko kapetana Rista Ćukovića i poručnika Branka Kujačića. Ćuković je u isto vreme bio i nemački poverenik i slobodno se kretao od Zvornika do Beograda. Obostrana želja za postizanjem sporazuma iskazana je bila 
na posljednjim održanim sastancima četničkih predstavnika s pripadnicima Abvera, 20. i 30. decembra 1941. godine.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/zb/4_12_2_23.htm Izveštaj opunomoćenog komandanta u Srbiji od 5. februara 1942. komandantu oružanih snaga na Jugoistoku o toku pregovora s četničkim majorom Dangićem u Beogradu]&lt;/ref&gt;

General [[Paul Bader]], vojnoupravni komandant Srbije, razgovarao je u Beogradu sa Milanom Nedićem, 19. januara 1942. Glavna tema razgovora ticala se mogućnosti saradnje sa četnicima Jezdimira Dangića. Bader iznosi da je Nedić na sastanku iskazao vrlo povoljno mišljenje o ovoj mogućnosti:

{{izdvojeni citat|Nedić je još jednom preuzeo izvesno jemstvo za Dangićevu iskrenost i vernost, a za sebe lično je tvrdio da će i on nepokolebljivo stajati uz Nemačku. Nedićeva izlaganja bila su duboko ozbiljna i, kako izgleda, intimno iskrena.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1144&amp;rec=501&amp;roll=256 NARA, T501, Roll 256, frames no. 001139—001140.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Er übernahm nochmals eine gewisse Bürgschaft für die Aufrichtigkeit und Treue von Dangić und versicherte für sich persönlich, dass auch er unverbrüchlich zu Deutschland stehen wollte. &lt;/br&gt; Die Ausführungen von Neditsch waren von grossem Ernst und anscheinend von innerer Aufrichtigkeit getragen.&quot;}})&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/154_4.pdf Milan Borković, n.d.], str. I/279.&lt;/ref&gt;}}

General Paul Bader je održao ovaj sastanak sa generalom Milanom Nedićem, kako bi od njega dobio neke bliže podatke o Dangiću i njegovim četnicima, znajući da između Dangićevog štaba i Nedićeve vlade postoje kontakti i bliska saradnja na planu borbe protiv partizanskih odreda. Na pitanje opunomoćenog komandujućeg generala upućeno Nediću, kakav je njegov stav prema Dangiću, Nedić je izjavio da u njega ima najveće poverenje: {{izdvojeni citat|Dangić je iz Bosne i bori se samo da bi zaštitio svoj rodni kraj od ustaških i hrvatskih nečoveštava. On nije ni bandit ni buntovnik. On je izjavio da neće da se bori protiv nemačkih oružanih snaga. On bi se bezuslovno potčinio Nemcima i borio se na njihovoj strani protiv ustanka, ako bi imao jemstvo da će njegovi zemljaci u Bosni biti zaštićeni od hrvatskih posezanja. Između Dangića i Mihailovića nije nikad postojala veza, jer njih dvojica u svom delanju polaze od sasvim različitih shvatanja.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1142&amp;rec=501&amp;roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 001138.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Dangić wäre aus Bosnien und kämpfte nur für den Schutz seines Heimatsgebietes gegen die Unmenschlichkeiten der Ustaschas und der Kroaten. Er wäre weder ein Bandit noch ein Aufständischen. Er hätte erklärt, dass er nicht gegen die deutsche Wehrmacht kämpfen wollte. Er würde sich den Deutschen unbedingt unterstellen und an ihrer Seite gegen einen Aufstand fechten, wenn er die Gewähr hätte, dass seine Landsleute in Bosnien gegen Übergriffe der Kroaten geschützt würden. &lt;/br&gt; Zwischen Dangić und Mihailović hätte nie ein Zusammenhang bestanden, weil beide von einer ganz verschiedenen Auffassung aus handelten.&quot;}})&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/154_4.pdf Milan Borković, n.d.], str. I/277.&lt;/ref&gt;|[[Milan Nedić]]}}

Prema Nedićevom tumačenju, Dangić je privrženik ideologije „[[Velika Srbija|Velike Srbije]]“. „On je ubeđen da se to može postići samo u vezi i pod zaštitom Nemačke. Jugoslaviju, naprotiv, smatra za promašenu konstrukciju, koja ne bi smela da se ponovi.“&lt;ref&gt;AVII, Mikroteka, N-T-501, rol. 256, mf. 1136-1140. Zapisnik sa sastanka između Nedića i Badera od 19. I 1942, kome su prisustvovali i Nedićev savetnik Miloš Banković i šef komandnog štaba vojnoupravnog komandanta Srbije Erih Keviš.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1142&amp;rec=501&amp;roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 001138.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Die Ideologie, wie Neditch es nannte, wäre bei Dangić ein Grosserbien. Er wäre überzeugt, dass dies nur in einer Verbindung und unter dem Schutz Deutschlands zu erreichen wäre. Er hielte Jugoslavien dagegen für eine verfehlte Konstruktion, die nicht wiederholt werden dürfte.&quot;}})&lt;/ref&gt; Tom prilikom, general Nedić je nastojao ubijediti generala Badera u neupitnu lojalnost majora Dangića njemačkom okupatoru i kvislinškoj vladi u Beogradu:
{{izdvojeni citat|Njegov bi uticaj u Bosni mogao biti vrlo jak. Mogao je [Dangić], dakle, okupiti oko sebe onoliko ljudi koliko mu je potrebno u bilo kojem trenutku. Kada bi mu njemački Wehrmacht naredio da krene u borbu protiv komunista bilo gdje u Staroj Srbiji, on bi to svakako učinio, sam ili zajedno s njemačkim trupama. U stanju je da prikupi potrebne snage u bilo kojem trenutku. On, Nedić, bio je uvjeren da će Dangić ostati vjeran sadašnjoj srpskoj vladi i raditi za nju.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1142&amp;rec=501&amp;roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 001138.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Sein Einfluss in Bosnien wäre sehr stark. Er könnte daher jederzeit soviel Leute um sich sammeln, wie er brauchte. Wenn ihm von der deutschen Wehrmacht befohlen würde, an irgend einer Stelle auch in Alt–Serbien den Kampf mit den Kommunisten aufzunehmen, so würde er das unbedingt tuen, allein oder mit deutschen Truppen zusammen. Er könnte dazu die erforderlichen Kräfte jederzeit aufbringen. Er, Neditch, wäre überzeugt, dass Dangić der jetztigen serbischen Regierung treu bleiben und sich für sie einsetzen werde.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

Dangić je stigao u [[Beograd]] 31. januara 1942. sa Perom Đukanovićem, članom četničke Privremene uprave u istočnoj Bosni, na sastanak sa načelnikom Operativnog štaba nemačkog opunomoćenog komandanta u Srbiji pukovnikom Erihom Kevišem (Erich Kewisch).

Dangić je bio spreman priznati nemačku vojnu upravu u istočnoj Bosni, i boriti se protiv partizana. Zauzvrat, tražio je da ustaške i domobranske jedinice napuste taj prostor. Prilikom prvog razgovora Nedić i Dangić su zaključili da se mir u istočnoj Bosni može uspostaviti samo suradnjom četnika sa Nijemcima.

[[Datoteka:Mihailovićevi oficiri sa Nemcima.jpg|minijatura|Dangić i drugi četnički oficiri na pregovorima sa Nemcima u Beogradu.]]

O ovim pregovorima govori izveštaj Opunomoćenog komandanta u Srbiji od 5. februara 1942. komandantu oružanih snaga na Jugoistoku o toku pregovora s četničkim majorom Dangićem u Beogradu:

{{izdvojeni citat|Iz tog razgovora proizašla je principijelna saglasnost u pogledu namere da se u istočnoj Bosni, a samim tim i u Srbiji, uspostavi mir, da se prestane s masovnim ubijanjem, kao i jasno saznanje da bi se to moglo ostvariti samo u saradnji nemačkih oružanih snaga sa Dangićem. Dangić je pri tom izjavio da bi se sa svojim ljudima i pri jednom opštem ustanku na Balkanu i iskrcavanju Engleza nepokolebljivo verno borio na nemačkoj strani. On je pri tom izražavao, čak, svoje uverenje da bi samo nemačka pobeda mogla Srbiji da obezbedi pripadajući položaj na Balkanu, dok bi pobeda boljševizma značila uništenje svakog naroda, pa, dakle, i srpskog. Da Nedić zastupa isto mišljenje poznato je.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1094&amp;rec=501&amp;roll=256 NARA, T501, Roll 256, frames no. 001090—001091.]  &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Sie ergab die grundsätzliche Ubereinstimmung der Absicht, in Ost–Bosnien und damit auch in Serbien Ruhe zu schaffen, das Massenmorden zu beenden und die klare Erkenntnis, dass das nur in der Zusammenarbeit der deutschen Wehrmacht mit D. erreicht werden könnte. D. erklärte dabei, dass er mit seinen Leuten auch bei einem allgemeinen Balkanaufstand und einer Landung der Engländer unverbrüchlich treu auf deutscher Seite kämpfen würde. Er entwickelte dabei seine Überzeugung dahingehend, dass nur der deutsche Sieg Serbien zu der ihm gebührenden Stellung auf den Balkan verhelfen könnte, während der Sieg den Bolschewismus die Vernichtung jeden Volkes, also auch des serbischen bedeuten würde. Dass Nedić dieselbe Auffassung vertritt, ist bekannt.&quot;}})&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_12_2_2.pdf  Zbornik NOR-a, XII/2, Beograd, 1976.] str. 111.&lt;/ref&gt;}}

Nemački general Bader, opunomoćeni zapovednik Srbije, bio je spreman prepustiti Dangiću osiguranje graničnih kotareva NDH na prostoru koji omeđuju reke [[Sava]], [[Drina]] i [[Bosna]], ali je za bilo kakvu promenu statusa istočne Bosne bila neophodna saglasnost [[Nezavisna Država Hrvatska|NDH]].

Major Dangić je uvjeravao njemačke oficire u neraskidivost svog savezništva sa predsjednikom srpske kvislinške vlade generalom Nedićem:

{{izdvojeni citat|Na kraju razgovora rekao je da bi kao apsolutni pristalica Nedića morao znati da li se Nedić slaže s jednim takvim uređenjem i da li mu za to daje svoju moralnu podršku. Zbog toga je generalštabni pukovnik Keviš predložio Dangiću da odmah s njim, pod njegovom ličnom zaštitom, pođe za Beograd da bi porazgovarao s Nedićem. Dangić je na to pristao.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1094&amp;rec=501&amp;roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 001090.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Zum Schluss der Besprechung sagte er, dass er als unbedingter Nedić–Anhänger wissen müsse, ob Nedić mit einer solchen Regelung einverstanden sei und seine moralische Unterstützung dazu gäbe. Infolgedessen schlug Oberst i.G. Kewisch vor, D. solle sofort mit ihm und unter seinem persönlichen Schutz nach Belgrad mitkommen, um mit N. zu sprechen. D. war einverstanden.&quot;}})&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Izveštaj&quot;&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_12_2_23.htm Izveštaj Opunomoćenog komandanta u Srbiji od 11. februara 1942. komandantu Jugoistoka o toku pregovora s majorom Dangićem u Beogradu]&lt;/ref&gt;|Izveštaj Opunomoćenog komandanta u Srbiji od 11. februara 1942. komandantu Jugoistoka o toku pregovora s majorom Dangićem u Beogradu}}

[[2. 2.|2. februara]] [[1942]]. nemački general Bader je pozvao predstavnike NDH, ministra [[Vjekoslav Vrančić|Vjekoslava Vrančića]] i [[hrvatsko domobranstvo|domobranskog]] pukovnika [[Fedor Dragojlov|Fedora Dragojlova]] u Beograd, na pregovore sa Dangićevim izaslanicima. Dangić je bio spreman priznati nemačku komandu, a uslovno i suverenost NDH. Predstavnici NDH su odbili bilo kakvu mogućnost prepuštanja vlasti četnicima u istočnoj Bosni i pregovori su okončani bez rezultata. Ovo je rezimirao Paul Bader:

{{izdvojeni citat|Dakle, nije uspelo da se hrvatski zastupnik ubedi u to da bi jedno neznatno odstupanje od hrvatskih suverenih prava, pod mojom komandom, bilo za zemlju i za prestiž hrvatske države bolje nego jedan uspeli ustanak, koji bi mogao ovladati najvećim delom zemlje i koštati stotine hiljada ljudskih života. Zbog toga mi je izgledalo besciljno da nastavim dalje razgovore sa Dangićem.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_12_2_23.htm Zbornik NOR-a, XII/2, Beograd, 1976.] str. 143-146.&lt;/ref&gt;}}

O pregovorima Jezdimira Dangića sa predstavnicima nemačkog okupatira i kvislinške vlade bila je obaveštena i četnička Vrhovna komanda, odnosno Draža Mihailović, zahvaljujući izveštaju poručnika Slobodana Vranića, koji je bio obavešten od strane učesnika o sastanku u kvislinškom Ministarstvu unutrašnjih poslova 1. februara 1942, na kojima je predlagano inkorporiranje istočne Bosne kvislinškoj tvorevini u Srbiji. Nakon što se predstavnici NDH nisu složili sa menjanjem granica, Dangić i predstavnici Nedićeve vlade su se složili da će se &quot;ovo pitanje za izvesno vreme, a najdalje za mesec dana ponovo staviti na dnevni red&quot;. U Vranićevom izveštaju se ističe da &quot;okupator pomaže našu borbu&quot;, aludirajući na borbu četnika u istočnoj Bosni protiv snaga NOP-a, i dodaje se da je odlučeno da bosanski četnici &quot;iz Srbije dobiju pomoć u ljudstvu i materijalu&quot;, uz posredstvo Nedićeve vlade.&lt;ref&gt;[http://www.znaci.org/00001/4_14_1_56.htm Zbornik NOR-a, XIV/1, Beograd, 1981.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230101180806/https://znaci.org/00001/4_14_1_56.htm |date=2023-01-01 }}, str. 151-154.&lt;/ref&gt;

U izvještaju koji je 18. februara 1942. ministru vanjskih poslova [[Galeazzo Ciano|Galeazzu Cianu]] iz [[italija]]nskog poslanstva u glavnom gradu Srbije uputio [[Francesco Giorgio Mameli]], specijalni izaslanik i opunomoćeni ministar u Beogradu, o odnosima na liniji Mihailović—Nedić—Njemci kaže se sljedeće:
{{izdvojeni citat|Draža Mihailović: Najpoznatiji vođa pobunjenika. Nijedna akcija nemačka ili srpska nije uspela do sada da ga zarobi. Ne zna se tačno gde je. Neke informacije ukazuju da je čas u Srbiji čas u Bosni. Nedić (i Nemci iza njega) imali su sa Dražom Mihailovićem duge i komplikovane pregovore potvrđene u dramatičnoj polemici sa Radio Londonom. Imenovan nakon toga od strane vlade u Londonu za ministra vojnog, postao je neprijatelj broj jedan. Bilo kako bilo, Nedić preko Dangićeve grupe održava direktne i indirektne kontakte sa njim. U složenoj igri snage Draže Mihailovića vrše ,jugoslovensku‘ akciju izvan Srbije, pokušavajući da podstaknu pobune u Hrvatskoj delujuću na [[Vlatko Maček|Mačekove]] elemente, bez da se suprotstavljaju programu ,Velike Srbije‘ na kojem su se Nedić i druge grupe ograničile.&lt;ref&gt;DDI, Mameli a Ciano, serie IX, vol. VIII, d. 283, 319.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Бојан Симић, Окупирана Србија у извештајима италијанског посланства у Београду (1941-1943). Војноисторијски гласник, Институт за стратегијска истраживања - Одељење за војну историју Министарства одбране Републике Србије, 2017, стр. 100-101, фус. 46.&lt;/ref&gt;}}

Neposredno pred Dangićevo hapšenje, Draža Mihailović je 9. aprila 1942. obaviješten depešom da pregovori Dangića i Nijemaca odlično napreduju:
{{izdvojeni citat|Dangić tražio novčanu pomoć i dobio 2 miliona. Pomoć u ljudima i oružju radi suzbijanja partizana obećana. Nemci mu stavili do znanja da će sav teren očišćen od partizana imati u potpunoj vlasti. Ovo za naše ravnanje.&lt;ref name=&quot;ReferenceD&quot;&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_69.htm Izvod iz knjige primljenih telegrama Štaba Draže Mihailovića od 19. marta do 18. aprila 1942. godine]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00003/800.pdf#page=36 Damjan Pavlica: Draža za početnike - priručnik za borbu protiv revizije prošlosti], str. 40.&lt;/ref&gt;}}

Dangićevi kontakti sa nemačkom obaveštajnom službom nisu prekinuti posle prvih pregovora u Beogradu koji nisu dali rezultate zbog protivljenja NDH, iako četnici pod njegovom komandom i dalje nisu istupali protiv nemačke oružane sile. Dangić je i nakon toga nastavio da održava kontakte i saradnju sa kvislinškim formacijama u Srbiji i okružnim načelnicima u severozapadnoj Srbiji. Dangić je tokom februara i marta nekoliko puta lično dolazio u Beograd i sastajao se sa Milanom Nedićem. Nemci su se počeli pribojavati, zbog njihovog neispunjenja Dangićevih bezbednosnih očekivanja, da će italijanska Vrhovna komanda na Dangićev poziv odlučiti da italijanska vojska zauzme istočnu Bosnu. Kako bi preduhitrili ovakvu mogućnost, Nemci su u noći 11-12. aprila 1942. uhapsili Dangića u Rogatici i prebacili ga u Beograd, a potom sproveli u zarobljeništvo.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/154_4.pdf Milan Borković, n.d.], str. I/283-284.&lt;/ref&gt;

Major Mladen Mladenović, potonji komandant Čegarskog korpusa JVuO, u depeši Vrhovnoj komandi od 21. aprila 1942. iznosi veoma nepovoljnu ocjenu o Dangićevom ukupnom radu u istočnoj Bosni, kao i o njegovim pregovorima sa okupatorom i [[Kvisling|kvislinzima]]:
{{izdvojeni citat|Dangić je izbegao da primi moje postavljenje i time izvrši naređenje k-ta. Zbog toga je otišao i u opšte se nije obazirao na moje prisustvo. U Bgdu je vodio pregovore sa Ljotićem, Nedićem i Nemcima a i pisao je pismo Hitleru ne dajući nikome obaveštenje o svom radu u Bgdu. Poslednji moj zaključak je da je on (drug) i Ljotića i Nedića te je prihvatio da Ljotić uređuje pozadinu. Prema izvesnim znacima počeo je da izdaje k-tovu organizaciju i ljude pa svakom preti opasnost hapšenja. Sada je cela akcija u Bosni propala i ustaše su posele celu Bosnu do Drine. Prema mom izveštaju Dangić nije povukao konzekvence za svoj rad i dvoličnu ulogu te je zaslužio najtežu kaznu.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_1_81.htm Izvod iz knjige poslatih i primljenih telegrama štaba Draže Mihailovića od 20. aprila do 10. maja 1942. godine]&lt;/ref&gt;}}

== Saradnja sa Nedićevom vladom 1943. ==
{{izdvojeni citat|Svi državni činovnici, pa i činovnici uprave grada Beograda, pojedinačno su držali veze sa pojedinim ljudima iz organizacije Draže Mihailovića i svi su bili uvereni da na taj način najbolje odgovaraju svojoj nacionalnoj dužnosti, smatrajući da je to organizacija koju pomaže i podržava legalna jugoslovenska vlada u inostranstvu.&lt;ref name=&quot;Jovanović Dragomir-Dragi&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.znaci.org/00001/60_2_1.pdf |title=Miodrag Zečević: DOKUMENTA SA SUĐENjA DRAŽI MIHAILOVIĆU, Beograd 2001: Saslušanje optuženih |format=PDF |date= |accessdate=2014-03-16 |archive-date=2023-07-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230717115813/https://znaci.org/00001/60_2_1.pdf }}&lt;/ref&gt;|Iz svjedočenja [[Dragomir Jovanović|Dragomira Jovanovića]] na [[Beogradski proces|Beogradskom procesu]] 1946. godine}}

{{izdvojeni citat|Mihailoviću je pošlo za rukom da iskoristi Nedićevu vlast, pa da stvori u Beogradu i Srbiji neku vrstu paralelne vlade, što nam je otežavalo da hapsimo četnike. Pa ipak, njihova snaga nije bila tolika, da bi mogla da predstavlja ozbiljniju opasnost po nas. Mi smo se, razume se, borili protiv te pojave.&lt;ref name=&quot;Živković&quot;/&gt;|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta}}

General Mihailović je [[2. 3.|2. marta]] 1943. godine, u jeku [[Operacija Weiss|četvrte neprijateljske ofanzive]], naredio svim svojim komandantima u Srbiji uništenje komunista uz pomoć [[Srpska državna straža|Nedićeve policije]]:
{{izdvojeni citat|Komunista je u Srbiji ostalo vrlo malo. U Zapadnoj Bosni uništavamo ih svakoga dana. U ljutoj nevolji drug Tito poziva na ustanak i zbog toga su se povampirile pojedine grupice. Zato najenergičnije zahtevam i naređujem da svaki na svojoj teritoriji uništi i poslednje ostatke komunista i izvesti me do 25 marta o izvršenju. Dokažite tim lupežima da u narodu nemaju nikoga i da im je jedino oružje bilo laž i propaganda. Skrećem pažnju da ima prostorija gde su komandanti na svom mestu i da nema nijednog komuniste. Za ovo uništenje iskoristiti Srpsku državnu stražu do maksimuma, jer komunisti rade protiv nas u Gestapou.&lt;ref name=&quot;Saslušanje&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.znaci.org/00001/60_1_6.pdf |title=Miodrag Zečević: DOKUMENTA SA SUĐENjA DRAŽI MIHAILOVIĆU, Beograd 2001: Saslušanje optuženih |format=PDF |date= |accessdate=2014-03-16}}&lt;/ref&gt;|Mihailovićeva depeša 921 od 2. marta 1943.}}

General Milan Nedić je generala Mihailovića smatrao velikim rivalom, stoga mu je odgovaralo što se Draža Mihailović skoro godinu dana, od juna 1942. do maja 1943, nalazio van Srbije, u štabu [[Pavle Đurišić|Pavla Đurišića]] nadomak [[Kolašin]]a. Iako Nediću nije odgovaralo da se organizacija Draže Mihailovića intenzivno širi po Srbiji od kraja 1942, nije ništa činio kako bi se angažovao u hvatanju Mihailovića i njegovog štaba nakon Mihailovićevog povratka u Srbiju.

{{izdvojeni citat|Narod je ogorčen, a naša stvar je u pitanju i tim više što je ovde svima znano da kraj kvislinških vlasti u [[Sopot]]u sedi i komandant sreza [[Kosmaj|kosmajskog]] sa dugom kosom i bradom i deli vunu sa načelnikom sreza, a svoje komandante i četovođe doziva u sresko mesto radi dogovora. Ađutant komandanta 4. brigade GG. [Gorske garde — prim.] Raka Savović takođe sedi u Sopotu, a što je najteže, svi znaju i o tome naveliko pričaju da u Sopotu sedi i radi neki Dobra koji je naš oficir za vezu sa Nemcima. Obična je stvar da komandanta sreza prate žandarmi iz Srpske državne straže. Vrlo je česta pojava da se skoro svaki od starešina, a naročito Obradović i Nikolić, čak i Soluncima i članovima Narodnih ravnogorskih odbora, obraćaju rečima: '''Jebem vam majku partizansku, svi ste vi partizani, sve ću vas pobiti i poklati'''.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/11_62.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje KORPUSI DRAŽE MIHAILOVIĆA POLAŽU ISPIT PRED OKUPATOROM U SRBIJI]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Kosta Nikolić, Istorija ravnogorskog pokreta, knjiga I, Beograd 1999., str 312-313.&lt;/ref&gt;|Četnički izveštaj iz sredine 1943. godine o stanju Gorske kraljeve garde u okolini Beograda}}

U radiogramu koji je Vrhovnoj komandi JVuO 26. februara 1943. poslao komandant 2. ravnogorskog korpusa poručnik [[Predrag Raković]], Draža Mihailović je obaviješten o tome da su četnicima, navodno bez znanja njemačkih obavještajnih strukturâ, svoje usluge ponudili visoki dužnosnici kvislinške uprave iz glavnog grada okupirane Srbije. Konkretno, riječ je o [[Dragomir Jovanović|Dragom Jovanoviću]] i [[Boško Bećarević|Bošku Bećareviću]]; Raković stoga sugeriše Mihailoviću: „Moje mišljenje iskoristiti ih dok su nam potrebni a posle [rata] im suditi.“&lt;ref&gt;Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kutija 293, registarski broj 3/1.&lt;/ref&gt;

[[Specijalna policija Uprave grada Beograda]] (SP UgB) sarađivala je sa četnicima i u konkretnim akcijama protiv pripadnika Narodnooslobodilačkog pokreta. Čačanska brigada 2. ravnogorskog korpusa JVuO (pod komandom Predraga Rakovića), 70 agenata Specijalne policije i pripadnici SDS uhvatili su 28. februara 1943. u [[Вапа (Чачак)|selu Vapi]] četiri člana Okružnog komiteta KPJ za [[Čačak]] (kasnije su ih sve streljali) i zaplenili partijske materijale i arhivu komiteta. O tome je komandant Čačanske brigade kapetan [[Milorad Ristović]], 3. marta 1943, obavestio Dražu Mihailovića istakavši da je ta akcija u saradnji sa SDS »najveći uspeh čišćenja u ovom delu Srbije«.&lt;ref&gt;Arhiv VII, Ča, k. 289, reg. br. 9/1.&lt;/ref&gt; Istog dana je i poručnik Raković, komandant 2. ravnogorskog korpusa, javio Mihailoviću o zarobljavanju ove grupe i predaji zaplijenjene arhive Specijalnoj policiji UgB: „Sada se radi na uništavanju komunističkih simpatizera. U s. Vapi (3 km od Čačka) pre 7 dana pohvatan je okružni komitet komunističke organizacije. Krili su se u jednoj zemunici izgrađenoj potpuno pod zemljom u čisto komunističkom selu Vapi. Uhvaćena su 4 člana koji su sačinjavali ceo Okružni komunistički komitet. Zaplenjeno je: pušaka 4 kom, 1 puškomitraljez, geštetner i 10 kgr. arhive. Arhiva je predata Upravi grada Beograda — Odelenje specijalne policije, radi uspešnog gonjenja svih komunista na celoj teritoriji Srbije koji su imali veze sa ovim komitetom.“&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_2_67.htm Izveštaj komandanta 2. ravnogorskog korpusa od 3. marta 1943. Draži Mihailoviću o borbi protiv pripadnika NOP-a i pregovorima sa predstavnicima nemačkih okupacionih trupa]&lt;/ref&gt; Na ovo Mihailović odgovara:
{{izdvojeni citat|Zbilja ste postigli veliki uspeh u s. Vapi. Vidi se iz samih funkcija potčinjenih komunista... Ako ima interesantnih stvari u njihovim knjigama i propagandnom materijalu, pošaljite mi hitno.&lt;ref&gt;Arhiv VII, Ča, k. 297, reg. br. 1/1.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_4_114.htm Pismo Draže Mihailovića od 1. decembra 1944. komandantu Komande Sarajeva o ubacivanju četničkih i gestapovskih diverzantsko-terorističkih grupa u Srbiju]&lt;/ref&gt;|Depeša generala [[Dragoljub Mihailović|Draže Mihailovića]] od 4. marta 1943.}}

U periodu kada se na čelu Mihailovićeve organizacije u glavnom gradu Srbije (Komanda Beograd JVuO) nalazio major [[Žarko Todorović]], postojala je težnja da se sa vođstvom [[Ruski zaštitni korpus|Ruskog zaštitnog korpusa]] uspostavi saradnja. Razgovori su vođeni preko Vladimira Andrića, jednog od načelnika u vladi Milana Nedića, osobe bliske ruskoj emigraciji prije rata. Prema podacima njemačke obavještajne službe, sklopljen je dogovor na [[Antikomunizam|antikomunističkoj]] osnovi između generala Mihailovića i generala Gontareva, jednog od komandanata RZK, i važio je od maja 1942. do avgusta 1943. godine. Zbog ovih konekcijâ, [[Gestapo]] je u februaru 1943. godine uhapsio Žarka Todorovića i majora [[Pavla Babca]] sa četničke strane, kao i generala Gontareva i nekolicinu oficira RZK.&lt;ref&gt;Istorijski arhiv Beograda, BDS, B-921, dosije Babac Pavle.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Rade Ristanović, Oblici otpora u okupiranom Beogradu (1941-1944). Doktorska disertacija, Filozofski fakultet Univerziteta u Novom Sadu, 2019, str. 463, 675.&lt;/ref&gt;

U zborniku ratnih sjećanja pripadnikâ Ruskog zaštitnog korpusa, objavljenom u [[New York|New Yorku]] 1963. godine pod naslovom ''Русский Корпус на Балканах во время II Великой Войны 1941–1945 г.г.'' (“Ruski korpus na Balkanu u vrijeme Drugog velikog rata 1941–1945”), data je generalna ocjena međusobnih odnosâ RZK i JVuO u razdoblju okupacije Srbije:
{{izdvojeni citat|Jedinice Ruskog korpusa nikada nisu izvodile nikakve neprijateljske akcije protiv četnika generala Draže Mihailovića, već su, naprotiv, uvek bile spremne da im ponude svaku pomoć i saradnju, iako sâm general nije, u početku, razumeo naše motive i izbegavao je komunikaciju sa komandantom i jedinicama Ruskog korpusa. No, ubrzo je i on shvatio da su nam zajednički glavni smrtni neprijatelj komunisti na čelu sa Titom. Ovi četnički odredi su se borili ili protiv Nemaca, ili zajedno sa Nemcima, delovima Ruskog korpusa, „ljotićevcima“ a protiv Titovih crvenih partizana, ili bi iznenada napadali „ljotićevce“ ili slabe delove Ruskog korpusa, kojima su se stalno obraćali za pomoć, uglavnom u municiji, i ova im nikada nije bila odbijena. Jedinice Ruskog korpusa nikada nisu napale četnike, ali su, delujući zajedno, uvek morale biti na oprezu i držati uši otvorene.&lt;ref&gt;Vertepov, Dmitriĭ Petrovich (1963). ''Русский Корпус на Балканах во время II Великой Войны 1941–1945 г.г.'' New York: Nashi vesti, 1963, p. 20. &lt;br /&gt; ({{jez-rus|&quot;Части Русского Корпуса никогда не вели никаких неприятельских действий против четников генерала Дражи Михайловича а, наоборот, всегда были готовы оказать им любую помощь и содействие, хотя сам генерал, в первое время, не понимал наших побуждений и избегал сношений с командиром и частями Русского Корпуса. Но, вскоре, и он понял, что нашим общим главным смертельным врагом являются коммунисты во главе с Тито. Эти четнические отряды воевали то против немцев, то вместе с немцами, частями Русского Корпуса, «льотичевцами», против красных партизан Тито, то, вдруг, нападали на «льотичевцев» или на слабые части Русского Корпуса, к которым они постоянно обращались за помощью, главным образом, огнеприпасами и никогда не получали отказа. Части Русского Корпуса никогда на четников не нападали, но, действуя совместно, всегда должны были быть начеку и держать ухо востро.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

Posljednja dva [[Legalizovani četnici|legalizovana četnička odreda]] ([[Kosta Pećanac|Pećančev]] odred kojim je komandirao [[Mašan Đurović]] i Mihailovićev odred pod komandom potpukovnika [[Momčila Matića]]) raspuštena su sredinom marta 1943. Većina ljudstva iz ova dva odreda pridružila se Mihailovićevim ilegalnim odredima.&lt;ref name=&quot;Jozo Tomasevich 1945&quot;/&gt; Uopšte uzev, najveći dio oficirskog, tj. komandnog kadra (preko 60 lokalnih vojvodâ, pretežno iz [[Južna Srbija|južne Srbije]]) i boraca četničkih odreda Koste Pećanca prešao je pod komandu Jugoslovenske vojske u otadžbini. Između ostalih, ravnogorcima se pridružio i mlađi sin Koste Pećanca Milan Milovanović Pećanac, vojvoda [[Kuršumlija|kuršumlijski]].&lt;ref&gt;Момчило Павловић, Божица Младеновић, ''Коста Миловановић Пећанац 1879–1944. Биографија'', Институт за савремену историју, Београд, 2003, стр. 300—302, 305.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.pogledi.rs/spisak-pecancevih-vojvoda-koji-su-presli-kod-draze.html Погледи — Списак Пећанчевих војвода који су прешли код Драже]&lt;/ref&gt; Budući u posjedu informacija da se vojvodi suhoplaninskom sprema hapšenje, VK JVuO je 27. februara tražila da Đurović na ovo bude blagovremeno upozoren, iako se i dalje nalazio pod „[[Crne trojke|slovom Z]]“. Na putu za [[Crna Gora|Crnu Goru]], vojvodu Đurovića hvataju pripadnici JVuO i sprovode u štab generala Mihailovića. Poslije sastanka njih dvojice, ministar vojske i mornarice u jugoslovenskoj kraljevskoj vladi zaključuje da Mašan Đurović sada „sluša“. U okviru jedinice koja je zadržala naziv Ibarski četnički odred, vojvoda Mašan Đurović se krajem marta 1943. pridružio Mihailovićevim snagama u dolini [[Drina|Drine]] tokom [[Bitka na Drini (1943)|završnog segmenta]] [[Operacija Weiss|operacije »Weiss«]], stavljajući se na raspolaganje majoru [[Zaharije Ostojić|Zahariju Ostojiću]]. Drugi dio Đurovićevih četnika pristupio je Javorskom korpusu JVuO, pod komandom kapetana [[Radomir Cvetić|Radomira Cvetića]], ostavši tako na terenu na kojem su i do tada operisali ([[Manastir Studenica|studenički]] i [[Deževa|deževski]] srez).&lt;ref&gt;Милутин Живковић, Ратни пут војводе сухопланинског Машана Ђуровића 1941—1943, Лесковачки зборник LIX, Народни музеј Лесковац, 2019, стр. 317—320.&lt;/ref&gt;

[[Paul Bader]], njemački komandujući general i zapovjednik u Srbiji, u petnaestodnevnom izvještaju o situaciji u zemlji koji je 19. marta 1943. poslao Komandi Jugoistoka, upozorava na opasnost od pridruživanja kvislinških snaga četničkim jedinicama:
{{izdvojeni citat|Nastojanje DM-a da pridobije legalne srpske jedinice koje nose oružje, bilo putem terora ili putem ponuda, traje i dalje. Pri tome privlačna snaga DM pokreta, koji se sada bori protiv komunista u Hercegovini, nije za potcenjivanje u odnosu na nacionalne elemente Srbije. Tako su morala i oba poslednja još postojeća četnička bataljona potpukovnika Matića i Mašana Đurovića biti rasformirana da bi se sprečilo njihovo sadejstvo sa bataljonima DM u Hercegovini i Crnoj Gori.&lt;ref&gt;AVII, NAV—T-501, r. 249, s. 98—104.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije, tom XII, knjiga 3, Dokumenti jedinica, komandi i ustanova Nemačkog rajha: 1. januar — 31. decembar 1943, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1978, dok. 40, str. 184.&lt;/ref&gt;}}

Istovjetno obrazloženje za razoružanje preostala dva legalna četnička odreda u Srbiji dato je i u izvještaju za mjesec mart, koji je 1. aprila 1943. godine sastavljen u Komandi Jugoistoka. Oficiri Wehrmachta konstatuju da je do razvoja četničke organizacije došlo naročito u unutrašnjosti zemlje, gdje u „nižim seoskim upravnim vlastima“, kao i „među seoskim stanovništvom“, Draža Mihailović ima svoja uporišta:
{{izdvojeni citat|Mihailovićevi kontinuirani napori da pridobije pripadnike legalnih srpskih odreda pod oružjem pali su na plodno tlo. Posljednje dvije legalne četničke postrojbe morale su stoga biti raspuštene. Razoružanje raštrkanih odreda samo je djelomično uspjelo zbog nedostatka snaga. Može se očekivati da će se od ostataka ovih odreda oformiti nove bande DM. Mihailovićevi organizacioni štabovi, svaki sa po 40-50 ljudi u obezbjeđenju, jedine su potpuno mobilne snage DM u Srbiji. '''One izbjegavaju bilo kakav sudar sa njemačkom vojskom'''. Oni čak javljaju Nijemcima o pokretima komunista kako bi se izbjegle sabotaže i mjere odmazde.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=806&amp;rec=78&amp;roll=332 NARA, T78, Roll 332, frames no. 6290055—56.] ({{jez-njem|&quot;Die Mihailovic–Bewegung gewinnt bei Fortsetzung der Vorbereitung des Volksaufstandes in den unteren ländlichen Verwaltungsbehörden und unter der Landbevölkerung an Boden, weil die Staatswache aus Überwachungegründen zu größeren Einheiten zusammengefaßt werden mußte und so dass Land von Truppen entblößt ist. Die fortgesetzten Bemühungen des Mihailovic, die legalen serbischen Waffenträger für sich an gewinnen, fielen auf fruchtbaren Boden. Die beiden letzten legalen Cetnik–Einheiten mußten daher aufgelöst werden. Die Entwaffnung der verstreut liegenden Abteilungen gelang mangels Kräften nur zum geringen Teil. Es ist damit zu rechnen, daß die Reste neue D.M.–Banden bilden. Die Mihailovic Organisationsstäbe mit ihrer Bedeckung von je etwa 40 – 50 Mann vermeiden als einzige im Augenblick voll mobile Kräfte im serbischen Raum jeden Zusammenstoß mit der deutschen Wehrmacht. Meldungen über Auftreten von Kommunisten werden sogar den Deutschen zugetragen, um Sabotageakte und Sühnemaßnahmen zu vermeiden.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Procjena situacije Komande Jugoistoka za mart 1943. (1. april 1943.)}}

22. marta 1943, nakon što je izašao na položaje kod [[Kalinovik]]a, kako bi lično preuzeo vođenje operacije protiv partizana u [[Bitka na Neretvi|bici na Neretvi]], Draža Mihailović (alias »222«) šalje iz Vrhovne komande JVuO depešu u kojoj naređuje da se u [[Crna Gora|Crnu Goru]] odmah upute trojica četničkih komandanata. Jedan od pozvanih u svrhu „definitivnog uništenja komunista“, bio je i [[Božidar Ćosović-Javorski]], bivši Pećančev vojvoda i komandant legalizovanog Javorskog četničkog odreda, rasformiranog&lt;ref&gt;{{harv|Живковић|2017|p=375}}&lt;/ref&gt; sredinom jula 1942:
{{izdvojeni citat|Obzirom na sadašnju situaciju naređujem sledeće: Neka Milutin Janković, Božo Javorac i Uroš Katanić svaki sa 500 ljudi naoružanih puškama i puškomitraljezima bez komore dođu i to: Janković u [[Žabljak]], Javorac u [[Šahovići|Šahoviće]], Katanić u [[Kolašin]]. Neka se krenu čas pre, pošto komuniste jurimo sa sviju strana da im nedamo vremena da se ma gde zadrže. Jurimo ih kao lovački psi divlju zver. Ne smemo im dozvoliti da se ma gde zadrže i organizuju narod. Samo tako imaćemo uspeha za definitivno uništenje komunista. Kažite im moju poruku, da će se sada pokazati šta vrede sva trojica. Njihov dolazak biće od istoriskog značaja... Od njihovog brzog dolaska zavisi da li ćemo potpuno uništiti sve komuniste. Inače će se prebaciti u Srbiju.&lt;ref&gt;Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije, tom XIV, knjiga 2: Dokumenti jedinica, komandi i ustanova četničkog pokreta Draže Mihailovića (1. januar — 8. septembar 1943), Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, dok. 113, str. 548.&lt;/ref&gt;|General [[Dragoljub Mihailović]]}}

General Draža Mihailović obavještava 30. marta 1943. iz Kalinovika svoje podređene oficire o dolasku na front četnikâ pod komandom vojvode Đurovića:
{{izdvojeni citat|Mašanov odred stigao ovamo. Sa Mašanom videćemo šta ćemo.&lt;ref&gt;Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije, tom XIV, knjiga 2, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, dok. 113, str. 564.&lt;/ref&gt;}}

Informišući generala Dražu Mihailovića o stanju na frontu te o snabdijevanju četničkih jedinica od strane italijanskih komandi u Crnoj Gori, major Pavle Đurišić, u izvještaju poslatom 1. maja 1943. godine, piše o otkazivanju slanja planirane delegacije generalu Milanu Nediću. Major Đurišić obavještava generala Mihailovića i o trenutnom mjestu boravka četničkog odreda Mašana Đurovića. Pored toga, Đurišić na originalan način interpretira ulogu »Nedićeve vojske«:
{{izdvojeni citat|Deputacija kod Nedića nije otišla. Misao za ovo potekla je kod većine ljudi, koji su uverenja da se crvenima ne može ništa bez pomoći sa strane. Ja sam prihvatio iz razloga što ta '''Nedićeva vojska je Vaša a ne njegova''', a kako su [[Srpski dobrovoljački korpus|Ljotići]] uputili korpus na [[istočni front]], to verovatno ne bi ni došli, jer ih nema. [...] Iz Kolašina Mašanove ljude uputio sam za Šahoviće da se prikupe. Prekjuče dobio sam izveštaj da su [otišli u] Zaton i naredio sam da se vrate, danas tek obavešten sam da nisu tamo i niko ne zna gde su.&lt;ref&gt;AVII, ČA, kut. 132, reg. br. 7/4.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije, tom XIV, knjiga 2, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, dok. 142, str. 651—652.&lt;/ref&gt;|Iz izvještaja majora [[Pavle Đurišić|Pavla Đurišića]] generalu [[Dragoljub Mihailović|Draži Mihailoviću]], 1. V 1943.}}

U ratnim memoarima novinara [[Stanislava Krakova]], bliskog saradnika i rođaka generala Milana Nedića, ova epizoda je pomenuta kao logičan nastavak saradnje Pećančevog odreda pod komandom vojvode Đurovića sa Mihailovićevim četnicima. Prema Krakovljevim navodima, predsjednik kvislinške vlade je odobrio Ðurovićevo pristupanje Mihailoviću:
{{izdvojeni citat|Đurović je imao jedan od najvećih Pećančevih odreda sa kojim se nalazio u dolini Ibra i na Raškoj, te je odatle učinio mnoge akcije na spasavanju Srba uništavanih od strane [[Albanci|Arnauta]] sa [[Kosovo|Kosova]], koji su stizali katkad i do samih, pa i preko pretkumanovskih granica Srbije... General Nedić je imao veliko poverenje u njega, smatrao njegov odred kao jedan od retko disciplinovanih i baš mi je isticao kako je Đurović dostavljao odredima Mihailovićevim tu na jugozapadnoj granici pretkumanovske Srbije oružje i municiju, koju mu je Nedić slao. Kada su krajem 1942. godine Pećančevi odredi bili raspušteni naređenjem SS-generala Majsnera, Mašan Đurović, nije hteo da svoj odred raspusti, niti da stupi u Državnu Stražu, jer bi se tada morao da rastane od najvećeg broja svojih ljudi već se uputio sa svojim odredom u Crnu Goru i u martu 1943. stigao je u štab Draže Mihailovića, koji je tada bio u selu Lipovu nedaleko od Kolašina. Iako je bio stavljen pod slovo «Z», on se nije plašio, znajući da je vršio samo rad na spasavanju Srba i da je u svakoj prilici pomagao odrede Mihailovićeve, da lično dođe kod generala Mihailovića. Ovaj ga je lepo primio i kao iskusnog borca protiv partizana, uputio ga je da sa svojim odredom dejstvuje u oblasti Foče protiv komunista. To je bio jedan od retkih odreda Mihailovićevih iz Srbije, koji je hteo da pristane da se bori u Sandžaku [u]mesto na svom ognjištu. [...] Iako se bio odvojio od njega, general Nedić je potpuno shvatio i odobrio prilaženje Đurovića jedinicama generala Mihailovića i čak bio zadovoljan da Mašan nije dozvolio da se njegov odred raspusti.&lt;ref&gt;Станислав Краков, Генерал Милан Недић, Књига друга: Прeпуна чаша чемера, Минхен, Штампарија Искра, 1968, стр. 343—344.&lt;/ref&gt;}}

Vlada [[Kraljevstvo Velika Britanija|Velike Britanije]] je u više navrata tokom 1943. godine pokušavala preko jugoslovenske izbjegličke vlade staviti do znanja generalu Mihailoviću da saradnja sa okupatorima i kvislinzima nije u skladu s operativnim planovima savezničkih štabova, kao i da nije u interesu samog četničkog pokreta. U jednoj poruci, tj. »Komunikaciji« od 11. maja, od njega se zahtijeva da prestane sa kolaboracijom sa Nijemcima i Italijanima, odnosno da »primarni objekt pokreta đenerala Mihailovića mora biti otpor Osovini«. Takođe je zahtijevano da se prekine svaka saradnja sa kvislinzima, naročito »kolaboracija sa đeneralom Nedićem«.&lt;ref&gt;AVII, kut. 281, reg. br. 20/1–4.&lt;/ref&gt; Istim saopštenjem vlada Ujedinjenog Kraljevstva stavila je do znanja Mihailoviću da će britanski oficiri biti upućeni u štabove NOVJ, i da će se partizanskim jedinicama ukazati materijalna pomoć. Britanski pukovnik [[William Bailey|Stanley Bailey]] je dostavio »Komunikaciju« Mihailoviću 28. maja 1943.&lt;ref&gt;Branko Latas, Pokušaj Britanaca da četnike D. M. pokrenu u akciju protiv Nemaca na Kosovu (1943—1944), „Kosova — Kosovo“ No. 4 (1975), Zavod za istoriju Kosova, Prishtinë/Priština, str. 209.&lt;/ref&gt;

Budući da je vremenom stekao „iskustvo dobrog pregovarača“, a u dužem periodu je uživao visok ugled kod četničke Vrhovne komande,&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_134.htm Izvod iz knjige poslatih telegrama Štaba Draže Mihailovica od 29. juna do 5. avgusta 1942. godine]&lt;/ref&gt; kapetan Predrag Raković je bio osoba kome je komandant JVuO povjeravao delikatne zadatke. Upravo iz ovog razloga, kapetan Raković je bio jedan od ljudi koji su posredovali razgovorima u maju 1943. godine između povjerenika Milana Nedića i [[Dimitrije Ljotić|Dimitrija Ljotića]] s jedne i generala Draže Mihailovića s druge strane.&lt;ref&gt;Раде Ристановић, Прилози зa биографију равногорског команданта мајора Предрага Раковића: официрски досије војске Краљевине Југославије, Зборник радова Народног музеја Чачак, vol. 49, Чачак, 2020, стр. 130.&lt;/ref&gt;

Sredinom maja 1943. godine, iz Beograda su, na zahtjev Dimitrija Ljotića, u štab vojvode [[Momčilo Đujić|Momčila Đujića]] stigli Miroslav Peran i Krešimir Samodol. Obojica [[Hrvati]], Peran i Samodol su bili pripadnici Ljotićevog [[ZBOR]]-a u [[Šibenik]]u u predratnom periodu. Na taj način, veze između Ljotića i Đujića su bile uspostavljene ili čak obnovljene, pa je komandant Dinarske divizije JVuO od proljeća 1943. godine učvrstio radio i kurirske veze kako s vrhovnom komandom Draže Mihailovića, tako i sa kvislinškom vladom generala Milana Nedića. Peran i Samodol — sada u svojstvu obavještajaca Dinarske divizije, s Đujićevim ovlaštenjima — okupili su u Šibeniku, augusta 1943. godine, više od 60 pripadnika antikomunističke omladine. Naoružani od strane talijanskog okupatora, dobivali su prehranu i plaću od 500 lira. Bataljon je bio pod neposrednom komandom vojvode Đujića, i to kao »elitna« jedinica. Četnička komanda Šibenika (komandant potpukovnik Gumzej i načelnik štaba poručnik Kovač) pisala je 25. VIII [[Mladen Žujović|Mladenu Žujović]]u o šibenskim vođama »Zbora«:
{{izdvojeni citat|Pred tri mjeseca doputovali su u Šibenik iz Beograda položajni poručnici 5. dobrovoljačkog bataljona Peran Miroslav i Samodol Krešimir, aktivni članovi Ljotićeve [[ZBOR|organizacije »Zbor«]]. Imenovani, uz dobrovoljačku, imaju i legitimaciju [[Organizacija Todt|organizacije »TODT«]]. Po njihovom dosadašnjem nastojanju oko proturanja ideja koje nisu u saglasnosti sa radom dirigovanim od strane jugoslovenskog ministra vojske, mornarice i vazduhoplovstva, a prema prikupljenim provjerenim podacima postoji razlog opravdanoj sumnji da su imenovani upućeni ovamo sa povjerenim naročitim zadatkom. Napred imenovani nalaze se u Splitsko-šibenskom četničkom bataljonu u Žitniću, kao obavještajci [[Dinarska četnička divizija|četničke Dinarske divizije]].&lt;ref&gt;AVII, kut. 215, reg. br. 5/1—5.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Pop izdaje&quot;&gt;[https://www.znaci.org/00001/15.pdf Jovo Popović, Marko Lolić, Branko Latas: Pop izdaje, Stvarnost, Zagreb, 1988.], str. 268—269.&lt;/ref&gt;}}

Miroslav Peran se očitovao kao iskreni saveznik njemačkog Wehrmachta, kao što se može zaključiti na osnovu njegove izjave date oficirima [[114. lovačka divizija (Njemačka)|114. lovačke divizije]], a koja je prevedena sa [[Srpskohrvatski jezik|srpskohrvatskog jezika]] i dostavljena štabu [[2. oklopna armija (Wehrmacht)|Druge oklopne armije]]:
{{izdvojeni citat|Mi, pošteni elementi Sjeverne Dalmacije, bilo Hrvati ili pravoslavci, jedinstveni smo u namjeri da lojalno sarađujemo sa njemačkim Wehrmachtom u borbi protiv neprijatelja cijelog svijeta — komunizma. Naši ciljevi su jasni. Naša je čvrsta želja da naš jadni i napaćeni narod povedemo ka miru i redu. Stoga, molimo njemački Wehrmacht da nas podupre u ovoj borbi što je više moguće. Njegovi neprijatelji na ovom području i naši su neprijatelji. Mi se nalazimo u beskompromisnoj borbi protiv komunizma.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=313&amp;roll=483&amp;broj=979 NARA, T313, Roll 483, frame no. 000976.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Wir ehrlichen Elemente von Norddalmatien ob Kroaten oder Pravoslaven sind nun fest entschlossen einig und loyal mit der Deutschen Wehrmacht an der Bekämpfung gegen den Weltfeind den Kommunismus mitzuarbeiten. Unsere Ziele sind klar. Es ist unser fester Wille, unser armes und gequältes Volk zum Frieden und zur Ordnung zu führen. Wir bitten deshalb die Deutsche Wehrmacht uns in diesem Kampfe so weit als möglich zu unterstützen. Die Feinde der Deutschen Wehrmacht in dieser Gegend, sind auch unsere Feinde. Wir befinden uns im kompromisslosen Kampf gegen den Kommunismus.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Prijevod izjave četničkog vođe Miroslava Perana iz Šibenika (22. septembar 1943. godine)}}

[[Prvoslav Odović]], predratni beogradski policajac i zamjenik [[Svetozar Vujković|Svetozara Vujkovića]], upravnika [[Logor Banjica|Banjičkog logora]], redovno je slao izvještaje Vrhovnoj komandi JVuO, odnosno Draži Mihailoviću, koji je preko njega nastojao da izvuče iz logora pripadnike svoje organizacije.&lt;ref&gt;Sima Begović, Logor Banjica 1941-1944, Institut za savremenu istoriju, Beograd, 1989, knj. 2, str. 14.&lt;/ref&gt; U avgustu 1943. godine, Odović (u tom trenutku šef Predstojništva policije u [[Kruševac|Kruševcu]]; odgovoran za brojna hapšenja i mučenja pripadnika NOP-a) biva uhapšen od strane [[Srpski dobrovoljački korpus|ljotićevaca]] zbog saradnje sa četnicima pod komandom [[Dragutin Keserović|Dragutina Keserovića]], u vrijeme sukoba između ljotićevaca i četnika. Okupator ga je internirao u Njemačku, gdje je ostao i nakon rata.&lt;ref&gt;[https://pescanik.net/viktimizacija-zlocinaca/ Milan Radanović: Viktimizacija zločinaca]&lt;/ref&gt; Prvoslav Odović je kasnije odselio u [[Australija|Australiju]], gdje će sredinom 1951. godine biti među osnivačima [[Srpske narodne odbrane]] (SNO), jedne od najpoznatijih srpskih antikomunističkih i nacionalističkih organizacija u emigraciji.&lt;ref&gt;[https://www.vesti-online.com/sedam-decenija-ponosne-istorije/ Sedam decenija ponosne istorije]&lt;/ref&gt;

Veliki problem za funkcionisanje SDS je predstavljala duboka isprepletenost i povezanost mnogih njenih pripadnika sa Jugoslovenskom vojskom u otadžbini. Ovu infiltriranost su hapšenjima pokušavali da preduprede Nemci. Krajem jula 1943. godine, Gestapo će zbog ove saradnje uhapsiti gotovo ceo štab [[Niš]]ke oblasne komande, na čelu sa komandantom pukovnikom [[Filipom Dimitrijevićem]]. Takođe, masovna bekstva stražara i njihov odlazak u ravnogorske odrede u toku 1943. godine kulminiraju. U poternici iz decembra 1943. koju je izdala Komanda SDS, u kojoj se konstatuje broj „aktivnih begunaca“, nalazi se 808 pripadnika Straže.&lt;ref&gt;Nebojša Stambolija, Srpska državna straža 1942-1944. Doktorska disertacija, Filozofski fakultet Univerziteta u Beogradu, 2019, str. 372.&lt;/ref&gt;

Kapetan [[Branivoj L. Petrović]], nakon izvršene inspekcije u Varvarinskom, Resavskom i Ivankovačkom korpusu JVuO, gdje je boravio kao delegat Vrhovne komande, podnio je 1. avgusta 1943. izvještaj generalu Mihailoviću u kome saradnju sa pripadnicima Srpske državne straže konstatuje kao notornu činjenicu, budući da je većina komandanata u tri korpusa bila prethodno legalizirana kod kvislinških vlasti. „S pravom se može reći da u pokretu Ravne Gore postoji i tajna sprega svih Nedićevih oficira, koji se uzajamno drže i pomažu“, žali se kapetan Petrović generalu Mihailoviću. U dijelovima izvještaja koji su posvećeni stanju u Varvarinskom, odnosno Ivankovačkom korpusu JVuO, o relacijama sa SDS-om Petrović zapisuje:
{{izdvojeni citat|Srpska Državna Straža je potpuno uz nas i sarađuje sa našim odredima... Na teritoriji ovoga korpusa S.D.S. sarađuje potpuno sa našim odredima.&lt;ref&gt;Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 2, dokument br. 182, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 869—878.&lt;/ref&gt;}}

Kapetan Petrović je rezimirao izvještaj Mihailoviću: „Ljudi koji vode stvari, nepodesni su po svojim moralnim i tehničkim sposobnostima. Narod želi na čelu da vidi svetle i čestite ljude, koji će biti primeri i uzori naših stremljenja. Legalizovani oficiri, bivše vojvode Koste Pećanca i Nedića, zboraši Ljotića i ceo taj elemenat, koji je do juče pod okriljem [[Svastika|hakenkrojca]] činio zulume, ne mogu danas da rade pod simbolom Ravne Gore i Vašeg imena. Narod to ne želi, ne prima, bar na terenima na kojima služe. I u koliko oni budu ostali, stav nepoverenja i rezervisanosti povećaće se.“

Prvorazredno svjedočanstvo o organizacionom jedinstvu četnika Draže Mihailovića i pripadnika Nedićevog kvislinškog aparata predstavlja izvještaj kapetana [[Aleksandra Saše Mihajlovića]] koji je 28. avgusta 1943. godine poslao generalu [[Miroslav Trifunović|Miroslavu Trifunoviću]].&lt;ref&gt;Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kutija 127, registarski broj 1/12 (S-X-214).&lt;/ref&gt; Dragocjenost ovog dokumenta, pored toga što je u pitanju primarni izvor, ogleda se i u činjenici da su pomenuti oficiri Jugoslovenske vojske u otadžbini bili veoma visoko hijerarhijski pozicionirani. Naime, general Miroslav Trifunović je bio delegat Vrhovne komande JVuO za Srbiju i jedan od nekolicine četničkih komandanata (pored samog Draže Mihailovića) sa činom generala, dok je kapetan Aleksandar Mihajlović (pseudonim »Willy«) bio komandant beogradskih ravnogoraca od proljeća 1943, nakon što je uhapšen njegov prethodnik major Žarko Todorović, pa sve do završetka okupacije.

Kapetan Mihajlović izvještava generala Trifunovića (»Dietrich«): „Pored legalnih jedinica S.D.S. koje su potpuno uključene u našu organizaciju i na koje potpuno računam, organizacija Beogradske brigade (sela) potpuno je sprovedena... Krećemo se slobodno, patroliramo, držimo zasede i uopšte vladamo njima. Ovo mi je taj V Beogradski korpus sa: 1. beogradskom brigadom (sela), 2. brigadom (bataljon S.D.S. i Nedićeva Garda), 3. brigada vatrogasci, 4. brigada (Savso 13) i 5. brigada (razne sportske organizacije). O ovome molim Vas za najveću tajnost, jer vidite da ih nisam ni u svom naređenju Br. 240 izneo ostalim komandantima korpusa mada im verujem kao i sebi.“ Uz 1500 ljudi u ilegali, Mihajlović navodi da su mu „najveće nade“ legalne jedinice SDS i Beogradska brigada JVuO i da „stoga sve ljubomorno čuva[m]“. Mihajlović nastavlja: „Policija U.g.B. [Uprave grada Beograda — prim.] (kvartovski odredi, policiska škola, logor, saobraćajna policija) kompletni su pod mojom komandom. Ovo mi je drugi po sigurnosti adut u rukama.“ S druge strane, kapetan Mihajlović za šefa Specijalne policije UgB [[Iliju Paranosa]] tvrdi da je dvije i po godine bio „glavni inkvizitor naših ljudi“; stoga na preporuke iz Vrhovne komande JVuO za saradnju s njim odgovara da to ne bi bilo uputno, s obzirom da je „cela njegova policija [je] minirana i bez njegove pomoći“, te da osobe poput Paranosa „nikako ne služe na čast niti na ugled našega pokreta“. Kapetan Aleksandar Mihajlović zaključuje da se sa Srpskom državnom stražom ne treba konfrontirati, budući da ona, iz njegove perspektive, predstavlja savezničku vojsku:
{{izdvojeni citat|Pre nego što završim molim Vas još i to, da kod naših komandanata na terenu utičete, da ne razoružavaju i odvode stražare S.D.S. '''Sve su to naši ljudi na koje možemo stoprocentno računati'''. Zašto ih onda dirati kad i ovako pozitivno rade. Na taj način samo se stvaraju njima neprijatnosti što je potpuno nepotrebno a mi sami sebe slabimo. I o ovome smo i usmeno govorili i video sam da ste me razumeli pa Vas sada samo potsećam na to, a s obzirom na učestale ovakve slučajeve u poslednje vreme.&lt;ref&gt;Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije, tom XIV, knjiga 2: Dokumenti jedinica, komandi i ustanova četničkog pokreta Draže Mihailovića (1. januar — 8. septembar 1943), Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, dokument 194, strane 914—922.&lt;/ref&gt;|Kapetan [[Aleksandar Mihajlović]], komandant Beograda JVuO}}

[[Kapitulacija Italije|Kapitulacijom Italije]] u septembru 1943. godine i očekivanim savezničkim iskrcavanjem na [[Jadran]]u, široko rasprostranjena pojava među pripadnicima SDS-a postaje napuštanje položaja (do tada ne toliko često) i odlazak u šumu, tj. u redove JVuO. U jednom izvještaju sa proputovanja iz sredine septembra, inspektor SDS piše da su bjekstva uzela maha u Kragujevačkom, Valjevskom i Šabačkom okrugu:
{{izdvojeni citat|Ja sam lično za ovih deset dana putovanja dobio utisak da su pripadnici SDS-a, koji su odbegli, kao i oni koji se za bekstvo spremaju, već odavno bili pripadnici organizacije DM, radeći legalno sve dok nisu dobili naređenje da se pripreme i odu u šumu.&lt;ref&gt;Vojni arhiv, Nedićeva arhiva, 50A–1–10.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Nebojša Stambolija, n. d., str. 310, fus. 823.&lt;/ref&gt;}}

Ova aktivnost je svoju kulminaciju dostigla 21. septembra 1943, kada Draža Mihailović izdaje naređenje koje su komandanti korpusa imali dostaviti sreskim komandama SDS-a kako bi ovi „u roku od 48 časova“ napustili svoju dosadašnju dužnost, te se „sa svojim ljudstvom, oružjem i spremom“ javili lokalnim komandantima JVuO radi ratnog rasporeda.&lt;ref&gt;Nebojša Stambolija, n. d., str. 310-311, fus. 824.&lt;/ref&gt; U Mihailovićevu naređenju, pored ostalog, stoji:
{{izdvojeni citat|Imam sigurne podatke da će Nemci uskoro početi sa razoružavanjem Srpske državne straže. Komandanti na čijim se terenima nalaze ovakvi odredi, uhvatiće vezu sa istima i narediti im da odmah sa celokupnim oružjem, spremom i materijalom, koji im stoji na raspoloženju izađu u šumu i pristupe u saradnju. Svima onima koji ne budu hteli izvršiti ovo naređenje, objaviti im otvoreno neprijateljstvo, smatrati ih izdajnicima Kralja i Otadžbine, silom ih razoružati i nemilosrdno ih uništavati na terenu.|[[Dragoljub Mihailović]]}}

Tog mjeseca će i poručnik [[Miloš Radosavljević]], komandant Valjevskog korpusa JVuO, narediti komandantima svojih brigada da „pristupe razoružanju legalnih srpskih odreda na svojoj teritoriji“, kao i da „razoružano ljudstvo koje pripada našoj organizaciji odmah uvrste u svoje [četničke — prim.] redove“, dok bi prema „izrodima i izdajnicima“ trebalo postupiti „po zakonu šume“.&lt;ref&gt;Коста Николић, Историја равногорског покрета, I, Београд, 1999, стр. 395.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Сегић|first=Дејан|date=2011|title=Четници и капитулација Италије 1943.|url=http://www.isi.mod.gov.rs/multimedia/dodaci/vig_1_2011_1554880246.pdf|journal=Војноисторијски гласник|publisher=Институт за стрaтегијска истраживања Одељења за војну историју Министарства одбране Републике Србије|volume=1/2011|pages=214}}&lt;/ref&gt;

Njemačka Komanda Jugoistoka je također bila u posjedu informacijâ o izričitom Mihailovićevom nalogu nadleštvima Srpske državne straže u unutrašnjosti zemlje da se priključe četnicima u šumi:
{{izdvojeni citat|Srbija: Opšta situacija nepromijenjena. Aktivnost bandi nastavlja da se intenzivira. Navodno, Mihailović je komandama Srpske državne straže u centralnoj Srbiji izdao naređenje da do 20. septembra odu u šumu. Dalja dezertiranja iz SDS i Srpske granične straže, posebno u sjeverozapadnoj Srbiji. Grupe DM su posljednjih dana spojene u jake jedinice.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=313&amp;broj=158&amp;roll=483 NARA, T313, Roll 483, frame no. 000155.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Serbien: Zu allgemein: &lt;br /&gt; Lage unverändert. Bandentätigkeit hält verschärft an. An D. M. hat angeblich den SSW–Kommandos in Mittelserbien den Befehl erteilt, sich bis zum 20.9. in den Wald zu begeben. Weitere Desertierungen von SSW und SGW besonders in Nordwestserbien. D. M.– Gruppen wurden in den letzten Tagen zu starken Einheiten zusammengefasst.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Telegram komande Vojnoupravnog zapovjednika Jugoistoka, (17. septembar 1943)}}

Kapetan I klase [[Dimitrije Antonović]] (pseudonim »Rudy«), komandant Kosmajskog korpusa JVuO, izvještavajući 5. septembra 1943. Dražu Mihailovića o aktivnostima jedinice pod njegovom komandom tokom ljeta te godine, piše o odnosu pripadnika kvislinške Srpske državne straže prema četnicima:
{{izdvojeni citat|Organi S.D.S. pomažu me ali baš ništa ne rade. Oni u glavnom mirnodobski žive i zadovoljni su, po njihovom mišljenju, što mogu i da sede na miru i čuvaju svoje glave za sutra i ujedno da rade za našu stvar. Njihova korist za nas je vrlo mala i ja sam preduzeo sve mere da ih što pre povučem, dok ih Švabe nisu razoružale. Sa njima, isto baš sa onima koji sarađuju sa nama, primoran sam da se svađam zbog njihove neaktivnosti i zbog toga što pokušavaju da kritikuju naše poslove. Ta kritika je u glavnom zato što se oni boje da ih mi našim radom ne otkrijemo.&lt;ref&gt;Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije, tom XIV, knjiga 2: Dokumenti četničkog pokreta Draže Mihailovića 1943, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, dok. 201, str. 936—937.&lt;/ref&gt;}}

Kapetan Antonović navodi i da SDS asistira četnicima u borbama protiv partizana u selima na [[Kosmaj]]u: „18. jula Kosmajski odred imao je noćni sukob sa jednom grupom partizana u blizini sela Manića. U tom sukobu ubijen je »Jarac« [riječ je o Đorđu Jovanoviću, političkom komesaru Kosmajskog NOP odreda — prim.] — komandant Kosmajskog partizanskog odreda i kod njega je nađen štambilj »Kosmajskog narodnooslobodilačkog partizanskog odreda ,Rade Jovanovića’«. U tom sukobu ubijen je još jedan partizan. »Jarca« su organi S.D.S. odneli u Sopot i zakopali ga ali su ga partizani noću izvadili i sahranili na neko drugo mesto. Ko je tačno »Jarac« do danas nije tačno utvrđeno. Od naših u tom sukobu nije niko nastradao.“&lt;ref&gt;Zbornik NOR-a, XIV/2, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 935.&lt;/ref&gt;

Prema tvrdnjama [[Boško Kostić|Boška Kostića]], sekretara [[Dimitrije Ljotić|Dimitrija Ljotića]], Ljotić je u drugoj polovini 1943. pokušao da ugovori sastanak sa Mihailovićem, ali je to Mihailović odbio računajući na negativnu reakciju emigrantske vlade.

Boško Kostić je 1943. po drugi put boravio u [[Turska|Turskoj]]. U svojim memoarima on piše da je stigao u [[Istanbul]] na [[Vidovdan]] te godine i ostao sve do decembra. Upućen u misiju povezivanja sa službenicima [[Vlada Kraljevine Jugoslavije u egzilu|jugoslovenske vlade u emigraciji]], Kostić navodi da se sastao sa Lukom Lukovićem („generalnim konzulom u Carigradu“) te konzulom Vladom Perićem. Ljotićev sekretar citira pisanu poruku koju je general Milan Nedić adresirao na kralja [[Petar II Karađorđević|Petra II Karađorđevića]]:
{{izdvojeni citat|Vaše Veličanstvo, ja činim sve što je u mojoj moći da spasem što je moguće više srpskih života. Propaganda iz Londona sprečava me u ovom poslu. Ne smeta to što me napada, jer to čini moj teški zadatak sa okupatorskim snagama lakšim. Ali ja molim da me Vi ne tretirate kao [[Vidkun Kvisling|Kvizlinga]] i [[Ante Pavelić|Pavelića]], koji je do danas uništio 600.000 Srba u „Nezavisnoj Državi Hrvatskoj“. Znam da u redovima srpskih oružanih snaga ima oko 80% oficira i ljudi koji pripadaju pokretu đenerala Mihajlovića i koji će se pripojiti njemu kada vreme za to dođe, da pomognu oslobođenju svoje zemlje. Ja sam spreman da predam vlast đeneralu Mihajloviću kada Nemci odu, da bi se održao zakon i red u zemlji dok se legalna vlada i Vaše Veličanstvo ne povrati. Radi toga, molim Vas da delujete na đenerala Mihajlovića da ne prouzrokuje prerane represalije nad nezaštićenim stanovništvom. Svaka nemačka glava se plaća sa sto srpskih. Za mene, međutim, svaka pojedinačna srpska glava je draža nego sto nemačkih. Posle oslobođenja zemlje spreman sam da izađem pred narodni sud. Za moja dela istorija će da sudi najbolje.&lt;ref&gt;Boško N. Kostić, Za istoriju naših dana – Odlomci iz zapisa za vreme okupacije, Lil (Francuska), 1949, str. 115–116.&lt;/ref&gt;|General [[Milan Nedić]]}}

Iz primarnih izvora se može zaključiti da je Boško Kostić vjerno rekonstruisao sadržinu Nedićevog pisma. Naime, konzul Vladimir Perić, inače obavještajni oficir [[Jugoslovenska vojska|Jugoslovenske vojske]], poslao je 9. jula 1943. Vladi Kraljevine Jugoslavije telegram, u kom prenosi navode iz razgovora sa Kostićem:
{{izdvojeni citat|Nedić je kralju veran i čini sve da spase što se spasti može, a o čemu će biti reči posle rata. Ne traži ni pomilovanje ni aboliciju, traži samo da se izvede pred sud i da sud da reč o njegovom radu za vreme okupacije. Moli da se ostavi da radi i ako se što želi od njega da mu dostavimo... Svi pokušaji Nedića da dođe u lični kontakt sa generalom Mihailovićem propali su. On moli da general Mihailović izabere mesto boravka gde želi i sa brojem ljudi koliko želi... Njegovo naoružanje i snabdevanje biće Nedićeva briga. Kada Nemci počnu evakuaciju, Nedić smatra da će njegova uloga tada biti završena i tada neka dođe general Mihailović ili lice koje Nj. V. Kralj odredi... Sve trupe koje je uspeo do sada da spremi, koje su već sada 80% za generala Mihailovića, staviće njemu na raspolaganje, njemu ili nekome drugome koji se odredi i kada za to dođe momenat.&lt;ref&gt;AVII, arhivski fond Draže Mihailovića, VK—Y—514, 515, 516.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/11_43.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje OBAVEŠTAJNI CENTRI PURIĆEVE VLADE]&lt;/ref&gt;}}

Procjena vojno-političke situacije sačinjena od strane komandanta Jugoistoka feldmaršala [[Maximilian von Weichs|Maksimilijana fon Vajks]]a od 1. novembra 1943. godine, predstavlja jedan od najmarkantnijih dokumenata koji je neki od njemačkih okupacionih komandanata potpisao u toku rata. Feldmaršal fon Vajks, koji je od avgusta 1943. opunomoćeni komandant Jugoistoka, kada preuzima komandu i nad [[Armijska grupa F|Armijskom grupom »F«]], poput ostalih njemačkih vojnih i obavještajnih instanci, notira mnogostruke veze četničkog pokreta Draže Mihailovića s Nedićevom kvislinškom vladom:
{{izdvojeni citat|
U ''Srbiji'' Draža Mihailović pokušava da mobilizacijom ubrza izgradnju ''nacionalne srpske armije''.

U tom smislu apeluje na Srbe koji su ostali verni kralju i na iskonsku nacionalnu svest Srba. Sa aktivnim činovništvom vežu ga mnogi stari i novi odnosi. Otuda bi se moglo predvideti da bi u slučaju neprijateljskog napada koji bi imao sigurnog izgleda na uspeh državna moć prešla u njegove ruke.&lt;ref&gt;Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije, tom XII, knjiga 3: Dokumenti Nemačkog rajha 1943, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1978, dok. 156, str. 622.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_12_3_156.htm Procena komandanta Jugoistoka feldmaršala Vajksa od 1. novembra 1943. vojno-političke situacije na području Jugoslavije krajem oktobra 1943. godine]&lt;/ref&gt;}}

U ratnom dnevniku Vrhovne komande [[Wehrmacht]]a (zima 1943/1944. godine), naglašava se složenost odnosa na liniji [[JVuO]]—[[SDS]]—[[SDK]], ali i jedinstvo akcije ovih formacijâ prema [[NOVJ|jugoslovenskim partizanima]]:
{{izdvojeni citat|Odnosi između četnika, Nedićeve straže i Ljotićevih ljudi bili su veoma komplikovani. Ta tri pokreta nisu imali zajednički stav u odnosu prema okupacionoj sili, a jedino zajedničko bila im je borba protiv komunističkog pokreta.&lt;ref name=&quot;Živković&quot;/&gt;|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta (Srbija i Mihailović zimi 1943/44.)}}

Počev od novembra 1943. godine, četnički su komandanti (poput [[Vojislav Lukačević|Lukačevića]], [[Jevrem Simić|Simića]], [[Nikola Kalabić|Kalabića]] i drugih) potpisali sa predstavnicima njemačkih okupacionih ustanova [[Ugovori o saradnji četnika i Wehrmachta|ugovore o primirju]], kao i o saradnji u zajedničkoj borbi protiv snaga NOVJ. U prva tri članka ugovora potpisanog [[27. 11.|27. novembra]] [[1943]], pukovnik Jevrem Simić i kapetan Nikola Kalabić obavezali su se spram okupatora sljedeće:
{{izdvojeni citat|
1.   Primirje u srezovima Umka, Vračar, Grocka, podunavskom, kosmajskom, mladenovačkom, oplenačkom, aranđelovačkom, lepeničkom, kragujevačkom, gružanskom, kačerskom, kolubarskom. Četnici se obavezuju da ne vrše sudsku vlast samovoljno prema Nemcima i pripadnicima nemačke narodne grupe. U ugovor su uključeni nemački Vermaht i policija, bugarske oružane snage, Srpski dobrovoljački korpus, Srpska državna straža, Ruski zaštitni korpus, srpske vlasti i privredna preduzeća, a na četničkoj strani — četničke jedinice kapetana Kalabića i pukovnika Simića.

2.   Primirje treba da stvori podlogu — pretpostavku za zajedničku borbu protiv komunista.

3.   Potvrda Kalabića i Simića da se u potčinjenim jedinicama ne nalaze pripadnici sila koje su sa Nemačkom u ratu. Obaveza Kalabića i Simića da spreče i prekinu obaveštajne puteve koji bi mogli da daju obaveštenja neprijateljima velikonemačkog Vermahta o nemačkim vojnim pokretima.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_3_262.htm Sporazum od 27. novembra 1943. između pukovnika Jevrema Simića i kapetana Nikole Kalabića sa nemačkim predstavnikom o saradnji u borbama protiv NOVJ]&lt;/ref&gt;|Sporazum pukovnika Jevrema Simića i kapetana Nikole Kalabića sa nemačkim predstavnikom o saradnji u borbama protiv NOVJ (27. novembra 1943.)}}

Nakon potpisivanja ugovora između JVuO i Wehrmachta, uslijedila je negativna reakcija stanovništva okupirane Srbije. General [[Svetomir Đukić]] (pseudonim »Zu-Zu«), komandant Severnih pokrajina JVuO ([[Vojvodina]] i [[Slavonija]]), izvijestio je 8. decembra 1943. Dražu Mihailovića da su u Beograd došli bugarski političari i predstavnici bugarskih okupacionih trupa, sa kojima se sastao i vodio pregovore o borbi protiv NOVJ. Đukić naglašava da „po Beogradu kruže glasovi kako se Čiča [Mihailović — prim.] sporazumeo sa Nemcima i Nedićem, što je primljeno vrlo nepovoljno u narodu“, dodajući da je on (general Đukić) to odlučno demantovao.&lt;ref&gt;AVII, reg. br. 8/1, kut. 276, dep. 12067; reg. br. 21/1, kut. 275, d. 943.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Branko Latas, Četničko-nemački sporazumi o saradnji u Srbiji (1943—1944), Vojnoistorijski glasnik br. 2/1978, Beograd, str. 344—345.&lt;/ref&gt;

Uviđajući opasnost od širenja vijesti o sklopljenim ugovorima, svojim je potčinjenim general Mihailović sugerisao da na njih reaguju opovrgavanjem. 30. novembra 1943. godine, komandant JVuO je potpukovniku Živojinu Đuriću (pseudonim »Sokrat«; ujedno šef Okružne komande SDS-a u [[Leskovac|Leskovcu]], kao i četničkog obavještajnog centra »Antikvarnica 1«), poručivao sljedeće: „Glasovi o sporazumu četnika sa Bugarima i Nemcima potpuno su izmišljeni. Demantujte sve ovo.“&lt;ref&gt;Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kutija 275, reg. br. 21/1.&lt;/ref&gt; Nakon toga, major [[Dragutin Keserović]] obavještava Mihailovića da mu je okružni komandant Srpske državne straže iz [[Kraljevo|Kraljeva]] Dragutin Redić ponudio saradnju. General Mihailović je odgovorio dvosmisleno dopisom od 4. XII 1943:
{{izdvojeni citat|Koristite sve što Vam Redić nudi. Ponavljam Redić nudi i dajte mu zadatak neka se bije. Što se tiče Nemaca naš je stav nepromenjen. Mi nismo sklopili nikakav sporazum, ali trenutno tučemo opasnijeg neprijatelja, a komunisti su zlo koje moramo uništiti po svaku cenu.&lt;ref&gt;AVII, ČA, K–278, reg. br. 18/1.&lt;/ref&gt;|General [[Dragoljub Mihailović]]}}

Obavještajni oficiri iz [[187. rezervna divizija (Nemačka)|187. rezervne divizije]] javljaju 31. oktobra 1943. o saradnji sa Slavonskim četničkim odredom pod komandom majora [[Dušana Janjića]]. Za jedinicu se navodi da sa „nekih 16–20 ljudi vrši izviđačke zadatke na [[Psunj]]u“ te da se u borbama dobro pokazala, dok sam major Janjić „odaje dobar utisak“, budući da „mrzi [[Jevreji|Jevreje]], [[Masonerija|masone]], pa samim tim i komuniste i [[Ujedinjeno Kraljevstvo]] i [[Sjedinjene Američke Države|SAD]]“:
{{izdvojeni citat|[[Slavonski Brod|Brodska]] podružnica zagrebačke ispostave [[Abwehr]]a ovih dana šalje 32 pouzdana Ljotićeva čovjeka četničkoj skupini Janjića, očito po nalogu iz Beograda. Ne postoje pisani sporazumi s četničkim vođom Janjićem.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=389&amp;rec=314&amp;roll=1544 NARA, T314, Roll 1544, frames no. 000383—000384.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Nebenstelle Brod der Ast. Agram führt in diesen Tagen Cetnik—gruppe Janič anscheinend auf Weisung aus Belgrad 32 verlässliche Ljotič—Männer zu. Schriftliche Abmachungen mit Cetnikführer Janič nicht vorhanden.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Izvještaj 187. rezervne divizije o saradnji sa četnicima (31. oktobar 1943. godine)}}

U jednom njemačkom izvještaju s početka novembra 1943. godine posebno je posvećena pažnja saradnji sa četničkim snagama pod vođstvom [[Momčilo Đujić|Momčila Đujića]] i [[Mane Rokvić|Maneta Rokvića]]. Pored konstatacije da „četničke jedinice dobijaju naredbe direktno od lokalnih njemačkih komandanata“, u izvještaju se za zapovjednika Dinarske divizije JVuO decidirano tvrdi:
{{izdvojeni citat|Četnički vojvoda Đujić je sljedbenik Ljotićeva pokreta. U njegovom bližem okruženju vjerojatno ima starijih pravoslavaca koji su skloni pokretu Draže Mihailovića, ali trenutačno pod vodstvom Đujića nemaju utjecaja. Đujić već neko vrijeme pokušava za vođe jedinica postaviti mlade pravoslavce koji su bliski Ljotićevom pokretu.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=344&amp;rec=314&amp;roll=566 NARA, T314, Roll 566, frame no. 000340.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Der Cetnik–Vojvode Djujic ist Anhänger der Ljotic–Bewegung. In seiner näherer Umgebung sind wohl älteren Pravoslaven die zur D.M.–Bewegung neigen, jedoch derzeitig unter Führung von D. keinerlei Einfluss besitzen. D. bemüht sich seit einiger Zeit, junge, der Ljotic–Bewegung nahestehende Pravoslaven als Einheitsführer anzusetzen.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Izvještaj [[114. lovačka divizija|114. lovačke divizije]] komandi [[15. brdski armijski korpus|15. brdskog armijskog korpusa]] o rezultatima saradnje sa četnicima (5. XI 1943. godine)}}

Na drugoj strani, i zvaničnici [[Savezničke sile u Drugom svjetskom ratu|savezničkih]] zemalja notiraju saradnju generalâ Dragoljuba Mihailovića i Milana Nedića. U jednom obavještenju iz [[Ujedinjeno Kraljevstvo|britanskog]] [[Kancelarija za inostrane i poslove Commonwealtha|Foreign Officea]] poslatom 7. decembra 1943. veleposlaniku Ujedinjenog Kraljevstva u [[Sjedinjene Američke Države|SAD]], navode se razlozi za prekid odnosâ sa Dražom Mihailovićem:
{{izdvojeni citat|Nedavne informacije iz Srbije kazuju:

(1)  Da Mihailovićeva organizacija još uvek ima kontrolu nad većim delom stanovništva, ne samo zbog njihovog nacionalističkog stava već i zbog njihovog otpora prema komunizmu.

(2)  Da Mihailović ne samo da nije ni od kakve vojne i pomoći za saveznike već je postao izražena prepreka bilo kakvom obliku jugoslovenskog jedinstva.

(3)  Da je Mihailović toliko opsednut opasnošću od komunizma da je otvoreno priznao da više voli da brani Nedića i Nemce nego da se potčini partizanima.

(4)  Mada još uvek nema dokaza da Mihailović lično sarađuje sa Nemcima, velika je verovatnoća da sarađuje sa Nedićem i da su neki njegovi komandanti već potpisali sporazume sa Nemcima.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_249.htm Obaveštenje Ministarstva inostranih poslova Velike Britanije od 7. decembra 1943. svom ambasadoru u Vašingtonu o saradnji četnika sa okupatorima i razlozima za prekid odnosa sa Dražom Mihailovićem]&lt;/ref&gt;}}

18. novembra 1943. britanski potpukovnik Koup (Cope) izveštava pretpostavljene da je od Mihailovićevog [[Radoslav Đurić|majora Đurića]] obavešten o saradnji četnika sa Nedićevom vladom. Potpukovnik Koup izveštava da većina ljudi pod Đurićevom komandom neće tolerisati ovu saradnju, neće se boriti protiv partizana u savezu sa Nedićem, i da je Đurić, uprkos suprotnim Mihailovićevim naređenjima, već kontaktirao lokalne partizane.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.znaci.org/00001/11_48.htm |title=Nikola Milovanovic - DRAZA MIHAILOVIC |publisher=Znaci.net |date= |accessdate=2014-03-16}}&lt;/ref&gt;

Kapetan Mor (More) takođe obavještava svoje nadređene o saradnji Mihailovićevih i Nedićevih snaga u [[Južna Srbija|južnoj Srbiji]] i na [[Kosovo (oblast)|Kosovu]]. Dokumente o četničkoj kolaboraciji sa okupatorom i kvislinzima dostavljeni su 3. januara 1944. Foreign Officeu iz kabineta [[Winston Churchill|Winstona Churchilla]], predsjednika britanske vlade. Iz Jugoslavije ih je donio [[Fitzroy MacLean]], šef britanske vojne misije kod [[Josip Broz Tito|Tita]]. Brigadir MacLean je doveo u [[Kairo]] i jednog zarobljenog njemačkog oficira:
{{izdvojeni citat|''2. decembar'' &lt;br /&gt; Kapetan Mor, kod Mihailovićevih snaga u području južnog Kopaonika, izveštava da je nedavno razgovarao sa jednim Nedićevim oficirom koji se hvalio mobilizacijom Nedićevih snaga i saradnjom Nedić — Mihailović u borbi protiv partizana. &lt;br /&gt; Kapetan Mor tvrdi da je pre nedelju dana u štab četničkog vođe Markovića došao jedan Nedićev delegat. Ovaj delegat je obavestio da Nemci garantuju odeću, opremu i platu četnicima kao nagradu za antipartizansku aktivnost. &lt;br /&gt; Kapetan Mor kaže da je Marković odbio ovu ponudu, ali smatra da je isto ponuđeno svim četničkim vođama i da je teško verovati da u ovo nije umešan i Mihailović.&lt;ref&gt;''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941—1944'' — Dokumenti, Arhivski pregled, Beograd, 1976, str. 84.&lt;/ref&gt;}}

Posljednjeg dana oktobra 1943, general Dragoljub Mihailović naređuje svojim komandantima da („s obzirom na današnju situaciju“) budu u pripravnosti da na „dati znak mobilišu sve do poslednjeg čoveka“ za borbu protiv partizana.&lt;ref&gt;Vojni arhiv, Beograd, Četnička arhiva, 22–2–13.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Mirjana Zorić, Bitka za Srbiju 1944. godine, Vojno delo, vol. 66, br. 3, Beograd, 2014, str. 292.&lt;/ref&gt; Kako bi opravdao saradnju s kvislinškom upravom, general Mihailović iznova lansira propagandnu parolu o navodnom prisustvu znatnog broja [[Ustaše|ustaša]] u redovima NOVJ:
{{izdvojeni citat|Naročito vodite računa da trupe treba podmladiti najboljim regrutima. Stvarajte što jače leteće brigade. Obratite pažnju da nam Nemci ne pobegnu. Preduzmite sve najhitnije da uspostavite vezu sa Nedićevim elementima. Pridobijajte čak i ljotićevce da pristupaju, jer partizani primaju sve, čak i krvne neprijatelje — ustaše. Moramo se u datom momentu pojačati, jer ko bude jači biće u pravu.|General [[Draža Mihailović]]}}

U depeši od 17. novembra 1943. general Draža Mihailović se obraća majoru Aleksandru Saši Mihajloviću (pseudonim »Vili«), komandantu [[Beograd]]a JVuO:
{{izdvojeni citat|Nacionalnoj službi preporučiti da uvek stupa u vezu sa našim odredima pa im se neće ništa desiti a dokle god ne stupe u vezu sa nama smatraju se neprijateljskim odredima.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_3_42.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 7. novembra do 3. decembra 1943. godine]&lt;/ref&gt;}}

Pripadnici Posavske brigade JVuO i lokalne SDS sukobili su se 7. septembra 1943. sa djelovima [[Kosmajski partizanski odred|Kosmajskog NOP odreda]] u ataru [[Vranić (Barajevo)|Vranić]]a, uz minimalne gubitke s obje strane. Među partizanima nalazilo se i nekoliko mladića iz sela. Nakon četiri dana, Vranić biva blokiran od strane SDS, Specijalne policije iz Beograda i jednog bataljona Posavske brigade pod komandom poručnika Dragana Lazića. Tada su četnici bez razloga ubili Milivoja Kojića, seljaka koji je čuvao stoku. Četnici, žandarmi i Specijalna policija izvršili su pretres u selu, uhapsivši devet seljaka. Četvorica seljaka su osumnjičena kao partizanski simpatizeri i sprovedena u zatvor Specijalne policije gdje su isljeđivani i mučeni, a zatim izolovani u [[Koncentracijski logor Banjica|logoru na Banjici]]. Nakon što su odbili da isporuče žito na ime rekvizicije, petorica uhapšenih su upućeni na prinudni rad na [[Čukarica|Čukarici]]. U oktobru, četnici Posavske brigade su uhvatili trojicu partizana iz Vranića i predali ih Specijalnoj policiji. Sva trojica su ubijena od strane okupatora.&lt;ref&gt;Arhiv Srbije, Zemaljska komisija, kutija 139, zločini broj 418, 1545, 1546, 1548, 1563, 1744, 1746.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Milan Radanović, Kazna i zločin: Snage kolaboracije u Srbiji: odgovornost za ratne zločine (1941-1944) i vojni gubici (1944-1945), Rosa Luxemburg Stiftung Southeast Europe, Beograd, 2015, str. 124—125.&lt;/ref&gt;

U noći između 10. i 11. novembra 1943. godine, oko 50 pripadnika Sokobanjske brigade JVuO na čelu sa komandantom Acom Todorovićem upali su u [[Sokobanja|Sokobanju]] i uz pomoć gradske SDS uhvatili osam partizanskih simpatizera. Uhapšenici su sprovedeni u štab Deligradskog korpusa JVuO gde su isleđivani i mučeni u prisustvu komandanta korpusa Branivoja Petrovića i šefa propagande i islednika korpusa [[Vojina Andrića]]. Nakon isleđivanja streljani su u ataru sela [[Jošanica (Sokobanja)|Jošanica]]. Iste noći pokušano je hapšenje još jednog partizanskog simpatizera u varoši, ali se ovaj napadačima suprotstavio oružjem. Međutim, nakon desetak dana je uhapšen od strane pripadnika SDS, zatim predat četnicima i likvidiran u štabu Deligradskog korpusa.&lt;ref&gt;Јован Златић, Страдалаштво српског народа у Нишком ратном округу 1941-1944, IV, Равногорски покрет и Jугословенска војска у отаџбини, Ниш, 1998, стр. 207—222.&lt;/ref&gt; Četnici Aleksinačke brigade Deligradskog korpusa su 15. novembra nasilno odveli iz [[Aleksinac|Aleksinca]] Dušanku Stanisavljević i njenu 16-ogodišnju kćerku Nadeždu koje su isljeđivali u štabu brigade. Uhapšenice su potom predate kvislinškim organima i izolovane u [[Koncentracijski logor Crveni krst|logoru na Crvenom krstu]] u Nišu. Dušanka je ubijena u logoru a Nadežda je puštena sredinom 1944. godine.&lt;ref&gt;Зборник НОР-а, I/21, Београд, 1965, стр. 542.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Milan Radanović, n. d., str. 114, 116.&lt;/ref&gt;

1. decembra 1943. u selu [[Босута|Bosuti]] kod [[Aranđelovac|Aranđelovca]], [[Prva južnomoravska brigada]] NOVJ se sukobila sa jedinicama četničkog Korpusa Gorske garde pod komandom kapetana [[Nikola Kalabić|Nikole Kalabića]], kao i Rudničkog korpusa JVuO kojim je komandovao kapetan [[Dragiša Ninković]]. Razvila se oštra borba; partizani odbacuju četnike, produživši pokret ka selu [[Darosava|Darosavi]]. Nakon dva dana, uslijedio je združeni napad na partizane od strane četnika i pripadnika Srpske državne straže (oko 3.000 ljudi). U izvještaju poslatom Mihailoviću 22. decembra 1943. iz štaba Rudničkog korpusa detaljno je opisan tok borbi:
{{izdvojeni citat|Po dolasku na Rudnik kapetan Ninković je primio komandu nad Rudničkim korpusom u duhu napred označenog naređenja Vrhovne komande. Preko telefona sa Rudnika uhvaćena je veza sa Kalabićem, koji se nalazio u Šatornji. Ugovoreno je da se napad na komuniste vrši u zoru 1 decembra... Rezultat u ovoj borbi je sledeći: kod nas poginulo 8, ranjeno 11 četnika. Kod komunista prema docnije tačno proverenim podacima oko 40 mrtvih i 36 ranjenih. Sutradan 2 decembra, Kalabić koji nije učestvovao u borbi u Bosuti produžio je pokret prema Darosavi, gde je uhvatio vezu sa Srpskom državnom stražom. Komunistička grupa krenula takođe u istom pravcu. 3 decembra izjutra Garda sa poljskom stražom napala je komuniste na tromeđi orašačkog, kosmajskog i kolubarskog sreza — Žuti Oglavak. Ova borba je takođe bila oštra, ali mnogo manje od borbe u Bosuti na dan 1. decembra. Ovaj korpus je istoga dana stigao u Darosavu ali borba je već bila svršena. Komunistička grupa se povukla prema s. Venčanima srez kolubarski. Dalje gonjenje komunista preko celog sreza kolubarskog i kačerskog sve do Rajca i to u stopu i neumorno, vršio je ovaj korpus.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_3_46.htm Izveštaj Štaba Rudničkog korpusa od 22. decembra 1943. Draži Mihailoviću o borbama protiv NOVJ u predelu planine Rudnik]&lt;/ref&gt;}}

Još jedan slučaj vojne saradnje ravnogorskih jedinica sa formacijama Srpske državne straže zabilježen je krajem novembra 1943. Prema evidenciji kvislinških vlasti, u [[Trstenik|Trsteničkom]] srezu dolazi do vatrenog okršaja prilikom pokušaja [[1. južnomoravska udarna brigada|Prve južnomoravske brigade NOVJ]] da izvede proboj na tom području. Četnici se i ovog puta bore na strani SDS-a: „U vezi izveštaja br. 332 tač. 3 u borbi kod sela Male Drenove, Milutovac i Poljne (18 km odnosno 20 s-z od Kruševca, sek. Kruševac, srez trstenički) gde su oko 250 komunista bili razbijeni od strane poterne grupe SDS s jedne strane i odreda pripadnika DM sa druge strane. Na mestu borbe ostalo je 36 komunističkih leševa dok je 20 komunista ranjeno. U borbi su ranjena 2 stražara a poginulo 8 četnika i 10 je ranjeno.“&lt;ref&gt;VA, NdA, 1–1/1–8, Pregled opšte situacije u zemlji po okruzima od 26. novembra do 3. decembra 1943.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Nebojša Stambolija, n. d., str. 214, fus. 594.&lt;/ref&gt;

Najkasnije tokom 1943. godine, četničkom pokretu se pridružio i [[Panta Draškić]], brigadni general [[Jugoslovenska vojska|Jugoslovenske vojske]]. Naime, po nalogu Draže Mihailovića, general Draškić ulazi novembra 1943. godine u Odbor za koordinaciju rada sa [[Bugari]]ma. Gestapo je otkrio ove aktivnosti, pa je Draškić uhapšen i početkom 1944. poslat u logor [[Osnabrück]].&lt;ref&gt;Nebojša Stambolija, n. d., str. 30, fus. 96.&lt;/ref&gt; Draškić je bio učesnik [[Balkanski ratovi|Balkanskih ratova]] i [[Prvi svjetski rat|Prvog svjetskog rata]]. U tom periodu (1913-1917), bio je i [[Ađutant|ordonans]] [[regent]]a [[Aleksandar I Karađorđević|Aleksandra Karađorđevića]]. Po obrazovanju Vlade narodnog spasa pod predsjedništvom generala Milana Nedića, general Panta Draškić se nalazio na čelu Ministarstva rada. Funkciju ministra obavljao je od 29. avgusta do 7. oktobra 1941. Zbog prihvatanja pozicije u kvislinškoj vladi, lišen je generalskog čina od strane [[Vlada Kraljevine Jugoslavije u egzilu|jugoslovenske emigrantske vlade]]; čin mu je vraćen nakon pristupanja Jugoslovenskoj vojsci u otadžbini.

Krajem 1943. godine, Draža Mihailović formira u Beogradu grupu saradnika koji su dobili zadatak da uspostave vezu i povedu razgovore sa pojedinim bugarskim ličnostima koje su tražile veze sa njim. Pored generala Draškića, u toj grupi su bili i kapetan Aleksandar Mihajlović, četnički komandant Beograda, zatim general Svetomir Đukić, komandant Severnih pokrajina JVuO, kao i drugi političari, činovnici i industrijalci iz predratnog perioda, poput bivšeg [[Kraljevina Jugoslavija|kraljevskog]] ministra [[Aleksandar Cincar-Marković|Aleksandra Cincar-Markovića]]. Sa ovom grupom vezu je održavao potpukovnik [[Ljubomir Jovanović Patak]], komandant Timočkog korpusa JVuO. Jovanović izvještava Mihailovića o jednom bugarsko-četničkom sastanku u Beogradu:
{{izdvojeni citat|Prema mojim uputstvima, moj saradnik iz Beograda održao je sastanak pre 4 dana sa Ivanom Bojadžijevom, zetom [[Aleksandar Stambolijski|Stamboliskog]]. Pošto se sa Bojadžijevom od ranije poznavao, razgovarao je sa njim kao sa starim drugom i prijateljem o političkim prilikama, kao i o mogućnosti na zbližavanju i organizovanju snaga za ujedinjenje sa Bugarskom. [...] &lt;br /&gt; Bugarska buržoazija i deo vojske koji nisu bili u prošlosti za saradnju sa Jugoslavijom, sada pristaju na jednu takvu saradnju iz straha od boljševizacije zemlje. Za tu politiku oni bi štošta žrtvovali, pa i samu [[Dinastija Wettin|Koburšku monarhiju]]. Nužno se nameće što brža i šira akcija. Ovo je Bojadžijev izjavio u prisustvu Pante Draškića, đenerala i Ike Panića, industrijalca, koji su se stavili na raspoloženje našoj organizaciji u svemu, a naročito za saradnju sa Bugarima...&lt;ref&gt;AVII, arhivski fond Draže Mihailovića, D—XLI—12077.&lt;/ref&gt;}}

Na ovaj Jovanovićev telegram, general Draža Mihailović je odgovorio 12. decembra 1943. godine:
{{izdvojeni citat|Ovde ste postigli vrlo dobar uspeh. Đeneral Panta Draškić i industrijalac Ika Panić — ponavljam, a ne Tika — obrazovaće bugarsko-jugoslovenski komitet... Bugarsko-jugoslovenski komitet održavaće vezu sa mnom preko generala Svete Đukića, a đeneralu Panti Draškiću poslaću hitno posebnu šifru...&lt;ref&gt;AVII, arhivski fond D. M., D—30—538, 541.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/11_57.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje VEZE SA BUGARSKIM REAKCIONARIMA I OKUPATORIMA]&lt;/ref&gt;}}

Na sednici Nedićeve vlade, 25. novembra 1943, o pokretu Draže Mihailovića zaključeno je sledeće:
{{izdvojeni citat|U pogledu akcije DM može se kao bitno naglasiti sledeće: lojalan stav prema okupatorskim i srpskim vlastima, njihovim organima i njihovim oružanim odredima. Beskompromisna borba protiv komunista, svuda gde se god susretnu. U nekim okruzima i aktivna saradnja sa nemačkim i našim predstavnicima prilikom borbi protiv komunista.&lt;ref name=&quot;znaci2&quot;&gt;[https://www.znaci.org/00001/155_3.pdf Milan Borković, n.d.], str. II/223-224.&lt;/ref&gt;}}

Na sednici vlade, 3. decembra 1943, o pokretu Draže Mihailovića ponovljena je povoljna konstatacija:
{{izdvojeni citat|Veoma je karakteristično da su u protekloj nedelji sa odredima DM na uništavanju komunista sarađivale i jedinice SDS, kao i dobrovoljački odredi, među kojima do sad nije bilo nikakvih nepotrebnih incidenata.&lt;ref name=&quot;znaci2&quot;/&gt;}}

U izvještaju poslatom iz njemačke [[2. oklopna armija|2. oklopne armije]] s početka oktobra 1943, konstatuje se da je major [[Siniša Ocokoljić|Siniša Ocokoljić Pazarac]] obavijestio generala Mihailovića o uspostavljenim vezama između prvog čovjeka ravnogorske organizacije u Beogradu majora Aleksandra Mihajlovića i njegovog pomoćnika kapetana Ivana Pavlovića sa Ilijom Paranosom{{efn|U ovom slučaju najvjerovatnije nije riječ o Iliji K. Paranosu, šefu Specijalne policije Uprave grada Beograda, već o istoimenoj, ali drugoj osobi koja je obnašala dužnost potpredsednika Beogradske opštine. Obojica Paranosâ su bili najbliži saradnici Dragomira Dragog Jovanovića.&lt;ref&gt;Olivera Milosavljević, Potisnuta istina. Kolaboracija u Srbiji 1941-1944. Helsinški odbor za ljudska prava u Srbiji, Beograd, 2006, str. 377.&lt;/ref&gt;}}:
{{izdvojeni citat|Kap. Ocokoljić za gen. Mihailovića (27.9.43): Dana 22. septembra, Ilija Paranos, zamjenik gradonačelnika Beograda, major Saša Mihajlović i kapetan Ivan Pavlović, zamjenik majora Saše Mihajlovića, susreli su se s kapetanom Ocokoljićem. Paranos je izvijestio o posjeti generala Nedića Führerovom štabu: Nedić je proveo 14 minuta u razgovoru s [[Adolf Hitler|Hitlerom]], koji mu je rekao da želi pridobiti generala Mihailovića za saradnju. Bez oslona na Nijemce, general Mihailović nije mogao postići nikakav uspjeh protiv komunista. Iako je [[Josif Visarionovič Staljin|Staljin]] bio “veliki duh 20. stoljeća”, sva će njegova djela propasti pod silinom njemačkog oružja. Nedić je pregovarao s [[Joachim von Ribbentrop|Ribbentroppom]] o formiranju autonomne Srbije i uspostavi 15 dobrovoljačkih bataljona, u koje bi bila uključena i Srpska državna straža. Prema tome, Nedićevoj Srbiji bi se morao priključiti dio Srema, Sandžak i kosovska oblast. Za očekivati ​​je da će Nijemci pokušati stupiti u kontakt s generalom Mihailovićem.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=313&amp;roll=196&amp;broj=390 NARA, T313, Roll 196, frame no. 7457118.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;27.9. Hptm. Ocokoljic an Gen. Mihajlovic: &lt;br /&gt; Am 22.9. hatten Ilija Paranos, stv. Bürgermeister von Belgrad, Mjr. Sasa Mihajlovic und Hauptmann Ivan Pavlovic, Stellvertreter von Mjr. Sasa Mihajlovic, eine Zusammenkunft mit Hptm. Ocokoljic. Paranos berichtete über den Besuch von General Nedic in Führer–Hauptquartier: Nedic sprach 14 Minuten lang mit Hitler, der ihm mitteilte, daß er General Mihajlovic für eine Zusammenarbeit gewinnen wolle. General Mihajlovic könne ohne Anlehnung an die Deutschen zu keinen Erfolg gegen die Kommunisten kommen. Stalin sei zwar der &quot;große Geist des 20. Jahrhunderts&quot;, doch würden alle seine Werke unter der Wucht der deutschen Waffen zusammenbrechen. Mit Ribbentropp verhandelte Nedic über die Bildung eines autonomen Serbien sowie über die Aufstellung von 15 Freiwilligen–Btl., in die auch die Serb. Staatswache eingegliedert werden soll. Darnach müßten Nedic ein Teil von Syrmien, der Sandzak und das Kosovo–Gebiet zugewiesen werden. Es ist zu erwarten, daß die Deutschen versuchen, mit General Mihajlovic Fühlung aufzunehmen.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Dodatak dnevnom izvještaju obavještajnog odjeljenja 2. oklopne armije za 3. X 1943.}}

Obavještajni organi 2. oklopne armije javljaju i da je 22. oktobra u blizini [[Valjevo|Valjeva]] došlo do sastanka predstavnika gradskih kvislinških vlasti i jednog oficira SDK sa lokalnim četničkim zapovjednikom: 
{{izdvojeni citat|Policijska oblast IV-[[Šabac]] javlja (22.10.43) o pregovorima održanim u selu [[Lelić]] između okružnog načelnika Valjeva i komandanta 1. bataljona SDK sa vođom bandi Simićem [komandant Valjevske brigade JVuO]; Simić, u ime [potpukovnika] Milovanovića nudi: &lt;br /&gt; 1) prekid neprijateljstava, &lt;br /&gt; 2) podršku u borbi protiv komunista uz isporuku oružja, i &lt;br /&gt; 3) oslobađanje talaca. &lt;br /&gt; Također, od strane DM–bandi je garantirano da će [seoske] opštine podmiriti svoje obaveze. Vođa DM–bande Simić objasnio je na sastanku da oni sebe smatraju redovnim jugoslavenskim trupama, jer kralj Petar II nije potpisao kapitulaciju.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=313&amp;broj=312&amp;roll=196 NARA, T313, Roll 196, frame no. 7457040.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Polizei–Gebietskommandantur IV. Sabac &lt;br /&gt; BdS – 19.10.: Kreisvorsteher, Vizebürgermeister und Kdt. des I.Btl. SFK. aus Valjevo trafen sich im Dorf Lelic mit dem Bandenführer Simic, Kdr. der Valjevoer Brig. Bei der Besprechung wurden von Simic im Auftrage von Milovanovic folgende Punkte zur Verhandlung gebracht: &lt;br /&gt; 1.) Aufgabe der gegenseitigen Bekämpfung &lt;br /&gt; 2.) Unterstützung beim Kampf gegen die Komm. und Lieferung von Waffen &lt;br /&gt; 3.) Freilassung der Geiseln. &lt;br /&gt; Von Seiten der DM.–Banden wurde garantiert, daß die Gemeinden ihren Abgabepflichten nachkommen werden. DM–Bandenführer Simic erklärte bei der Besprechung, daß sie sich als reguläre jugosl. Truppen betrachten, da König Peter II. die Kapitulation nicht unterschrieben habe.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Dodatak dnevnom izvještaju obavještajnog odjeljenja za 28. oktobar 1943. godine}}

{{izdvojeni citat|U beogradskim DM–krugovima uskoro se očekuje proglas ili apel generala Nedića, u kojem se obećava amnestija za ilegalne DM–elemente u šumi. To je povezano s činjenicom da je Balkan proglašen sovjetsko-ruskom interesnom sferom.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=313&amp;broj=312&amp;roll=196 NARA, T313, Roll 196, frame no. 7457040.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Besondere Tagesmeldungen BdS.: &lt;br /&gt; In Belgrader DM–Kreisen wird demnächst eine Proklamation bzw. ein Aufruf des Generals Nedic erwartet, worin für die illegalen DM–Elemente im Walde eine Amnestierung in Aussicht gestellt werden soll. Dies wird mit der Tatsache in Zusammenhang gebracht, daß der Balkan zur sowjetrussischen Interessenzone erklärt wurde.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Dodatak dnevnom izvještaju obavještajnog odjeljenja za 28. oktobar 1943. godine}}

Navodi o kontaktima između Ocokoljića i Paranosa nalaze se i u jednom dokumentu četničke provenijencije. Krajem decembra 1943, u vrijeme potpisivanja ugovora o saradnji četnika i Njemaca u Srbiji, Mihailovićev obavještajac u Beogradu advokat Ratomir Pavlović (pseudonim »Vanda«), piše Vrhovnoj komandi Jugoslovenske vojske u otadžbini:
{{izdvojeni citat|Korpus S.D.S. u Beogradu u strogo poverljivoj naredbi saopštava oficirima Nedića i to: da je između Nemaca i Dražinih odreda u okrugu Užičkom, Valjevskom, Kragujevačkom, Šabačkom i Požarevačkom sklopljen sporazum o ne napadanju. Isti važi do 31 - XII - zaključno. Pazarac imao veze sa Paranosom iz opštine jer je isti bio oglašen od Gestapoa da vodi pregovore. Za Kalabića je vodio razgovore neki Kosta Košutić. Tako Gestapo doznaje imena komandanata i njihovu teritoriju.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_3_52.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 16-30. decembra 1943. godine]&lt;/ref&gt;}}

Ratomir (ili Ratimir) Rajko Pavlović radio je za Vrhovnu komandu JVuO pod pseudonimima »Vanda« i »Marga«. Nakon što mu je pošlo za rukom da operativno prodre u redove Specijalne policije Uprave grada Beograda (SP UgB), Pavlović je uspostavio tajni kontakt sa njenim šefom [[Ilijom K. Paranosom]]. U depešama koje je obavještajac Pavlović slao generalu Draži Mihailoviću, Ilija Paranos je označavan pseudonimom »Milka«. Paranos je predstavljao izvor važnih informacija za VK JVuO.&lt;ref&gt;Бранислав Божовић, Специјална полиција у Београду 1941-1944, Завод за уџбенике, Београд, 2014, стр. 314.&lt;/ref&gt;

29. decembra 1943. stiže u Vrhovnu komandu depeša koju je poslao major [[Velimir Piletić]] (pseudonim »Popesku«), komandant Krajinskog korpusa JVuO, u kojoj se, između ostalog, navodi:
{{izdvojeni citat|Srez [[Grocka]] po saznanju nije organizovan i ima partizana. Sada je za načelnika postavljen Sava Ivezić, kapetan i naš čovek. Neka mu se obrati naš organizator i komandant. Ivezić je premešten iz [[Bor]]a, gde je bio načelnik sreza. Popesku.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_3_52.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 16-30. decembra 1943. godine]&lt;/ref&gt;}}

[[Neško Nedić]], načelnik štaba Posavsko-kolubarske grupe korpusa JVuO, pisao je Draži Mihailoviću 31. decembra 1943. sa predlogom za opsežnu akciju protiv partizanskih pripadnika i simpatizera u [[Šumadija|Šumadiji]], uz asistenciju kvislinške policije:
{{izdvojeni citat|Rudnički korpus se može očistiti samo na taj način da mi upadnemo na njega sa jačim snagama, da mobilišemo ceo Rudnički korpus i da počnemo sa istrebljenjem simpatizera, odnosno sa otkrivanjem njihovih naoružanih pristalica i likvidiranjem... Inače, sve akcije čisto vojničke prirode, koje bi se povele, prošle bi bez rezultata kao i do sada. Zato se mora poći policijskim putem, dok im se kanali ne iseku, da se nemaju gde sklanjati, a tada ćemo tražiti glavninu da se obračunamo sa njom... Preduzete su opsežne mere. U naš aparat uključena je i policija da se tako dopunjujemo.&lt;ref&gt;Nikola Milovanović, Kroz tajni arhiv UDB-e, I-II, Beograd, 1986, str. I/152-153.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Milan Radanović, n. d., str. 128.&lt;/ref&gt;}}

Prema jednom njemačkom izvještaju sa kraja 1943. godine „80% Srpske državne straže i veliki broj činovništva potpomaže akciju D. Mihailovića i staće pod zastavu kralja Petra“.&lt;ref&gt;Vojni arhiv, Nedićeva arhiva, 24А–2–3.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Nebojša Stambolija, n. d., str. 313.&lt;/ref&gt;

Takođe, u arhivi opunomoćenog komandanta [[Sigurnosne policije]] ({{jez-nem|Befehlshaber der Sicherheitspolizei — BdS}}) pronađen je dosije generala [[Borivoja Jonića]], komandanta Srpske državne straže od juna 1942. do oktobra 1944. godine, koji je sastavljen od strane njemačkih obavještajaca. Pored ostalog, u dokumentu se za komandanta SDS tvrdi da je pod velikim uticajem i da „većinom radi prema naredbama Draže Mihailovića i malim delom prema diktatu radio stanice London“.&lt;ref&gt;Istorijski arhiv Beograda, fond BDS, Ј–423, Borivoje Jonić.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Nebojša Stambolija, n. d., str. 333—334.&lt;/ref&gt;

Brojni ravnogorski izvori slažu se sa ovom ocjenom. Tako četnički obavještajac kodnog imena »Janko« u jednom nedatiranom izvještaju navodi da „SDS na čelu sa đeneralom Jonićem, pukovnikom [[Branom Živkovićem]] i majorom [[Dačom Stojanovićem]] predstavlja našu organizaciju“. Ovaj obavještajac je tvrdio da ima pouzdane informacije o tome da će [[Srpska garda (Drugi svjetski rat)|Srpska garda]] i straža Uprave grada Beograda, kao sastavni djelovi SDS, u povoljnom trenutku pristupiti Mihailovićevim četnicima.&lt;ref&gt;Vojni arhiv, Četnička arhiva, kutija 121, fascikla 4, dokument 39.&lt;/ref&gt; Takođe, u jednom od izvještaja iz Komande Beograd JVuO od 14. juna 1943. procijenjivano je da je „raspoloženje ljudstva Srpske državne straže“ bilo oko 65% do 70% za ravnogorski pokret Draže Mihailovića.&lt;ref&gt;VA, ČA, k. 117, f. 2, d. 46.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Rade Ristanović, n. d., str. 550—551.&lt;/ref&gt;

Poručnik [[Vjekoslav Farkaš]] (pseudonim »Tip«), oficir Srpske državne straže u Beogradu, istodobno je bio i pripadnik JVuO. Poručnik Farkaš je rukovodio ''Protivkomunističkim odsekom'', formiranim u sklopu četničke obavještajne organizacije „Rodoljub“. Na čelu ove organizacije nalazio se major Jovan Petrović, još jedan član ravnogorskog pokreta u glavnom gradu Srbije koji se isticao dobrim vezama s ljudima iz Specijalne policije UgB. Major Petrović je generala Mihailovića obavijestio o formiranju odseka u izvještaju od 6. juna 1943.&lt;ref&gt;Бранислав Божовић, Специјална полиција у Београду 1941-1944, Завод за уџбенике, Београд, 2014, стр. 315.&lt;/ref&gt; Poručnik Farkaš je bio postavljen i za šefa radio-službe u Beogradu, i to po ličnoj naredbi komandanta Srbije JVuO generala Miroslava Trifunovića.&lt;ref&gt;Rade Ristanović, n. d., str. 506.&lt;/ref&gt;  Pišući u emigraciji o rukovodstvu SDS-a, Vjekoslav Farkaš navodi da je pukovnik Brana Živković bio „Načelnik Prvog odeljenja Srpske državne straže“, a istovremeno i „Komandant dela Jugoslovenske vojske u Otadžbini kamufliranog u vidu Srpske državne straže“, dok je, s druge strane, „Nedićev „đeneral“ Borivoje Jonić bio figura“, budući da „ispred njegovog nosa radilo se sve, a on nije video ni naslućivao ništa“. Znakovita je i Farkaševa generalna ocjena o karakteru SDS. Naime, on smatra da je pripadnicima ravnogorskog pokreta Straža služila kao paravan za legalno djelovanje:
{{izdvojeni citat|Maja meseca 1943, kao i često pre toga, morao sam na put. To nije bio nikakav problem, jer su nam odvratno zelena uniforma Srpske državne straže, razne objave i „naređenja” za „službeni put”, olakšavali kretanje po celoj Srbiji. Okupator nam nije pravio smetnje. Morali smo se čuvati jedino njegovih slugu, Ljotićevaca, koji su znali da će se Srpska državna straža, na jedan mig Dražin, pretvoriti u Jugoslovensku vojsku u Otadžbini, tj. skinuti masku i prikazati se u pravoj boji.&lt;ref&gt;Векослав А. Фаркаш, »Не целивах га у руку«, »Књига о Дражи«, Виндзор, Канада, 1956, стр. 304–305.&lt;/ref&gt;}}

Potvrde da je JVuO od prvog dana u Beogradu imala značajno uporište u strukturama vlasti, tj. da je veliki broj činovnika Uprave grada Beograda i pripadnika SDS pomagao ravnogorskom pokretu, nalaze se i u svjedočenjima funkcionera kvislinškog aparata pred jugoslovenskim vlastima po završetku rata. Prema iskazu [[Nikole Gubareva]], koji se nalazio na čelu III odseka Specijalne policije Uprave grada Beograda, 90% službenika UgB podržavalo je rad četničkog pokreta.&lt;ref&gt;IAB, BIA, F. XII, P. 1, Gubarev Nikola.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Rade Ristanović, n. d., str. 478.&lt;/ref&gt; Iz ugla beogradske policije, kooperaciju sa ravnogorcima najbolje opisuje [[Božidar Bećarević]], šef Antikomunističkog odseka SP UgB: 
{{izdvojeni citat|O zvaničnoj vezi i saradnji Specijalne policije kao celine sa organizacijama DM ne može biti ni govora, jer tako nešto nije postojalo, ali mislim da nije bilo ljudi ili ih je bar bilo malo, koji na ovaj ili onaj način nisu bili povezani sa raznim četničkim organizacijama i rukovodiocima. Mi smo Dražu Mihailovića smatrali za legalnog predstavnika jugoslovenske kraljevske vlade, koja je od saveznika bila međunarodno priznata i prirodno smo nastojali da se što čvršće sa njom povežemo. Ovo smo činili naročito mi iz IV odseka pošto smo se smatrali isključivo borcima protivu komunista, a takav naš rad bio je potpuno u skladu sa vladinom politikom koju je Draža u zemlju sprovodio ne samo po direktivama izbegličke vlade nego i angloameričkih vojnih i političkih predstavnika u njegovim štabovima. Mogu da kažem da su moji agenti i činovnici svuda veoma rado primani od četničkih organizacija i ovima svršavali mnoge poslove, kao što su: lažne isprave, putne objave, prenošenje oružja i municije, prenošenje propagandnog materijala, skrivanje četničkih rukovodilaca po stanovima i tome slično.&lt;ref&gt;IAB, OSB, istražni predmet Božidara Bećarevića, zapisnik o saslušanju od 14. jula 1949, str. 60.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Бранислав Божовић, Специјална полиција у Београду 1941-1944, Завод за уџбенике, Београд, 2014, стр. 595.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Радосав Р. Туцовић - Полицијски репресивни апарат нацистичке Немачке и његови домаћи инструменти: Анализа делатности Драгомира Јовановића и Аугуста Мајснера у окупираној Србији (1941–1944). Докторска дисертација, Филозофски факултет Универзитетa у Београду, 2021, стр. 187-188.&lt;/ref&gt;}}

Na [[Beogradski proces|suđenju Draži Mihailoviću]], upravnik grada Beograda [[Dragomir Jovanović]] je svjedočio da je 1943. stupio u neposredni kontakt sa majorom Aleksandrom Mihajlovićem, koji se nalazio na čelu Mihailovićeve organizacije u Beogradu. Dragi Jovanović tvrdi da se sa majorom Mihajlovićem „od kraja 1943. do konca sastao četiri do pet puta, i to uvek van Beograda“. Na pitanje predsjednika sudskog vijeća da li je sama SDS bila povezana sa majorom Mihajlovićem, Jovanović daje potvrdan odgovor:
{{izdvojeni citat|Pretsednik: Pa je li Saša Mihailović, odnosno beogradska organizacija kojoj je na čelu Saša Mihailović, stupala u taj lični odnos sa SDS?

Optuženi: Praktično SDS i Uprava grada Beograda je celo vreme vaspitana sa moje strane tako da u danom momentu može da posluži, kako sam ja pretpostavljao, nacionalnoj stvari i zbog toga nisam sprečavao tu vezu i znao sam da je uspostavljena ta veza preko tadašnjeg pukovnika Radulovića.

Pretsednik: A je li sama straža bila povezana sa Sašom Mihailovićem?

Optuženi: Bila je straža i kao organizacija i pojedinačno.

Pretsednik: Da li je to trebalo da bude vojska kojom je određenog momenta trebalo da raspolaže Saša Mihailović?

Optuženi: To je bila policija sa kojom je Saša Mihailović u danom momentu oslobođenja mogao da raspolaže po mojoj zamisli i po njegovoj.&lt;ref name=&quot;Jovanović Dragomir-Dragi&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.znaci.org/00001/60_2_1.pdf |title=Miodrag Zečević: DOKUMENTA SA SUĐENjA DRAŽI MIHAILOVIĆU, Beograd 2001: Saslušanje optuženih |format=PDF |date= |accessdate=2014-03-16 |archive-date=2023-07-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230717115813/https://znaci.org/00001/60_2_1.pdf }}&lt;/ref&gt;|[[Dragomir Dragi Jovanović]], upravnik grada Beograda}}

[[Radomir Milinković—Džek]], pešadijski kapetan, koji je rukovodio obaveštajnom službom komande Beograda Draže Mihailovića, otkriven je i uhapšen 1942. godine od strane Specijalne policije. Po zahtevu rukovodstva ravnogorskog pokreta, Dragomir Jovanović je oslobodio Milinkovića iz zatvora. Kasnije je Milinković, pošto je došlo do otvorene saradnje ravnogorskog pokreta i Nedićevih vladinih institucija, dobio legalnu kancelariju na prvom spratu zgrade Beogradske opštine.&lt;ref&gt;[https://www.pisi.co.rs/content/logor-banjica-1941-1944-ii/ Sima Begović, Logor Banjica 1941-1944, knjiga II], Institut za savremenu istoriju, Beograd, 1989, str. 14.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Istorijski arhiv Beograda, fond monografije o Beogradu, inv. br. 8, I, str. 123—125; istražni predmet Dragomira Jovanovića.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Бранислав Божовић, н. д., стр. 337.&lt;/ref&gt; Nakon okončanja rata, o radu obavještajne službe Komande Beograda na otkrivanju pristalica i saradnika NOP-a, Milinković je pred istražnim organima dao izjavu koja se u velikoj mjeri podudara sa svjedočenjima pripadnika bezbjednosno-policijskih struktura kvislinške uprave:
{{izdvojeni citat|Glavnu službu obaveštenja po liniji komunizma vršila je ustvari Specijalna policija, tj. IV otsek njen, na čelu sa Paranosom, Bećarevićem i Grujičićem. Poslove u Beogradu svršavala je izgleda sama i samo o tome izveštavala bilo Vrhovnu komandu preko specijalnog delegata ili preko beogradske grupe korpusa preko nekoga od svojih ljudi... Za one slučajeve koji su bili izvan domašaja beogradske policije dostavljali su se izveštaji VK (Vrhovnoj komandi JVuO — nap.) preko Dražinog ličnog obaveštajnog organa u Beogradu Rajka Pavlovića... Svi beogradski korpusi imali su u svome sastavu i ponekog agenta Specijalne policije, koji su dostavljali njima sitnije i manje važne izveštaje, a ponekad, kada je bilo, i krupnijih. Specijalnih organa izvan sastava Specijalne policije za rad po liniji komunizma smatram da nije bilo, a po mome mišljenju nije ni trebalo jer je Specijalna policija bila toliko revnosna, da nije za ostale ostajalo ništa da rade... Spiritus rektor borbe protiv komunizma bila je, dakle, Specijalna policija sa svojim stručnim aparatom – IV odseka, a nosilac glavne borbe i dostavljač za račun prvenstveno VK bio je Rajko Pavlović.&lt;ref&gt;Izjava Radomira Milinkovića »Džeka« pred istražnim organima 1945. (M—572).&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ReferenceF&quot;&gt;[https://znaci.org/00001/11_55.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje »OBAVEŠTAJNI CENTAR ŠTABA BR. 2«]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Бранислав Божовић, н. д., стр. 314.&lt;/ref&gt;}}

I [[Hermann Neubacher]], specijalni izaslanik njemačkog Ministarstva vanjskih poslova, svjedoči o privrženosti većeg dijela kolaboracionističke uprave pokretu Draže Mihailovića. Po [[Adolf Hitler|Hitlerovom]] naređenju, Hermann Neubacher je oktobra 1943. godine poslan u Beograd sa ciljem objedinjavanja svih antikomunističkih i [[Nacionalizam|nacionalističkih]] snaga, odnosno približavanja generalâ Mihailovića i Nedića. U svojim memoarima, pored ostalog, Neubacher zapisuje:
{{izdvojeni citat|U Beogradu, međutim, sve državne institucije su bile pune Dražinih pristalica, pa je tako i vođa četnika veoma dobro znao šta se tamo događa. Tako je Mihailović odmah bio obavešten o mojim nastojanjima da se promeni politika prema Srbiji i o mojoj borbi protiv streljanja talaca. Zbog toga je on, logično, morao da vidi u meni čoveka sa kojim može da vodi koristan razgovor. U njegovom taboru ja sam odmah dobio dobru ocenu.&lt;ref&gt;[http://www.znaci.org/00001/172_7.pdf Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221015170611/https://znaci.org/00001/172_7.pdf |date=2022-10-15 }}, str. 161.&lt;/ref&gt;}}

Veleposlanik Neubacher je predložio i stvaranje ''Velikosrpske federacije'', koju bi činile [[Srbija]], [[Crna Gora]] i [[Sandžak]], na čijem čelu bi bio general Nedić, ali će, nakon sastanka sa [[Adolf Hitler|Hitler]]om i [[Joachim von Ribbentrop|Ribbentrop]]om u decembru 1943, ovaj prijedlog biti odbačen.&lt;ref&gt;Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN - Službeni list SCG, Beograd, 2005, str. 154-155.&lt;/ref&gt;

Četničko vođstvo u Crnoj Gori bilo je posebno zainteresovano za stvaranje „federacije“. U tome je pružilo podršku [[Narodnoj upravi]] (političko tijelo stvoreno od strane Nijemaca u jesen 1943. u koje su ušle brojne [[Velika Srbija|iredentističke]] pristalice, kao i članovi [[Crnogorska federalistička stranka|CFS]]; jedna vrsta kvislinške vlade u Crnoj Gori) i prihvatilo saradnju sa njom. U [[Podgorica|Podgorici]] je 30. i 31. decembra 1943, zajedno sa predsjednikom Narodne uprave [[Ljubom Vuksanovićem]], major [[Đorđije Lašić]] organizovao konferenciju kontrarevolucionarnih snaga kojoj je prisustvovalo oko 500 četničkih oficira koji su svi već bili pristupili saradnji s njemačkim okupatorom. Na konferenciji je, uz Vuksanovića, učestvovao i jedan broj članova Narodne uprave. Tom prilikom, usvojena je rezolucija kojom se zahtijevalo:
{{izdvojeni citat|Da se svi članovi Narodne uprave odreknu svake partijsko-političke aktivnosti do potpunog uništenja komunizma, do svršetka rata... Da se u cilju efikasne borbe protiv komunizma stvori jedan jedinstveni antikomunistički srpski front s jedinstvenom komandom nad svim srpskim oružanim odredima, te u tom cilju, želimo, da general Nedić kao najstariji i kao najuvaženiji srpski oficir proširi svoju vlast i nad Crnom Gorom, jer je cio narod ovog kraja svestan svoje nemogućnosti da se sam pomaže i od komunizma brani. On očekuje spas od ovog jedinstva i od vojničkog starešine kakav je general Nedić.&lt;ref&gt;AII—T, X 1v—60 (44), Pismo majora Blaža Gojnića potpukovniku Petru Baćoviću iz januara 1944.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Dr Radoje Pajović, Kontrarevolucija u Crnoj Gori: Četnički i federalistički pokret 1941-1945, Istorijski institut SR Crne Gore u Titogradu, Obod, Cetinje, 1977, str. 455-456.&lt;/ref&gt;}}

[[Brigadir]] [[Krsto Zrnov Popović]], vođ [[Crnogorski komiti|Božićnog ustanka]] i komandant kvislinške [[Lovćenska brigada|Lovćenske brigade]], ostavio je, u zabilješkama koje je vodio za period od jula 1943. do marta 1944. godine, zapis o formiranju Narodne uprave na [[Cetinje|Cetinju]]. Popović piše o nemogućnosti da se trojica predstavnika Crnogorske (federalističke) stranke (kojoj je i sâm pripadao tokom [[1930-e|tridesetih]] godina, po povratku iz emigracije), budući u manjini, novembra 1943. nametnu kao vođstvo u Upravi:
{{izdvojeni citat|Naši su u Upravi sve ispustili, predsjedništvo, pa čak i vojsku. Mobilišu se četnici i u policiji i u žandarmeriji, rovare, rade na sve strane. Stvaraju zavjere, špijavaju, zatvaraju federaliste koga god mogu i hoće. Šajkače svuda i znakovi prave Srbije. Stižu agenti iz Srbije, rodom Crnogorci. Govori se da Nedić šalje pare, razumije se vojnim putem, preko povjerenika. Pjevaju se pjesme [[Petar I Karađorđević|Petru I]] i Srbiji. Stanje sve nesnosnije...&lt;ref&gt;Вељко Сјеклоћа, ''Крсто Поповић у историјској грађи и литератури''. Друго допуњено издање (Едиција „Свједочанства“), Издавачко предузеће „Обод“, Цетиње, 2001, стр. 253.&lt;/ref&gt;}} 

U depeši koju je 21. decembra 1943. godine poslao Vrhovnoj komandi JVuO, major Đorđije Lašić (pseudonim »Kocev«) pozvao je generala Dražu Mihailovića na „izmirenje“ sa generalom Nedićem, s obzirom da je „danas najpotrebnije jedinstvo i sloga“:
{{izdvojeni citat|Moja je dužnost da Vam predočim, apelujem da se ovo izgladi u interesu spasavanja ostataka Srpskoga naroda, jer je danas najpotrebnije jedinstvo i sloga. Za neuspeh snosićemo svi odgovornost... Ako ovo ne uradimo uspeha nema. Sve političke struje odbaciti radi jedinstva. Ako ne može mirno upotrebiti silu. Odbaciti sve što nije borbeno. [...] Za Vaše izmirenje sa Nedićem pozdravio bi ceo Srpski narod jednodušno, jer samo u tome vidi jedini spas. Lašić.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_3_52.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 16-30. decembra 1943. godine]&lt;/ref&gt;}}

Prethodno, iz obavještajnog odjeljenja [[2. oklopna armija (Wehrmacht)|2. oklopne armije]] javljeno je početkom decembra da je general Mihailović zatražio od majora Lašića, koji je uz Pavla Đurišića bio jedan od glavnih četničkih komandanta u [[Drugi svjetski rat u Crnoj Gori|okupiranoj Crnoj Gori]], da se poveže sa srpskom kvislinškom vladom i generalom Milanom Nedićem:
{{izdvojeni citat|Čovjek za vezu javlja 1. decembra: Draža Mihailović se trenutno nalazi u Sandžaku i dao je nalog majoru Lašiću da preko političke osobe ponudi Nediću svoju saradnju i time potvrdi svoje odvajanje od Londona. Lašić je želio posjetiti generala Keipera i ovo mu staviti do znanja. Lašić je zatražio od Arsa Petrovića da pripremi akciju i otputuje za Beograd.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=140&amp;rec=313&amp;roll=196 NARA, T313, Roll 196, frame no. 7456868.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;7.12. meldet A.T. 174 : V–Mann meldet 1.12. : DM befindet sich z.Zt. in Sandzak und hat Mjr. Lasic den Auftrag gegeben, durch eine politische Person seine Mitarbeit Nedic anzubieten, womit er seine Trennung von London bestätigt. Lasic wollte General Keiper besuchen und ihm das zur Kenntnis bringen. Lasic hat Arso Petrovic ersucht, die Aktion vorzubereiten und nach Belgrad zu reisen.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Dodatak dnevnom izvještaju obavještajnog odjeljenja za 9. decembar 1943.}}

U istom izvještaju je proslijeđena i poruka iz [[V SS brdskog korpusa]] od 8. decembra 1943, kojom obavještavaju svoje nadređene o namjeri slanja delegacije generalu Nediću i specijalnom izaslaniku Neubacheru od strane kapetana [[Milorad M. Popović|Milorada Popovića]], komandanta Nevesinjskog korpusa JVuO:
{{izdvojeni citat|5.SS brd. kor. za PzAOK 2 (8.12.43): Četnički kapetan Popović javlja da je srpsko nacionalno stanovništvo istočne Hercegovine potpuno opljačkano i da mu prijeti glad. Ovi nepodnošljivi uslovi ozbiljno ugrožavaju postojanje ovog sloja. Srbi iz istočne Hercegovine žele da pošalju deputaciju ambasadoru Neubacheru i generalu Nediću u Beograd i pitaju se da li i na koji način to može biti.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=139&amp;rec=313&amp;roll=196 NARA, T313, Roll 196, frame no. 7456867.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;8.12. V.SS.Geb.A.K. meldet : Cetnik–Hauptmann Popovic meldet, dass serbisch national gesinnte Bevölkerung der Ost–Herzegovina vollkommen ausgeplündert und vom Hunger bedroht ist. Durch diese untragbaren Zustände ist die Existenz dieser Schicht ärgstens bedroht. Die Serben der Ost–Herzegovina wollen Deputation zu Gesandten Neubacher und General Nedic nach Belgrad senden und fragen an, ob und auf welchem Wege dieses geschehen kann.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Dodatak dnevnom izvještaju obavještajnog odjeljenja za 9. decembar 1943.}}

Kada je riječ o [[Istočna Hercegovina|istočnoj Hercegovini]], već u jednom njemačkom izvještaju iz prve polovine oktobra 1943. data je detaljna analiza okolnosti u kojima živi poglavito srpsko stanovništvo u ovoj oblasti. Nakon [[Kapitulacija Italije|kapitulacije Italije]] i zauzimanja njihove bivše okupacione zone od strane njemačkih trupâ, obavještajni oficiri [[7. SS dobrovoljačka gorska divizija Prinz Eugen|7. SS dobrovoljačke brdske divizije Prinz Eugen]] zapažaju da je raspoloženje hercegovačkih Srba (čiji se „najveći broj muških predstavnika i danas nalazi u četničkim redovima“) prevashodno uslovljeno zasićenošću ratom, tj. vojnim i političkim problemima. Ipak, kako navode njemački obavještajci, četničkom je vođstvu »borba protiv bandi« i dalje predstavljala osnovnu preokupaciju:
{{izdvojeni citat|Kako ne bi zaostajalo za bandama, vođstvo hercegovačkih četnika je izgleda bilo odlučno paktirati sa svakim od koga se može nadati da će im pružiti olakšanje u borbi protiv komunizma. Ovo olakšanje se prvenstveno očekuje od njemačkog Wehrmachta. Viši četnički rukovoditelji su iznova tražili kontakt s divizijom i molili za podršku u borbi protiv bandi. Sam [[Dobroslav Jevđević|Jevđević]] je želio priznati [[Nezavisna Država Hrvatska|hrvatsku državu]] ako bi time mogao doći do bilo kakvog dogovora s njemačkim Wehrmachtom u pogledu borbe protiv komunizma. Vrijedi napomenuti i da se veliki dio hercegovačkih četnika, uključujući i starješine, zakleo na vjernost generalu Nediću i da je težio pripajanju Srbiji. Putovanje srpskog premijera u [[Adolf Hitler|Führer]]ov glavni štab pratila je ova grupa s velikim zanimanjem.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1332&amp;rec=314&amp;roll=554 NARA, T314, Roll 554, frame no. 001326.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Die serbische Bevölkerung der Ost–Herzegowina, deren männliche Vertreter auch heute noch zum grössten Teil in den Reihen der Cetniks zu finden sind, ist zum grössten Teil kriegsmüde und nimmt allen politischen und militärischen Ereignissen gegenüber eine abwertende Haltung ein. Die Banden werden z.Zt. noch immer als Feind Nr. 1 angesehen, insbesondere von der Führung, die in der Bekämpfung der Banden in Hinblick auf eine allierte Landung und der Möglichkeit einer Entstehung des früheren Jugoslawiens in erster Linie eine innenpolitische Notwendigkeit sieht. Um gegenüber den Banden nicht ins Hintertreffen zu geraten, scheint die Führung der herzegowinischen Cetniks entschlossen zu sein, mit jedem zu paktieren, von dem sie sich eine Entlastung in Kampf gegen den Kommunismus erhoffen kann. In erster Linie wird diese Entlastung seitens der deutschen Wehrmacht erwartet. Höhere Cetnik–Führer haben wiederholt Verbindung zur Division gesucht und um Unterstützung in Kampf gegen die Banden gebeten. Jevdjević wollte selbst den kroatischen Staat anerkennen, wenn er dadurch zu irgendeiner Abmachung mit der deutschen Wehrmacht bezüglich des Kampfen gegen des Kommunismus kommen könnte. Bemerkenswert ist die Tatsache, dass ein grosser Teil der herzegowinischen Cetniks, darunter sich höhere Führer, sich zu General Nedić bekennt und einen Anschluss an Serbien erstrebt. Die Reise des serbischen Ministerpräsidenten ins Führerhauptquartier wurde seitens dieser Gruppe mit grossen Interesse verfolgt.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Procjena situacije štaba 7. SS divizije Prinz Eugen za mjesec septembar 1943. godine}}

Iz izvještaja [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|15. brdskog armijskog korpusa]], koji obuhvata period od 1. decembra 1943. do 10. januara 1944. godine, može se zaključiti i da vojvoda [[Uroš Drenović]], četnički zapovjednik u [[Bosanska Krajina|Bosanskoj Krajini]], održava vezu sa generalom Milanom Nedićem:
{{izdvojeni citat|Drenović, vođa četnika jz. od Banje Luke, namjeravao je otići za Srbiju. Kao razlog, naveo je iznova oživljeni ustaški teror, i njegovo toleriranje od strane njemačkih vlasti. Plan je do sada ostao neizvršen. Veze s Nedićem i Mihajlovićem mogu se smatrati sigurnima. Borbena vrijednost četnika pri komunističkom [[Prva banjalučka operacija|napadu na Banju Luku]] se pokazala kao mala. Uz samo jedan izuzetak, postigli su dobre rezultate u izviđanju.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1088&amp;rec=314&amp;roll=563 NARA, T314, Roll 563, frame no. 001079.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Drenovic, der Führer der Cetniks SW Banja Luka, beabsichtigte nach Serbien zu gehen. Als Grund gab er den neu auflebenden Ustaschaterror und seine Duldung durch dtsch. Stellen an. Der Plan blieb bisher unausgeführt. Verbindungen mit Nedic und Mihajlovic dürfen als sicher gelten. Der Kampfwert der Cetniks beim komm. Angriff auf Banja Luka war gering. Sie leisteten mit einer Ausnahme allein gute Dienste bei der Aufklärung.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Izvještaj Obavještajnog odjeljenja 15. brdskog korpusa za period od 1. decembra 1943. do 10. januara 1944 (12. I 1944.).}}

Takođe, 26. decembra 1943. vojvoda Drenović se sastao sa poručnikom Kirchnerom iz Wehrmachtove [[Brandenburger|divizije Brandenburg]]. Tom prilikom, pominjala se mogućnost odlaska komandanata bosanskih četnika za Srbiju i stavljanja na raspolaganje Milanu Nediću:
{{izdvojeni citat|Drenović moli za dozvolu da evakuiše familiju u Beograd, pod njemačku zaštitu; [[Vukašin Marčetić|Marčetić]] također moli za propusnicu za put u Srbiju, gdje se želi staviti na raspolaganje Nediću. U razgovoru se pomenula mogućnost stvaranja Srpske legije pod njemačkom komandom; četnici su ovu mogućnost oduševljeno pozdravili. Također su izrazili spremnost da se, poslije uništenja komunizma u Bosni, bore u Rusiji; jedini uslov je da ova jedinica bude sastavljena isključivo od Srba.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=233&amp;rec=314&amp;roll=566 NARA, T314, Roll 566, frame no. 000229.]&lt;/ref&gt;|Izvještaj sa sastanka poručnika Kirchnera i Uroša Drenovića u Karanovcu na dan 26. decembra 1943 (27. decembar 1943.).}}

[[Boško N. Kostić]], lični sekretar [[Dimitrije Ljotić|Dimitrija Ljotića]], bilježi u svojoj memoarskoj knjizi ''Za istoriju naših dana'', izdatoj 1949. godine u [[Lille]]u, kako su tokom 1943. i 1944. godine intenzivirani kontakti između zvaničnika kvislinških vlasti u Srbiji i pripadnika četničkog pokreta s teritorije marionetske [[Nezavisna Država Hrvatska|Nezavisne Države Hrvatske]]. Prema Kostićevim navodima, tada je pri štabu Srpskog dobrovoljačkog korpusa uspostavljen bio i ''Spoljni otsek'', koji je imao za cilj da pomaže četničkim jedinicama van teritorije okupirane Srbije: 
{{izdvojeni citat|U toku 1943. i 1944. naročito su žive veze Beograda i četnika iz Bosne, Hercegovine, Dalmacije, Like i drugih krajeva. Redovno dolaze i kuriri i odmah stupaju u vezu sa đeneralom Nedićem i D. Ljotićem, ostaju izvesno vreme u Beogradu i vraćaju se potom u svoje krajeve, svojim jedinicama... Štab Srpskog Dobrovoljačkog Korpusa bio je postao prihvatilište četnika i iz drugih naših krajeva, iz Like, Dalmacije, Bosne, Sandžaka... U štabu je bio osnovan takozvani Spoljni otsek kome je bio zadatak da prihvata, zbrinjava i pomaže četnike za vreme njihova boravka u Beogradu i da ih svojim kanalima prebacuje, posle svršena posla, na njihovu teritoriju. Spoljni otsek je dobijao od Srpske vlade novčana sretstva i slao ih u pojedine naše krajeve, nabavljao je, u granicama svojih mogućnosti, i oružje za četnike izvan okupiranog područja Srbije... Cilj je bio, da se ojačava i produbljuje ideja o potrebi jedinstvene nacionalne borbe na celom području srpskog naroda. Četnici, van okupiranog područja Srbije — tamo gde su se nalazili izmedju dva žrvnja, ustaškog i komunističkog, — vapili su za takvom borbom. I svi odreda osudjivali su svaku isključivost i netrpeljivost. Za njih su djeneral Draža Mihajlović, djeneral Milan Nedić i Dimitrije Ljotić vršili isti veliki narodni posao i stoga su smatrali kao nešto sasvim prirodno da posete i Nedića i Ljotića u Beogradu kad su posetili djenerala Dražu Mihajlovića na Ravnoj Gori ili na nekom drugom mestu u srpskim planinama.&lt;ref&gt;Boško N. Kostić, Za istoriju naših dana - Odlomci iz zapisa za vreme okupacije, Lil (Francuska), 1949, str. 139–142.&lt;/ref&gt;}}

== Saradnja sa Nedićevom vladom 1944. ==
{{main|Bitka za Srbiju 1944.|Sporazum Nedića i Mihailovića 1944.}}

{{izdvojeni citat|Da ojačamo položaj Nedića, bilo je u planu da Crnu Goru priključimo Srbiji. Crna Gora, koja je na početku i bila četničko leglo, izgledala je kao najpogodnije tlo odakle bi moglo da započne sakupljanje antikomunističkih snaga.

Na zahtev Nojbahera, mi smo oslobodili jednog od četničkih vođa iz Crne Gore i ponudili smo mu da organizuje antikomunističke snage u njegovom kraju. On je za protivuslugu zamolio da Nemci puste iz zatvora 2.000 njegovih četnika. Nemačka komanda za Jugoistok podržala je 6. januara 1944. taj predlog i, uz saglasnost Hermana Nojbahera, odobrila, da se prvo oslobode 500 pristalica Pavla Đurišića. Hitler je, međutim, 10. januara 1944. odbacio taj plan.

Krajem januara 1944, međutim, pokret Draže Mihailovića opet je krenuo drugim smerom. 26. januara 1944. održan je na Ravnoj gori [[Kongres u selu Ba|četnički kongres]], na kome je Mihailović prisutne delegate pozvao na borbu protiv okupatora. Ono što nam je posebno izgledalo opasno, da je sve češće dolazilo do saradnje između legalnih srpskih snaga Nedića i četnika, koji su ponovo ojačali. Time je kod Nemaca ugled Nedića pao.&lt;ref name=&quot;Živković&quot;/&gt;|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta (Srbija i Mihailović zimi 1943/44.)}}

{{izdvojeni citat|Nasuprot našem nacionalnom frontu postoji samo jedan – drugi front a to je komunistički. '''Sve naše oružane snage sa nacionalnim četnicima moraju se ujediniti'''... Sutra mora doći ne do podvojenih formacija, nego do jedne Srpske vojske koja će biti u jednoj ruci i raditi za spas Srpstva... I do sada među nama nacionalistima postojao je prećutan sporazum, a sada mora doći do formalnog sporazuma, jer smo mi svi sinovi jedne zemlje. Gde još postoje neke oštrice izglađujte ih. Ako ne budemo danas, a naročito sutra, jedna duša i jedno telo znajte, mi ćemo propasti.&lt;ref&gt;Nebojša Stambolija, Srpska državna straža 1942-1944. Doktorska disertacija, Filozofski fakultet Univerziteta u Beogradu, 2019, str. 238–239.&lt;/ref&gt;|General [[Milan Nedić]], o potrebi stvaranja „jedinstvenog nacionalnog fronta svih nacionalnih snaga u borbi protiv komunista“, jul–avgust 1944.}}

{{izdvojeni citat|Političku slogu Nedić-Draža Mihajlović treba posmatrati kao činjenicu.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ZABELEŠKA OBAVEŠTAJNOG ODELJENJA KOMANDE JUGOISTOKA OD 18. AVGUSTA 1944. POVODOM PONUDE DRAŽE MIHAILOVIĆA ZA SARADNJU U BORBI PROTIV JEDINICA NOVJ |url=http://www.znaci.org/00001/4_14_4_229.htm |access-date=2022-08-09 |archive-date=2022-10-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221015183044/https://znaci.org/00001/4_14_4_229.htm }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=576&amp;rec=311&amp;roll=192 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000571.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Politische Einigung Nedic/D.M. ist als Faktum zu betrachten.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Zabeleška obaveštajnog odeljenja komandanta Jugoistoka od 18. avgusta 1944. povodom ponude Draže Mihailovića za saradnju u borbi protiv NOVJ}}

Prvog dana 1944. godine, Okružno načelstvo u [[Užice|Užicu]] obavijestilo je svoje nadležne u Beogradu da se u tom kraju obje strane, tj. četnici i njemačka okupaciona sila, pridržavaju [[Ugovori o saradnji četnika i Wehrmachta|ugovora potpisanih krajem 1943]]: 
{{izdvojeni citat|Pripadnici D.M. pokreta, koji su organizovani u borbi protiv partizana, održavaju i nadalje kontakt sa nemačkim trupama i vojnim vlastima, neposredno i preko komandanata SDS-a u Užicu.&lt;ref&gt;AVII, Nedićeva arhiva, 25-1-18.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.znaci.org/00001/172_1.pdf Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221015170611/https://znaci.org/00001/172_1.pdf |date=2022-10-15 }}, str. 18.&lt;/ref&gt;}}

O prvim pozitivnim efektima potpisivanja četničko-njemačkih sporazuma po organizaciju JVuO na [[Kosovo|Kosovu]], major [[Radoslav Đurić]] (pseudonim »He-He«) javlja [[Dragoljub Mihailović|Draži Mihailoviću]] u depeši od 9. januara 1944:
{{izdvojeni citat|U [[Kosovska Mitrovica|Mitrovici]] je oslobođeno 60 naših političkih krivaca. Građanstvo je klicalo doslovno pred Nemcima. Živeo Draža Mihailović, živeo Nedić. Nemci su uhvatili neke vojnike [[Radomir Cvetić|Cvetića]] i [[Dragutin Keserović|Keserovića]] sa oružjem i odmah ih pustili. Nedić izdao naredbu da se naši ljudi slobodno mogu njemu javiti bez ikakve odgovornosti. Iz drugog kosovskog korpusa pobeglo je 5 naših vojnika Nediću.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_58.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 14. januara 1944. godine]&lt;/ref&gt;}}

O javnom ispoljavanju podrške pučanstva četničkom pokretu u nazočnosti okupatora, Vrhovna komanda Jugoslovenske vojske u otadžbini bila je obaviještena i 26. januara od strane »Saše«, tj. majora [[Aleksandra Mihajlovića]], komandanta Beograda JVuO, koji navodi da se slična manifestacija održala u [[Istočna Srbija|istočnoj Srbiji]]:
{{izdvojeni citat|U [[Zaječar]]u održan jedan veliki zbor 22 ov. m. u prisustvu Nemaca. Rečeno je da ima tri vlade koje se bore za spas srpskog naroda i to: vlada u [[Kairo|Kairu]], sa [[Petar II Karađorđević|Kraljem Petrom]], đenerala Nedića i Draže Mihailovića. Kad je narod čuo u najvećem oduševljenju pozdraviše Dražu Mihailovića i to u prisustvu Nemaca, koji su izjavili da će skoro napustiti Srbiju. Čika Uroš.&lt;ref name=&quot;ReferenceG&quot;&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_3_67.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 15. do 31. januara 1944. godine]&lt;/ref&gt;}}

U depešama poslatim 14. i 16. januara 1944. kapetan [[Nikola Kalabić]] (pseudonimi »Ras-Rasa« i »Švarc«) informiše generala Mihailovića o žestokim [[Bitka za Ivanjicu januara 1944.|borbama za Ivanjicu]] koje se vode protiv [[2. proleterska divizija NOVJ|2. proleterske]] i [[5. krajiška divizija NOVJ|5. krajiške divizije NOVJ]]. Kalabić piše da se snage JVuO bore rame uz rame sa okupatorima i kvislinzima:
{{izdvojeni citat|(14. I) 2700 Bugara otišlo na položaj prema partizanima. Sada se na položaju nalaze snage četničke i poljske straže. &lt;br /&gt; (14. I) U borbi kod Ivanjice poginula 55 partizana, 40 zarobljeno, a mnoge su sami poneli i sakrili. Poljske straže poginulo 20, Bugara 9, a jedan nemački oficir ranjen na pet mesta. Ivanjica je stradala od artiljerije i građanstvo je prilično stradalo. Komunisti oterali i pobili 5 Nemaca iz feldžandarmerije. Pored toga oterali jednog pomorskog kapetana, apotekara i nešto poljske straže. &lt;br /&gt; (16. I) Na Javoru kod Kušića i Katića još se vodi borba između komunista s jedne i četnika, poljske straže, Nemaca i Bugara s druge strane. Komunista ima oko 3500. Opkoljeni su i sada bi trebalo dotući ih.&lt;ref name=&quot;ReferenceG&quot;&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_3_67.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 15. do 31. januara 1944. godine]&lt;/ref&gt;|Kapetan [[Nikola Kalabić]], komandant [[Korpusa Gorske garde JVuO]]}}

Inspektor četničkih trupa pukovnik [[Jevrem Simić]] (pseudonimi »Stipe« i »Drška«) obavještava Vrhovnu komandu JVuO 17. januara te godine da se povezao sa funkcionerima Nedićeve [[Nacionalne službe rada za obnovu Srbije]]. Pukovniku Simiću su se pridružili i delegat JVuO u [[Istočna Srbija|istočnoj Srbiji]] i jedan od Mihailovićevih najbližih saradnika od početka rata potpukovnik [[Dragoslav Pavlović]], kao i major [[Aleksandar Mihajlović]], komandant Beograda JVuO:
{{izdvojeni citat|Inženjer major Simić iz nacionalne službe u Beogradu do danas meni nepoznat, tražeći vezu sa Pavlovićem došao meni i javio: sa Pavlovićem imao sastanak 20. novembra u Sibnici na Homolju i ovaj ga angažovao za pregovore sa Nedićem rekavši: Ovo što Vam govorim, govorim Vam kao da govori Draža. Ukratko zadatak mu je da u tvoje ime pregovara sa Nedićem, da Nedić daje novac za nas. Da može javno da te grdi, da on čuva Beograd, a Draža zemlju i još slično. Simić je imao više sastanaka sa Nedićem, donosi izveštaj i želi da po razgovoru sa Pavlovićem ide k tebi. Ja sam mu rekao da čeka dok preko tebe ne dobijem odgovor Pavlovića. Sumnjam da si ti Pavloviću dao ovaj zadatak, jer da treba sa Nedićem pregovarati, dao bi meni, pošto sam bliži. Pavlović mu je dao naziv šifre i naredio da se preko Saše javlja i traži vezu. Odgovori da znam šta Simiću da kažem. Mnogo priča o neredu kod naših u Beogradu. Veli, ranije je sarađivao sa [vojvodom] Tribrođaninom iz Homolja.&lt;ref name=&quot;ReferenceG&quot;&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_3_67.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 15. do 31. januara 1944. godine]&lt;/ref&gt;}}

13. januara 1944, pukovnik Simić javlja generalu Draži Mihailoviću da se jedinice JVuO i SDS zajedno bore protiv NOVJ i u rejonu [[Aranđelovac|Aranđelovca]] i [[Lazarevac|Lazarevca]]: 
{{izdvojeni citat|U [[Velika Ivanča|Velikoj Ivanči]] grupa crvenih oko 300 opkoljena od Rasovih [Kalabićevih — prim.] trupa i straže. Borba se čuje i oko Aranđelovca. Rezultat još ne znam. Telefonom javljeno: Oko [[Arilje|Arilja]] i Ivanjice ogorčene borbe, učestvuju i švapski tenkovi. Ovi i našima dali municiju za borbu. Avijacija greškom pobila dosta Bugara i komandanta u Lisanskoj klisuri, ubili 150 partizana. Tvoj Drška.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_58.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 14. januara 1944. godine]&lt;/ref&gt;}}

U trenutku kada još nije bio poznat ishod [[Hermann Neubacher|Nojbaherove]] inicijative o formiranju ''Velikosrpske federacije'', četničko vođstvo računa na ovu mogućnost i pokušava profitirati iz te političke kombinacije. 22. januara 1944, potpukovnik [[Petar Baćović]] (pseudonim »Nav-Nav«) obavještava&lt;ref name=&quot;ReferenceG&quot;&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_3_67.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 15. do 31. januara 1944. godine]&lt;/ref&gt; generala Mihailovića o povezivanju četnika u [[Crna Gora|Crnoj Gori]] i [[Sandžak]]u sa sljedbom [[Dimitrije Ljotić|Dimitrija Ljotića]]:
{{izdvojeni citat|Dolaskom Srbijanske vojske u Crnu Goru, jedinstvo Srpstva dolazi sve više do izražaja. Svuda se manifestuje nerazdvojenost Srbije i Crne Gore. To znatno pojačava duh za borbu protiv komunista. Dolaskom Ljotićevih »Belih Orlova« oseća se živa akcija među Ljotićevcima u Crnoj Gori i ima izgleda, da će naročito po varošima uskoro postati opasnost za nas u toliko više, što okupljaju oko sebe sve one ličnosti, koje su kompromitovane svojim vezama sa okupatorima, Italijanima i Nemcima. Oni otvoreno prete da će okupatoru prestaviti svakoga onog, koji ne bude sa njima. Svi vojni komandanti primili su saradnju sa Nemcima u borbi protivu komunista i potpisali poznatu obavezu... Da li da naši ljudi stupaju u [kvislinšku] žandarmeriju ili ne?}}

Četnički komandant piše 24. januara 1944. vojvodi [[Momčilo Đujić|Momčilu Đujiću]]: „Izgleda da će Sandžak i Crna Gora biti priključeni Srbiji“. Istog dana, depešom je poslat i njegov odgovor potpukovniku Petru Baćoviću:
{{izdvojeni citat|Da li su već stigli u Crnu Goru neki Nedićevi ili Ljotićevi odredi i kuda. Neće oni prestavljati veliku opasnost za nas. Jedinstvo srpstva treba i sa naše strane što više da se ističe i nerazdvojivost Crne Gore i Srbije. Borbu protiv komunista moramo voditi svim srestvima... Sa Ljotićevcima treba taktizirati, ali mi ne možemo ići njihovim putem... Svi komandanti, sa malim izuzetkom, sigurni su ljudi. Ako se na drugi način ne može doći do oružja izvesni delovi mogu stupiti u žandarmeriju, stim da polože zakletvu i pobegnu u pogodnom momentu.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_3_69.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 23. januara do 4. februara 1944. godine]&lt;/ref&gt;|General [[Dragoljub Mihailović]]}}

Od delegata VK JVuO za Crnu Goru, [[Boka kotorska|Boku]], Sandžak i [[Albanija|Albaniju]] majora [[Sava Vukadinovića]] (pseudonim »Dra-Dra«), koji će od proljeća 1944. biti načelnik štaba [[Pavle Đurišić|Pavla Đurišića]], 1. februara stiže potvrda o skorom dolasku srpskih kvislinških jedinica, kao pomoć crnogorskim četnicima u borbi protiv snaga NOVJ:
{{izdvojeni citat|U Crnoj Gori se sa nestrpljenjem očekuje dolazak Nedićevih trupa koji je najavljen. Sprema im se doček. Dolaskom je narod oduševljen ne zbog simpatije naroda prema Nediću, već zbog toga što se dolaskom trupa Crna Gora nalazi ponovo uz bratsku Srbiju i time se manifestuje zajednička borba Srpstva protiv komunista. Dolaskom trupa pojačaće se moral Crnogoraca i rešenost za borbu do uništenja komunista, a u potpunosti [[Lovćenska brigada|zelenaše]] jednom za svagda likvidirati.&lt;ref name=&quot;ReferenceI&quot;&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_3_74.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 11. februara 1944. godine]&lt;/ref&gt;}}

Pukovnik Jevrem Simić javlja 28. januara generalu Draži Mihailoviću da je major [[Dušan Janjić]], komandant Sremsko-slavonskog četničkog odreda i komandant Psunjskog korpusa,&lt;ref&gt;Zbornik NOR-a, tom XIV, knj. 3, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 210.&lt;/ref&gt; posjetio generala Nedića. Pukovnik Simić (»Stipe«) u depeši navodi:
{{izdvojeni citat|Major Dušan Janjić, komandant našeg odreda u Banja Luci ponovo je bio [u] Beogradu i Božić proveo kod kuće. Nemci za ovo znali. Odlazio u kabinet Nedića. Tražio sam od Saše objašnjenje pošto mu je u kuću dolazio. Ovo me začuđuje. Znaš li ti šta treba ovo da znači.&lt;ref name=&quot;ReferenceG&quot;&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_3_67.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 15. do 31. januara 1944. godine]&lt;/ref&gt;}}

Uz asistenciju lokalne SDS i prećutnu saglasnost njemačkih okupacionih vlasti, četnici Ivankovačkog korpusa JVuO su u noći između 1. i 2. februara 1944. godine izvršili [[Masakr u Pomoravlju|pokolj u tri grada u Pomoravlju]].&lt;ref&gt;Boško Živanović — Damnjan Popović — Miodrag Jovanović: ''Pomoravlje u narodnooslobodilačkoj borbi 1941—1945'', Svetozarevo 1961, str. 340—342.&lt;/ref&gt; Potpukovnik [[Ljubomir Mihailović]] (pseudonim »Long«; nakon [[Legalizovani četnici|legalizacije]], bio je do polovine 1942. pomoćnik komandanta Srpske državne straže u [[Jagodina|Jagodini]]&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_2_10.htm Pismo komandanta Timočkog korpusa od 14. januara 1943. Branivoju Petroviću o potrebi zajedničke akcije protiv pripadnika Narodnooslobodilačke vojske na relaciji Zaječar—Niš]&lt;/ref&gt;), komandant Velikomoravske grupe korpusa (VMGK), izvještava 17. februara generala Mihailovića i Vrhovnu komandu o rezultatima četničke akcije:
{{izdvojeni citat|Noću između 1/2 - II preduzeo sam čišćenje komunista po varošima. Rezultat je ovaj: u Jagodini 17 muškaraca i 7 ženskih, u Ćupriji 9 muškaraca i 1 ženska, u Paraćinu 11 muškaraca i 1 ženska, svega 37 muškaraca i 9 žena. Sa ovim likvidirane su glavne vođe i organizatori. Neki komunisti su izmakli, ali su preduzete mere da se pohvataju. Narod je ovim zadovoljan. Načinom izvršenja pokazali smo prijateljima i neprijateljima našu snagu jedinstvo i organizatorsku sposobnost.&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_3_84.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 13. do 29. februara 1944. godine]&lt;/ref&gt;}}

Nakon što je više četničkih komandanata  u Srbiji potpisalo [[Ugovori o saradnji četnika i Wehrmachta|ugovore sa Wehrmachtom]], postala je saradnja stražara i „ilegalnih četnika DM“ pravilo, a ne izuzetak, tako da se pred Njemcima više nije ni pokušavala sakriti. O ovome vrlo ubjedljivo svjedoči i zvanični izvještaj Odeljenja za državnu zaštitu „o događajima u Srbiji od 11. do 17. februara 1944“:
{{izdvojeni citat|Bilo je sukoba SDS kao i u okrugu zaječarskom u kojima su odredi Srpske vlade gotovo redovno pomagani od ilegalnih četnika DM, poražavali komuniste na svakom koraku. Ova jedinstvena akcija udruženih nacionalnih snaga dala je za poslednja dva meseca veoma zadovoljavajuće rezultate, tako da je u tome vremenu palo više komunističkih vođa poznatih još iz prvih dana njihove aktivnosti u Srbiji...&lt;ref&gt;Vojni arhiv, Nedićeva arhiva, 1–1/2–9, Pregled opšte situacije u zemlji po okruzima od 11. do 17. februara 1944.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Nebojša Stambolija, Srpska državna straža 1942-1944. Doktorska disertacija, Filozofski fakultet Univerziteta u Beogradu, 2020, str. 221.&lt;/ref&gt;}}

Već 1. februara 1944. godine, u izvještaju koji je okružni načelnik u [[Užice|Užicu]] uputio lično generalu Milanu Nediću, između ostalog, stajalo je sljedeće:
{{izdvojeni citat|Pošto su poslednje partizanske horde potisnute iz okruga, zahvaljujući oružanoj akciji nemačkih i bugarskih trupa, naših odreda Srpske državne poljske i granične straže, pripadnici DM, u saradnji sa našim odredima SDS, učestvuju u svim borbama protiv partizana.&lt;ref&gt;Arhiv Srbije, Fond MUP, br. 2093, neregistrovano.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.znaci.org/00001/155_4.pdf Milan Borković, n.d.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230604192713/https://znaci.org/00001/155_4.pdf |date=2023-06-04 }}, str. II/295.&lt;/ref&gt;}}

10. februara 1944. godine, u Vrhovnu komandu JVuO stiže više depešâ koje je poslao potpukovnik [[Ljubomir Jovanović Patak]] (pseudonim »Mihovil«), iz kojih se vidi da je ovaj četnički komandant iz [[Istočna Srbija|istočne Srbije]], prema uputima i uz znanje Draže Mihailovića, bio povezan s brojnim kvislinškim dužnosnicima. Konkretno, riječ je o generalu [[Panti Draškiću]], ministru u prvom sazivu Vlade nacionalnog spasa, uhićenom od strane Nijemaca baš zbog veza s JVuO; zatim jednom od čelnih ljudi SDS-a pukovniku [[Branimiru Živkoviću]]; te majoru [[Trifunu Mikiću]], bivšem načelniku štaba [[Četnici Koste Pećanca|Srpske Četničke Komande]] Koste Pećanca:
{{izdvojeni citat|Pukovnik Branimir Živković načelnik štaba komande žandarmerije, na moj poziv pismom odgovorio je da želi da se ilegalizuje, o čemu je i Vas izvestio. Mislim da bi njegov dolazak kod nas dovukao veliki broj oficira, jer on uživa n[eograničeno?] poverenje, izrazio je želju da bude na ovom sektoru, trebalo bi mu poveriti veću komandu. Major Živojin Ristić, načelnik štaba pukovnika Pavlovića, obavestio me je da ste naredili da uhvatim vezu sa majorom Trifunom Mikićem, radi sastanka sa njim. Mikić je u redovima dobrovoljaca, verni saradnik Nemaca i naš otvoreni neprijatelj. Molim za izveštaj. [...] &lt;br /&gt; Đeneral Draškić, njegov tast moli za intervenciju, odnosno kome treba da se obrati u Beogradu radi njegovog oslobođenja.&lt;ref name=&quot;ReferenceI&quot;&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_3_74.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 11. februara 1944. godine]&lt;/ref&gt;}}

Istog dana, u štab Draže Mihailovića stiže i telegram poslat od strane pukovnika Jevrema Simića. Pukovnik Simić (»Drška«) obavještava komandanta JVuO da je od kapetana [[Milana Medića]], zamjenika komandanta Gorske kraljeve garde (tj. Nikole Kalabića), saznao da komandant Beograda JVuO major Aleksandar Mihajlović i dalje održava vezu sa Ilijom Paranosom, potpredsednikom Beogradske opštine i bliskim saradnikom [[Dragomir Dragi Jovanović|Dragog Jovanovića]]:
{{izdvojeni citat|Medić mi javlja:
Saša bio sa njim u mojoj blizini. Došao autom iz Beograda sa Paranosom, pomoćnikom u opštini Dragog Jovanovića, koga pretstavlja kao našeg najjačeg saradnika. Otkuda sad ovo kad ja znam ko je i šta Paranos i kakvi su odnosi između njega i Dragog.&lt;ref name=&quot;ReferenceI&quot;&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_3_74.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 11. februara 1944. godine]&lt;/ref&gt;}}

U vreme nešto intenzivnijih sukoba između četnika Draže Mihailovića i snaga nemačkog okupatora u pojedinim delovima Šumadije, naročito u kragujevačkom i mladenovačkom okrugu, od sredine februara do kraja maja 1944, dolazi do jednog naizgled paradoksalnog sastanka. Naime, u prvoj polovini marta 1944. u selu Vranići pokraj Čačka došlo je do sastanka između generala [[Miroslav Trifunović|Miroslava Trifunovića]], istaknutog člana Vrhovne komande JVuO, i predstavnika nemačkog okupatora Šterkera, na kome se razgovaralo o mogućnosti sporazuma između okupatora i četnika Draže Mihailovića u pogledu borbene saradnje protiv NOVJ, što bi podrazumevalo i naoružavanje četnika. Sastanku je prisustvovao i [[Milan Aćimović]], ministar unutrašnjih poslova u kvislinškoj vladi Milana Nedića.&lt;ref&gt;[http://www.znaci.org/00001/155_4.pdf Milan Borković, Kontrarevolucija u Srbiji: Kvislinška uprava 1941-1944, I-II, Beograd, 1979.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230604192713/https://znaci.org/00001/155_4.pdf |date=2023-06-04 }}, str. II/325.&lt;/ref&gt;

U izvještaju koji je 10. februara 1944. godine poručnik [[Jovan Pupavac]] (»Hugo«) poslao majoru [[Slavoljub Vranješević|Slavoljubu Vranješeviću]], komandantu Zapadne Bosne, kao jedan od razloga za napuštanje [[Dinarska divizija|Dinarske divizije]], Pupavac pominje i saradnju vojvode [[Momčilo Đujić|Momčila Đujića]] sa [[Dimitrije Ljotić|Dimitrijem Ljotićem]]. Pupavac, koji je i u depeši od 23. decembra 1943. VK JVuO ukazivao na prisustvo Ljotićevih izaslanika u štabu vojvode Đujića, ali i na činjenicu da je ljudstvo divizije u potpunosti u službi Njemaca,&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_3_52.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 16-30. decembra 1943. godine]&lt;/ref&gt; tvrdi da su ljotićevci veoma aktivni u Dinarskoj diviziji, te da se nalaze pod njemačkom zaštitom, kao i da Đujić ima puno povjerenje u njih:
{{izdvojeni citat|U sastavu Dinarske oblasti, posle dolaska Nemaca, Ljotićevci su postali najaktivniji. Predstavnik njihov je Samodol Krešimir, Ljotićev sekretar za Dalmaciju. U Šibeniku imadu svoju komandu. Njihov je rad isti kao i u Srbiji i dolazi vrlo često do tuče između naših boraca i njih. Pop Đujić sve to tolerira i ako su oni pod komandom njegovom. Popovi kao Ljotićevci postali su vrlo aktivni od dolaska Nemaca, a na žalost ima ih dosta pošto su ih zaštitili Talijani za vreme uprave u Dalmaciji. Pop Đujić ih smatra najvećim saradnicima i oni zajednički rešavaju sve stvari.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_3_73.htm Izveštaj komandanta 1. brigade Bosanskokrajiškog četničkog korpusa od 10. februara 1944. komandantu korpusa o saradnji četnika i Nemaca u Dalmaciji]&lt;/ref&gt;}}

&lt;div style=&quot;text-align:center;font-size:85%;&quot;&gt;&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;200&quot;&gt; Ljotic i djujic.png|Dimitrije Ljotić i Momčilo Đujić sa saradnicima u Sloveniji, zima 1944/1945. 
&lt;/gallery&gt;&lt;/div&gt;

Pet dana nakon Pupavčeva izvještaja, sâm Momčilo Đujić (pseudonim »Dal-Dal«) javlja Draži Mihailoviću da je uspostavio kontakt sa Rokom Kalebom, pristalicom Ljotićevog [[ZBOR]]-a iz [[Dalmacije]]. Vojvoda Đujić traži od Mihailovića instrukcije za postupanje u vezi ponude za saradnju koju mu je upućena:
{{izdvojeni citat|Poručio mi je, da želi sa mnom razgovarati po pitanjima koja se tiču sudbine srpskog naroda u ovim krajevima i uspostave veze između đenerala Mihailovića i Nedića i Ljotića. Naglasio je, da je radi toga ovamo poslat od Ljotića i da mora sačekati moj odgovor. Ukoliko smatrate za vajdu pošaljite mi potrebne instrukcije i ovlastite me za ovaj razgovor.&lt;ref&gt;Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije, tom XIV, knjiga 3: Dokumenti četničkog pokreta Draže Mihailovića septembar 1943. — jul 1944, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, dok. 84, str. 419.&lt;/ref&gt;}}

Ni sudski kapetan u Dinarskoj diviziji Ilija Jevtić nije bio ništa manje eksplicitniji kada je svojim nadređenim slao informacije o kolaboraciji pripadnika JVuO s okupatorom na teritoriji NDH a koja je nekad pripadala italijanskoj okupacionoj zoni. Kapetan Jevtić piše 20. februara 1944. majoru Slavoljubu Vranješeviću o četničkim odredima u [[Šibenik]]u, kao i u ostalim mjestima u [[Dalmacija|Dalmaciji]]:
{{izdvojeni citat|Četnika ima u Šibeniku. To je posebna grupa četnika, koji imaju vođstvo Ljotićevaca, sem njihovog političkog prestavnika bivšeg narodnog poslanika Slavka Grubišića, lekara, iz Šibenika, koji me je uveravao da je on kao veliki [[Jugosloveni|Jugosloven]] i [[Hrvati|Hrvat]] i dušom i srcem za Dražu Mihailovića. Ova grupa četnika drži Dalmatinsko primorje naravno sa Nemcima, čije su snage minimalne i koji nadoknađuju svoju snagu četnicima. U Splitu u ovo vreme nije bilo četnika odn. četničke komande, mada su četnici i njihove starešine odlazile u taj grad. U Drnišu, Kninu, Gračacu, Zadru, Obrovcu i drugim manjim mestima ima četnika i njihove komande. Četnici stanuju u kasarnama zajedno ili u blizini nemačkih vojnika. Sve se akcije izvode zajednički, ali po naređenju Nemaca i njihovih oficira. Četnici su vodiči i prethodnice. Sem nekoliko sela u svim drugim mestima gde se nalaze Nemci tu se nalaze i četnici. A kada Nemci izvrše zauzimanje kakvog mesta starešine četničke prave sebi reklamu da su to četnici učinili odn. tako se to javlja Vrhovnoj komandi.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_3_78.htm Izveštaj kapetana Ilije Jevtića od 20. februara 1944. komandantu zapadne Bosne o svom radu i saradnji četnika i Nemaca u Dalmaciji i Lici]&lt;/ref&gt;}}

Na jednom skupu četničke emigracije, decenijama nakon Drugog svjetskog rata (vjerovatno početkom [[1990-e|90-ih]] godina), vojvoda Momčilo Đujić je o generalu Milanu Nediću izjavio sljedeće: „Milan Nedić je spasio više od pola miliona Srba i 80 hiljada djece srpske, koja su uspjela da pobjegnu sa [[Ustaše|ustaškog]] noža. Milan Nedić je imao tešku ulogu, braćo i sestre... Da je mene neko pitao u početku rata: 'Hoćeš sa Milanom Nedićem ili sa Dražom u šumu?' — ja ne bih išao uz Nedića. Ja bih otišao u šumu kod Draže, jer u šumi je bilo lako. Mi smo bili svoji gospodari — puška ti, puška mi! A u Beogradu je trebalo klanjati pred Nijemcima i spašavati Srbiju da je ne raskopaju Bugari, Mađari, Arnauti i ostali neprijatelji... Braćo i sestre, nemojte se varati, to Vam kaže vojvoda Đujić...“ O saradnji Mihailovićevih četnika sa Nedićevom vladom, vojvoda Momčilo Đujić kaže: „Draža je govorio: 'Pošalji svoje kurire u Beograd, u tu ulicu, i u tu kuću...' I u toj kući bio je ministar finansija [[Bogoljub Kujundžić]]{{efn|U prvom sazivu Nedićeve Vlade nacionalnog spasa (od 29. avgusta 1941. do 7. novembra 1942. godine), Bogoljub Kujundžić se nalazio na čelu Ministarstva poljoprivrede i ishrane, da bi od 10. novembra 1942. do kraja okupacije obnašao funkciju ministra pravosuđa.}}, i taj je ministar finansija iz Nedićeve vlade, iz Nedićeve kase slao, i na Ravnu goru i meni na Dinaru, pune vreće novaca: [[Ante Pavelić|Pavelićevih]] kuna, talijanskih lira, bivših [jugoslovenskih — prim.] dinara... Dakle, oni [Mihailović i Nedić — prim.] su radili zajedno, umrli su zajedno, i tako, braćo...“&lt;ref&gt;[https://m.youtube.com/watch?v=hmznK0Z_XX8 YouTube: Vojvoda Momcilo Djujic]&lt;/ref&gt;

Kakvo je raspoloženje vladalo u srpskim kvislinškim redovima vis-à-vis saradnje sa ravnogorcima, Draža Mihailović je informisan u depeši od 13. februara 1944.&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_3_84.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 13. do 29. februara 1944. godine]&lt;/ref&gt; od strane majora [[Vladimira Komarčevića]] (»Dum-Dum«), komandanta Kolubarskog korpusa:
{{izdvojeni citat|Nedić u Beogradu sazvao sve komandante okružnih straža. Rekao im, sa Dražom pregovori privode se kraju i to će biti u redu. Komandanti se bunili zašto se Ljotićevcima daje sve, a straži ništa. Na ovo Nedić je zaplakao i uspeo da im objasni, zašto to mora tako da bude. Na jednoj večeri u Valjevu, Ljotić se u poverenju žalio svojim prijateljima da Dragi Jovanović pomoću Majsnera i drugih Švaba hoće da uzme vlast od Nedića. Dragi Jovanović uverava Švabe da im organizacija Dražina nije opasna, nego im je Nedić opasniji. On će ih u datom momentu udariti u leđa. Nedića štiti Nojbaher i neće Dragi Jovanović uspeti. Ljotić u Valjevu po završenim predavanjima skupio dobrovoljačke oficire i u poverenju rekao im: »Gospodo, vlast u ruke što čvršće. Dosta smo bili na dnu mora, sad moramo na površinu. Sa ovima se moramo obračunati.« Ovo se odnosi na nas. Dalje je kazao: »Sporazumevaju se sa Nemcima, a sa nama neće. Oni su prema tome osovina, a nas zovu peta kolona. U Beogradu možete nositi firmu Dražinu na grudima, Nemci neće da ih hapse«.}}

Kroz dvije će nedjelje major Komarčević obavijestiti generala Mihailovića i Vrhovnu komandu JVuO i o svojevrsnoj Ljotićevoj ponudi upućenoj četnicima:
{{izdvojeni citat|Po jednom čoveku Ljotić nam poručuje da sa nama neće primirje nego stalan mir i to znači da mi njemu priznamo rad sa okupatorom kao ispravan. Njihova uloga sa Nemcima da bude ravna našoj ulozi sa saveznicima i onda smo ravni. Po ovome trebao bi ovlašćen delegat od Čiče da govori. Podneću detaljan izveštaj. Major Komarčević.&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_3_84.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 13. do 29. februara 1944. godine]&lt;/ref&gt;}}

[[Živorad Vukosavljević]] (pseudonim »Knap«), načelnik štaba Severnih pokrajina JVuO, tj. Komande [[Vojvodina|Vojvodine]] i [[Slavonija|Slavonije]], na čijem se čelu nalazio general [[Svetomir Đukić]], piše 17. februara 1944. četničkoj Vrhovnoj komandi da se sastao sa Milanom Nedićem (u depeši od prethodnog dana, Vukosavljević za generala Nedića koristi pseudonim »Otac«), kao i sa komandantom SDS generalom Jonićem te tvrdi da su mu oni ponudili svakovrsnu pomoć i saradnju:
{{izdvojeni citat|Izvestio sam opširno o sastanku sa Nedićem i sa komandantom straže Jonjićem. Nedić traži stalnu vezu radi ujedinjenja srpskog fronta i daje sugestije za spasavanje Srba. Davaće obaveštenja i materijalnu pomoć. Veza da bude tajna, Jonjić se potpuno Vama stavlja na raspoloženje bez obzira na Nedića i on traži stalnu vezu a učiniće dosta u materijalnom smislu. Neke stvari mogu samo lično da Vam saopštim. Ostalo je za sada da Vam prenesem njihove želje i dobijem instrukcije. Šteta bi bilo ne iskoristiti ovo što nude.&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_3_84.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 13. do 29. februara 1944. godine]&lt;/ref&gt;}}

General Mihailović (alias »Laz-Laz«) odobrava Vukosavljeviću da se iskoristi veza sa Nedićem i Jonićem, budući da nakon šest dana naređuje:
{{izdvojeni citat|Pitajte Dragoslava Pavlovića, da li je zaista slao jednog čoveka kod oca Srbije. Preko Vukosavljevića treba pumpati oca Srbije a da to ne zna Sveta Đukić. Neka Vukosavljević iskoristi i komandanta straže [Jonića — prim.] i oca Srbije [Nedića].&lt;ref&gt;Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije, tom XIV, knjiga 3, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 428.&lt;/ref&gt;}}

Kapetan [[Miloš Vignjević]] (pseudonim »Azed«), načelnik Štaba Zlatiborskog korpusa JVuO, u depeši od 23. februara 1944. obavještava Vrhovnu komandu:
{{izdvojeni citat|Nedić dodelio Pavlu Đurišiću i Lukačeviću 5 miliona dinara i 5 vagona žita, koje će se prebaciti vozom do Priboja. Opštine dobile naređenja iz Beograda da se prekinu odnosi sa četnicima D.M., tako glasi depeša. Nemački oficir za vezu u Užicama, Sigfrid izjavio jednom našem čoveku da se ovo odnosi samo na jednu jedinicu kod Beograda, a da ovde ostaje po starom. Ovaj korpus nije imao do sada nikakve veze sa okupatorom. Kapetan Vignjević.&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_3_84.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 13. do 29. februara 1944. godine]&lt;/ref&gt;}}

Krajem februara 1944. godine, dvije čete iz sastava 1. bataljona [[Četvrta vojvođanska udarna brigada|4. vojvođanske NOU brigade]] pokušale su,  prelazom u [[Mačva|Mačvu]] preko [[Sava|Save]], izvršiti napad na lokalne četničke jedinice i pripadnike kvislinške [[Srpske granične straže]] (SGS). Međutim, usljed jakog otpora četnika i graničara u utvrđenim ogradama i bunkerima, napad je odbijen, dok je gotovo 40 boraca 4. vojvođanske brigade poginulo. Kapetan [[Vojislav Tufegdžić]], komandant Cerskog korpusa JVuO, pretpostavljene je 2. marta izvijestio o ishodu borbe:
{{izdvojeni citat|27 februara o.g. komunisti su ponovo izvršili prelaz u Mačvu kod sela Ravnja. Prelaz je trebao biti izvršen sa jačim snagama, ali je od naših delova i graničara primećen na vreme, te je uspeo samo izvestan deo da se prebaci, jer je još dok su bili na vodi, na njih otvorena jaka vatra iz automatskih oružja, te su im nanešeni veliki gubitci. Sa prebačenom grupom vođena je duža borba, u kojoj je poginulo - izbrojano 42 komunista i 29 zarobljeno, od kojih i dve žene. Ostatak je razbijen i nateran ponovo na reku te su se mnogi još i podavili. Zarobljeni komunisti su odmah na licu mesta pobijeni. Naši delovi nisu imali gubitaka u opšte, dok je poginulo 2—3 graničara i njihov komandant poručnik Bogić, inače odličan oficir iz naše organizacije. Nemci i dobrovoljci iz Šapca u opšte nisu krenuli u ovu borbu. Tako su komunisti i ovog puta dobili dobru lekciju i baš na terenu gde su mislili da imaju svojih pristalica.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_3_85.htm Izveštaj komandanta Cerskog korpusa od 2. marta 1944. o borbama protiv delova 4. vojvođanske brigade kod s. Ravnje]&lt;/ref&gt;}}

Nekoliko sedmicâ ranije, i major [[Dragoslav Račić]] (pseudonim »Jo-Jo«), komandant Cersko-majevičke grupe korpusa JVuO, izvještava o prebacivanju mačvanskih partizana iz [[Semberija|Semberije]] u [[Zapadna Srbija|zapadnu Srbiju]]: 
{{izdvojeni citat|Noću između 8/9 -II- prebacile su se jače komunističke snage iz Semberije u Mačvu kod sela Badovinaca. Sa letećim brigadama krećem za Mačvu. Žandarmerija [tj. SDS — prim.] se već bori. Naredite Komarčeviću da prikupi sve snage i bude spreman za pokret. Svakoga dana javljaću situaciju.&lt;ref name=&quot;ReferenceI&quot;&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_3_74.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 11. februara 1944. godine]&lt;/ref&gt;}}
 
O spremnosti kvislinških struktura na saradnju sa Mihailovićevim četnicima svjedoči i tekst Božidara Nedića, brata generala Milana Nedića, objavljen 24. marta 1944. godine u listu ''Novo vreme'', u kom se ističe jasan i nedvosmislen zaključak:
{{izdvojeni citat|Kažite svakom ko vam kaže da ima još nedićevaca, dražinovaca, ljotićevaca da je to laž, jer od danas ima samo Srba, s jedne, i komunista, s druge strane.&lt;ref&gt;[http://www.znaci.org/00001/155_4.pdf Milan Borković, n.d.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230604192713/https://znaci.org/00001/155_4.pdf |date=2023-06-04 }}, str. II/326.&lt;/ref&gt;}}

U sličnom je tonu i general Milan Nedić poručivao srpskoj javnosti da napravi izbor između dvije strane. U tekstu pod naslovom “Glas Srbije”, objavljenom u listu „Srpski narod“ 8. aprila 1944. godine, on piše: 
{{izdvojeni citat|Grokću puške, štepuju mitraljezi, trešte bombe, gruvaju topovi. To je odgovor Srbije [[Josif Visarionovič Staljin|Staljin]]u, [[Winston Churchill|Čerčil]]u, [[Dušan Simović|Dušanu Simoviću]] i svima i starim i novopečenim crvenjacima. […] Na oružje, Srbi, svi složno protivu crvenih dušmana. […] Neka svima budu primer udružene srpske oružane snage, koje se bratski, rame uz rame bore u [[Ibarska dolina|Ibarskoj dolini]]. Gorko se srpski demon [[Josip Broz Tito|Tito]] prevario u računu. Padaju njegovi partizansko-oslobodilački redovi. Kose srpski mitraljezi njegove partizane i partizanke kao snoplje. […] Kao brat do brata bore se tu divovski jedan pored drugog srpski dobrovoljci, srpski stražari i srpski četnici.&lt;ref&gt;Olivera Milosavljević, Potisnuta istina. Kolaboracija u Srbiji 1941-1944. Helsinški odbor za ljudska prava u Srbiji, Beograd, 2006, str. 387.&lt;/ref&gt;|General [[Milan Nedić]]}}

Kapetan [[Predrag Raković]], komandant Drugog ravnogorskog korpusa JVuO, sastao se 21. marta 1944. sa [[Obersturmführer|obersturmführerom]] [[Schutzstaffel|SS]]-a Biermannom, njemačkim zapovjednikom [[Čačak|Čačka]]. Tom prilikom, kapetan Raković je okupacionom oficiru pružio „sigurne (pisane) garantije da ne postoje ni najmanje namere da se planira opšti ustanak“ ili sabotaže protiv Nijemaca, kao i da, što se jedinicâ JVuO tiče, na [[Područje Vojnog zapovednika Srbije|području Vojnog zapovednika Srbije]] i dalje važi primirje između četnika i okupatora. Pored toga, Raković je izrazio i „spremnost za borbu protiv komunista i izvan Srbije, uz isporuke municije“, uključujući tu i borbu „na drugim evropskim frontovima“. Sa svoje strane, obersturmführer Biermann je Rakovića, glede snabdijevanja četničkih trupa na frontu prema partizanima, uputio na lokalne postaje kvislinške policije (tj. Srpske državne straže):
{{izdvojeni citat|Hiljadu četnika, koji se pominju u poslednjem dopisu (od 21. III), krenuće ovih dana. R.[aković] moli da stalno dobija vagone za prevoz već pripremljenih namirnica za četnike u borbi, i to od Čačka do odredišne stanice. Gospodin major Nisen (FK 610) naknadno će mu saopštiti da se u vezi s tim obrati potpukovniku Milovanoviću iz Okružnog pol.[icijskog] načelstva u Užicu, koji raspolaže tovarnim prostorom za četničke jedinice.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=281&amp;rec=311&amp;roll=286 NARA, T311, Roll 286, frames no. 000268—000269.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;An präzisen macht Rakovic neuerlich im Auftrag von DM folgende: &lt;/br&gt; 1.) Sichere (schriftliche) Garantie, dass die geringsten Absichten bestehen, einen allgemeinen Aufstand zu planen oder Sabotagemassnahmen durchzuführen. &lt;/br&gt; 2.) Waffenstillstand im Territorium Serbien. &lt;/br&gt; 3.) Bereitschaft zur Bekämpfung der Kommunisten gegen Überlassung von Munition, auch ausserhalb Serbiens. &lt;/br&gt; 4.) Wunsch für eine Konferenz zwischen einem deutschen Bevollmächtigten und General Trifunovic. &lt;/br&gt; Dazu habe er in den letzten Tagen wiederholt auf funkentelegrafischem Wege den Auftrag von DM erhalten. Die im letzten Schreiben (21.3.) erwählten 1000 Cetniks würden in diesen Tagen abmarschieren. R. bat, laufend Waggons für bereitgehaltene Nahrungsmittel für die kämpfenden Cetniks ab Cacak bis zum Zielbahnhof zu erhalten. Nach Rücksprache mit Herrn Major Niessen (FK 610) wird ihm mitgeteilt, dass er sich dieserhalb an Oberstltn. Milovanovic von der Pol.Kreisstelle Uzice wenden müsse, der über den Frachtraum für Cetnikeinheiten verfüge. Rakovic teilt ferner mit, dass im DM–Hauptquartier über die Fortschritte der Russen an der Ostfront Besorgnis bestünde. Die Cetniks stünden auch für den Kampf gegen den Kommunismus an anderen europäischen Fronten bereit.&quot;}})&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_269.htm Izveštaj Feldkomandanture u Čačku od 25. marta 1944. komandantu Jugoistoka o pregovorima sa komandantom 2. ravnogorskog korpusa]&lt;/ref&gt;|Njemački izvještaj od 25. marta 1944. o pregovorima šefa Sicherheitdiensta u Čačku obersturmführera Biermanna sa kapetanom Predragom Rakovićem, komandantom 2. ravnogorskog korpusa JVuO}}

Tokom 1944, pripadnici 2. gvozdenog puka SDS pod komandom pukovnika [[Radovana Kusovca]] i pripadnici okružnog odreda SDS iz [[Leskovac|Leskovca]] pod komandom majora [[Aleksandra Stikića]] bili su nosioci terora nad stanovništvom [[Južna Srbija|južne Srbije]] koje je bilo naklonjeno partizanima. 2. gvozdeni puk je brojao oko 300 ljudi i imao je zadatak da vrši obezbeđivanje željezničke pruge [[Beograd]]—[[Solun]] u cilju sprečavanja partizana da vrše diverzije. Pod neposrednom komandom majora Stikića i kapetana [[Mihajla Zotovića]], puk je vršio upade u veći broj sela između Leskovca i [[Doljevac|Doljevca]]. Prilikom tih akcija počinjeni su razni zločini nad nenaoružanim meštanima za koje se sumnjalo da pomažu [[NOP]]. Kapetan Zotović je prednjačio u ovim zločinima, uzevši neposrednog učešća u ubijanju. U istrazi 1945. godine, podatke o nastanku ove formacije pružio je [[Dragutin Keserović]] (koji se tim povodom sastao sa pukovnikom Kusovcem), jedan od najistaknutijih komandanata JVuO u Srbiji:
 
{{izdvojeni citat|Marta 1944. dobio sam naređenje od Draže u kome mi naređuje da pomognem pukovnika Kusovca u formiranju 2. gvozdenog puka na terenu Prokuplja, tj. da mu stavim [na raspolaganje] potreban broj obveznika sa teritorije Toplice. Marta meseca došao je Kusovac kod mene u civilnom odelu u blizini Kuršumlijske banje kuda sam prolazio idući ka Rači. Pokazao mi je punomoćje D. M. datirano februara ili marta meseca, u kome ga Draža ovlašćuje da formira II gvozdeni Nedićev puk na teritoriji Prokuplja. U punomoćju je naznačeno da treba da se obrati meni da mu dozvolim da vrbuje potreban broj ljudi na teritoriji Toplice. U razgovoru sam mu saopštio da nemam ništa protiv toga da on formira, odnosno popuni, Gvozdeni puk na mojoj teritoriji i da mu neću praviti u tom pogledu nikakve smetnje. Gvozdeni puk formiran je kao Nedićeva jedinica, ali je bio u stvari pod komandom Dražinom. Ljudstvo je dao Draža, a oružje i opremu Nedić.&lt;ref&gt;Бојан Б. Димитријевић, Војска Недићеве Србије 1941-1945, Београд, 2014, стр. 418.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Milan Radanović, Kazna i zločin: Snage kolaboracije u Srbiji: odgovornost za ratne zločine (1941-1944) i vojni gubici (1944-1945), Rosa Luxemburg Stiftung Southeast Europe, Beograd, 2015, str. 317-318.&lt;/ref&gt;|Pukovnik [[Dragutin Keserović]]}}

11. aprila 1944. godine Nojbaher je razgovarao sa generalom Hansom Felberom, a potom i sa Nedićem, o odnosu prema prema četnicima Draže Mihailovića. Nakon razgovora Felber je 12. aprila izvestio Komandu Vermahta:

{{izdvojeni citat|U jučerašnjem razgovoru ministar-predsednik Nedić je saopštio gospodinu poslaniku Nojbaheru o dosadašnjem toku njegovih 'pregovora' sa Dražom Mihailovićem sledeće:

# Nedić je poručio D. M. da je nacionalno jedinstvo pred komunističkom opasnošću životna potreba svih Srba. 
# Pretpostavka za saradnju je da odredi D. M. potpuno obustave sve akcije ne samo protiv Nemaca već i protiv Nedićevih vlasti. 
# Najbolje bi bilo kad bi D. M. napustio zemlju, ali Nedić je saglasan da i dalje trpi njegov (Dražin) boravak u šumi, kao i brojno ograničenu gardu, za čije bi se izdržavanje sam Nedić brinuo. 
# Tajne pregovore, bez znanja nemačkih službenih mesta, on (Nedić) odbija. Svi njegovi predlozi bili bi dati pod uslovom da Nemci na njih pristanu.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.znaci.org/00001/11_62.htm |title=Nikola Milovanovic - DRAZA MIHAILOVIC |publisher=Znaci.net |date= |accessdate=2014-03-16}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=464&amp;rec=501&amp;roll=256 NARA, T501, Roll 256, frames no. 000460—000461.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;I. In der gestrigen Besprechung teilte Ministerpräsident Nedić Herrn Gesandten Neubacher über den bisherigen Verlauf seiner &quot;Verhandlungen&quot; mit DM folgendes mit: &lt;br /&gt; 1) Nedić hat DM sagen lassen, die nationale Einigkeit sei angesichts der kommunistischen Gefahr ein auch von Nedić anerkanntes Erfordernis. &lt;br /&gt; 2) Voraussetzung für ein Zusammengehen sei die vollkommene Einstellung jeder Opposition nicht nur gegen die deutsche Wehrmacht, sondern vor allem auch gegen die serbischen Behörden, sowie die Unterlassung jeglicher selbständigen Aktionen gegenüber der Bevölkerung. &lt;br /&gt; 3) Am besten wäre es, wenn DM das Land verlassen würde. Nedić sei aber bereit, einen weiteren Aufenthalt im Walde zu dulden, desgleichen eine beschränkte Garde, für deren Unterhalt er auch aufkommen würde. Das Gros hätte er zu entlassen und auf die Felder zu schicken. &lt;br /&gt; 4) Geheime Verhandlungen ohne Wissen der deutschen Dienststellen lehne er ab. Alle seine Vorschläge trügen den Vorbehalt der deutschen Zustimmung.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

U proljeće 1944. godine, Nijemci, Nedić i Ljotić su pomogli [[Pavle Đurišić|Pavlu Đurišiću]] pri stvaranju [[Crnogorski dobrovoljački korpus|Crnogorskog dobrovoljačkog korpusa]], čije su jedinice prvi put upotrijebljene u [[Sandžak]]u, a kasnije po cijeloj [[Crna Gora|Crnoj Gori]]. Tada je iz [[Kruševac|Kruševca]] u Sandžak poslan II bataljon Petog puka [[Srpski dobrovoljački korpus|Srpskog dobrovoljačkog korpusa]] pod komandom kapetana I klase Vojislava Najdanovića sa 893 dobrovoljca kako bi pomogao Đurišiću,&lt;ref&gt;Младен Стефановић, Збор Димитрија Љотића, Београд, Народна књига, 1984, стр. 280.&lt;/ref&gt; a [[Mihailo Olćan]], bivši ministar narodne privrede u Nedićevoj vladi i Ljotićev bliski drug, došao je s ovim bataljonom u Sandžak kao oficir za vezu između Đurišića i Nedića. Neko vrijeme je kao oficir za vezu služio i novinar [[Ratko Parežanin]]. Peti puk SDK je aprila 1944, zajedno sa Đurišićevim četnicima, učestvovao i u [[Operacija Frühlingserwachen (1944)|operaciji »Frühlingserwachen«]].&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=364&amp;rec=314&amp;roll=663 NARA, T314, Roll 663, frame no. 000357.]&lt;/ref&gt; Crnogorski dobrovoljački korpus (CDK) dijelom su sačinjavale bivše Đurišićeve trupe koje su Nijemci [[Razoružanje četnika|pustili iz zarobljeništva]], ali većinom je bila riječ o četnicima, koji su pod imenom »nacionalnih snaga« ostali u Crnoj Gori. Što se tiče organizacije, formalne lojalnosti, komandnih kanala i opskrbe, Đurišićeve snage su bile dio kvislinških trupâ koje su organizirali i izdržavali Nijemci, ali tijesno povezane sa Ljotićevim Srpskim dobrovoljačkim korpusom (SDK). Usprkos svemu tome, Đurišić, pa tako i njegove trupe, nastavile su sa svojom prvotnom odanošću Draži Mihailoviću i njegovoj organizaciji.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/40_64.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje KOLABORACIJA IZVAN SRBIJE DO OKTOBRA 1944.]&lt;/ref&gt; CDK je imao oko 5.000 pripadnika. General Nedić je Đurišića tada unaprijedio u čin potpukovnika. Prethodno, u isti čin ga je unaprijedio i [[Petar II Karađorđević|kralj Petar II]], i to na Mihailovićev prijedlog.&lt;ref&gt;Dr Radoje Pajović, Kontrarevolucija u Crnoj Gori: Četnički i federalistički pokret 1941—1945, Obod, Cetinje, 1977, str. 472.&lt;/ref&gt;

{{izdvojeni citat|Nemci su naoružali 5. 649 crnogorskih dobrovoljaca, ali je [[Adolf Hitler|Firer]] zabranio, da se oni stave pod zajedničku komandu Srpskog dobrovoljačkog korpusa.&lt;ref name=&quot;Živković&quot;/&gt;|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta (Balkan od 1. aprila do 31. decembra 1944.)}}

[[Ratko Parežanin]], kao jedan od ljudi koji je 1935. skupa sa Dimitrijem Ljotićem utemeljio JNP Zbor, bio je za vrijeme okupacije na poziciji šefa Vaspitnog odseka SDK. Nakon rata, Parežanin je posvjedočio koliko je savez Đurišić—Nedić—Ljotić bio čvrst, kao i kakva je bila njegova uloga u održavanju veze između četnika Pavla Đurišića i kvislinške vlade u Beogradu:
{{izdvojeni citat|Od dolaska 2. bataljona 5. puka Srpskog dobrovoljačkog korpusa u Sandžak kod vojvode Pavla Đurišića — februara 1944. godine — dobrovoljci su bili u stalnim vezama sa četničkim odredima Crne Gore i Sandžaka. Iz dana u dan te veze su se pojačavale. Posle kraćeg vremena došlo je i do formalnog ujedinjavanja naših jedinica... U to vreme od strane Nedića naimenovan je Đurišić za pomoćnika Koste Mušickog, komandanta SDK i unapređen u čin potpukovnika... Od starijih najpre je bio Mihailo Olćan veza sa Pavlom i njegovim četnicima. Docnije sam ja pridodat Olćanu sa nekoliko mlađih drugova. Kad je Olćan napustio ovo mesto, Ljotić je preporučio Nediću da me postavi za vezu između Nedićeve Srbije i četnika Crne Gore i Sandžaka. Nedić je prihvatio ovaj predlog i odredio me pismenim aktom za neku vrstu „zamenika” kod vojvode Đurišića.&lt;ref&gt;[https://www.antenam.net/istorija/362442-jesen-cetnika-u-crnoj-gori-1944 Vladimir Jovanović: Jesen četnika – u Crnoj Gori 1944. (Antena M)]&lt;/ref&gt;}}

Parežanin dopisuje: „U poslednje vreme Pavle Đurišić je imao svoju stalnu delegaciju u štabu SDK. Njen je zadatak bio održavanje veze sa dobrovoljcima i snabdevanje četničkih jedinica u Sandžaku od strane Nedićeve vlade (oružje, odeća, obuća, pa i novac).”

U kvislinškim [[mediji]]ma u Srbiji tog vremena, kao pozitivan primjer upravo se izdvajala saradnja jedinicâ vlade Milana Nedića i snagâ pod komandom Pavla Đurišića. U prvoj polovini maja 1944. Đurišić je otputovao za Beograd, gdje se sastao sa Nedićem, [[Hermann Neubacher|Hermannom Neubacherom]] i [[Maximilian von Weichs|Maximilianom von Weichsom]], komandantom Jugoistoka, a postavljen je i za pomoćnika komandanta SDK generala [[Koste Mušickog]].&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_161.htm Izveštaj komandanta Vučedolske brigade od 22. maja 1944. Komandi operativnih jedinica istočne Bosne i Hercegovine i Komandi Trebinjskog korpusa o teškoj situaciji kod četničkih jedinica u Crnoj Gori]&lt;/ref&gt; Pavle Đurišić se tada srio i sa Mihailom Olćanom, u tom periodu političkim komesarom SDK.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://zanimljivaistorija.com/2017/12/12/mihailo-olcan/|title=Mihailo Olćan|last=|first=|date=|website=|publisher=Zanimljiva istorija|archive-url=https://web.archive.org/web/20210923112219/https://zanimljivaistorija.com/2017/12/12/mihailo-olcan/|archive-date=23. 09. 2021|dead-url=|access-date=}}&lt;/ref&gt; U „Novom vremenu“, u broju od 21. i 22. maja 1944 (u tekstu naslovljenom “Crna Gora zahteva slogu svih Srba”), objavljena je fotografija Olćana i Đurišića. Major Pavle Đurišić je tom prilikom obećao: „Jedno mogu da garantujem a to je da ću očistiti od komunista krajeve Sandžaka i Crne Gore.”&lt;ref&gt;[https://www.antenam.net/drustvo/religija/296066-novi-cetnicki-parastos-micovic-i-ostojic-krivotvore-istoriju-sada-na-krnovu Vladimir Jovanović — Novi četnički parastos: Mićović i Ostojić krivotvore istoriju, sada na Krnovu]&lt;/ref&gt; 13. jula 1944. godine, [[Radio Beograd]] je pohvalio Đurišića za službu [[Sile Osovine|silama Osovine]].{{sfn|Maclean|1957|p=210.}} Prethodno, list „Novo vreme“ u broju od 12. juna 1944. prenosi riječi generala Milana Nedića: 
{{izdvojeni citat|Moje staro vojničko srce zadrhtalo je kada sam čuo za podvige junačkih četa sokola Pavla Đurišića, kada su počele da stižu vesti da uz moje oružane odrede bratski pristupaju u borbu protiv srpskih dušmana i ostali srpski nacionalni borci.&lt;ref&gt;[http://www.znaci.org/00001/155_4.pdf Milan Borković, n.d.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230604192713/https://znaci.org/00001/155_4.pdf |date=2023-06-04 }}, str. II/329.&lt;/ref&gt;}}
[[File:Vojvoda Pavle Đurišić u Beogradu, s nemačkim oficirom u nemačkom automobilu ispred zgrade Narodne skupštine.jpg|thumb|Prilikom posjete [[Beograd]]u maja 1944. godine, komandant crnogorskih četnika [[Pavle Đurišić]] (na zadnjem sjedištu, u sredini) otvoreno se stavlja u službu okupacionih i kvislinških vlasti u Srbiji. Fotografija je načinjena ispred zdanja [[Narodna skupština Republike Srbije|Narodne skupštine]].]]

O kontaktima potpukovnika Đurišića s Nedićem, Nijemcima i ljotićevcima u Beogradu, obaviješten je bio i general Dragoljub Mihailović, i to od strane majora [[Aleksandra Mihajlovića Vilija]], komandanta beogradskih ravnogoraca. Naime, 20. maja 1944. godine, major Mihajlović piše: „Iz redova SDK predviđa se formiranje jedne crnogorske jedinice. Naziv, jačina i sastav za sada nepoznati”.&lt;ref&gt;Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kut. 277, reg. br. 6/1.&lt;/ref&gt; U drugom radiogramu poslatom tog dana, major Mihajlović prenosi VK JVuO dodatne informacije:
{{izdvojeni citat|Kako saznajemo major Pavle Đurišić nalazi se u Beogradu, gde je primljen od strane Nedića. Saznaje se da mu je odobreno formiranje odreda od 7.000 ljudi. Dobio je 10.000 metara platna i dva kamiona. Formiranje i opremu odobrili Nemci.&lt;ref&gt;AVII, ČA, K—277, reg. br. 6/1.&lt;/ref&gt;}}

Svjestan da bi ovakvo Đurišićevo javno istupanje moglo prouzročiti veliku političku štetu JVuO, kako u zemlji tako i u inostranstvu, general Mihailović je 24. maja poslao depešu majoru [[Vojislav Lukačević|Vojislavu Lukačeviću]] (pseudonim »Ram-Ram«), kojom ga upozorava:
{{izdvojeni citat|U »Novom Vremenu« od 21. i 22. maja, izašla je Pavlova slika sa ministrom Olćanom, kao i Pavlova izjava Vremenu. Hitno smo ovo demantovali preko demokratske Jugoslavije. Pavlu preporučujem da nam ne pravi ovakve nezgode jer posle toga dolaze otvoreni napadi preko Londona, koje nam škodi u narodu.&lt;ref name=&quot;ReferenceJ&quot;&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_3_165.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 24. maja 1944. godine]&lt;/ref&gt;}}

Po povratku iz Beograda, potpukovnik Đurišić preduzima užurbane pripreme za formiranje Crnogorskog dobrovoljačkog korpusa. Procijenivši da CDK može mobilisati 5.649 ljudi, Đurišić u pismu od 12. juna moli generala Nedića da razliku preko 5.000 uvaži.&lt;ref&gt;Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Beograd, Četnička arhiva, CG—X—444, Pismo Pavla Đurišića Milanu Nediću od 12. juna 1944.&lt;/ref&gt; Na temelju razgovora u Beogradu, Đurišić je za CDK sačinio prijedlog budžeta, koji je početkom juna dostavio Nediću. U njemu se za period od 1. juna do 31. decembra 1944. godine, na ime redovnih i ličnih, materijalnih i vanrednih izdataka, traži 289,976.800 [[dinar]]a. Prijedlogom budžeta nijesu predviđena sredstva za nabavku oružja, odjeće i posteljine, budući da su to obećale obezbijediti njemačke okupacione snage.&lt;ref&gt;AVII, ČA, CG—X—444, Predlog budžeta za CDK.&lt;/ref&gt; Iz Đurišićeva pisma Nediću se doznaje da je već oko 20. maja Đurišić za Beograd poslao delegaciju koju su sačinjavali: Dušan Arsović, načelnik Đurišićevog štaba, Veljko Tomović, Đurišićev ađutant, kao i potporučnik Hojs, njemački oficir za vezu&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=174&amp;rec=313&amp;roll=488 NARA, T313, Roll 488, frame no. 000171.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Lt.Heuß, Verbindungsoffizier zu major Lukacevic, wird bis auf weiteres zu Cetnik–Führer Djurisic abgestellt. Rgt.Pfeiffer stellt geiegneten Vertreter für Heuß für begrenzte Zeit.&quot;}})&lt;/ref&gt; pri Đurišićevom štabu. Delegacija se vratila početkom juna sa pozitivnim vijestima za komandanta četnika u Crnoj Gori i Sandžaku. Naime, Milan Nedić je po Arsoviću obavijestio Pavla Đurišića da mu je, u cilju opremanja CDK, uputio deset vagona [[Žito|žita]] (od čega pet za potrebe vojske), zatim tri vagona ratne opreme (oko 3.000 pušaka, 150 automata, oko 80 teških mitraljeza, 38 minobacača, šest topova, 2.000 pari cipela, 300 litara nafte, odjeća), kao i 20 kamiona koji će svu opremu iz [[Raška|Raške]] prebaciti do Đurišićevog štaba u [[Prijepolje|Prijepolju]]. General Nedić je takođe odobrio i kredit od pet miliona dinara, namijenjen za područje [[Stara Crna Gora|stare Crne Gore]].&lt;ref&gt;Dr Radoje Pajović, Kontrarevolucija u Crnoj Gori: Četnički i federalistički pokret 1941—1945, Obod, Cetinje, 1977, str. 472—474.&lt;/ref&gt;

Pored Đurišića, general Milan Nedić je pokušavao od okupatora obezbijediti izvor snabdijevanja i za potpukovnika [[Đorđije Lašić|Đorđija Lašića]], jednog od četničkih komandanata u [[Drugi svjetski rat u Crnoj Gori|okupiranoj Crnoj Gori]]. U izvještaju komande Jugoistoka od 6. maja 1944. godine (samo dan nakon pogibije Đorđija Lašića u [[Savezničko bombardovanje Podgorice|savezničkom bombardovanju Podgorice]]), navodi se sljedeće:
{{izdvojeni citat|Predsjednik srpske vlade Nedić nekoliko puta dolazio radi snabdijevanja majora Lašića [Đorđe] sa 20-30 mitraljeza i 1000 kompleta italijanske opreme; rečeno mu je da se Lašić obrati direktno Feldkomandanturi 1040; Feldkomandantura će ispitati da li je Lašić pouzdan i voljan za borbu na strani Wehrmachta; ukoliko jeste, Feldkomandantura će ga snabdijeti u okviru svojih mogućnosti, a naročito mitraljezima.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&amp;broj=695&amp;roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000691.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Der serb. Ministerpräsident Nedic wurde schon des öfteren hier wegen Unterstützung des Major Lasic Djordje aus Podgorica im Kampfe gegen die Kommunisten vorstellig. Insbesondere bittet er um Zuteilung von 20 – 30 MG und insgesamt 1000 komplette Ausrüstungen aus italienischen Beutebeständen. Der Ministerpräsident wurde gebeten, den Major Lasic Djordje an die F.K.1040 zu verweisen. Es ist zu prüfen, ob die Leute des Major Lasic Djordje zuverlässig und einsatzbereit an Seite der deutschen Wehrmacht kämpfen. Bei positivem Ergebnis ist der Major Lasic Djordje im Rahmen der bisherigen Unterstützung nationaler Verbände nach fen vorhandenen Mitteln, insbesonders mit MG, zu unterstützen.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Opunomoćeni komandant Jugoistoka za Feldkomandanturu 1040, Crna Gora (6. maj 1944.)}}

Krajem aprila 1944. u selu Trbušanima pokraj Čačka ponovo je došlo do sastanka četnika Draže Mihailovića sa Milanom Aćimovićem i nemačkim predstavnikom Šterkerom. Izaslanici Draže Mihailovića na ovom sastanku su, sem generala Trifunovića, bili dr [[Živko Topalović]] i kapetan [[Predrag Raković]]. Na sastanku su četnički predstavnici podneli zahteve o potrebi u oružju i municiji.&lt;ref&gt;[http://www.znaci.org/00001/155_4.pdf Milan Borković, n.d.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230604192713/https://znaci.org/00001/155_4.pdf |date=2023-06-04 }}, str. II/327.&lt;/ref&gt;

Tokom [[Prodor NOVJ u Srbiju proleća 1944.|partizanskog prodora u Srbiju]], ravnogorske snage su se borile zajedno sa njemačkim, bugarskim i kvislinškim snagama ([[Srpski dobrovoljački korpus|SDK]] i [[Ruski zaštitni korpus|RZK]]) protiv [[2. proleterska divizija NOVJ|Druge]] i [[5. krajiška divizija NOVJ|Pete divizije]] NOVJ. U publikaciji ''Građanski rat u Srbiji 1941—1945'', izdatoj u emigraciji, pristalica Ljotićeva [[ZBOR]]-a [[Borivoje Karapandžić]] navodi poimence ljotićevske, nedićevske i četničke komandante koji su se nalazili na čelu odredâ raspoređenih u jugozapadnoj Srbiji, kako bi pokušali zaustaviti ofanzivu snagâ NOVJ:
{{izdvojeni citat|Komunističke divizije izvršile su snažan pokušaj forsiranja reke Ibra. Njima su se suprotstavile sledeće nacionalne snage: IV puk Srpskog Dobrovoljačkog Korpusa (Komandant major Voja Dimitrijević), II puk SDK (Komandant major Marisav Petrović), Drugi bataljon I puka SDK (Komandant kapetan Mijat Bardak), Prvi bataljon III puka SDK (Komandant kapetan Mladen Štaljanić), Javorski Korpus (Komandant major Radomir Cvetić), Prvi Ravnogorski korpus (Komandant poručnik Zvonko Vučković), Drugi Ravnogorski korpus (Komandant kapetan Predrag Raković), Kosovski korpus (Komandant kapetan Žika Marković) i jedinice Srpske državne straže pod komandom potpukovnika Dragutina Redića, Komandanta SDS Oblasti kraljevačke. Borbom je rukovodio zajednički Operativni štab, na čijem je čelu stajao Načelnik štaba Srpskog Dobrovoljačkog Korpusa potpukovnik Radoslav Tatalović.&lt;ref&gt;Боривоје М. Карапанџић, Грађански рат у Србији 1941—1945. Друштво Хиландар, Ваљево, 2010, стр. 261—262.&lt;/ref&gt;}}

U knjizi “Moja misija u Crnoj Gori”, Ratko Parežanin potvrđuje Karapandžićeve navode o zajedničkoj borbi Mihailovićevih četnika i Ljotićevih dobrovoljaca u vrijeme izvođenja »Titove ofanzive prema Ibru«:
{{izdvojeni citat|U Srbiji se, naročito u poslednje vreme, radilo mnogo na objedinjavanju četnika i dobrovoljaca, ali sve je išlo nekako mučno i sporo. Bilo je s vremena na vreme saradnje i međusobnog pomaganja na terenu, pojedinačno, ali je na drugim mestima opet dolazilo do razmirica pa i do sukoba. Nade za jedinstvo bile su naročito oživele prilikom Titove ofanzive prema Ibru. Tada smo se zajednički borili sa četnicima na raznim sektorima. Lično sam gledao veće četničke jedinice gde se zajednički bore sa dobrovoljcima — oko [[Kraljevo|Kraljeva]] i [[Čačak|Čačka]] — sreo sam se jednom prilikom i sa Zvonkom Vučkovićem. Tada su se Marisav Petrović, Vlado Lenac i Zvonko zajedno i slikali. Naši su u ovo vreme sve činili da se četnicima pomaže i direktno u borbama i u pozadini... '''Verovali smo da će ovo bratstvo u oružju i zajednički prolivenoj krvi mnogo štošta iz nesrećne bliske prošlosti prekriti velom zaborava i da će nam omogućiti bratsku saradnju i borbu u odbrani od najvećeg protivnika, komunizma'''... Ljotić je u tom pogledu bio neumoran. Slao je kurire i posrednike do Draže Mihajlovića i zalagao se stalno za izmirenje i jedinstveni front. Nastojao je na razne načine da dođe u neposredan kontakt sa Dražom. Između Ljotića i Nedića postojala je puna saglasnost.&lt;ref&gt;Ратко Парежанин, Моја мисија у Црној Гори, Нова Искра, Минхен, 1974, стр. 8—9.&lt;/ref&gt;}}

[[Radosav Grujičić]] (pseudonim »Radovan«), inspektor [[Specijalne policije]] [[Uprave grada Beograda]], javlja 27. marta 1944. Draži Mihailoviću (»Br. 88«) da je dva dana ranije u [[Užice|Užicu]] primio znatnu količinu oružja od okupatora, i to preko 144 hiljade metaka, 400 mina za minobacače i 400 granata za topove kalibra 45&amp;nbsp;mm.&lt;ref&gt;AVII, ČA, kut. 18, reg. br. 10/7—2.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Branko Latas, Četničko-nemački sporazumi o saradnji u Srbiji 1943—1944, Vojnoistorijski glasnik br. 2/1978, Beograd, str. 356.&lt;/ref&gt;  Grujičić obavještava Mihailovića i o položajima koje prema snagama NOVJ zauzimaju četnici, kvislinzi i okupatori u jugozapadnoj Srbiji:
{{izdvojeni citat|Za sada u okolini Ivanjice nalaze se sledeće snage: Cvetić i Marković na liniji Mučanj — Kušiće, jedan bataljon bugara Katići, jedan bataljon bugara Prilike plus 4 tenka, puk dobrovoljaca dve čete rusa i 4 tenka, Ivanjica tri bataljona bugara i dve čete nemaca koji su ovog momenta stigli.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_3_100.htm Izveštaj obaveštajca Radovana od 27. marta 1944. Draži Mihailoviću o dobijenoj municiji od okupatora u Užicu]&lt;/ref&gt;}}

General Dragoljub Mihailović (alias »88«) istog dana naređuje kapetanu Miloradu Mitiću (»Ratibor«), komandantu iz zapadne Srbije, koordinaciju borbenih manevara sa Nijemcima, Bugarima i kvislinzima:
{{izdvojeni citat|Vrlo dobro je što su prešli u napad SDS. B.[ugari] N.[emci] Naše jedinice stalno vrše napade. Ovo je zgodna prilika da se uništi ova komunistička grupa, samo jedinice N. SDS. LJ.[otićevci] B. treba da napadaju, a ne da se brane. Mi ćemo još prikupiti snaga, koje će takođe preduzeti napade. [...] Inače svima ostalim našim jedinicama, koje su sada u dodiru sa komunistima, naređeno je da najenergičnije napadaju, i da komunistima nedaju mira. Za municiju se i dalje starajte... Morate voditi računa da nedolazi do intimnijeg dodira naših snaga i onih drugih, jer bi to bilo nezgodno. Naši će biti aktivni i bez toga.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_3_101.htm Pismo Draže Mihailovića od 27. marta 1944. kapetanu Miloradu Mitiću o saradnji četnika i okupatora u borbama protiv NOVJ u jugozapadnoj Srbiji]&lt;/ref&gt;}}

U izvještaju od 8. aprila 1944. koji je kapetan [[Živojin Marković]], komandant 2. kosovskog korpusa poslao Draži Mihailoviću u kome ga obavještava o stanju četničkih organizacija na [[Kosovo (oblast)|Kosovu]], pored ostalog, piše: 
{{izdvojeni citat|Pojedini korpusi učestvuju u zajednici sa okupatorom i sa satelitima u borbi protiv partizana. Po onome gde je pretežnija opasnost od partizana kao što je bio slučaj u Ibru, gde su se našli, na jednoj liniji jednovremeno Ljotićevci, Nedićevci, Arnautska Šuc policija, Bugari, Nemci i Javorski korpus (major Cvetić). To ima psiholoških reperkusija na narod. Treba, po mom mišljenju, raditi da se Nemci, Ljotićevci, Arnauti i drugi nađu u prvim linijama, a ne naši redovi... Cvetićevi vojnici slobodno šetaju po Raškoj i Ibarskom dolinom, a okupator to gleda.&lt;ref&gt;Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kut. 101, reg. br. 10/3.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_3_256.htm Obaveštenje brigadira Armstronga od 8. aprila 1944. Draži Mihailoviću o poruci generala Padžeta da četnički komandanti sarađuju sa Nemcima i opasnosti da članovi britanske misije kod četnika padnu u ruke Nemaca]&lt;/ref&gt;}}

Pukovnik Jevrem Simić dostavio je pismom od 18. aprila 1944. generalu Draži Mihailoviću informacije o borbenom rasporedu snagâ JVuO, SDK, SDS i njemačkog Wehrmachta u jugozapadnoj Srbiji, naspram jedinicâ [[NOV i POJ]] koje ih napadaju:
{{izdvojeni citat|Raspored Nemačko-satelističkih snaga je:

Krdžaliski [dobrovoljački — prim.] drugi puk pod komandom Marisava [Petrovića] u Čajetini, a jedan bataljon je 17 ovog meseca otišao iz Bele reke verovatno ka Katićima.

Nemci: 4.000 sa nešto lakih topova, na prostoru Čajetina — Palisad — Kraljeve vode — Kokin Brod.

Bugari: Na utvrđenoj Borovoj glavi ovu ojačavaju i ima ih 1.500.

S.D.S.: Njih 230 u utvrđenjima sela Rožanstvo.

Marković: 360 ljudi zatvara Visoku. Odredi su istureni na Okruglici.

Kondor: sa 1340 ljudi na liniji Klekovo — Ljubiš — Sirogojne. Grupno zatvara sve pravce sa rezervom spremnom za udar.

Kalait: jedan bataljon sa 80 Nemaca u Štitkovu, a dve čete na Pavlovića Brodu. Sam Kalait sa ostalim odredima je sa Pavlom.

Cvetić: sa njim veze nemam.

Zvonkov odred pod komandom poručnika Nenadića zajedno sa Nemcima je u Negbini.

U toku 17 ovog meseca Marković je do 11 časova vodio borbu sa crvenima napadnut od tri njegove kolone. Posle borbe od tri sata gde je dolazilo i do borbe prsa u prsa, povukao je se. Crveni su zauzeli Katiće, Maću, Vodice, Šarenik i tu se zadržali.

Rezultat: Marković ima 6 mrtvih i 4 ranjena. Nađeno je 21 mrtvih kod crvenih.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_3_120.htm Pismo delegata Vrhovne komande od 18. aprila 1944. Draži Mihailoviću o saradnji četnika sa nemačkim i bugarskim trupama u borbama protiv NOVJ u jugozapadnom delu Srbije]&lt;/ref&gt;}}

Potpukovnik [[Radoslav Tatalović]], načelnik štaba Srpskog dobrovoljačkog korpusa, 18. aprila 1944. podnosi izvještaj generalu [[Hans Felber|Hansu Felberu]] (od avgusta 1943. opunomoćeni komandant Jugoistoka; okupirana Srbija spadala je u njegovu zonu odgovornosti) u kome izražava zadovoljstvo saradnjom sa Javorskim korpusom JVuO pod komandom majora [[Radomir Cvetić|Radomira Cvetića]]:
{{izdvojeni citat|Saradnja sa četničkom grupom Cvetić je veoma dobra.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&amp;roll=255&amp;broj=811 NARA, T501, Roll 255, frame no. 000807.] ({{jez-njem|&quot;Die Zusammenarbeit mit der Cetnikgruppe Cvetic ist sehr gut.&quot;}})&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ReferenceH&quot;&gt;[https://znaci.org/00001/40_63.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje  NEFORMALNA KOLABORACIJA U SRBIJI]&lt;/ref&gt;|Zapisi o obilasku Vojnog zapovjednika Jugoistoka [[Prodor NOVJ u Srbiju proleća 1944.|operacije Kammerjäger]] (18-20. april 1944. godine)}}

U izvještaju Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka generala Hansa Felbera od 13. maja 1944. Vrhovnoj komandi Wehrmachta, još jednom se notira potpora koju trupe potpukovnika Tatalovića pružaju četnicima Draže Mihailovića, u ovom slučaju na teritoriji NDH:
{{izdvojeni citat|
D) Grupa “Tatalović”

Srpski dobrovoljački korpus uključio se kod [[Ljubovija|Ljubovije]] u borbe na hrvatskoj obali Drine i prihvatio četnike koji su se povlačili.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&amp;roll=256&amp;broj=736 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000732.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Gruppe Tatalovic. Bei Ljubovija griff SFK in Kämpfe auf kroat.Drina–Ufer ein u. nahm ausweichende Cetniks auf.&quot;}})&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_12_4_57.htm Izveštaj vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od 13. maja 1944. Vrhovnoj komandi Vermahta o borbama sa 2. i 5. NOU divizijom na komunikaciji Užice - Višegrad]&lt;/ref&gt;}}

Referišući o situaciji u Srbiji, general Felber je u svom izvještaju od 22. aprila 1944. o suradnji četnika sa Nijemcima i kvislinzima zabilježio sljedeće:
{{izdvojeni citat|
Srbija:

Pod pritiskom crvenih snaga koje su prodrle u južnu Srbiju, ponovo je porasla spremnost svih nacionalno orijentisanih krugova pod vođstvom okupacione vlasti da poduzmu borbu protiv komunizma. Javljeno je da je sâm Draža Mihailović u jednom govoru tražio lojalnu suradnju s okupacionim snagama kako bi otklonio komunističku opasnost u Srbiji. Vidljiv znak ovog novog razvoja je činjenica da se u južnoj Srbiji Nijemci, Srpski dobrovoljački korpus i DM–četnici bore rame uz rame.&lt;ref name=&quot;ReferenceH&quot;&gt;[https://znaci.org/00001/40_63.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje  NEFORMALNA KOLABORACIJA U SRBIJI]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=553&amp;rec=501&amp;roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000549.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Serbien: Unter dem Druck der in S–Serbien eingedrungenen roten Kräfte ist die Bereitschaft aller nationalgesinnten Kreise unter Führung der Besatzungsmacht, den Kampf gegen den Kommunismus aufzunehmen, wieder gewachsen. DM selbst soll in einer Rede zu loyaler Zusammenarbeit mit Okkupator aufgefordert haben, um die kommunistische Gefahr in Serbien zu beseitigen. &lt;br /&gt; Einen sichtbaren Ausdruck hat diese Entwicklung darin gefunden, dass in S–Serbien Deutsche, SFK und DM–Cetniks Seite an Seite kämpfen.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

U izvještaju koji su aprila 1944. sačinili službenici [[Ured za strateške usluge|Ureda za strateške usluge]] (''Office of Strategic Services (OSS)''; preteča savremene [[CIA|Centralne obavještajne agencije]] [[Sjedinjene Američke Države|SAD]]), sugeriše se da bi „generala [Mihailovića] trebalo promatrati u istom svjetlu kao i Nedića, Ljotića i bugarske okupacione snage“.&lt;ref&gt;Sabrina P. Ramet, ''The Three Yugoslavias: State-Building and Legitimation, 1918-2005'', Indiana University Press, 2006, pp. 134.&lt;/ref&gt;

U noći 28/29. aprila 1944, pripadnici Resavske brigade JVuO pod komandom Vukašina Petkovića i lokalna SDS uhvatili su devet stanovnika [[Svilajnac|Svilajnca]]. Jedan uhapšenik je uspeo da pobegne, a ostali su sprovedeni u selo [[Дивостин|Divostin]] gde su zaklani. Sačuvano je potresno svedočenje Radosava Vidulovića, četnika pod Petkovićevom komandom, koji je 1944. ostavio pisanu belešku o pokolju u Divostinu: 
{{izdvojeni citat|Jedne noći, kad smo bivakovali kod sela Crkvenca, Vukašin [Petković] je došao u našu sobu i pitao: ’Ko hoće da ide sa mnom, imamo večeras da koljemo?’ Svi smo digli ruke uvis, jer, kako sam čuo, ko ne digne ruku, rđavo prolazi. Vukašin je odvojio pet trojki i otišao sa njima u nepoznatom pravcu. Posle pola sata vratili su se sa krvavim rukama i jedan sa prebijenom puškom. Svi koji su došli rekli su nam: ’'''Ala smo ih klali'''.’ Jedan je pričao kako mu se puška prebila kad je jednog udario po glavi. Jer oni prvo udare čoveka puškom u potiljak pa, kada padne, onda ga jedan prekolje. Svi su se smejali kako su ih poklali. Po izvršenom delu, vojnici su se prali od krvi, a takođe i kame koje su bile krvave.&lt;ref&gt;Коста Николић, „О неким проблемима у раду организације Југословенске војске у отаџбини на југу Србије 1942-1944.“, Лесковачки зборник, LI, Лесковац, 2011, стр. 263.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Milan Radanović, Kazna i zločin: Snage kolaboracije u Srbiji: odgovornost za ratne zločine (1941-1944) i vojni gubici (1944-1945), Rosa Luxemburg Stiftung Southeast Europe, Beograd, 2015, str. 151.&lt;/ref&gt;}}

U jednom izvještaju od 5. maja 1944, neimenovani pripadnik ravnogorskog pokreta se žali na stanje u Resavskom korpusu, kao i na poručnika Vukašina Petkovića, navodeći da je stanovništvo okupirane Srbije ogorčeno zbog četničkih zločina te njihove neskrivene saradnje sa kvislinzima i okupatorom: 
{{izdvojeni citat|Najgori je poručnik Vukašin Petković. U aprilu je ubio: Iliju Bućina, sveštenika, poznatog nacionalnog radnika; Mihaila Jovanovića, nacionalnog borca iz Južne Srbije i ličnog prijatelja [[Aleksandar I Karađorđević|kralja Aleksandra]]; Čedomira Protića, Ivana Dimitrijevića i još dva obućara, pod optužbom da su komunisti! Poručnik Petković u narodu dobio ime “Car grkljan”. Nečuveni teror nad narodom. '''Narod nas smatra izvršiocem Nedićevih želja, nemačkim slugama'''. Stradalo je mnogo žena koje nisu htele da budu ljubavnice pojedinim starešinama. Ko može ovakvim zulumima i zverstvima stati na put?&lt;ref&gt;Vojni arhiv Beograd, Četnička arhiva, 87–2–12.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Коста Николић, н. ч., стр. 272.&lt;/ref&gt;}}

Na zajedničkoj konferenciji svih kolaboracionističkih oružanih formacija, koja je održana 2. maja 1944. godine, [[Marisav Petrović]], jedan od komandanata SDK, optužio je generala [[Borivoje Jonić|Borivoja Jonića]] da su njegove jedinice (tj. SDS) „saradnici DM“ i dodao da „DM na ovaj način ima 95% pristalica u Srbiji“.&lt;ref&gt;Rade Ristanović, Oblici otpora u okupiranom Beogradu (1941-1944). Doktorska disertacija, Filozofski fakultet Univerziteta u Novom Sadu, 2019, str. 545.&lt;/ref&gt;

I sâm Borivoje Jonić će u svojim poslijeratnim zapisima istaći do koje mjere je bila izražena saradnja SDS sa Dragoljubom Mihailovićem i JVuO: 
{{izdvojeni citat|S.D.S. ne samo da je od svoga osnivanja sarađivala sa četničkom organizacijom, no je iste za svo vreme snabdevala oružjem, municijom, obućom, odećom i drugim potrebama. Zbog ove saradnje koju su Nemci progonili i kažnjavali smrću, brojno stanje straže smanjivalo se i bezbroj puta popunjavalo. '''Straža je bila glavni depo za popunu četničke organizacije u Srbiji'''. Preko straže išla je glavna obaveštajna služba četničke organizacije – u sve pravce i izvan Srbije... Može se slobodno reći i tvrditi da je 50% starešina i 25% ljudstva S. D. S. eliminisano iz njenih redova zbog saradnje i povezanosti sa ravnogorskim pokretom.&lt;ref&gt;Nebojša Stambolija, Srpska državna straža 1942-1944. Doktorska disertacija, Filozofski fakultet Univerziteta u Beogradu, 2020, str. 312-313.&lt;/ref&gt;}}

General Jonić precizira na koje je sve još načine Straža ukazivala pomoć Mihailovićevim četnicima: 
{{izdvojeni citat|Dotur novca, obuće, odeće i životnih potreba; štampanje novina i propagandnog materijala i rasturanje istog; snabdevanjem sa oružjem i municijom do najviših mogućih granica; fingirana otmica novca i drugih potreba za D. M. iz vozova i kamiona gde je S. D. S. u pripremama i izvršavanju učestvovala; ranjenici i bolesnici D. M. lečili su se u vojnim i građanskim bolnicama kao pripadnici S. D. S; snabdevanje lekovima i sanitetskim materijalom četnika, što je uzimato za S. D. S; ukazivanje specijalnih usluga savezničkim misijama kod D. M. od strane S. D. S. a posebno engleskom pukovniku Beliju u Šapcu, američkom pukovniku Mak Daulu sa misijom u Mačvi i u selu Vrčinu kod Beograda; preuzimanje u više slučajeva savezničkih padobranaca i predaja istih četnicima radi transportovanja u njihove baze, i. t. d.&lt;ref&gt;Петар Мартиновић Бајица, ''Милан Недић'', Београд, 2003, стр. 362-364.&lt;/ref&gt;|General [[Borivoje Jonić]], komandant Srpske državne straže od 1942. do 1944. godine}}

Takođe, u ratnim memoarima kapetana [[Zvonimir Vučković|Zvonimira Vučkovića]], komandanta 1. ravnogorskog korpusa, nailazi se na potvrdu ocjene o naklonjenosti velike većine pripadnika SDS-a Mihailovićevom pokretu:
{{izdvojeni citat|Viši oficiri u štabu vrhovne komande, pomagani od nekih političara koji se nisu mirili sa odlukama [[Svetosavski kongres|Baškog kongresa]], vršili su pritisak na Dražu da bez odlaganja prihvati saradnju generala Nedića. Oni su morali znati da nama ta saradnja nije bila potrebna, jer je skoro cela SDS bila na našoj strani, ali saradnja sa Nedićem značila je u stvari saradnju sa onima koji iza njega stoje, a oni su verovali da mi sa te strane možemo izvući neku značajnu korist...&lt;ref&gt;Звонимир Вучковић, Сећања из рата. Од отпора до грађанског рата, Ваљево, 2005, стр. 384.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Nebojša Stambolija, n.d, str. 313.&lt;/ref&gt;}}

Major [[Aleksandar M. Mihajlović]], komandant Beograda JVuO, u izvještaju koji je Draži Mihailoviću poslao 22. aprila 1944. godine, svjedoči iz prve ruke o potpuno haotičnom stanju u redovima okupatora i kvislinga nakon [[Savezničko bombardovanje Jugoslavije|savezničkog bombardovanja glavnog grada Jugoslavije]] za [[Uskrs]] 1944: „Što se tiče vlasti, naših i nemačkih, ona je potpuno dezorijentisana i razbijena. Tri dana u Beogradu nije bilo takoreći nikakve vlasti. Svi su oni bili pogubili glave. Vlada je izbegla na Avalu, Uprava grada sklonila se na periferiju, komanda SDS takođe je izbegla na periferiju, Nemci se evakuišu preko Save i Dunava... Jedino su se kvartovski odredi SDS držali prilično dobro i požrtvovano su se zalagali za spasavanje stanovništva.“ Major Mihajlović piše i da je vanredna situacija rezultirala novim približavanjem srpskih nacionalističkih i kolaboracionističkih snagâ:
{{izdvojeni citat|Opšti zaključak: bombardovanje saveznika je uspelo, ali sa srazmernim ogromnim žrtvama našeg življa. &lt;br /&gt; II. — Čim je nestalo dosadašnje vlasti u Beogradu svi su požurili da mi se stave na raspoloženje. Jedan od prvih bio je đeneral Jonić. Ja sam se sastao sa njim sada prvi put. Rekao mi je da je od Vas dobio naređenje da naš odred snabdeva oružjem i municijom i izjavio mi je gotovost da ovo izvrši. Međutim, ogradio se da on ne raspolaže ni oružjem ni municijom, već mi treba da na terenu sa njihovim odredima uhvatimo vezu i da od njih ovo dobijemo, jer su oni u mogućnosti da to pred Nemcima rashoduju. Kako se bio proneo glas da je invazija Balkana otpočela, stavio mi se potpuno na raspoloženje u slučaju da naša akcija sad otpočne. Pored Jonića došao mi je i Dragi Jovanović. I sa njim sam se sastao. S njegove strane tražio je da se kod saveznika interveniše da se Beograd više ne bombarduje, jer mnogo strada naše nedužno stanovništvo. Molio je da ova intervencija potekne sa Vaše strane. Zatim, razgovarali smo u vezi njegovog postavljenja za komesara na teritoriji koja se poklapa sa Avalskim korpusom. Glavna tema je bila prihvat izbeglica i njihovo zbrinjavanje, pošto se to na terenu bez asistencije naših NRO [Narodnih ravnogorskih odbora] ne može sprovesti. Sa svoje strane tražio sam od njega da za sada nastane da se održi red u Beogradu, jer dok su Nemci u njemu ja nemam nameru da intervenišem u slučaju nekih nemira, tražio sam hranu za izdržavanje beogradskih izbeglica i pomoć od njega u oružju i municiji.&lt;ref&gt;''Документи о издајству Драже Михаиловића — књига 1'', Државна комисија за утврђивање злочина окупатора и његових помагача, Београд, 1945, документ бр. 711, стр. 625—628.&lt;/ref&gt;}}

U dnevnom izvještaju Komande Jugoistoka za 16. maj 1944.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=908&amp;rec=78&amp;roll=331 National Archive Washington, T78, Roll 331, frame no. 6288808.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;LAGE SW– SERBIEN: &lt;/br&gt; RESTE 2. UND 5. DIV. IM. ZLATAR– GEB. (S NOVA VAROS) VEREINIGT. &lt;/br&gt; DAMIT HAT DIE DIV.– GRUPPE MORACA, IN ZWEIMONATIGEN KAEMPFEN DEZIMIERT, DEN TITO– AUFTRAG, IN SO– SERBIEN EINE KOMM. BASIS ZU SCHAFFEN, ZUNAECHST AUFGEBEN MUESSEN.– &lt;/br&gt; BEI GERINGEN DEUTSCHEN, Z. T. ERHEBL. CETNIK– UND SFK– VERLUSTEN VERLOR DER FEIND IM VERLAUF DIESER KAEMPFE 2736 TOTE, 108 GEF. UND 64 UEBERLAEUFER.&quot;}})&lt;/ref&gt; upućenom Vrhovnoj komandi oružanih snaga [[Treći Rajh|Velikonjemačkog Rajha]], govori se o žestokim borbama okupatora i kolaboracionista protiv snagâ NOVJ prilikom partizanske ofanzive ka Srbiji:
{{izdvojeni citat|Srbija: ostaci 2. i 5. divizije su se sjedinili na planini Zlatar (južno od Nove Varoši). Time je nakon dva mjeseca skončao pokušaj div. grupe Morača, koja je izgubila tri četvrtine svoje snage, da izvrši Titovu naredbu o stvaranju komunističke baze u jugoistočnoj Srbiji. Nasuprot malim njemačkim i na nekim mjestima priličnim četničkim i dobrovoljačkim gubicima, neprijatelj je izgubio 2736 mrtvih, 108 zarobljenih i 64 prebjega.}}

General-major [[Kurt von Geitner]], načelnik štaba njemačkog komandanta Srbije Hansa Felbera, u drugoj polovini maja 1944. izvještava da četničke jedinice, zajedno sa SDK i stražarima, obezbjeđuju granicu okupirane Srbije od partizanskog upada:
{{izdvojeni citat|Četničke jedinice pod majorom Weyelom, SDK i policija osiguravaju jugozapadnu granicu; Usljed pritiska crvenih, te pomanjkanja municije, čak i oni četnički komandanti koji su dosad bili suzdržani, sada žele da pregovaraju.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&amp;broj=771&amp;roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000767.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Cetnikverbände unter Major Weyel mit I./Pol.5 und I./SFK 1 sichern an SW–Grenze und sperren Strasse Nova Varos – Bistrica. &lt;/br&gt; Unter rotem Druck und wegen Mun. Mangel zunehmende Verhandlungsbereitschaft bisher zurückhaltender Cetnik–Verbände.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Dnevni izvještaj Komande Jugoistoka za 19. maj 1944.}}

General von Geitner zapaža još jedan primjer lokalne saradnje ravnogoraca i jedinicâ srpske kvislinške vlade: „U rejonu Aranđelovca, tokom borbi između manjih komunističkih bandi i snagâ DM [skupa] sa SDS-om, navodno ubijen 21 komunist, osmero zarobljenih, koji su od strane četnika strijeljani.“&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&amp;broj=771&amp;roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000767.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Im Raum Arandjelovac bei Kämpfen zwischen kleinerem ko. Banden und DM mit SSW angeblich 21 Komm. tot, 8 Gefangene, die von Cetniks erschossen wurden.&quot;}})&lt;/ref&gt;

Istovremeno, u ratnom dnevniku Vrhovne komande [[Vermaht]]a se odaje priznanje četnicima i dobrovoljcima za odbacivanje snaga NOVJ iz Srbije:
{{izdvojeni citat|Srpski dobrovoljački korpus i četnici pokazali su se kao dobri i pouzdani borci u borbama sa komunistima marta, aprila i maja, kada je Tito pokušao, bezuspešno, da prodre u Srbiju.&lt;ref name=&quot;Živković&quot;/&gt;|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta (Balkan od 1. aprila do 31. decembra 1944.)}}

Vrhovna komanda njemačkih oružanih snaga uočava da je i u tom periodu glavni povod za zbližavanje Nedića i Mihailovića bio »porast komunističke opasnosti«, kao i da se ova saradnja pokušala sakriti od nadležnih njemačkih komandi u okupiranoj Srbiji:
{{izdvojeni citat|Koncem maja 1944. došlo je do drugog pokušaja Tita da upadne u Srbiju, ali je njegov pokušaj ponovo propao, pa nije ni prešao reku Ibar. Zasluge za to imaju dobrovoljci Dimitrija Ljotića, koji su zaustavili komuniste. Sa porastom komunističke opasnosti, od godine 1944, došlo je do neslužbenog približavanja između Nedića i Mihailovića, ali nemačka strana nije mogla da dozna sve pojedinosti tog razvoja.&lt;ref name=&quot;Živković&quot;/&gt;|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta}}

Autori dnevnika ocjenjuju da je u posljednjoj godini okupacije došlo i do otopljavanja odnosa na liniji Ljotić—Mihailović: „Napetost i neslaganje sa pokretom Draže Mihailovića tek je popustila godine 1944. Do tada su četnici čak vršili represalije nad porodicama Dobrovoljačkog korpusa.“&lt;ref name=&quot;Živković&quot;/&gt;

U zabilješci iz ratnog dnevnika ađutanta generala Hansa Felbera od 7. maja 1944. godine, pominje se Felberov obilazak jedinicâ na frontu u zapadnoj Srbiji, gdje se nalaze »u borbi protiv bandi«, tj. partizana:
{{izdvojeni citat|(7.5.44) Putovanje glavnokomandujućeg generala pješadije Felbera u pratnji rittmeistera Geschera, kapetana Gölsa i sonderführera Horaka u oblast Valjevo—Kosjerić—Užice—Kremna—Višegrad—Dobrun—Bajina Bašta. Posvuda sastanci s čelnicima jedinicâ koje su tamo raspoređene u borbi protiv bandi: [[Brandenburger|puka Brandenburg]], 696. odreda poljske žandarmerije, Bugara i SDK, kao i sa četničkim vođama Rakovićem i Kalabićem. Povratak putem Kragujevac—Topola 11. maja, dolazak u Beograd u 19 sati.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=807&amp;rec=501&amp;roll=255 NARA, T501, Roll 255, frames no. 000803—000804.] ({{jez-njem|&quot;7.5.44 Fahrt des O.B. Gen.d.Inf. Felber in Begleitung von Rittm. Gescher, Hptm. Göls und Sdf. Horak in das Gebiet von Valjevo—Kosjerici—Uzice—Kremna—Visegrad—Dobrun—Bajina Basta. Überall Besprechungen mit den Führern der dort im Kampf gegen die Banden eingesetzten Verbände des Rgt. Brandenburg, der Feldgend.Abt. 696, der Bulgaren und des SFK, sowie mit den Cetniks—Führern Rakovic und Kalabic. Rückfahrt über Kragujevac—Topola am 11.5., Eintreffen in Belgrad 19.00 Uhr.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

U izvještaju poslatom 17. maja te godine od strane Vojnog zapovjednika Jugoistoka je primijećeno: „U posljednje vrijeme povećan broj dezerterstava iz Srpske državne straže kod Draže Mihailovića.“&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&amp;roll=256&amp;broj=757 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000753.] ({{jez-njem| &lt;br /&gt; &quot;In letzter Zeit erhöhte Desertierungen der SSW zu DM.&quot;}})&lt;/ref&gt; Četiri dana ranije, u izvještaju poslatom Glavnom komandantu Jugoistoka feldmaršalu [[Maximilian von Weichs|von Weichsu]], general Felber u kratkim crtama ocjenjuje ulogu SDS:
{{izdvojeni citat|Srpska državna straža ostaje nepouzdana. Prisan odnos sa četnicima.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=727&amp;rec=501&amp;roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000723.] ({{jez-njem|&quot;SSW nach wie vor unzuverlässig. Innige Beziehung zu den Cetniks.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Raport generala [[Hans Felber|Hansa Felbera]] feldmaršalu [[Maximilian von Weichs|Maximilianu von Weichsu]], 13. maj 1944. godine}}

Početkom maja 1944. [[Dimitrije Ljotić]], šef JNP [[Zbor]], pokrenuo je inicijativu za saradnju sa Mihailovićevim snagama. Ljotić i njegov sekretar [[Boško Kostić]] susreli su se 17. maja 1944. u selu Brđani kod [[Gornji Milanovac|Gornjeg Milanovca]] sa generalom [[Miroslav Trifunović|Miroslavom Trifunovićem]]. Razgovori su trajali tri dana.&lt;ref&gt;Koстa Николић, Бојан Б. Димитријевић, н. д., стр. 380.&lt;/ref&gt;

Prema sećanju Boška Kostića, objavljenom 1949, na sastanku između Ljotića i Mihailovićevih predstavnika dogovoreno je sledeće:
{{izdvojeni citat|Rezultat tih razgovora bio je sledeći: zajednička borba protiv komunizma; organizacija DM ostaje potpuna; sporazumno sa DM postavljanje okružnih i sreskih načelnika; četnici DM neće napadati nedićevce; u svim bitnim stvarima Nedić ima da se sporazume sa DM. Inače, u ostalim stvarima Nedićeve odluke imaju se izvršavati; DM prima u načelu izdržavanje u novcu i namirnicama od Nedićeve vlade u kom cilju (DM) saopštava vladi svoj normalni sastav; DM ima svog delegata kod Nedića; regrutovanju za Nedićeve oružane jedinice neće se činiti nikakve prepreke od strane DM; zajednički antikomunistički front u srpstvu izvan Srbije, Nedić će odmah potpomoći stvaranje četničkih odreda radi čišćenja Srema od komunizma, u kom cilju će pomoći u oružjem, municijom i ostalom spremom do 4.000 ljudi.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/155_4.pdf Milan Borković, n. d., Beograd, 1979.], str. II/327-328.&lt;/ref&gt;}}

[[Josef Matl]], [[Austrijanci|austrijski]] [[Slavistika|slavista]] i kapetan njemačke vojne obavještajne službe (''[[Abwehr]]''), bio je autoritativni poznavalac četničkog pitanja i osoba koja je tokom rata održavala kontakte sa brojnim Mihailovićevim povjerenicima. O sastanku Ljotića sa Trifunovićem, kao i o povezivanju kvislinških struktura sa Pavlom Đurišićem, Matl nakon rata piše:
{{izdvojeni citat|U toku nove nemačke politike koja je započela u jesen 1943. naimenovanjem Hermana Nojbahera za specijalnog opunomoćenika za Jugoistok, koji je dobio zadatak da na celom području Jugoistoka prikupi sve antikomunističke snage, došlo je do sporazuma između Nedića, Ljotića i Pavla Đurišića, komandanta četničkih odreda u Crnoj Gori i Sandžaku. Ovim sporazumom trebalo je koordinirati borbu srpskih dobrovoljačkih jedinica i četničkih odreda Pavla Đurišića, no usled stalnih intriga u štabu Mihailovića protiv saradnje sa Nedićem i Ljotićem, tek na osnovu pregovora između Ljotića i generala Miroslava Trifunovića, Mihailovićevog opunomoćenika, između 17. i 19. maja 1944. došlo je do stvarnog ujedinjavanja svih nacionalnih snaga [...] i do odgovarajućeg koordiniranja političkih zadataka u duhu zajedničkog antikomunističkog fronta.&lt;ref&gt;Josef Matl, ''Jugoslawien im zweiten Weltkrieg'', Osteuropa Handbuch, Bd. 1, Jugoslawien, hg. v. Werner Markert, Köln—Graz 1954, s. 99—121.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Venceslav Glišić, Teror i zločini nacističke Nemačke u Srbiji 1941-1945, Institut za istoriju radničkog pokreta Srbije, Rad, Beograd, 1970, str. 225, fus. 44.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Бранислав Божовић, Специјална полиција у Београду 1941-1944, Завод за уџбенике, Београд, 2014, стp. 344.&lt;/ref&gt;}}

Borivoje Karapandžić navodi da je „dobar deo sporazuma“ sproveden, ali ne „u celosti“, zbog četničkih napada na pojedine dobrovoljačke komandante (poput Marisava Petrovića), ili predstavnike Nedićevih vlasti. Ipak, on piše:
{{izdvojeni citat|Đeneral Mihailović poslao je odmah u Beograd kao svoga punomoćnika kod đenerala Milana Nedića kapetana Predraga Rakovića, Komandanta Drugog Ravnogorskog korpusa, čija je kancelarija bila u samom Predsedništvu Vlade, a kome je po izričnoj Dražinoj želji bio politički savetnik [[Aleksandar Cincar-Marković|Aleksandar Cincar — Marković]], Ministar Spoljnih poslova u Vladi Cvetković — Maček, koja je zaključila [[Vojni puč 27. marta 1941.|Pakt s Nemcima]] 25. marta 1941. Zatim je data celokupna sprema sa oružjem i municijom, tako da je u samom Sremu formiran Sremski četnički odred na čelu s majorom Srdićem, dok je Komandant Sremskog korpusa sa sedištem u Srbiji bio divizijski đeneral Sveta Đukić. Pa, onda, đeneral Milan Nedić izdao je naređenje Narodnoj Banci, koja je dostavila đeneralu Mihailoviću veću sumu novca za potrebe “Jugoslovenske Vojske u Otadžbini”, itd.&lt;ref&gt;Боривоје М. Карапанџић, н. д., стр. 282.&lt;/ref&gt;}}

5. maja 1944. u [[Манастир Радовашница|manastiru Radovašnici]] održan je sastanak pripadnika kvislinških struktura iz [[Šabac|šabačkog]] okruga sa majorom [[Dragoslav Račić|Dragoslavom Račićem]], komandantom Cersko-majevičke grupe korpusa JVuO, na kom se raspravljalo o modalitetima saradnje dviju stranâ. U zapisniku sa sastanka prenesen je govor okružnog načelnika Stevanovića:
{{izdvojeni citat|U svom govoru od 26 marta t.g. general Nedić pozvao je nacionaliste da prestanu sa međusobnim raspravama i borbama i da se ujedine u borbu protiv najvećeg neprijatelja Srpstva — komunizma. Taj apel naišao je na puno razumevanje kod četničkih organizacija D.M. u mnogim okruzima i tako je postignuta puna saradnja. Od strane nemačke sile dato je odobrenje i pomoć da ova saradnja dođe do punog izražaja. U želji da se takva saradnja postigne i u Okrugu Šabačkom Okružni načelnik sa svojim komandantima čini apel na majora Račića, kao najvišeg funkcionera organizacije D.M. u Okrugu, da i on u tom pogledu izvrši svoju srpsku dužnost. Ovo je naročito nužno učiniti zbog toga, jer su komunističke bande već otpočele svoj pakleni posao i u ovom okrugu.&lt;ref&gt;Arhiv VII, Ča, k. 127, reg. br. 2/17.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_139.htm Naređenje komandanta Cersko-majevičke grupe korpusa od 6. maja 1944. komandantu azbukovačkog sreza da se razgovori sa Nemcima vode po odobrenju Štaba Grupe korpusa]&lt;/ref&gt;}}

Već sjutradan je Račić donio naredbu kojom se zabranjuje vođenje pregovorâ s okupatorom bez njegova znanja i dopuštenja, dok je za kvislinške jedinice, koje je trebalo da posluže za posrednu nabavku naoružanja za JVuO, preporučio sljedeće:
{{izdvojeni citat|Pošto je u izgledu da će Nemci dati još oružja za odrede srpske državne straže, granične straže i dobrovoljačkih jedinica, a imamo sigurnih podataka da će to oružje biti u najkraćem roku pod našom komandom to, — naređujem;

1. — Da komandanti srezova odobre da ode u Srpsku državnu stražu, graničnu stražu i dobrovoljačke odrede onoliko ljudi koliko bude traženo. Samo voditi računa da ljudstvo bude obrađeno u našem duhu i u nacionalnom pogledu ispravno. Ljudstvo obraditi u duhu naređenja koje je izdato u ovom pogledu.

Do daljeg naređenja ne činiti pritisak na familije onih koji su u Nedićevim odredima i ne zahtevati da iz istih beže. A ako neko od njih pobegne posavetovati ga da se za sada vrati na svoje mesto i staviti mu na znanje da neće iskusiti nikakvu kaznu što se za izvesno vreme udaljio iz ovih jedinica. Za ovo imamo sigurnih podataka.&lt;ref&gt;Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 3, str. 548—550.&lt;/ref&gt;}}

O neuspjehu partizanske ofanzive u Srbiji u proljeće 1944, kao i o intenzitetu i žestini borbi koje su se vodile, svjedoči i izvještaj od 8. maja 1944. poslat Draži Mihailoviću od strane komandanta Zlatiborskog korpusa JVuO kapetana [[Dušana Radovića Kondora]] (pseudonim »Debol«) u kom je navedeno sljedeće:
{{izdvojeni citat|Celog dana 7-og maja, Nemci, Bugari, Dobrovoljci i moje zlatiborske i račanske snage vodile su jaku borbu sa kolonama crvenih na prostoru Solotuša, Bioska, Kadinjača, Zaglavak, Dub. Bugarska artiljerija dejstvuje vrlo uspešno. Odred nemačkih padobranaca na Kadinjači naneo mnogo gubitaka crvenima. Po prikupljenim podacima na brzu ruku na prostoru Ponikava ima oko 500 komunističkih leševa. U toku noći crveni otstupaju u neredu preko Tare u pravcu Zaovina i Mokre Gore, a izvesni delovi u pravcu Šljivovice. Okupator ih goni. Sa brigadama produžujem gonjenje. Juče smo ubili ili zarobili najmanje 80 komunista.&lt;ref&gt;''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941-1944.'' — Dokumenti (priredio Jovan Marjanović), Arhivski pregled, Beograd, 1976, str. 101.&lt;/ref&gt;}}

Jedinice JVuO, koje tada sudjeluju na strani okupatorsko-kvislinških formacijâ u okviru ''Borbene grupe Weyel'', ubrojane su u »Sopstvene snage« u izvještaju Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka generala Hansa-Gustava Felbera za 10. maj 1944.:
{{izdvojeni citat|II. ''Situacija kod naših snaga''.

A) Grupa »Holman« je, posle odbijanja jačih neprijateljevih napada na isturenu četu III. bat. kod Bioska (6 km sz. od Kremne) i ponovnih pokušaja noćnog proboja kod Mokre Gore, danas izjutra otpočela pokret sa III/ »Brdbg.«, 297. izv. bat., 698. bat. Feldžand. i II/»Brdbg.« u cilju napada na neprijatelja na planini Tari. I. bat. sa novodovedenim četnicima i SDS goni neprijatelja u rejonu Jablanica — Semegnjevo.

B) Borbena grupa »Vajel« je sa Severnom četničkom kolonom u nastupanju preko puta Užice — Bioska u pravcu Šljivovica i sa Južnom četničkom grupom vrši zaprečavanje puta Užice — Ljubiš i južno odatle.

C) 24. bug. div. učestvuje u napadu protiv neprijatelja na Tari sa 2 čete 11/64. i tenkovima preko manastira Rače (6 km jjz. od Bajine Bašte), a sa I/64. u pokretu iz Dervente prema jugoistoku u pravcu Bjeluša.

III/64, nalazi se kod Kremne, sa zadatkom osiguravanja puta. Z.[apadno] odatle nalazi se i 200 četnika sa istim zadatkom. Ojačani I/63. dostigao je Čajetinu. Na dodeljenu 13. btr/1. izvršen je napad kod Mačkata. Bliži izveštaj još nije dostavljen.

D) Grupa »Tatalović«. Angažovanjem minobacača od strane 1/2. SDK rasteran je neprijatelj, koji je s. od Fakovića, na obali Drine, sa hrvatske strane, izgradio položaje.

I/l. SDK stigao je kod II/l. SDK u rejonu Zaglavak.

III. ''Namere''.

Gonjenje neprijatelja na Tari i u planini Zlatiboru uz dovlačenje novih raspoloživih bug. i četničkih snaga i snaga SDK.

''Ostali deo Srbije''.

Prema izveštajima stanovnika, snage DM u rejonu j. od Kruševca vode žestoke odbrambene borbe protiv nadmoćnih kom. bandi.

20 km sz. od Prokuplja otpočeo je poduhvat lovačkih četa 27. bug. div. sa 4 nem. jurišna topa i 1 četom SDS. Na strani neprijatelja 15 mrtvih. Zaplenjena su tri skladišta životnih namirnica.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_53.htm Izveštaj vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od 10. maja 1944. Vrhovnoj komandi Vermahta o dejstvima protiv 2. i 5. NOU divizije na komunikaciji Užice — Višegrad], Zbornik dokumenata i podataka o NOR-u, tom XII (nemački dokumenti), knjiga 4, Vojnoistorijski institut, Beograd — dokument 53.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=713&amp;rec=501&amp;roll=256 NARA, T501, Roll 256, frames no. 000709—000710.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Serbien. II. Eigene Lage. &lt;/br&gt; A) Gruppe Hollmann trat nach Abwehr stärkerer Feindangriffe gegen vorgeschobene Kp. des III.Btl. bei Visoka (6 NW Kremna) und erneuter nächtlicher Durchbruchsversuche bei Mokra Gora heute morgen mit III./Brdbg., A.A.297, Fg.Abt.696 und II./Brdbg. zum Angriff gegen Feind in der Tara planina an. &lt;/br&gt; I.Btl. jagt mit neu herangeführten Cetniks und SSW Feind im Raum Jablanica–Semegnevo. &lt;/br&gt; B) Gruppe Weyel ist mit nördlicher Cetnikkolonne über Strasse Uzice – Bioska in Richtung Slivovica im Vorgehen und sperrt mit südlicher Cetnikgruppe Strasse Uzice – Ljubis und südlich davon. &lt;/br&gt; C) 24.bulg.Div. beteiligt sich an Angriff gegen Feind in der Tara mit 2 Kp. II./64 und Panzern über Kloster Raca (6 SSW Bajina Basta), I./64 von Derventa antretend nach Südosten in Richtung Bijelusa. &lt;/br&gt; III./64 zur Strassensicherung bei Kremna. W davon 200 Cetniks mit dem gleichen Auftrag. &lt;/br&gt; Verstärktes I./63 hat Cajetina erreicht. Zugeteilte Battr. 13/1 wurde bei Mackat angegriffen. Nähere Meldung steht noch aus. &lt;/br&gt; D) Gruppe Tatalovic. Feind, der N Fakovic auf kroat.Drina–Ufer Stellungen ausbaute, durch Gr.We.Einsatz von I./SFK 2 vertrieben. &lt;/br&gt; I./SFK l bei II./SFK l im Raum Zaglavak eingetroffen. &lt;/br&gt; III. Absichten. &lt;/br&gt; Jagen des Feindes in der Tara und im Zlatibor–Gebirge unter Herausziehen weiterer verfügbarer bulg., SFK– und Cetnik–Kräfte. &lt;/br&gt; Übriges Serbien. &lt;/br&gt; Nach Einwohnermeldungen sollen DM–Kräfte im Raum S Krusevac in heftigen Abwehrkämpfen gegen überlegene komm. Banden stehen. &lt;/br&gt; 20 NW Prokuplje Unternehmen Jagdkpn.27.b.Div. mit 4 dt. Sturmgeschützen und 1 Kp. SSW angelaufen. 15 Feindtote, 3 Lebensmittellager erbeutet.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

11. maja 1944. godine, general Dragoljub Mihailović šalje naređenje četničkim komandantima u Srbiji, između ostalih i potpukovniku Dragutinu Keseroviću (pseudonim »Orel«), urgirajući da se iskoristi akcija okupatora i kvislinga protiv partizanskih snaga:
{{izdvojeni citat|Dali ima nekih priprema od strane Nemaca i Nedićevaca za akciju protiv komunista na Jastrebcu i u Moravskom srezu. Javite koju prostoriju sada drže komunisti. Iskoristite svaku akciju okupatora i nedićevaca protiv crvenih samo na pogodan način.&lt;ref name=&quot;ReferenceJ&quot;&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_3_165.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 24. maja 1944. godine]&lt;/ref&gt;}}

Sinhronizovano djelovanje [[Specijalne policije Uprave grada Beograda]] i obavještajne službe Komande Beograda JVuO u borbi protiv pripadnika [[Narodnooslobodilački pokret|NOP]] i ilegalne [[Komunistička partija Jugoslavije|KPJ]] nastavljeno je tokom 1944. godine. Major Aleksandar Saša Mihajlović (pseudonim »Vili«) izvještava Dražu Mihailovića 13. maja da su saradnici NOP-a iz Beograda nastavili sa svojim propagandnim radom u bližoj okolini grada, gdje su se sklonili nakon bombardovanja. Kako bi spriječio njihovu aktivnost, major Mihajlović piše da je poduzeo navedene mjere:
{{izdvojeni citat|Po svim selima odmah su sačinjeni spiskovi svih izbeglica i ovi su dostavljeni Specijalnoj policiji u svrhu provere da se među njima ne nalaze i komunisti. Nezavisno od ovih proveravanja Specijalne policije naša obaveštajna služba, putem sopstvenih organa, uspela je da prikupi mnogo podataka o komunistima koji se sada sređuju i koji će biti kroz neki dan dostavljeni Specijalnoj policiji sa nalogom da se odmah pristupi hapšenju.&lt;ref name=&quot;ReferenceF&quot;&gt;[https://znaci.org/00001/11_55.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje »OBAVEŠTAJNI CENTAR ŠTABA BR. 2«]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;AVII, arhivski fond Draže Mihailovića, S—W—1200.&lt;/ref&gt;}}

U noći između 29. i 30. maja 1944, vojnici Posavske brigade JVuO opljačkali su magacin oružja SDS u [[Obrenovac|Obrenovcu]], ali je komandant Posavsko-kolubarske grupe korpusa major Vladimir Komarčević naredio da se oružje vrati. Svoj postupak prema pripadnicima SDS major Komarčević obrazlaže na sljedeći način:
{{izdvojeni citat|'''Niko više ne postoji u našoj organizaciji kome nije jasno da je celokupan SDS u najtešnjoj saradnji sa nama'''. Ovde vidim samo samovolju i neozbiljne postupke ljudi nedoraslih položaju na kome se nalaze.&lt;ref&gt;Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kut. 71, reg. br. 4/5.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Бојан Б. Димитријевић, Војска Недићеве Србије 1941-1945, Институт за савремену историју, Београд, 2011, стр. 322.&lt;/ref&gt;}}

General Hans Felber, vojnoupravni komandant Jugoistoka, poslao je posljednjeg dana maja 1944. godine Komandi Jugoistoka (“na ruke” general-majora Arthura Wintera, načelnika štaba [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]]) prijedlog koji je sadržavao sljedeće:
{{izdvojeni citat|Prema koncepciji vojnog zapovjednika Jugoistoka, tješnje povezivanje Crne Gore i Sandžaka sa Srbijom jest poželjno i sa vojnog stanovišta. To će prije svega ojačati poziciju premijera Nedića, a samim tim će pokret Draže Mihailovića, koji je veoma jak u zemlji, približiti premijeru Nediću. Isto tako, i otpor DM–pokreta prema njemačkoj okupacijskoj vlasti biće ublažen. Tada bi bilo lakše iskoristiti snage okupljene u pokretu DM za borbu protiv komunista; s druge strane bi se povećala brojnost ove jedinice, što je trenutno otežano zbog snažnog protivljenja Srpskog dobrovoljačkog korpusa. Unutar Srbije smanjili bi se unutarstranački sukobi i nemiri, a sve bi se snage mogle upotrijebiti za odbranu od komunističkih prijetnji. Na istoj je liniji i željeno usklađivanje Crnogorskog dobrovoljačkog korpusa sa [u borbi] dokazanim SDK-om.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=871&amp;rec=501&amp;roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000867.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Nach Auffassung Militärbefehlshaber Südost ist auch vom militärischen Standpunkt aus die Herbeiführung einer engeren Bindung von Montenegro und des Sandschak an Serbien erwünscht. Dadurch wird vor allem die Position des Minister–präsidenten Nedic gestärkt und damit die in Lande sehr starke DM–Bewegung an den Min.Präs. Nedic herangeführt. Ebenso wird auch die Gegnerschaft der DM–Bewegung gegen die deutsche Besatzungsmacht gemildert werden. Es wäre dann leichter, für den Kampf gegen die Kommunisten die in der DM–Bewegung steckenden Kräfte auszunutzen und andererseits die z.Zt. durch die erhebliche Gegnerschaft zum SFK erschwerte Aufstockung dieses Verbandes durchzuführen. Innerhalb Serbiens würden die Parteikämpfe und die Unruhen abnehmen und alle Kräfte gegen die Abwehr kommunistischer Bedrohungen eingesetzt werden können. Auch die erwünschte Gleichschaltung des Montenegrinischen Freiwilligen Korps mit den bewährten S.F.K. liegt auf der gleichen Linie.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

Kapetan [[Dragomir Gaga Topalović]], komandant Rudničkog korpusa JVuO, u pismu od 3. juna 1944. upućenom komandantu Kačerske brigade potporučniku Milovanu Nedeljkoviću, naređuje usklađivanje dejstava četničkih jedinicâ u okolini Beograda sa onima kvislinške vlade te njemačkog i bugarskog okupatora, a protiv [[Kosmajski NOP odred|Kosmajskog odreda]]:
{{izdvojeni citat|Prema podacima s kojima raspolažem komunci nalaze se na vrh [[Bukulja|Bukulje]].                                                       

S njima je, priča se, i sam [[Radivoje Jovanović|Bradonja]]. Njihova jačina iznosi oko 120—150.

Pošto su zauzeli dobar položaj, ja sam predložio kapetanu Mihajloviću da izvršimo blokadu cele Bukulje, pa da ih napadnemo i uništimo po sledećem planu:

1.  — Bugari ima da napadnu iz [[Aranđelovac|Aranđelovca]] samu Bukulju.

2.  — Nemci ima da posednu Garaše prema Darosavi, do škole.

3.  — Poljska straža iz [[Belanovica|Belanovice]] da uhvati vezu sa Nemcima iz Aranđelovca do Jelovika.

4.  — Kačerska brigada [JVuO — prim.] ima da hvata vezu sa S.D.S. iz Belanovice i dalje put ka Jeloviku i Vukosavcima.

5.  — S.D.S. iz Aranđelovca da nastavi putem između Bukulje i Jelovika — Vukosavca u produženju sve do Kamenara.

6.  — 2 brigada K.G.G. [Korpus Gorske garde JVuO — prim.] od Kamenara do Brezovca. I dalje na [[Venčac]].

Čekam odgovor od kapetana Mihajlovića i ako on uspe da natera njih onda treba da krenemo zajedno u akciju. Čas polaska javiću. Vi ostanite na mestu gde ste sad, a ja ću da krenem bliže Kamenaru, kako bi bio bliže mestu odakle treba da počne akcija.

Vi stupite u vezu sa poljskom stražom iz Belanovice.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_3_173.htm Pismo komandanta Rudničkog korpusa od 3. juna 1944. komandantu Kačerske brigade o potrebi sadejstva četnika sa okupatorskim trupama i nedićevcima za napad na delove Kosmajskog NOP odreda na Bukulji]&lt;/ref&gt;}}

Komandant Borbene grupe »Željezna vrata« koja je bila stacionirana u [[Istočna Srbija|istočnoj Srbiji]], u izvještaju od 7. juna 1944. piše o sastanku oficira [[Srpske granične straže]] kapetana Ivaniševića i poručnika Bogdana Price, komandanta Ramske brigade JVUO, u selu [[Carevac]] kod [[Veliko Gradište|Velikog Gradišta]].&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&amp;broj=1236&amp;roll=255 NARA, T501, Roll 255, frame no. 001232.]&lt;/ref&gt;

U kvislinškom listu „Novo vreme“ od 13. juna ovako se opisuje situacija ljeta 1944. u okupiranoj Srbiji:
{{izdvojeni citat|Nacionalni četnici su se u velikom broju stavili pod nemačku komandu za borbu protiv boljševičkih Titovih partizana, koji su tokom poslednja dva meseca uzaludno pokušavali da iz istočne Bosne prodru u srpsku oblast. Četnici se bore rame uz rame sa odredima SDK i SDS. Usled boljševičke opasnosti okupile su se na taj način sve nacionalne snage srpskog naroda za zajedničku borbu protiv glavnog neprijatelja boljševizma.&lt;ref&gt;Бранислав Божовић, н. д., стр. 323.&lt;/ref&gt;}}

Povezanost Draže Mihailovića i Milana Nedića nije predstavljala nepoznanicu ni za [[Edmund Glaise von Horstenau|Edmunda Glaisea von Horstenaua]], njemačkog opunomoćenog generala u [[NDH|Nezavisnoj Državi Hrvatskoj]]. General Horstenau je u drugoj polovini juna 1944. boravio u Beogradu, gdje je deset dana vršio dužnost komandanta Jugoistoka umjesto generala Hansa Felbera. U svom ratnom dnevniku, Edmund Glaise von Horstenau zapisuje:
{{izdvojeni citat|U nedelju uveče, 25. juna 1944, avionom sam otišao iz Beograda. Moje slavno vreme kao vojnog zapovednika za Jugoistok bilo je time okončano. Kada sam napustio Srbiju, imao sam osećaj da je nemačka pozicija i ovde obična kula od karata. Najuticajniji čovek u Srbiji i dalje je Draža Mihailović. Nije mu naškodio ni poraz koji je doživeo od Tita na području NDH. Pripadnici Draže Mihailovića nalaze se i u kabinetu Milana Nedića. Sa Nedićem sam se sreo dva puta. On je čovek koga treba uzeti ozbiljno. Danas bi on sigurno dobro razmislio da li da prihvati ponuđeno mesto predsednika srpske vlade.&lt;ref&gt;Glez fon Horstenau, Između Hitlera i Pavelića: Memoari kontroverznog generala, Nolit, Beograd, 2007, str. 508.&lt;/ref&gt;}}

Prilježni autori ratnog dnevnika Vrhovne komande Wehrmachta koriste identičnu formulaciju za uzak krug ljudi oko predsjednika srpske kvislinške vlade:
{{izdvojeni citat|Ponovo se potvrdilo staro iskustvo, da radikalni pokreti imaju najveći broj pristalica, pa su se tako pristalice Mihailovića mogle naći i u najbližem okruženju Milana Nedića i njegove Straže.&lt;ref name=&quot;Živković&quot;/&gt;|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta}}

U svojim ratnim memoarima i [[Hermann Neubacher]] navodi da je u proljeće 1944. došlo do uspostavljanja „službenih veza“ između Mihailovića i Nedića:
{{izdvojeni citat|Nedić je moje dosadašnje kontakte sa Glavnim štabom Draže Mihailovića pratio sa ljubomorom i nepoverenjem. On se bojao da se Nemačka sprema da zaigra na četničku kartu, a oni su bili njegovi protivnici. Kada je Nedić uvideo da nema ništa od toga da se ojača njegov položaj time što bi zabeležio uspehe na unutrašnjem i spoljnopolitičkom planu, kako sam ja predlagao, onda je i sam počeo da traži kontakte sa četnicima. U vladu je uveo jednog Dražinog pristalicu [riječ je o generalu [[Miodrag Damjanović|Miodragu Damjanoviću]] — prim.], koji je došao na mesto ubijenog [u atentatu od strane četnika — prim.] državnog sekretara [Cvetana] Đorđevića. Na ovaj način su uspostavljene službene veze sa Glavnim štabom Draže Mihailovića. O tim stvarima sam bio obavešten. Najzad, ja sam i sâm nameravao da dođe do toga i to tako što bih ojačao položaj Nedića, koji bi bio ovenčan uspehom.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/172.htm Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN], Službeni list SCG, Beograd, 2005, str. 158.&lt;/ref&gt;}}

Još u martu te godine, najviši okupacioni dužnosnici zapazili su ovu tendenciju kod najbližih Nedićevih saradnika. Dnevni red sastanka između generala Felbera i poslanika [[Hermann Neubacher|Neubachera]], održanom kod vojnog komandanta Jugoistoka 4. marta 1944, uključivao je pitanje: »Gdje se sada skriva [[Vojislav Lukačević|Lukačević]]?«, nakon što su Nijemci uhapsili njegovog načelnika štaba majora [[Rudolfa Perhineka]].&lt;ref name=&quot;ReferenceH&quot;&gt;[https://znaci.org/00001/40_63.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje  NEFORMALNA KOLABORACIJA U SRBIJI]&lt;/ref&gt; Takođe, jedna od na sastanku pretresenih tačaka bila je i posjeta [[Đorđa Perića]], šefa Srpske državne propagande pri Predsedništvu kvislinške vlade: 
{{izdvojeni citat|Posjeta šefa srpske državne propagande Perića Ic (Ob. odjeljenje). &lt;br /&gt; Predmet razgovora: Nedić, bez političke inicijative, vojnik koji izvršava naređenja. Njegovo okruženje je više za Dražu Mihailovića, pokušavajući izmijeniti Nedićev negativan stav. Cijela stvar je pokušaj da nam se pruži podrška za pregovore s Dražom Mihailovićem.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=222&amp;rec=501&amp;roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000218.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Besuch Peritsch, Chef der Serb.Staatspropaganda bei Ic.
Gegenstand: Nedic, ohne politische Initiative, Soldat, der Befehl ausführt. Seine Umgebung ist mehr für DM, versucht, Nedic ablehnende Einstellung zu ändern. Das Ganze ein Versuch, ist bei uns Rückendeckung für Unterhandlungen mit DM zu schaffen.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

Samo tri dana potom, major Aleksandar Mihajlović, komandant Beograda JVuO, izvještava generala Mihailovića o uspostavljenim kontaktima sa Perićem:
{{izdvojeni citat|U svrhu da se obaveštajna služba, kako ona čisto vojne prirode, tako i politička, postavi na što solidniju osnovu i postignu što je moguće bolji rezultati, ovaj štab je preduzeo mere da se stavi u vezu sa ljudima koji po prirodi svoga položaja mogu da budu dobro informisani. Tako je, ovih dana, između ostalih, uspostavljena veza i sa šefom Nedićeve propagande Đorđem Perićem, koji je izjavio gotovost da sa nama sarađuje.&lt;ref name=&quot;ReferenceF&quot;&gt;[https://znaci.org/00001/11_55.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje »OBAVEŠTAJNI CENTAR ŠTABA BR. 2«]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;AVII, arhivski fond Draže Mihailovića, S—W—1189.&lt;/ref&gt;}}

O stepenu infiltriranosti pripadnika Mihailovićeve organizacije u institucijama Nedićeve kvislinške uprave svjedoči i general-major [[August Winter]], načelnik štaba [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]], u izvještaju koji će 5. jula 1944. godine, ispred Komande Jugoistoka, poslati Vrhovnoj komandi [[Wehrmacht]]a u [[Berlin]]u. General Winter informiše nadređene o „gubitku autoriteta Nedićevih upravnih organa u zemlji“, kao i o tome da oni „svoje zadatke mogu da izvršavaju samo utoliko ukoliko nalogoprimci Draže Mihailovića ili mesni četnički rukovodioci to dopuste“, te zaključuje:
{{izdvojeni citat|Nedićev upravni aparat je, zahvaljujući datim unutrašnjim političkim odnosima, duboko prožet pristalicama D. M. sve do vrha.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_12_4_87.htm Izveštaj komandanta Jugoistoka od 5. jula 1944. Vrhovnoj komandi Vermahta o vojno-političkoj situaciji u Srbiji i mogućnostima saradnje sa četnicima]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=675&amp;rec=311&amp;roll=191 NARA, T311, Roll 191, frames no. 000770—000773.] ({{jez-njem|&quot;Hiermit im Zusammenhang steht der Autoritätsverlust der Nedić–Verwaltungsorgane im Lande, die ihre Aufgaben nur soweit durchführen können, als die D.M.–Beauftragten oder örtlichen Cetnik–Führer solchen zuzulassen belieben. Ein entsprechender und ausreichender Nachdruck durch deutsche Polizeiorgane ist bei der geringen Zahl der in der Masse nicht reichdeutschen Kräfte praktisch ausgeschlossen. Die Nedić–Verwaltungsapparat ist in Auswirkung der gegebenen innerpolitischen Verhältnisse weitgehend mit D.M.–Anhängern bis in die Spitzen durchsetzt.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

Posredstvom komandanta IV puka SDK majora Vojislava Dimitrijevića i Moačanina, člana najvišeg rukovodstva četničke omladinske organizacije Srbije, u julu 1944. došlo je do sastanka između Dimitrija Ljotića i majora [[Ljubiše Terzića]], jednog od četničkih komandanta, u selu [[Lipe (Smederevo)|Lipe]] kod [[Smederevo|Smedereva]]. (U vrijeme sastanka sa Ljotićem, major Terzić je načelnik štaba Velikomoravske grupe korpusa JVuO; od septembra 1943. do januara 1944. bio je načelnik ađutanture Vrhovne komande JVuO.) Sastanak je trajao jedan dan, a glavna tema razgovora i ovom prilikom bila je kako ujediniti sve „nacionalne snage za borbu protiv komunizma“.&lt;ref&gt;[http://www.znaci.org/00001/155_4.pdf Milan Borković, Kontrarevolucija u Srbiji: Kvislinška uprava 1941-1944, I-II, Beograd, 1979.], str. II/330.&lt;/ref&gt; O ovom sastanku je Boško Kostić,  sekretar Dimitrija Ljotića, ostavio   sljedeći zapis:
{{izdvojeni citat|Terzić je jednako gledao na situaciju kao i Ljotić. Njemu je bilo jasno da će Saveznici otsad pomagati samo Tita, pa utoliko pre nacionalisti treba da se drže zajednički. O pojedinim ličnostima iz okoline djenerala Draže Mihajlovića izražavao se vrlo nepovoljno. Major Terzić rekao je Ljotiću da pojedini ljudi iz okoline djenerala Mihajlovića ometaju definitivni sporazum nacionalista, jer se plaše da ne izgube svoje položaje. Oni znaju da svi četnički odredi u Srbiji saradjuju sa dobrovoljcima i stražarima, ali, eto, opet ometaju sporazum...&lt;ref&gt;Boško N. Kostić, Za istoriju naših dana — Odlomci iz zapisa za vreme okupacije, Lil (Francuska), 1949, str. 158.&lt;/ref&gt;}}

Povodom sastanka sa generalom Miroslavom Trifunovićem, Dimitrije Ljotić je 14. jula 1944. poslao pismo&lt;ref&gt;Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kutija 18, registarski broj 7/22.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Бојан Б. Димитријевић, Војска Недићеве Србије 1941-1945, Институт за савремену историју, Београд, 2011, стр. 334.&lt;/ref&gt; Draži Mihailoviću u kome se navodi:
{{izdvojeni citat|Gospodine generale, 18. maja imao sam sreću da se sastanem, kao delegat generala Nedića, sa generalom Trifunovićem. Iako je taj sastanak doveo do jednog sporazuma, od njega praktično još ništa nije bilo, mada bi zaista trebalo, s obzirom na vrlo teška vremena. Mnogo puta sam tražio sastanak sa Vama, za ove tri godine, ali do njega nikada nije došlo, jer Vi to niste hteli. Gotov sam opet da Vam to ponudim, ako Vi smatrate da to možete prihvatiti. Nalazim da bi to bilo od koristi za naš narod. Ko god je bio kod Vas, govori o Vama sa velikim pohvalama, kao o čoveku krotkom, skromnom, širokogrudom i ljudi koji su sa Vama govorili ne mogu verovati da biste Vi ovako odgovorili na ovako širokogrudu ponudu generala Nedića.}}

Tokom [[Topličko-jablanička operacija|operacije »Trumpf«]] u [[Južna Srbija|južnoj Srbiji]], od početka jula do početka avgusta 1944. godine, nastavilo se taktičko potčinjavanje četničkih jedinicâ njemačkoj ''Borbenoj grupi Weyel''. U izvještaju Komande Jugoistoka od 14. jula 1944. pominje se i sadejstvo ravnogorskih četnika i formacijâ kvislinške vlade:
{{izdvojeni citat|U planinama jugoistočno od [[Niš]]a, četnici i Srpska granična straža u borbi sa tamošnjim crvenim neprijateljskim snagama (22. crvena banditska divizija). Drum [[Leskovac]] — [[Lebane]] ponovo miniran. Srpska državna straža i četnici u borbi s komunistima jugoist. od [[Lazarevac|Lazarevca]]; navodno 23 neprijatelja ubijena.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=756&amp;rec=311&amp;roll=191 NARA, T311, Roll 191, frames no. 000927—000932.] &lt;/br&gt; ({{jez-njem|&quot;Im Gebirge SO Nisch Cetniks und SGW im Kampf mit dort. roten Feindkräften (22. rote Banden–Div.) &lt;/br&gt; Strasse Leskovac – Lebane erneut vermint. SSW und Cetniks bei Kampf mit Komm. SO Lazarevac angebl. 23 Fd.– Tote.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Izveštaj komandanta Jugoistoka od 14. jula 1944. Vrhovnoj komandi Vermahta}}

Narednog će mjeseca njemački nadležni organi javljati i o zajedničkim defanzivnim akcijama kvislinške SDS i JVuO. Tako je 15. VIII 1944. štab Armijske grupe »F« izviješten od strane Komande Jugoistoka: „Četničke jedinice iz pravca [[Trstenik]]a i [[Kruševac|Kruševca]], koje napreduju ka jugu, zauzele su [[Aleksandrovac]] uz slab otpor neprijatelja. Napadi crvenih na [[Vlasotince]] i [[Grdelica|Grdelicu]] odbijeni od strane Srpske granične straže i četnikâ.“&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=410&amp;rec=78&amp;roll=332 NARA, T78, Roll 332, frame no. 6289663.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;CETNIK – VERBAENDE AUS TRSTENIK– KRUSEVAC NACH S ANGETRETEN GEGEN SCHWACHEN FD.–WIDERSTAND ALEKSANDROVAC GENOMMEN.– &lt;/br&gt; ROTE ANGRIFFE AUF VLASETINCE [sic] UND GRDELICA DURCH SGW UND CETNIKS ABGEWEHRT.–&quot;}})&lt;/ref&gt; 28. avgusta, iz istog je izvora u Armijsku grupu »F« stigla i sljedeća informacija: „Nakon teških borbi sa SDS-om i četnicima, kom[unističke] snage spalile [[Boljevac]], a zatim se premjestile u pravcu sjeverozapada.“&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=318&amp;rec=78&amp;roll=332 NARA, T78, Roll 332, frame no. 6289571.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;KOMM KRAEFTE NACH SCHWEREN KAEMPFEN MIT SSW UND CETNIKS BOLJEVAC IN BRAND GESTECKT UND DANN IN NW– RICHTUNG ABGESETZT.&quot;}})&lt;/ref&gt;

Nakon što je napustio Srbiju posljednjeg dana maja 1944, predsjednik četničkog [[Centralnog nacionalnog komiteta]] [[Živko Topalović]] je početkom avgusta te godine sastavio memorandum, u kom se bavi situacijom u zemlji i raspoloženjem stanovništva okupirane Jugoslavije, a koji je uputio vladama [[Savezničke sile u Drugom svjetskom ratu|savezničkih zemalja]]. Topalović donosi podatke o [[Lista njemačkih operacija protiv četnika u Drugom svjetskom ratu|antičetničkoj]] »[[Operacija Hajka|operaciji Treibjagd]]« i navodi da je pitanje učešća srpskih jedinica u njemačkoj operaciji izazvalo podjelu u kvislinškom taboru, kao i još jednu od brojnih kriza kabineta generala Milana Nedića:
{{izdvojeni citat|U Nedićevoj vladi i među njegovim saradnicima izbio je rascep oko toga: treba li ili ne, da i Nedićeve i Ljotićeve oružane snage zajedno sa Nemcima napadnu na vojne odrede Mihailovićeve. Veliki broj političkih saradnika Nedićevih i Ljotićevih, a gotovo svi komandanti S.D.S. i izvestan broj komandanata dobrovoljačkog korpusa (Ljotićevci) izjasnili su se protivu takve oružane akcije sa motivacijom: da je sav narod u Srbiji uz Dražu Mihailovića, da bi se u toku borbe njihove snage priključile Mihailoviću i da bi takva borba imala za jedini rezultat opustošenje mnogih srpskih sela. U ovoj dubokoj režimskoj krizi, Nedić je dao ostavku, koju mu Nemci nisu uvažili, ali on dugo vremena nije dolazio u kancelariju, niti je napuštao svoju kuću.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_4_5.htm Memorandum Živka Topalovića, predsednika četničkog Centralnog nacionalnog komiteta, od 4. avgusta 1944. o stanju u Jugoslaviji krajem maja 1944. upućen savezničkim vladama]&lt;/ref&gt;}}

=== Sporazum Nedića i Mihailovića ===
{{main|Durmitorska operacija|Sporazum Nedića i Mihailovića 1944.}}
{{izdvojeni citat|Nemačka komanda javlja, da je Nedić ponudio, nakon upada komunista u Srbiju, u ime veoma ozbiljno ugoženog Srpstva, vojnu saradnju svih srpskih snaga. Nedić je naglasio, da on takođe službeno govori i u ime Mihailovića, koga je nedavno posetio. Od nemačkih vojnih vlasti zatražio je dozvolu, da odmah formira srpsku vojsku u snazi od 50.000 boraca, koja bi se regrutovala iz četničkih jedinica. Komanda Vermahta za Jugoistok, posle razgovora sa Hermanom Nojbaherom, rešila je da se izađe u susret Nedićevoj molbi.&lt;ref name=&quot;Živković&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |title=Nikola Živković, Srbi u Ratnom dnevniku Vrhovne komande Vermahta |publisher=Scribd.com |date= |accessdate=2014-03-16 |archive-date=2016-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160803153944/http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta od 17. avgusta 1944.}}

Od 30. jula do 1. avgusta 1944. godine, u sjedištu Vlade nacionalnog spasa u [[Beograd]]u, održana je trodnevna konferencija kojoj su prisustvovali svi okružni načelnici i komandanti okrugâ u [[Nedićeva Srbija|okupiranoj Srbiji]]. Na tom sastanku, general Nedić je izrazio želju za ujedinjenjem svih [[Nacionalizam|nacionalističkih]] snaga u zemlji:  
{{izdvojeni citat|Otadžbina je u opasnosti! Došli smo do pravog srpskog puta koji predstavlja ujedinjeno srpstvo. Sloga i bratstvo svih Srba mora se sprovesti do kraja. Odbijen je moj predlog o učešću dva ministra, naklonjena organizaciji D.M., u moju vladu. Predlog je odbijen od Draže Mihajlovića, ali i to je pravilno gledište s obzirom na današnje prilike. Događaji lete strahovito brzo. Rešavajući momenti su blizu. Istrebljenje Srpstva moramo sprečiti. '''Sve naše oružane snage moraju se ujediniti sa nacionalnim četnicima. To je vrhovni zakon Otadžbine, jer to hoće ceo srpski narod.''' Jedna nacionalna snaga u jedinstvenom duhu mora da se ispolji na jednom putu i u jednom pravcu. Krv naše krvi mora da progovori.&lt;ref&gt;Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Nedićeva arhiva, 121–4–21&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.znaci.org/00001/172_1.pdf Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230415161748/https://znaci.org/00001/172_1.pdf |date=2023-04-15 }}, str. 26.&lt;/ref&gt;|General [[Milan Nedić]]}}

U ljeto 1944. godine, konačno je sazrela ideja o sastanku generalâ Milana Nedića i Dragoljuba Mihailovića. O sastanku sa Mihailovićem Nedić je pred jugoslovenskim istražnim organima, 9. januara 1946. godine, pored ostalog, izjavio sljedeće:
{{izdvojeni citat|U 1944. godini Draža Mihailović je tražio da odredim izvesne delegate radi pregovora. Sa svoje strane sam odredio Iliju Mihailovića i Dimitrija Ljotića. Ilija Mihailović [bivši narodni poslanik i član najužeg vođstva bivše [[Jugoslovenska nacionalna stranka|Jugoslovenske nacionalne stranke]] (JNS) — nap.] je u više navrata odlazio kod Draže i bio je uvek primljen, dok je Ljotić bio dva puta, ali samo u štabu, dok od strane Draže Mihailovića nije bio lično primljen. Jula meseca, posredstvom Dragog Jovanovića, došlo je do prvog sastanka [sastanak je održan u avgustu, a ne u julu — nap.] između mene i D. M. Na ovom sastanku radilo se o tome da se stvori aparat koji će u datom momentu posle nemačkog sloma da preuzme vlast u zemlji. Tom prilikom postavljeni su mi od Draže uslovi za liferovanje oružja. Njegovi zahtevi u ovom pogledu bili su suviše veliki, ali su delimično od moje strane prihvaćeni i ispunjeni.&lt;ref name=&quot;ReferenceE&quot;&gt;[https://znaci.org/00001/11_69.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje PORAZ MIHAILOVIĆEVIH SNAGA U SRBIJI I NOVI SPORAZUMI SA OKUPATOROM I KVISLINGOM MILANOM NEDIĆEM]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;AVII, Izjava Milana Nedića pred istražnim organima 1946. godine.&lt;/ref&gt;}}

Draža Mihailović i Milan Nedić sastali su se 12. i 13. avgusta 1944. u selu [[Ražana]] pokraj Kosjerića. Na sastanku su prisustvovali četnički komandanti: pukovnik [[Luka Baletić]], potpukovnik [[Mirko Lalatović]], major [[Dragoslav Račić]], major [[Nikola Kalabić]], a od Nedićevih saradnika: [[Dragomir Jovanović|Dragi Jovanović]], šef kvislinške policije i upravnik grada Beograda, kao i general [[Miodrag Damjanović]], šef Nedićevog kabineta.

Sastanak je ugovorio, kako je priznao pred istražnim organima 1946, Dragi Jovanović. On se prethodno u Aranđelovcu sastao sa četničkim komandantima Račićem, Kalabićem i [[Neško Nedić|Neškom Nedićem]]. Na sastanku je dogovoreno da se radi na susretu Nedića i Mihailovića u cilju objedinjavanja antikomunističkih snaga. Jovanović se potom vratio u Beograd gde je dobio Nedićevu saglasnost za organizovanje sastanka sa Mihailovićem.&lt;ref&gt;Бранко Латас, Милован Џелебџић, Четнички покрет Драже Михаиловића 1941-1945, Београд, 1979, стр. 311-312.&lt;/ref&gt;

Milan Nedić se u istrazi 1946. prisjetio još nekih detalja s ovog sastanka:

{{izdvojeni citat|Susret, kako između mene i Draže, tako i ostalih oficira, bio je srdačan i prijateljski. Sećam se da sam se sa Kalabićem poljubio, a on mi je rekao: 'Zaštitniče moga jadnog oca!', stavljajući mi glavu na grudi. Draža je tražio od mene da mu izložim opštu situaciju i razvoj budućih događaja. Ja sam mu kazao da Nemci propadaju i da će morati uskoro da se povuku iz zemlje. Predočio sam mu opasnost od komunista koji nadiru sa sviju strana, pa je stoga potrebno da se obrazuje jedan srpski front od mojih odreda i četničkih, pa da ujedinjeni brzo i efikasno spasimo Srpstvo i Srbiju od komunističkih upada. Draža me je saslušao i prihvatio moj predlog.  Sporazumeli smo se da oružje i municiju izdejstvujemo preko Nemaca, pošto će na tome raditi Raković. U pogledu novca, bilo je odlučeno da moja vlada mesečno daje po 100 miliona dinara. '''Dalje smo se sporazumeli da se sve oružane formacije vlade stave pod komandu Draže Mihailovića radi koordinacije u borbi protiv komunista.'''&lt;ref&gt;Коста Николић, Бојан Б. Димитријевић, н.д., стр. 389, фус. 79.&lt;/ref&gt;}}

{{izdvojeni citat|
* Vlada stavlja odmah na raspoloženje generalu Draži Mihailoviću za plate oficirima, podoficirima i ostalima 10 miliona dinara, s tim da prestane pljačkanje državnih pošta i ostalog.
* General Nedić, odnosno vlada, preuzimaju na sebe obavezu da kod Nemaca izdejstvuje odmah 30.000 pušaka, 3 miliona puščanih i mitraljeskih metaka, 500 puško-mitraljeza i 500 bacača granata.
* General Mihailović garantuje Nediću, a ovaj preuzima obavezu pred Nemcima, da se ovo oružje neće ni u kom slučaju upotrebiti protiv Nemaca.
* Nedić i vlada, voljni su, ukoliko okupator dozvoljava, da se i sve oružane formacije vlade radi koordiniranja akcije protiv komunista, stave pod komandu Draže Mihailovića.
* Vlada je voljna, ukoliko dobavi, da mu odmah stavi na raspoloženje i neodređeni broj uniformi i obuće!&lt;ref name=&quot;Saslušanje&quot;/&gt;|Tačke sporazuma Nedića i Mihailovića od avgusta 1944.}}

Na temelju postignutog sporazuma, general Milan Nedić je, sada s mnogo više samopouzdanja nego ranije, mogao istupiti pred dužnosnike njemačke okupacione sile u pogledu zahtjeva za naoružanjem:
{{izdvojeni citat|Srpski ministar predsjednik Nedić, prilikom prijema kod komandanta Jugoistoka 17. 8, po nalogu srpske vlade a jednovremeno po nalogu i Draže Mihailovića, ukazujući na akutnu opasnost za Srbiju od komunizma, kao i na razvoj situacije u Bugarskoj, zatim na dosadašnju skoro besplodnu lojalnost prema njemačkoj okupacionoj sili, postavio je zahtjev za odobrenje jačih srpskih trupnih kontingenata uključujući tu i zahtjev za teškim oružjem. O detaljima pregovora sa ministrom predsjednikom Nedićem biće poslat poseban izvještaj Vrhovnoj komandi Wehrmachta.&lt;ref name=&quot;ZA PERIOD OD 1 1944&quot;&gt;[https://znaci.org/00001/4_12_4_218.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »F« ZA PERIOD OD 1. JULA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1099&amp;rec=311&amp;roll=190 NARA, T311, Roll 190, frame no. 000957.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Der serbische Ministerpräsident Nedic hat am 17.8. beim Empfang durch dem Mil.Befh.Südost im Auftrag der serbischen Regierung und zugleich des DM unter Hinweis auf die akute Gefährdung Serbiens durch den Kommunismus und auf die Entwicklung der bulgarischen Lage sowie bisher fast fruchtloser Loyalität serbischer Regierung der deutschen Besatzungsmacht gegenüber den Antrag auf Genehmigung starker serbischer Truppenkontingente einschliesslich schwerer Waffen gestellt. Über die Einzelheiten der Verhandlungen mit Ministerpräsident Nedic wird an OKW eine besondere Meldung noch ergehen.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

U [[teleks]]u poslatom 19. avgusta 1944. iz [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] Vrhovnoj komandi Wehrmachta urgira se za prihvatanje ponude Nedića i Mihailovića, ali i upozorava na dalekosežne posljedice kako za njemačku vojsku, tako i za privredu Trećeg Reicha, ukoliko bi rukovodstvo u [[Berlin]]u odbilo ovu ponudu:
{{izdvojeni citat|Nedić je postavio zahtev za hitnu isporuku 3 miliona metaka pešadijske municije, odobrenje za formiranje srpske vojske koja bi brojala 50.000 ljudi, čije regrutovanje bi trebalo da usledi od četničkih jedinica Draže Mihailovića, te isporuku oružja uključujući pritom i teško naoružanje.

U iscrpnom razgovoru između komandanta Jugoistoka, specijalnog opunomoćenika Ministarstva inostranih poslova za Jugoistok i vojnoupravnog komandanta Jugoistoka utvrđeno je sledeće:

a) da razvoj komunističke opasnosti u i oko Srbije zahteva korišćenje svih antikomunističkih snaga,

b) da bi principijelno odbijanje ponude Nedića i Draže Mihailovića silom prilika dovelo do:

postavljanja svih Srba protiv nemačke okupacione sile, do prelaza pojedinih četničkih jedinica u komunistički zaraženu Narodnooslobodilačku vojsku, u slučaju generalnog otkaza pomoći, dalje bi dovelo do većih uspeha dobro naoružanih Titovih bandi protiv slabih jedinica Draže Mihailovića na srpskom prostoru, dovelo bi i do konačnog prekida svih komunikacija, naročito prema Grčkoj, konačno bi dovelo do prekida mogućnosti korišćenja izvora ratne privrede neophodne za Vermaht i otadžbinu (žitarice, drvo, antimon, bakar, ruda hroma).&lt;ref name=&quot;ZA PERIOD OD 1 1944&quot;&gt;[https://znaci.org/00001/4_12_4_218.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »F« ZA PERIOD OD 1. JULA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=648&amp;rec=311&amp;roll=192 NARA, T311, Roll 192, frames no. 000643—000644.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;2.) Unter eindringlichem Hinweis auf ein notwendigesvolles deutsches Vertrauen, das allein den Erfolg einer gemeinsamen Kampfführung herbeiführen könne, hat Nedic den Antrag gestellt auf : &lt;/br&gt; a) Sofortlieferung von 3 Mill. Schuss Inf.Munition, deren Verteilung er sich vorbehälten werde, &lt;/br&gt; b) Genehmigung der Sofortaufstellung eines 50 000 Mann zählenden serbischen Heereskörpers, dessen Rekrutierung aus den im Kampf erprobten Cetnik–Verbänden des Draja Mihailovic erfolgen soll, &lt;/br&gt; c) Waffenlieferung hierzu einschl. schwerer Waffen. &lt;/br&gt; 3.) In eingehender Aussprache zwischen O.B.Südost, Mil.Bef.Südost und den Sonderbevollmächtigten des Auswärtigen Amtes für den Südosten wurde festgestellt und wird hiermit gemeldet : &lt;/br&gt; a) Die Entwicklung der kommunistischen Gefahr in und um Serbien verlangt die Nutzbarmachung aller antikommunistischen Kräfte, &lt;/br&gt; b) eine grundsätzliche Ablehnung des Nedic–DM–Angebotes führt zwingend : &lt;/br&gt; b1) zu einer Einstellung aller Serben insbesondere der kampfwilligen Verbände gegen die Besatzungsmacht, &lt;/br&gt; b2) für den Fall einer generellen Absage zu einem Abgleiten einzelner Cetnikteile zum kommunistisch verseuchten V.B.–Heer, &lt;/br&gt; b3) zu weiteren Grosserfolgen der gut ausgerüsteten Tito–Banden gegen die schwachen DM–Verbände im serbischen Raum, &lt;/br&gt; b4) zu einer endgültigen Unterbindung aller Verkehrswege insbesondere nach Griechenland. &lt;/br&gt; b5) zu einem Ausfall der für Wehrmacht und Heimat notwendigen kriegswirtschaftlichen Ausnutzung des Landes (Getreide, Holz, Antimon, Kupfer, Chromerz).&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

Posle sastanka u Ražani, postojala je stalna veza između štaba DM i Nedićeve vlade. Glavni posrednik u svemu ovome bio je [[Milan Aćimović]]. Za delegata za vezu sa Nedićem, Draža Mihailović je odredio kapetana Predraga Rakovića, a Nedić Iliju Mihailovića. Došavši u Beograd, Predrag Raković se nastanio kod Milana Aćimovića i svakodnevno odlazio generalu Nediću. Raković je koordinirao rad oružanih odreda Nedićeve vlade i Mihailovićevih jedinica u borbi protiv NOP-a u Srbiji. Preko Rakovića, Milan Nedić je upućivao oružje i municiju za Mihailovićeve jedinice. Ubrzo po njegovom dolasku u Beograd, Nedić je Rakovića doveo u vezu sa komandantom Jugoistoka generalom Felberom i njegovim načelnikom štaba Gajtnerom. Od tada je kapetan Raković održavao vezu i između generalâ Felbera i Mihailovića, koristeći se tom vezom za dobijanje oružja i municije, ali i za efikasnije koordiniranje borbenih dejstava nemačkih i četničkih jedinica u Srbiji u borbama protiv NOVJ.&lt;ref name=&quot;ReferenceE&quot;&gt;[https://znaci.org/00001/11_69.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje PORAZ MIHAILOVIĆEVIH SNAGA U SRBIJI I NOVI SPORAZUMI SA OKUPATOROM I KVISLINGOM MILANOM NEDIĆEM]&lt;/ref&gt;

U narednom periodu, Dragomir Jovanović je nastavio održavati kontakte sa ravnogorskom organizacijom. Prema ličnom priznanju pred isljednicima [[OZNA]]-e, vrlo brzo je ugovorio i svoj sastanak sa generalom Mihailovićem. Jovanović svjedoči da se taj sastanak odigrao 28. avgusta, u [[Pranjani]]ma kod [[Gornji Milanovac|Gornjeg Milanovca]]. Tom prilikom, navodno je Mihailovića informisao o pripremama Njemaca za povlačenje i prenio mu informacije o oskudnim vojnim jedinicama kojima je u tom trenutku okupator raspolagao.&lt;ref&gt;Радосав Р. Туцовић, Полицијски репресивни апарат нацистичке Немачке и његови домаћи инструменти: Анализа делатности Драгомира Јовановића и Аугуста Мајснера у окупираној Србији (1941–1944). Докторска дисертација, Филозофски факултет Универзитетa у Београду, 2021, стр. 292.&lt;/ref&gt;

=== Nemačka ocena Mihailovića ===
[[Datoteka:First Vrede sa četnicima.jpg|thumb|Nemački kapetan Wrede i četnički komandanti [[Nikola Kalabić]], Dragoslav Račić i [[Neško Nedić]], nakon potpisanog sporazuma o zajedničkoj borbi protiv partizana, u Topoli 11. avgusta 1944. (''nemački izvor'')&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/temp/T-311-R-286_536.jpg Wredeova zabeleška str.1]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/temp/T-311-R-286_537.jpg Wredeova zabeleška str.2]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/temp/T-311-R-286_538.jpg Wredeova zabeleška str.3]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/temp/T-311-R-286_539.jpg Wredeova zabeleška str.4]&lt;/ref&gt;]]

Neposredno uoči sastanka između Nedića i Mihailovića, u [[Topola|Topoli]] se 11. avgusta 1944. odigrao sastanak između predstavnika nemačke komande Jugoistoka i predstavnika Draže Mihailovića, na kome je major [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|JVuO]] [[Dragoslav Račić]] uverio nemačke predstavnike u spremnost na saradnju Mihailovićevog pokreta sa nemačkim okupatorom:
{{izdvojeni citat|Političko zauzimanje stava Draže Mihailovića i njegovog pokreta potpuno se izmenilo. Oni su spremni da u potpunosti sa nama sarađuju. Oni predlažu stvaranje jednog nacionalnog fronta koji bi obuhvatio Srpsku državnu stražu, Srpski dobrovoljački korpus, formacije Draže Mihailovića i sve nacionalne snage orijentisane protiv komunista. Pokret Draže Mihailovića je spreman da ide u celosti u ovaj front. Osnovni zadatak je opšta mobilizacija i stvaranje jedne srpske nacionalne armije, za uništenje komunizma u Srbiji. Kada komunizam u Srbiji bude pobeđen, DM—pokret je spreman da se uključi prema naređenju nemačkog rukovodstva na Balkanu i ma gde drugo.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=535&amp;rec=311&amp;roll=286 NARA, T311, Roll 286, frame no. 000501.]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_227.htm Zbornik NOR-a, XIV/4, Beograd, 1985.], str. 1069.&lt;/ref&gt;}}

Na istom sastanku, kapetan knez Vrede (Rittmeister Fürst Wrede) sumirao je prijedloge predstavnika Draže Mihailovića na sljedeći način:
{{izdvojeni citat|1) DM želi da razgovara sa opunomoćenikom [[adolf Hitler|firera]] za jugoistočni prostor.

2) On teži okupljanju svih nacionalnih srpskih snaga.

3) Mobilizacija i naoružavanje svih za oružje sposobnih Srba za borbu protiv komunizma. Naoružavanje i vođstvo pod nemačkim Vermahtom.

4) DM moli da sam ostane u ilegali.

5) Pripadnici DM—pokreta ne treba da budu u nemačkim uniformama.

6) Mesto sastanka ne treba ni u kom slučaju da bude Beograd ili neki veći grad.&lt;ref&gt;[http://www.znaci.org/00001/4_14_4_227.htm Zbornik NOR-a, XIV/4, Beograd, 1985.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230818195525/https://www.znaci.org/00001/4_14_4_227.htm |date=2023-08-18 }}, str. 1070.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=536&amp;rec=311&amp;roll=286 NARA, T311, Roll 286, frames no. 000502—000503.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;1.) DM wünscht mit dem Bevollm. des Führers für den Südostraum zu sprechen. &lt;/br&gt; 2.) Er fordert Zusammenschluss aller nat. serb. Kräfte. &lt;/br&gt; 3.) Mobilisierung und Bewaffnung aller waffenfähigen nat. Serben zum Kampf gegen den Kommunismus. Ausrüstung und Führung durch die deutsche Wehrmacht. &lt;/br&gt; 4.) DM bittet selbst illegal bleiben zu können &lt;/br&gt; 5.) Die Angeh. der DM–Bewegung sollen nicht in dt. Uniform gekleidet werden. &lt;/br&gt; 6.) Ort der Zusammenkunft soll keinesfalls Belgrad oder eine grössere Stadt sein.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

[[Datoteka:Bundesarchiv Bild 183-S33882, Adolf Hitler retouched.jpg|thumb|175px|Vođa [[Treći Reich|Njemačkog Reicha]] [[Adolf Hitler]] smatrao je Dražu Mihailovića nepouzdanim i dopuštao je samo taktičku saradnju sa četnicima u borbi protiv partizanskog pokreta.]]
Sledeće sedmice, 18. avgusta je održan sastanak na najvišem nivou u nemačkoj komandi Jugoistoka. Tu su još jednom sumirani Mihailovićevi predlozi:
{{izdvojeni citat|
a) Bezuslovno obećanje, da nijedan nemački vojnik neće biti napadnut od četnika. Davanje talaca.&lt;br/&gt; b) Zajednička borba isključivo protiv komunista u cilju uspostavljanja mira i reda. Nemci i četnici ne moraju biti neprijatelji. &lt;br/&gt; c) Neprijatelj br. 1 su komunisti i svi oni koji ih podržavaju ili ne sadejstvuju u borbi protiv komunista. &lt;br/&gt; d) Draža Mihajlović moli, da ga se privuče organizovanju Srpskog dobrovoljačkog korpusa i organizovanju Dobrovoljačkog korpusa. &lt;br/&gt; e) Bilo kakva veza s partizanima je nemoguća.&lt;br/&gt; f) Draža Mihailović moli da se stvori prijateljskije raspoloženje, da bi se oslobodilo četnike, koji su uhapšeni u Srbiji, bez posredovanja četnika. &lt;br/&gt; g) U slučaju invazije nema borbe protiv Nemaca. Borba protiv komunista će se produžiti. Četnici hoće da spreče vezu partizana s invazionim trupama. &lt;br /&gt; h) Draža Mihajlović nema veze s Englezima. On i ne želi više da je ima, odgovarajući engleskom držanju prema srpskom narodu.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=570&amp;rec=311&amp;roll=192 NARA, T311, Roll 192, frames no. 000565—000566.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;2.) Das Verhandlungsangebot des DM sieht folgende wesentlichen Punkte vor: &lt;/br&gt; a) Unbedingtes Versprechen, kein deutscher Soldat werde von Cetniken überfällen. Geiselgestellung. &lt;/br&gt; b) Gemeinsamer Kampf ausschliesslich gegen Kommunisten zur Herstellung von Ruhe und Ordnung. Deutsche und Cetniken brauchen nicht Feinde zu sein. &lt;/br&gt; c) Feind Nr. 1 sind Kommunisten und alle, die sie unterstützen oder im Kampfe gegen Kommunisten nicht mitwirken. &lt;/br&gt; d) DM bittet, ihn zu Ausbau des SFK und Aufbau Freikorps heranzuziehen. &lt;/br&gt; e) Irgendeine Verbindung mit Partisanen ist unmöglich. &lt;/br&gt; f) DM bittet zur Hebung freundschaftlicher Stimmung um Freilassung der in Serbien verhafteten Cetniken ohne Vermittlung der Cetniken. &lt;/br&gt; g) Im Invasionsfall kein Kampf gegen Deutsche. Kampf gegen Kommunisten wird weitergeführt. Verbindung der Partisanen zu Invasionstruppen wollen Cetniken verhindern. &lt;/br&gt; h) DM ohne Verbindung zu Engländern. Er will auch keine mehr haben, entsprechend engl. Verhalten gegen serb. Volk.&quot;}})&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_229.htm Zbornik NOR-a, XIV/4, Beograd, 1985.], str. 1072.&lt;/ref&gt;}}

Na sastanku je specijalni nemački izaslanik za Balkan [[Hermann Neubacher]] ocenio da obećanja Draže Mihailovića u pogledu lojalnog držanja treba uzeti ozbiljno, pošto je dokazao on „da je toliki antikomunista, da je usprkos engleskim ponudama dao prednost prosjačenju kod okupatora pred slogom s crvenom stranom“. Ovi pregovori završili su formulisanjem inicijative za formiranje srpske armije od 50.000 ljudi za borbu protiv komunizma kojom bi rukovodio [[Dragoljub Mihailović|Mihailović]], a koju bi opremila nacistička Nemačka. U izvještaju sa sastanka naglašava se da „treba pozdraviti predlog za formiranje srpskog jedinstvenog fronta“,&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_229.htm Zbornik NOR-a, XIV/4, Beograd, 1985.], str. 1072-1080.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=584&amp;rec=311&amp;roll=192 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000579.] &lt;br/&gt; ({{jez-njem|&quot;Der Vorschlag zur Bildung einer serbischen Einheitsfront ist zu begrüssen.&quot;}})&lt;/ref&gt; te zaključuje sljedeće:
{{izdvojeni citat|Svaki dogovor s D. Mihailovićem mora da dovede do odluka koje će imati naročiti profil. Namera D. Mihailovića, da sam ostane u pozadini a Nedića da upotrebi kao reklamnu tablu, politički nam nije nepoželjna.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=578&amp;rec=311&amp;roll=192 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000573.] &lt;br/&gt; ({{jez-njem|&quot;Jede Besprechung mit D.M. muss zu profilierten Entscheidungen führen. Die Absicht D–M.'s, selbst im Hintergrund zu bleiben und Nedic als Aushängeschild zu benutzen, ist uns politisch nicht unerwünscht.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

U dnevnom izvještaju Operativnog odeljenja [[Beograd]] — [[Dedinje]] [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] od 17. avgusta 1944, konstatuje se da „vojno-politička situacija na Jugoistoku trenutno se karakteriše sa dva teška vojnopolitička problema“, te da je drugi „problem“ — četnička ponuda kvislinškim i okupacionim vlastima:
{{izdvojeni citat|Ponuda Draže Mihailovića da se četničke jedinice potčine nemačkom komandovanju za zajedničku borbu protiv komunista i njegov zahtev za oružjem. Draža Mihailović se pri tom oficijelno priključio ministru predsedniku Nediću, koji je bio zamolio za razgovor sa komandantom Jugoistoka. Prijem srpskog ministra-predsednika Nedića kod komandanta Jugoistoka utvrđen je za 17. 8. uveče. Pre toga održan je razgovor, pod rukovodstvom general-feldmaršala barona fon Vajksa, o ponudi za pregovore Draže Mihailovića. Učesnici ovog sastanka su bili:

Gospodin general-feldmaršal baron fon Vajks, naročiti opunomoćenik Ministarstva inostranih poslova ministar Nojbaher, vojnoupravni komandant Jugoistoka general pešadije Felber, general-major Gajtner, načelnik Operativnog odeljenja generalštabni pukovnik Zelmajer, koji zastupa načelnika štaba komandanta Jugoistoka, načelnik Obaveštajnog odeljenja generalštabni potpukovnik Harling, ađutant komandanta Jugoistoka potporučnik Riter.

Gospodin komandant i ministar Nojbaher izjasnili su se za prihvatanje ponude o pregovorima sa Dražom Mihailovićem.&lt;ref name=&quot;ZA PERIOD OD 1 1944&quot;&gt;[https://znaci.org/00001/4_12_4_218.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »F« ZA PERIOD OD 1. JULA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1094&amp;rec=311&amp;roll=190 NARA, T311,  Roll 190, frames no. 000952—000953.]&lt;/ref&gt;}}

General [[Hermann Behrends]], viši vođa [[Schutzstaffel|SS]] i policije u okupiranoj Srbiji, u izvještaju poslatom Vrhovnoj komandi Wehrmachta za period od 1. do 31. avgusta 1944. godine, svojim pretpostavljenim dostavlja podatke o sastanku Nedića sa Mihailovićem, kao i o Nedićevom zahtjevu za formiranjem „srpske nacionalne vojske“ upućenom Komandi Jugoistoka:
{{izdvojeni citat|Crvena opasnost, koja počinje sve više da preti, a prema kojoj se srpski narod i danas još u svojoj pretežnoj većini drži negativno, ubrzala je, pre svega, u nacionalnim krugovima razvoj, koji pod zanemarivanjem svih dosada postojećih suprotnosti, hoće da stvori mogućnost efikasne odbrane stvaranjem jednog nacionalnog bloka. Kako kod pokreta DM, tako i kod rukovodstva Srpskog dobrovoljačkog korpusa, ispoljile su se u izveštajnom periodu težnje istoga pravca i u velikoj meri dovele do zbližavanja između ovih dosada neprijateljskih nacionalnih grupa. Takođe i Nedićeva vlada je u toku ovog razvoja otkrila svoje dosada manje ili više ilegalne veze sa pokretom DM-a i sada uspostavila zvaničan dodir sa pokretom DM-a. Ovaj osnovni unutrašnjo-politički preokret došao je do vidljivog izraza sastankom između ministra pretsednika Nedića i Draže Mihajlovića, koji je održan 12 i 13.8. u Donjoj Šatornji. Prilikom ovog razgovora očigledno je došlo do sporazuma, koji je imao za posledicu da se srpska vlada sada u velikoj meri i javno identifikuje sa željama pokreta DM-a. Nekoliko dana docnije, usledila je poseta cele vlade Vojnom zapovedniku za Jugoistok, prilikom koje je ministar pretsednik Nedić ultimativno tražio formiranje, opremanje i naoružavanje jedne srpske nacionalne vojske od približno 50.000 ljudi, čiji bi temelj, izgleda, obrazovao Srpski dobrovoljački korpus, a u koju bi se uključili borbeni odredi pokreta DM.&lt;ref name=&quot;ReferenceK&quot;&gt;[https://znaci.org/00003/522.htm ''Nemačka obaveštajna služba'', knjiga VIII, Beograd, 1956], dokument br. 312, strane 903—921.&lt;/ref&gt;}}

General Behrends je zabilježio i da se u [[Šumadija|Šumadiji]], nadomak [[Beograd]]a, provodi „velika akcija“ protiv jedinicâ NOVJ, u kojoj učestvuju združene snage [[Nikola Kalabić|Kalabićevih]] četnika, kvislinških trupâ i okupatora:
{{izdvojeni citat|''Situacija kod neprijatelja u Srbiji'':

''Okrug Beograd'': &lt;br /&gt; ''Komunisti'': Znatno pojačana dejstva Šumadijske, Kosmajske i Podunavske brigade u prostoru Sopot — Lazarevac — Aranđelovac — Azanja — Drugovac. Prepadi na opštine, uništenje znatnog broja vršalica, ubistva činovnika i pojedinih seljaka. U dva maha infiltriranje komunističkih bandi iz Srema u jačini od 150—200 ljudi preko Save na prostoru zapadno od Umke. Obrazovanje baza komunističke delatnosti na planini Kosmaj kao i u prostoru Azanje.
 
''DM'': Neprekidne borbe protiv gore navedenih komunističkih bandi. Velika akcija komandanta DM-a, majora Kalabića, sa oko 4.000 ljudi, potpomognuta Srpskim dobrovoljačkim korpusom — Srpskom državnom stražom i nemačkim jedinicama, još je u toku.&lt;ref name=&quot;ReferenceK&quot;&gt;[https://znaci.org/00003/522.htm ''Nemačka obaveštajna služba'', knjiga VIII, Beograd, 1956], dokument br. 312, strane 903—921.&lt;/ref&gt;}}

I Hermann Neubacher se u svojim memoarima osvrnuo na uspostavljanje »antikomunističkog fronta«, kao i na sastanak Nedića i Mihailovića: 
{{izdvojeni citat|Crvena armija napredovala je i približavala se granicama Srbije, Tito je postajao sve moćniji na čitavom jugoslovenskom prostoru, pa je u toj situaciji Nedić hteo da sebi osigura pozicije time što će da se poveže sa svojim jačim, nacionalističkim konkurentom, sa Dražom. S druge strane, Mihailoviću je, takođe, bio potreban Nedić, premda ga nije ozbiljno uzimao kao budući faktor moći, ali se nadao da će uz njegovu pomoć da se dokopa nemačkog oružja, pre nego što započne povlačenje Vermahta iz Srbije. U avgustu 1944. došlo je do susreta Nedića i Draže Mihailovića. Oni su se sreli u prostoriji koja je bila potpuno zamračena. Na taj način, niko od njih dvojice nije mogao da dokaže da su se stvarno sreli. I ovo je tipično za balkanske metode zavere. Komunisti su pretili da će da zavladaju celom zemljom, i zato je Mihailović zahtevao od Nedića da mu pruži finansijsku pomoć, te da pokuša sve da bi od Nemaca dobio toliko oružja da može da naoruža pedeset hiljada svojih pristalica. Na taj bi se način Nedić iskupio kod četnika i boraca pokreta otpora, jer je prethodno godinama sarađivao sa Nemcima. Tako bi se stvorio zajednički antikomunistički front.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/172.htm Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN], Službeni list SCG, Beograd, 2005, strane 158—159.&lt;/ref&gt;}}

Zabrinutost najviših njemačkih instanci uslovljena prodorom snaga [[NOVJ]] s juga, tj. iz pravca [[Crna Gora|Crne Gore]], bila je očigledna. U procjeni situacije u Srbiji od 9. avgusta 1944. godine, feldmaršal [[Maximilian von Weichs]], komandant Jugoistoka, zapisuje sljedeće:
{{izdvojeni citat|U Srbiji upad više Titovih operativnih jedinica. U prostoru između Ibra i Morave jake crvene snage iz Crne Gore nalaze se u napredovanju protiv četničkih jedinica, policije, Srpskog dobrovoljačkog korpusa i bugarskih bataljona koji su im bačeni u susret. Radi se, što više ne predstavlja neki znak pitanja, o II korpusu sa oko 3 crvene divizije. Crvena 37. divizija nalaza se trenutno u napredovanju iz prostora severno od Prijepolja za Ivanjicu. Treba računati da će ona ubrzo dostići odsek Ibra severno od Ušća. Divizijama XII korpusa je pošlo za rukom, kako im je bilo i naređeno, da krenu maršem u pravcu severnog dela Crne Gore. Uprkos preduzetog gonjenja od strane 7. SS-divizije, mora se računati sa njihovim prispećem u predeo Pljevalja u toku par dana. Ukratko, dobila se slika o jednom velikom i skoro planskom toku Titove ofanzive, koja je već dugo očekivana u cilju zauzimanja južnog dela Srbije, čak i ako su pojedinačne jedinice koje učestvuju potučene i mada se XII korpus bori sa velikim poteškoćama oko snabdevanja. Na osnovu podataka iz pouzdanih izvora, može se zaključiti da crvene snage koje su prispele u Srbiju, posle njihovog sjedinjenja sa jedinicama Glavnog štaba Srbije, žele da se učvrste sa obe strane železničke pruge Stalać — Niš — Đevđelija i da glavne saobraćajne arterije Jugoistoka potpuno prekinu, te da južni deo Srbije isključe od svih uticaja četnika DM, kako bi ga učinili oblašću komunističkog gospodarenja.&lt;ref name=&quot;ZA PERIOD OD 1 1944&quot;&gt;[https://znaci.org/00001/4_12_4_218.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »F« ZA PERIOD OD 1. JULA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1065&amp;rec=311&amp;roll=190 NARA, T311,  Roll 190, frames no. 000923—000924.]&lt;/ref&gt;}}

Nemačke snage u Srbiji sve do kraja leta 1944. nisu bile dovoljno velike kako bi same uspešno mogle zaustaviti nekoliko partizanskih ofanziva. Zbog toga je nemački okupator bio prinuđen da angažuje snage [[Bugari|bugarskog]] okupatora, zatim snage [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|JVuO]], [[Srpski dobrovoljački korpus|SDK]] i [[Srpska državna straža|SDS]]. O značaju koje su snage JVuO, SDK i SDS odigrale u ovim borbama kao pomoćne nemačke snage, svedoči jedan sumarni nemački izveštaj iz druge polovine avgusta 1944. u kome se navode gubici SDK, SDS i „lojalnih četnika” (jedinice JVuO koje su sarađivale sa okupatorom u vojnim akcijama) od 15. marta do 15. avgusta 1944. U izveštaju se navodi da su snage „lojalnih četnika” u tom razdoblju imale gubitke od 1.749 poginulih, 2.089 ranjenih i 120 nestalih, snage SDS (skupa sa [[Srpskom graničnom stražom]]) imale su gubitke od 160 poginulih, 120 ranjenih i 28 nestalih, dok su dobrovoljci izgubili 140 vojnika, uz 312 ranjenih i 89 nestalih.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=978&amp;rec=311&amp;roll=195 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000968.]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941-1944.'' — Dokumenti (priredio Jovan Marjanović), Arhivski pregled, Beograd, 1976, str. 116.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Milan Radanović, Kazna i zločin: Snage kolaboracije u Srbiji: odgovornost za ratne zločine (1941-1944) i vojni gubici (1944-1945), Rosa Luxemburg Stiftung Southeast Europe, Beograd, 2015, str. 200.&lt;/ref&gt;

U izvještaju Vojnoprivrednog štaba Jugoistoka upućenom 15. avgusta 1944. komandi Jugoistoka, navodi se sljedeće:
{{izdvojeni citat|Sada je u toku formiranje nacionalnog srpskog jedinstvenog fronta protiv komunizma sa ciljem potpunog razumevanja između Nedićeve vlade i pokreta D. M. da se zajedničkom borbom spreči boljševizacija Srbije. Za vođenje ove borbe, uz formiranje nacionalne srpske armije, zahteva se od nemačkog Vermahta pomoć u opremi i naoružanju. Dok će onda vojni delovi srpskog nacionalnog pokreta biti spremni da se bezuslovno stave pod nemačku komandu, dotle je držanje političkog sektora još nejasno.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_12_4_109.htm Izveštaj Vojnoprivrednog štaba Jugoistoka od 15. avgusta 1944. komandantu Jugoistoka o vojno-političkoj i privrednoj situaciji u Srbiji]&lt;/ref&gt;}}

Hermann Neubacher je, kao pristalica elastičnije politike prema Mihailoviću, sugerisao preko komande Jugoistoka da se od zaplijenjenog oružja, koje se nalazilo u [[Mađarska|Mađarskoj]], izvjesna količina dodijeli Mihailoviću. U izvještaju upućenom 16. avgusta 1944. [[Joachim von Ribbentrop|Joachimu von Ribbentropu]], ministru inostranih poslova Reicha, Neubacher posebno naglašava:
{{izdvojeni citat|Treba pretpostaviti da se Draža Mihailović poslednjih nedelja preko posrednika u velikoj meri složio i s Nedićem o opasnosti situacije i o potrebi za zajedničkim nastupanjem nacionalnih trupa. U svakom slučaju, i Nedić sa svojim sledbenicima ne vidi, već na osnovu slabljenja sopstvenog političkog položaja u zemlji, sada nikakav drugi put za spasavanje nacionalnog srpstva do pakta sa Dražom Mihailovićem.&lt;ref name=&quot;ReferenceE&quot;&gt;[https://znaci.org/00001/11_69.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje PORAZ MIHAILOVIĆEVIH SNAGA U SRBIJI I NOVI SPORAZUMI SA OKUPATOROM I KVISLINGOM MILANOM NEDIĆEM]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;AVII, Mikroteka, N—T—312, rolna 780, snimak 371754.&lt;/ref&gt;}}

Milan Nedić se 18. avgusta 1944. na zajedničkoj sednici kvislinške vlade sa nemačkim glavnim komandantom za Jugoistok, garantovao je da će se pokret pod komandom generala Mihailovića suzdržati od &quot;neprijateljskih dejstava protiv Nemaca&quot;. Nedić je garantovao nemačkom okupatoru:
{{izdvojeni citat|Ljudstvo Draže Mihailovića u buduće će osiguravati bezbednost cesta, železnice, transporta žita, rudnika i ostale pogone koji su od značaja za Nemce. Srpske nacionalne jedinice su pod Nedićevom komandom, koga priznaje pokret Draže Mihailovića, spremne za odlučnu borbu protiv komunizma. Nedić je istovremeno izjavio da je samo u tom slučaju sposoban da preuzme odgovornost vlade, u koliko bude bezodvlačno potpomognut nemačkim oružjem...&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_230.htm Zbornik NOR-a, XIV/4, Beograd, 1985.], str. 1081.&lt;/ref&gt;}}

U ratnom dnevniku&lt;ref name=&quot;ZA PERIOD OD 1 1944&quot;&gt;[https://znaci.org/00001/4_12_4_218.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »F« ZA PERIOD OD 1. JULA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]&lt;/ref&gt; komande Grupe armija »F« se navodi da se vrše posljednje pripreme za sastanak na vrhu u Berlinu (Hitler — Neubacher — von Weichs):
{{izdvojeni citat|
20. 8. 1944

Operativno odeljenje Beograd — Dedinje

18.15 časova:

Generalštabni major Brudermiler saopštava generalštabnom pukovniku Zelmajeru telefonski da je Vrhovna komanda Vermahta saglasna sa svim predlozima i da će tu svoju saglasnost potvrditi i telegramom.

Na pitanje generalštabnog majora Brudermilera po predmetu ponude Nedić—Draža Mihailović, generalštabni pukovnik Zelmajer mu je odgovorio da je komandant Jugoistoka dopisom Obaveštajno odeljenje/oficir Abvera str. pov. 6630/44 od 19. 8. 44 (uporedi operacijski dnevnik, prilog 143/VIII) izvestio Vrhovnu komandu Vermahta sledeće:

1.) šta je Draža Mihailović zahtevao preko Nedića,

2.) stav po ovom komandanta Jugoistoka,

3.) da general-feldmaršal baron fon Vajks i ministar Nojbaher žele da zajedno podnesu referat Fireru.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1110&amp;rec=311&amp;roll=190 NARA, T311, Roll 190, frame no. 000968.]&lt;/ref&gt;}}

U zabilješkama koje je osoblje komandanta Jugoistoka feldmaršala [[Maximilian von Weichs|Maximiliana von Weichs]]a pripremilo za njegov sastanak s Hitlerom 22. augusta 1944. godine, razmotrena je vojno-politička situacija u Srbiji i Jugoslaviji. U dokumentu se daje ocjena dosadašnjih odnosa generalâ Nedića i Mihailovića i tvrdi da, iako je imao stanovite zadrške prema generalu Mihailoviću, general Nedić sada postao jedan od Mihailovićevih zagovornika pred Nijemcima, tako da se konačno može reći da postoji ujedinjeni srpski antikomunistički front u kojem Mihailović ima podršku više od „90% svih Srba“.&lt;ref name=&quot;ReferenceH&quot;/&gt;&lt;ref&gt;Mikrofilm br. T-311, rola 195, snimak 961.&lt;/ref&gt;

U vrijeme kad je von Weichs morao napustiti Beograd da podnese izvještaj Hitleru, došlo je do sastanka između Nedića i Mihailovića. Prema obavijesti&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=973&amp;rec=311&amp;roll=195 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000963.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;DM will sich aus Rücksicht auf die eigene Bevölkerung und im Hinblick auf die Zukunft wie bisher zurückhalten. Er will den Kampf gegen den Kommunismus führen, die politischen Bindungen zur Besatzungsmacht sollen Reservat des Minister-präsidenten sein und bleiben.&quot;}})&lt;/ref&gt; koju je primio von Weichs, položaj dvojice generala u ovoj novoj kombinaciji bio je politički uvjetovan:
{{izdvojeni citat|Iz obzira prema srpskom narodu i s obzirom na budućnost, Draža Mihailović će kao i do sada ostati u pozadini. Borbu protiv komunizma vodit će ipak on, dok će političke veze sa okupacionom silom i dalje ostati u domeni predsjednika vlade Nedića.}}

U ratnom dnevniku Vrhovne komande [[Wehrmacht]]a za 22. avgust 1944. godine, preneseni su zaključci sa sastanka održanog u [[Berlin]]u između Adolfa Hitlera, Hermanna Neubachera i Maximiliana von Weichsa. Hitler je odbacio ideju Neubachera i von Weichsa  o naoružavanju armije od pedeset hiljada ljudi, zato što je po interese [[Treći Reich|Velikonjemačkog Reicha]] smatrao opasnim potpuno zbližavanje Nedića i Mihailovića, dozvolivši ipak da se „delimično ispune srpske želje“:
{{izdvojeni citat|Nojbaher i general fon Vajks predočili su Fireru stanje u Srbiji: očekivani upad Tita u Srbiju i skoro povlačenje bugarskog okupacione vojske iz Srbije biće veoma nepovoljno po Vermaht, jer naše snage u Srbiji danas nisu dovoljne da se efikasno suoče sa novonastalom situacijom. Četnici su u Srbiji od marta do avgusta 1944. izgubili u borbama sa komunistima oko 5.000 boraca, a prema nemačkoj okupacionoj sili u poslednje vreme nisu više neprijateljski raspoloženi. Oko 10.000 četnika bore se zajedno sa nemačkim trupama u južnoj Srbiji i to pod komandom nemačkog majora Vajela. Da je došlo do jedinstva između Nedića i Mihailovića znači da je došlo do ujedinjenja svih Srba i obojici to obezbeđuje podršku 90% naroda.&lt;ref name=&quot;Živković&quot;/&gt;|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta (“Susret Tita sa Čerčilom u Rimu“)}}

Dakle, uprkos zalaganju nemačke komande Balkana, nemački vrhovni vođa [[Adolf Hitler]] je 22. avgusta 1944. odbacio Mihailovićevu inicijativu, ocenjujući da će to oružje &quot;jednom kasnijom prilikom biti upravljeno protiv Nemaca.&quot; On je odobrio samo taktičku saradnju sa četnicima.&lt;ref&gt;[http://sr.wikisource.org/sr/%D0%A1%D0%BB%D1%83%D0%B6%D0%B1%D0%B5%D0%BD%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%88%D0%BA%D0%B0_%D1%81%D0%B0_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%81%D0%B0%D1%9A%D0%B0_%D0%A5%D0%B8%D1%82%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%83_%D0%BE_%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B4%D1%9A%D0%B5_%D1%81%D0%B0_%D1%87%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D0%BE%D0%B4_22.8.1944 Službena beleška sa referisanja Hitleru o planu saradnje sa četnicima od 22.8.1944.]{{dead link}}&lt;/ref&gt;

28. avgusta 1944, Operativno odjeljenje Beograd — Dedinje Armijske grupe »F« obavještava nadležne u Berlinu da Nedić, i pored Hitlerove suzdržanosti, insistira na ustupanju neophodnog oružja četnicima:
{{izdvojeni citat|Kod srbijanskih četnika nervoza je u porastu zbog razvoja situacije u Rumuniji i Bugarskoj. Predsednik vlade Nedić je ipak juče izjavio da će i dalje ostati lojalan prema nama (generalštabni potpukovnik fon Harling: Nedić vrši najoštriji pritisak da se izda obećano oružje odredima Draže Mihailovića).&lt;ref name=&quot;ZA PERIOD OD 1 1944&quot;&gt;[https://znaci.org/00001/4_12_4_218.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »F« ZA PERIOD OD 1. JULA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=24&amp;rec=311&amp;roll=191 NARA, T311, Roll 191, frame no. 000018.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Bei dem serbischen Cetniks zunehmende Nervosität infolge der Entwicklung der Lage in Rumänien und Bulgarien. Ministerpräsident Nedic hat jedoch gestern erklärt, dass er weiter zu uns lojal stehen werde. (Oberstlt.i.G.v.Harling: Nedic drängt schärfstens nach zugesagter Waffenlieferung an die DM—Verbände.)&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

Nasuprot Hitlerovom mišljenju, Nojbaher je [[30. 8.|30. avgusta]] i dalje tvrdio da Draža Mihailović, poput Milana Nedića, verno služi nemačkim interesima, i da se &quot;do danas trudio da ne zauzme neprijateljsko držanje prema okupatoru&quot;. To isto smatra i za ostale vodeće Srbe, koji su se, pod parolom »dajte nam oružje — onda pripadamo Vama«, lojalno držali.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.znaci.org/00001/4_14_4_231.htm |title=Zabeleška obaveštajne grupe nemačkih komandi na Jugoistoku od 30. avgusta 1944. sa savetovanja u štabu komande Jugoistoka o aktuelnim pitanjima saradnje sa Dražom Mihailovićem i razvoju celokupne situacije na području Jugoistoka |publisher=Znaci.net |date= |accessdate=2014-03-16}}&lt;/ref&gt;

=== Posljedice sporazuma ===

[[26. 8.|26. avgusta]] 1944. godine [[Vlada Kraljevine Jugoslavije u egzilu|Jugoslovenska izbeglička vlada]] priznala je [[Josip Broz Tito|Tita]] za svog legitimnog predstavnika i vođu, a [[Ivan Šubašić]] je zadržao mesto predsednika Jugoslovenske izbegličke vlade. Vrhovna komanda njemačkih oružanih snaga zapazila je tom prilikom:
{{izdvojeni citat|Sporazum Tita sa londonskom vladom u izbjeglištvu značio je težak, ako ne i smrtonosni, udarac za Nedićevu vladu i četnike.&lt;ref name=&quot;Živković&quot;/&gt; &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Die Einigung Titos mit der Londoner Exilregierung bedeutete einen schweren, wenn nicht tödlichen Schlag für die Regierung Nedic und die Cetniks.&quot;}})}}

Na osnovu avgustovskog sporazuma sa Nedićem, Mihailovićevim četnicima je isporučena veća količinu oružja, municije i opreme, iz nemačkih magacina.&lt;ref name=&quot;Saslušanje&quot;/&gt;

Odluka o objedinjavanju svih domaćih antipartizanskih snaga i njihovom ulasku u sastav JVuO donijeta je na sastancima između predstavnika kvislinške vlade i kvislinških vojnih formacija sa predstavnicima JVuO, održanim početkom septembra, najprije u [[Beograd]]u, potom u [[Pranjani]]ma.

Na inicijativu Nedićevog ministra prosvete [[Velibor Jonić|Velibora Jonića]], 2. septembra održan je u Beogradu sastanak na kome su se okupili komandant SDK general [[Kosta Mušicki]], komandant SDS general [[Borivoje Jonić]], bivši komandant SDS general [[Stevan Radovanović]], povjerenik JVuO za Beograd Ivan Pavlović, [[Boško Bećarević]], šef Antikomunističkog odseka Specijalne policije Uprave grada Beograda, kao i upravnik grada Beograda [[Dragomir Dragi Jovanović]]. Prema Jonićevu svjedočenju pred istražnim organima po završetku rata, glavna tema sastanka je bilo vojničko objedinjavanje i izrada zajedničkog plana za „odbranu Beograda i sprečavanje nereda na taj način što će se onemogućiti pobuna komunista i simpatizera NOP-a u Beogradu, što će se oduzeti od Nemaca vojni i značajni objekti da ne bi bili bačeni u vazduh, jednom rečju da se Beograd vojnički osvoji i na taj način spreči ulazak NOV-a i Crvene Armije... Računalo se posle toga da se pozove i kralj, obrazuje vlada i cela Jugoslavija stavi pod njegovom upravom...“&lt;ref&gt;Nebojša Stambolija, Srpska državna straža 1942-1944. Doktorska disertacija, [[Filozofski fakultet Univerziteta u Beogradu]], 2020, str. 240-241.&lt;/ref&gt;

Istog dana, neposredno nakon ovog sastanka, komandant SDS Borivoje Jonić (rođeni brat ministra Velibora Jonića) izdao je „Instrukciju za rad SDS“. General Borivoje Jonić navodi da se „jednodušno i spontano, ceo Srpski narod opredelio za Kralja, monarhiju i slobodnu i nezavisnu državu, zasnovanu na demokratskim principima“. U „Instrukciji“ piše:
{{izdvojeni citat|U vezi s tim i sve današnje oružane Srpske snage ujedinjene su i bore se na braniku Srpskog nacionalizma. Svaka Srpska nacionalna oružana snaga ima za sobom svoj rad, život i borbu. Svaka od njih imala je i opravdanih razloga za svoje ustrojstvo i današnje postojanje. Sve postojeće male razlike u zadatku i dodeljenoj ulozi u završnici ovog rata nestale su, '''TAKO DA DANAS IMAMO JEDNU JEDINSTVENU I NEDELJIVU SRPSKU VOJSKU''', sa kojom hteli — ne hteli, moraju računati svi naši prijatelji i neprijatelji... U ostvarenju postavljenog jednog cilja, vođeni jednom idejom vodiljom, jednodušni i ujedinjeni, svi Srpski oružani odredi — '''NACIONALNI ČETNICI, STRAŽARI, GRANIČARI, DOBROVOLJCI I GARDISTI''', dobili su i u završnici rata svaki svoju ulogu i svoj zadatak... Na Srpsku državnu stražu se računa da ona u interesu Kralja, Otadžbine i naroda mora svoj zadatak u potpunosti da izvrši.&lt;ref&gt;Vojni arhiv, Nedićeva arhiva, 140–4–3, Instrukcija za rad SDS, 2. septembar 1944.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Nebojša Stambolija, n. d., str. 241.&lt;/ref&gt;}}

Već narednog dana, 3. septembra, general Jonić je izdao naredbu u kojoj najprije konstatuje da „u poslednje vreme dešava se, da pojedini oficiri i ostali pripadnici SDS, dobijaju neposredno naređenje od pojedinih četničkih komanada na terenu da pređu na službu u četničke jedinice“. Stoga, general Jonić podcrtava svojim potčinjenim da je „Načelnik štaba Vrhovne komande, armiski đeneral Gospodin Draža Mihailović saopštio Pretsedniku Srpske vlade: da oficiri i svi ostali pripadnici SDS imaju ostati na službi u SDS, da nije potrebno da pomenuta lica prelaze u sastav četničkih jedinica bez njegovog zahteva upućenog Pretsedniku Srpske vlade i po dobivenoj saglasnosti Pretsednika Srpske vlade“.&lt;ref&gt;VA, NdA, 140–4–4, Komanda SDS svim štabovima i jedinicama SDS, 3. septembra 1944.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Nebojša Stambolija, n. d., str. 242.&lt;/ref&gt;

Nakon sastanka od 2. septembra, 6. septembra je uslijedio novi sastanak. Na poziv ravnogorske komande Beograda, u selo Pranjani (nedaleko od [[Ravna gora|Ravne gore]], blizu [[Čačak|Čačka]]) su došli predstavnici svih kolaboracionističkih vojnih formacija na sastanak sa Dražom Mihailovićem. Predstavnik SDK je bio kapetan Radoslav Protić, ispred SDS je bio prisutan major Ljubiša Mikić, dok je [[Srpsku graničnu stražu]] predstavljao major Dragiša Jevtić. Pored Mihailovića, ispred Vrhovne komande JVuO, sastanku su prisustvovali potpukovnici [[Mirko Lalatović]] i [[Luka Baletić]]. Kako navodi [[Dimitrije Ljotić|Ljotićev]] sekretar [[Boško Kostić]], Mihailović je tada donio odluku o objedinjavanju svih „nacionalnih snaga“ i njihovom ulaženju u sastav Jugoslovenske vojske u otadžbini. Sve tri kolaboracionističke formacije trebalo je privremeno da zadrže svoju strukturu i starješinski kadar.&lt;ref&gt;Nebojša Stambolija, n. d., str. 242—243.&lt;/ref&gt;

Kostić bilježi i riječi Draže Mihailovića sa sastanka:
{{izdvojeni citat|Ovom prilikom đeneral Draža Mihajlović je rekao delegatima: &lt;br /&gt; „Vi legalni odredi treba da činite jezgro naše buduće vojske...“&lt;ref&gt;Boško N. Kostić, Za istoriju naših dana — Odlomci iz zapisa za vreme okupacije, Lil (Francuska), 1949, str. 165.&lt;/ref&gt;}}

[[6. 9.|6. septembra]] [[1944]]. [[Srpska državna straža]] je stavljena pod komandu generala [[Dragoljub Mihailović|Dragoljuba Mihailovića]].&lt;ref&gt;[http://www.znaci.org/00001/4_14_4_61.htm Zbornik NOR-a, XIV/4, Beograd, 1985.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221024030236/https://www.znaci.org/00001/4_14_4_61.htm |date=2022-10-24 }}, str. 211-212.&lt;/ref&gt; Sjutradan je general [[Miroslav Trifunović|Miroslav Trifunović Dronja]], četnički komandant Srbije, radiogramom obavijestio Dražu Mihailovića:

{{izdvojeni citat|Na dan 6. septembra 1944. javio mi se komandant Srpske državne straže đeneral Borivoje Jonić, koji mi je stavio pod komandu Srpsku državnu stražu. To isto je učinio i đeneral Kosta Mušicki sa svojim dobrovoljcima.&lt;ref name=&quot;ReferenceC&quot;&gt;[https://znaci.org/00001/11_73.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje OBMANE DRAŽE MIHAILOVIĆA]&lt;/ref&gt;}}

Samo dan ranije, general Draža Mihailović primio je u Koceljevi kod [[Šabac|Šapca]] generala Kostu Mušickog i razgovarao s njim o koordiniranju dejstava snagâ JVuO i SDK u borbi protiv NOVJ.&lt;ref name=&quot;Milan Borković 1944&quot;&gt;[http://www.znaci.org/00001/155_4.pdf Milan Borković, Kontrarevolucija u Srbiji: Kvislinška uprava 1941-1944, I-II, Beograd, 1979.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230604192713/https://znaci.org/00001/155_4.pdf |date=2023-06-04 }}, str. II/337.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Boško N. Kostić, n. d., str. 166.&lt;/ref&gt;

General Miroslav Trifunović je 7. septembra 1944. obavijestio potčinjene da je Srpska državna straža u potpunosti integrisana u Mihailovićevu JVuO, i da će nadalje biti pod njegovom neposrednom komandom:
{{izdvojeni citat|Pošto je SDS ušla u sastav naše vojske i dobila specijalan zadatak, to zabranjujem pozivanje i uzimanje oficira, podoficira i vojnika iz njenog sastava bez moga odobrenja.

Isto tako zabranjujem uzimanje prevoznih sredstava i oružja SDS.

Ako se gde desio koji slučaj pozivanja i uzimanja ljudstva, ono se ima odmah vratiti u svoju jedinicu. Naročito odmah vratiti oduzeto oružje i prevozna sredstva jer se na njih računa pri izvršenju datog im zadatka.

Straža stoji u pogledu zadataka pod mojom komandom i ako se ima potrebe za njeno korišćenje tražiti ga od mene.&lt;ref&gt;Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kutija 127, registarski broj 38/1.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_61.htm Obaveštenje štaba Komande Srbije od 7. septembra 1944. potčinjenim jedinicama o ulasku jedinica Srpske državne straže u sastav četničkih jedinica pod komandom štaba Komande Srbije], Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XIV, knjiga 4, Vojnoizdavački zavod, Beograd, 1985 – dokument broj 61.&lt;/ref&gt;|General [[Miroslav Trifunović]], komandant Srbije JVuO}}

Poslije sastanka u Pranjanima, 8. septembra 1944. godine, komandant Srbije JVuO general Miroslav Trifunović iznova je naredio da se „ništa ne uzima od Srpske državne straže“ jer „ovi delovi oružane sile imaju se smatrati kao naše jedinice. Svako vrbovanje, odvođenje i primanje pripadnika Državne i Granične straže ima se potpuno obustaviti.“&lt;ref&gt;Vojni arhiv Beograd, Četnička arhiva, 77–4–10.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Nebojša Stambolija, n. d., str. 312, fus. 831.&lt;/ref&gt;

I njemački je okupator registrovao stavljanje srpskih kvislinških formacijâ pod komandu generala Mihailovića. Tako će se na kraju jednog izvještaja o situaciji u okupiranoj Jugoslaviji od 8. novembra 1944, sačinjenog za potrebe [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] u vrijeme povlačenja s [[Balkan]]a, naći i sljedeći podatak: „Potvrđeno: General Jonić prenio 12. IX naređenje generala Mihailovića Srpskoj državnoj straži.“&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=707&amp;rec=311&amp;roll=189 NARA, T311, Roll 189, frame no. 001193.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Bestätigt: General Jonic, übermittelte 12.9. Befehle des General Mihajlovic an die SSW.&quot;}})&lt;/ref&gt;

Nakon što su jedinice [[Prvi proleterski korpus NOVJ|Prvog proleterskog korpusa NOVJ]] zauzele [[Požega|Požegu]], major [[Dragoslav Račić]], komandant [[Četvrta grupa jurišnih korpusa JVuO|Četvrte grupe jurišnih korpusa JVuO]], elitne četničke formacije tokom [[Bitka za Srbiju|bitke za Srbiju]], izdao je potčinjenim komandantima sljedeće naređenje:
{{izdvojeni citat|Prva, šesta i 37. komunistička divizija sa glavninom svojih snaga nalazi se južno od Užica u oblasti Čajetine. Sa prednjim delovima komunisti su blokirali Užice i zauzeli Požegu držeći i položaje između Požege i Užica.

U Užicu nalaze se jedan bataljon Nemaca, jedan Bataljon Dobrovoljaca i bataljon SDS. Na Jelovoj Gori Zlatiborski korpus. U oblasti Karana naš četvrti jurišni korpus, a između Karana i Požege Zapadno Moravska grupa kapetana Miloševića. U Jančićima novoformirani prvi korpus.

Iz Čačka danas su krenuli dva bataljona Nemaca. U Čačku kao rezerva ostaju dva bataljona dobrovoljaca.

Četvrta grupa jurišnih korpusa izvršiće koncentrični napad na Požegu, gde će se koncentrisati naše snage i produžiti u pravcu Užica.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_58.htm Zapovest Štaba 4. grupe jurišnih korpusa od 4. septembra 1944. komandantima 1, 3. i 5. jurišnog korpusa i Šumadijske brigade za napad na jedinice 1. proleterskog korpusa NOVJ u rejonu Užičke Požege], Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XIV, knjiga 4, Vojnoizdavački zavod, Beograd, 1985 – dokument broj 58, strane 201—205.&lt;/ref&gt;|Major [[Dragoslav Račić|Dragoslav S. Račić]], komandant [[Četvrta grupa jurišnih korpusa JVuO|Četvrte grupe jurišnih korpusa JVuO]]}}

Kako bi naglasio strateški značaj ponovnog zauzimanja Požege za održanje ravnogorskih četnikâ u Srbiji, njihovom ključnom uporištu, major Račić je istog dana (4. IX), kada je formirana operativna grupa od 1500 ljudi iz sastava 1. ravnogorskog korpusa JVuO, u direktivi&lt;ref&gt;Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kutija 77, registarski broj 48/3.&lt;/ref&gt; tim povodom zapisao: „Po padu Požege udruženim snagama očistiće se prostor do Užica odakle će se preduzeti opšta akcija svih antikomunističkih snaga prema Zlatiboru i prema Višegradu za tučenje komunističkih snaga i izbacivanje iz Srbije. Naša ideja manevra je tući komuniste u oblasti Požege i Užica, a potom prikupiti sve snage za dalje uništenje crvenih na prostoru Srbije... '''Prema tome borba u koju stupamo je odlučujuća za Srbiju, odlučujuća za Jugoslaviju i za ceo Balkan, jer od naše pobede ili poraza i od brzine rada zavisi da li će na naše tlo Amerikanci ili Sovjeti'''.“

U ovom periodu, ravnogorski odredi su pomagali i mobilizaciju snaga Vlade nacionalnog spasa. Prema naredbi od 25. avgusta 1944. ponovo je formiran 1. bataljon SDS u Beogradu. 3. septembra 1944, popunu u ljudstvu za 1. bataljon obezbijedio je kapetan [[Nikola Kalabić]], komandant [[Gorske garde]] JVuO. Ovaj je bataljon 5. septembra upućen u [[Sopot]], da bi već sljedećeg dana ušao u sastav JVuO. Na licu mjesta su od ovog bataljona stvorena dva i upućena ka [[Aranđelovac|Aranđelovcu]], ali su kasnije uništena od strane [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]].&lt;ref&gt;Kоста Николић, Историја Равногорског покрета 1941-1945, књига друга, Београд, 1999, стр. 243-244, 268.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Борис Томанић, Горска гарда Њ. в. краља Петра Другог у орашачком срезу. Формација, борбе, злочини. Војноисторијски гласник, Институт за стратегијска истраживања – Одељење за војну историју Министарства одбране Републике Србије, 2017, стр. 129.&lt;/ref&gt;

I u Šabačkom okrugu, shodno sporazumu sa komandantom III puka SDK, ravnogorske okružne vlasti su po naređenju majora Dragoslava Račića, komandanta Cersko-majevičke grupe korpusa JVuO, odobrile mobilizaciju 520 ljudi za popunu III dobrovoljačkog puka u [[Šabac|Šapcu]].&lt;ref&gt;AVII, Ča, kut. 77, reg. br. 42/3.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Бојан Б. Димитријевић, Војска Недићеве Србије 1941-1945, Београд, 2011, стр. 346.&lt;/ref&gt;

Kolaboracija jedinica Srpskog dobrovoljačkog korpusa sa snagama JVuO pod komandom Draže Mihailovića dostigla je vrhunac tokom ključne bitke za oslobođenje Srbije. Riječ je o [[Bitka na Jelovoj gori|bici na Jelovoj gori]], u kojoj su četnici bili poraženi te praktično izbačeni iz Srbije. Naime, u blizini [[Valjevo|Valjeva]], 11. septembra 1944. partizani su napali kolonu u kojoj se nalazio Dragoljub Mihailović, četnička Vrhovna komanda, [[Centralni nacionalni komitet]] i američka vojna misija sa pukovnikom [[Robert Harbold McDowell|McDowellom]] na čelu.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/40_72.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje SLOM NJEMAČKO-ČETNIČKE OBRANE U ZAPADNOJ SRBIJI]&lt;/ref&gt; Jedinice NOVJ su nastavile da gone ovu četničku grupu i 13. septembra opkolili su Mihailovića na sektoru [[Divci]]—[[Mionica]]. Našavši se u gotovo bezizlaznoj situaciji, Mihailović se radio-vezom obratio za pomoć [[Kosta Mušicki|Kosti Mušickom]], komandantu SDK. General Mušicki je telefonom naredio III bataljonu Prvog puka SDK iz Valjeva da krene Mihailoviću u pomoć. Ljotićevci su stigli u posljednji čas i znatno pomogli četnicima s Mihailovićem na čelu da se izvuku iz partizanskog obruča i upute prema [[Koceljeva|Koceljevi]].&lt;ref&gt;Младен Стефановић, Збор Димитрија Љотића, Београд, Народна књига, 1984, стр. 287.&lt;/ref&gt; Ovom prilikom, partizani su zaplijenili arhive četničke Vrhovne komande i Centralnog nacionalnog komiteta.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/77.htm Đorđe Orlović: Šesta lička proleterska divizija „Nikola Tesla“, Vojnoizdavački i novinski centar, Beograd, 1990, str. 424.]&lt;/ref&gt;
[[Datoteka:Dimitrije Ljotić i supružnici Dragojla i Milovan Popović izlaze iz Zavoda za prinudno vaspitanje omladine.png|200px|mini|desno|Supružnici Dragojla i Milovan Popović u društvu Dimitrija Ljotića prilikom njegove posjete Zavodu za prinudno vaspitanje omladine u Smederevskoj Palanci.]]

[[Milovan Popović]], upravnik [[Zavod za prinudno vaspitanje omladine|Zavoda za prinudno vaspitanje omladine]] u [[Smederevska Palanka|Smederevskoj Palanci]] i simpatizer Ljotićevog [[ZBOR]]-a, napustio je Zavod 10. septembra 1944. i pridružio se Mihailovićevim četnicima, dok je Zavod formalno prestao da postoji 3. oktobra 1944.&lt;ref&gt;Александар Стојановић, Завод за принудно васпитање омладине у Смедеревској Паланци: старе контроверзе и нова тумачења. Институт за новију историју Србије, 2016, стр. 61.&lt;/ref&gt; 4. septembra 1944, upravnik Milovan Popović depešom obavještava Velibora Jonića, ministra prosvete i vera u vladi Milana Nedića:
{{izdvojeni citat|Čast mi je izvestiti Vas da sam u vezi Vašeg strogo poverljivog akta br. 16 od 30 avgusta 1944 godine poslao danas u srpske oružane odrede po dobrovoljnoj prijavi i slobodnom izboru 104 pitomca i to: u Srpski dobrovoljački korpus 53, u Srpsku državnu stražu 26 i u odrede Draže Mihailovića 25.&lt;ref&gt;''Документи о издајству Драже Михаиловића — књига 1'', Државна комисија за утврђивање злочина окупатора и његових помагача, Београд, 1945, док. бр. 653, стр. 548.&lt;/ref&gt;}}

Prije rata, Milovan Popović se nalazio na čelu [[Antikomunističke lige]],&lt;ref&gt;Бранислав Божовић, Специјална полиција у Београду 1941-1944, Завод за уџбенике, Београд, 2014, стр. 498, фус. 187.&lt;/ref&gt; a bio je i asistent na [[Filozofski fakultet Univerziteta u Beogradu|Filozofskom fakultetu]] u Beogradu. Popović je bio jedan od organizatora [[Antimasonska izložba|Antimasonske izložbe]] oktobra 1941. Zavod za prinudno vaspitanje omladine bio je specijalni logor za izolaciju i ideološku indoktrinaciju prokomunističke omladine, formiran od strane kvislinških vlasti u Smederevskoj Palanci, 22. septembra 1942. Osnivanje logora bilo je omogućeno Uredbom o prinudnom vaspitanju omladine (15. jul 1942), koju je potpisao predsednik kvislinške vlade Milan Nedić. Tokom dve godine postojanja logora, kroz to mesto za izolaciju prošlo je 1.270 omladinaca i omladinki, od kojih je skoro polovina bila iz Beograda (mahom aktivisti i aktivni simpatizeri srednjoškolske organizacije [[Savez komunističke omladine Jugoslavije|SKOJ]]-a). Zatvorena omladina je bila podvrgnuta sistematskom ideološkom prevaspitanju, koje su vršili logorski „vaspitači“ – pripadnici organizacije NP Zbor. Zamenica upravnika logora i upravnica ženskog dela logora bila je Popovićeva supruga, Dragojla Ostojić Popović.&lt;ref&gt;Mesta stradanja i antifašističke borbe u Beogradu 1941–44. Priručnik za čitanje grada. Rosa Luxemburg Stiftung Southeast Europe, Beograd, 2016, str. 71-72.&lt;/ref&gt; Upravnik Popović je tretman zatočenika Zavoda okarakterisao kao „blag režim, ali uvek pod znakom mača“.&lt;ref&gt;Александар Стојановић, н. ч., стр. 52.&lt;/ref&gt; U depeši poslatoj 21. marta 1945. vojvodi [[Momčilo Đujić|Momčilu Đujiću]], general Mihailović o Popoviću zapisuje kratku opasku: „Potpukovnik Milovan Popović, zabušant, neupotrebljiv.”&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_4_192.htm Izvod iz Knjige poslatih depeša štaba Vrhovne komande od 12. decembra 1944. do 7. aprila 1945. godine]&lt;/ref&gt; Popović je ostao u JVuO sve do kraja rata i poginuo je 1945. godine u [[Bosna (regija)|Bosni]] kao četnički odmetnik.&lt;ref&gt;Branislav Božović – Mladen Stefanović: MILAN AĆIMOVIĆ – DRAGI JOVANOVIĆ – DIMITRIJE LJOTIĆ, Centar za informacije i publicitet, Zagreb, 1985, str. 298.&lt;/ref&gt; Isljednik IV (antikomunističkog) odseka beogradske Specijalne policije [[Sergije Golubjev]] posvjedočio je poslije rata o Popovićevoj pogibiji u redovima JVuO:

{{izdvojeni citat|Znam da je logor u Smederevskoj Palanci bio raspušten 1944. godine... Upravnik istog Popović (Milovan) sa odredom straže koja je čuvala logor i sa nekoliko vaspitača pobegao [je] iz logora i priključio se štabu DM. Prilikom nekog napada on je poginuo, dok je njegova žena dr Dragojla uspela da pobegne u Nemačku, gde sam je lično video u Beču.&lt;ref&gt;Историјски архив Београда, 4224/МГ — 626.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Бранислав Божовић, Специјална полиција у Београду 1941-1944, Завод за уџбенике, Београд, 2014, стр. 367, фус. 791.&lt;/ref&gt;}}

Boško N. Kostić, lični sekretar Dimitrija Ljotića, ostavio je u emigraciji zapis o Popovićevom prisustvu u Mihailovićevom štabu.&lt;ref&gt;Boško N. Kostić, n. d., str. 215.&lt;/ref&gt; On navodi da je Mihailovića zamolio da Popović, zajedno s njim (Kostićem) pođe za [[Slovenija|Sloveniju]], gdje su se okupile sve nacionalne snage pod komandom generala [[Miodrag Damjanović|Miodraga Damjanovića]]:
{{izdvojeni citat|Zamolih đenerala Mihajlovića da pošalje s nama i Milovana Popovića, koji je bio šef antikomunističkog odeljenja u štabu Draže Mihajlovića. Popovića traži [[Matija Parac|đeneral Parac]] za propagandu, a mi bi ga, eventualno, poslali u [[Švajcarska|Švajcarsku]] radi naše nacionalne propagande, jer njega svi smatramo jednim od najboljih poznavalaca komunizma. Đeneral Mihajlović je odgovorio da nema ništa protiv, smatra čak da je ideja dobra i naredio je da se odmah pozove Milovan Popović. Kako se M. Popović nalazio u dvorištu, ubrzo uđe unutra našto mu đeneral Mihajlović reče: „Vas traži đeneral Parac. Spremite se da s g. Kostićem putujete u Sloveniju.“}}

Kostićevo svjedočenje se u potpunosti poklapa sa navodima još jednog ljotićevskog emigranta. Riječ je o  [[Borivoju Karapandžiću]], predratnom članu JNP ZBOR, koji je za vrijeme okupacije bio referent Odeljenja državne propagande za Okrug valjevski&lt;ref&gt;Milan Radanović, Kazna i zločin: Snage kolaboracije u Srbiji: odgovornost za ratne zločine (1941-1944) i vojni gubici (1944-1945), Rosa Luxemburg Stiftung Southeast Europe, Beograd, 2015, str. 249, fus. 653.&lt;/ref&gt; i prosvetar u jedinicama SDK. U knjizi ''Građanski rat u Srbiji 1941—1945'', objavljenoj [[1958]]. godine u [[Cleveland, Ohio|Clevelandu]] ([[Sjedinjene Američke Države|SAD]]), Karapandžić piše sljedeće:
{{izdvojeni citat|Za Upravnika Zavoda u Smederevskoj Palanci đeneral Nedić postavio je Generalnog sekretara predratnog Jugoslovenskog Antimarksističkog Komiteta Milovana Popovića (bio posle Ratka Živadinovića), jednog od najspremnijih antimarksističkih teoretičara i najbeskompromisnijih antikomunističkih boraca, koga je 1944. godine Draža Mihailović postavio za Šefa propagande Vrhovne komande Jugoslovenske vojske u Otadžbini.&lt;ref&gt;Боривоје М. Карапанџић, Грађански рат у Србији 1941—1945. Друштво Хиландар, Ваљево, 2010, стр. 149.&lt;/ref&gt;}}

U neposrednoj okolini Beograda, izvršeno je okupljanje jedinicâ Srpske državne straže, Srpske granične straže, kao i raznih četničkih grupâ. 5. oktobra 1944, sve ove jedinice su napustile Beograd i uputile se ka [[Jagodina|Jagodini]]. Nakon dolaska u Jagodinu 6. oktobra, a u dogovoru sa Mihailovićevim komandantom Srbije generalom Miroslavom Trifunovićem, od tih je od jedinica formiran [[Srpska državna straža|Srpski udarni korpus]] (SUK) sa tri divizije. Za komandanta korpusa imenovan je divizijski general [[Stevan Radovanović]], za njegovog pomoćnika brigadni general Borivoje Jonić (komandant SDS), za načelnika štaba major [[Danilo Dača Stojanović]], dok su za komandante divizijâ imenovani: [[Branimir Brana Živković]] (do tada načelnik Operativnog odeljenja SDS), Dragutin Redić (do tada komandant SDS Kraljevačke oblasti) i [[Ljudevit Pogačar]] (do tada komandant SGS), svi pukovnici. SUK je tada brojao oko 6.800 ljudi.&lt;ref&gt;Боривоје М. Карапанџић, н. д., стр. 337.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 4, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1985, str. 211, fus. 2.&lt;/ref&gt; Kao dio Mihailovićeve vojske, SUK se konstantno borio sa jedinicama [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]]. Zajedno sa nemačkom vojskom i četnicima iz Srbije tokom novembra [[1944]], SUK učestvuje u [[proboj četnika i Nemaca iz Srbije|proboju Armijske grupe E kroz Sandžak]] i [[Proboj Armijske grupe E kroz istočnu Bosnu|istočnu Bosnu]].
Ipak, jedinice SDK nisu se povukle iz Srbije u pravcu Bosne, kako su to učinile objedinjene jedinice JVuO i SDS, već u pravcu [[Slovenija|Slovenije]], preko teritorije [[Srem]]a i [[Slavonija|Slavonije]] odnosno preko teritorije [[NDH]]. Jedinice JVuO i SDS napustile su teritoriju Srbije 15-20. oktobra 1944. Nemci su izvršili evakuaciju jedinica SDK kako bi ih spasili od uništenja u sukobu sa [[Crvena armija|Crvenom armijom]] i NOVJ. Dimitrije Ljotić je 4. oktobra 1944. uputio delegaciju od 33 pripadnika SDK i fašističkog pokreta Zbor u Crnu Goru, kako bi ubedili [[Pavle Đurišić|Pavla Đurišića]], komandanta crnogorskih četnika da se evakuišu u pravcu Slovenije, gde je planirano da se povuku i Ljotićeve jedinice.

Njemačke vojne vlasti su 1. oktobra izvijestile generala Nedića da je njegova vlada razriješena dužnosti, 
te da Beograd od 3. oktobra postaje operativna vojna zona. Nakon rata, general Borivoje Jonić će posvjedočiti da je u Nedićevom kabinetu 2. oktobra održan sastanak kojem su, pored Nedića i Jonića, prisustvovali general [[Miodrag Damjanović]], šef kabineta Milana Nedića, zatim komandant SDK general Kosta Mušicki i pukovnik Ljudevit Pogačar, komandant Srpske granične straže. Na sastanku je Nedić prisutne obavijestio da će se sa članovima vlade evakuisati u [[Austrija|Austriju]] i da su svi oslobođeni položene zakletve. Generalu Joniću je poručio da bi pripadnici SDS i SGS trebalo da se priključe odredima JVuO.&lt;ref&gt;Nebojša Stambolija, n. d., str. 263.&lt;/ref&gt; Kao razlog(e) za pridruživanje kvislinških snaga Mihailoviću, general Milan Nedić je naveo:
{{izdvojeni citat|Situacija je po našu nacionalnu stvar propala. Sovjetska armija ulazi u Srbiju, a za njima i komunisti koji će uzeti vlast. Mi se moramo ukloniti. Ja sa članovima vlade odlazim u Austriju. Dobrovoljački korpus doneo je odluku da ide u Sloveniju. Vas, Joniću, Srpsku državnu stražu i ceo srpski narod ostavljam Draži Mihailoviću, jer ste vi od početka pripadali njemu!&lt;ref&gt;Петар Мартиновић Бајица, ''Милан Недић'', Београд, 2003, стр. 371.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Branislav Božović – Mladen Stefanović: MILAN AĆIMOVIĆ – DRAGI JOVANOVIĆ – DIMITRIJE LJOTIĆ, Centar za informacije i publicitet, Zagreb, 1985, str. 274.&lt;/ref&gt;}}

Trećeg oktobra, Milan Nedić je održao posljednju sjednicu Vlade u Beogradu i tom prilikom saopštio ministrima da njihova evakuacija može početi svakog trenutka. Jedan primarni izvor najbolje oslikava kakva je panika zavladala među pripadnicima kvislinškog aparata i članovima Mihailovićeve organizacije neposredno prije povlačenja iz glavnog grada. Riječ je o pismu&lt;ref&gt;AVII, Nedićeva arhiva, reg. br. 2/2, fas. 2, kut. 164.&lt;/ref&gt; koje je (u ponoć istog dana) sastavio Nedićev ministar privrede dr [[Milorad Nedeljković]], a koje je namijenio Odeljenju državne propagande pri Predsedništvu Ministarskog saveta. U pismu dr Nedeljkovića, između ostalog, navedeno je i sljedeće:
{{izdvojeni citat|Danas na sednici Vlade donesene su važne, sudbonosne odluke... Gospodin predsednik nam je saopštio da je nemački komandant za Jugoistok večeras proglasio Beograd i Srbiju operativnim područjem u najstrožem smislu. Od ovog trenutka (ponoć) važi opsadno stanje u Beogradu. Funkciju srpske vlade preuzimaju nemačke vlasti. Srpska vlada premešta se u Nemačku da preuzme tamo svoju političku i nacionalnu dužnost, okupljajući oko sebe sve Srbe koji se tamo nalaze (preko 300.000), kao i one koji će se ovih dana evakuisati, i to je sva naša inteligencija, činovništvo i srpski oružani odredi (S.D. straža, S.D. korpus, Granična straža i Srpska garda). Danas su dobili pasoš u Nemačkom poslanstvu i svi članovi Ravnogorskog pokreta i mnogi političari iz demokratskih frakcija. Saopštavam Vama i svima činovnicima, ko god želi da se evakuiše, neka se javi u Predsedništvu Vlade. Voz za vozom ići će neprekidno, sve će formalno svršavati Kabinet Predsedništva. U šumu je nemoguće ići, jer je usled odlaska Draže Mihailovića preko Drine za Hercegovinu (Italiju) izazvano rasulo u njegovim odredima i četnici se razilaze i neće više da se biju. Ovo je njihovo usmeno zvanično izjavljivanje u Predsedništvu danas ceo dan.&lt;ref&gt;Бранислав Божовић, н. д., Београд, 2014, стр. 369.&lt;/ref&gt;}}

General [[Hans-Gustav Felber]], vojnoupravni komandant Jugoistoka, izdao je 6. oktobra 1944. naređenje da komanda nad odredima Srpske državne straže i Granične straže ima preći u ruke generala Miodraga Damjanovića, šefa kabineta generala Nedića:
{{izdvojeni citat|Gospodine premijeru [Nediću]! &lt;br /&gt; Slažem se da se general-majoru Damjanoviću povjeri zapovjedništvo nad srpskim oružanim snagama, s izuzetkom [[Srpski dobrovoljački korpus|SDK]]. Po mom mišljenju, ovaj korpus mora ostati u provjerenim rukama generala Mušickog.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=875&amp;rec=501&amp;roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000871.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;An den Präsidenten den serbischen Ministerrates Herrn Generaloberst Nedić. Herr Ministerpräsident! &lt;br /&gt; Ich bin damit einverstanden, dass der Generalmajor Damjanović mit der Führung der serbischen bewaffneten Verbände mit Ausnahme des SFK betraut wird. Dieses Korps muss meiner Auffassung noch in den bewährten Händen des General Mušićki [sic!] bleiben. Mit dem Ausdruck meiner vorzüglichen Hochachtung.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Naredba generala Hansa Felbera od 6. X 1944. godine}}

Kao glavni Mihailovićev pouzdanik u Nedićevoj upravi, general Damjanović se sa komandantima Straže odmah stavio pod komandu JVuO. Ove jedinice, preimenovane u Srpski udarni korpus, pridružile su se tako ostalim četničkim trupama u povlačenju prema Sandžaku. Ovo je savezništvo, pak, bilo kratkog daha i ubrzo će se raspasti.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/40_74.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje ČETNICI SE POVLAČE IZ SRBIJE]&lt;/ref&gt;

Pripadnici SDS su iz Jagodine, preko Kruševca, 14. oktobra 1944. pristigli u Kraljevo gde su se sastali sa četnicima i stavili se pod Mihailovićevu komandu. Pravac povlačenja SDS i glavnine JVuO išao je od Kraljeva preko Raške, Novog Pazara, Sjenice, Prijepolja i Pljevalja ka istočnoj Bosni, uz učestale sukobe sa NOVJ i evidentne gubitke.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/155_5.pdf Milan Borković, n. d., Beograd, 1979.], str. II/355-359.&lt;/ref&gt;

[[Božidar Bećarević|Božidar Boško Bećarević]], prije nego što je početkom oktobra 1944. pobjegao iz Srbije u [[Beč]], bio je šef IV (antikomunističkog) odseka Specijalne policije Uprave grada Beograda. U Beču je, po nalogu [[Gestapo]]a, radio na organizovanju i pripremanju [[Lovačke grupe Jugoistok|grupa za izvršenje diverzantsko-terorističkih zadataka]] u Srbiji. Draža Mihailović je 1. decembra 1944. uputio pismo pukovniku [[Gojko Borota|Gojku Boroti]], komandantu Romanijskog korpusa JVuO u kome ga obavještava o ubacivanju diverzantsko-terorističkih grupa u Srbiju i ulozi Vrhovne komande JVuO u tome. Pukovnika Borotu, koji je bio četnički oficir za vezu sa njemačkim snagama u [[Sarajevo|Sarajevu]], general Mihailović obavještava da bi Bećarević trebalo da bude jedan od organizatora ovih skupina u službi Gestapoa:
{{izdvojeni citat|Beć.[arević] sa njegovim ljudstvom može biti primljen i prebačen u Srbiju. Veoma je važno da niko ne zna za njihovo ubacivanje u Srbiju, pa čak ni dolazak kod nas. Naš svet suviše mnogo priča i ja dobro krijem još odavde sve one koje ubacujem. Zato ćemo prihvat Beć. sa njegovim ljudima organizovati tako da niko ovde ne zna za njih. Pitanje je samo da li je bolje da ih prebacimo iz oblasti Semberije ili u oblasti Višegrada. To kao i sve detalje dogovorićemo se kad dođete kod mene.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_4_114.htm Pismo Draže Mihailovića od 1. decembra 1944. komandantu Komande Sarajeva o ubacivanju četničkih i gestapovskih diverzantsko-terorističkih grupa u Srbiju]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Milan Radanović, n. d., str. 515, fus. 1385.&lt;/ref&gt;}}

Kako je u praksi izgledalo rukovođenje Srpskim udarnim korpusom (SUK) od strane generala Draže Mihailovića, može se vidjeti i iz njegova naređenja od 26. decembra 1944. godine za napad na [[Tuzla|Tuzlu]]:
{{izdvojeni citat|NAREĐUJEM:

1.  — Diviziski đeneral [[Steva Radovanović]] zadržaće pod svojom neposrednom komandom I i II diviziju SUK-a i Vlaseničku brigadu kapetana Tuševljakovića.

Komandu nad II divizijom na mesto poč. puk. Redića privremeno da primi đeneral straže Borivoje Jonić.

General Radovanović sa I i II divizijom i Vlaseničkom brigadom izvršiće širi bočni obuhvat prema komunističkom levom boku i zato sve svoje snage da krene pravcem: s. Zukići — s. Naseoci — s. Svojat — s. Lukavica — s. Bašigovci i dalje na severni deo s. Đurđevika. General Radovanović neka odmah sastavi radio stanicu I divizije iz svoga korpusa i neka veštiji radio telegrafista uspostavi vezu samnom sa ispravnom stanicom, a neispravnu stanicu poslati odmah u Vrhovnu komandu.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_4_127.htm Zapovest štaba Vrhovne komande JVUO od 26. decembra 1944. potčinjenim jedinicama za napad na Tuzlu]&lt;/ref&gt;|General [[Dragoljub Mihailović]]}}

Mjesec dana ranije, general Borivoje Jonić je od štaba Draže Mihailovića zatražio da se ljudstvo SUK-a preda [[Saveznici u Drugom svetskom ratu|savezničkim]] snagama. General Jonić moli 26. novembra 1944. da se „izveštaj dostavi Vrhovnoj Komandi kojoj sam ja kao i svi pripadnici SUK-a svom dušom odan i za koju sam radio i žrtvovao se do maksimuma od 1941. godine pa do danas“. Istog dana, general Stevan Radovanović (Jonićev pretpostavljeni), u dopisu komandantu Srbije JVuO generalu Miroslavu Trifunoviću, sumira ratni angažman generala Jonića na sljedeći način:
{{izdvojeni citat|Prednji raport pomoćnika mog dostavljam Komandantu s molbom da se dostavi Vrhovnoj Komandi. G. đeneral Jonić bio je komandant Srpske državne straže i kao takav stavio je Srpsku državnu stražu na raspoloženje Vrhovnoj Komandi, ma da je mogao svu SDS da raspusti, kako je i dobio naređenje od đenerala Nedića. On, kao nacionalista koji je za 2 1/2 godine svoje službe to i pokazao pomažući pokret đenerala Draže Mihailovića u svima pravcima nije hteo da SDS raspusti već ju je stavio na raspoloženje Vrhovnoj Komandi i đeneralu Draži Mihailoviću.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_4_107.htm Raport pomoćnika komandanta Srpskog udarnog korpusa od 26. novembra 1944. komandantu korpusa da se korpus preda anglo-američkim trupama]&lt;/ref&gt;|General [[Stevan Radovanović]], komandant [[Srpski udarni korpus|Srpskog udarnog korpusa Jugoslovenske vojske u Otadžbini]]}}

== Suđenje Mihailoviću i kolaboracionistima 1946. ==
{{main|Beogradski proces}}
[[Datoteka:Draža pred sudom.jpg|thumb|desno|Optuženi [[Dragoljub Mihailović]] na [[Beogradski proces|suđenju u Beogradu]] [[1946]].]]

Na posleratnom [[Beogradski proces|suđenju u Beogradu]] 1946. godine Draži Mihailoviću je, između ostalog, stavljena na teret saradnja sa [[vojna uprava u Srbiji|kvislinškom upravom u Srbiji]]. Mihailović se branio kako je saradnja sa kvislinškom vladom išla slučajno, mimo njegove želje:

:Optuženi Mihailović: Sa Nedićem je bio sastanak... je taj sastanak za mene došao neočekivano, nisam ga želeo ni u kom slučaju. To se desilo jedno posle podne kada sam se odlučio da dođem na taj sastanak, da jedanput vidim šta hoće. Bio sam tada u selu Skakavicama. Uveče je došlo do toga sastanka, za koji, ponavljam, nisam nikakve želje imao. Šta me je upravo navelo na to, sam ne znam.
:Pretsednik: Ko je bio prisutan na tome sastanku?
:Optuženi: [[Luka Baletić]], [[Mirko Lalatović]], a ovde se još pominju i [[Nikola Kalabić]], [[Dragoslav Račić]], Damjanović i Nedić.
:Pretsednik: Kakav je bio tok tih pregovora i šta se imalo na tome sastanku da postigne između vas i Nedića?
:Optuženi: Ništa. Da kažem svašta i ništa...
:Pretsednik: Pa kakvi su onda zaključci?
:Optuženi: Nikakvi. Nešto su trabunjali oni koji su doveli do toga sastanka.

Na insistiranje predsednika suda čemu taj sastanak sa Nedićem, Mihailović je na kraju izjavio da je na sastanak otišao &quot;iz dosade&quot;:
:Pretsednik: Kad na tom sastanku uopšte ništa nije postignuto, tako da je to bio jalov razgovor, zašto vam je bio potreban taj sastanak?
:Optuženi: Uopšte je bio nepotreban. Verujem da je to bilo iz dosade, što me je moralo pritiskivati neko traženje, inače nikakvog razloga nije bilo.

U nastavku odbrane, optuženi Mihailović je nastojao da prikaže kako je čak i liferovanje oružja od strane Nemaca išlo gotovo mimo njegove volje:
:Pretsednik: Da nastavimo s ovim vašim sastankom sa Milanom Nedićem avgusta 1944 god. Da li vam je Nedić obećao ili se obavezao da će preko Nemaca uspeti da vam se liferuje veća količina oružja?
:Optuženi: Ja nisam tražio da se meni liferuje od Nemaca.
:Pretsednik: A da li vam je on obećao?
:Optuženi: Nisam tražio.
:Pretsednik: A da li vam je obećao, Sud to pita, da li vam je Nedić obećao ili se obavezao?
:Optuženi: Ja sam kazao da neću od njih.
:Pretsednik: Jeste li hteli da primite od [[Srpska državna straža|SDS]].
:Optuženi: Uvek. Zato sam kroz sve vreme i uzimao.
:Pretsednik: Ko je snabdevao obućom, hranom i odećom SDS?
:Optuženi: Sve su to snabdevali Nemci.&lt;ref name=&quot;Saslušanje&quot;/&gt;

Praveći analogiju sa partizanskom taktikom vršenja [[Napadi na garnizone NDH|napada na garnizone NDH]] u cilju dolaženja do veće količine oružja i municije, u završnoj je riječi general Mihailović pravdao četničku saradnju sa oružanim formacijama vlade generala Nedića na sljedeći način:

{{izdvojeni citat|Sa nekoliko reči da se osvrnem na SDS i njeno iskorišćavanje. Nemam oružja i do njega nisam mogao da dođem na drugi način. Partizani nisu ništa drukčije radili sa domobranima. Ja verujem i znam da su neki domobrani po tri puta hvatani i opet puštani. SDS rad nije bio dobar. Kad smo počeli rad odozdo on nije uspevao, a kad smo počeli odozgo uspevali smo. Upisivali smo vojnike. Pod zakletvom smo slali vojnike i naredili da ne pođu pojedinačno nego po nekoliko njih i više zajedno u jedinice SDS. Tako smo dosta uradili.&lt;ref name=&quot;Završna reč&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.znaci.org/00001/60_3_21.pdf |title=Miodrag Zečević: DOKUMENTA SA SUĐENjA DRAŽI MIHAILOVIĆU, Beograd 2001: Presuda Dragoljubu Mihailoviću i ostalima |format=PDF |date= |accessdate=2014-03-16}}&lt;/ref&gt;|Završna reč optuženog Dragoljuba Mihailovića}}

Uprkos ovakvoj odbrani, sudsko veće je u članu 3. presude utvrdilo da je Mihailović kriv:

{{izdvojeni citat|Što je od samog početka svoje izdajničke delatnosti stupio u vezu sa Nedićem i drugim kvislinzima, otvorenim slugama okupatora, u cilju da održi okupaciju i objedini sve izdajničke snage protiv oslobodilačke borbe naroda Jugoslavije;&lt;ref name=&quot;Presuda&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.znaci.org/00001/60_3_34.pdf |title=Miodrag Zečević: DOKUMENTA SA SUĐENjA DRAŽI MIHAILOVIĆU, Beograd 2001: Presuda Dragoljubu Mihailoviću i ostalima |format=PDF |date= |accessdate=2014-03-16}}&lt;/ref&gt;|Presuda Dragoljubu Mihailoviću}}

== Tumačenja ==

Brojni domaći i strani autori ukazivali su na saradnju četničkog pokreta Draže Mihailovića sa kvislinškom vladom Milana Nedića, kao na pojavu specifičnu za [[Nedićeva Srbija|teritoriju okupirane Srbije u Drugom svjetskom ratu]].

[[Stanislav Krakov]], predratni pripadnik [[Dimitrije Ljotić|Ljotićevog]] [[ZBOR]]-a, sestrić generala Milana Nedića i jedan od najbližih saradnika predsjednika srpske kvislinške vlade, piše o savezništvu Nedića i Mihailovića:
{{izdvojeni citat|U istoriji okupirane Srbije i Jugoslavije može se zabeležiti sa nepobitnom tačnošću, da nijedan jedini put, ni u kakvoj prilici i na ma kome mestu nije došlo ni do jednog sukoba između četnika Draže Mihailovića i Oružanih odreda Nedićevih koji su potom dobili ime Srpske državne straže. Na protiv, od samog početka osnivanja tih Nedićevih oružanih odreda, pa do zavođenja komunističke vladavine u Jugoslaviji, vladala je bratska saradnja između odreda Nedićevih i Mihailovićevih, te su ovi drugi, kada god im je pretilo uništenje od nemačkih trupa, nalazili utočište u Nedićevim trupama, ulazeći tu kao „[[Legalizovani četnici|legalizovani odredi]]”. Iako je general Nedić bio stavljen kroz londonski radio pod [[Crne trojke|slovo „Z”]] kao „narodni izdajnik”, on je i pre i posle ovog nedostojnog, recimo iz taktičkih potreba proisteklog sramoćenja, bio najbolji snabdevač jedinica Draže Mihailovića i izliferovao im je bar deset puta više oružja, municije, svake spreme i novca, nego što su to mogli da učine [[Vlada Kraljevine Jugoslavije u egzilu|Jugoslovenska vlada u egzilu]] i hteli da učine oni engleski naredbodavci pred kojima se drhtalo, a koji su tretirali ceo junački nacionalni pokret otpora Mihailovićev kao jednu kolonijalnu trupu koja mora da izvršava svako njihovo naređenje, pa makar ono vodilo uništenju srpskog naroda ili izdaji Kraljevine Jugoslavije u to vreme sovjetskim satelitima — komunističkim partizanima.&lt;ref&gt;Станислав Краков, Генерал Милан Недић, Књига друга: Прeпуна чаша чемера, Минхен, Штампарија Искра, 1968, стр. 346.&lt;/ref&gt;}}

Novinar i književnik [[Ratko Parežanin]], urednik časopisa „Iskra”, ljotićevskog glasila štampanog u [[Minhen]]u, za vrijeme okupacije se nalazio na mjestu šefa Vaspitnog odseka [[Srpski dobrovoljački korpus|Srpskog dobrovoljačkog korpusa]].&lt;ref&gt;Petranović, Branko (1992). ''Srbija u Drugom svetskom ratu 1939-1945''. Beograd: Vojnoizdavački i novinski centar, str. 416.&lt;/ref&gt; Decenijama po okončanju rata, Parežanin reinterpretira politiku generala Nedića i njegov rezon da se upusti u kolaboraciju, kao i odnos koji su Nedić i Ljotić imali prema Draži Mihailoviću:
{{izdvojeni citat|Suština Nedićeve politike u okupiranoj Srbiji bila je u ovome: &lt;br /&gt; Rat će trajati dugo. Jedini način da se srpski narod, pod okolnostima u kojima se našao, održi jeste da se uspostavi red i mir u okupiranoj Srbiji. Okupator će jednog dana morati da ode. Srbi ga danas ne mogu oterati niti doprineti njegovom odlasku... Od prvog dana Nedićeve vlade težilo se sporazumu sa četnicima Draže Mihailovića. Nedić ih je, u sporazumu sa Ljotićem, pomagao novcem, oružjem, intervencijama kod Nemaca kadgod je to bilo moguće. Molio je četnike da ne ruše vlast i red u zemlji koje on drži i stvara. Poručivao je Draži Mihailoviću da nema potrebe da ruši njegovu vlast u zemlji, jer je on spreman svakoga trenutka ustupiti svoje mesto njemu ili onom licu koje on odredi. Nedić je bez prestanka bio svom dušom odan srpskom narodu i [[Petar II Karađorđević|Kralju Petru II]], po svojim osećanjima bio je na strani zapadnih saveznika, ali je smatrao kao svoju svetu dužnost, kao nešto najpreče i najvažnije, očuvati srpski narod od biološkog istrebljenja, naročito posle već podnetih žrtava koje su do tada iznosile više stotina hiljada mrtvih.&lt;ref&gt;Ратко Парежанин, Други светски рат и Димитрије В. Љотић, Минхен, 1971, стр. 339—340.&lt;/ref&gt;}}

[[Srbi|Srpski]] crkveni istoričar dr [[Đoko Slijepčević]], saradnik Ratka Parežanina u Vaspitnom odseku SDK, u knjizi “Jugoslavija uoči i za vreme Drugog svetskog rata“ uočava kvalitativnu razliku u relacijama koje su sa Milanom Nedićem gajili četnici van okupirane Srbije na jednoj, te pripadnici JVuO u Srbiji na drugoj strani:
{{izdvojeni citat|General Milan Nedić je bio prijatelj četnika i pomagao ih gde je, kako je i kada je mogao. Odnos četnika prema njemu nije, međutim, bio isti: dok su svi četnici i svi nacionalni borci izvan okupiranog područja Srbije osećali i poštovanje i divljenje prema generalu Milanu Nediću, jer im je on pomagao u granicama svojih mogućnosti, četnici sa okupiranog područja Srbije nisu uvek imali korektan i pošten stav prema generalu Milanu Nediću.&lt;ref&gt;Dr Đoko Slijepčević, Jugoslavija uoči i za vreme Drugog svetskog rata, Minhen, 1978, str. 361.&lt;/ref&gt;}}

I [[Borivoje Karapandžić]], takođe ljotićevski emigrant, ukazuje u svojoj knjizi “Građanski rat u Srbiji 1941—1945“ na „neminovnost saradnje” JVuO sa SDK i SDS, i tvrdi da je ova saradnja gotovo isključivo proishodila iz obostranog straha od »komunističke opasnosti«:
{{izdvojeni citat|Ma koliko da su se nacionalni borci između sebe gložili, pa čak i s oružjem jedni druge napadali, činjenica je — da su nacionalni odredi u Srbiji često između sebe sarađivali i borili se rame uz rame protivu zajedničkog neprijatelja. Kadgod se na pomolu ukazala ma i najmanja komunistička opasnost, a naročito kada su komunisti pokazivali nameru da iz Pavelićeve „Nezavisne Države Hrvatske” prodru u Nedićevu Srbiju, uvek se, tada, stvarao zajednički nacionalni front protivu komunizma. Međusobno su sarađivali i zajednički išli u borbu protivu istih dušmana i četničke jedinice đenerala Mihailovića i Srpski dobrovoljci i pripadnici Srpske Državne Straže. [...] Što je dolazilo do ove neminovne saradnje, najpre se ima zahvaliti samim srpskim nacionalnim borcima, koji su se u časovima opšte opasnosti od komunizma instinktivno oslanjali jedni na druge. A zatim, velika zasluga za ovo pripada đeneralu Milanu Nediću i Dimitriju Ljotiću, koji su, neprestano, sve od sebe činili da se sporazumu sa đeneralom Dražom Mihailovićem u pogledu zajedničke saradnje i ostvarenja jedinstvenog nacionalnog fronta. U tome smislu, obojica su preduzimali čitav niz mera, da bi se sastali i sa đeneralom Mihailovićem i sa njegovim odgovornim komandantima da bi ih pridobili za zajedničku antikomunističku saradnju.&lt;ref&gt;Боривоје М. Карапанџић, Грађански рат у Србији 1941—1945. Друштво Хиландар, Ваљево, 2010, стр. 259.&lt;/ref&gt;}}

[[Lazo M. Kostić]], predratni profesor [[Univerzitet u Beogradu|Beogradskog univerziteta]], u prvim mjesecima okupacije se nalazio na poziciji komesara (ministra) saobraćaja u [[Komesarskoj upravi]] [[Milan Aćimović|Milana Aćimovića]]. U apologetskoj knjizi “Armijski đeneral Milan Nedić — Njegova uloga i delovanje u poslednjem ratu“, izdatoj u [[Melbourne]]u [[1976]]. godine, profesor Kostić piše:
{{izdvojeni citat|Kad su Sovjetske trupe, u jesen 1944, došle pred Beograd, Nedić je raspustio svoje vojne snage, koje su tada sa njegovim šefom kabineta, đeneralom [[Miodrag Damjanović|Miodragom Damjanovićem]], definitivno prišle đeneralu Draži Mihailoviću i od tada su bile deo njegovih trupa. I do tada su Nedićeve trupe samo po formi bile legalne, dok su ustvari to bili najbolji Dražini vojnici. To je sam Draža rekao pri smotri Srpske državne straže, u selu [[Vrapci (Sokolac)|Vrapci]], u Istočnoj Bosni, u početku 1945. Tada je Draža u govoru, održanom pred postrojenom Stražom, rekao da je Straža pretstavljala pluća njegove organizacije i da se nada da će ona to biti i dalje, u toliko više, što “Srbi nemaju saveznika ni prijatelja nigde u svetu, te ima da se borba nastavi do pobede ili do smrti“.&lt;ref&gt;Проф. Лазо Костић, ''Армијски ђенерал Милан Недић. Његова улога и деловање у последњем рату'', Приватно издање, Мелбурн (Аустралија), 1976, стр. 8.&lt;/ref&gt;}}

[[Jozo Tomasevich]], [[Sjedinjene Američke Države|američki]] istoričar [[Jugoslavija|jugoslovenskog]] porijekla, u svojoj posthumno objavljenoj knjizi ''War and Revolution in Yugoslavia, 1941-1945: Occupation and Collaboration'' (“Rat i revolucija u Jugoslaviji, 1941-1945. Okupacija i kolaboracija“) iz 2001. godine, šire elaborira saradnju [[Vlada narodnog spasa Milana Nedića|Vlade narodnog spasa Milana Nedića]] i [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|Jugoslovenske vojske u otadžbini]], tvrdeći da se ona odvijala u više faza. Tomasevich navodi da je saradnja dviju stranâ počela ujesen 1941. godine, te da je trajala sve do kraja okupacije:
{{izdvojeni citat|Svojevrsna suradnja između Nedićeve administracije i Mihailovićevih snaga koja je počela u jesen 1941. godine, trajala je do kraja njemačke okupacije. Prošla je kroz faze različitog intenziteta: isprva s Nedićem, zatim sa Mihailovićem u glavnoj ulozi. Također, treba napomenuti da su odnosi tijekom prve dvije godine okupacije, kad su Nedić i brojni ljudi u Srbiji mislili da će Njemačka dobiti rat, bili drugačiji od onoga što su postali tijekom druge polovice okupacije, kada je poraz Njemačke postao izvjesniji. Ali, glavni ciljevi dviju strana nikada se nisu promijenili. Zajednički cilj bio je boriti se protiv partizana i spriječiti njihovo pojavljivanje kao dominantne oružane skupine na kraju rata. I jedni i drugi su isto tako željeli svesti srpske gubitke na najmanju moguću mjeru, što se moglo učiniti samo sprječavanjem sabotaža i oružanog otpora njemačkim i bugarskim okupacijskim snagama, budući da su takvi činovi uvijek donosili krvave odmazde. Za četnike, dodatni motiv u suradnji s Nedićevom vladom je bilo stjecanje solidne baze u vojnom, upravnom i policijskom aparatu režima, tako da kada Nijemci i Bugari konačno odu, četnici mogu zauzeti državnu upravu i oružane snage prije partizana.{{sfn|Tomasevich|2001|pp=214. &lt;br /&gt; ({{jez-eng|&quot;The collaboration of sorts between the Nedić administration and the Mihailović forces that began in the fall of 1941 lasted to the end of the German occupation. It went through phases of varying intensity with first Nedić, then Mihailović, playing the principal role. It should also be noted that during the first two years or so of occupation, when Nedić and many people in Serbia thought that Germany would win the war, relations were different from what they became during the latter half of the occupation, when Germany's defeat became more certain. But the main objectives of the two parties never changed. The common goal was to fight the Partisans and keep them from emerging as the dominant armed group at the end of the war. Both also wanted to keep Serbian losses to a minimum, which could only be done by preventing acts of sabotage and armed resistance against the German and Bulgarian occupation forces, since such acts invariably brought bloody reprisals. For the Chetniks, a further motive in collaborating with the Nedić government was to gain a solid base in the military, administrative, and police apparatus of the regime, so that when the Germans and Bulgarians finally left, the Chetniks could seize the government organization and armed forces before the Partisans did.&quot;}})}}}}

Sir [[William Deakin]], profesor [[Istorija|istorije]] na [[Univerzitet u Oxfordu|Univerzitetu u Oxfordu]] i saradnik britanskog premijera [[Winston Churchill|Winstona Churchilla]] nakon rata, u svojoj knjizi ''The Embattled Mountain'' (objavljena 1973. u prevodu na [[srpskohrvatski jezik]] pod naslovom “Bojovna planina“), slaže se sa tezom da je važan čimbenik približavanja Dragoljuba Mihailovića i Milana Nedića predstavljala politika odmazde njemačkog okupatora:
{{izdvojeni citat|Divljačke mere odmazde Nemaca prilikom ugušivanja ustanka u Srbiji u jesen i zimu 1941, sećanja na slične austrijske i bugarske kaznene ekspedicije u Srbiji i Makedoniji za vreme prvog svetskog rata, kao i oskudne britanske avionske pošiljke upućivane Mihailoviću od novembra 1941, bili su mu argumenti za njegov tadašnji stav potpune pasivnosti i sračunate saradnje s Nedićevim vlastima. Svaki neposredni otpor naneo bi zlo srpskom stanovništvu, naročito u ravnicama i dolinama, izazvao bi obnovljene masovne neprijateljske represalije, koje bi stanovništvo desetkovale i učinile nemogućim neki uspešan budući ustanak u saradnji sa britanskim ili američkim iskrcavanjem.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.znaci.org/00001/5_3.htm |title=William Deakin — EMBATTLED MOUNTAIN (Bojovna planina) |publisher=Znaci.org |date= |accessdate=2014-03-16}}&lt;/ref&gt;}}

Pukovnik [[William Bailey|Stanley William Bailey]], koji je od 25. decembra 1942. do 29. januara 1944. bio oficir za vezu u štabu generala Mihailovića, gdje je predvodio misiju [[Britanska imperija|britanske]] [[Uprava za specijalne operacije|Uprave za specijalne operacije]] u okupiranoj Jugoslaviji, u svom osvrtu na događaje iz Drugog svjetskog rata zaključuje da je Mihailović četničku kolaboraciju sa kvislinškim strukturama u Srbiji smatrao ratnim lukavstvom, ali da ga je „na kraju upropastila“ upravo taktika koju je sâm odabrao:
{{izdvojeni citat|Jedan od načina kojima su se Mihailovićeve pristaše i sljedbenici služili da prikriju svoju pravu prirodu sastojao se u tome da su stupali ili u jedinice srpskog kvislinga generala Nedića, predsjednika marionetske vlade u Beogradu, ili u odrede Dimitrija Ljotića, zloglasnog srpskog fašista. Mihailović je tvrdio da to lukavstvo predstavlja dopustiv postupak jer će te njegove pristaše ionako prijeći na njegovu stranu čim im on naredi, a tada će, u najmanju ruku, donijeti sa sobom i svoje oružje i opremu, možda i dovesti svoje drugove. Međutim, u očima drugih promatrača ta je praksa bila manje opravdana. Kako bilo da bilo, jedno je sigurno. Mihailović se tim potezom prvi put izložio optužbi da surađuje s neprijateljem, da se upustio u kolaboraciju, koja ga je na kraju upropastila.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.znaci.org/00001/171_7.pdf |title=Elisabeth Barker — BRITANSKA POLITIKA PREMA JUGOISTOČNOJ EVROPI U DRUGOM SVJETSKOM RATU |publisher=Znaci.org |date= |accessdate=2024-07-17}}, str. 326.&lt;/ref&gt;}}

Profesor istorije Jugoslavije na [[Filozofski fakultet Univerziteta u Beogradu|Filozofskom fakultetu u Beogradu]] [[Branko Petranović]] posmatra saradnju sa kvislinškim strukturama u Srbiji i Jugoslaviji kao specijalni slučaj šireg fenomena kolaboracije JVuO s okupatorom. Petranović uočava da je glavni ideološki motiv četničke kolaboracije bio [[antikomunizam]]: 
{{izdvojeni citat|Kao vrhovni komandant Jugoslovenske vojske u otadžbini, Mihailović je dozvoljavao saradnju svojih jedinica sa silama Osovine i kvislinzima, posredno (legalizacija) ili direktno. Saradnja se ostvarivala lečenjem četnika u italijanskim, nemačkim i kvislinškim bolnicama, dobijanjem naoružanja i municije, hrane, zajedničkim dejstvima na sektorima fronta ugroženim od partizana. Saradnja je proizilazila i iz činjenice da je četnička strategija polazila od uništenja komunista posredstvom okupatora u okviru Drugog svetskog rata.&lt;ref&gt;Branko Petranović, Srbija u Drugom svetskom ratu 1939-1945, Beograd, Vojnoizdavački i novinski centar, 1992, str. 391.&lt;/ref&gt;}}

Dr [[Milovan Pisarri]], istoričar i naučni saradnik [[Institut za filozofiju i društvenu teoriju|Instituta za filozofiju i društvenu teoriju]], oslanja se upravo na tezu profesora Petranovića o antikomunizmu kao ključnom okidaču za kolaboraciju četnika s okupatorima i kvislinzima. U monografiji “Stradanje Roma u Srbiji za vreme Holokausta“,&lt;ref&gt;[https://www.frs.org.rs/stradanje-roma-u-srbiji-za-vreme-holokausta/ Stradanje Roma u Srbiji za vreme Holokausta (Forum Roma Srbije)]{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; dr Pisarri eksplicira ovu epizodu iz istorije Drugog svjetskog rata i okupacije Jugoslavije na sljedeći način:
{{izdvojeni citat|Između snaga četnika i kvislinga, pre svega je postojao zajednički stav da su komunisti najveći neprijatelji: ako su oni za kvislinge predstavljali zlo koje je trebalo uništiti, jer je bila reč o najvećem neprijatelju nacionalsocijalističkog poretka, za četnike su oni bili ozbiljna i realna pretnja za ponovno uspostavljanje centralističke monarhije, sa Srbijom i Srbima na čelu. Ratne okolnosti su dozvolile da se u ime tog zajedničkog interesa oružje uperi upravo protiv komunista, i to u više navrata, sve do kraja rata. Upravo u ime antikomunizma, posle [[Sastanak u Divcima|pregovora s Nemcima]] u novembru 1941. godine, započela je posebna vrsta saradnje između vlade Milana Nedića i Jugoslovenske vojske u otadžbini, koju je Mihailović dozvoljavao preko legalizacije određenog broja njegovih odreda, preko dobijanja oružja, finansijske pomoći, hrane ili preko zajedničkog dejstva u oblastima ugroženim od partizana.&lt;ref&gt;Milovan Pisarri, Stradanje Roma u Srbiji za vreme Holokausta, Forum za primenjenu istoriju, Beograd, 2014, str. 54.&lt;/ref&gt;}}

U doktorskoj tezi ''The Transformation of Mihailović’s Chetnik Movement: From Royalist Yugoslav Forces to Serb Nationalist Guerrillas'' (“Transformacija Mihailovićevog četničkog pokreta: Od rojalističkih jugoslovenskih snaga do srpske nacionalističke gerile“), odbranjenoj 2011. godine na [[Simon Fraser University]] u [[Britanska Kolumbija|Britanskoj Kolumbiji]] ([[Kanada]]), srpski istoričar [[Aleksandar Petrović (istoričar)|Aleksandar Petrović]], na osnovu jedne naredbe&lt;ref&gt;AVII, ČA, K—299, reg. br. 3/1.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_1_134.htm Izvod iz knjige poslatih telegrama Štaba Draže Mihailovića od 29. juna do 5. avgusta 1942. godine]&lt;/ref&gt; Draže Mihailovića od 29. juna 1942. godine, izvlači sveobuhvatan zaključak o prirodi kolaboracije četnika s okupatorima i kvislinzima:
{{izdvojeni citat|Iako je ovo očito bila Mihailovićeva direktiva jednom od njegovih zapovjednika u Srbiji, ta izjava je uhvatila samu suštinu četničke strateške linije razmišljanja u čitavoj okupiranoj Jugoslaviji. Budući da su bile dopuštene ‘sve prevare’, četnici su stupili u saradnju s njemačkim i italijanskim okupacijskim trupama, kao i sa njihovim domaćim kvislinzima u Srbiji, Crnoj Gori i NDH; četničke trupe pod ‘dvostrukim zapovjedništvom’ (nominalno zapovjedništvo [[Sile Osovine|Osovine]] i skriveno zapovjedništvo Mihailovića) krile su se pod raznim etiketama: [[Dobrovoljačka antikomunistička milicija|MVAC]] u italijanskim krajevima, [[Srpska državna straža|SDS]] pa čak i [[Četnici Koste Pećanca|Pećančeve trupe]] u Srbiji. Kao rezultat, Mihailović je, u teoriji, imao na raspolaganju značajne snage koje su nominalno pripadale taboru Osovine, ali spremne da se pridruže jezgru njegovih ‘ilegalnih’ trupa u trenutku kada se proglasi opšti ustanak.&lt;ref&gt;Aleksandar Petrovic, The Transformation of Mihailović’s Chetnik Movement: From Royalist Yugoslav Forces to Serb Nationalist Guerrillas (PhD Thesis), Simon Fraser University, Fall 2011, p. 100. &lt;br /&gt; ({{jez-eng|&quot;Although this was clearly Mihailović’s directive to one of his commanders in Serbia, the statement captured the quintessential Chetnik strategic line of thinking throughout occupied Yugoslavia. Given that ‘all trickeries’ were allowed, the Chetniks entered into collaboration with German and Italian occupation troops as well as their domestic quislings in Serbia, Montenegro and the ISC; Chetnik troops under a ‘double command’ (Axis nominal command and Mihailović’s hidden command) were hiding under a variety of labels: MVAC in the Italian areas, the SSG and even Pećanac’s troops in Serbia. As a result, Mihailović, in theory, had a significant force at his disposal nominally belonging to the Axis camp, but ready to join his core ‘illegal’ troops the moment a general uprising was proclaimed.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

[[Bojan Dimitrijević]], saradnik [[Institut za savremenu istoriju|Instituta za savremenu istoriju]] u [[Beograd]]u, u analizi odnosa kvislinških vlasti u Srbiji prema četničkom pokretu u jesen 1942, kada Nijemci razoružavaju legalizovane Mihailovićeve i Pećančeve odrede, iznosi sljedeći zaključak:
{{izdvojeni citat|Odnos JVuO s aparatom Vlade generala Nedića, pre svega sa snagama SDS i SGS, bio je kompleksan u ovom periodu i delikatan za razumevanje. Mnogi od Nedićevih pripadnika ovih delova bili su patrioti koji su pružali značajnu pomoć Mihailovićevoj organizaciji. Ove pristalice ravnogorske borbe činile su sve što je u njihovoj moći da pomognu JVuO.&lt;ref&gt;Бојан Б. Димитријевић, Војска Недићеве Србије 1941-1945, Институт за савремену историју, Београд, 2011, стр. 405.&lt;/ref&gt;}}

U doktorskoj disertaciji “Partizanski pokret u Srbiji 1941—1944“, srpskog istoričara mlađe generacije [[Nemanje Ž. Devića]], tvrdi se da [[Legalizacija četnika u Srbiji|legalizacija četnikâ]] kod Vlade nacionalnog spasa nije došla kao plod Mihailovićeve naredbe „već stihijski i u skladu sa shvatanjima stanja na terenu od strane pojedinih komandanata“, te da je „većina Mihailovićevih bližih saradnika i komandanata iz 1941. ostala (je) u ilegali“.&lt;ref&gt;Немања Девић, Партизански покрет у Србији: 1941–1944. Докторска дисертација, Универзитет у Београду, Филозофски факултет, 2019, стр. 280–281.&lt;/ref&gt; Ipak, Dević ne poriče da je postojala sustavna kolaboracija pripadnika Mihailovićeve organizacije sa Nedićevim strukturama, često i na osnovi staleške solidarnosti među oficirima vojske, žandarmerije ili tajne službe prve Jugoslavije, a koji će po okupaciji otići u JVuO ili kvislinški tabor:

{{izdvojeni citat|Tako dolazi i do procesa tzv. legalizacije, odnosno ulaska dela Mihailovićevih snaga u sastav oružanih snaga vlade generala Nedića... Za kontakt sa prvim Nedićevim snagama i ovog puta je poslužio Milan Kalabić; potom su se spone uspostavljale često i na ličnoj osnovi i kroz predratna poznanstva kolega i klasnih drugova... Oni koji su prišli Nediću, ušli su u već postojeće Pećančeve odrede, ili [su] raspoređeni u novu kategoriju ''nezavisnih četničkih odreda''. Nediću je ovaj proces dobro došao iz više razloga, ali najviše zbog priliva ljudstva koje je uključio u svoje planove i, prvenstveno, u borbu protiv partizana. Mihailović je, opet, korist ostvario time što je dobio svoje ljude duboko infiltrirane u okupacioni sistem, sa alibijem pred Nemcima, a koji će mu u narednom periodu biti od nemerljive vrednosti za dostavljanje oružja, municije, podataka... Međutim, kad se pojedini Mihailovićevi oficiri, pogotovo u zapadnoj Srbiji, budu uneli u ulogu Pećančevih i Nedićevih komandanata, ogreznuvši u kolaboraciju ili u vršenje zločina nad partizanima, čak ih i, zarobljene, predajući Nemcima – pa se 1943. vratiti u strukturu JVuO – to će stvoriti ogromne poteškoće ravnogorskoj organizaciji, jer se imidž kompromitovanih nije dao lako ispraviti. Jednom viđeni u društvu Nemaca, takvi oficiri bili su u narodu, čak i među ravnogorcima koji su 1941–1943. ostali u šumi, zauvek obeleženi kao sumnjivi i nepoželjni.}}

U završnom poglavlju monografije o ratnom putu komandanta Prvog ravnogorskog korpusa [[Zvonimir Vučković|Zvonimira Vučkovića]], srpski istoričar dr Miloš Timotijević promatra odnos Milana Nedića i Dragoljuba Mihailovića kroz prizmu četničke kolaboracije sa okupatorima, za koju tvrdi da je isprva bila taktička, ali da je vremenom poprimila strateški karakter:
{{izdvojeni citat|Slabost pokreta generala Mihailovića uslovila je taktičku saradnju sa svim protivnicima partizana, a u Srbiji i sa Nemcima. Prećutna legalizacija ravnogoraca kod vlade Milana Nedića omogućila je njihov biološki opstanak i uništavanje partizana 1942, a kontakti pojedinih komandanata sa okupatorom nisu bili samo vojne, već i obaveštajne prirode. Ti odnosi bili su duboki, razgranati, dugotrajni. Takva saradnja sa okupatorom nije bila incident i prolazna pojava, već opredeljenje da se uz pomoć Nemaca suzbije ili potpuno uništi suparnički partizanski pokret i spremno dočeka iskrcavanje zapadnih saveznika. Taktička saradnja na mnogim područjima prerasla je u strateško delovanje na samom terenu s ciljem progona komunista, što se najčešće pretvaralo u kažnjavanje njihovih simpatizera i porodica. Posledice takvog delovanja JVuO bile su katastrofalne po samu organizaciju generala Mihailovića, a na isti način narod je osuđivao preventivna ubistva partizana. I dalje ostaje otvoreno pitanje da li je to dovoljno da se ravnogorcima odrekne antifašistički karakter. [...] Milan Nedić i Dimitrije Ljotić optuživani su za otvorenu saradnju sa okupatorom i nacionalnu izdaju. Tek pod pritiskom partizana došlo je do saradnje u okviru „nacionalnog fronta“, pred sam kraj nemačke okupacije Srbije, nevoljno, nedosledno, i uz insistiranje na potpunoj kontroli ravnogoraca u sklopu zalaganja za vezivanje sa zapadnim saveznicima.&lt;ref&gt;Милош Тимотијевић, Звонко Вучковић — Ратна биографија (1941-1944): Расправа о проблемима прошлости и садашњости, ЈП Службени гласник, Београд, 2015, стр. 449, 451.&lt;/ref&gt;}}

U disertaciji “Oblici otpora u okupiranom Beogradu (1941—1944)“ odbranjenoj 2019. godine na [[Filozofski fakultet Univerziteta u Novom Sadu|Filozofskom fakultetu Univerziteta u Novom Sadu]], dr [[Rade Ristanović]], naučni saradnik Instituta za savremenu istoriju u Beogradu, piše da se saradnja četnika Draže Mihailovića sa Srpskom državnom stražom odvijala tokom čitavog perioda okupacije:
{{izdvojeni citat|Srpska državna straža predstavljala je svojevrsnu čekaonicu, magacin i obaveštajni kanal za Ravnogorski pokret otpora tokom celokupnog perioda okupacije.&lt;ref name=&quot;Rade Ristanović 1944&quot;&gt;Rade Ristanović, Oblici otpora u okupiranom Beogradu (1941-1944). Doktorska disertacija, Filozofski fakultet Univerziteta u Novom Sadu, 2019, str. 549.&lt;/ref&gt;}}

Dr [[Nebojša Stambolija]] tvrdi u svojoj disertaciji “Srpska državna straža 1942—1944.“ da je dinamiku odnosa ravnogorskih četnika i Nedićevih struktura diktirala „suprotnost javnog i tajnog delovanja“:
{{izdvojeni citat|Odnos monarhističkog pokreta otpora pod vođstvom Draže Mihailovića i pripadnika Nedićevog aparata vlasti je tokom okupacije odlikovala suprotnost javnog i tajnog delovanja. Javno, organi kolaboracionističke vlade gotovo u jednaku ravan stavljaju „komuniste“ i „dražinovce“, čak ponekad ističući kao veću opasnost pokret Draže Mihailovića. Sa druge strane, tajno, veliki broj visokih predstavnika kolaboracionističkog aparata pomažu ravnogorski pokret na razne načine (obaveštajno, finansijski, materijalno, naoružanjem). Logistika za izvođenje ove „tajne“ saradnje bili su ljudi na terenu, pripadnici vladinih oružanih odreda, legalizovani četnici, žandarmerija, a nakon marta 1942. tu ulogu preuzimaju pripadnici Srpske državne straže.&lt;ref name=&quot;Nebojša Stambolija 1944&quot;&gt;Nebojša Stambolija, Srpska državna straža 1942-1944. Doktorska disertacija, Filozofski fakultet Univerziteta u Beogradu, 2019, str. 306.&lt;/ref&gt;}}

== Literatura ==
* {{cite book
  | last = Tomasevich
  | first = Jozo
  | authorlink = Jozo Tomasevich
  | year = 1975
  | title = War and Revolution in Yugoslavia, 1941–1945: The Chetniks
  | publisher = Stanford University Press
  | location = Stanford
  | isbn = 978-0-8047-0857-9
  | url = http://books.google.com/books?id=yoCaAAAAIAAJ&amp;printsec=frontcover
  | ref = harv
  }}
* {{cite book
  | last = Tomasevich
  | first = Jozo
  | year = 2001
  | title = War and Revolution in Yugoslavia, 1941–1945: Occupation and Collaboration
  | publisher = Stanford University Press
  | location = Stanford
  | isbn = 978-0-8047-3615-2
  | url = http://books.google.com/books?id=fqUSGevFe5MC&amp;printsec=frontcover
  | ref = harv
  }}
* {{cite book|ref=harv|last=Живковић|first=Милутин Д.|title=Санџак 1941–1943|url=|year=2017|publisher=Филозофски Факултет, Универзитет у Београду|isbn=}}

== Napomene ==
{{notelist}}

== Reference ==
{{reflist|2}}

== Povezano ==
* [[Nedićeva Srbija]]
* [[Ustanak u Srbiji 1941.]]
* [[Propaganda Nedićeve vlade]]
* [[Saradnja četnika sa snagama Osovine u Drugom svetskom ratu]]  
* [[Legalizacija četnika u Srbiji]]

== References ==
&lt;references /&gt;
{{Kolaboracija u Jugoslaviji}}

[[Kategorija:Četnici]]
[[Kategorija:Ustanak u Srbiji (1941.)]]
[[Kategorija:Dragoljub Mihailović]]
[[Kategorija:Srbija u Drugom svjetskom ratu]]
[[Kategorija:Saradnja četnika sa snagama Osovine u Drugom svetskom ratu]]
[[Kategorija:Odnosi između učesnika u Drugom svetskom ratu u Jugoslaviji]]</text>
      <sha1>1m9ltzjmgpzdk5zji4cpzyv1iqheu20</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nada Topčagić</title>
    <ns>0</ns>
    <id>187087</id>
    <revision>
      <id>42607295</id>
      <parentid>42403815</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T01:22:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>42607295</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1267" sha1="dmq3m53i7vg6qgsuxp45zykrwn5su16" xml:space="preserve">{{Infokutija muzičar
|Ime_po_rođenju    = Senada  Topčagić
|Rođenje = {{birth year and age|1953}}&lt;br /&gt;[[Modriča]], [[Socijalistička Republika Bosna i Hercegovina|NR BiH]], [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|FNRJ]] (današnja [[Bosna i Hercegovina|BiH]])
|Žanr = [[Pop-folk]] ,[[Narodna muzika]] ,[[Turbo-folk]]
|Zanimanje = pjevačica
|Background    = solo_singer
}}

'''Senada &quot;Nada&quot; Topčagić''' (1953, [[Modriča]], [[Socijalistička Republika Bosna i Hercegovina|SR BIH]] ) je [[Bosna i Hercegovina|bosanskohercegovačka]] i [[Srbija|srpska]] pjevačica [[tradicijska muzika|narodne muzike]]. Mlađim generacijama je poznata po nastupu u televizijskom reality showu ''[[Farma (TV serija)|Farma]]''.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.blic.rs/Zabava/Vesti/182728/Vlada-Stanojevic-ulazi-na-farmu|title=Vlada Stanojević ulazi na farmu|work=[[Blic (novine)|Blic]]|accessdate=6. VI 2010}}&lt;/ref&gt;

== Reference ==
{{reflist}}

== Vanjske veze ==
* [http://www.last.fm/music/Nada+Topcagic Profil na last.fm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081004080149/http://www.last.fm/music/Nada%20Topcagic |date=2008-10-04 }}

{{Lifetime|1953||Topcagic, Nada}}

[[Kategorija:Bosanskohercegovačke pjevačice]]
[[Kategorija:Biografije, Modriča]]</text>
      <sha1>dmq3m53i7vg6qgsuxp45zykrwn5su16</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bitka na Neretvi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>187932</id>
    <revision>
      <id>42607332</id>
      <parentid>42604448</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T08:51:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-34064-19</username>
        <id>363383</id>
      </contributor>
      <comment>/* Pozadina */</comment>
      <origin>42607332</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="133931" sha1="mqqeiwvmr7pqz26r35uyhnlp4jicu8c" xml:space="preserve">{{Infokutija vojni sukob
|sukob= &lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;'''Bitka na Neretvi'''
|deo= [[Operacija Weiss|operacije Weiss]] i [[Drugi svjetski rat u Jugoslaviji|II svjetskog rata]]
|slika= Prelaz partizana preko Neretve.jpg
|opis_slike= Borci II proleterske brigade prelaze preko porušenog mosta na Neretvi, marta 1943.
|datum =  februar-april [[1943]].
|mesto= [[Hercegovina]] (tada [[NDH]])
|uzrok= napad osovinskih snaga na slobodnu teritoriju
|teritorija= kratkotrajno oslobođenje istočne Hercegovine i Crne Gore
|rezultat= 
* partizanski proboj i nastavak ofanzive
* uspešna evakuacija ranjenika
* težak poraz Italijana i četnika
|strana1={{flagicon|NJE|Nazi}} [[Nemačka|Njemačka]] &lt;br /&gt; {{flagicon|Kraljevina Italija}} [[Italija]]&lt;br /&gt; {{flagicon image|Chetniks Flag.svg}} [[Četnici]] ([[MVAC]])&lt;br /&gt; {{flagicon|NDH}} [[NDH]]
|strana2={{flagicon image|Yugoslav Partisans flag 1945.svg}} [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|Partizani]]
|komandant1= {{flagicon|NJE|Nazi}} [[Alexander Löhr]]&lt;br /&gt;
{{flagicon|NJE|Nazi}} [[Rudolf Lüters]]&lt;br /&gt;
{{flagicon|NJE|Nazi}} [[Hans Loring]] &lt;br /&gt;
{{flagicon|Kraljevina Italija}} [[Mario Roatta]]&lt;br /&gt;
{{flagicon|Kraljevina Italija}} [[Mario Robotti]]&lt;br /&gt;
{{flagicon image|Chetniks Flag.svg}} [[Dragoljub Mihailović|Draža Mihailović]]&lt;br /&gt;
{{flagicon image|Chetniks Flag.svg}} [[Zaharije Ostojić]] &lt;br /&gt; 
{{flagicon image|Chetniks Flag.svg}} [[Vojislav Lukačević]] &lt;br /&gt; 
{{flagicon image|Chetniks Flag.svg}} [[Bajo Stanišić]]&lt;br /&gt; 
{{flagicon image|Chetniks Flag.svg}} [[Pavle Đurišić]]&lt;br /&gt;
{{flagicon image|Chetniks Flag.svg}} [[Petar Baćović]]&lt;br /&gt;
{{flagicon|NDH}} [[Rafael Boban]]
|komandant2= {{flagicon image|Yugoslav Partisans flag 1945.svg}} [[Josip Broz Tito]]&lt;br /&gt;
{{flagicon image|Yugoslav Partisans flag 1945.svg}} [[Arso Jovanović]]&lt;br /&gt;
{{flagicon image|Yugoslav Partisans flag 1945.svg}} [[Peko Dapčević]]&lt;br /&gt;
{{flagicon image|Yugoslav Partisans flag 1945.svg}} [[Pero Ćetković]] †&lt;br /&gt;
{{flagicon image|Yugoslav Partisans flag 1945.svg}} [[Koča Popović]]&lt;br /&gt;
{{flagicon image|Yugoslav Partisans flag 1945.svg}} [[Danilo Lekić]]

|jedinice1= {{flagicon|Kraljevina Italija}} [[154. pešadijska divizija Murge]] &lt;br /&gt; 
{{flagicon|NJE|Nazi}} [[117. lovačka divizija (Nemačka)|717. pješačka divizija]]&lt;br /&gt;
{{flagicon|NJE|Nazi}} [[718. pješačka divizija]]&lt;br /&gt; 
{{flagicon image|Chetniks Flag.svg}} Hercegovački i crnogorski četnici ([[MVAC]])&lt;br /&gt; 
|jedinice2= {{flagicon image|Yugoslav Partisans flag 1945.svg}} [[prva proleterska divizija NOVJ|1. proleterska divizija]]&lt;br /&gt; {{flagicon image|Yugoslav Partisans flag 1945.svg}} [[druga proleterska divizija NOVJ|2. proleterska divizija]]&lt;br /&gt; {{flagicon image|Yugoslav Partisans flag 1945.svg}} [[Treća udarna divizija NOVJ|3. udarna divizija]]&lt;br /&gt; {{flagicon image|Yugoslav Partisans flag 1945.svg}} [[Sedma banijska divizija NOVJ|7. banijska divizija]]
|snaga1= Oko 15.000 četnika&lt;ref&gt;Kosta Nikolić, Istorija ravnogorskog pokreta (knjiga II), Beograd 1999., str. 122.&lt;/ref&gt; + italijanske i nemačke snage
|snaga2= oko 12.000 partizana&lt;ref&gt;Kosta Nikolić, Istorija ravnogorskog pokreta (knjiga II), Beograd 1999., str. 121.&lt;/ref&gt;
|gubici1=teški gubici Talijana, četnika i ustaša
|gubici2=znatni gubici partizana 
|gubici3= 
}}
::''Za istoimeni film videti [[Bitka na Neretvi (film)]]''

'''Bitka na Neretvi''', poznata i kao '''''bitka za ranjenike''''', zajednički je naziv za seriju bitaka u dolini Neretve između [[NOVJ|jugoslovenskih partizana]] i [[Sile Osovine|sila Osovine]] tokom februara i marta [[1943]]. godine. Partizani su ofanzivom u dolini Neretve tokom februara naneli teške gubitke Italijanima, nakon čega su početkom marta izvršili proboj iz osovinskog obruča, razbivši potom [[Četnici|četničke]] snage u potpunosti.

U okviru bitke na Neretvi vođene su borbe za [[Bitka za Prozor 1943.|Prozor]], [[Napad NOVJ na Jablanicu 1943.|Jablanicu]], [[Bitka za Konjic 1943.|Konjic]], Gornji Vakuf i druga mesta. [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|Narodnooslobodilačka vojska]] je povela ofanzivu u dolini Neretve kako bi osujetila nemačko-italijansku '''[[Operacija Weiss|operaciju Weiss]]''', pokrenutu sa namerom okruženja i uništenja [[Bihaćka republika|Bihaćke republike]] i glavnine ustaničkih snaga u Jugoslaviji. U prvoj fazi [[operacija Vajs I|Vajs I]], januara 1943. godine, udružene snage Osovine su napale prostranu slobodnu teritoriju, poznatu kao [[Bihaćka republika]], dok je Glavna operativna grupa NOVJ započela prodor od [[Bihać]]a ka [[Mostar]]u.

Nakon teških gubitaka na Neretvi, koje je posebno pretrpela [[divizija Murđe]], italijanska komanda je pozvala četnike i Nemce u pomoć. [[Četnički]] vođa [[Draža Mihailović|Mihailović]] je, uz pomoć Italijana, postavio &quot;mišolovku&quot; u kanjonu Neretve sa namerom da dokrajči partizane. Četničke snage su brojale oko 12.000 i zaposjele sve visove sa lijeve strane Neretve, tako da su partizani bili sa sviju strana opkoljeni u dolini rijeke. U gotovo beznadežnom položaju, oni napadaju Nijemce [[Napad NOVJ na Gornji Vakuf 1943.|kod Vakufa]], Italijane [[Napad NOVJ na Prozor februara 1943.|kod Prozora]], te Talijane, Nijemce, ustaše i četnike [[Bitka za Konjic 1943.|kod Konjica]], nakon čega prelaze rijeku.

Unatoč teškim gubicima, partizani su sačuvali znatne snage, osigurali sigurnost Vrhovnom štabu, spasili svoje ranjenike, te nastavili sa borbama.

I pored zamašne podrške fašističke Italije, četničke snage na Neretvi su potpuno razbijene. Partizani su osovinsko okruženje razbili na sektoru što su ga držali četnici, potukli ih u nizu uzastopnih bitaka i potisnuli u Sandžak i Crnu Goru.&lt;ref name=&quot;znaci.net&quot;&gt;https://www.znaci.org/00001/40_60.htm&lt;/ref&gt; Nakon ovoga počinje opadanje Mihailovićevog [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|četničkog pokreta]] i gubitak [[Saveznici i Jugoslavija|savezničke podrške]].&lt;ref name=&quot;znaci.net&quot;/&gt;

== Pozadina ==
{{main|Bihaćka republika|Operacija Weiss}}
[[File:Jedinice Sedme divizije na maršu.jpg|thumb|Zbjeg naroda Banije sa jedinicama [[7. banijska divizija NOVJ|7. banijske divizije]] na maršu]]
[[Datoteka:BatallaDelNeretvaMapa1.png|minijatura|Plan Vrhovnog štaba NOVJ za proboj preko Neretve kroz italijansku odbranu.]]

Nijemci su, uz pomoć svojih saveznika, htjeli zauzeti [[Bihaćka republika|Bihaćku republiku]], uništiti glavninu partizanskih snaga i [[Vrhovni štab NOVJ]]. Sile osovine su okupile devet [[divizija]], šest njemačkih, tri [[Italija|talijanske]], te dvije hrvatske divizije i velik broj [[Četnici|četničkih]] i [[ustaških]] formacija za [[Operacija Weiss|operaciju Vajs]]. Hercegovske četnike [[Petar Baćović|Petra Baćovića]] okupatori su transportovali čak u Liku kako bi učestvovali u napadu na partizansku republiku. Procjenjuje se da je preko 150 000 osovinskih vojnika napalo i opkolilo znato malobrojnije partizanske snage. [[Bihać]] je pao krajem januara, a zajedno sa njim i veliki delovi slobodne teritorije.

General [[Dragoljub Mihailović]], kao &quot;legalni&quot; zapovednik Jugoslovenske vojske, je vršio prinudnu mobilizaciju regruta za ovu osovinsku operaciju. Mnogi borci su mobilisani sa pričom da idu u borbu protiv [[ustaša]] i [[NDH]], a kada su videli da ih vode protiv partizana, moral je drastično pao.&lt;ref name=&quot;Milovanović33&quot;&gt;[https://www.znaci.org/00001/11_33.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje NOVI PORAZ]&lt;/ref&gt; [[7. februar]]a major [[Petar Baćović]] izveštava generala Mihailovića da sa Italijanima napada partizane u Krajini, da njegovi ljudi traže da se vrate kući, da su neki Đujićevi ljudi prešli partizanima, i da četnici ne mogu držati ništa od teritorije koju su oteli partizanima, izvan italijanske žice:

{{izdvojeni citat|Prekosutra preduzimam sledeću operaciju: sa 2000 ljudi i italijanskom artiljerijom napadam pravac Strmica —Tiškovac — Srb, gde je gro komunističkih snaga... Dobio sam za vojsku veš i šatorska krila, šest bacača, 2 topa i municiju. Naši ljudi traže da se vrate kući... Đujićevih 130 ljudi sa bacačima i teškim oruđem otišlo je partizanima. Ponavljam, a to mi je i dužnost, da na teritoriji Dinarske oblasti nema ni jedno slobodno mesto, niti su ga dinarci u stanju držati, izvan talijanske žice.&lt;ref&gt;https://www.znaci.org/00001/4_14_2_48.htm&lt;/ref&gt;}}

Kako bi osujetili osovinski plan za okruženjem i uništenjem, partizani su preduzeli protivofanzivu ka dolini Neretve. [[14. februar]]a rukovodilac četničkih operacija [[Zaharije Ostojić]] javlja majoru Andriji Veskoviću da su partizani u Lici poraženi, da se povlače ka Hercegovini i da ih treba dokrajčiti sa Italijanima:

{{izdvojeni citat|Komunisti u Liki tučeni. Njihove glavne snage povlače se ka Hercegovini i već su delom prišle desnoj obali Neretve... Momenat je da se otsudno tuku... Od Grahova nadiru Hercegovci i Dinarci sa Talijanima, a od Prozora će ići Crnogorci i Hercegovci sa 4000 Talijana od Imotskog.&lt;ref&gt;https://www.znaci.org/00001/4_14_2_36.htm&lt;/ref&gt;}}

Ustaše i Nijemci su činili zločine na osvojenim teritorijama, usled čega je narod Banije masovno krenuo u zbjegove za partizanskom vojskom. I pored odvraćanja i ukazivanja na težinu puta, žene sa djecom su nastavljale za jedinicama NOVJ. Usled velikog broja izbeglica, pokreti trupa su bili usporeni i dolazilo je do problema prehrane.

== Ofanziva NOVJ na Neretvi ==

[[Datoteka:Uništena neprijateljska tehnika na Neretvi 1943.jpg|mini|Uništena italijanska kolona na Neretvi 16. februara, 1943.]]
Izbijanje Glavne operativne grupe na Ramu i Neretvu izvedeno je u uslovima angažovanja glavnih neprijateljskih snaga u napadu na slobodnu teritoriju i odbrambenih dejstava jedinica [[3. bosanski korpus NOVJ|1. bosanskog]] i [[4. hrvatski korpus NOVJ|1. hrvatskog korpusa]].&lt;ref name=&quot;Primorac III&quot;&gt;[https://znaci.org/00001/210.htm Rudolf Primorac: OPERATIVNO-TAKTIČKA ISKUSTVA IZ PRVE POLOVINE NARODNOOSLOBODILAČKOG RATA (Treći deo)]&lt;/ref&gt;

U prodoru ka Neretvi, partizani su od 9. do 22. februara 1943 na prostoru Drežnica, Prozor, Ivan-sedlo, Konjic, Jablanica, ovladali svim neprijateljskim uporištima (izuzev Konjica), rušeći železničku prugu [[Mostar]]—[[Sarajevo]] i ostale komunikacije na pravcima svog nastupanja. Onesposobljavanje toliko komunikacija za tako kratko vreme je izazvalo čuđenje italijanskih okupatora:

{{izdvojeni citat|Komunisti, pored ostalog, raspolažu inžinjerijskim jedinicama, i to: pionirima, minerima i pontonirima. Ovo se zaključuje takođe i iz činjenice da su oni uspeli da poruše komunikacije od Drežnice do Konjica takvom veštinom da bi o tome trebalo da razmisle i kompetentne osobe, koje raspolažu adekvatnom opremom.&lt;ref name=&quot;Beleška Guvernatora&quot;&gt;[https://www.znaci.org/zb/4_13_3.pdf#page=468 ZABELEŠKA GUVERNATORATA CRNE GORE IZ PRVE POLOVINE 1943. O ORGANIZACIJI I NAČINU VOĐENJA BORBE JEDINICA NOV I POJ]&lt;/ref&gt;|ZABELEŠKA GUVERNATORATA CRNE GORE IZ PRVE POLOVINE 1943. O ORGANIZACIJI I NAČINU VOĐENJA BORBE JEDINICA NOV I POJ}}

=== Napad NOVJ na Drežnicu ===

[[Datoteka:Uništena italijanska kolona 1943.jpg|minijatura|Na levoj obali Neretve kod Drežnice Druga proleterska brigada sa Četvrtom crnogorskom uništila je italijansku kolonu koja je išla u pomoć opkoljenim italijanskim snagama u Prozoru.]]

Druga proleterska divizija je [[15. februar]]a izbila na Neretvu i u noći između 16. i 17. februara, razbivši neprijateljske jedinice, zauzela Drežnicu i Grabovicu. Neki njeni delovi su prešli na levu obalu reke. Istog dana, rukovodilac četničkih operacija Zaharije Ostojić javlja generalu Mihailoviću:

{{izdvojeni citat|16. II. U svome povlačenju ka Hercegovini, komunisti su noćas prešli na levu obalu Neretve...&lt;ref name=&quot;Milovanović32&quot;&gt;[https://www.znaci.org/00001/11_32.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje POGREŠNE PROCENE]&lt;/ref&gt;|Telegram generalu Mihailoviću o partizanskom prelasku Neretve}}

Čim je vest potvrđena, general Mihailović preko Ostojića naređuje mobilizaciju novih trupa u Crnoj Gori, Bosni, Hercegovini i Sandžaku. Nameravao je da dočeka razbijene delove [[NOVJ]] na Neretvi i dokrajči ih.&lt;ref name=&quot;Milovanović32&quot;/&gt;

[[16. 2.]] 1943. Na putu s. Jablanica - s. Drežnica jedinice [[2. proleterska divizija|2. proleterske udarne divizije NOVJ]] razbile 1. bataljon 260. puka italijanske divizije Murđe, koji se kretao uz Neretvu, i zauzele italijanska uporišta Drežnicu i Grabovicu (kod Mostara). Poginulo je 86, a zarobljeno 286 italijanskih vojnika, dok su jedinice NOVJ imale 12 ranjenih.&lt;ref&gt;https://www.znaci.org/damjan/izvor.php?br=6864&amp;vrsta=1{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

[[17. februar]]a Zaharije Ostojić javlja generalu Mihailoviću da partizani nadiru bez otpora, a Đurišićeve trupe neće stići na vreme:
{{izdvojeni citat|Komunističko nadiranje bez otpora... zauzeli žel. stanicu Drežnicu i napali Konjic. Jačina njihovih snaga ceni se na 6.000 ljudi proletera iz Crne Gore, Hercegovine i Srbije... Pošto sam uveren da Crnogorci ne mogu stići na vreme, jer sam čuo da su raspušteni kućama umesto da ostanu u Čajničkom srezu kako sam molio, sa raspoloživim snagama učiniću sve što mogu do poslednjeg čoveka.&lt;ref name=&quot;Depeše7-24-II-43&quot;&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_14_2_48.htm IZVOD IZ KNJIGE PRIMLJENIH DEPEŠA ŠTABA DRAŽE MIHAILOVIĆA U VREMENU OD 7—24. FEBRUARA 1943. GODINE]&lt;/ref&gt;}}

=== Napad NOVJ na Prozor ===
{{main|Bitka za Prozor 1943.}}

Paralelno sa napadom na Drežnicu, partizani su [[15. februar]]a odsekli i napali italijanski garnizon Prozor:

[[Datoteka:Destroyed Italian tanks on Neretva.jpg|minijatura|Uništeni tenkovi italijanske divizije Murđe.]]
{{izdvojeni citat|15. februara u 21,15 časova partizani su napali jačim snagama garnizon u Prozoru, potpomognuti minobacačima. [...] Borbe su trajale do šest časova jutros. Od tog časa nema izvještaja od garnizona uslijed oštećenosti radia i prekida telefonskih linija.&lt;ref&gt;Zbornik 4/10, dok. 219&lt;/ref&gt;|Dnevni izvještaj Komande italijanskog Šestog armijskog korpusa od 16 februara 1943 god. o borbama protiv jedinica NOV na prostoriji Prozor-Jablanica-Konjic}}

[[16. februar]]a, Komanda 6. italijanskog korpusa je ocenila da je [[Mostar]] direktno ugrožen:

{{izdvojeni citat|Prema navedenim vijestima i Mostar je direktno ugrožen znatnim partizanskim snagama koje, prema izvještaju VI hrvatske divizije [NDH] i drugih izvora, dostižu do 4000 ljudi.&lt;ref&gt;Zbornik 4/10, dok. 220&lt;/ref&gt;|Izvještaj Komande italijanskog Šestog armijskog korpusa od 16 februara 1943 god. o koncentraciji jedinica NOV u dolini Neretve i napadu na Prozor}}

[[Datoteka:Partizani u Prozoru.jpg|minijatura|Kolona partizana u [[Prozor]]u.]]

Posle ogorčene dvodnevne borbe, [[17. februar]]a pred zoru, jedinice 3. udarne divizije NOVJ i dva bataljona 3. krajiške brigade su [[Bitka za Prozor 1943.|zauzele Prozor]], savladavši italijanski garnizon od oko 800 ljudi, uključujući i četu [[tenk]]ova. Poginulo je 220, ranjeno mnogo više, i zarobljeno 280 italijanskih vojnika, dok je 3. udarna divizija NOVJ imala 117 ranjenih i 23 mrtva, među kojima je bio i komandir baterije 10. hercegovačke NOU brigade [[Dušan Pajić-Dašić]], narodni heroj. Partizani su u Prozoru došli do bogatog ratnog plena, a naročito u bacačima i automatskim oruđima. Zaplenjena je ogromna količina naoružanja i municije, uključujući i 5 tenkova.&lt;ref&gt;https://www.znaci.org/damjan/izvor.php?br=6866&amp;vrsta=1{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

Partizani su nakon pada Prozora, po sovjetskom uzoru, pobili čitav zarobljeni bataljon [[Divizija Murđe|divizije Murđe]], koji je prethodno odbio poziv na predaju. Leševa italijanskih vojnika su bacili u Neretvu, kako bi doplutali do okupacione komande u Mostaru:

{{izdvojeni citat|Svi italijanski vojnici - ceo treći bataljon 259-te čete Murđe divizije - poslati su u smrt… Mnogi leševi su bačeni u reku Ramu. Nekoliko ih se zakačilo između debla i ja sam zajedno sa našim oficirima zlobno uživao pri pomisli kako italijanski oficiri na mostovima i obalama u Mostaru prestravljeni od užasa posmatraju Neretvu zagušenu leševima njihovih vojnika.&lt;ref&gt;[http://www.danas.rs/danasrs/drustvo/terazije/milovan_djilas_zasto_su_streljani_tadici.14.html?news_id=268046 Milovan Đilas: Zašto su streljani Tadići]&lt;/ref&gt;|[[Milovan Đilas]]}}

Padom Prozora, jedinice NOVJ su ovladale pristupnim putevima i dolinom Neretve od Konjica do sela Goranci, 10&amp;nbsp;km. severno od Mostara. Neprijatelji su njihovu snagu cenili na oko 3 divizije jačine 12.000 boraca.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;https://www.znaci.org/00001/4_14_2_40.htm&lt;/ref&gt; Izveštaj italijanske komande od 17. februara govori o ugroženosti Mostara i o značajnoj pomoći “antikomunističkih dobrovoljaca” (tj. četnika) koji su počeli da pristižu:

{{izdvojeni citat|Ostale formacije V.A.C. pristići će u Mostar tokom sutrašnjeg dana, 18 o. m., i tokom istog dana počeće da stiže u Konjic još oko 3000 V.A.C.&lt;ref&gt;Zbornik NOR 4/10, dok. 225&lt;/ref&gt;|Dnevni izvještaj Komande italijanskog Šestog armijskog korpusa od 17 februara 1943 god. o borbama protiv jedinica NOV u dolini Neretve}}

=== Panika u Mostaru ===

[[Datoteka:Partizanski tenk kod Jablanice 1943.jpg|minijatura|Jedan od trinaest tenkova koje su partizani zaplenili od Italijana na Neretvi.]]

Usled brzog partizanskog napredovanja dolinom Neretve, u [[Mostar]]u je zavladala panika. Italijani i ustaše počeli su da evakuišu svoje ustanove iz Mostara, a nemačka [[Organizacija Todt|organizacija »TOT«]] prekinula je rad u boksitnim rudnicima i pobegla u Dubrovnik.&lt;ref name=&quot;OD PRVOG DO DRUGOG ZASEDANJA AVNOJ-a&quot;&gt;[https://www.znaci.org/00001/151_5.pdf OSLOBODILAČKI RAT NARODA JUGOSLAVIJE (knjiga 1), Četvrti deo - OD PRVOG DO DRUGOG ZASEDANJA AVNOJ-a]&lt;/ref&gt;

{{izdvojeni citat|Uslied općeg stanja, evakuacije Njemaca a djelomično i Talijana Mostar je potpuno zahvaćen panikom i bezglavošću... Talijani prema podatcima teškom mukom raspolažu sa oko 4000 vojnika (bez četnika)... Izdao sam danas nalog za izvršenje priprema za uništaj streljiva i pogonskog goriva za slučaj potrebe napuštanja Mostara.&lt;ref&gt;Zbornik NOR 4/10, dok. 343 (Izvještaj Zapovjedništva Šeste domobranske pješačke divizije od 18 februara 1943 god. o situaciji u Hercegovini)&lt;/ref&gt;|Izvještaj Zapovjedništva Šeste domobranske pješačke divizije od 18 februara 1943.}}

18. februara Viša italijanska komanda Slovenija-Dalmacija, očekujući da partizani mogu udariti na Mostar, naređuje sjedinjavanje svih snaga, uključujući četnike, u Mostaru:

{{izdvojeni citat|Potrebno je imati u vidu mogućnost da će neprijatelj udarati na Mostar težeći dalje donjoj Neretvi. Otud potreba za sjedinjavanjem svih snaga — uključivši i četnike — u zoni Mostar, da bi se suprotstavila jedna zbijena masa… &lt;ref&gt;Zbornik NOR 4/10, dok. 229 (Izvještaj Više komande oružanih snaga &quot;Slovenija-Dalmacija&quot; od 18 februara 1943 god. o borbama protiv jedinica NOV kod Prozora i u dolini Neretve)&lt;/ref&gt;}}

Istog dana, general [[Mario Roata]] naredio je komandantu 6. armijskog korpusa da u rejonu Mostara i [[boksit]]nih rudnika prikupi sve svoje i četničke snage. Istog dana, načelnik četničke komande za istočnu Bosnu Zaharije Ostojić javlja generalu Mihailoviću da je situacija kritična i da samo od brzine pristizanja pojačanja zavisi “odbrana Hercegovine i tučenje komunista”:

{{izdvojeni citat|Komunisti juče zauzeli Prozor, Drežnicu, Ostrožac i Gorance. Talijani izgubili 2000 ljudi, 4 topa, 10 bacača i mnogo hrane i municije... Iz Blagajskog bataljona pobeglo 50 ljudi u šumu i ceo muslimanski bataljon... Od brzine pristizanja pojačanja zavisi odbrana hercegovine i tučenje komunista. Talijani ne izlaze iz varoši... Snage komunista se pojačavaju prilaskom meštana…&lt;ref name=&quot;Depeše7-24-II-43&quot;/&gt;}}

Još istog dana, 18 februara, Komanda italijanskog 6. armijskog korpusa izveštava kako naročito računaju na [[MVAC]] (četnike), koji upravo pristižu u [[Mostar]] i [[Konjic]]:
{{izdvojeni citat|Kao što je već saopšteno naročito se računa na učešće Dobrovoljačke antikomunističke milicije čije je pristizanje u Mostar i Konjic u toku. Još danas 18 u Mostaru će se sakupiti oko 2000 antikomunističkih dobrovoljaca, a ostalih 3000 od sutra će početi da nadire ka Konjicu.&lt;ref&gt;Zbornik NOR 4/10, dok. 232 (Dnevni izvještaj Komande italijanskog Šestog armijskog korpusa od 18 februara 1943 god. o napadu jedinica NOV na Prozor i o borbama u dolini Neretve)&lt;/ref&gt;}}

Malo kasnije istog dana Komanda italijanskog 6. armijskog korpusa izveštava da su četnici iz Mostara istureni na front protiv partizana:
{{izdvojeni citat|Formacije V. A. C., isturene iz Mostara na desnu obalu Neretve… &lt;ref&gt;Zbornik NOR 4/10, dok. 233 (Izvještaj Komande italijanskog Šestog armijskog korpusa od 18 februara 1943 god. o upućivanju i pristizanju četnika za borbu protiv jedinica NOV)&lt;/ref&gt;}}

Prisustvo većeg broja četničkih snaga u Mostaru izazvalo je veliku uznemirenost stanovništva:
{{izdvojeni citat|Kod pučanstva uzbuđenje i krajnja zabrinutost jer četnici proturaju viest, da im je od strane Talijana obećan Mostar i da će u njemu dobiti ista prava kao u istočnoj Hercegovini, pa čak i preuzeti vlast. Tvrde da su samo pod tim uslovom i pristali na borbu protiv partizana sjeverno od Mostara.&lt;ref&gt;Zbornik NOR 4/10, dok. 348&lt;/ref&gt;|Izvještaj Zapovjedništva Šeste pješačke divizije od 19 februara 1943 god. o stanju u Hercegovini}}

Prema izveštaju snaga NDH, usled straha od četnika, u Mostaru je zavladala psihoza  »bolje partizani nego Talijani i četnici«: 
{{izdvojeni citat|Naše pučanstvo i probitci ugroženi su od četnika, koji pogovaraju da su im Talijani obećali vlast i u Mostaru poslie akcije, što uz njihovu brojnost unosi veliku uznemirenost u pu­čanstvo. Psihoza »bolje partizani« nego »Talijani i četnici« uslied ovoga svuda naglo uzima maha.&lt;ref&gt;Zbornik NOR 4/10, dok. 349&lt;/ref&gt;|Izvještaj Zapovjedništva Šeste pješačke divizije od 19 februara 1943 god. o evakuaciji novca i hrane iz Mostara}}

[[19. februar]]a Komanda [[Divizija Murđe|divizije Murđe]] izveštava da će partizani napasti Mostar:
{{izdvojeni citat|Sve vijesti potvrđuju neprijateljsku na­mjeru da napadne Mostar.&lt;ref&gt;Zbornik NOR 4/10, dok. 241 (Obavještenje njemačkog Štaba za vezu pri Višoj komandi oružanih snaga &quot;Slovenija-Dalmacija&quot; od 19 februara 1943 god. o bombardovanju položaja jedinica NOV sjeverno i zapadno od Mostara)&lt;/ref&gt;}}

20. februara, italijanska Vrhovna komanda zavodi vanredno stanje i naređuje streljanja pristalica NOP u Mostaru:
{{izdvojeni citat|Svaki koji bude zatečen, danju ili noću, da daje znakove iz kuća, ili da je u vezi sa osobama osumnjičenim za neprijateljsku djelatnost, biti će odmah strijeljan.&lt;ref&gt;Zbornik NOR 4/10, dok. 246 (Obavještenje italijanske Vrhovne komande od 20 februara 1943 god.)&lt;/ref&gt;}}

Istovremeno, direktno iz Berlina je naređeno generalu Leru da osigura eksploataciju boksitnih rudnika i popravi situaciju u tom području.&lt;ref name=&quot;OD PRVOG DO DRUGOG ZASEDANJA AVNOJ-a&quot;/&gt; Italijani su hteli da zadrže u svojoj vlasti mostarske boksitne rudnike i grad Mostar, pa su bili protiv toga da nemačke divizije pređu liniju razgraničenja.&lt;ref name=&quot;OD PRVOG DO DRUGOG ZASEDANJA AVNOJ-a&quot;/&gt;

=== Kašnjenje Đurišićevih četnika ===
{{main|Pokolj muslimana Sandžaka i istočne Bosne 1943.}}
Pored upotrebe hercegovačkih četnika, 19. februara general Roboti je dozvolio i upotrebu četnika iz Crne Gore na teritoriji NDH:

{{izdvojeni citat|Sve dok se situacija ponovo ne sredi, Crnogorci mogu biti upotrebljeni izbegavajući apsolutno štete stanovništvu i pljačke.&lt;ref&gt;Zbornik NOR 13/3, dok. 31 (Odobrenje Više komande oružanih snaga Slovenija - Dalmacija od 19. februara 1943. Komandi 6. armijskog korpusa za upotrebu četnika u borbama protiv jedinica NOV i POJ u dolini Neretve)&lt;/ref&gt;}}

[[Datoteka:Pavle Đurišić.jpg|minijatura|185px|[[Pavle Đurišić]], vođa crnogorskih četnika, koji su kasnili zbog [[Pokolj u oblasti Pljevalja, Priboja, Čajniča i Foče|pokolja]] i pljačke muslimanskih sela.]]

Međutim, crnogorski četnici [[Pavle Đurišić|Pavla Đurišića]] kasnili su na Neretvu jer su se razišli kućama da odnesu plen, nakon [[Pokolj muslimana Sandžaka i istočne Bosne 1943.|pokolja muslimana Sandžaka i istočne Bosne]]. [[19. februar]]a Zaharije Ostojić upozorava Dražu Mihailovića da “lakomisleno vraćanje ljudi kućama radi odnošenja plena, može dovesti do vrlo teških potresa”. [[20. februar]]a [[Zaharije Ostojić]] upućuje generalu Mihailoviću dramatičnu depešu u kojoj zaključuje da je odnošenje pljačke kućama nakon [[Pokolj muslimana Pljevalja, Čajniča i Foče|pokolja muslimana]], umesto dolazak pravo na front, katastrofalna greška:

{{izdvojeni citat|Po žestini napada sigurno je da imamo posla sa njihovim proleterskim brigadama odlično naoružanim... Italijani neaktivni i kao jagnjad idu mirno pod nož. Očigledno da će sva pojačanja iz Crne Gore stići dockan za održanje sadašnjih položaja, a Vi znate kako pada moral ljudi pri povlačenju. Bojim se da odlazak Crnogoraca iz Čajniča kući umesto kod mene, ne bude katastrofalna greška po sve ove krajeve.

Ne usuđujem se ni da kažem ljudima da će pojačanja stići tek za sedam do deset dana... Dok sam živ neću zaboraviti da se u ovakav kritičan položaj došlo zbog odnošenja pljačke...

Pavle i njegovi komandanti nisu shvatili da se na Neretvi brani Crna Gora.&lt;ref name=&quot;Depeše7-24-II-43&quot;/&gt;}}

[[20. februar]]a 1943. [[Zaharije Ostojić]] upućuje [[Dobroslav Jevđević|Dobroslavu Jevđeviću]] novu depešu, u kojoj očajnički traži jaču podršku Italijana, artiljerijom i bombardovanjem iz vazduha:

{{izdvojeni citat|Traži od Tetkića [Italijana] teške bacače i artiljeriju da pojačaju Pantića jer će tako lakše uspeti... Neka sa izviđanjem iz vazduha utvrde tačno pravac njihovog nadiranja na celom frontu i iz pozadine, gde se pojačavaju... Javi tačnu liniju fronta; delove na levoj obali: crvenih i naše položaje. Molim te hranu i municiju šalji što pre. Mogu li baciti hranu i municiju iz vazduha; ovo će trebati Voji Lukačeviću... Da li glavne snage komunista idu levim krilom ili centrom njihovim? Kako je moglo preći preko Neretve 3.500 ljudi za kratko vreme? Koliko mostova imaju? Neka ih bombarduje avijacija.&lt;ref&gt;Depeša Zaharija Ostojića Dobroslavu Jevđeviću od 20. februara 1943.&lt;/ref&gt;}}

=== Napad NOVJ na Ramu ===
[[Datoteka:Destroyed Italian truck in river Rama.jpg|minijatura|Uništeni italijanski kamion u reci Rami.]]

[[20. 2.]] 1943. Delovi [[10. hercegovačka brigada|10. hercegovačke brigade]] posle dvodnevnih borbi zauzeli selo Ramu (kod [[Prozor]]a), koje je branila jedna četa 1. bataljona 259. puka italijanske divizije Murđe, u jačini od oko 200 vojnika. Pobijeno je 183, a zarobljeno 7 italijanskih vojnika. Zaplenjena je veća količina oružja i municije, uključujući i 4 tenka. U ovim borbama je poginuo zamenik komandanta 1. bataljona 10. hercegovačke NOU brigade [[Milan Kukić]], narodni heroj.&lt;ref&gt;https://www.znaci.org/damjan/izvor.php?br=6873&amp;vrsta=1{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

{{izdvojeni citat|U Rami se nalazila jedna četa 1. bataljona 259. peš. puka Divizije &quot;Murge&quot;, ojačana sa djelovima posada koje su izbegle iz doline Rame i doline Neretve sa 6 tenkova. Tako je posada iznosila oko 180 Talijana sa 10 domobrana i 6 tenkova.

Naš bataljon jutros je napao posadu sa jakom minobacačkom vatrom i poslije kraće borbe demoralisana italijanska posada, usled dotadašnjih teških gubitaka, počela je bjegstvo u pravcu Ostrošca. Hercegovački bataljon u stopu ju je gonio, dok su Talijani bježali bacajući oružje po putu i u reku Neretvu. Tako je pobijeno u toku borbe i gonjenja 102 Talijana i 3 domobrana, a zarobljeno 7 domobrana. Ostatak je naišao na zasjedu 5. brigade kod Ostrošca uz pomoć 2 tenka i tamo su pobijeni 78 Talijana i uništena 2 tenka.&lt;ref&gt;Zbornik NOR 4/10, dok. 115&lt;/ref&gt;|Izveštaj štaba 3. divizije od 20. februara 1943. Vrhovnom štabu NOVJ o oslobođenju Rame}}

Istog dana, 20. februara Vrhovni komandant NOVJ [[Tito]] izveštava Štab 1. proleterske divizije o velikim pobedama:

{{izdvojeni citat|Pao Prozor, Bradina, Raštelica, Ostrožac, Drežnica, Grabovica, i druge stanice. Svi garnizoni Talijana uništeni ili zarobljeni. Ubijeno do sada: 1500 Talijana, a 600 zarobljeno Mi smo zadobili 6 topova sa 6000 granata, 7 tankova, 34 kamiona, 8 vagona puščane municije, oko 15 bacača i ogromnu količinu mitraljeza, pušaka i puškomitraljeza, nekoliko radio stanica, a naročito veliku količinu namirnica.&lt;ref&gt;Zbornik NOR II/8, dok. 60&lt;/ref&gt;|[[Josip Broz Tito]]}}

21. februara Komanda divizije Murđe ponavlja svoju ocenu da partizani se partizani spremaju za napad na Mostar:

{{izdvojeni citat|Iz prikupljenih vi­jesti i zapaženih pokreta izgleda vjerovatno da neprijatelj vrši prikupljanje grupe Drežnica i Prozor da bi napao Mostar pravcima s obje strane Neretve.&lt;ref name=&quot;Zbornik NOR 4/10, dok. 258&quot;&gt;Zbornik NOR 4/10, dok. 258 (Izvještaj Komande italijanske divizije &quot;Murge&quot; od 21 februara 1943 god. o koncentraciji jedinica NOV u dolini Neretve i napadu partizana na Jablanicu)&lt;/ref&gt;}}

== Osovinska koncentracija ==
=== Dolazak nemačkih i četničkih pojačanja ===

[[Datoteka:Foča maj 1943.jpg|mini|Artiljerija [[718. divizija (Nemačka)|718. nemačke divizije]] u toku borbi sa partizanima.]]

[[20. februar]]a italijanski oficir za vezu pri nemačkoj komandi javlja da [[718. divizija]] [[Vermaht]]a dolazi opkoljenom Mostaru u pomoć:
{{izdvojeni citat|Njemačka komanda je javila da će 718. njemačka divi­zija, koja je već u Sarajevu, krenuti sa demarkacione linije da učestvuje u deblokiranju Mostara koga je izgleda opko­lilo preko 12.000 partizana.&lt;ref&gt;Zbornik NOR 4/10, dok. 250 (Dnevni izvještaj italijanskog oficira za vezu pri Komandi njemačkih trupa u Hrvatskoj od 20. februara 1943. godine)&lt;/ref&gt;}}

Istovremeno, komanda italijanskog 6. armijskog korpusa potvrđuje ovu vest:
{{izdvojeni citat|Vrhovna njemačka komanda javlja 19. februara da će na dan 20. februara krenuti 2 grupe njemačkih vojnika i da će preći demarkacionu liniju u pravcu Jablanice odnosno Prozora da bi izbili na bok i leđa komunističkim snagama koje napre­duju na Mostar.&lt;ref&gt;Zbornik NOR 4/10, dok. 247 (Dnevni izvještaj Komande italijanskog Šestog armijskog korpusa od 20  februara 1943. o borbama protiv jedinica NOV u dolini Neretve)&lt;/ref&gt;}}

Istog dana (20. februara), Komanda italijanskog 6. armijskog korpusa javlja o prispeću novih četnika:

[[Datoteka:Italijani i četnici u Jablanici 1943.jpg|minijatura|Italijani i četnici u Jablanici 1943.]]
{{izdvojeni citat|Formacije V. A. C. Mostar porasle su na 2000 ljudi.&lt;ref&gt;Zbornik NOR 4/10, dok. 248 (Izvještaj Komande italijanskog Šestog armijskog korpusa od 20. februara 1943. o napadu jedinica NOV na Ramu, Jablanicu, Konjic i Bradinu)&lt;/ref&gt;}}

Major [[Zaharije Ostojić]] (pseudonim »Branko«) u depešama poslatim Vrhovnoj komandi JVuO 20. februara 1943. navodi sljedeće:
{{izdvojeni citat|Danas u Trnovo došlo 700 domobrana i 100 nemaca. Još ne znam šta nameravaju. Borbu sa njima sada ne bih želeo, ali ako krenu k meni, tući ćemo se i sa njima. [...] '''Crnogorci opet ubijaju turke pri kretanju ovamo. Pokvariće mi ceo trud za pridobijanje muslimana.''' Da Vas obradujem: Crvenu gamad smo proterali sa leve obale Neretve na desnu. Otklonjena opasnost za Konjic, Mostar i Nevesinje. Izdajem naređenje za ofanzivu od Mostara ka Drežnici prema obema obalama Neretve od Konjica ka Prozoru također obema obalama Neretve. Pokazaću mangupima da nisu dorasli Kraljevim Ravnogorskim oficirima i borcima.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_2_48.htm Izvod iz knjige primljenih depeša Štaba Draže Mihailovića u vremenu od 7. do 24. februara 1943. godine]&lt;/ref&gt;}}

Tog dana, major Ostojić se Mihailoviću žali na četničku nedisciplinu, kao i na odsustvo motiva za borbu kod italijanskih jedinica. S druge strane, Ostojić primjećuje da se protivnik fanatično bori:
{{izdvojeni citat|Po žestini napada sigurno je da imamo posla sa njihovim proleterskim brigadama odlično naoružanim. Nevalja što se sada u Hercegovini nalaze slabi borci i starešine, otuda predaja crvenima. Italijani ne aktivni i kao jagnjad idu mirno pod nož. Očigledno da će sva pojačanja iz Crne Gore stići dockan za održanje sadašnjih položaja, a Vi znate kako pada moral ljudi pri povlačenju. '''Bojim se da odlazak Crnogoraca iz Čajniča kući umesto kod mene, ne bude katastrofalna greška po sve ove krajeve.''' Ne usuđujem se ni da kažem ljudima da će pojačanja stići tek za sedam do deset dana, jer priznajem, a ako nikad nisam bio, niti sam pesimista, da se sa ovim i ovakovim ljudstvom ne može računati na toliki otpor, sem ako Italijani počnu napadati. '''Dok sam živ neću zaboraviti da se u ovakav kritičan položaj došlo zbog odnošenja pljačke''', umesto da smo danas kod Livna i da razbijamo komuniste, mi se moramo povlačiti pred ovim mangupima. Teži su mi ovi dani nego 6. XII. u Struganiku. [...] Pavle i njegovi komandanti nisu shvatili da se na Neretvi brani Crna Gora. Bajo je trebao iz Nikšića upućivati po ešelonima od 500 ljudi kamionima za Nevesinje. Neka bar prvi ešelon hitno stigne da se Hercegovci uvere u dolazak pomoći.&lt;ref&gt;Zbornik dokumenta i podataka o Narodnooslodilačkom ratu naroda Jugoslavije, tom XIV, knjiga 2: Dokumenti četničkog pokreta Draže Mihailovića 1943, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, dok. br. 48, str. 242—243.&lt;/ref&gt;}}

Udružene osovinske snage su već 21. februara otpočele nadiranje od Bugojna, Sarajeva i Mostara ka Jablanici. Nemačka [[118. lovačka divizija (Njemačka)|718. divizija]], ojačana snagama NDH i podržana tenkovima i avijacijom, nastupala je u dve kolone: grupa »Fogl« pravcem Bugojno — Gornji Vakuf — Prozor — Jablanica i grupa »Anaker« pravcem Tarčin — Ivan Sedlo — Konjic — Jablanica.&lt;ref name=&quot;OD PRVOG DO DRUGOG ZASEDANJA AVNOJ-a&quot;/&gt; [[21. februar]]a Komanda 6. italijanskog korpusa izveštava o teškom stanju na frontu, ali i o povoljnom razvoju nakon dolaska četničkih pojačanja, koji su savladali &quot;znatan otpor pobunjenika&quot; (tj. [[Druga proleterska brigada|2. proleterske brigade]]):

{{izdvojeni citat|Stalan pritisak na Konjic. Sinoć je pao garnizon Rama i mala posada Lug koji su ostali otsječeni. Nema vijesti iz Jablanice, čiji radio se ne javlja od 12 časova. [...]

Danas je s povoljnim rezultatom izvršena akcija V.A.C. jedinica koje su bile pomognute od naših jedinica i koje su zauzele Ravno te su prodrle s one strane mjesta, nakon što su savladale znatan otpor pobunjenika.&lt;ref name=&quot;Zbornik NOR 4/10, dok. 257&quot;&gt;Zbornik NOR 4/10, dok. 257 (DNEVNI IZVJEŠTAJ KOMANDE ITALIJANSKOG ŠESTOG ARMIJSKOG KORPUSA OD 21. FEBRUARA 1943. O BORBAMA PROTIV JEDINICA NOV U HERCEGOVINI)&lt;/ref&gt;}}

Istog dana, Ostojić upućuje optimističnu depešu Mihailoviću, da je [[Vojislav Lukačević]] stigao, da se situacija na frontu popravlja, da će &quot;sačuvati Hercegovinu&quot; i poraziti partizane uz pomoć Italijana, a potom srušiti [[NDH]]:

{{izdvojeni citat|Voja Lukačević stigao u Glavatičevo i verovatno produžava za Konjic... Major Pantić uspeo da odbije napad od s. Ravna i Podima, a komunisti su se potom povukli na desnu obalu Neretve kod Drežnice. Naredio sam napad sa 1300 ljudi pravcem Mostar — Goranci — Drežnica i sa 500 ljudi pravcem Ravni — Senjani — Drežnica uz pomoć artilerije i avijacije. Cilj akcije oslobođenje puta Mostar — Rama — Konjic radi upućivanja hrane Voji... '''Besomučnom propagandom, pretnjama i prekim sudovima, uspelo se da se povrati duh boraca'''... Verujem da ćemo sačuvati Hercegovinu, jer kriza prolazi... Posle komunista srušićemo nezavisnu vrlo brzo pridobijanjem domobrana i muslimana i uništavanjem ustaša.&lt;ref name=&quot;Depeše7-24-II-43&quot;/&gt;}}

U panici usled poraza, Italijani su toga dana [[21. februar]]a avionima bombardovali pristigle četnike umesto partizana:
{{izdvojeni citat|Juče Talijani bombardovali sa 10 aviona Voju Lukačevića kod Glavatičeva umesto komuniste kod Drežnice. Od naših jedan mrtav i sedam ranjenih. Preko Jevđe uložen protest protivu ovih idiota. Možda je ovo namerno.&lt;ref name=&quot;Depeše7-24-II-43&quot;/&gt;|Depeša Ostojića Mihailoviću od 22. februara 1943.}}

[[22. februar]]a uveče 500 ljudi pukovnika [[Bajo Stanišić|Baja Stanišića]] je prebačeno italijanskim kamionima iz [[Bileća|Bileće]] u [[Mostar]], a glavnokomandujući Zaharije Ostojić im je naredio &quot;da se pobiju komunisti u Mostaru&quot;.&lt;ref name=&quot;Zbornik-tomXIV-2&quot;&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_14_2.pdf ZBORNIK DOKUMENATA VOJNOISTORIJSKOG INSTITUTA: TOM XIV - DOKUMENTI ČETNIČKOG POKRETA DRAŽE MIHAILOVIĆA - KNJIGA 2]&lt;/ref&gt; Nakon pristizanja četničkih pojačanja na Neretvu, general Mihailović je bio ubeđen da su partizani gotovi, te javlja potčinjenima da &quot;sada bijemo s njima poslednju bitku&quot;.&lt;ref name=&quot;Depeše20-II-6-III-43&quot;&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_14_2_74.htm IZVOD IZ KNJIGE POSLATIH DEPEŠA ŠTABA DRAŽE MIHAILOVIĆA U VREMENU OD 20. FEBRUARA DO 6. MARTA 1943.]&lt;/ref&gt;

=== Napad NOVJ na Jablanicu ===
{{main|Napad NOVJ na Jablanicu 1943.}}
[[Datoteka:Razrušena stara austrijska kasarna u Jablanici 1943.jpg|minijatura|Razrušena stara austrijska kasarna u Jablanici u kojoj se bio zabarikadirao jedan bataljon italijanske divizije Murđe. Tek kada je partizanski teški bacač pogodio slagalište s municijom, Italijani su se predali.]]

Noću 20/21. februara [[2. proleterska divizija NOVJ]] je ušla u Jablanicu i opkolila italijanski garnizon u staroj austrijskoj kasarni, sa oko 400-450 Italijana i jednim pukovnikom.&lt;ref name=&quot;Zbornik NOR 4/10, str. 252-254&quot;&gt;Zbornik NOR 4/10, str. 252-254&lt;/ref&gt; Istovremeno su sve veze garnizona sa italijanskom komandom prekinute:

{{izdvojeni citat|Nema vijesti iz Jablanice, čiji radio se ne javlja od 12 časova. [...] &lt;ref name=&quot;Zbornik NOR 4/10, dok. 257&quot;/&gt;|DNEVNI IZVJEŠTAJ KOMANDE ITALIJANSKOG ŠESTOG ARMIJSKOG KORPUSA OD 21 FEBRUARA 1943.}}

21. februara Komanda divizije Murđe iznova obaveštava nadležnu komandu o stanju odsečenog garnizona Jablanica:

{{izdvojeni citat|'''Garnizon Jablanica ne odgovara od 11 časova danas na neprekidne radiotelegrafske pozive'''; vazdušnim osmatranjem je utvrđeno da je ta kasama polurazrušena minobacačima i artiljerijom, a položaj za auto­matska oruđa u blizini kasarne u plamenu. Nikakvog znaka o prisutstvu naših trupa.&lt;ref name=&quot;Zbornik NOR 4/10, dok. 258&quot;/&gt;}}

Istog dana, udružene osovinske snage iz [[Mostar]]a i [[Sarajevo|Sarajeva]] su krenule u pomoć okruženom italijanskom garnizonu u [[Jablanica (BiH)|Jablanici]]. Nemačka [[718. divizija]], ojačana snagama NDH i podržavana [[tenk]]ovima i avijacijom, nastupala je preko Prozora i Konjica. Snage italijanskog 6. armijskog korpusa, zajedno sa [[četnici]]ma, nastupali su iz Mostara obema obalama Neretve. 22. februara Viša komanda italijanskih snaga Slovenija-Dalmacija javlja da garnizon Jablanica još uvek odoleva, i da im uskoro stiže pomoć:

[[Datoteka:Captured Italian stronghold near Jablanica.jpg|mini|Borci [[Druga proleterska divizija NOVJ|2. proleterske divizije]] u osvojenom italijanskom uporištu kod Jablanice 23. 2. 1943.]]

{{izdvojeni citat|Naš garnizon Jablanica, koji je već nekoliko dana predmet žestokih napada koje izvode znatne partizanske snage snabdjevene minobacačima i artilje­rijom, još uvijek se snažno odupire i jutros u 6 časova ponovo je uspostavio radiovezu, koja je bila prekinuta od 12 časova 21. t.m. Prema vazdušnim snimcima vidi se da su upola razru­šeni i zapaljeni odbrambeni uređaji i garnizonska kasarna.

Garnizon Konjic je još uvijek čvrsto u rukama naših trupa. Naši dijelovi i M.V.A.C. su u pokretu između Jablanice i Ko­njica.&lt;ref&gt;Zbornik NOR 4/10, dok. 261 (OBAVJEŠTENJE  VIŠE  KOMANDE  ORUŽANIH  SNAGA »SLOVENIJA-DALMACIJA« OD 22 FEBRUARA 1943 GOD. 0 NAPADU JEDINICA NOV NA JABLANICU)&lt;/ref&gt;}}

Ipak, italijanski garnizon nije izdržao. [[22. februar]]a, posle borbe koja je trajala dva dana i dve noći, [[4. proleterska crnogorska brigada]] slomila otpor 1. bataljona 259. puka divizije Murđe i ušla u Jablanicu. [[Divizija Murđe]] je imala 33 mrtva i 164 zarobljena.&lt;ref&gt;https://www.znaci.org/damjan/izvor.php?br=6883&amp;vrsta=1{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; Partizani su tako izbili na Neretvu frontom dugim oko 80 kilometara, ovladavši svim mostovima između [[Mostar]]a i [[Konjic]]a.&lt;ref name=&quot;Milovanović32&quot;/&gt;

{{izdvojeni citat|Sva Titova vojska krenula sa Prozora i sinoć uzela Jablanicu i zarobila 800 talijana. Komunisti vode mnogo ljudi bez oružja i naoružavaju ih od plena.&lt;ref name=&quot;Depeše7-24-II-43&quot;/&gt;|Depeša Ostojića Mihailoviću od 22. februara}}

Već 22. februara je oko 1500 četnika napalo delove 2. proleterske divizije kod Jablanice.&lt;ref name=&quot;Zbornik NOR 4/10, str. 252-254&quot;/&gt;

=== Razgraničenje četnika i Nemaca ===

[[Datoteka:Ustaške vođe u rejonu Prozora 1943.jpg|minijatura|General Pekić, Fraković, pukovnik Boban, pored oklopnog automobila [[Crna legija|Crne legije]], reon Prozora, mart 1943.]]

[[22. februar]]a Komanda 6. italijanskog korpusa još jednom ponavlja da je neophodno sprečiti svaki dodir između četnika i savezničkih trupa (ustaša i Nemaca):

{{izdvojeni citat|Neophodno je spriječiti svaki dodir formacija M.V.A.C. i savezničkih trupa. Neka imaju u vidu da se kolona od hiljadu V.A.C. prebacuje iz Konjica u Jablanicu i da se druga hiljada V.A.C. nalazi zaštićena u garnizonu Konjic.&lt;ref&gt;Zbornik NOR 4/10, dok. 267 (Prijedlog Komande italijanskog Šestog armijskog korpusa od 22 februara 1943 god. o zaustavljanju njemačkih i ustaškodomobranskih jedinica na prostoriji Konjic-Rama-Prozor)&lt;/ref&gt;}}

[[22. februar]]a, u [[Umoljani|Umoljane]] su stigli Nemci, rekli da je to njihova zona i tražili da je četnički komandant Vukasović napusti, što je on odbio. [[23. februar]]a [[Dobrosav Jevđević]] javlja Ostojiću da četnici i Italijani zajedno napreduju uz Neretvu, a sa Nemcima je dogovoreno da ne prelaze levu obalu i da međusobno izbegavaju kontakt:

{{izdvojeni citat|'''Danas sam sa Nemačkim oficirima napravio sporazum da ne prelaze levu obalu Neretve, a da međusobno izbegavamo kontakt.''' Komunisti imaju 3 divizije 2 Prozor — Drežnica, a 1 Imotski. Dalmaciju bez Jovanovića ne mogu dati. Tetkići [Italijani] sa 5 bataljona idu sa Crnogorcima sa desne strane Neretve. A mi sa 800 Tetkića sa leve da unište grupu u Drežnici.&lt;ref name=&quot;Milovanović33&quot;/&gt;}}

Istog dana Ostojić javlja Draži da su Italijanima rekli da će napasti Nemce ako pređu na levu obalu Neretve, a nemački major u Mostaru je dao garanciju da neće ići van puta i da je pokret privremen. Međutim, [[Zaharije Ostojić]] sumnja u nemačke zadnje namere:

{{izdvojeni citat|Svi su izgledi da nemci žele da zaposednu celu Jadransku obalu i neverujem da će ih talijani zadržati pored sve ljubomorno čuvane svoje zone.&lt;ref name=&quot;Depeše7-24-II-43&quot;/&gt;}}

[[Datoteka:Zaharije Ostojic1.jpg|minijatura|185px|[[Zaharije Ostojić]], glavnokomandujući četničkih snaga u okviru osovinske ofanzive na Neretvi.]]

[[23. februar]]a Draža Mihailović depešom odgovara da dolazak Nemaca znači da su &quot;komunisti u klopci&quot;:

{{izdvojeni citat|Ako stvarno Nemci nadiru ka Prozoru i od Sarajeva ka Konjicu, onda su komunisti u klopci. Postoje dve mogućnosti, ili da se probiju u Hercegovinu, ili da se bace na sever u Bosnu između nemačkih trupa. I u jednom i u drugom slučaju treba ih uništiti... To su najveći zlotvori koje vodi jevrejština.&lt;ref name=&quot;Depeše20-II-6-III-43&quot;/&gt;}}

Istom depešom general Mihailović naređuje da se begunci iz četničkih redova, koji ne žele da se bore na strani okupatora, stavljaju pred preke sudove.&lt;ref name=&quot;Depeše20-II-6-III-43&quot;/&gt; [[24. februar]]a italijanski general [[Mario Robotti]] traži od Vrhovne komande da nemačko-hrvatske trupe ne prelaze dogovorenu liniju, jer je upotreba formacija [[MVAC]] sada &quot;apsolutno potrebna&quot;:

{{izdvojeni citat|Predstavio sam nemačkim komandama apsolutnu potrebu da nemačko-hrvatske borbene grupe ne prelaze ka jugu usek Prozor—dolina Rame—dolina Neretve—Konjic ili drugu liniju koju će tok operacija eventualno zahtevati da bude određena.

Ovo pitanje treba hitno rešiti s obzirom na nepopustljivost koju su pokazale nemačke komande u pogledu formacija MVAC koje su pod našom komandom, jer i u sadašnjoj situaciji i dalje hoće da ih smatraju neprijateljskim, dok je, međutim, njihova sadašnja upotreba, koja je u toku, apsolutno potrebna.&lt;ref&gt;Zbornik NOR 13/3, dok 34. (Izveštaj Više komande oružanih snaga Slovenija - Dalmacija od 24. februara 1943. Vrhovnoj komandi o neophodnosti hitnog usaglašavanja stavova sa nemačkim komandama u vezi upotrebe četnika u operacijama Vajs)&lt;/ref&gt;}}

Istog dana, italijanska Viša komanda odgovara da je već izvije­stila njemačku komandu o učešću formacija [[M.V.A.C.]] u operacijama u dolini Neretve, ali je ipak po­trebno &quot;izbjegavati dodir između njemačko-hrvatskih trupa i lokalnih ili crnogorskih dobrovoljaca&quot;.&lt;ref&gt;Zbornik NOR 4/10, dok. 284&lt;/ref&gt; Istovremeno, 24. februara Viša italijanska komanda Slovenija-Dalmacija naređuje da se četnicima čvršće upravlja:

{{izdvojeni citat|Za svaki slučaj, naredio sam da se VI armijski korpus postara da još bolje prikupi i upravlja četničkim formacijama pomoću našim oficira i naših operišućih odreda.&lt;ref&gt;Zbornik NOR 13/3, dok 35. (Izveštaj Više komande oružanih snaga Slovenija - Dalmacija od 24. februara 1943. Vrhovnoj komandi o preduzetim merama da se nemačkim jedinicama onemogući ulazak u Mostar i o neophodnosti da se u borbama protiv jedinica NOVJ upotrebe četničke formacije)&lt;/ref&gt;}}

Međutim, nemačke divizije koje su došle u pomoć nije bilo moguće zadržati na liniji razgraničenja, jer su namjerile da brane rudnik boksita kod Mostara:
{{izdvojeni citat|Vrhovni komandant za Jugoistok ima naređenje da se nje­mačkim trupama pojača garnizon oblasti rudnika. Prema tome nemoguće je dalje zadržati 718 diviziju na liniji Konjic — pruga Rama.&lt;ref&gt;Zbornik NOR 4/10, dok. 291&lt;/ref&gt;|Obavještenje njemačkog Štaba za vezu pri Višoj komandi oružanih snaga &quot;Slovenija-Dalmacija&quot; od 25 februara 1943.}}

== Napad NOVJ na Konjic ==
{{Poseban članak|Bitka za Konjic 1943.}} 
=== Dolazak Nemaca i Lukačevićevih četnika ===
[[Datoteka:Uništena njemačka tanketa kod Konjica 1943.jpg|minijatura|Uništena njemačka tanketa kod [[Konjic]]a.]]

Uočivši važnost Konjica, čijim se držanjem zatvara prolaz u Hercegovinu i Crnu Goru, Nemci su [[22. februar]]a, uz snažnu podršku artiljerije i avijacije započeli prodor ka gradu.&lt;ref name=&quot;OD PRVOG DO DRUGOG ZASEDANJA AVNOJ-a&quot;/&gt; Istoga dana zapovednik četničkih snaga Zaharije Ostojić je naredio [[Vojislav Lukačević|Vojislavu Lukačeviću]] da hitno posedne levu obalu Neretve svima snagama, da od Italijana uzme bateriju i bacače.&lt;ref name=&quot;Depeše7-24-II-43&quot;/&gt; Lukačevićeva kolona od 2.000 četnika se već istoga dana probila od gornje Neretve u Konjic.&lt;ref name=&quot;OD PRVOG DO DRUGOG ZASEDANJA AVNOJ-a&quot;/&gt;

To veče, u Konjic su stigle nemačke jedinice, koje partizani napadaju “intenzivnom minobacačkom vatrom”.&lt;ref&gt;Zbornik NOR 4/10, dok. 277&lt;/ref&gt; Oko ponoći 22/23. februara, nemačke snage su se spojile sa italijansko-četničkim snagama u gradu.&lt;ref name=&quot;OD PRVOG DO DRUGOG ZASEDANJA AVNOJ-a&quot;/&gt; Četnički komandant Lukačević odmah je uspostavio kontakt sa nemačkom komandom u [[Konjic]]u, nakon čega je uspostavljena zajednička odbrana.

Kad je [[Treća udarna divizija NOVJ|Treća divizija NOVJ]] izbila pred [[Konjic]], suočila se sa značajno drugačijom situacijom od predviđene. Italijanski garnizon je u međuvremenu ojačan bataljonom Nemaca, bataljonom domobrana, četom ustaša i grupacijom od 2000-3000 četnika pod komandom [[Vojislav Lukačević|Lukačevića]]. Međutim, za ofanzivu NOVJ Konjic je bio od odlučujućeg značaja, tako da je napad ipak izveden. [[Peta proleterska crnogorska udarna brigada|5. crnogorska]] određena je za napad po desnoj strani Neretve, dok je [[Deseta hercegovačka proleterska udarna brigada|10. hercegovačka]] trebalo da pređe [[Neretva|Neretvu]] i napadne sa juga i istoka. Napad je počeo [[22. 2.|22. februara]] uveče.

[[23. februar]]a komanda divizije Murđe izveštava da su četnici u Konjicu veoma angažovani u borbi protiv partizana:
{{izdvojeni citat|Konjic: Snage pravoslavnih V.A.C., koje su tamo nadošle, jako su angažovane sa neprijateljem…&lt;ref&gt;Zbornik NOR 4/10, dok. 278&lt;/ref&gt;}}

Istog dana, Vojislav Lukačević izveštava nadređenog Ostojića o sadejstvu sa Italijanima i Nemcima u borbama za Konjic:

{{izdvojeni citat|Dobih hitan poziv od Vukčevića i italijanske komande u Konjicu da im priteknem u pomoć, jer su u toku 22. februara partizani probili odbranbenu liniju... Ja sam hitno iz Džepa krenuo sa zagorskim bataljonom i pratnjom i spustio se na drum i drumom došao u Konjic, gde sam zatekao pravu paniku... Borba je trajala neprekidno danas od 1 časa pa sve do 16 časova. Naši su potpuno razbili partizane i pored njihovog upornog i žilavog otpora... Italijanska komanda mi je sinoć pokazala jedan radiogram Jevđevića kojim on traži da se što pre krenem u pravcu Jablanice jer je tamo situacija italijanskog garnizona kritična... Jučer oko 10 časova 22. II. stigla je u Konjic jedna nemačko-hrvatska kolona.... Otežava mi rad to što moram svaki čas da trčim u Konjic i da podižem moral italijanskoj komandi koji sramno gube moral kad nisam tu...

S verom u Boga za Kralja i otadžbinu. Draža nas vodi ka veličini i slobodi!&lt;ref&gt;https://www.znaci.org/00001/4_14_2_46.htm IZVEŠTAJ KOMANDANTA KONJIČKE GRUPE OD 23. FEBRUARA 1943. KOMANDANTU ISTAKNUTOG DELA ŠTABA DRAŽE MIHAILOVIĆA O SADEJSTVU SA ITALIJANSKIM JEDINICAMA U BORBAMA KOD KONJICA&lt;/ref&gt;}}

[[Datoteka:Četnici i Nemci na Neretvi.jpg|minijatura|Četnici sa Nemcima u dolini Neretve 1943.]]

24. februara 7. divizija NOVJ izveštava da je opkoljenom garnizonu u Konjicu stigla u pomoć i nemačka avijacija:

{{izdvojeni citat|12 aviona bombardovali su položaje naših jedinica, koje stalno tuče neprijateljska artiljerija.&lt;ref&gt;Zbornik 4/10, dok. 145 (Izveštaj Štaba 7. divizije NOVJ od 24. februara)&lt;/ref&gt;}}

Uprkos velikom požrtvovanju, [[Peta proleterska crnogorska udarna brigada|5. crnogorska brigada]] je zaustavljena od brojčano i tehnički jačeg utvrđenog neprijatelja. [[Deseta hercegovačka proleterska udarna brigada|10. hercegovačka brigada]], umesto sa manjim grupama lokalnih četnika koje su očekivane, suočila se sa veoma krupnim četničkim snagama. Izgubila je energiju na raščišćavanje i odbijanje četnika na širokom području, tako da se njeno dejstvo na [[Konjic]] slabo osetilo. U izveštaju 3. divizije NOVJ od 24. februara se navodi da usled &quot;dejstva četničkih bandi na bok i pozadinu borbenog rasporeda naše Hercegovačke brigade [...] naš napad na Konjic nije uspio.&quot;&lt;ref name=&quot;Zbornik 4/10, dok. 144&quot;&gt;Zbornik 4/10, dok. 144&lt;/ref&gt;

{{izdvojeni citat|U jučerašnjim borbama, koje su bile naročito žestoke, Hercegovačka brigada imala je 15 mrtvih i oko 20 ranjenih. [...] Usled ovoga Štab Divizije je bio prinuđen da jutros naredi brigadama povlačenje na polazne položaje.&lt;ref name=&quot;Zbornik 4/10, dok. 144&quot;&gt;Zbornik 4/10, dok. 144&lt;/ref&gt;|Izvještaj Štaba Treće NOU divizije Vrhovnom štabu od 24 februara 1943.}}

Istog dana, [[24. februar]]a četnički komandant [[Vojislav Lukačević]] izveštava Zaharija Ostojića o partizanskom napadu na Konjic:

{{izdvojeni citat|Juče u toku dana komunisti su topovima bombardovali Konjic i porušili 2 ital. bunkera i naneli dosta teške gubitke a sinoć su bacačima bombardovali moje položaje. Da bi zabuna bila veća i jedan nemački ili italijanski avion bombardovao je ital. štab u Konjicu.

Italijani i Nemci ništa ne rade a da me ne pitaju. Juče sam im formalno izdavao naređenja za posedanje položaja oko Konjica... Nemačka 2 kolona koja je trebala da stigne preko Vrbljana i Galjeva u Konjic još nije stigla, kada ona stigne krenućemo u napad.&lt;ref name=&quot;Zbornik-tomXIV-2&quot;/&gt;}}

Nakon likvidacije Jablanice, Četvrta proleterska brigada stavljena je na raspolaganje Trećoj diviziji za napad na [[Konjic]]. Uz podršku Tenkovske čete Vrhovnog štaba, napad je obnovljen [[24. 2.|24. februara]], a najžešće borbe bile su tokom noći 25/26. februara. Međutim, kombinovana odbrana [[Konjic]]a izdržala je i taj napad.

[[Datoteka:Lukačević i Nemci.jpg|thumb|[[Vojislav Lukačević]] sa nemačkim oficirima.]]

[[25. februar]]a Zaharije Ostojić izveštava Dražu Mihailovića da partizani napadaju četnike i Nemce u Konjicu, da su Nemci imali velikih gubitaka, i da on ima plan za uništenje partizana u džepu Neretve:

{{izdvojeni citat|Komunisti napadaju juče i danas Voju. Sad dobih od njega izveštaj od juče u kome kaže da je vodio borbu 16 sati neprekidno i dva puta povratio Konjic... Voja u Konjicu razgovarao sa njemačkim komandantom i ovaj mu rekao da idu za Mostar i ovi iz Konjica i oni iz G. Vakufa. Priznao je da su imali velike gubitke od komunista na Ivanu...

Talijani žele da spreče dolazak nemaca u Hercegovinu i rekli su Jevđi da nemci neće ići dalje od Rame... Danas sam izradio ideju za napad za uništenje komunista u džepu Neretve sa tri kolone. Početak napada kada se snage prikupe.&lt;ref name=&quot;Depeše7-24-II-43&quot;/&gt;}}

Vrhovni štab je nastojao da ojača snage za odlučujuću bitku za Konjic. Dok su dve brigade [[Prva proleterska divizija NOVJ|Prve proleterske divizije]] odbijale napade Nemaca iz [[Sarajevo|Sarajeva]] prema [[Konjic]]u, [[Treća krajiška proleterska udarna brigada|3. krajiška]] je bila angažovana u odbrani [[Prozor]]a. Ona je dobila je naređenje da se [[25. 2.|25. februara]] ujutro izvuče iz kontakta sa neprijateljem i krene na [[Konjic]]. Međutim, samo što je marš počeo, došlo je do preokreta: nemačka [[117. lovačka divizija (Nemačka)|717. divizija]] konačno je prikupljena, i tog jutra krenula je u nastupanje, vršeći bočni prodor prema [[Prozor]]u i Šćitu, gde je bila smeštena Centralna bolnica. Stoga je naređenje [[Treća krajiška proleterska udarna brigada|Trećoj krajiškoj]] opozvano, i ona je hitno vraćena u borbu protiv [[117. lovačka divizija (Nemačka)|717. divizije]].

26. februara Viša italijanska komanda &quot;Slovenija-Dalmacija&quot; obaveštava da je u pomoć opkoljenom garnizonu u Konjicu je poslato još oko 2000 četnika, i da nema više raspoloživih trupa:

{{izdvojeni citat|Četničke formacije (oko 2000 ljudi) poslate kao pojačanje garnizonu Konjic…

U završnici VI arm. korpus koristi sve raspoložive trupe i formacije protivkomunističke dobrovoljačke milicije. Malo se može izvući od drugih armijskih korpusa upotrebljenih u »Weiss« i u drugim operacijama čišćenja.&lt;ref&gt;Zbornik NOR 4/10, dok. 295 (Izvještaj Više komande oružanih snaga &quot;Slovenija-Dalmacija&quot; od 26 februara 1943 god. o situaciji na sektoru Šestog armijskog korpusa)&lt;/ref&gt;}}

Usled nemačkih i četničkih pojačanja, situacija snaga [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] je postala kritična. Tri brigade prikupljene za napad na [[Konjic]], nisu bile dovoljne da reše taj zadatak, a ostale snage bile su vezane u teškim odbrambenim borbama sa nadmoćnim neprijateljem, koji je nastupao iz [[Sarajevo|Sarajeva]], [[Mostar]]a i [[Gornji Vakuf-Uskoplje|Gornjeg Vakufa]] koncentrično prema [[Jablanica (BiH)|Jablanici]]. U toj fazi Vrhovni štab doneo je odluku da odustane od napada na [[Konjic]] i sve snage koncentriše za protivnapad u suprotnom smeru, prema severozapadu.

{{izdvojeni citat|Usled neprijateljskog otpora u Konjicu i ugroženog desnog boka od četnika, napad nije uspio.&lt;ref&gt;Zbornik 4/10, dok. 166&lt;/ref&gt;|Izvještaj Štaba Treće NOU divizije Vrhovnom štabu od 27 februara 1943.}}

=== Dolazak Baćovićevih četnika ===
[[Datoteka:Petar Baćović agituje.jpg|minijatura|Petar Baćović agituje za učešće u osovinskoj operaciji protiv partizana, u Kninskoj krajini početkom 1943.]]

[[22. februar]]a Draža je obavešten da Italijani ne odobravaju polazak Baćovićevim snagama ka Neretvi. Baćović javlja da bi krenuo samo legalno, jer za ilegalno nema municije, kao i da sumnja da mu pripremaju zamku:
{{izdvojeni citat|Tetkići ne daju mi municiju. Tražio sam najenergičnije i dozvolu da krenem. Upozorio sam ih na posledice ako ne dozvole da idemo da branimo svoje kuće u hercegovini... Osećam nešto u vazduhu da nam nemci i ustaše i talijani pripremaju neku zamku.&lt;ref name=&quot;Depeše7-24-II-43&quot;/&gt;}}

[[24. februar]]a general Mihailović javlja Baćoviću da su Đurišićevi četnici stigli u Hercegovinu. On pobedonosno zaključuje kako su partizani uhvaćeni u &quot;mišolovku&quot;:

{{izdvojeni citat|Sad se vidi koliko sam ja imao pravo za tu mišolovku.&lt;ref name=&quot;Depeše20-II-6-III-43&quot;/&gt;}}

[[25. februar]]a kapetan Radovan Ivanišević izveštava Dražu kako su Italijani sprečili pokret Baćovićevih četnika preko Livna, usled bojazni &quot;od pokolja Hrvata i sukoba sa Nemcima&quot;. Ivanišević još izveštava da je nakon &quot;pretnje o prekidu kolaboracije&quot; uspeo da izdejstvuje njihov pokret preko Imotskog i Širokog Brijega ka Neretvi. Obezbedio im je municiju i hranu za šest dana i stalnu saradnju italijanske avijacije. Kreću vozom ka Splitu 26. februara, &quot;ako Draža odobri&quot;.&lt;ref name=&quot;Zbornik-tomXIV-2&quot;/&gt;

[[26. februar]]a Baćović saoštava Mihailoviću radosnu vest:

{{izdvojeni citat|Uspeo sam da Italijani u Splitu dozvole naš prolaz do Solina i peške na Vrgorac — Ljubuški — Mostar. [...] Municiju smo primili.&lt;ref name=&quot;Depeše26-II-14-III-43&quot;&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_14_2_85.htm IZVOD IZ KNJIGE PRIMLJENIH DEPEŠA ŠTABA DRAŽE MIHAILOVIĆA U VREMENU OD 26. FEBRUARA DO 14. MARTA 1943. GODINE]&lt;/ref&gt;}}

Istog je dana stigao i odgovor generala Mihailovića:
{{izdvojeni citat|Situracija kod komunista, jasno je da je bezizlazna. Biće razbijeni. Posle toga treba potući njihove elitne delove koji će se rasturiti po terenu. Pritisnuti sa sviju strana oni drže prostor Konjic isključno, Drežnica zaključno sa odvojenom kolonom od Posušja. Verujem da po pristizanju snaga imate sve uslove za njihovo definitivno likvidiranje pred nama, posle čega gonjenje.&lt;ref name=&quot;Depeše26-II-14-III-43&quot;&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_14_2_85.htm IZVOD IZ KNJIGE PRIMLJENIH DEPEŠA ŠTABA DRAŽE MIHAILOVIĆA U VREMENU OD 26. FEBRUARA DO 14. MARTA 1943. GODINE]&lt;/ref&gt;|General [[Dragoljub Mihailović]]}}

[[Petar Baćović|Baćovićevu]] grupaciju od oko 3.000 hercegovačkih četnika, prethodno transportovanu u [[Knin]], Italijani su prebacili vozovima u [[Split]]. Ova grupa krenula je u nastupanje iz [[Split]]a preko [[Solin]]a i biokovskog zaleđa prema [[Imotski|Imotskom]].&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_14_2_85.htm Izvod iz knjige primljenih depeša Štaba Draže Mihailovića u vremenu od 26. februara do 14. marta 1943. godine], Zbornik dokumenataka i podataka NOR-a, tom XIV (četnički dokumenti), knjiga 2, Vojnoistorijski institut, Beograd - dokument 85&lt;/ref&gt;

=== Osovinski plan o razoružanju četnika ===
{{main|Razoružanje četnika}}
{{izdvojeni citat|U Rimu nemačka delegacija, na čelu sa ministrom spoljnih poslova Trećeg Rajha, vodila razgovore sa Italijanima. Primio ih je i Duče. Prisutan je bio i general-pukovnik Ambrozio. Nemačka strana je naglasila, nakon što se završi operacija protiv komunista (&quot;Vajs 2&quot; i &quot;Vajs 3&quot;), da se krene protiv četničkog pokreta i da se zajedničkim nemačko-italijanskim snagama čitav Mihailovićev pokret uništi. U vezi ovog predloga, Duče je dao svoju punu podršku.&lt;ref name=&quot;Živković&quot;/&gt;|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta od 26. februara 1943.}}

[[Datoteka:Benito Mussolini and Adolf Hitler.jpg|thumb|186px|[[Benito Mussolini]] i [[Adolf Hitler]] su dogovorili razoružanje četnika u završnoj fazi operacije.]]

Iako su se četnici borili u osovinskoj operaciji protiv partizana, najviši italijanski i nemački zvaničnici su istovremeno pravili planove o njihovom razoružavanju. U Rimu je 26, 27. i 28. februara održan trodnevni sastanak visokih nemačkih i italijanskih predstavnika povodom nastavljanja operacija Vajs, na kome je dogovoreno razoružanje četnika.

Nemački vođa [[Adolf Hitler]] je u pismu Musoliniju poručio da &quot;nema nikakve razlike između partizana i četnika, jer su i jedni i drugi jednaki u mržnji protiv Nemačke i Italije&quot;. Duče se složio da snabdevanje četnika oružjem treba da prestane, ali da četnike treba razoružati pošto se iskoriste u borbi za uništavanje partizana, “jer je to za nas celishodnije”.&lt;ref name=&quot;Zbornik NOR 13/3, dok. 36 i 38&quot;&gt;Zbornik NOR 13/3, dok. 36 i 38.&lt;/ref&gt;
			
{{izdvojeni citat|Treba priznati da su se četničke formacije dobro borile, da su pretrpele velike gubitke i da su partizanima zadale velike gubitke. Sada je celishodno da se bore za nas s obzirom da nemamo dovoljno jedinica i da neke čak moramo izvući. Cilj koji je odredio Firer (uništiti ih) nije rešenje koje se može odmah sprovesti.&lt;ref name=&quot;Zbornik NOR 13/3, dok. 36 i 38&quot;/&gt;|General [[Vittorio Ambrosio]]}}
				
Musolini je smatrao da je bolje prvo &quot;jedne su­protstaviti drugima&quot; i, čim budu savladani partizani, razoružati četnike &quot;na lep ili ružan način&quot;. Za razliku od njega, ministar vanjskih poslova Trećeg Reicha [[Joachim von Ribbentrop]] je smatrao da Mihailovićevi četnici predstavljaju englesku avangardu, a protiv Engleza se mora voditi &quot;bor­ba na život ili smrt&quot;. Nasuprot ovom nepomirljivom stavu, Musolini je pokušao objasniti koliko su četnici dragoceni za Italijane:

{{izdvojeni citat|Rat na ovom području nije isto što i rat na zapadu. Ovo je gerila, u kojoj 8000 četnika iz Hercegovine pruža veću pomoć nego 2—3 divizije, upravo zbog toga što su se specijalizovali za takvu vrstu rata.&lt;ref name=&quot;Zbornik NOR 13/3, dok. 36 i 38&quot;/&gt;|General [[Benito Musolini]]}}
			
Na kraju sastanka je zaključeno da će četnici biti razoružani čim se za­vrše operacije protiv partizana. Ipak, italijanski generali su kasnije pokušali da to odlože:

{{izdvojeni citat|U Rimu nastavljeni nemačko-italijanski razgovori i to sa italijanskim generalom Ambrozijom i Kostelanom. Iz razgovora je postalo jasno da Italijani nisu spremni da u potpunosti podrže akciju protiv četnika, premda su juče, u prisutnosti Musolinija, obećali. General Ambrozio je kazao, da za sada nemaju dovoljno snage da razoružaju četnike.&lt;ref name=&quot;Živković&quot;/&gt;|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta od 27. februara 1943.}}

{{izdvojeni citat|Uništenje četnika jednako je tako važno kao i uništenje komunista. Četničko pitanje postalo je, u međuvremenu, naročito hitno, jer su se nemačke vojne jedinice u okolini Mostara prvi put sukobile sa četničkim jedinicama koje su došle iz Crne Gore. Četnici Crne Gore i Hercegovine vode kod Italijana snažnu propagandu protiv Nemaca i Hrvata.&lt;ref name=&quot;Živković&quot;/&gt;|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta od 28. februara 1943.}}

=== Opšti četnički napad na partizane ===

[[File:Chetniks in Operation Fall Weiss 1943.jpg|thumb|Četnički komandant [[Dobrosav Jevđević]] sa Italijanima i četnicima pukovnika [[Bajo Stanišić|Baja Stanišića]] na putu za Mostar 1943.]]

Nadležni italijanski general [[Đuzepe Amiko]] je izdao naređenje o opštem četničkom napadu na partizane na dan [[23. februar]]a:

{{izdvojeni citat|Odredio sam dan 23. februar kao početak ofanzivne akcije koja će se izvoditi s obje strane doline Neretve i to: sa grupom od 1500 M.V.A.C. i jednim bataljonom pješadije istočno; i sa oko 1800 M.V.A.C., prvim ešelonima Crnogoraca i pokretnom grupom »Scotti« od tri bataljona, zapadno od rijeke.&lt;ref&gt;Zbornik NOR 4/10, dok. 256 (Dnevni izvještaj Komande italijanskog Šestog armijskog korpusa od 21. februara 1943 god. o borbama protiv jedinica NOV u Hercegovini)&lt;/ref&gt;}}

[[24. februar]]a, italijanski general izveštava da je plan ipak pomeren, jer četnici neće u napad &quot;prije no što se svi skupe i stigne njihov komandant pukovnik Stanišić&quot;, i zbog nedovoljnih snaga za odlučno dejstvovanje &quot;uslijed neobične aktivnosti 3 i  4  dal­matinske brigade&quot;.&lt;ref&gt;Zbornik NOR 4/10, dok. 286&lt;/ref&gt; Nakon prikupljanja četničkih snaga, [[26. februar]]a 1943. godine [[Zaharije Ostojić]], komandant četničkih snaga na Neretvi, naredio je opšti napad na partizane. Sve četničke snage za tu situaciju podeljene su u tri kolone. Leva kolona je bila jačine oko 2000 ljudi, a srednja jačine 1500 ljudi. Rad leve i srednje kolone objedinjavao je pukovnik [[Bajo Stanišić]]. Desna kolona je bila jačine oko 3500 ljudi, a komandant je bio [[Voja Lukačević]].&lt;ref&gt;ZAPOVEST KOMANDANTA SREDNJE KOLONE OD 26. FEBRUARA 1943. KOMANDANTIMA NEVESINJSKE I KOMBINOVANE BRIGADE ZA NAPAD NA JEDINICE 2. PROLETERSKE DIVIZIJE KOD DREŽNICE&lt;/ref&gt; U italijanskim dokumentima, to je opisano na sljedeći način:

{{izdvojeni citat|Sutra ujutro, 27. februara, poslije pripreme artiljerije i avi­jacije razviće se uporedna akcija velikog zahvata, da bi se u prvoj fazi eliminisale partizanske formacije u zoni Drežnica. Komandant operacije General Gherzi iz divizije »Murge«. Kolona istočno od Neretve, sastavljena od 2500 protivkomunističkih dobrovoljaca i 111/56 sa minobacačima i artilje­rijom, nastupaće pod komandom potpukovnika Consolo… Kolona zapadno od Neretve, sastavljena od 1500 Crnogo­raca od V.A.C., od 11/65, od jednog bataljona crnih košulja i artiljerije, pod komandom pukovnika Scottia…&lt;ref&gt;Zbornik NOR 4/10, dok. 297&lt;/ref&gt;|Izvještaj Komande italijanskog Šestog armijskog korpusa od 26 februara 1943.}}

Istog dana, major Zaharije Ostojić javlja Draži Mihailoviću da će Italijani obezbediti bombardovanje iz vazduha, artiljeriju, bacače, automatsko oruđe, municiju i hranu:

{{izdvojeni citat|'''Mislim da imamo nadmoćnost. Duh odličan po dolasku zemljaka. Tetkići daju sve'''... Voja kaže da nemački i italijanski komandanti izvršavaju sva njegova naređenja za posedanje položaja kod Konjica. Dobri neki ljudi.&lt;ref name=&quot;Depeše26-II-14-III-43&quot;/&gt;}}

Po prijemu izveštaja, general Dragoljub Mihailović odgovara da odobrava plan napada i zaključuje da partizanima ostaje jedino da se izvuku u pravcu severa između Prozora i Bjelašnice, što će naterati Nemce da pođu za njima, a to je za četnike najbolje rešenje.&lt;ref name=&quot;Depeše20-II-6-III-43&quot;/&gt; Na kraju, on pobedonosno zaključuje:

{{izdvojeni citat|'''Situacija kod komunista, jasno je da je bezizlazna. Biće razbijeni.'''&lt;ref name=&quot;Depeše20-II-6-III-43&quot;/&gt;}}

Istovremeno general Mihailović obaveštava Baćovića da je stiglo preko 5000 Crnogoraca. On daje pregled stanja na frontu:

{{izdvojeni citat|Konjic je u našim rukama. Nemci napadaju komuniste u pravcu Prozora i preko Ivan planine. Baja Stanišić je na desnoj obali Neretve severno od Mostara u pravcu Drežnice sa oko 2000 ljudi. Tetkići su u Mostaru...&lt;ref name=&quot;Depeše20-II-6-III-43&quot;/&gt;}}

27. februara Zaharije Ostojić javlja Draži Mihailoviću da očekuje uništenje svih partizana na levoj obali i dobar plen,&lt;ref name=&quot;Depeše26-II-14-III-43&quot;/&gt; a italijanska komanda zaključuje da se situacija na frontu poboljšala usled nastupanja četnika, iako su ih Nemci greškom mitraljirali iz aviona:

{{izdvojeni citat|Situacija garnizona Konjic znatno se poboljšala također uslijed akcije kolona V. A. C. koje dejstvuju zapadno od Ko­njica duž lijeve obale Neretve. Danas poslije podne, 27. februara, te su kolone mitraljirane greškom njemačkih aviona.&lt;ref&gt;Zbornik NOR 4/10, dok. 300 (Dnevni izvještaj Komande italijanskog Šestog armijskog korpusa od 27 februara 1943 god. o borbama protiv jedinica NOV u dolini Neretve)&lt;/ref&gt;}}

[[Datoteka:Brijanje zarobljenih četnika.jpg|minijatura|Partizani šišaju i briju zarobljene četnike, koji su potom pušteni na slobodu.]]
Istovremeno on preti Baju Stanišiću stavljanjem njegovih nesposobnih komandanata &quot;pod sud&quot;:

Međutim, četnički napad nije išao po planu. [[28. februar]]a Zaharije Ostojić je žestoko kritikovao Baja Stanišića za neuspeh u napadu na partizane. U pismu Draži on kaže:

{{izdvojeni citat|'''Van sebe sam od besa što su mi potpuno upropastiti plan za uništenje komunista u džepu Neretve, a ovako idealna prilika više se neće pružiti.'''&lt;ref name=&quot;Depeše26-II-14-III-43&quot;/&gt;}}

{{izdvojeni citat|Gospodine Pukovniče... izvešten sam da juče iako ste imali ogromnu nadmoćnost u svakom pogledu, a otpora tako reći nije ni bilo. Vaše kolone nisu ništa uradile, ovo dokazuje potpunu nesposobnost komandnog osoblja, i neshvatanje ideje napada...

Komandanti Vaših kolona danas do mraka moraju bez ikakvog izgovora i po cenu najvećih žrtava dostići liniju: Gola glavica — Crni potok — s. Ravni — s. Donja Jablanica — Gumenac — Plasa Greben — Crni Vrh jer će jedino tako popraviti ogroman neuspeh od juče... Obaveštavam Vas da sam o svemu ovome izvestio Gospodina Ministra i da ću ako Vaše kolone danas ne postignu date im ciljeve, biti primoran da smenim sve Vaše komandante i da ih stavim pod sud radi nesposobnosti i neizvršenja naređenja Vrhovne komande.&lt;ref&gt;https://www.znaci.org/00001/4_14_2_56.htm NAREĐENJE KOMANDANTA ISTAKNUTOG DELA ŠTABA DRAŽE MIHAILOVIĆA OD 28. FEBRUARA 1943. KOMANDANTU ZETSKOG ČETNIČKOG ODREDA&lt;/ref&gt;}}

=== Četnici traže zonu za &quot;čišćenje&quot; ===

Nakon neuspeha da unište partizane u džepu Neretve, [[28. februar]]a Zaharije Ostojić traži Dobrosavu Jevđeviću da se sporazume sa okupatorima da četnicima dodele zonu za &quot;čišćenje&quot;, da im daju municiju, hranu i automatsko oružje, obezbede topove, bacače i pomoć avijacije, prevozna sredstva za prebacivanje trupa i radio-stanice, te će uspeh biti zagarantovan:

{{izdvojeni citat|1) Da se sa Nemcima i Italijanima sporazumeš da se četnicima dade za čišćenje od boljševika zona: Rama — Prozor — Šujica — Livno — Makarska — morska obala do ušća Neretve — desna obala Neretve — Rama, s tim da Nemci na ovu zonu ne prelaze, već očiste ostalu zonu severno.

2) '''Da Italijani dadu municiju, hranu i automatsko oruđe''' za 20.000 četnika za ove operacije. Sa Baćovićem ćemo imati u stvari oko 15.000, a onih 5.000 pravo je da dignemo. '''Obezbedi davanje topova i bacača i pomoć avijacije''' za bombardovanje i izviđanje.

3) Da Italijani daju svojih 5.000 ljudi i obezbede prevozna sredstva za prebacivanje naših snaga prema operativnim potrebama. Da za svaku kolonu daju radio-stanice i telefonski materijal. [...]

Ako se ovo ispuni garantujem za uspeh u najkraćem roku.&lt;ref name=&quot;Milovanović33&quot;/&gt;&lt;ref&gt;Zbornik NOR 14/2, dok. 57 (Naređenje komandanta Istaknutog dela Štaba Draže Mihailovića od 28. februara 1943. vojvodi Dobrosavu Jevđeviću da se sporazume sa italijanskim i nemačkim okupatorima o podeli operacijskih zona između njih i četnika za borbu protiv jedinica NOVJ u dolini Neretve)&lt;/ref&gt;}}

Prema sopstvenom proračunu, glavnokomandujući četničkih snaga na Neretvi Zaharije Ostojić je početkom marta 1943. raspolagao sa oko 12.000 četnika, angažovanih u borbi protiv NOVJ u dolini Neretve.&lt;ref name=&quot;Depeše26-II-14-III-43&quot;/&gt; [[1. mart]]a on javlja Draži da će pokušati od Nemaca da dobije dozvolu &quot;za gonjenje komunista kroz Bosnu&quot;, a preko Italijana da izdejstvuje da im ostave čišćenje desne obale Neretve do mora:

{{izdvojeni citat|Preko Voje pokušaću da iskoristim prijateljstvo nemačkog komandanta iz Konjica, za dobijanje dozvole za gonjenje komunista kroz Bosnu, ali ako osetim da to neće biti opasno za nas. Od Jevđe sam tražio da izradi preko tetkića da nemci ostave nama za raščišćavanje od boljševika zonu Rama — Prozor — Sujica — Livno — Makarska — morska obala — desna obala Neretve, s tim da tetkići daju sve za 20.000 četnika.&lt;ref name=&quot;Depeše26-II-14-III-43&quot;/&gt;}}

[[2. mart]]a Ostojić javlja generalu Mihailoviću da njihovi ljudi izbegavaju da se bore za račun okupatora:
{{izdvojeni citat|'''Ima slučajeva begstva iz borbe od 20 — 30 ljudi. Naredio sam da se kolovođe streljaju''', ostali razoružaju i zatvore... Molim Vaše mišljenje dali da streljamo sve begunce iz borbe.&lt;ref name=&quot;Depeše26-II-14-III-43&quot;/&gt;}}

Glavnokomandujući četničkih snaga Zaharije Ostojić je nameravao da udruženim snagama napadne jedinice 2. proleterske divizije na sektoru [[Drežnica]] — [[Jablanica]], ali su Italijani imali drukčiji plan. Italijanska komanda je tražila da jedinice divizije »Murđe« i Zetski četnički odred napadaju na 9. dalmatinsku diviziju pravcem [[Široki Brijeg]] — [[Imotski]], a četnici Limsko-sandžačkih odreda (major Vesković) sa italijanskim jedinicama i artiljerijom, pravcem Metković — Imotski. Sa italijanskim planom složili su se major Radulović i pukovnik Stanišić, ali Zaharije Ostojić je bio žestoko protiv. [[3. mart]]a on preti prekim sudom majoru Raduloviću, ukoliko prihvati &quot;žabarski plan&quot;:

{{izdvojeni citat|Pošto bednici žabarski, pored toga što nam oni u Mostaru i Konjicu duguju živote, i pored svih vas tamo hoće da nas vuku za nos, iako raspolažemo snagom da za 24 sata zauzmemo celu Hercegovinu, rešio sam da prekinemo svaku dalju vezu sa njima, ako ne prihvate naše zahteve...

Svima komandantima saopštiti da budu gotovi za napad na Talijane, ako ma šta preduzmu protivu nas... Saopštiti svima komandantima da tražim bezuslovno izvršavanje naređenja, jer ću ih inače smesta smenjivati i stavljati pod preki sud. Niko ne sme da daje ma kakve pristanke na žabarske planove, nego ima samo da izvršava naređenja Vrhovne komande.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_14_2_66.htm NAREĐENJE KOMANDANTA ISTAKNUTOG DELA ŠTABA DRAŽE MIHAILOVIĆA OD 3. MARTA 1943. IZASLANIKU VRHOVNE KOMANDE ZA PREGRUPISAVANJE ČETNIČKIH JEDINICA U DOLINI NERETVE]&lt;/ref&gt;}}

U depeši od [[3. mart]]a Ostojić javlja generalu Mihailoviću o uspesima na frontu, i Lukačevićevoj popularnosti kod okupatora:

{{izdvojeni citat|Voja razbio drugu diviziju a Bajo i Pantić diviziju Peka Dapčevića. Boljševici beže ka Prozoru i dolinom Drežanike. Naši gone... Pobeda je naša...

Inače talijani i nemci Voji daju sve i prvi ga pozdravljaju. Zovu ga četničkim đeneraloim. '''Voja je stekao rano opštu popularnost, ne samo kod naših, nego čak i kod okupatora.'''&lt;ref name=&quot;Depeše26-II-14-III-43&quot;/&gt;}}

Istovremeno, on se žali Mihailoviću kako Italijani nisu usvojili njegov plan (&quot;čim je otklonjena opasnost od Mostara i Konjica, žabari hoće da komanduju&quot;). On javlja Draži da će povući trupe na levu obalu i pustiti &quot;da boljševici zakolju žabarske garnizone&quot;, ako se on pre njih ne reši na to, te zaključuje:

{{izdvojeni citat|'''Bojim se da mi žabari ne pokvare sve planove za uništenje boljševika, a opet ne možemo bez njihove hrane i municije.'''&lt;ref name=&quot;Depeše26-II-14-III-43&quot;/&gt;}}

== Protivudar NOVJ kod Gornjeg Vakufa ==
{{main|Protivudar NOVJ kod Gornjeg Vakufa|Martovski pregovori}}
[[Datoteka:BatallaDelNeretvaMapa5.png|mini|Nakon neuspeha u napadu na Konjic, Vrhovni štab donosi odluku o rušenju mosta na Neretvi i udaru u suprotnom smeru, prema Gornjem Vakufu, od 3. do 5. marta.]]

Našavši se u okruženju, [[Josip Broz Tito|Tito]] je doneo odluku o promeni težišta dejstava. Naredio je da se minira most u [[Jablanica (BiH)|Jablanici]], da se na [[Neretva|Neretvi]] zadrže samo zaštitnice, a da glavnina snaga usiljenim maršem krene nazad u susret Nemcima, prema [[Gornji Vakuf-Uskoplje|Gornjem Vakufu]]. Između Gornjeg Vakufa i Prozora nastupala je borbena grupa sastavljena od nemačke [[117. lovačka divizija (Nemačka)|717. divizije]], dva bataljona [[118. lovačka divizija (Nemačka)|718. divizije]] i ustaškog 5. stajaćeg djelatnog zdruga. Na ove snage trebalo je da izvede protivnapad 9 brigada NOVJ, da ih potisne prema [[Bugojno|Bugojnu]], i na taj način olakša operativnu situaciju grupacije NOVJ.

Protivnapad kod [[Gornji Vakuf-Uskoplje|Gornjeg Vakufa]] zamišljen je kao operacija opkoljavanja: dve brigade [[Prva proleterska divizija NOVJ|Prve proleterske divizije]] trebalo je usiljenim maršem da zaobiđu nemačke krilne položaje i da se po dubini sa severa spuste prema cesti [[Gornji Vakuf-Uskoplje|Gornji Vakuf]] - [[Bugojno]], dok je [[Sedma banijska divizija NOVJ|7. divizija]] sa [[Treća krajiška proleterska udarna brigada|Trećom krajiškom brigadom]] trebalo da nastupa sa južne strane. Na središnje nemačko-ustaške snage napadale su dve brigade [[Druga proleterska divizija NOVJ|Druge divizije]] i [[Prva dalmatinska proleterska udarna brigada|Prva dalmatinska]].

Do [[4. mart]]a partizanske snage se povlače na desnu obalu Neretve i ruše sve mostove na reci.

Usled različite polazne udaljenosti, napad nije počeo jednovremeno. Jedinice su se uključivale po delovima, kako su pristizale. Tokom [[3. 3.|3.]] i [[4. 3.|4. marta]] pritisak na nemačko-ustaške snage je rastao, tako da su one [[4. 3.|4. marta]] počele da se povlače. Opkoljavanje međutim nije uspelo - severni i južni bočni napadni klinovi ostali su međusobno udaljeni oko 7 kilometara. Tokom napada borci [[Druga proleterska udarna brigada|Druge proleterske brigade]] zarobili su majora [[Arthur Strecker|Artura Štrekera]], komandanta 3. bataljona 738. puka.

[[Datoteka:Captured German major on Neretva.jpg|minijatura|Grupa mladih boraca NOVJ sa zarobljenim nemačkim majorom Šterkerom.]]

Imajući u rukama 25 nemačkih vojnika, među kojima i jednog majora, oko 100 vojnika NDH i oko 600 Italijana, [[Vrhovni štab NOVJ|Vrhovni štab]] odlučio je da inicira razmenu zarobljenika i pregovore sa Nemcima o primirju. Razgovori predstavnika dveju strana koji su usledili poznati su kao [[Martovski pregovori]]. Ovaj događaj je posle rata različito tumačen i široko komentarisan.

{{izdvojeni citat|a) U sadašnjoj situaciji nema razloga zbog kojeg bi nemački Vermaht vršio ratne akcije protiv Narodnoslobodilačke vojske Jugoslavije, pogotovo u svetlu položaja, neprijatelja i interesa obe strane - prema tome, bilo bi u interesu obe strane kad bi neprijateljstva prestala. U vezi s tim, nemačka komanda i ova delegacija trebaju odrediti svoje predloge koji se tiču eventualne zone i navesti ciljeve ekonomskih i drugih interesa.

b) Narodnoslobodilačka vojska Jugoslavije smatra četnike glavnim neprijateljima.{{sfn|Tomasevich|1975|pp=244–245}}|Partizanski predlog primirja Nemcima}}

Borbena dejstva nastavila su se nezavisno od ovih razgovora. [[5. 3.|5. marta]] izviđački bataljon [[369. legionarska divizija|369. legionarske divizije]] ušao je u [[Livno]].

=== Rušenje mosta na Neretvi i zaokret NOVJ ===
[[Datoteka:The Bridge on Neretva 1943.jpg|minijatura|Srušeni most na Neretvi u toku četvrte neprijateljske ofanzive 1943.]]

Dok su se nemačke snage kod [[Gornji Vakuf-Uskoplje|Gornjeg Vakufa]] povlačile u [[Bugojno]], Tito je već [[4. 3.|4. marta]] naredio još jedan zaokret za 180 stepeni, te usiljeni marš jedinica i bolnice nazad na [[Neretva|Neretvu]], u cilju njenog forsiranja.

Ovo oštro manevrisanje kojem je [[Josip Broz Tito|Tito]] pribegao u dva navrata, predmet je različitih tumačenja. Prema jednom koje je sugerisao [[Josip Broz Tito|Tito]], to je bio jedinstven plan u kome je rušenje mosta na Neretvi trebalo da obmane neprijatelja u pogledu smera proboja. Alternativna tumačenja zasnivaju se na neizvesnosti da li se moglo znati da će, nakon rušenja mosta, prelazak [[Neretva|Neretve]] kod [[Jablanica (BiH)|Jablanice]] uopšte biti moguć. Sećanje [[Ljubo Vučković|Ljuba Vučkovića]], tada komandanta [[Druga dalmatinska proleterska udarna brigada|Druge dalmatinske]], potkrepljuje prvu verziju.

{{izdvojeni citat|U štab brigade, koji je bio u selu Slatini, 4. marta oko podne je stigao kurir motociklist s naređenjem da se komandant brigade hitno javi u Vrhovni štab... Dok sam izlagao situaciju na frontu brigade, dok sam pričao o neprijatelju, njegovoj jačini i o našim položajima drug Tito me je upitao da li je neprijatelj ponovo u Jablanici. Kada sam mu odgovorio potvrdno, on je rekao da to nijesmo smjeli dozvoliti. Rekao sam da zadatak brigade nije bio da brani Jablanicu već pravce koji vode iz Jablanice prema dolini Rame, ali da će, ako je to potrebno, Jablanica već u toku noći ponovo biti u našim rukama. Na to je drug Tito kratko odgovorio: »Da, biće potrebno«. Podrobno me je, zatim, upoznao sa situacijom prema Gornjem Vakufu, koja se iz časa u čas mijenjala u našu korist... Zatim je izdao usmeno naređenje o predstojećem radu Druge dalmatinske. Drug Tito je postavio brigadi ovaj zadatak: »U što kraćem vremenu ponovo osloboditi Jablanicu i pripremiti se za forsiranje Neretve. Neretvu forsirati na sektoru od Rame do Donje Jablanice, na mjestu koje sami odaberemo. Forsiranje izvršiti gaženjem ili čamcima, ili preko srušenog mosta u Jablanici, kako štab brigade ocijeni da je najsigurnije. Priprema da bude što kraća, jer je zadatak neophodno potrebno izvršiti u toku naredna dva dana«.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/161.htm Ljubo Vučković: DALMATINSKI PROLETERI], [https://www.znaci.org/00001/161_2.pdf NA NERETVI], str. 71-72&lt;/ref&gt;}}

=== Nepoverenje četnika i okupatora ===
{{main|Kolaboracija četnika}}
[[Datoteka:Chetniks and Germans in Herzegovina in 1943.jpg|minijatura|Četnici i Nemci u Hercegovini 1943. Uprkos zajedničkim borbama na terenu, Hitler je insistirao na razoružanju četnika.]]

Tokom [[4. 3.|4. marta]] četnici [[Petar Baćović|Petra Baćovića]] ušli su u [[Imotski]] potisnuvši [[Četvrta dalmatinska brigada|4. dalmatinsku brigadu]]. Istog dana, general Mihailović naređuje Ostojiću da dokrajče partizane, da budu pripravni na otpor okupatorima, ali da im prvo traže dva miliona metaka unapred:

{{izdvojeni citat|Potrebno je razbijene komunističke delove baciti na sever prema nemcima da bi nemce zaposlili i naterali ih ponova na sever... Jevđa da zauzme energičan stav uopšte i da pripreti žabarima, da ako nas Nemci napadnu, prvo ćemo mi njih, i ne dozvoljavam da se sa nama igra, pošto se mi borimo za sebe, a ne za njih...

Ako ma šta osetimo... dići ćemo im čitavu Bosnu. Rušenje komunikacija naredite da se pripremi...

Tražite unapred 2.000.000 metaka i hranu za 7 dana unapred.&lt;ref name=&quot;Depeše20-II-6-III-43&quot;/&gt;}}

[[4. mart]]a Ostojić javlja Draži da Nemci pomažu Lukačevića, i da su Italijani ipak prihvatili njegov plan:

{{izdvojeni citat|Nemci dali Voji hranu i municiju i bombardovali boljševike po Vojinim zahtevima. Skrenuo sam mu samo pažnju da im ne veruje, jer mi imamo bogato iskustvo sa njima... Zadnje namere Nemaca su očigledne, ali ja se staram da im podvalim i ubacimo ostatke crvenih u Bosnu da se zabavljaju sa njima...

Danas bila kriza u odnosu sa žabarima. Hteo sam da im pokažem da mi imamo snage da se bijemo sa svima redom i da njihovu hranu i municiju uzmemo milom ili silom... Žabari daće 100.000 obroka i pristali na moj plan.&lt;ref name=&quot;Depeše26-II-14-III-43&quot;/&gt;}}

Četnički rukovodilac Zaharije Ostojić je bio zabrinut zbog blizine nemačkih trupa. No, Lukačević mu [[5. mart]]a iz Konjica javlja da Nemci daju municiju, da neće napasti četnike dok su im potrebni, da ne strahuju preterano:

{{izdvojeni citat|Vidim da je glavna tvoja briga kako ćemo sa Nemcima... Ja mislim da je naima najpreči za sada cilj uništenje komunista i to što brže. Ne sme nas zateći iskrcavanje u borbi sa komunistima, a isto tako ne smemo početi borbu sa Nemcima dok komunisti nisu likvidirani... Čvrsto sam ubeđen da nas Nemci neće napasti sve dok se vode borbe sa komunistima te je strahovanje u tom pravcu preterano...

Dobio sam sinoć preko Nemaca 30.000 metaka obećali još čim im stigne neki transport koji očekuju u Sarajevo.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_14_2_71.htm IZVEŠTAJ KOMANDANTA KONJIČKE GRUPE OD 5. MARTA 1943. KOMANDANTU ISTAKNUTOG DELA ŠTABA DRAŽE MIHAILOVIĆA O BORBENOM RASPOREDU ČETNIKA I NEMACA NA SEKTORU KONJIC—JABLANICA]&lt;/ref&gt;}}

=== Četničko slavlje ===

[[5. mart]]a 1943. četnički vođa Draža Mihailović javlja Petru Baćoviću da je situacija odlična:

{{izdvojeni citat|'''Situacija na Neretvi odlična. Komunisti potučeni.''' Konjic, Jablanica, Rama u našim rukama.&lt;ref name=&quot;Depeše20-II-6-III-43&quot;/&gt;}}

Istog dana, general Mihailović javlja četnicima na Dinari:

{{izdvojeni citat|Ovamo smo razbili 2/3 ukupnih komunističkih snaga. Beže u neredu. Razbijena je druga divizija i divizija Peke Dapčevića.&lt;ref name=&quot;Depeše20-II-6-III-43&quot;/&gt;}}

[[6. mart]]a general Mihailović zahvaljuje svom glavnom rukovodiocu operacija Zahariju Ostojiću na velikoj pobedi:

{{izdvojeni citat|Bogu hvala, izgleda da smo komuniste potukli... Vama lično zahvaljujem na zalaganju i požrtvovanju i najuspešnijem vođenju operacija. U moje ime zahvalite i trupama kao i svima saradnicima na ovom velikom delu.&lt;ref name=&quot;Depeše20-II-6-III-43&quot;/&gt;}}

Istovremeno, Vrhovni komandant NOVJ [[Josip Broz Tito]] obaveštava Glavni štab Hrvatske o žestokim borbama i nezavidnoj situaciji:

{{izdvojeni citat|Mi se nalazimo još uvijek na prostoriji Prozor, gdje neprijateljske snage sa sviju strana navaljuju na nas. Naš pokret ukočen zbog 3500 ranjenika koje vodimo sa sobom. Kod Gornjeg Vakufa — Prozora već 8 dana silne krvave borbe. Razbili smo 718 njemačku diviziju i dijelove 36 njemačke divizije koja je 19. II došla iz Grčke, kao i 4 bojne ustaša, ali neprijatelj dovlači nova pojačanja. '''Gubici na obje strane ogromni, ali moramo spasiti ranjene.''' Zarobili smo jednoga majora, komandanta njemačkog bataljona.&lt;ref&gt;Zbornik NOR 2/8, dok. 135 (Obaveštenje vrhovnog komandanta NOV i POJ druga Tita od 6 marta 1943 god. Glavnom štabu NOV i PO Hrvatske o žestokim borbama protiv neprijateljske grupacije kod Gornjeg Vakufa)&lt;/ref&gt;|Obaveštenje vrhovnog komandanta NOV i POJ druga Tita od 6 marta 1943 god. Glavnom štabu NOV i PO Hrvatske}}

== Forsiranje Neretve ==
{{main|Forsiranje Neretve}}
[[Datoteka:Bitka na Neretvi.jpg|minijatura|Partizanski proboj preko Neretve (od 6 do 15 marta 1943 godine)]]

Ubrzo, dolazi do odsudnog preokreta. Uveče [[6. mart]]a jedna desetina dobrovoljaca bombaša, sa [[Stevo J. Opačić|Stevom Opačićem]] na čelu, počela je da se puže preko čelične konstrukcije porušenog železničkog mosta na Neretvi kod Jablanice.&lt;ref name=&quot;Milovanović33&quot;/&gt; Četničke straže su bile u bunkeru kod mosta na levoj obali. Partizanski bombaši su uništili bunker i dva puškomitraljeza čijom su vatrom četnici pokušavali da ih zaustave. Daljim eliminisanjem četničkih predstraža stvoreni su uslovi za prelazak jačih snaga. Prvo se prebacio jedan bataljon, a zatim, kada je oko ponoći na porušenom skeletu starog postavljen provizorni viseći most, na levu obalu reke prešla su još tri bataljona Druge dalmatinske i tri bataljona Druge proleterske brigade. Do zore [[7. mart]]a, ove su jedinice, zalazeći iza četničkih položaja, uspele da u četničkim jedinicama izazovu paniku, nanesu im ogromne gubitke, i odbace ih prema istoku.

{{izdvojeni citat|Prema prikupljenim podacima jačina komunista koji nas napadaju iznosi dve proleterske brigade... U borbama su odlični. Naoružani automatskim oružjem i pikavcima. '''Napadaju smelo, brzo i mangupski: &quot;Hopa Miko!&quot; i &quot;Hopa Seko!&quot; to su im komande koje zbunjuju naše vojnike'''...&lt;ref name=&quot;Milovanović32&quot;/&gt;|Izveštaj četničkog majora Radulovića Zahariju Ostojiću o borbama na Neretvi}}

[[7. mart]]a 1943. godine [[Vojislav Lukačević]] izveštava Dražu Mihailovića o ovom &quot;lokalnom neuspehu&quot; i izveštava da će protiv &quot;komunista&quot; biti upućena oklopna pojačanja Nemaca:

{{izdvojeni citat|Komunisti stegnuti obručom uništenja odlučili su se za izvršenje proboja kod Jablanice. U tu svrhu nekoliko odlučnih odeljenja naoružanih velikim brojem automatskih oruđa prebacili su se preko mosta na Neretvi. Pobili stražare i jakom automatskom vatrom branili uži mostobran koji se postepeno proširivao. Usled noći i nespremnosti jedinica, nastalo je vatreno dejstvo međusobno, a potom gubljenje veze i odstupanje bez plana i komande.

U toku 7. o. m. komunisti su u svojim rukama imali Krstac i dovoljnu snagu prebačenu preko Neretve i sa uspehom gonili demoralisane delove Leve kolone... Kolona Nemaca brani Ostrožac. '''Danas tamo upućena pojačanja Nemaca sa bornim kolima i topovima'''...

Neka ovaj lokalni neuspeh bude samo pouka komandantima i jedinicama kako treba držati ljudstvo u rukama...&lt;ref&gt;https://www.znaci.org/00001/4_14_2_78.htm OBAVEŠTENJE KOMANDANTA KONJIČKE GRUPE OD 7. MARTA 1943. KOMANDANTIMA KOLONA O FORSIRANJU NERETVE KOD JABLANICE OD STRANE NOVJ&lt;/ref&gt;|Izveštaj [[Vojislav Lukačević|Vojislava Lukačevića]] Draži Mihailoviću od 7. marta 1943.}}

[[Datoteka:Druga srpska brigada na Neretvi 1943.jpg|minijatura|Borci [[Druga proleterska udarna brigada|Druge srpske brigade]] tokom marša od Neretve ka prostoru između Prozora i Gornjeg Vakufa, gde su razbili neprijatelja.]]

=== Širenje mostobrana ===

[[8. mart]]a, kada je [[Druga proleterska brigada]] noćnim napadima slomila otpor četnika i razbila njihove snage u okuci Neretve, mostobran je bio definitivno učvršćen.&lt;ref name=&quot;Milovanović33&quot;/&gt; Paralelno sa njima, [[7. mart]]a krenula je u protivnapad i [[Treća divizija NOVJ]]. [[9. mart]]a Vojislav Lukačević šalje dramatičan izveštaj Ostojiću, da su durmitorski četnici razbijeni i beže u paničnom bekstvu:
 
{{izdvojeni citat|Sada smo se stabilizovali ali dosta slabo. Zapravo stabilizovali smo se što su boljševici stali...

7 ov. mes. u 8h izvešten sam da je Bojović razbijen, da su partizani prešli Neretvu i zauzeli s. Krstac. Odmah sam naredio letećoj pokret a ja automobilom krenuo napred... Uz put oko već u 8,30 sreo sam celu Bojovićevu brigadu kod samog Konjica u paničnom bekstvu. Jedva sam ih zadržao, možeš misliti šta sam im sve radio. Pokrenuti ih napred nisam mogao... Sa kose gledao sam kako grupice četnika beže bezobzirice prema Konjicu...

'''Kakva je panika bila sve zahvatila nemogu ti opisati o tome ćemo razgovarati kada se budemo videli, ako se ikad vidimo'''.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_14_2_81.htm IZVEŠTAJ KOMANDANTA KONJIČKE GRUPE OD 9. MARTA 1943. KOMANDANTU ISTAKNUTOG DELA ŠTABA DRAŽE MIHAILOVIĆA O FORSIRANJU NERETVE KOD JABLANICE OD STRANE NOVJ I RAZBIJANJU 1. I 2. DURMITORSKE BRIGADE]&lt;/ref&gt;}}

=== Dolazak nemačke avijacije ===

[[Treća divizija NOVJ]] je, nadirući desnom obalom Neretve ka Konjicu, [[9. mart]]a prešla reku Neretvicu, razbila delove 718. nemačke divizije i četnike Voje Lukačevića i, oslobodivši Ostrožac, produžila gonjenje neprijateljskih snaga prema Konjicu. Istog dana Zaharijе Ostojić javlja Draži Mihailoviću da je do prodora partizana kod Jablanice došlo zbog &quot;neposlušnosti, nesposobnosti i nemarnosti komandnog elementa&quot;. On zaključuje da je usled ovoga &quot;situacija vrlo ozbiljna&quot;&lt;ref name=&quot;Depeše26-II-14-III-43&quot;/&gt; i traži nemačko bombardovanje:

{{izdvojeni citat|Naredio sam prebacivanje svih snaga sa desne na levu obalu Neretve.... Nadam se u Boga da ćemo sprečiti dublji prodor i spasti Hercegovinu... Ti preduzmi hitno da Nemci posednu i brane desnu obalu Neretve od Konjica do sela Katića i da neprekidno bombarduju njihove položaje.&lt;ref name=&quot;Saslušanje&quot;&gt;[https://www.znaci.org/00001/60_1_6.pdf Miodrag Zečević: DOKUMENTA SA SUĐENjA DRAŽI MIHAILOVIĆU, Beograd 2001: Saslušanje optuženih]&lt;/ref&gt;|Depeša Zaharija Ostojića [[Dobroslav Jevđević|Dobroslavu Jevđeviću]] tokom bitke na Neretvi}}

Prema sećanju partizanskih boraca, nemačko bombardovanje je imalo strašne posledice:

{{izdvojeni citat|Dobija sam vod od trideset ljudi i mi idemo, a iznad nas se pojave dvi njemačke “štuke“. I njih dvadesetisedam se skloni ispod jedne bukve, a ja s još dvojicom otrčim malo naprid, da nađem misto di ću stavit mitraljez “šarac“, da možemo i mi njih gađat. I jedna ti “štuka“ baci bombu na bukvu, a druga na nas tri. Mi legli, ali bila kosina i bomba eksplodirala deset-petnaest metara niže, pa smo sva tri ostali živi. I “štuke“ odu, a ja zovem ove ispod bukve. I niko se ne javlja: svi poginili, svih dvadesetisedam. Doša sam nazad u brigadu i plaka ka malo dite. Pita me komandant: “Bogdane, šta plačeš?“, a ja mu kažem: “Svi su mi poginili.“&lt;ref name=&quot;Jakovčević&quot;&gt;{{Cite web |title=Bogdan Jakovčević: Vidio sam kako je poginuo Sava Kovačević |url=http://slobodnadalmacija.hr/Spektar/tabid/94/articleType/ArticleView/articleId/219429/Default.aspx |access-date=2014-06-13 |archivedate=2013-09-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130928023453/http://www.slobodnadalmacija.hr/Spektar/tabid/94/articleType/ArticleView/articleId/219429/Default.aspx |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;|Sećanje jednog od partizanskih boraca}}

Osim što su pomogli četnike avijacijom, Nemci su četnicima isporučili granate:
{{izdvojeni citat|Na osnovu poslednjih vesti, na prostoru gornje Neretve Nemci su takođe stupili u kontakt sa četnicima i ostavili im patrone i ručne granate.&lt;ref name=&quot;Živković&quot;&gt;{{Cite web |title=Nikola Živković, Srbi u Ratnom dnevniku Vrhovne komande Vermahta |url=http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |access-date=2013-01-25 |archive-date=2016-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160803153944/http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta od 9. marta 1943.}}

=== Slom četnika na Neretvi ===

[[10. mart]]a [[Petar Baćović]] izveštava Dražu da su partizani potpuno razbili četiri crnogorske brigade, čiji su se manji delovi prikupili tek u Bijelom Polju:

{{izdvojeni citat|Partizani prešli reku Neretvu kod Rame i Jablanice... Branile su Neretvu četiri crnogorske brigade: Lukačevića, Kasalovića, Bojovića i Ružića. '''U toku 7. i 8. marta ove brigade su razbijene od partizana''' kada su se njihovi manji delovi prikupili čak u Bijelom Polju i Aleksinom Hanu a ostatku njihovih snaga kao i o njima nemamo nikakvih podataka...&lt;ref name=&quot;Depeše26-II-14-III-43&quot;/&gt;}}

Baćović u nastavku izveštava da su Ostojićeve pretnje stavljanjem pod preki sud &quot;postale predmet podsmeha&quot;, i da nije pledirao ni za kakav plan okupatora, &quot;nego tražio koordinaciju zbog stvarnog stanja na terenu&quot;. Takođe ga izveštava da je general [[Mario Roboti]], komandant italijanske 2. armije, došao na front iz Rijeke.&lt;ref name=&quot;Depeše26-II-14-III-43&quot;/&gt; Istog dana, [[10. mart]]a, preko mosta kod Ostrošca, a delom i gazovima preko reke, na levu obalu Neretve prebačene su dve partizanske brigade, 5. crnogorska i 10. hercegovačka.

[[Datoteka:Peko Dapčević.jpg|minijatura|[[Peko Dapčević]], komandant [[Druga proleterska divizija NOVJ|Druge proleterske divizije]], koja je razbila četničku &quot;mišolovku&quot; na Neretvi.]]

[[12. mart]]a Ostojić izveštava Dražu da je partizanima moral dobar &quot;zbog mase automatskog oružja, topova, ruskih uspeha i propagande Londona.&quot;&lt;ref name=&quot;Depeše26-II-14-III-43&quot;/&gt; [[13. mart]]a Baćović javlja generalu Mihailoviću da je situacija kritična, da crnogorski i sandžački borci odbijaju da se bore protiv &quot;svojih sinova, sestara i braće&quot; i da dočekuju partizane sa povicima &quot;[[Smrt fašizmu - sloboda narodu!|smrt fašizmu]]&quot;:

{{izdvojeni citat|Situacija na levoj obali Neretve je ozbiljna. '''Grupa kapetana Lukačevića u kojoj je pored domaćih bosanaca bilo i Crnogoraca razbijena je i rasturena.''' Obe durmitorske brigade i Sandžaklije izdali su, jer su javno izjavili da neće da se bore protiv svojih sinova, sestara i braće koji se nalaze u redovima komunista. Pri nailasku komunista iste su pozdravljali sa pesnicom sa uzvikom: »Smrt fašizmu«.&lt;ref name=&quot;Depeše26-II-14-III-43&quot;/&gt;}}

Istog dana i Ostojić depešama izvještava Mihailovića o četničkom slomu:

{{izdvojeni citat|'''Durmitorski korpus pobegao skoro ceo.''' Usled neprekidnih borbi ostavljen sam, i Vojin korpus počinje sa osipanjem...

Baćović pritešnjen ali drži jučerašnji položaj samo pobegla žabarska artiljerija. Činim sve da sprečim upad ali je neophodno da Pavle krene još danas sa jurišnim bataljonom i stalnim četnicima kamionima... Bez svežih snaga sa sadašnjim trupama bojim se da prodor nećemo sprečiti...

'''Vojin korpus demoralisan i u raspadanju se povlači''' od Glavatičeva ka meni. Kriza u punom jeku... Jedini izlaz da Pavle stigne sa traženim trupama u toku sutrašnjeg dana u Nevesinje, i da primi zatvaranje pravca od Konjica.&lt;ref name=&quot;Depeše26-II-14-III-43&quot;/&gt;}}

[[13. mart]]a pukovnik Bajo Stanišić je izvešten o potpunom rasulu četničke vojske:
{{izdvojeni citat|'''Konjička i Sarajevska brigada su u rasulu i, prema dobijenim izveštajima, ne postoje''', a takođe ne postoje na terenu ni 1. ni 2. durmitorska brigada, već su u najvećem neredu pobegle kućama u Crnu Goru.&lt;ref name=&quot;Milovanović33&quot;/&gt;}}

[[14. mart]]a Baćović upućuje generalu Mihailoviću još jednu lošu vest o &quot;divljem bekstvu&quot; četnika:

{{izdvojeni citat|Komandant Konjičke brigade javlja kurirom: '''1. i 2. Durmitorska brigada te Fočanska u divljem bekstvu povlače se prema Kalinoviku'''.&lt;ref name=&quot;Depeše26-II-14-III-43&quot;/&gt;}}

14. marta nemački general [[Alexander Löhr]] podseća vlastite trupe da treba uništiti sve preostale pobunjeničke snage &quot;bilo koje boje&quot;, i da je privremena borba rame uz rame sa četnicima bilo samo nužno zlo:

{{izdvojeni citat|Osobito je potrebno reći da je privremena borba rame uz rame sa četnicima, a protiv partizana, na nekim sektorima, bila samo nužno zlo koje se moralo prihvatiti, jer istovremena borba protiv obje grupacije ne bi omogućila uništenje niti jedne. Svakom njemačkom vojniku mora biti usađeno čvrsto uvjerenje da ovi četnici nikada nijesu bili naši prijatelji i da su se borili uz nas samo iz nužde. Njihov cilj jeste i ostaje naše uništenje u pogodnom trenutku i uspostava [[Velika Srbija|Velike Srbije]], zaštićene od strane osovinskih neprijatelja. Zbog toga se moraju uništiti.&lt;ref name=&quot;znaci.org&quot;&gt;[https://znaci.org/00001/40_51.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje BITKA NA NERETVI I NJENE POSLJEDICE]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=643&amp;rec=314&amp;roll=554 NARA, T314, Roll 554, frame no. 000637.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Ganz besonders ist dabei zu erklären, daß das zeitweise und örtliche Nebeneinanderkämpfen mit Cetniks gegen die Kommunisten ein notwendiges Übel war und in Kauf genommen werden mußte, weil der Kampf gegen beide Teile zugleich keinen Teil vernichtet haben würde. Es muß jedem deutschen Soldaten die feste Überzeugung eingeimpft werden, daß auch diese Cetniks nie unsere Freunde waren und daß sie auch ihrerseits nur notgedrungen neben uns gekämpft haben. Ihr Ziel ist und bleibt unsere Vernichtung zu einem geeigneten Zeitpunkt und die Errichtung eines von den Achsenfeinden beschützten Großserbien. Deshalb sind sie zu vernichten.&quot;}})&lt;/ref&gt;|General [[Alexander Löhr]]}}

=== Svršetak evakuacije ranjenika ===

Ojačana [[Druga proleterska divizija]] krenula je u tri kolone dalje u napad sa zadatkom da definitivno razbije dobrano načetu četničku odbranu i produži u Hercegovinu, prema Ulogu, Kalinoviku i Nevesinju. Ona u noći između 14. i [[15. mart]]a lomi centar četničke odbrane kod Čičeva, koji je bio obrazovan od Zetskog odreda i Nikšićke brigade pod komandom pukovnika Baja Stanišića, a iduće noći vrši iznenadni napad na Stanišićevu rezervu, Prvu kalinovačku brigadu, razbija je potpuno i zauzima [[Glavatičevo]].&lt;ref name=&quot;Milovanović33&quot;/&gt;

[[Datoteka:Prenošenje ranjenika u dolini Neretve 1943.jpg|thumb|Prenošenje partizanskih ranjenika u dolini Neretve tokom ofanzive.]]

Do [[15. mart]]a prebačene su i ostale partizanske jedinice, a noću između 15. i 16. marta preko mosta na Neretvi prebačena je i poslednja grupa ranjenika sa zaštitnicom. [[16. mart]]a Petar Baćović javlja Mihailoviću da je tražio pojačanja Italijana, da su četnici ušli u Jablanicu, da svuda na terenu nailaze &quot;na bezbroj leševa&quot;, i da je borbenih duh četnika nizak:

{{izdvojeni citat|Zahtevao sam od kolone Italijana da jedan bataljon upute u reon Čepa radi pojačanja desnog krila Popovića. Sporazumeo sam se sa talijanskom Vrhovnom komandom da talijanska vojska posle operacija napusti garnizone Nevesinje i Gacko. Tražili su kao uslov da ne diramo garnizone hrvatske u ta dva grada.

Situacija 16. u 9. č.: Jablanica u našim rukama. '''Svuda na terenu kuda nailaze naše kolone nailazi se na bezbroj leševa. Isto i u Jablanici. To je kasapnica.'''

Sa velikom ofanzivnom snagom i odlučnošću probijaju se komunisti Srbiji. Naše trupe su inferiornije po borbenom duhu i osećanju ideje... Karakteristika crnogorskih trupa da su raznežene, neće da se maknu bez sudelovanja talijanskih trupa, posle svake borbe postavljaju nove zahteve za materijalom, inače neće da maknu bez talijanskih mazgi.&lt;ref name=&quot;Zbornik-tomXIV-2&quot;/&gt;}}

Baćović generalu Mihailoviću još napominje da su mu Nemci ponudili snage &quot;za odbranu Kalinovika i Nevesinja&quot;, ali je odbio jer se boji da ne ostanu.&lt;ref name=&quot;Zbornik-tomXIV-2&quot;/&gt; Nemačke divizije su [[17. mart]]a izbile na Neretvu, koju su partizani već prešli. Nemačka operacija Vajs bila je time završena. Istog dana je Baćović javio Draži da mu Ostojić kaže da traži saradnju Nemaca, ali on ne može &quot;u ovaj čas iz političkih razloga jer ćemo izgubiti sav vojnički prestiž.&quot;&lt;ref name=&quot;Zbornik-tomXIV-2&quot;/&gt;

== Prodor NOVJ u Hercegovinu ==
{{main|Prodor NOVJ u Hercegovinu (1943)}}
=== Dolazak Mihailovića na front ===

[[Datoteka:144 Draza Mihajlovic.jpg|minijatura|185px|Vrhovni zapovednik Jugoslovenske vojske u otadžbini [[Draža Mihailović]] je preko Zaharija Ostojića rukovodio operacijama. Nakon četničkog sloma na Neretvi, lično je preuzeo komandu.]]

Saznavši za slom, general Mihailović donosi odluku da napusti štab u Lipovu i da lično preuzme komandu nad razbijenim trupama. Računao je da će njegovo prisustvo na položajima, i pristizanje svežih snaga koje je [[Pavle Đurišić]] trebalo da mobiliše, uspeti da spreči prodor partizana ka Hercegovini i Crnoj Gori.&lt;ref name=&quot;Milovanović33&quot;/&gt; Mihailović [[17. mart]]a uveče sa ličnim telegrafistom, radio-stanicom i pratnjom napušta [[Gornje Lipovo|Lipovo]]. Italijanskim automobilom, koji mu je obezbedio Đurišić, ministar Draža Mihailović je oko ponoći stigao u [[Čajniče]]. Tu je sa Đurišićem razradio plan druge linije odbrane u rejonima Nevesinjsko polje, Ulog i Kalinovik. Ujutro je Mihailović krenuo za Foču, a Đurišić je italijanskim kamionima počeo da prebacuje trupe ka [[Kalinovik]]u.&lt;ref name=&quot;Milovanović34&quot;&gt;[https://www.znaci.org/00001/11_34.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje IZGUBLJENA BITKA]&lt;/ref&gt;

[[18. mart]]a major [[Borivoje Radulović]] izveštava Zaharija Ostojića o četničkoj bežaniji i &quot;strahovitom pljačkanju&quot; srpskih sela:
 
{{izdvojeni citat|Dezerteri crnogorskih jedinica pri povratku u Crnu Goru strahovito pljačkaju usputna srpska sela.&lt;ref&gt;https://www.znaci.org/00001/4_14_2_94.htm IZVEŠTAJ MAJORA BORIVOJA RADULOVIĆA OD 18. MARTA 1943. KOMANDANTU ISTAKNUTOG DELA VRHOVNE KOMANDE O RASULU, BEŽANJU I PLJAČKI ČETNIČKIH JEDINICA NA PODRUČJU NEVESINJA&lt;/ref&gt;}}

Major [[Mirko Lalatović]], šef 2. odseka Operativnog odeljenja Vrhovne komande JVUO, upućuje 18. marta depešu poručniku [[Predrag Raković|Predragu Rakoviću]], komandantu Drugog ravnogorskog korpusa, u kojoj će žestoke borbe u dolini Neretve opisati na sljedeći način:
{{izdvojeni citat|Drago mi je što ste vi lično dobro i što stvari kod vas idu tako dobro. Komuniste moramo nemilosrdno uništavati. Sada se tučemo sa njihovim glavnim snagama u oblasti Konjica. Oni su ispred Nemaca i ustaša pobegli iz »Bihaćke republike« i ovamo su ih sačekali naši odredi. Zbog teških prilika pod kojim se radi, trebalo nam je malo duže vremena da prikupimo potrebne snage. Nadam se da ćemo za desetak dana i ovo pitanje skinuti sa dnevnog reda. Sad se komunisti nalaze između Prenja i Bjelašnice u dolini Neretve i naši ih napadaju sa svih strana. Oni se nalaze u veoma teškom položaju i svakog dana ih je sve manje i manje a naši se stalno ojačavaju pristiglim pojačanjima. Verujem da će im ovde biti definitivna grobnica.&lt;ref&gt;Zbornik dokumenta i podataka o Narodnooslodilačkom ratu naroda Jugoslavije, tom XIV, knjiga 2: Dokumenti četničkog pokreta Draže Mihailovića 1943, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, dok. 91, str. 475.&lt;/ref&gt;}}

Istog dana Baćović izveštava Mihailovića da su partizani pustili neke četnike iz zarobljeništva, i da nikog nisu ubili, samo ih je korio Peko Dapčević:
{{izdvojeni citat|Ovog momenta vratilo se 10 Crnogoraca nikšićke brigade koji su bih zarobljeni kod boljševika. Oni pričaju: zarobljenih je 90 u noćnom napadu... Od svih zarobljenika pušteno je 10 starih. Ostale su zadržali. '''Zarobljenike su vodili pred Peka Dapčevića koji ih je korio. Ubili nisu nikoga.'''&lt;ref name=&quot;Zbornik-tomXIV-2&quot;/&gt;}}

Mihailović je u Kalinovik stigao [[19. mart]]a, a odmah za i Đurišić sa svojim jurišnim bataljonima, koji su predstavljali poslednju nadu. Ovde se nalazio i Ostojić sa ostacima. Tu, na liniji [[Obalj]] — [[Kalinovik]] — [[Ulog]], Mihailović se nadao da će zadržati partizanski prodor, komandujući lično svojim snagama. Prvo njegovo naređenje bilo je da se četnici, koje su partizani pustili, odmah zatvore u logore:

{{izdvojeni citat|Sve puštene četnike iz boljševičkog ropstva zatvorite u odvojene logore daleko u pozadinu i ne dozvolite nikakvo mešanje sa ljudstvom radi sprečavanja širenja defetizma, zbog čega su ih komunisti i propustili.&lt;ref&gt;https://www.znaci.org/00001/4_14_2_96.htm NAREĐENJE DRAŽE MIHAILOVIĆA OD 19. MARTA 1943. KOMANDANTU ZETSKOG ČETNIČKOG ODREDA I KOMANDANTU OPERATIVNIH JEDINICA ISTOČNE BOSNE I HERCEGOVINE ZA NAPAD NA JEDINICE 3. NOU DIVIZIJE NA PRAVCU PRIDVORCI — KLJUNI — LUKA&lt;/ref&gt;}}

U depeši od 21. marta 1943, »Ištvan« (Baćović ili Jevđević) izražava nadu da bi partizani ipak mogli biti uništeni na Neretvi, svakako uz asistenciju okupatora (šifre za Njemce i Italijane su bile brojevi »11« i »22«):

{{izdvojeni citat|Komunisti će biti tučeni sigurno, ali je najstrašnije da su partizani pojeli poslednji zalogaj i zaklali poslednje bravče i problem ishrane biće strahovit. Br. 22 usled neuspeha postao je bezobrazan ali smo to regulisali. Br. 11 drži se vrlo korektno i svaki pokret u našu zonu duž Neretve avizira ranije.&lt;ref&gt;Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije, tom XIV, knjiga 2, Dokumenti jedinica, komandi i ustanova četničkog pokreta Draže Mihailovića: 1. januar — 8. septembar 1943, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, dok. 113, str. 554.&lt;/ref&gt;}}

Istovremeno sa Mihailovićem i njegovim četnicima, na položaj pred Kalinovikom stigle su i snage [[Druga proleterska divizija|Druge proleterske divizije]]. Na celoj liniji razvile su se teške i krvave borbe. Delovi Prve proleterske brigade nanose [[21. mart]]a poraz četničkim snagama kod Uloga, a [[Druga proleterska brigada]] 20. i [[21. mart]]a potpuno razbija četničke snage kod Oblja, čime je put za napad u bok i pozadinu četničkih snaga bio otvoren. Mihailović je sa osmatračnice posmatrao napad Druge proleterske i rasulo koje je usled poraza nastalo među njegovim trupama na desnom krilu fronta prema Oblju. Da bi izbegao opkoljavanje i sačuvao bar Đurišićeve snage, on naređuje povlačenje ka Sarajevu. Pred mrak [[22. mart]]a i on je sa operativnim štabom obrazovao kolonu i sa njom napustio Kalinovik. Uz put menja prvobitnu odluku i preko Jabuke i Ustikoline prebacuje se u Foču, u kojoj se u to vreme nalazio italijanski garnizon.&lt;ref name=&quot;Milovanović34&quot;/&gt;

[[25. mart]]a Mihailović javlja Baćoviću da se nalazi u oblasti Foče, da četnici napuštaju Kalinovik i organizuju &quot;odbranu Sandžaka i Crne Gore&quot;. On dodaje da su &quot;5000 prvoklasnih boraca iz Srbije&quot; na putu ovamo.&lt;ref name=&quot;Zbornik-tomXIV-2&quot;/&gt;

Nakon poraza kod Nevesinja, Baćović javlja Mihailoviću da nakon zauzimanja [[Nevesinje|Nevesinja]] partizani nisu &quot;nikom ništa uradili&quot;:

{{izdvojeni citat|'''Karakteristično je da komunisti nisu nikome pa ni našim najsigurnijim porodicama apsolutno ništa uradili, niti su koga ubili. Razvili su bili odmah ogromnu propagandu, sastanke, pozorišne predstave, letke.''' Bilo bi vrlo užasno da su ostali duže.&lt;ref name=&quot;Zbornik-tomXIV-2&quot;/&gt;}}

=== Partizansko forsiranje Drine ===
{{main|Forsiranje Drine (1943)}}
[[Datoteka:Josip Broz Tito Bihać 1942.jpg|185px|thumb|[[Josip Broz Tito]], Vrhovni komandant NOV i POJ]]
Posle poraza kod Kalinovika, Italijani i četnici pokušali da na Drini zaustave prodor glavne operativne grupe NOVJ. Italijani su bili spremni da u krajnjem slučaju upotrebe [[suzavac]].&lt;ref&gt;https://www.znaci.org/00001/4_14_2_100.htm NAREĐENJE KOMANDE OPERATIVNIH JEDINICA ISTOČNE BOSNE I HERCEGOVINE OD 24. MARTA 1943. KOMANDANTU BILEĆKE BRIGADE O NAČINU DEJSTVA BRIGADE U POZADINI JEDINICA NOVJ I EVENTUALNOJ EVAKUACIJI JEDINICA PRAVCEM TREBINJE — BILEĆA&lt;/ref&gt; Plan zajedničkih akcija sa italijanskom komandom pripremio je Ostojić, [[26. mart]]a. Svoju punu saglasnost sa ovim planom je dao Mihailović, koji je Ostojiću 28. marta javio:

{{izdvojeni citat|Bolje linije nego što je Drina u vezi sa Pivom ne možemo imati za odbranu. Moramo je braniti jakim snagama sa dobrim moralom... Komunisti u ovom momentu pripremaju nešto... Ako iziđu na grebene dobro ih poduhvatiti sa Italijanima. Juče su dobro pomogli...&lt;ref name=&quot;Milovanović34&quot;/&gt;&lt;ref&gt;AVII, Ca, k. 18, reg. br. 4/6 (VK-X-23).&lt;/ref&gt;|[[Dragoljub Mihailović]]}}

Još istog dana, 28. marta, [[Prva proleterska brigada|Prva proleterska]] i [[Druga dalmatinska brigada]] izbijaju na Drinu. Prva u oblast Ustikoline, a druga u prostor Broda, tri kilometra južno od Foče. Nalazeći se u Foči, pored Lukačevićevog štaba, Mihailović je odmah naredio Lukačeviću da sa svojim snagama interveniše na pravcu Ustikoline i po svaku cenu spreči partizanske snage da forsiraju Drinu.

Karakteristično je jedno zapaženje iz depeše poslate 30. marta 1943. iz Vrhovne komande JVuO (autor je vjerovatno sâm general Mihailović), u trenutku kada je postalo gotovo izvjesno da su četnici pred potpunim porazom:

{{izdvojeni citat|Jedini uzrok dosadanjih neuspeha jeste užasno rđav starešinski kadar. Osim malog broja najhrabrijih, ostale starešine kukavice. Hrabrost starešina ubuduće merilo za dodeljivanje komandovanja.&lt;ref&gt;Zbornik dokumenta i podataka o Narodnooslodilačkom ratu naroda Jugoslavije, tom XIV, knjiga 2: Dokumenti četničkog pokreta Draže Mihailovića 1943, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, dok. 113, str. 564.&lt;/ref&gt;}}
 
[[31. mart]]a Petar Baćović javlja generalu Mihailoviću da je u borbama oko Nevesinja &quot;zarobljeno i streljano 40 partizana sa komandirom&quot;. [[3. april]]a Baćović šalje dramatičnu depešu Mihailoviću kako spaljuje sela i svaki dan strelja, ali uzalud:

{{izdvojeni citat|Nisam naivan da ne znam i ne vidim situaciju. Video sam borbenost jedinica koje su poslate da spasavaju Hercegovinu. Iako mi je javljeno da će te hrabre jedinice odbraniti Hercegovinu, Pavlovu pomoć nisam osetio. Znam tačno da je na Drini. '''Čitava sela sam spržio, 170 imam u zatvoru. Svaki dan streljam.'''&lt;ref name=&quot;Zbornik-tomXIV-2&quot;/&gt;}}

I dok su se oko Ustikoline još vodile borbe, Druga dalmatinska brigada [[6. april]]a 1943. forsira Drinu kod Broda i posle razbijanja četničkih snaga na tome sektoru obezbeđuje mostobran.&lt;ref name=&quot;Milovanović34&quot;/&gt; U pokušaju da osujeti partizane, general Mihailović lično, u depeši svom načelniku operativnog odeljenja Ostojiću od 7. aprila, traži hitnu pomoć italijanskih trupa:

{{izdvojeni citat|'''Preduzmite na svaki način da Italijani što pre pošalju na desnu obalu Dragočevske reke bar jednu četu''' i da se postavi iznad Strugare.&lt;ref name=&quot;Zbornik-tomXIV-2&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Milovanović34&quot;/&gt;}}

Samo četrdeset minuta kasnije, Ostojić mu odgovara da su Italijani poslali ne jednu [[četa|četu]] nego [[bataljon]]:

{{izdvojeni citat|Italijani izveštavaju da je jedan bataljon upućen ka Dragočevskoj Reci i izveštavaju da je ovaj bataljon još u sumrak otišao pozadi patrole.&lt;ref name=&quot;Zbornik-tomXIV-2&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Milovanović34&quot;/&gt;}}

Draža Mihailović potom obaveštava komandanta desnog odseka odbrane Drine da dolazi italijanski bataljon, i da će četnike pomoći artiljerija i avijacija:
{{izdvojeni citat|Italijani obećali da će u toku noći stići i njihov bataljon u Potpeć i da će produžiti ka Dragočavi, on ima i artiljerije, biće dobro ako stigne... Tražili smo da artiljerija tuče ispred Broda i levu obalu Drine ispred vas a sutra i avijacija.&lt;ref name=&quot;Zbornik-tomXIV-2&quot;/&gt;}}

Istog dana i Ostojić naređuje Lukačeviću da traži pojačanja od Italijana kako bi sačuvali Foču:

{{izdvojeni citat|'''Traži od Italijana da te pojačaju na delu Ćehotina — Crni Vrh odnosno Okrugljica i traži da artiljer. što češće dejstvuje'''... Sad je glavno da sačuvamo Foču, zašto nam je potrebna pomoć Italijana.&lt;ref&gt;NAREĐENJE KOMANDANTA ISTAKNUTOG DELA ŠTABA DRAŽE MIHAILOVIĆA OD 7. APRILA 1943. VOJISLAVU LUKAČEVICU ZA ANGAŽOVANJE ITALIJANSKIH JEDINICA RADI ODBRANE NA LINIJI BIOKOVI — CRNI VRH — BROD&lt;/ref&gt;}}

[[8. april]]a Draža Mihailović naređuje kapetanu Momčiloviću, komandantu odbrane odseka, da se položaj uz pomoć Italijana mora održati po svaku cenu:
{{izdvojeni citat|Položaj se po svaku cenu ima održati i što bolje iskoristiti bataljon i bateriju Italijana koji se nalaze na Vašem otseku.&lt;ref name=&quot;Zbornik-tomXIV-2&quot;/&gt;}}

No, delovi Druge proleterske divizije razbijaju osovinske snage i [[9. april]]a ulaze u deo Foče na levoj obali Ćehotine.

=== Povlačenje Mihailovića u Srbiju ===

Sada već i fizički ugrožen, general Mihailović na brzinu prikuplja delove svoga štaba i razbijene [[Vojislav Lukačević|Lukačevićeve]] trupe i naređuje povlačenje prema Pljevljima. Pošto je Ostojiću poverio da kod Pljevalja obrazuje novu liniju odbrane radi sprečavanja daljeg prodora snaga NOP prema Sandžaku i Crnoj Gori, Mihailović hita natrag u Lipovo.

Petog dana po povratku u Lipovo, Mihailović je primio poraznu vest. Jedinice NOVJ su u noći između 17. i [[18. april]]a 1943. kod Broda na Drini iznenadno napale Đurišićeve snage, prodrle preko Čelebića u pozadinu četničkih snaga i 18. aprila ujutro potpuno razbile njihovo levo krilo. Pored mrtvih i ranjenih, bilo je više od 200 zarobljenih četnika, a ostali su u neredu bežali preko reke Tare, ka [[Kolašin]]u.&lt;ref name=&quot;Milovanović34&quot;/&gt; Porazi koji su četnici pod komandom Baja Stanišića i Petra Baćovica u Hercegovini i Crnoj Gori pretrpele u prvoj polovini aprila, i ovaj poraz Đurišića na Drini, naterali su Mihailovića da sa Vrhovnom komandom beži u Srbiju. Još istog dana on naređuje pokret.&lt;ref name=&quot;Milovanović34&quot;/&gt;

[[19. april]]a u selu Lipovu rano ujutru počinje priprema za pokret ka Kolašinu i Mojkovcu. Mihailovićevo ljudstvo je stiglo u Mojkovac istog dana. [[20. april]]a su u Mojkovac stigli i ljudi majora Đurišića, &quot;vrlo umorni, gladni i zabrinuta lica&quot;. Kod njih je vladala prava panika, pričali su neverovatne stvari. Mihailović je nastavio ka selu [[Zaostro]] kod [[Priboj]]a, gde je smestio svoj štab u školi. Tih dana mu general [[Blažo Đukanović]] iz Crne Gore piše da je situacija &quot;vrlo teška&quot;, a odziv na opštu mobilizaciju &quot;dosta slab&quot;.&lt;ref name=&quot;Zbornik-tomXIV-2&quot;/&gt;&lt;ref&gt;PISMO GENERALA BLAŽA ĐUKANOVIĆA OD APRILA 1943. DRAŽI MIHAILOVICU O STANJU U ČETNIČKIM JEDINICAMA U CRNOJ GORI&lt;/ref&gt; Istovremeno, u Srbiji se provodi mobilizacija vojnih obveznika za borbu protiv partizana:

{{izdvojeni citat|Razbijeni i obezglavljeni partizani, bežeći ispred jakih naših snaga koje ih gone, probijaju se ka Sandžaku i Zapadnoj Srbiji, u nameri da se tamo prikupe i dignu narod na prevremeni ustanak. Obzirom na ovo stanje Vrhovna Komanda je 16 ov. meseca naredila mobilizaciju jednog dela obveznika Drugog Ravnogorskog Korpusa s oružjem i pokret u pravcu Nove Varoši u cilju sprečavanja upada komunista u Zapadnu Srbiju.&lt;ref name=&quot;Zbornik-tomXIV-2&quot;/&gt;|NAREDBA KOMANDANTA 2. RAVNOGORSKOG KORPUSA OD 20. APRILA 1943. KOMANDANTIMA BRIGADA ZA MOBILIZACIJU RADI ODLASKA U BORBU PROTIV JEDINICA NOVJ}}

[[Datoteka:2. ravnogorski korpus.jpg|mini|2. ravnogorski korpus pod komandom [[Predrag Raković|Predraga Rakovića]] i Rasinski korpus pod komandom [[Dragutin Keserović|Dragutina Keserovića]], jure u pomoć Mihailovićevom štabu kojem se bliže partizani ([[Jadovnik]], početkom [[maj]]a [[1943]].)]]

Da bi obezbedio povlačenje Vrhovne komande u Srbiju, Mihailović je ubrzo po dolasku u Zaostro uputio naređenje [[Dragutin Keserović|Dragutinu Keseroviću]], komandantu Rasinskog korpusa, da izvrši mobilizaciju na svom terenu i krene prema Limu, njemu u susret. [[1. maj]]a, kada je primio izveštaj da su Đurišićeve trupe 30. aprila kod Šahovića dokrajčene i da snage NOVJ nadiru prema Limu, Mihailović hitno upućuje poziv u pomoć i komandantu Drugog ravnogorskog korpusa [[Predrag Raković|Predragu Rakoviću]].&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;&gt;https://www.znaci.org/00001/11_36.htm&lt;/ref&gt;

[[7. maj]]a uveče Mihailović je sa svojim štabom pošao ka Srbiji&lt;ref&gt;https://www.znaci.org/00001/11_35.htm&lt;/ref&gt;, a ujutru [[8. maj]]a se susreo sa Keserovićem. U selu [[Zaton]] je Mihailović izvršio smotru Keserovićevih trupa. Sutra je naredio da posednu desnu obalu Lima, da partizani ne bi prešli u Srbiju. [[9. maj]]a javlja Ostojiću: &quot;'''''Ne brinite za mene'''''&quot; a Baćoviću: &quot;'''''Kriza prošla'''''&quot;.&lt;ref name=&quot;Zbornik-tomXIV-2&quot;/&gt; [[10. maj]]a Mihailović se u selu Požeginama sreo i sa Drugim ravnogorskim korpusom pod komandom Predraga Rakovića. I njima je naredio da posednu obalu Lima, radi zaustavljanja partizana. Međutim, dva bataljona Čačanske brigade su otkazala poslušnost:

{{izdvojeni citat|Sa mojom brigadom, koja je u sastavu Rakovićevog korpusa, ovde sam stigao 10. maja. Odmah sam dobio naređenje da posednem i branim prelaz preko reke Lima, izrneđu sela Oluja i Rasova, s tim da moje levo krilo naslonim na Keserovićevo desno. Kada sam naredio pokret ka položaju, moj 3. i 4. bataljon i štabna četa otkazali su mi poslušnost. '''Neko je uzviknuo: &quot;Nećemo bratoubilačku borbu!&quot; Mnogi su ovo prihvatili, a komandir štabne čete nastavio je: &quot;Preko Lima ima preko trideset hiljada dobro naoružanih partizana koji se bore protiv okupatora.''' I ĐurišIćevi četnici su bacili oružje i vratili se svojim kućama. A kuda sada mi da idemo i za koga da se borimo? Ja neću da se borim sa svojom braćom. Ko se slaže sa ovim neka pođe sa mnom kući.&quot; Ogromna većina krenula je za njim. Nisam bio u stanju da ih zaustavim...&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;/&gt;|Komandant Čačanske brigade poručnik Milorad Ristović, kasnije streljan zbog pobune}}

[[13. maj]]a je general Mihailović naredio da se begunci razoružaju i zatvore ili poubijaju:

{{izdvojeni citat|Dva cela bataljona i štabna četa čačanske brigade u broju od 123 naoružana četnika pobegli su kući. Sačekati ih u Dragačevu... razoružati ih i zadržati ih kod sebe u pritvoru... Ako na poziv mirnim putem ne predadnu oružje, pucati u meso.&lt;ref name=&quot;Zbornik-tomXIV-2&quot;/&gt;}}

=== Prodor partizana u Crnu Goru ===
{{main|Prodor NOVJ u Crnu Goru (1943)}}
[[Datoteka:Jugoslavija i Evropa maj 1943.jpg|minijatura|Oslobođena [[Slobodne teritorije u Narodnooslobodilačkom ratu|partizanska teritorija]] u Jugoslaviji i Hitlerova tvrđava Evropa nakon bitke na Neretvi, maja 1943.]]

Operativna grupa [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] je nakon bitke na Neretvi krenula svim snagama preko Hercegovine da se probije u Crnu Goru, uništi [[Četnici|četnike]] i Italijane, i zavlada terenom. Na tom prostoru bi se iscrpljeni borci odmorili, ranjenici lečili, a zatim bi nastavili prema [[Kosovo|Kosovu]] u južnu Srbiju.

Goneći četnike sve dublje u Crnu Goru, [[Vrhovni štab NOVJ]] se prebacio na planinu [[Durmitor]]. Nakon teškog poraza nanesenog Italijanima u pivskom Javorku, [[1. 5.|1. maja]] [[Prva proleterska divizija NOVJ|Prva]] i [[Druga proleterska divizija NOVJ|Druga proleterska divizija]] krenule su u obuhvatno nastupanje radi likvidiranja italijansko-četničkog garnizona u Kolašinu. [[14. maj]]a komandant Ljevorečkog četničkog bataljona javlja majoru [[Đorđe Lašić|Đorđu Lašiću]] da su partizani zauzeli sva okolna mesta, a četnici su zbijeni u [[Kolašin]] sa Italijanima:

{{izdvojeni citat|Gornja Morača pala je. Na Crkvinama kod Kolašina partizani su izbili... Lutovo je spremno da se priključi partizanima... '''Sve četničke snage sa italijansika 3 batalj. nalaze se u Kolašinu'''.&lt;ref name=&quot;Zbornik-tomXIV-2&quot;/&gt;}}

Međutim, nakon što su partizani oslobodili veći deo Hercegovine i Crne Gore, nemačka komanda je odlučila da interveniše. [[15. maj]]a započela je [[operacija Schwarz]] prodorom [[1. brdska divizija (Nemačka)|1. brdske divizije]] Vermahta u italijansku okupacionu zonu, u Crnu Goru.

== Posljedice ==
{{main|Operacija Schwarz|Kapitulacija Italije}}

Bitka na Neretvi je bila ne samo vojni, već i težak politički poraz četnika. [[Sjedinjene Američke Države|Američki]] povjesničar [[Jugoslavija|jugoslavenskog]] podrijetla [[Jozo Tomasevich]] jezgrovito evaluira značaj bitke na Neretvi:
{{izdvojeni citat|Četnička kolaboracija sa silama Osovine dosegla je svoju kulminaciju zimi 1942/1943, za vrijeme bitke na Neretvi, koja je predstavljala završnu fazu operacije Weiss, ili u jugoslavenskoj terminologiji, Četvrte neprijateljske ofenzive. Bitka na Neretvi imala je dugu i kompliciranu prethistoriju sa četničke i osovinske strane, a za četnike i sudbonosne posljedice.&lt;ref name=&quot;znaci.org&quot;&gt;[https://znaci.org/00001/40_51.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje BITKA NA NERETVI I NJENE POSLJEDICE]&lt;/ref&gt;}}

=== Razočarenje Nemaca u Dražu Mihailovića ===

Nemačka komanda Jugoistoka zaključila je &quot;Mihailović kao vojni komandant zatajio&quot; i da snosi glavnu krivicu za neuspjehe u osovinskoj operaciji:

{{izdvojeni citat|Dosadašnje borbe pokazuju da je Mihailović kao vojni komandant zatajio. Mihailović snosi glavnu krivnju za dosadašnje neuspjehe zbog nepravilne procjene vremena, prostora i zemljišta i zbog toga što nije iskoristio opće date mogućnosti.&lt;ref name=&quot;znaci.org&quot;&gt;[https://znaci.org/00001/40_51.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje BITKA NA NERETVI I NJENE POSLJEDICE]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=813&amp;rec=78&amp;roll=332 Nacionalni arhiv Vašington (NAW), T78, Roll 332, frame 6290063.] ({{jez-njem|&quot;Die bisherigen Kämpfe zeigen, daß Mihailovic als militärischer Führer versagte. Die gegebenen Möglichkeiten infolge Unkenntnis von Zeitbedarf, Raum und Gelände nicht erkennend, trägt er die Hauptschuld an den bisherigen Mißerfolgen.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Procjena situacije komande Jugoistoka za mart 1943. (1. april 1943.)}}

Svoj komentar o četničko-partizanskim borbama na Neretvi i u istočnoj Hercegovini dao je i general [[Paul Bader]], njemački opunomoćeni komandant Srbije.&lt;ref name=&quot;znaci.org&quot;&gt;[https://znaci.org/00001/40_51.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje BITKA NA NERETVI I NJENE POSLJEDICE]&lt;/ref&gt; U izvještaju o situaciji u [[Okupacija Jugoslavije u Drugom svetskom ratu|okupiranoj Jugoslaviji]] za drugu polovinu marta 1943. godine, Bader ističe:
{{izdvojeni citat|Snage Draže Mihailovića nisu položile svoj prvi ozbiljni ispit. Tome su pridonijeli mnogi razlozi: nesposobnost, kukavičluk, nedostatak discipline kod komandanata, nedostatak čvrstog vođenja vojnika i konačno, ne od najmanje važnosti, precjenjivanje borbene snage vlastitih trupa s najviših komandnih mjesta.&lt;ref&gt;Nacionalni arhiv Vašington, mikrofilm br. T-315, rola 64, snimak 556.&lt;/ref&gt;}}

Zaključujući da su četnici zatajili, i da mogu promeniti stranu u slučaju savezničkog iskrcavanja, Nemci ubrzo preduzimaju akciju njihovog [[razoružanje četnika|razoružanja i hapšenja]].

=== Britansko napuštanje četnika ===
{{main|Saveznici i Jugoslavija}}

Pored toga, četnici gube i bezrezervnu podršku Britanaca. Draža Mihailović, koji je do tada u savezničkim zemljama slovio za čuvenog borca protiv okupatora, naglo je izgubio prestiž, a istina o [[Saradnja četnika sa snagama Osovine u Drugom svetskom ratu|saradnji četnika sa silama osovine]] sve je više prodirala u međunarodnu javnost. S druge strane, partizani su nakon ovoga postali priznata saveznička ratujuća strana, a britanska vojna misija uskoro je stigla u [[Vrhovni štab NOVJ]].

=== Potiskivanje četnika u Srbiju ===

Nakon poraza na Neretvi general Mihailović je potisnut u Srbiju, a četnici su znatno oslabljeni na prostoru zapadno od [[Drina|Drine]]. Ovo je imalo značajne posljedice nekoliko mjeseci kasnije kada je [[kapitulacija Italije|kapitulirala Italija]]. Tada su partizanske snage bile jedine u prilici razoružati italijanske garnizone te uspostaviti logističke veze sa zapadnim saveznicima u Italiji. Partizani su time ne samo stekli dodatnu vojnu prevagu u odnosu na četnike, nego i postali dovoljno snažan politički faktor da na [[Teheranska konferencija|Teheranskoj konferenciji]] budu službeno priznati kao dio savezničke koalicije.

== Posleratno suđenje Mihailoviću ==
{{main|Beogradski proces}}
O učešću četnika u četvrtoj neprijateljskoj ofanzivi je bilo reči na [[beogradski proces|beogradskom procesu]] 1946. godine četničkom vođi generalu [[Dragoljub Mihailović|Mihailoviću]]. Mihailović se branio da nije učestvovao u ofanzivi okupatora, nego je odredio svoje snage nezavisno od neprijateljskog plana.&lt;ref name=&quot;Saslušanje&quot;&gt;[https://www.znaci.org/00001/60_1_6.pdf Miodrag Zečević: DOKUMENTA SA SUĐENjA DRAŽI MIHAILOVIĆU, Beograd 2001: Saslušanje optuženih]&lt;/ref&gt; Takođe se branio samovoljom potčinjenih.

[[Datoteka:Draža pred sudom.jpg|mini|desno|Optuženi [[Dragoljub Mihailović]] pred Vrhovnim sudom u Beogradu [[1946]].]]
:Pretsednik: Objasnite sudu kako su se to u Konjicu stekle četničke snage pod komandom Lukačevića, italijanske i nemačke snage.
:Optuženi: Tu su potpuno samovoljno i proizvoljno radili Lukačević i Ostojić.
:Pretsednik: Prema tome su Lukačević i Ostojić upotrebili svoje snage zajedno sa nemačkim snagama protiv narodnooslobodilačkih snaga u Četvrtoj ofanzivi.
:Optuženi: Izgleda da jesu.
:Pretsednik: Od koga su dobijali municiju?
:Optuženi: Od Italijana.&lt;ref name=&quot;Saslušanje&quot;/&gt;

U završnoj reči je ponovio: &quot;''U Četvrtoj ofanzivi nisam imao nikakve veze sa okupatorom''.&quot;&lt;ref name=&quot;Završna&quot;&gt;[https://www.znaci.org/00001/60_3_21.pdf Miodrag Zečević: DOKUMENTA SA SUĐENjA DRAŽI MIHAILOVIĆU, Beograd 2001: Završna reč optuženog Dragoljuba Mihailovića]&lt;/ref&gt; Uprkos Mihailovićevoj odbrani, sudsko veće je utvrdilo drukčije činjenično stanje:

{{izdvojeni citat|Utvrđeno je da je Mihailović rukovodio lično, i preko Ostojića i drugih komandanata, a preko Ostojića naročito operacijama četničkih snaga u kojima su od januara do polovine aprila 1943. zajedno sa Nemcima, Italijanima i ustašama učestvovale u četvrtoj neprijateljskoj ofanzivi protiv jedinica Narodnooslobodilačke vojske i pomagale okupatoru da ponovo okupira od Narodnooslobodilačke vojske oslobođenu teritoriju.&lt;ref name=&quot;Presuda&quot;&gt;[https://www.znaci.org/00001/60_3_34.pdf Miodrag Zečević: DOKUMENTA SA SUĐENjA DRAŽI MIHAILOVIĆU, Beograd 2001: Presuda Dragoljubu Mihailoviću i ostalima]&lt;/ref&gt; |Presuda Dragoljubu Mihailoviću i ostalima}}

== U popularnoj kulturi ==
{{main|Bitka na Neretvi (film)}}
[[1969]]. godine snimljen je film ''[[Bitka na Neretvi (film)|Bitka na Neretvi]]'' koji opisuje ove događaje. Film je snimljen u međunarodnoj koprodukciji sa Italijom i Zapadnom Njemačkom i smatra se jednim od najboljih filmova snimljenih u Jugoslaviji, a bio je možda i najskuplji: procjene o njegovom budžetu kreću se od najmanje 4,5 pa čak i do 12 milijuna $ (prilagođeno po inflaciji, to bi danas bio ekvivalent od 70 milijuna $).&lt;ref name=&quot;politika&quot;&gt;{{cite web| publisher=Politika| url=http://pollitika.com/quotbitka-na-neretviquot-je-nasa| title=Bitka na Neretvi je naša!| date=8. ožujka 2013| accessdate=12. svibnja 2013| archivedate=2015-12-11| archiveurl=https://web.archive.org/web/20151211001333/http://pollitika.com/quotbitka-na-neretviquot-je-nasa| deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;

Jedan od originalnih postera za englesku verziju filma Bitka na Neretvi napravio je [[Pablo Picasso]].

== Literatura==
* [https://www.znaci.org/00001/256.htm NERETVA - zbornik, knjiga 1], Vojnoizdavački zavod, Beograd, 1965.
* [http://www.znaci.org/00001/257.htm NERETVA - zbornik, knjiga 2] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221020162103/https://www.znaci.org/00001/257.htm |date=2022-10-20 }}, Vojnoizdavački zavod, Beograd, 1965.
* [http://www.znaci.org/00001/258.htm NERETVA - zbornik, knjiga 3] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230702213340/https://znaci.org/00001/258.htm |date=2023-07-02 }}, Vojnoizdavački zavod, Beograd, 1965.
* {{Cite book|ref=harv|last=Primorac|first=Rudolf|authorlink=Rudolf Primorac|coauthors=|title=OPERATIVNO-TAKTIČKA ISKUSTVA IZ PRVE POLOVINE NARODNOOSLOBODILAČKOG RATA|year=1986|url=http://www.znaci.org/00001/210.htm|publisher=Vojnoizdavački i novinski centar|location=Beograd|id=|access-date=2023-07-08|archive-date=2023-05-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20230526214910/https://znaci.org/00001/210.htm}}
* {{Cite book|last=Tomasevich|first=Jozo|authorlink=|coauthors=|title=ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945 (Stanford University Press 1975)|year=1979|url=http://znaci.org/00001/40.htm|publisher=Sveučilišna naklada Liber|location=Zagreb|id=|ref=harv|access-date=2023-07-08|archive-date=2023-08-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20230819185907/https://www.znaci.org/00001/40.htm}}
* {{Cite book|ref=harv|last=Schraml|first=Franz|authorlink=Franz Schraml|coauthors=|title=KRIEGSSCHAUPLATZ KROATIEN|year=1962|url=http://www.znaci.org/00001/180.htm|publisher=Kurt Vowinckel Verlag|location=Neckargemünd|id=|access-date=2023-07-08|archive-date=2023-08-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20230828055827/https://www.znaci.org/00001/180.htm}}
* {{Cite book|ref=harv|last=Kumm|first=Otto|authorlink=Otto Kumm|coauthors=|title=VORWÄRTS, PRINZ EUGEN! - Geschichte der 7. SS-Freiwilligen-Division &quot;Prinz Eugen&quot;|year=1978|url=http://www.znaci.org/00001/200.htm|publisher=Munin-Verlag|location=Coburg|id=|access-date=2023-07-08|archive-date=2023-05-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20230526214909/https://znaci.org/00001/200.htm}}
* [http://www.znaci.org/00001/174.htm Thomas Cassagrande: Die volksdeutsche SS-Division &quot;Prinz Eugen&quot;: die Banater Schwaben und die Nazionalsocialistiscchen Kriegsverbrechen] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221016101659/https://www.znaci.org/00001/174.htm |date=2022-10-16 }}, Campus Verlag, Frankfurt am Mein 2003.
* [http://www.znaci.org/00001/181.htm Roland Kaltenegger: TOTENKOPF &amp; EDELWEIß] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230819185901/https://www.znaci.org/00001/181.htm |date=2023-08-19 }}, Ares Verlag 2008.

== Izvori ==
{{izvori|2}}

== Povezano ==
* [[Operacija Weiss]]
* [[Bihaćka republika]]
* [[Martovski pregovori|Martovski pregovori 1943.]]
* [[Napad NOVJ na Prozor februara 1943.]]
* [[Bitka za Konjic 1943.|Napad NOVJ na Konjic februara 1943.]]
* [[Pokolj u oblasti Pljevalja, Priboja, Čajniča i Foče|Pokolj muslimana Pljevalja, Čajniča i Foče]]

== Vanjske veze ==
{{Commonscat|Battle of Neretva}}
* [https://www.znaci.org/00001/30_60.htm Bitka na Neretvi - kratak pregled]
* [https://znaci.org/odrednica.php?slug=bitka-na-neretvi Bitka na Neretvi] (hronologija i dokumenti)
* [http://www.e-novine.com/feljton/87471-etniko-rasulo-Neretvi.html Četničko rasulo na Neretvi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130713235842/http://www.e-novine.com/feljton/87471-etniko-rasulo-Neretvi.html |date=2013-07-13 }}

{{Sedam neprijateljskih ofanziva}}
{{Drugi svjetski rat u Jugoslaviji}}

{{Authority control}}
{{Izabran}}

[[Kategorija:Bitka na Neretvi]]
[[Kategorija:Narodnooslobodilačka borba u 1943.]]
[[Kategorija:Bitke Drugog svjetskog rata na jugoslavenskom ratištu|Neretva, bitka na]]
[[Kategorija:Hercegovina u Narodnooslobodilačkoj borbi]]
[[Kategorija:Zajedničke borbe JVUO i Italijana]]
[[Kategorija:Borbe između NOVJ i Italijana]]
[[Kategorija:Borbe između NOVJ i JVUO]]
[[Kategorija:Zajedničke borbe JVUO i Nemaca]]
[[Kategorija:Borbe između NOVJ i Nemaca]]
[[Kategorija:Borbe između NOVJ i snaga NDH]]
[[Kategorija:Osovinske operacije u Jugoslaviji]]
[[Kategorija:Operacije NOVJ]]</text>
      <sha1>mqqeiwvmr7pqz26r35uyhnlp4jicu8c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bitka na Sutjesci</title>
    <ns>0</ns>
    <id>187957</id>
    <revision>
      <id>42607337</id>
      <parentid>42604449</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T09:22:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-34064-19</username>
        <id>363383</id>
      </contributor>
      <origin>42607337</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="94347" sha1="e1bcm81shwxxs78o97t1c4wft2x0h67" xml:space="preserve">{{Infokutija vojni sukob
|sukob= &lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;'''Bitka na Sutjesci'''
|deo= [[Drugi svjetski rat|Drugog svijetskog rata]] i [[Operacija Crno|Operacije Schwarz]]
|slika= Druga proleterska divizija na Sutjesci.jpg
|opis_slike=  Druga proleterska divizija u proboju kroz Zelengoru, tokom bitke na Sutjesci juna 1943.
|datum =  15. [[maj]]-16. [[jun]] [[1943]].
|mesto= šira oblast [[Sutjeska|Sutjeske]] i [[Durmitor]]a &lt;br /&gt;([[Hercegovina]], [[Crna Gora]], [[Sandžak]])
|uzrok= pokušaj neprijatelja da uništi partizanske odrede u Hercegovini i Crnoj Gori 
|teritorija= partizani prešli u istočnu Bosnu i zapadnu Srbiju
|rezultat= partizanska glavnina probila obruč
|strana1={{flag|Treći Reich}}&lt;br /&gt;{{flag|Italija|1861}}&lt;br /&gt;{{flag|NDH}}&lt;br /&gt;{{flagicon|BUG|1878}} [[Bugarska u Drugom svjetskom ratu|Bugarska]]&lt;br /&gt; {{flagicon image|Chetniks Flag.svg}} [[Četnici]]&lt;ref name=&quot;Beleška sa savetovanja od 21. maja 1943&quot;/&gt;
|strana2={{flagicon image|Yugoslav Partisans flag 1945.svg}} [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|Partizani]]
|komandant1={{flagicon|Treći Reich}} [[Alexander Löhr]]&lt;br /&gt;{{flagicon|Treći Reich}} [[Rudolf Lüters]]&lt;br /&gt;{{flagicon|Treći Reich}} [[Walter Stettner]]
|komandant2={{flagicon image|Yugoslav Partisans flag 1945.svg}} [[Josip Broz Tito]]&lt;br /&gt;{{flagicon image|Yugoslav Partisans flag 1945.svg}} [[Sava Kovačević]]{{KIA}}&lt;br /&gt;{{flagicon image|Yugoslav Partisans flag 1945.svg}} [[Koča Popović]]&lt;br /&gt;{{flagicon image|Yugoslav Partisans flag 1945.svg}} [[Peko Dapčević]]
|snaga1= 127,000 vojnika&lt;ref name=&quot;ReferenceC&quot;&gt;https://www.znaci.org/00001/11_39.htm&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;300+ zrakoplova 
|snaga2= oko 16.000 boraca i oko 3.500 ranjenika i bolesnika&lt;ref name=&quot;ReferenceC&quot;/&gt;
|gubici1=oko 5.300 izbačenih iz stroja (2.768 Nemaca&lt;ref name=&quot;znaci.net&quot;&gt;[https://www.znaci.org/NARA/T314_560/756.htm Izveštaj komandanta nemačkih trupa u NDH od 20. juna 1943, NAW T314, roll 560, frames 750—1]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, prevod u [https://www.znaci.org/00001/4_12_3_94.pdf Zbornik NOR-a, tom XII (nemački dokumenti), knjiga 3, dokument 94]&lt;/ref&gt;, 411 vojnika NDH&lt;ref name=&quot;znaci.net&quot;/&gt;, preko 2.000 Italijana)
|gubici2=7.543&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/129_4.pdf Viktor Kučan: BORCI SUTJESKE, Zavod za udžbenike i nastavna sredstva, Beograd 1996, Prozivka boraca sa Sutjeske]&lt;/ref&gt;
|gubici3= Nijemci su ubili i oko hiljadu i po civila, seljaka.&lt;ref name=&quot;Švarm&quot;/&gt;
}}
'''Bitka na Sutjesci''' juna [[1943]]. godine je bila odlučujuća bitka '''[[operacija Schwarz|Pete neprijateljske ofenzive]]''' kojom su [[narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|jugoslovenski partizani]] izvršili proboj iz osovinskog obruča, rasturivši njemačke snage u blizini rijeke [[Sutjeska|Sutjeske]] u jugoistočnoj [[Bosna i Hercegovina|Bosni]].

Nemačke snage su uspele da opkole Glavnu operativnu grupu [[NOVJ]] na teškom planinskom području [[Durmitor]]a i nametnu im dugotrajne iscrpljujuće borbe, suprotne taktici partizanskog ratovanja i, s obzirom na odnos snaga, krajnje nepovoljne po [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]]. Partizani su se našli zatvoreni na malom prostoru neprekidno tučeni artiljerijskim i vazduhoplovnim snagama, trpeći ogromne gubitke, bez izvora hrane. Do [[31. 5.|31. maja]] je sedam brigada prikupljeno na prostoru između Pive i Sutjeske. 5. i [[7. 6.|7. juna]], prvi pokušaji da se front neprijatelja probije u donjem toku Sutjeske, nisu uspeli. Proboj preko nabujale Sutjeske, u njenom srednjem toku, kod Tjentišta, izvršila je 1. proleterska divizija.&lt;ref name=&quot;znaci.org&quot;&gt;https://www.znaci.org/00001/25_8.htm&lt;/ref&gt;

[[10. 6.|10. juna]], u ranim jutarnjim satima, [[Prva proleterska divizija NOVJ|Prva proleterska divizija]] je razbila nemačke položaje i probila obruč. Ovaj uspeh bio je od presudnog značaja za čitav ishod tridesetodnevne bitke. Njenim prodorom kroz Zelengoru ka Jahorini osujećen je nemački plan okruženja i uništenja glavne operativne grupe, i stvoreni su uslovi za izvlačenje ostalih partizanskih snaga.&lt;ref&gt;Sutjeska, knj. 1, s. 44.&lt;/ref&gt; Naredne noći iz obruča je izašao i Vrhovni štab sa [[druga proleterska divizija NOVJ|2. proleterskom divizijom]]. Odsečena [[Treća udarna divizija NOVJ|3. divizija]] je zajedno s ranjenicima desetkovana u proboju preko Sutjeske [[13. 6.|13. juna]].&lt;ref name=&quot;znaci.org&quot;/&gt;

Delovi [[Partizanske bolnice|bolnice]] koji su ostali poubijani su bez milosti, ranjenici i liječničko osoblje. Težak ratni zločin predstavlja masovno ubijanje oko 1200 partizanskih ranjenika na Sujesci.&lt;ref name=&quot;Švarm&quot;/&gt; Ukupno je stradalo oko 7,500 partizana, više od trećine koji su ušli u borbe. Gotovo polovinu poginulih partizana na Sutjesci čine Dalmatinci.&lt;ref name=&quot;Jakovčević&quot;&gt;{{Cite web |title=Bogdan Jakovčević: Vidio sam kako je poginuo Sava Kovačević |url=http://slobodnadalmacija.hr/Spektar/tabid/94/articleType/ArticleView/articleId/219429/Default.aspx |access-date=2014-06-13 |archivedate=2013-09-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130928023453/http://www.slobodnadalmacija.hr/Spektar/tabid/94/articleType/ArticleView/articleId/219429/Default.aspx |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; Među palim borcima je bilo 597 [[Partizanke|partizanki]], što je &quot;nezabilježeni primjer gubitaka žena-boraca u istoriji ratovanja&quot;.&lt;ref&gt;[http://www.e-novine.com/feljton/34667-Uvijek-Srbiju-uvijek-protiv-Miloevia.html Svedok i kreator istorije: Jovo Kapičić (2)]&lt;/ref&gt; I pored gladi, teških gubitaka, krajnjih fizičkih napora i neprekidnih borbi snage [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] zadržale su visok moral i borbenost, što im je priznao i neprijatelj.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_12_3_92.htm Izveštaj komandanta 118. lovačke divizije od 16. juna 1943. o toku borbi sa snagama NOVJ, obostranim gubicima i iskustvima za vreme operacije „Švarc“, Zbornik dokumenata i podataka o NOR-u, tom XII - nemački dokumenti, knjiga 2 (1943), Vojnoistorijski institut, Beograd 1978, dokument 92]&lt;/ref&gt; Njemački glavnokomandujući general [[Rudolf Lüters]] je u svom izvješću opisao partizane kao &quot;dobro organizirane, vješto vođene i s borbenim moralom koji izaziva čuđenje&quot;.

[[Operacija Schwarz]] je završena [[15. 6.|15. juna]] [[1943]]. godine probojem glavnine snaga [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] u istočnu [[Bosna|Bosnu]]. Odmah po proboju iz obruča NOVJ je prešla u protuofenzivu, [[Napadi na garnizone NDH|čisteći osovinske utvrde]] u [[Vlasenica|Vlasenici]], [[Srebrenica|Srebrenici]], [[Olovo|Olovu]], [[Kladanj|Kladnju]] i [[Zvornik]]u tokom slijedećih 20 dana.

== Pozadina ==
{{main|Prodor NOVJ u Crnu Goru (1943)|Operacija Schwarz}}
[[Datoteka:Jugoslavija i Evropa maj 1943.jpg|minijatura|Oslobođena [[Slobodne teritorije u Narodnooslobodilačkom ratu|partizanska teritorija]] u Jugoslaviji i Hitlerova Evropa, uoči operacije Schwarz, maja 1943.]]

[[Operacija Schwarz]], poznata kao peta neprijateljska ofenziva, je bila velika [[sile Osovine|osovinska]] operacija sa ciljem [[razoružanje četnika|razoružanja četnika]] i uništenja [[narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|jugoslavenskih partizana]] na teritoriji [[okupacija Jugoslavije u Drugom svetskom ratu|okupirane Jugoslavije]], tokom svibnja i lipnja [[1943]]. godine. Nijemci su imali za cilj razbiti grupe otpora i čvrsto posesti jadransko zaleđe, usled nastupanja [[Savezničke sile|Saveznika]] u [[Sredozemno more|Sredozemlju]]. Nemački vođa [[Adolf Hitler]] lično je suspendovao važenje [[Međunarodno humanitarno pravo|ratnog prava]] tokom ove operacije:

{{izdvojeni citat|'''Jedinice su dužne i ovlaštene da u ovoj borbi, bez ograničenja, takođe prema ženama i prema djeci, upotrijebe svako sredstvo''' samo ako ono vodi uspjehu... Nijedan Nijemac koji se bori protiv bandi ne smije zbog držanja u borbi protiv bandi i njihovih pristalica da bude pozvan na disciplinsku ili vojno-sudsku odgovornost.&lt;ref name=&quot;visitmycountry.net&quot;/&gt;|Hitlerovo naređenje pred &quot;Operaciju Schwarz&quot;}}

Nemci su pripremali ofanzivu u najvećoj tajnosti, pa ni italijanske jedinice nisu bile obaveštene o njenom početku.&lt;ref name=&quot;Oslobodilački rat&quot;/&gt; U to vreme, glavnina snaga NOVJ je [[Prodor NOVJ u Crnu Goru (1943)|oslobađala Crnu Goru]]. Ne sluteći nemačku ofanzivu većih razmera, [[Vrhovni štab NOVJ]] je [[14. 5.|14. maja]] naredio 2. proleterskoj diviziji da oslobodi [[Kolašin]], a 1. proleterskoj da zauzme Ribarevine i preseče komunikacije [[Bijelo Polje]] – [[Berane]]. Obe divizije su [[15. 5.|15. maja]] krenule da izvrše naređenja. Međutim, nemački komandant za Jugoistok izdao je zapovest za koncentrični napad 15. maja protiv svih oružanih jedinica na ovom prostoru. Istog dana, na istom mestu, u isto vreme, obe strane su počele da ostvaruju svoje zamisli. Rano 15. maja 1943. godine sudarile su se [[1. brdska divizija (Nemačka)|1. brdska nemačka divizija]] i jedinice 1. i 2. proleterske divizije – počela je bitka na Sutjesci.&lt;ref name=&quot;KOČA POPOVIĆ: BELEŠKE UZ RATOVANJE&quot;&gt;[https://www.znaci.org/00001/29_4.htm KOČA POPOVIĆ: BELEŠKE UZ RATOVANJE]&lt;/ref&gt;

== Sukobljene snage ==
[[Datoteka:1943-05-kanjon-sutjeske-kampfgruppe-gertler.jpg|minijatura|Njemački izviđač u kanjonu Sutjeske, maj 1943]]

=== Osovinske snage ===

[[Sile Osovine]] su pod Njemačkim zapovjedništvom okupile oko 120,000 vojnika i oklopnih vozila, uključujući [[Treći rajh|Njemačke]], [[Kraljevina Italija|Talijanske]], [[Nezavisna Država Hrvatska|NDH]] i [[Bugarska|Bugarske]], te preko 300 zrakoplova. U operaciji su učestvovale sledeće osovinske jedinice:&lt;ref name=&quot;ReferenceE&quot;&gt;https://znaci.org/dogadjaj.php?br=7557&lt;/ref&gt;

* Četiri nemačke divizije 
** [[369. legionarska divizija]]
** [[118. lovačka divizija (Njemačka)|118. lovačka divizija]]
** [[7. SS dobrovoljačka gorska divizija Prinz Eugen|7. SS divizija Prinz Eugen]] 
** [[1. brdska divizija (Njemačka)|1. brdska divizija]]
*** pomognuta crnogorskim četnicima&lt;ref name=&quot;Beleška sa savetovanja od 21. maja 1943&quot;/&gt;
* Tri italijanske divizije 
** [[1. alpska divizija Taurinense]]
** [[19. pešadijska divizija Venecija]]
** [[23. pešadijska divizija Ferrara]]
* Bugarsko-nemačka divizijska borbena grupa, čiju su glavninu činili bugarski 61. i 63. puk
* Domobranska 4. lovačka brigada
* Nemački puk [[Brandenburger|&quot;Brandenburg&quot;]] za specijalnu upotrebu
* Nemački motorizovani pionirski bataljon

Pored direktno angažovanih snaga, dve nemačke divizije (117. i 373.) bile su stacionirane u rejonu Sarajeva i dolini reke Neretve, dok su četiri italijanske divizije (&quot;Emilija&quot;, &quot;Peruđa&quot;, &quot;Murđe&quot; i &quot;Marke&quot;) bile u primorskom pojasu od Boke do Neretve.

=== Narodnooslobodilačka vojska ===

[[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije]] je ukupno imala oko 19.000 boraca u bici na Sutjesci,&lt;ref name=&quot;ReferenceE&quot;/&gt; u sledećem formacijskom sastavu:

[[File:Druga proleterska divizija.jpg|thumb|Smotra boraca [[2. proleterska divizija NOVJ|2. proleterske divizije]] u Boanu u Crnoj Gori, maja 1943. godine. Pred strojem jedinica je komandant divizije [[Peko Dapčević]].]]

* [[1. proleterska divizija]] 
** [[1. proleterska brigada]]
** [[3. krajiška brigada]]
** [[6. istočnobosanska brigada]]
** [[7. krajiška brigada]] (kasnije tokom bitke u sastavu 2. divizije)
* [[2. proleterska divizija]]
** [[2. proleterska brigada]]
** [[4. proleterska crnogorska brigada]]
** [[2. dalmatinska brigada]]
** [[15. majevička udarna brigada|1. majevička brigada]]
* [[3. udarna divizija]] 
** [[1. dalmatinska brigada]]
** [[5. proleterska crnogorska brigada]] 
** [[3. proleterska sandžačka brigada]]
** [[10. hercegovačka brigada]]
* [[7. banijska divizija]]
** [[8. banijska brigada]]
** [[3. dalmatinska brigada]] (početkom bitke bila u sastavu 1. divizije)

=== Odnos snaga ===
[[File:Branko Šotra - KANJON SUTJESKE (drvorez).jpg|thumb|[[Branko Šotra]], Kanjon Sutjeske]]

Odnos snaga bio je oko 117.000 neprijateljskih vojnika naspram 19.000 boraca [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|Narodnooslobodilačke vojske]].&lt;ref name=&quot;ReferenceE&quot;/&gt; Samo [[7. SS dobrovoljačka gorska divizija Prinz Eugen|7. SS divizija Prinz Eugen]] bila je brojnija od čitave Glavne operativne grupe NOVJ.&lt;ref name=&quot;Oslobodilački rat&quot;/&gt; Pored toga, sukobljene nemačke i partizanske snage su u svakom pogledu bile neravnopravne:

{{izdvojeni citat|Trupe se hrane svježim mesom, kobasicama, ranim povrćem i redovno dobijaju specijalno sledovanje čokolade, sušeno voće, omot koncentrata šećera i vitamina...&lt;ref name=&quot;visitmycountry.net&quot;&gt;{{Cite web |title=Nacionalni park Sutjeska - Kulturno istorijsko naslijeđe |url=http://www.visitmycountry.net/bosnia_herzegovina/bh/index.php/nacionalni-parkovi/30-bastina/nacionalni-parkovi/nacionalni-park-sutjeska/727-nacionalni-park-sutjeska-kulturno-istorijsko-naslijede |access-date=2014-06-17 |archive-date=2014-10-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141027044621/http://www.visitmycountry.net/bosnia_herzegovina/bh/index.php/nacionalni-parkovi/30-bastina/nacionalni-parkovi/nacionalni-park-sutjeska/727-nacionalni-park-sutjeska-kulturno-istorijsko-naslijede |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;|Iz izvještaja intendanta njemačke 369. divizije, tokom &quot;Operacije Schwarz&quot;}}

{{izdvojeni citat|Naš jelovnik na Košuru bio je raznovrstan: puževi, bukova kora, bukovo lišće, trava kiselica...&lt;ref name=&quot;visitmycountry.net&quot;/&gt;|Iz sjećanja Mare Kusturić, učesnice Bitke na Sutjesci}}

Operativna glavnina NOVJ sa sobom je imala i [[Centralna bolnica NOVJ|centralnu bolnicu]] sa oko 3000 ranjenika, od kojih su 1000 bili [[trbušni tifus|tifusari]].

== Tok borbi ==

Na mestima [[Tjentište]], [[Ljubin Grob]], [[Vučevo]], [[Bare (Rudo)|Bare]], [[Ličke Kolibe]], [[Košuta]], [[Popov Most]], [[Milinklade]], [[Suha]], [[Vrbnica]], [[Maglić (planina)|Maglić]] i [[Volujak]], koja leže u dolini reke [[Sutjeska (rijeka)|Sutjeske]] skoro mesec dana su se vodile teške i krvave borbe, pa je bitka zbog ovih mesta koja leže u dolini reke Sutjeske i dobila naziv „Bitka na Sutjesci“.

=== Početne borbe u Crnoj Gori ===
{{main|Prodor NOVJ u Crnu Goru (1943)}}
[[File:Oruđe druge brdske baterije artiljerijskog diviziona prve proleterske divizije na položaju Šarića krš kod Mojkovca 17 maja 1943.jpg|thumb|Oruđe druge brdske baterije artiljerijskog diviziona prve proleterske divizije na položaju Šarića krš kod Mojkovca 17 maja 1943]]

Pošto je otpor Nemcima prilikom masovnog [[hapšenje četnika|hapšenja četnika]] 14. maja izostao, prve borbe su počele u zoru [[15. 5.|15. maja]], protiv partizana na severu Crne Gore. Napad [[1. brdska divizija (Njemačka)|1. brdske divizije]] usledio je u trenutku kad je Vrhovni štab planirao zauzimanje Mojkovca i Kolašina, prema kojima su se već prikupljale jedinice 1. i 2. proleterske divizije.&lt;ref name=&quot;Oslobodilački rat&quot;&gt;[https://znaci.org/00001/153.htm Oslobodilački rat naroda Jugoslavije, knjiga 2]&lt;/ref&gt; Posle oštrih borbi u rejonu Mojkovca, jake nemačke snage potisle su delove 1. proleterske divizije. Vrhovni štab je ocenio napad 1. brigade 1. brdske divizije prema Šahovićima kao jači ispad, pa je [[16. 5.|16. maj]]a naredio 1. proleterskoj diviziji da odbaci nemačke snage ka Limu i povrati položaje.&lt;ref name=&quot;Oslobodilački rat&quot;/&gt; Kontranapad NOVJ je trebalo da počne [[17. maj]]a u zoru, ali u međuvremenu je stiglo pojačanje 1. brdske divizije, i potislo partizane.&lt;ref name=&quot;Oslobodilački rat&quot;/&gt; Po vatri, upornosti neprijatelja, sadejstvu pešadije, artiljerije, tenkova i avijacije, komandant 1. proleterske divizije [[Koča Popović]] je procenio da to nije samo ispad ili »[[martovski pregovori|kršenje sporazuma]]« sa Nemcima, već dobro pripremljena ofanziva.&lt;ref name=&quot;KOČA POPOVIĆ: BELEŠKE UZ RATOVANJE&quot;/&gt;

{{izdvojeni citat|Operacija &quot;Švarc&quot;: vreme oblačno, kišovito. Jake komunističke snage pružaju žilav otpor pred 1. brdskoj diviziji.&lt;ref name=&quot;Živković&quot;/&gt;|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta od 18. maja 1943.}}

[[18. maj]]a, u dolini reke Platnice, 4. proleterska brigada okružila je delove motorizovanog odreda &quot;Daumiler&quot; (nemačke 1. brdske divizije). Međutim, jače nemačke snage iz pravca sela Lipova i Kolašina napale su s leđa i, nakon oštrih borbi, deblokirale okružene delove.&lt;ref&gt;https://znaci.org/dogadjaj.php?br=7657&lt;/ref&gt; Na osnovu neprekidnog nemačkog pritiska na svim pravcima, Vrhovni štab je 18. maja došao do uverenja da je otpočela ofanziva širih razmera, i da je okruženje Glavne operativne grupe na podrčju Crne Gore u toku.&lt;ref name=&quot;Oslobodilački rat&quot;/&gt;

[[20. maj]]a 1943. Vrhovni štab NOVJ doneo odluku da se težište operacija iz doline reka Pive, Tare i Lima prenese na severozapad i da se 1. proleterska divizija NOVJ prebaci prema Foči; da 7. divizija na levoj obali Ćehotine onemogući prodor neprijatelja; da 3. udarna divizija zatvori pravce Gacko - Pivska župa i Nikšić-Šavnik; da 2. proleterska divizija brani srednji tok Tare. Ovim pregrupisavanjem snaga izražena je namera štaba o proboju u istočnu Bosnu.&lt;ref&gt;https://znaci.org/dogadjaj.php?br=7570&lt;/ref&gt;

Prema belešci 1. brdske divizije od 21. maja 1943, Nemci su partizane iz rejona Kolašina uspeli da potisnu isključivo uz pomoć četnika:

{{izdvojeni citat|
Na sektoru 98. brdskog lovačkog puka bile su angažovane u planini jake četničke jedinice. One su izdržale jak udar komunista na Kolašin i povukle su se prema istoku pod borbom, usled nadmoćnog pritiska. One su bile prihvaćene od nemačkih četa koje su od Kolašina prodrle u planinu, te su silom prilika, zbog vrlo napregnute situacije i zbog nedostatka naših snaga, bile angažovane kao osiguravajući zastor i u međuprostoru nemačkih jedinica.

Bilo je to rešenje koje je nametnula nužda i samo takvom rešenju možemo zahvaliti što smo uspeli da u teškim borbama zauzmemo i očistimo visove zapadno od Kolašina, visove na kojima se nalazilo 2000—3000 komunista (naše snage su iznosile prvo samo 2, a kasnije 3 lovačke čete).&lt;ref name=&quot;Beleška sa savetovanja od 21. maja 1943&quot;&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_12_3_74.htm Beleška sa savetovanja pri 1. brdskoj diviziji od 21. maja 1943; o zajedničkim dejstvima nemačko-četničkih snaga protiv jedinica NOVJ u rejonu Kolašina]&lt;/ref&gt;}}

[[22. maj]]a italijanski duče [[Benito Musolini]] naredio guverneru Crne Gore [[Alessandro Pirzio Biroli|Pirciju Biroliju]] da italijanske divizije uzmu učešća u nemačkoj operaciji Švarc.&lt;ref name=&quot;Hronologija NOR&quot;/&gt; Nakon što su italijanske jedinice nakon 10-ak dana ušle u [[Šavnik]], su su pronašle svoja 3 tenka koji su im partizani oduzeli u borbama 2. maja.&lt;ref name=&quot;BORBE U CRNOJ GORI, knjiga 5&quot;&gt;[https://znaci.org/zb/4_3_5.htm Zbornik dokumenata i podataka o narodnooslobodilačkom ratu, BORBE U CRNOJ GORI, knjiga 5 - januar-oktobar 1943., tom 3]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Izvještaj Komande 6. italijanskog armijskog korpusa za 2. juni 1943&lt;/ref&gt;

=== Pokušaj proboja preko Drine ===

{{izdvojeni citat|Operacija &quot;Švarc&quot;: Jake komunističke snage (14 km jugoistočno od Foče) prisilile 4. hrvatsku brigadu da se povuče.&lt;ref name=&quot;Živković&quot;/&gt;|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta od 22. maja 1943.}}

[[File:Foča maj 1943.jpg|thumb|Nemačka [[118. lovačka divizija (Njemačka)|118. lovačka divizija]] u toku borbi kod Foče, maja 1943.]]

Nemci su pridavali veliki značaj borbama na pravcu [[Foča]] – [[Čelebići (Foča)|Čelebić]], te su tamo preneli težište dejstva 118. lovačke divizije. [[23. 5.|23. maj]]a, Vrhovni komandant je naredio Stabu 1. proleterske divizije da primi komandu nad svim jedinicama fočanskog sektora i energično napadne neprijateljske snage na frontu. [[24. 5.|24. maj]]a pre podne, Nemci su odbačeni na Trovrh i Crni Vrh, gde su uz pomoć jake artiljerije i avijacije uspeli da se održe, i odbiju četiri uzastopna partizanska napada.

{{izdvojeni citat|Jaki neprijateljski napadi nedaleko od Foče (verovatno 4 komunističke brigade), očevidno, kako bi probili odbranu 118. divizije. Iz Sarajeva nam stiglo pojačanje.&lt;ref name=&quot;Živković&quot;/&gt;|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta od 24. maja 1943.}}

[[25. maj]]a ujutru, [[1. proleterska divizija]] je ponovo napala, uporno pokušavajući proboj nemačke odbrane na Trovrhu i Crnom Vrhu, u pravcu Foče. I ovaj partizanski napad je odbijen posle uvođenja u borbu pojačanja 118. divizije i snažnog dejstva artiljerije i avijacije.&lt;ref name=&quot;Oslobodilački rat&quot;/&gt;

{{izdvojeni citat|I dalje traje neprijateljski pritisak na Foču i to verovatno sa 6 brigada i sa ukupno 6000.&lt;ref name=&quot;Živković&quot;/&gt;|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta od 25. maja 1943.}}

U međuvremenu, Nemci su odbacili partizanske snage na drugom delu fronta. 25. maja [[369. legionarska divizija]] je krenula prema obroncima [[Ljubišnja|Ljubišnje]], zauzela Popov Do (10&amp;nbsp;km od Čelebića) i ugrozila desni bok i pozadinu 1. proleterske divizije. Štab 1. proleterske divizije je oko podne obustavio napad i naredio povlačenje ka Ljubišnji. Time je pokušaj proboja preko Drine propao.&lt;ref name=&quot;Oslobodilački rat&quot;/&gt;

Međutim, NOVJ je i dalje držala prelaze na Tari, omogućivši uredno povlačenje snaga iz Sandžaka.

=== Borbe za mostobran Vučevo ===
[[File:Partisans on Sutjeska 1943.jpg|thumb|Jedinice 1. proleterske brigade po zauzeću Vučeva, dok se deli oskudno sledovanje hrane (početak juna).]]

[[22. maj]]a, upućena su 2. bataljona [[2. proleterska udarna brigada|2. proleterske brigade]] na [[Vučevo]], da uspostave »mostobran za slučaj potrebe« za povlačenje iz Sandžaka preko Sutjeske. Nakon neuspeha proboja kod Foče, [[Sutjeska (rijeka)|reka Sutjeska]] je u tom trenutku bila najslabiji deo nemačkog fronta, posednuta samo na dva mesta u dužini od preko 30&amp;nbsp;km.&lt;ref name=&quot;Oslobodilački rat&quot;/&gt;

[[26. maj]]a Vrhovni štab je rešio da proboj izvrši preko Vučeva i naredio 1. proleterskoj diviziji da zadrži neprijateljske snage kod Zlatnog Bora i da »po svaku cenu« osigura prelaz preko Tare kod brane Uzlup, koji je »od životne važnosti.«&lt;ref name=&quot;Oslobodilački rat&quot;/&gt; [[27. maj]]a je naređeno komandantu 1. proleterske divizije da snage prebaci na Pivsku planinu i do sutra preko Vučeva uputi [[6. proleterska istočnobosanska udarna brigada|6. istočnobosansku brigadu]] u pomoć 2. proleterskoj brigadi. Kao dominirajuća tačka trebalo je posesti brdo Vučevo, napraviti koridor za prolaz preko Sutjeske, pravcem [[Zelengora|Zelengore]] i dalje u Bosnu. I Nemačka komanda je predvidela takvu mogućnost, pa je poslala prethodnicu da zauzme Vučevo.

[[27. maj]]a, delovi 2. proleterske odbili su nemački napad i sprečili delove grupe »Anaker« da se probije ka [[Tjentište|Tjentištu]].&lt;ref name=&quot;Oslobodilački rat&quot;/&gt; [[29. maj]]a, borbena grupa &quot;Anaker&quot; je napala i potisla Majevičku brigadu i 2. bataljon 2. proleterske brigade. Kada su stigli 6. istočnobosanska brigada i dva bataljona 1. proleterske brigade, partizani su borbom prsa u prsa uspeli da zbace Nemce i zagospodare ovom dominirajućom tačkom. Time je sprečen pokušaj zatvaranja prelaza preko [[Piva|Pive]].&lt;ref&gt;https://znaci.org/dogadjaj.php?br=7626&lt;/ref&gt; Nakon toga, delovi 2. proleterske brigade držali su mostobran Vučevo sve do 5. juna, kada su na njega počele pristizati ostale snage Glavne operativne grupe.&lt;ref name=&quot;Hronologija NOR&quot;/&gt;

{{citiranje|
Bili smo na domaku Vučeva kad mi je ponestalo snage da nastavim pokret u koloni. Telo je gorelo, noge su se zaplitale i tamo gde nije bilo šiblja ni kamenja na stazi po kojoj smo se kretali. Ko zna kakve su mi se sve slike smenjivale pred očima, kakve želje navirale. Nisam gubio svest, ali često nisam ni bio svestan onog što činim, ni onog šta se oko mene dešava.

Osećanje da sam dospeo u Centralnu bolnicu bilo je teško. Tu dolaze teški ranjenici, tifusari i oni iznureni bolesnici koji otežavaju pokret brigade. I, eto, tu je i mene donela bolest, teška i opaka, koje sam se iznad svega plašio. Doneo me je tifus u vreme kad nije bilo baš nikakvih uslova za bolovanje.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/31_94.htm Gojko KNEŽEVIĆ: SA RANJENIČKIM EŠELONOM PREKO SUTJESKE]&lt;/ref&gt;|Gojko Knežević iz 3. krajiške brigade}}

=== Prelazak preko Pive ===
[[File:2. proletaria alla Sutjeska.jpg|thumb|Delovi 2. proleterske divizije prelaze reku Pivu, krajem maja 1943.]]
[[File:Delovi prve proleterske divizije na gumenom čamcu preko Pive krajem maja 1943.jpg|thumb|Delovi 1. proleterske divizije prelaze reku Pivu, krajem maja 1943.]]

Od 27. maja, [[3. udarna divizija|3. udarnu diviziju]] u zaštitnici su napadale jače nemačke snage, uključujući i pojačanja iz Podgorice. U toku dana je [[7. SS dobrovoljačka gorska divizija Prinz Eugen|7. SS divizija]] je desnim krilom napala 5. crnogorsku brigadu i zauzela Lukovo i Brestovački Vrh, a levim krilom, zajedno sa delovima grupe »Anaker«, potisnula 10. hercegovačku i 7. krajišku brigadu na desnu obalu Pive. Zatim je grupa »Anaker« produžila nastupanje ka [[Mratinje|Mratinju]], najvažnijem prelazu na Pivi.&lt;ref name=&quot;Oslobodilački rat&quot;/&gt;

[[28. maj]]a Vrhovni štab je naredio 3. udarnoj diviziji da po svaku cenu drži položaje kod Mratinja, a 7. banijskoj diviziji da drži položaje na Đurđevića Tari, radi evakuacije iz Sandžaka. Ujutro [[30. maj]]a, usiljenim maršem i u poslednjem trenutku, na prelaz je stigao jedan bataljon [[7. krajiška udarna brigada|7. krajiške brigade]] i posle žešćih borbi odbacio Nemce. U toku noći 30/[[31. 5.|31. maj]]a ka Mratinju su pristigle sve snage 7. krajiške brigade, a [[31. maj]]a i [[1. 6.|1. jun]]a i 10. hercegovačka i 4. proleterska brigada, čime je obezbeđen prelaz.&lt;ref name=&quot;Oslobodilački rat&quot;/&gt;

[[30. maj]]a nemačko-bugarska borbena grupa &quot;Ludviger&quot;, izbila je na reku [[Tara (rijeka)|Taru]]. Povukavši se, [[3. proleterska sandžačka brigada]] organizovala je odbranu kod [[Žabljak]]a, kako bi obezbedila povlačenje Glavne operativne grupe.&lt;ref name=&quot;Hronologija NOR&quot;/&gt; U međuvremenu je 7. SS divizija slomila ogorčen otpor [[5. proleterska crnogorska udarna brigada|5. crnogorske brigade]] na prilazima [[Šavnik]]u, i sutradan ušla u mesto, pripremajući se za napad ka [[Žabljak]]u. Dotle je italijanska divizija »Ferara« nastupala od Nikšića ka liniji Šavnik – Bare.&lt;ref name=&quot;Oslobodilački rat&quot;/&gt;

[[31. maj]]a nemačke i italijanske divizije (1. brdska, 7. SS, »Venecija« i »Ferara«) su uspostavile dodir i zatvorile obruč oko Glavne operativne grupe, osim na delu Sutjeske od Tjentišta do Suhe. Preko Pive je do tada uspelo da se prebaci sedam brigada, a još tri su bile na maršu ka Vučevu.&lt;ref name=&quot;Oslobodilački rat&quot;/&gt; Prikupljanje jačih snaga NOVJ u međurečju Tare i Pive i držanje Vučeva, otkrilo je Nemcima da se težište operacije sa Durmitora prenosi u dolinu Sutjeske. Zato su prebacili još dve divizije radi zaposedanja njene obale.&lt;ref name=&quot;Oslobodilački rat&quot;/&gt;

[[31. maj]]a uveče Vrhovni štab je rešio da proširi brešu na Sutjesci i uspostavi mostobrane. [[1. jun]]a deo 6. istočnobosanske brigade je uspeo da pređe Sutjesku, ali je dejstvom 118. divizije odbačen nazad, nakon čega je 1. proleterska brigada upućena u pomoć. Međutim, 7. SS divizija je [[2. jun]]a preduzela napad između Pive i Sutjeske, i prinudila partizanske snage na odbranu.&lt;ref name=&quot;Oslobodilački rat&quot;/&gt;

[[2. 6.|2. jun]]a na Vučevo je stigla [[3. dalmatinska brigada]] i preuzela položaje od 6. istočnobosanske brigade, koja je upućena k Tjentištu da pojača snage za proboj.&lt;ref name=&quot;Hronologija NOR&quot;/&gt;

[[3. 6.|3. juna]] Vrhovni komandant [[Josip Broz Tito|Tito]] je sa Štabom prešao [[Piva|Pivu]] kod [[Mratinci|Mratinca]], i zajedno sa [[Centralna bolnica NOVJ|centralnom bolnicom]] našao se u obruču u dolini Sutjeske.

=== Podela snaga NOVJ ===
[[File:Bombardowanie pozycji partyzantów jugosłowiańskich w górach w Czarnogórze. (2-527).jpg|thumb|Nemačke &quot;štuke&quot; bombarduju položaje partizana u Crnoj Gori.]]
[[File:Delovi divizije Princ Eugen prelaze Sutjesku, juna 1943.jpg|thumb|Njemačke jedinice prelaze rijeku Sutjesku na Borovnom juna 1943]]

U neprekidnim dvadesetodnevnim borbama i marševima, tučene nemačkom avijacijom, jedinice NOVJ su bile premorene, izgladnele i znatno proređene, što se odrazilo na mogućnost vođenja daljih operacija. Nalazeći se u sve goroj situaciji iz časa u čas, Vrhovni štab NOVJ je [[3. jun]]a održao savetovanje u Mratinju, gde je odlučeno da se partizanska vojska podeli na dva dela - oni koji su već prešli Pivu da nastave ka istočnoj Bosni, a oni koji još nisu da se vrate preko rijeke [[Tara (rijeka)|Tare]] u [[Sandžak]]:

* Glavna ili severna grupa, od deset brigada (1. i 2. proleterske divizije), sa Vrhovnim štabom, trebalo je da nastavi proboj preko Sutjeske u istočnu Bosnu;
* Savina ili južna grupa, od šest brigada ([[Treća udarna divizija NOVJ|3. udarne]] i [[Sedma banijska divizija|3. banijske divizije]]), sa [[Centralna bolnica NOVJ|tifusarima i ranjenicima]], da se probija nazad ka [[Ljubišnja|Ljubišnji]], [[Sinjajevina|Sinjajevini]] ili [[Golija (Srbija)|Goliji]].&lt;ref name=&quot;Oslobodilački rat&quot;/&gt;

Glavna grupa trebalo je da se probije iz okruženja divergentnim pravcima:
* 1. proleterska divizija pravcem Košur – Vrbnica, s ciljem da po prelasku komunikacije Foča – Kalinovik produži ofanzivna dejstva prema istočnoj Bosni;
* 2. proleterska divizija krenula pravcem Suha – Gornje Bare – Konjske Vode, odakle će se, po proboju neprijateljske odbrane, skrenuti prema Obiju i Umoljanima, a zatim ofanzivno dejstvovati prema srednjoj Bosni.

Nemački general Liters je uvideo da su u međurečju Piva – Sutjeska koncentrisane jače snage NOVJ, koje je Vrhovni štab privukao s namerom da pokuša proboj. Grupisanjem jakih snaga na pravcu proboja i napadom preko Tare, Durmitora i Maglića, Liters je nameravao da &quot;zbije&quot; partizanske snage &quot;na najuži prostor&quot; između Pive i Sutjeske i da ih tu uništi.&lt;ref name=&quot;Oslobodilački rat&quot;/&gt; Na prostoru oko kanjona Sutjeske i Suhe počele su žestoke borbe za okolne visove, koji su naizmenično padali u ruke i jednih i drugih.

[[5. jun]]a u zoru, 1. proleterska divizija, uz podršku artiljerije, napala je glavninu nemačke 118. divizije, da bi proširila mostobran na Sutjesci i otvorila povoljniji pravac proboja. Snage 118. lovačke divizije, uz gubitke od nekoliko stotina mrtvih, uspele su da zadrže Košur i ostale utvrđene položaje na levoj obali Sutjeske.&lt;ref name=&quot;Hronologija NOR&quot;/&gt; Međutim, 1. proleterska divizija je uspela da zauzme Borovno i Mrkalje na desnoj obali, obezbedivši nešto slabiji pravac proboja. Tokom borbi, kod Popova Mosta je poginuo komandant 1. bataljona Majevičke brigade [[Milinko Cvitković]], a kod Borovna vodnik Fočanske omladinske čete 1. proleterske brigade [[Šerif Lojo]], obojica narodni heroji.&lt;ref name=&quot;Hronologija NOR&quot;/&gt;

[[6. jun]]a uveče 1. proleterska brigada je upućena obilaznim pravcem ka Tjentištu, i potom dalje kroz Zelengoru. Malo kasnije, za njom je upućena 3. krajiška, a zatim i 2. proleterska brigada. [[8. 6.|8. juna]] Prva proleterska divizija je uspešno izbila u rejon Lučkih i Vrbničkih koliba na Zelengori.&lt;ref name=&quot;Oslobodilački rat&quot;/&gt;

=== Bitka na Barama ===
{{main|Bitka na Barama juna 1943.}}
[[File:Ranjenici na Sutjesci.jpg|thumb|Kolona 15. majevičke brigade u susretu sa ranjenicima [[2. dalmatinska proleterska udarna brigada|2. dalmatinske brigade]], koji su ranjeni na Barama.]]

[[File:Ranjenici 2. dalmatinske brigade na Milinkladama.jpg|thumb|Ranjenici [[2. dalmatinska proleterska udarna brigada|2. dalmatinske brigade]] na Milinkladama, 9. juna 1943.]]

[[2. dalmatinska brigada]] je dobila zadatak da obezbedi levi bok proboja [[2. proleterska divizija NOVJ|2. proleterske divizije]] pravcem Suha – Zelengora, i brani položaj na Barama, kod Volujka, koji je postao poprište krvavih borbi. [[5. jun]]a nemačka borbena grupa &quot;Anaker&quot;, iz  118. nemačke divizije, pokušala je da levom obalom Sutjeske izbije u rejon Tjentišta. Uz neprekidnu trodnevnu odbranu i gubitke od oko 235 mrtvih i nestalih, 2. dalmatinska brigada održala je svoje položaje u rejonu katuna Bare. Preživeli Dalmatinci tada su poslali čuvenu poruku Vrhovnom štabu:

{{izdvojeni citat|Nijemci nadiru sve jačim snagama i sve upornije. '''Mi smo izgubili dvije trećine svoga ljudstva, ali računajte na nas kao da smo u punom sastavu.'''&lt;ref name=&quot;https://znaci.org/00001/33_7.pdf&quot;&gt;https://znaci.org/00001/33_7.pdf&lt;/ref&gt;|Poruka Druge dalmatinske brigade Vrhovnom štabu, koju je potpisao komandant [[Branko Mirković]]}}

[[8. jun]]a u 13 časova, nadmoćne nemačke snage (specijalni puk &quot;Brandenburg&quot;, grupa &quot;Anaker&quot; i delovi 7. SS divizije &quot;Princ Eugen&quot;), pored nadljudskog otpora 2. dalmatinske brigade, zauzeli su Gornje Bare i presekli put za Zelengoru na predviđenom pravcu proboja, a breša na Sutjesci je sužena na svega 4 kilometra.&lt;ref name=&quot;Oslobodilački rat&quot;/&gt; Tokom borbi na Barama poginuli su, pored mnogih drugih, komandir čete [[Boško Žunić]] i politički komesar čete [[Drago Marković]] (iz 2. dalmatinske brigade), narodni heroji.&lt;ref name=&quot;Hronologija NOR&quot;&gt;[https://znaci.org/00001/53.htm Hronologija narodnooslobodilačkog rata 1941-1945]&lt;/ref&gt;

Kako 2. proleterska divizija nije izvršila proboj predviđenim pravcem Suha – Zelengora, Vrhovni štab NOVJ je sa kolonom 2. proleterske divizije noću 8/9. juna krenuo u pravcu Milinklada, pravcem proboja 1. proleterske divizije.&lt;ref name=&quot;Oslobodilački rat&quot;/&gt;

Istovremeno, Tito je naredio 2. dalmatinskoj brigadi napuštanje odbrane na Barama, ostavljajući je kao zaštitnicu na novom položaju.&lt;ref name=&quot;Oslobodilački rat&quot;/&gt;

=== Ostavljanje teških ranjenika ===

Naročito teška situacija bila je na sektoru južne grupe, zaglavljene između Pive i Tare, koja niti je mogla da se vrati u Crnu Gori, niti da se probije ka Bosni. Dok partizani izviđaju Taru radi prelaska, Nemci napadaju s jugoistoka, izbijaju pred [[Žabljak]] i napreduju sa Talijanima ka Pivi. [[5. jun]]a južna grupa obaveštava Vrhovni štab o neuspehu forsiranja Tare i proboja u Sandžak, i predlaže da krenu za njima, preko Pive i Sutjeske. 6. juna 1943. Vrhovni štab naređuje južnoj grupi da se teški ranjenici sklone u rejonu Durmitora i Pivske planine, da jedinice zatečene na levoj obali Pive produže ka Zelengori, a ostale izvrše prodor u Sandžak ili ka Goliji.&lt;ref name=&quot;DOKUMENTI VRHOVNOG ŠTABA, knjiga 9&quot;&gt;[https://znaci.org/zb/4_2_9.htm Zbornik dokumenata i podataka o narodnooslobodilačkom ratu, DOKUMENTI CK KPJ I VRHOVNOG ŠTABA NOVJ, knjiga 9 - april - jun 1943., tom 2]&lt;/ref&gt; Mnogi teški ranjenici ostavljeni pored puta zapomagali su da ih spasu ili ubiju:

{{izdvojeni citat|Muklo, napregnuto naše nastupanje prekinuo je oslabeli zapomažući glas ranjenika iz žbunja nad putem čim smo zaokrenuli niz Tjentište: ‘'''Drugovi, pomozite mi! Spasite me, drugovi! Drugovi, ne ostavljajte me!''''. Ali niko od nas nije prozborio, ni usporio korak...&lt;ref name=&quot;Švarm&quot;/&gt;|[[Milovan Đilas]]}}

Već istog dana 7. SS divizija &quot;Princ Eugen&quot; zauzima [[Mratinje]] i [[Maglić]], zatvarajući partizanima prelaz preko Pive. U drugom naređenju od 6. juna, Vrhovni štab nalaže južnoj grupi da obustavi pokret preko Pive, da sve jedinice i lakši ranjenici usiljenim maršem izvrše pokret pravcem Vučevo - Dragoš Sedlo - Suha i dalje k Zelengori.&lt;ref name=&quot;DOKUMENTI VRHOVNOG ŠTABA, knjiga 9&quot;/&gt; [[7. jun]]a 1943. Vrhovni štab naređuje 7. diviziji, koja je prednjačila, da dvema brigadama zatvori pravce koji iz Mratinja ka Vučevu, obezbeđujući povlačenje ranjenika i prihvat Treće divizije.&lt;ref name=&quot;DOKUMENTI VRHOVNOG ŠTABA, knjiga 9&quot;/&gt; Međutim, neka od poslatih naređenja Vrhovnog štaba nisu stigla.&lt;ref name=&quot;DOKUMENTI VRHOVNOG ŠTABA, knjiga 9&quot;/&gt;

{{izdvojeni citat|Operacija &quot;Švarc&quot;: sve govori, da je neprijatelj pojačao svoje položaje na planini Durmitor. U borbama kod Gackog neprijatelj ima velike gubitke (200 mrtvih). Sopstveni gubici: 10 mrtvih, 50 ranjenih. Uspešno delovanje vazduhoplova po neprijateljskim ciljevima na prostoru Mratinja, Tjentišta i Suha.&lt;ref name=&quot;Živković&quot;/&gt;|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta od 7. juna 1943.}}

[[8. jun]]a 1943. Vrhovni štab naređuje 7. diviziji &quot;da jedinice učini lako pokretljivim&quot; i usiljenim maršem izbije na Sutjesku.&lt;ref name=&quot;DOKUMENTI VRHOVNOG ŠTABA, knjiga 9&quot;/&gt; [[8. jun]]a 3. divizija ponovo pokušava da forsira Taru, kod Uzlupa, ali drugu obalu već drže nemačko-italijanske snage, a nemačka avijacija bombarduje i mitraljira partizane. Nakon novog neuspeha, 3. udarna divizija, veoma proređena i iznurena teškim naporima i glađu, planira prelaz preko Pive i proboj preko Vučeva i Sutjeske za glavnom grupom. Divizija se, sa Centralnom bolnicom, uveče spusta u klisuru Pive i u toku noći otpočinje prebacivanje preko improvizovanog mosta.

Međutim, ni na pravcu ka Sutjesci nisu bolji izgledi za proboj, a mostobran Vučevo više nije u partizanskim rukama.

=== Bombardovanje Titovog štaba ===

[[Datoteka:Tito and Ivan Ribar in 1943.jpg|mini|[[Ivan Ribar]] i ranjeni [[Josip Broz Tito|Tito]] na Sutjesci.]]

[[9. 6.|9. juna]] oko 9 časova nemačke snage, podržane snažnim dejstvom avijacije, ispoljile su jak pritisak na partizansku kolonu, nastojeći da po svaku cenu onemoguće kretanje jedinica 2. proleterske divizije prema 1. proleterskoj diviziji. Avijacija je neprekidno dejstvovala na uskoj prostoriji Milinklada, Ozren, selo Krekovi, nanoseći 2. proleterskoj diviziji ozbiljne gubitke.&lt;ref name=&quot;Oslobodilački rat&quot;/&gt;

Tom prilikom su nemački avioni bombardovali Vrhovni štab NOVJ u šumi [[Milinklade]] u dolini [[Hrčavka]], i umalo uspjeli likvidirati partizanskog komandanta [[Josip Broz Tito|Tita]]. On je od eksplozije avionske bombe ranjen u ruku, dok su stradali mnogi njegovi pratioci: britanski kapetan [[Bil Stjuart]], titov lični patilac [[Đuro Vujović]], komandant [[Četvrta proleterska crnogorska udarna brigada|Četvrte proleterske udarne brigade]] [[Vasilije Đurović Vako]] i još nekoliko partizana.&lt;ref&gt;https://znaci.org/dogadjaj.php?br=7861&lt;/ref&gt; Titu je verovatno spaslo život što je preko njega skočio njegov [[vučjak]], koji je takođe poginuo:

{{citiranje|&quot;Tito, ranjen u rame komadom bombe, ležao je pod telom svog alzaškog psa. I ja sam bio zakačen: moja leva cipela bila je razneta, hramao sam s lakom ranom na nozi.&quot;&lt;ref name=&quot;Švarm&quot;/&gt;|[[Viljem Dikin]]}}

Bio je to jedini slučaj u drugom svetskom ratu da je jedan Vrhovni komandant ranjen.&lt;ref&gt;https://www.znaci.org/00001/54_125.htm&lt;/ref&gt; Pukovnik [[Savo Orović]] je malo potom svojim fotoaparatom ovekovečio Titovo ranjavanje pored jedne pećine, gde se skrivao Vrhovni štab.

=== Izvlačenje 7. banijske divizije ===
[[File:Vladimir Nazor prelazi Pivu 7 juna 1943.jpg|thumb|Pjesnik [[Vladimir Nazor]] u poslednji čas prelazi Pivu, 7. lipnja 1943]]

[[9. jun]]a, [[7. banijska divizija]], koja je bila deo Južne grupe, sa oko 600 lakih ranjenika Centralne bolnice, između Kazana i sela Tjentišta prelazi reku Sutjesku.&lt;ref name=&quot;Hronologija NOR&quot;/&gt; Ova divizija je Sutjesku je prešla u poslednji čas, a napad nemačke borbene grupe „Gertler“ kojim su [[Nemci]] potpuno zatvorili obruč, zahvatio je njeno začelje. Nemci su tada zarobili oko 200 ranjenika, članova bolničkog osoblja i obezbeđenja, i gotovo sve ih streljali na licu mesta. O ovom događaju je dao izjavu potporučnik Wildner Reinhold:

{{citat|&quot;Početkom juna 1943, za vrijeme operacije „Schwarz“, zarobljeno je, kako mi je to pričao potporučnik Wieck, na jednoj livadi između Sutjeske i visa Kikalo, oko 150 partizana. Kod raportiranja potporučnika o zarobljenim partizanima, komandant borbene grupe potpukovnik Tribukeit je rekao: „Ne mogu da vidim ove pse“, te je dao naređenje jednom komandiru čete da zarobljene partizane pobije mitraljezima. Po naređenju potpukovnika Görtler koje mi je prenio kapetan Kelz, ja sam izvršio streljanje nad 13 ljudi i jednom ženom. [...] Zarobljenici nisu pred streljanje izrazili nikakve želje. Bili su potpuno mirni iako su po svemu mogli zaključiti da će biti streljani.&quot;&lt;ref&gt;Arhiv Vojnoistorijskog instituta, t. 10, dokument 37., navedeno prema Branko Cvrlje: Druga dalmatinska brigada&lt;/ref&gt;}}

Dokle glavnina 7. banijske divizije hita od Sutjeske ka Milinkladi, dotle [[3. udarna divizija]] tek izbija na Vučevo, a njene zaštitnice se tek povlače preko reke Pive, gonjene u stopu od okupatora.&lt;ref name=&quot;Oslobodilački rat&quot;/&gt; Tog i sledećeg dana Nemci i Italijani uspevaju da ubiju više stotina partizana na začelju kolone, gde su bili ranjeni i posustali od gladi i bolesti:

{{citat|U borbama dana 10-og i 9-og u zoni sjeverno od Maglića i u zoni između Pive i Tare, savezničke trupe su zadale partizanima sljedeće utvrđene gubitke: 548 i 190 zarobljenih. Oslobođena su 3 naša oficira i 8 vojnika koji su bili partizanski zarobljenici.&lt;ref name=&quot;BORBE U CRNOJ GORI, knjiga 5&quot;/&gt;|Izvještaj Komande 6. italijanskog armijskog korpusa za 11. juni 1943.}}

7. banijsku diviziju uskoro prihvataju delovi 4. proleterske i 6. istočnobosanske brigade na Tisovom brdu i Ozrenu i ona se spaja sa glavninom snaga.&lt;ref name=&quot;Hronologija NOR&quot;/&gt; Savina 3. divizija ostaje daleko iza.

== Proboj iz nemačkog obruča ==
=== Zamisao Koče Popovića ===

[[Datoteka:Koča Popović.jpg|mini|[[Koča Popović]], komandant [[Prva proleterska divizija NOVJ|Prve proleterske divizije]], koji je poveo proboj kroz nemački obruč.]]

Komandant 1. divizije [[Koča Popović]] je, nakon delimičnog uspeha velikog napada 5/[[6. jun]]a na Košur, Borovno i Popov Most, već [[7. jun]]a sa svoje dve brigade prodro u srce [[Zelengora|Zelengore]]. Njegovu ideju energičnog i brzog prodora sa Zelengore na sever Tito nije odobrio. Koča je ostao tu narednih dana, prateći kako se prostor sužava i nemačke kolone napreduju iz svih pravaca. Već [[9. jun]]a Koča se sa svoje dve brigade našao pod udarom glavnine 369. pešadijske divizije sa severa (kg Höhne), istoka (kg Wertmüller) i zapada (kg Fischer).

[[Koča Popović|Komandant Koča]] je došao na smelu ideju da svoju diviziju »provuče« besputicom ispod stena Lastve i Ozrena, prema Krekovima, pored Košura, posednutog jakim snagama 118. nemačke divizije, a onda preko Hrčave na Lučke kolibe. Prolaz je bio rizičan – neprijatelju ispred nosa! &lt;ref&gt;Peko Dapčević, Sutjeska, VIZ, Bgd, 1958, s. 81.&lt;/ref&gt; Bez ičije suglasnosti i odobrenja, po sopstvenom nahođenju, nakon što je manjim grupama ispitao njemačke položaje, komandant Prve proleterske divizije naredio je 9. juna proboj na jedinom mogućem mjestu, Balinovcu.&lt;ref name=&quot;Švarm&quot;/&gt;

[[9. jun]]a uveče Koča je zaključio da je dalje čekanje pogubno, poslao Titu kurira sa porukom da 1. divizija ujutru kreće u proboj, i preporučuje da ostali krenu za njim. Prema njegovoj zamisli, nemački položaji treba da budu bezobzirno pregaženi, i da se preko njih nastupanje nastavi u najbržem mogućem tempu. Koča se pobrinuo da obrazloženje o presudnom značaju ove borbe dopre do svakog borca i komandira. Pre početka glavnog boja naređeno je da se zakopa teško oružje, spali arhiva i svi konji zakolju za ishranu boraca.

=== Proboj kod Balinovca === 
[[Datoteka:Komandant Danilo Lekić govori borcima uoči proboja na Sutjesci.jpg|minijatura|Komandant Prve proleterske brigade [[Danilo Lekić]] govori borcima uoči proboja.]]

[[10. jun]]a, uoči očekivanog uništenja partizana, zapovednik nemačkih trupa [[Rudolf Lüters]] izdaje naređenje da nijedan čovek obruč na Sutjesci ne sme napustiti živ:

{{izdvojeni citat|Jak neprijatelj u luku Sutjeska-Piva sabijen u najuži prostor; pouzdano utvrđeno da se među njima nalazi i Tito. '''Poslednja je faza borbe, došao je čas potpunog uništenja Titove vojske.''' Važnost naređenja: »Nijedan čovek sposoban za vojnu službu ne sme živ da napusti obruč, a žene pregledati da nisu preobučeni muškarci« mora se ponovo podvući trupama. Tito i pratioci su navodno u nemačkim uniformama. Proveriti vojničke knjižice.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=293&amp;rec=315&amp;roll=1302 National Archive and Records Administration, T315, Roll 1302, frame no. 000286.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Starker Feind in Sutjeska — Piva Bogen auf engstem Raum zusammengedrängt, darunter Tito einwandfrei festgestellt. Letzte Phase des Kampfes, die Stunde der restlosen Vernichtung der Tito—Armee damit gekommen. Der Befehl: &quot;Kein Wehrfähiger Mann verlässt den Kessel lebend. Frauen untersuchen, ob nicht verkleidete Männer.&quot; ist der Truppe erneut einzuschärfen. Tito und Begleiter angeblich in deutschen Uniformen. Soldbücher prüfen.&quot;}})&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/zb/4_2_9.htm Zbornik NOR-a, tom II, knjiga 9, dokument 284, strana 457.]&lt;/ref&gt;}}

[[Datoteka:Proboj na Sutjesci.jpg|minijatura|Proboj iz okruženja na Sutjesci (od 1. do 25. juna 1943. godine)]]

Pred jutro [[10. jun]]a, [[1. proleterska udarna brigada|1. proleterska brigada]] je izvršila napad kod sela Balinovac i razbila borbenu grupu Höhne iz [[369. legionarska divizija|369. legionarske divizije]] na Zelengori.&lt;ref name=&quot;Oslobodilački rat&quot;/&gt; Uspehu operacije veoma je doprineo komandant brigade [[Danilo Lekić]].&lt;ref name=&quot;ReferenceD&quot;&gt;[https://www.znaci.org/00001/25_7.htm ALEKSANDAR NENADOVIĆ: RAZGOVORI S KOČOM]&lt;/ref&gt; 
{{izdvojeni citat|Dobro pamtim. [[Danilo Lekić]] je komandovao: &quot;Prva proleterska - juriš!!&quot; I, verovatno, ja mislim da je to jedini put kad je cela Prva proleterska jurišala. Preko te čistine. Svi smo bili u istom streljačkom stroju. Prvi put, svi... I sve komande četa, i svi štabovi bataljona i štab brigade, i Španac (Danilo Lekić) i Plavi su bili u jurišu, i svi kuriri, i svi kuvari, i svi bolničari... Sve je izašlo tu, koliko nas je bilo. Mi smo krenuli. I svi smo znali: nema nazad! Mi moramo tamo!&lt;ref&gt;[http://www.pobjeda.me/arhiva/?datum=2006-11-04&amp;id=104565 Još jednom na Sutjesci]&lt;/ref&gt;|[[Antonije Isaković]], jedan od učesnika}}

Nemački izveštaj konstatuje proboj fronta na jednom mestu: 
{{izdvojeni citat|Operacija &quot;Švarc&quot;: neprijatelj dovlači pojačanje sa istoka preko Pive. Nakon teških borbi sa promenljivom srećom neprijatelju je pošlo za rukom, da na jednom mestu probije front kod 369 divizije. Most na Sutjesci je srušen. Neprijatelj ima velike ljudske i materijalne gubitke.&lt;ref name=&quot;Živković&quot;&gt;{{Cite web |title=Nikola Živković, Srbi u Ratnom dnevniku Vrhovne komande Vermahta |url=http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |access-date=2012-11-24 |archive-date=2016-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160803153944/http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta od 10. juna 1943.}}

Komandant 1. proleterske divizije Koča Popović poslao je 10. juna depešu Vrhovnom komandantu [[Josip Broz Tito|Titu]]: 
{{izdvojeni citat|»Predlažemo da i vi sa ostalim snagama krenete u našem pravcu, samo morate žuriti jer neprijatelj može zaposesti položaje koje smo očistili na prolazu.«&lt;ref name=&quot;KOČA POPOVIĆ: BELEŠKE UZ RATOVANJE&quot;/&gt;}}

Ova pobeda je bila prvi tračak nade za izvlačenje partizanskih snaga iz obruča. U trenutku kada je glavnokomandujući general [[Rudolf Liters]] zaključio da je &quot;''nastupila poslednja faza borbe — čas uništenja Titove armije do poslednjeg čoveka''&quot; na Sutjesci i Pivskoj planini, i naredio trupama da &quot;''nijedan čovek sposoban za vojsku ne sme živ napustiti opkoljeni prostor''&quot;, 1. proleterska divizija je preokrenula situaciju u partizansku korist, odbacivši nemačke snage sa Balinovca i Videža ka Jeleču i Konjskim Vodama. Do večeri je izbila u Zagorke, Trebičinu, na Pliješ, Repišta i Vis, pripremajući se za produženje napada ka Jeleču.&lt;ref name=&quot;Oslobodilački rat&quot;/&gt;

Komandant 1. proleterske divizije je 10. juna popodne radiogramom izvestio Vrhovni štab o proboju nemačke odbrane, i predložio da ostale snage krenu za njima. Istog dana, Vrhovni štab im odgovara da će i ostale snage nastaviti za njima, i naređuje 1. diviziji da preseče komunikaciju Kalinovik - Foča u rejonu [[Jeleč]]a.&lt;ref name=&quot;DOKUMENTI VRHOVNOG ŠTABA, knjiga 9&quot;/&gt;

=== Borbe na koridoru spasa ===
{{main|Bitka na Ljubinom grobu}}
[[File:Delovi 2. proleterske divizije prelaze Sutjesku kod Tjentišta 8. juna 1943.jpg|thumb|Delovi [[2. proleterska divizija NOVJ|2. proleterske divizije]] prelaze Sutjesku kod Tjentišta 8. juna.]]

Radi bezbednog prolaza, Vrhovni štab [[9. jun]]a naređuje da se posednu dominirajuće kote Velika Košuta i [[Ljubin grob]], nazvane &quot;koridori spasa&quot;. Košutu preuzima [[7. krajiška brigada]], dok [[4. proleterska crnogorska brigada]] brani Ljubin Grob. U trenutku poslaska na položaj saznaju za bombardovanje štaba u kojem im je poginuo komandant brigade i ranjen Vrhovni komandant NOVJ.&lt;ref name=&quot;https://znaci.org/00003/437.htm&quot;&gt;https://znaci.org/00003/437.htm&lt;/ref&gt; Nemci čitavog dana besomučno napadaju na Ljubin Grob, ali borci iz [[4. proleterska crnogorska udarna brigada|4. proleterske brigade]], i pored teških gubitaka, uspevaju sačuvati prolaz.

{{izdvojeni citat|Sve što je u našoj moći učinit ćemo da zadržimo Nijemce. '''Dok god budete čuli na Ljubinom grobu pucanj naših pušaka, Nijemci neće proći. A kad toga ne bude, znajte da na njemu nema više živih proletera.'''&lt;ref name=&quot;Švarm&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;https://znaci.org/00001/33_7.pdf&quot;/&gt;|Poslednja poruka 2. čete 3. bataljona 4. crnogorske proleterske brigade Vrhovnom štabu}}

U borbama za koridore spasa, 3. bataljon 4. proleterske brigade gubi trećinu boraca, a u 1. četi 1. bataljona 2. proleterske brigade u stroju ostaje svega 9 boraca.&lt;ref name=&quot;Hronologija NOR&quot;/&gt; Pri kraju dana proleteri s Ljubina groba nisu za Nijemce više bili obični ljudi, već »đavoli iz samog pakla«, kako je rekao jedan njemački zarobljeni vojnik.&lt;ref name=&quot;https://znaci.org/00001/33_7.pdf&quot;/&gt; Predveče ovu brigadu smenjuje [[10. hercegovačka proleterska udarna brigada|10. hercegovačka]].

Nakon vesti o proboju kod Balinovca, Vrhovni komandant [[10. jun]]a naređuje da prikupljene snage uveče krenu za 1. proleterskom divizijom, bez odlaganja. Međutim, Nemci svim silama nastoje da spreče izvlačenje partizanske glavnine. Istog dana, delovi nemačke 118. lovačke i 369. legionarske divizije, uz podršku avijacije, pokušavaju da onemoguće proboj glavnine NOVJ. Tog dana [[Luftwaffe]] vrši 63 borbena leta, a delovi 2. proleterske brigade uspevaju da obore jedan avion.&lt;ref name=&quot;Hronologija NOR&quot;/&gt; Na uskom koridoru, partizanska kolona izložena je nemačkoj vatri sa obe strane. U bolnici 4. proleterske brigade ponovo je teško ranjen zamenik komandanta bataljona [[Vojin Kantić]], koji izvršava samoubistvo da ne bi bio teret svojoj jedinici.&lt;ref name=&quot;Hronologija NOR&quot;/&gt;

Do večeri 10. juna, na Lučke Kolibe stižu sve tri brigade [[7. banijska divizija NOVJ|7. banijske divizije]] sa 600 lakih ranjenika Centralne bolnice, tako da 2. proleterska divizija i 6. bosanska, 7. krajiška i Majevička brigada 1. proleterske divizije, zajedno sa Vrhovnim štabom, noću 10/[[11. jun]]a kreću sa Zelengore na sever, ka Jeleču, u dve kolone. Prodirući ka Balinovcu, jedinice sve vreme vode jače borbe, jer Nemci pokušavaju da zatvore brešu.&lt;ref name=&quot;Oslobodilački rat&quot;/&gt;

=== Nastavak proboja 1. proleterske divizije === 
[[File:Germans on Sutjeska 1943.jpg|thumb|Teški mitraljez [[369. legionarska divizija|369. vražje divizije]] na položaju kod Vrbnice 10. juna]]
[[File:Vražja divizija na Zelengori 1943.jpg|thumb|Vražja divizija na Zelengori 1943]]
Istovremeno, [[Treća krajiška proleterska udarna brigada|Treća krajiška brigada]] razbila je bataljon borbene grupe Fischer. Njen komandant [[Nikola Karanović]] opisuje noće borbe od [[11. jun]]a:

{{izdvojeni citat|Posle nekoliko časova borbe prsa u prsa, neprijatelj je delimično uništen, a potom i sasvim razbijen. U ovome je naročito značajna bila uloga 3. bataljona, koji je, energično napadajući neprijatelju u leđa, načinio pravi rusvaj u njegovim redovima. Pritisnuti s fronta i iz pozadine, mnogi Nemci, u opštoj panici i pometnji, koje je mrak činio još užasnijim, nisu pronašli boljeg puta, sem da glavačke skaču niz strme stene, ostajući tako razmrskani u podnožju tih stena ili viseći na drveću što je iz pukotina ovih izraslo. Ličili su, ti Nemci, na stada divokoza, koje, pritešnjene sa svih strana, goničima, rađe skaču u provaliju nego da se &quot;predaju&quot; progoniteljima. Žao nam je samo što zbog noći nismo mogli da posmatramo te smrtonosne akrobacije Hitlerovih &quot;nadljudi&quot;.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/31_80.htm Nikola Karanović: TREĆA KRAJISKA BRIGADA U BICI NA SUTJESCI]&lt;/ref&gt;|[[Nikola Karanović]], komandant 3. krajiške brigade}}

Borci su jurnuli uz brdo Pliješ sa željom da otmu pukovsku zastavu, ali je zamenik komandanta divizije [[Vaso Jovanović]] naredio da se bez zadržavanja grabi na sever, prema cesti [[Foča]]-[[Kalinovik]]. Tokom sledećeg dana obe brigade pregazile su reorganizovane ostatke borbene grupe Höhne, razbile borbenu grupu Wertmüller koja je pokušala da se umetne sa istoka, i naterali u bekstvo poslednja pojačanja iz rezerve.

{{izdvojeni citat|Grupa „Hene&quot; je u toku svoga napada naišla na žestok neprijateljski protivnapad. Prema svim raspoloživim informacijama, izgleda da je neprijatelj na ovom mestu koncentrisao sve snage radi energičnog proboja. Borbeni moral borbene grupe je, zbog prethodne jake vatre iz minobacača i mitraljeza, bio veoma poljuljan i nije mogao više da izdrži jak pritisak. I pored upornog nastojanja oficira, borci su se povukli na polazni položaj.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;https://www.znaci.org/00001/4_12_3_91.htm IZVEŠTAJ OPERATIVNOG ODELJENJA 369. PEŠADIJSKE DIVIZIJE OD 15. JUNA 1943. KOMANDANTU NEMAČKIH TRUPA U NDH&lt;/ref&gt;|Izveštaj 369. &quot;Vražje&quot; divizije o borbama na Sutjesci}}

Za 48 sati dve brigade savladale su izrazito težak teren sa rastojanjem od 20&amp;nbsp;km vazdušne linije, praktično neprekidno savlađujući otpor osam puta brojnijeg neprijatelja, koji je učestalo pokušavao protivnapade, stalno uvodeći nove snage. O ovom proboju general Ler je izvestio i komandu u Berlinu nazvavši ga lokalnim probojem.

{{izdvojeni citat|Na dan 12. 6. u 04,00 časa pojavili su se prvo pojedini borci, zatim cela odeljenja iz sastava II/724. puka u potpunom neredu, krećući se istočno od Jeleča kroz divizijska osiguranja pozadinskih delova. Komandiri odeljenja su izjavili da je njihov bataljon razbijen i da su partizani izvršili proboj. Dobili su naređenje da se povlače u pravcu Sarajeva.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;/&gt;|Izveštaj 369. &quot;Vražje&quot; divizije o borbama na Sutjesci}}

[[Prva proleterska divizija NOVJ|Prva proleterska divizija]] u rejonu Miljevine je razbila i drugi neprijateljski obruč i omogućila proboj iz okruženja svih jedinica. Vrhovni štab, 2. proleterska, 7. divizija i delovi bolnice – svi su pošli za 1. proleterskom divizijom.&lt;ref name=&quot;KOČA POPOVIĆ: BELEŠKE UZ RATOVANJE&quot;/&gt; Jedinice prve proleterske divizije su štitile prolaz jedinicama koje su išle za njima.&lt;ref name=&quot;ReferenceD&quot;/&gt;

=== Bezizlaz Savine 3. divizije ===
{{main|3. udarna divizija NOVJ}}
[[File:German, Italian and Bulgarian flags on Durmitor 1943.jpg|thumb|Isticanje nemačke, italijanske i bugarske zastave na Bobotovom Kuku, na Durmitoru, juna 1943.]]

Položaj [[3. udarna divizija NOVJ|3. udarne divizije]] pogoršavao se svakog časa. Nakon što su Nemci zatvorili poslednju pokotinu, divizija [[Sava Kovačević|Save Kovačevića]] ostala je u neprijateljskom obruču između Pive i [[Sutjeska (rijeka)|Sutjeske]], koji obrazuju [[7. SS dobrovoljačka gorska divizija Prinz Eugen|7. SS divizija]], [[118. lovačka divizija (Njemačka)|118. lovačka divizija]], [[1. brdska divizija (Njemačka)|1. brdska divizija]] i italijanska divizija &quot;Ferara&quot;. Opterećena ranjenima i bolesnima, proređena i iscrpena neprekidnim borbama i glađu, ona se [[10. jun]]a obrela na divljem [[Vučevo|Vučevu]], okružena sa svih strana i izložena dejstvu nemačke artiljerije i avijacije.&lt;ref name=&quot;Oslobodilački rat&quot;/&gt;

Kada 3. divizija izbija na reku Sutjesku, Nemci već drže otvrđenu suprotnu obalu jačim snagama. Uprkos svemu, komandant Sava izdaje zapovest za forsiranje Sutjeske i proboj ka Zelengori. 1. dalmatinska brigada (bez jednog bataljona) i 1. bataljon 5. crnogorske brigade obrazuju čelni ešelon i, po podne, kreću da obrazuju mostobran. A 5. crnogorska brigada drži zaštitnicu, jer jake neprijateljske snage nadiru preko Maglića i Vučeva.

[[11. jun]]a Sava Kovačević radiogramom traži od Vrhovnog štaba da im uputi pomoć. Isto popodne, prvi ešelon uspešno forsira Sutjesku i razbija Nemce između Tjentišta i Kazana. No, Nemci te noći, sa pristiglim pojačanjima, razbijaju prvi ešelon, koji se neorganizovano probija ka Lučkim i Vrbničkim Kolibama. Ipak, ne odustaje se od proboja preko Sutjeske, jer su uslovi na ostalim pravcima još gori.&lt;ref name=&quot;Oslobodilački rat&quot;/&gt;

[[12. jun]]a [[Tito]] radiogramom obaveštava 3. diviziju da joj ne može uputiti potrebnu pomoć, zbog teške situacije ostalih snaga, i naređuje diviziji proboj preko Sutjeske, a u slučaju neuspeha da se raščlani u bataljone i čete i noću kroz šume prebaci na Borač, gde će čekati snage za prihvat. To je bila poslednja veza između Vrhovnog štaba i 3. divizije.&lt;ref name=&quot;Oslobodilački rat&quot;/&gt; Odlučeno je da proboj otpočne u sumrak. Položaj 3. divizije postao je praktično bezizlazan - prvi ešelon nije uspeo obrazovati mostobran, a za proboj se može angažovati jedva 1.500-1.800 boraca, naspram preko 40.000 neprijatelja koji ih drže u obruču.&lt;ref name=&quot;Oslobodilački rat&quot;/&gt;

=== Poslednji juriš Save Kovačevića ===
{{main|Sava Kovačević}}
[[Datoteka:Sava Kovačević.jpg|mini|[[Sava Kovačević]], čuveni komandant [[Treća udarna divizija NOVJ|3. udarne divizije]], poginuo u pokušaju proboja na Sutjesci.]]

[[12. jun]]a uveče, dok se 3. divizija na Dragoš Sedlu spremala za pokret preko Sutjeske, delovi 118. lovačke divizije preduzeli su napad, ugrozivši glavninu snaga i bolnicu. Mada su Nemci protivnapadom 5. crnogorske brigade odbačeni, to je odložilo forsiranje Sutjeske za celu noć i značajno poremetilo planirani borbeni poredak.&lt;ref name=&quot;Hronologija NOR&quot;/&gt; Tako su bataljoni 5. crnogorske brigade, od kojih je trebalo obrazovati zaštitnicu, prvi izbili na Sutjesku.&lt;ref name=&quot;Oslobodilački rat&quot;/&gt; Oni su u zoru [[13. jun]]a, zajedno sa delovima drugih jedinica, otpočeli prelaz reke i izbili pred Košur, Tjentište i Ozren, a glavnina [[3. proleterska sandžačka udarna brigada|3. sandžačke brigade]] obezbeđivala je proboj sa desne obale.&lt;ref name=&quot;Oslobodilački rat&quot;/&gt; Napad oslabljenih delova 3. divizije zadržavale su jake snage 118. lovačke i 7. SS divizije sa utvrđenih položaja. [[Rudolf Primorac]], načelnik štaba divizije, priseća se apatije koja je vladala usled dugotrajne iscrpljenosti, uzastopnih juriša i opšte situacije:

{{citiranje|
Štab divizije, pod pritiskom sve kritičnije situacije i odgovornosti za jedinice i ranjenike, ispoljavao je poslednjih dana znake nervoze, kolebanja i neodlučnosti u traženju rešenja. Kriza u štabu dostigla je kulminaciju na Vučevu i pred Sutjeskom, 10, 11. i 12. juna, a odluke donešene u tom vremenu nose vidljive simptome te krize. Pokret štaba divizije posle prelaska reke, 13. juna u zoru, izvršen je potpuno otkriveno, sa malim obezbeđenjem (oko 30 boraca prateće čete), neposredan izlazak pred bunkere i sam juriš štaba divizije na neprijatelja isključili su njegov svaki veći uticaj na tok i razvoj borbe.

Jedinice, štabovi i komande izmešali su se u streljačkom stroju; ranjenici na konjima, bolničarke, delovi komora, pod pritiskom neprijatelja iz pozadine, ulazili su u streljački stroj i zajedno sa ostalima vršili uzastopne juriše, bez ikakvog zaklanjanja, i ginuli. Oni koji su se ipak probili postigli su to više slučajno, nailazeći na slabije tučene prostore.&lt;ref name=&quot;Primorac III&quot;&gt;[https://znaci.org/00001/210.htm Rudolf Primorac: OPERATIVNO-TAKTIČKA ISKUSTVA IZ PRVE POLOVINE NARODNOOSLOBODILAČKOG RATA (Treći deo)]&lt;/ref&gt;}}

Partizanske snage koje su vršile proboj nemačkih položaja na Košuru, tek posle nekoliko juriša i uz velike žrtve uspele su da zauzmu prvu liniju [[bunker]]a. U jednom od juriša herojski je poginuo i sam komandant divizije [[Sava Kovačević Mizara]], što je izazvalo veliku potištenost među borcima:

{{izdvojeni citat|Mi smo krenili u juriš da se izvučemo iz obruča, misleći da su Nijemci samo na vrhu brda. Kad smo dogovarali juriš, neko do mene je pita Savu u kojem ćemo pravcu jurišat, i Sava pokaže na vrh brda: “Tamo đe su Nijemci.“ Pala je komanda da se formiramo u streljački stroj, i ja čujem poznati Savin glas: „Prenesi lijevo i desno!“ Ali nismo znali da su Nijemci došli još bliže, da su u rovovima već na kraju livade. I mi razvijemo streljački stroj i krenemo u juriš, a oni nas dočekali rafalima. Okrenem se oko sebe i vidim: pop kleči i plače. I kaže: “Kuku lele, umro Sava.“ I plače pop: “Pogibe Sava.“ A ja mislija, kako se moj komandant bataljona isto zva Sava, da je poginija on, a ne pravi Sava. I ja dođem do njega i vidim: bogami, pravi Sava. Rupa na čelu, krv oko glave, kosa mu sva zalipljena unazad od krvi.&lt;ref name=&quot;Jakovčević&quot;/&gt;|Sećanje jednog od partizanskih boraca}}

Na levom krilu, delovi 5. crnogorske i bataljon 2. dalmatinske probili su se kroz šume Ozrena, u toku noći produžujući za prvim ešelonom ka Lučkim i Vrbničkim Kolibama. Ostaci Savinih snaga potom pokušavaju proboj prema Ozrenu, ali bez uspeha, i koncentričnim nemačkim napadom ubrzo bivaju razbijeni. U toku noći 13/[[14. jun]]a, ostaci 3. divizije pokušavaju da se između Ozrena i Suhe probiju ka Zelengori, ali u tome uspevaju samo pojedine grupe i manji broj ranjenika.&lt;ref name=&quot;Oslobodilački rat&quot;/&gt;

Prilikom očajničkog proboja 3. divizije poginulo je bar dvanaest narodnih heroja: legendarni komandant [[Sava Kovačević]], njegov kurir [[Veselin Đurović]], obaveštajni oficir 3. udarne divizije [[Dušan Bojović]], zamenik komandanta 3. proleterske brigade [[Momčilo Stanojević]]; politički komesari 2. i 3. bataljona [[Stevo Baljević]] i [[Nikola Lješković]], referent saniteta brigade [[Marko Baletić]], komandiri četa [[Veljko Aleksić]] i [[Bajo Prelević]], svi iz 5. crnogorske brigade; komandir čete Mostarskog bataljona 10. hercegovačke brigade [[Šefik Obad]], pomoćnik političkog komesara čete u 1. proleterskoj brigadi, teški ranjenik, [[Hamid Baširević]] i član Izvršnog odbora [[AVNOJ]]-a [[Veselin Masleša]].&lt;ref name=&quot;Hronologija NOR&quot;/&gt;

Uprkos masovnom herojizmu u bezizlaznoj situaciji, 3. divizija je skoro potpuno razbijena, ali se nijedan borac nije predao neprijatelju.&lt;ref name=&quot;Oslobodilački rat&quot;/&gt; Više nego prepolovljene, jedinice se sledeća dva dana, po grupicama, probijaju prema Zelengori, Sandžaku i Borču, dok nemačke jedinice ubijaju najveći broj ranjenika, bolesnika i sanitetskog osoblja.&lt;ref name=&quot;Hronologija NOR&quot;/&gt;

=== Izlazak ostalih jedinica ===

[[File:Sutjeska povlačenje 1943.jpg|thumb|Pokret boraca [[4. crnogorska brigada|4. crnogorske brigade]] prema Miljevini, u vreme proboja na Sutjesci, 12. juna 1943.]]
[[File:Nemački tenkovi u rejonu Kalinovik-Foča, nakon partizanskog proboja sa Zelengore.jpg|thumb|Nemački tenkovi u rejonu Kalinovik-Foča, pokušali su da zaustave dalji partizanski proboj. 2. proleterska brigada je, protivno naređenju Vrhovnog štaba, sačuvala jedan protivtenkovski top kojim su uništena tri tenka i omogućen dalji proboj.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/55.htm Druga proleterska brigada 1942-1992 - ilustrovana monografija] (str. 169)&lt;/ref&gt;]]

[[12. 6.|12. juna]] Kočine prethodnice ovladavaju putem [[Foča]] - [[Kalinovik]], nakon čega 369. vražja divizija uz podršku tenkova i avijacije bezuspešno vrši protivnapad, a isto veče stiže 2. divizija i preostale brigade 1. divizije NOVJ. Tog dana zauzeto je selo Rataj i još više proširena pukotina u nemačkom obruču. [[13. jun]]a, razbijajući sve delove 369. divizije koje nemački štab uspeva da sastavi, glavnina Operativne grupe NOVJ prelazi put Foča - Kalinovik, ostavljajući dolinu Sutjeske za sobom. [[13. jun]]a 1943. godine Komanda 6. italijanskog armijskog korpusa konstatuje da su partizanske snage van obruča &quot;mnogo jače nego što je izgledalo u prvo vrijeme&quot; i da je opkoljavanje izbjegao i &quot;poznati Tito&quot; sa svojim štabom:

{{izdvojeni citat|Sektor „[[23. pešadijska divizija Ferrara|Ferrara]]&quot;: partizanske snage koje operišu južno od [[Jeleč]]a i koje su izbjegle opkoljavanje koje još nije potpuno zbog zakašnjenja pokreta njemačkih jedinica, mnogo su jače nego što je izgledalo u prvo vrijeme. Nadolaze u zonu jedinice 369 divizije i 734 njemačkog puka da bi pojačale protivnapad u pravcu juga. Sa pomenutim partizanskim snagama izbjegao je opkoljavanju i poznati Tito sa svojom komandom.&lt;ref name=&quot;BORBE U CRNOJ GORI, knjiga 5&quot;/&gt;}}

[[14. jun]]a, do istog zaključka dolazi i komanda nemačke 118. divizije, dodajući da stanje tih partizanskih snaga &quot;mora biti katastrofalno&quot;:

{{izdvojeni citat|Sve govori da je neprijatelj pretrpio ogromne gubitke, ali da je s druge strane uspio pobjeći sa značajnim dijelovima preko ceste [[Kalinovik]]—[[Foča]]. Međutim, stanje u kojem se te neprijateljske snage nalaze mora biti katastrofalno, jer se posvuda na područjima koja treba očistiti nalaze neprijatelji koji su umrli od iscrpljenosti ili su zbog iscrpljenosti postali potpuno apatični, i koji se bezvoljno daju zarobiti.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=245&amp;rec=315&amp;roll=1301 NARA, T315, Roll 1301, frames no. 000242—000244.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Alles deutet daraufhin, daß der Feind riesige Verluste gehabt hat, aber das es ihm andererseits doch gelungen ist mit namhaften Teilen über die Straße Kalinovik Foca zu entkommen. Der Zustand in dem sich diese Feindkräfte befinden muß allerdings katastrophal sein, denn überall in zu säubern den Gelände werden an Erschöpfung gestorbene od.durch Erschöpfung völlig apathisch gewordene Feinde gefunden, die sich willenlos gefangennehmen lassen.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

[[14. 6.|14. juna]], prodorom prema [[Zelengora|Zelengori]], glavnina NOVJ s manjim delom ranjenika uspela je izaći iz obruča i poći za [[Bosna|Bosnu]]. Do 14. juna ujutro, Glavna operativna grupa prelazi železnički most severno od Rataja. Odmah su 1. i 2. proleterska divizija orijentisane ka Jahorini, dok je 7. banijska divizija, kao zaštitnica, zatvarala pravac Miljevina – Mrežica, zadržavajući nadiranje borbenih grupa 369. divizije.&lt;ref name=&quot;Oslobodilački rat&quot;/&gt; Izveštaj 369. pešadijske divizije od [[15. jun]]a 1943 konstatuje da im je nemoguće da probiju partizanske zaštitnice:

{{citiranje|Moguća je i varijanta da neprijatelj u rejonu kote 1529 i kote 1871 obrazuje front radi zaštite boka sa pravca severa, da bi na taj način obezbedio uslove za prodor i proboj novih snaga iz obruča u pravcu zapada prema Kalinoviku. Prodor sa Grupom „Vertmiler&quot; preko kote 1529 izgleda da više nije moguć, pošto neprijatelj na grebenu širokom 1 km poseduje veoma jake položaje.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_12_3_91.htm Izveštaj Operptivnog odeljenja 369. pešadijske divizije od 15. juna 1943 komandantu nemačkih trupa u NDH o proboju snaga NOVJ iz okruženja na Zelengori]&lt;/ref&gt;}}

Istog dana, prvi ostaci razbijene 3. divizije spajaju se, u rejonu Lučkih Koliba, sa jedinicama 1. dalmatinske i 5. crnogorske, i nastavljaju pokret za glavninom snaga. [[3. proleterska sandžačka udarna brigada|3. sandžačka brigada]] (sem jedne čete), po grupicama ili pojedinačno, probija se ka Sandžaku, dok se ostaci 5. crnogorske brigade i Mostarskog bataljona prebacuju preko Maglića na Borač.&lt;ref name=&quot;Oslobodilački rat&quot;/&gt;

Izbijanjem Glavne operativne grupe na [[Jahorina|Jahorinu]], [[15. jun]]a, praktično je završen partizanski proboj iz obruča. Toga dana komandant 1. proleterske divizije Koča Popović konstatuje da je neprijatelj na njihovom pravcu razbijen i »očevidno nije sposoban za krupnije ofanzivne operacije«. Istog dana, komandant nemačkih trupa, general [[Rudolf Liters]], zaključuje da je ofanziva završena.&lt;ref name=&quot;KOČA POPOVIĆ: BELEŠKE UZ RATOVANJE&quot;/&gt; Po izlasku iz obruča, partizani koji nisu danima jeli, počinju u prvim naseljima otimati hranu. Vrhovni štab odmah naređuje uspostavljanje discipline, pojačan politički rad u jednicama i oštre kazne ako se te pojave nastave:

{{citiranje|Putem nasilnog otimanja hrane i stoke od seljaka, kako od pojedinaca tako i odgovornih organa, ruši se ugled naše vojske kao narodne vojske, a takođe se stvara kod naroda i neprijateljsko raspoloženje protiv naše Vojske, što može, u najkraće vreme, za nas imati katastrofalne posledice. Takva dela idu na ruku krvnim neprijateljima našeg naroda i naše vojske i pomažu im na taj način da postignu vojne ciljeve, koje nisu postigli do sada nikakvim oružjem. [...]

N A R E Đ U J E M :

'''Svaku pojavu pljačke i nasilja ima se temeljito ispitati najhitnije i u slučaju nepobitno utvrđene krivice krivci se moraju pred strojem kazniti streljanjem.'''&lt;ref name=&quot;DOKUMENTI VRHOVNOG ŠTABA, knjiga 9&quot;/&gt;|Titovo naređenje od 16. juna 1943.}}

[[17. jun]]a delovi 3. proleterske (sandžačke) brigade i 5. crnogorske brigade koji nisu uspeli da se probiju u istočnu Bosnu, probili su se, po grupama, na teritoriju Crne Gore i Sandžaka.&lt;ref name=&quot;Hronologija NOR&quot;/&gt;

== Ratni zločini ==
{{main|Nemački zločini u Jugoslaviji u Drugom svetskom ratu}}

=== Zločini protiv civilnog stanovništva ===
{{main|Masakr u Dolima}}
[[File:Nemci odvode narod sa Durmitora u toku bitke na Sutjesci.jpg|thumb|Nemci odvode civilno stanovništvo Durmitora u toku bitke na Sutjesci.]]

{{izdvojeni citat|Trupe će prema stanovništvu koje se pokaže neprijateljski raspoloženo postupati sa brutalnom nemilosrdnošću.&lt;ref name=&quot;visitmycountry.net&quot;/&gt;|Naredba generala Litersa, komandanta njemačke 118. lovačke divizije}}

{{izdvojeni citat|Operacija &quot;Švarc&quot;: U pojedinim mestima registrovane brojne žrtve tifusa. I ta smo naselja zapalili.&lt;ref name=&quot;Živković&quot;/&gt;|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta od 12. juna 1943.}}

Tokom nemačke operacije Crno, vršeno je masovno satiranje civilnog stanovništva. Na primer, tokom [[Masakr u Dolima|masakra u mestu Dola]] u Pivi samo 7. juna esesovci su pobili 520 meštana, među kojima i 106 djece.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Pivska krvava bajka: Dola, mjesto gdje je za sat ubijeno 520 ljudi i djece |url=http://www.vijesti.me/vijesti/pivska-krvava-bajka-dola-mjesto-gdje-je-sat-ubijeno-520-ljudi-djece-clanak-8544 |access-date=2012-11-14 |archive-date=2014-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140529052519/http://www.vijesti.me/vijesti/pivska-krvava-bajka-dola-mjesto-gdje-je-sat-ubijeno-520-ljudi-djece-clanak-8544 |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;

Nemci su, po naređenju, meštane ubijali masovno i bezobzirno, kao na primer u selu Grab:

{{izdvojeni citat|»Potporučnik Kaufmann, komandir 6. čete 2. bataljona 738. puka 118 lovačke divizije je u rajonu Graba, kod seljaka otkrio konzervirane živežne namirnice u kozjim kožama. Na temelju toga on je pretpostavljao da stanovnici u rajonu Graba snabdijevaju partizane hranom u klisuri Sutjeske. Da bi to spriječio, smatrao je da treba cjelokupno stanovništvo pobiti. Potporučnik Kaufmann je zatim otišao kod potpukovnika Annackera, komandanta 738. puka, koji mu je odobrio da se stanovnici strijeljaju. Po naređenju potporučnika Kaufmanna, koji je lično upravljao vatrom, bilo je strijeljano 70 lica i to žena i djece. Egzekuciju su sproveli vojnici Kaufmannove 6. čete 2. bataljona 738. puka...« &lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;&gt;https://www.znaci.org/00001/33_7.pdf&lt;/ref&gt;|potporučnik Wildner Reinhold, iz borbene grupe »Annacker«}}

U durmitorskom kraju, tokom bitke na reci Sutjesci, nemačka 1. brdska divizija, 7. SS divizija &quot;Princ Eugen&quot; i italijanska divizija &quot;Ferara&quot; ubile su oko 1.200 ljudi, uništile oko 5.500 stambenih i drugih zgrada, te opljačkale oko 67.000 grla stoke.&lt;ref&gt;https://znaci.org/dogadjaj.php?br=7966&lt;/ref&gt;

=== Pokolj ranjenika na Sutjesci ===

[[Datoteka:Nemci ubijaju ranjenike na Sutjesci.jpg|minijatura|Nemci ubijaju ranjene i iznemogle partizane na Sutjesci.]]

Većina borbeno sposobnih partizana je uspela da se izvuče iz nemačkog obruča. Ali nepokretni ranjenici su ostavljeni da čekaju najgore. Pomoću brojnih patrola i dresiranih pasa, Nemci su nekoliko dana temeljno pretresali teren - svaku šumicu, pećinu i uvalu - i pronađene ranjenike i bolesnike na zverski način ubijali.&lt;ref&gt;Savo Orović, ratni dnevnik 1941-1945 (str. 407), Beograd 1972.&lt;/ref&gt; U pretraživanju terena učestvovale su i italijanske divizije „Ferrara&quot; i „Taurinense&quot;, sa bataljonom Crnih košulja.&lt;ref name=&quot;BORBE U CRNOJ GORI, knjiga 5&quot;/&gt; Izvještaj Komande 6. armijskog korpusa za 13. juni 1943. prenosi da jedinice svuda nailaze na &quot;mnogobrojne partizanske lješeve&quot;.&lt;ref name=&quot;BORBE U CRNOJ GORI, knjiga 5&quot;/&gt;

{{izdvojeni citat|Po podne 14. juna na bojnom polju na Sutjesci vladala je tišina. Oko 14 časova čuo se po koji mitraljeski rafal, upućen na borce koji su izgubili vezu sa svojim jedinicama. U tom povlačenju našla sam se potpuno sama. Mnogo je ranjenika. Njihova poslednja želja bila je: — „Ubi nas drugarice! Ne dozvoli da nas žive pohvataju&quot;.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00003/441.htm SUTJESKA - ZBORNIK RADOVA: knjiga V]&lt;/ref&gt;|Ljubima Perović}}

[[14. jun]]a 1943, njemačke jedinice pobile su oko hiljadu i dvjesta partizanskih ranjenika: otkrivali su njihove grupe psima, pratili tragove, češljali vrtače, šume, pećine...&lt;ref name=&quot;Švarm&quot;/&gt; Većinu nepokretnih ranjenika (njih oko 700) partizani su sakrili u Pivskoj Planini, sa bolničarkama. Međutim, Nemci su ih, pretraživši teren sa psima tragačima, likvidirali gotovo do poslednjeg, zajedno sa bolničarkama.

{{izdvojeni citat|Nemci su poslali jake snage da progone ranjene i nemoćne partizane. Vode pse, pretražuju svaku vrtaču. Tu ih je napala Peta proleterska. Nastalo je nevreme, Sutjeska brza, surova. Tu se sve izmešalo, partizani, ranjenici, bolesni, civili, pakao… Savina grupa stigla je do Košura…Nemci su to osetili i napravili pokolj ranjenih i bolesnih koji su ostali na Sutjesci. Nisam bio tih dana tamo, ali su mi svedoci govorili da su se ranjenici spustili nekako do Sutjeske i da je tu bio kraj. Rasulo i užas.&lt;ref&gt;[http://urbanestrane.rs/2018/06/17/tripo-vucinic-94-borac-prve-proleterske-glad-je-bila-teza-od-smrti-2/ Tripo Vučinić (94), borac Prve proleterske – glad je bila teža od smrti (2)]&lt;/ref&gt;|Tripo Vučinić, borac Prve proleterske}}

U nemačkom izveštaju piše da su svi poubijani, jer je većina bila zaražena tifusom. Najveći deo pronađenih partizana (iscrpljenih boraca i ranjenika) Nemci su na mestu poubijali. Sumarni izveštaj [[1. brdska divizija (Nemačka)|1. brdske divizije]] za jun kaže da je samo u rejonu te jedinice: &quot;'''Zarobljeno: 498, od toga streljano 411'''.&quot;&lt;ref&gt;https://www.znaci.org/00001/4_12_3_103.htm&lt;/ref&gt; Postoji nemačko svedočanstvo da je major Strecker, komandant 3. bataljona 738. puka, dao naređenje za likvidaciju svih nepokretnih ranjenika:

{{izdvojeni citat|»Nakon svog povratka potporučnik Longin mi je pričao da je dobio naređenje od svog komandanta bataljona majora Streckera da ubije sve ranjene partizane koji nisu mogli hodati. Ja lično sam čuo pucnjavu kojom su ranjenici bili ubijeni... « &lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;/&gt;|potporučnik Wildner Reinhold, iz borbene grupe »Annacker«}}

Ranjenike su masovno ubijali i vojnici fašističke Italije. Izvještaj Komande 6. italijanskog armijskog korpusa od [[18. jun]]a 1943. prenosi da je ubijeno 150 bolesnih partizana:

{{citiranje|Ubijeno je 150 bolesnih partizana koje je bilo nemoguće transportovati.&lt;ref name=&quot;BORBE U CRNOJ GORI, knjiga 5&quot;/&gt;}}

[[Četnici]] su takođe, [[Dobrovoljačka antikomunistička milicija|u službi okupatora]], pretraživali teren za partizanskim ostacima. Izvještaj 6. italijanskog armijskog korpusa za 16. juni 1943. godine prenosi da je ponekad dolazilo i do razmene vatre:

{{izdvojeni citat|Sektor „Perugia&quot;: Nacionalistička patrola pri pretraživanju zone Petrovići (ZP-EQ) ranila je jednog naoružanog čovjeka koji je na poziv da stane odgovorio vatrom.&lt;ref name=&quot;BORBE U CRNOJ GORI, knjiga 5&quot;/&gt;}}

[[Četnici]] su krajem juna 1943. godine u selu [[Vrbnica|Vrbnici]] zaklali ranjenog partizanskog lekara dr [[Sima Milošević|Simu Miloševića]] i hrvatskog pesnika [[Ivan Goran Kovačić|Ivana Gorana Kovačića]].&lt;ref name=&quot;Presuda&quot;&gt;[https://www.znaci.org/00001/60_3_34.pdf Miodrag Zečević: DOKUMENTA SA SUĐENjA DRAŽI MIHAILOVIĆU, Beograd 2001: Presuda Dragoljubu Mihailoviću i ostalima]&lt;/ref&gt;

== Gubici ==

{{izdvojeni citat|Ukupni naši gubici od 15. maja do 12. jun 1943. u operaciji &quot;Švarc&quot; iznose: 323 poginula, 1696 ranjena i 217 nestali.

Hrvatski gubici: 43 ubijeno, 184 ranjeno, 208 nestalo.

Neprijateljski gubici: 3252 izbrojena ubijena, 4209 zarobljeno, 17 nam je prebeglo, 59 zarobljeno.&lt;ref name=&quot;Živković&quot;/&gt;|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta od 13. juna 1943.}}

{{izdvojeni citat|Operacija &quot;Švarc&quot; okončana. Vreme: vedro. Broj izbrojenih mrtvih neprijatelja povisio se na 5 697.&lt;ref name=&quot;Živković&quot;/&gt;|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta od 15. juna 1943.}}

Tokom bitke je poginulo preko sedam tisuća boraca NOVJ. Na Sutjesci su ginuli borci gotovo iz svih krajeva Jugoslavije: Dalmatinci i drugi hrvatski partizani, Srbijanci, Crnogorci, Bosanci. Poginuli su mnogi partizanski komandanti i istaknuti revolucionari: [[Sava Kovačević]], [[Vasilije Đurović Vako]], [[Nikola Nino Marković]], [[Veselin Masleša]], dr [[Sima Milošević]], [[Nurija Pozderac]], [[Ivan Goran Kovačić]], [[Olga Popović-Dedijer]], [[Petar Pero Ćetković|Pero Ćetković]], [[Momčilo Moma Stanojlović|Moma Stanojlović]], [[Vido Burić]], [[Risto Perović]], [[Boriša Kovačević]] i mnogi drugi.

Nemci su na Sutjesci imali oko hiljadu mrtvih.&lt;ref name=&quot;Švarm&quot;&gt;[http://www.vreme.com/cms/view.php?id=1113628 Filip Švarm, Smrt fašizmu – sloboda narodu]&lt;/ref&gt; Talijani i domobrani kvislinške NDH imali su još oko hiljadu mrtvih.&lt;ref name=&quot;Švarm&quot;/&gt;

=== Gubici po jedinicama ===

Bitka na Sutjesci je nanela ogromne gubitke jedinicama [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]]:&lt;ref&gt;https://www.znaci.org/00001/129.htm Viktor Kučan: BORCI SUTJESKE&lt;/ref&gt;
* [[1. proleterska divizija NOVJ|1. proleterska divizija]]: 1514 poginulih od 5041 boraca ukupno, ili 30,03%
* [[2. proleterska divizija NOVJ|2. proleterska divizija]]: 2605 poginulih od 8106 boraca ukupno, ili 32,14% (računajući jedinice pod njenom komandom 10. juna)
* [[3. udarna divizija NOVJ|3. udarna divizija]]: 1554 poginulih od 4664 boraca ukupno, ili 33,32% (računajući i 3. bat. 10. herc. brigade)
* [[7. banijska divizija NOVJ|7. banijska divizija]]: 1349 poginulih od 2547 boraca ukupno, ili 52,96%

=== Struktura poginulih partizana ===
[[File:Pioniri prenose ranjenike.jpg|thumb|Pioniri Birča (istočna Bosna) prenose ranjenike nakon ofanzive.]]

Ukupan broj poginulih partizana u bici iznosi - '''7.454''' boraca (6.946 muškaraca i 597 žena, od kojih su njih 352 bile bolničarke). Nacionalni sastav partizanskih boraca bio je sledeći: [[Srbi]] - 11.851; [[Hrvati]] 5.220; [[Crnogorci]] - 3.295; [[Bošnjaci|Muslimani]] - 866; [[Jugosloveni]] - 757; [[Jevreji]] - 74; [[Slovenci]] - 21 i druge nacionalnosti 21.

Najveći broj partizanskih boraca bio je sa područja [[Hrvatska|Hrvatske]] - 8.925, od čega 5.195 iz [[Dalmacija|Dalmacije]], a 2.179 sa [[Banija|Banije]], zatim [[Bosna i Hercegovina|Bosne i Hercegovine]] - 8.293, [[Crna Gora|Crne Gore]] - 3.337, [[Srbija|Srbije]] - 1.492, [[Republika Makedonija|Makedonije]] - 21, [[Slovenija|Slovenije]] - 19 i iz inostranstva - 38.

Neka mesta drže apsolutne rekorde po broju učesnika i broju poginulih u bici: [[Šibenik]] - 1.316 boraca, poginulo 535; [[Split]] - 1.091 borac, poginulo 557; Bosanski Petrovac - 959 boraca, poginulo 112; [[Glina (grad)|Glina]] - 886 boraca, poginulo 550; [[Livno]] - 622 borca, poginulo 196; [[Nikšić]] - 571 borac, poginulo 122; [[Knin]] - 568 boraca, poginulo 235; [[Dvor na Uni]] - 560 boraca, poginulo 206; [[Drvar]] - 550 boraca, poginulo 103; [[Danilovgrad]] - 437 boraca, poginulo 77; [[Trogir]] - 435 boraca, poginulo 228; [[Petrinja]] - 402 borca, poginulo 237; [[Makarska]] - 362 borca, poginulo 188.

Brigade sa najvećim brojem pogunilih u bici su bile: [[Druga dalmatinska proleterska udarna brigada|Druga dalmatinske udarna brigada]] - 764 borca; [[Prva dalmatinska proleterska udarna brigada|Prva dalmatinska udarna brigada]] - 564 boraca; [[Treća dalmatinska udarna brigada]] - 531 borac; [[Četvrta proleterska crnogorska udarna brigada]] - 456 boraca; [[Prva proleterska udarna brigada]] - 409 boraca; [[Peta proleterska crnogorska udarna brigada]] - 396 boraca, [[Sedma banijska udarna brigada]] - 365 boraca i [[Druga proleterska udarna brigada]] - 360 boraca.

=== Poznati pali borci ===

Od ukupno '''22.148''' partizanskih boraca, koliko je učestvovalo u bici na Sutjesci, njih 258 je odlikovano [[Orden narodnog heroja|Ordenom narodnog heroja]], kao i 16 [[Brigade NOVJ|partizanskih brigada]] koje su se posebno istakle u bici. Od '''7.454''' poginulih boraca njih 45 je proglašeno za [[Narodni heroj Jugoslavije|narodne heroje]].

Neki od istaknutih ličnosti [[Narodnooslobodilački pokret Jugoslavije|narodnooslobodilačkog pokreta]] i narodnih heroja, koji su poginuli na Sutjesci: 
{{div col|colwidth=20em}}
* [[Sava Kovačević]]
* [[Veljko Aleksić]]
* [[Marko Baletić]] 
* [[Hamid Beširević]]
* [[Dušan Bojović]]
* [[Radoš Bojović]] 
* [[Stevo Boljević]] 
* [[Rade Vilotijević]]
* [[Dušan Vujačić]] 
* [[Dušan Vujošević]] 
* [[Đuro Vujović Španac]] 
* [[Vasilije Đurović Vako]] 
* [[Veselin Đurović Aga]] 
* [[Marko Ećimović]] 
* [[Boško Žunić]] 
* [[Vujadin Zogović]] 
* [[Milun Ivanović]] 
* [[Vojin Katnić]] 
* [[Boriša Kovačević Šćepan]]
* dr [[Simo Milošević]]
* [[Ivan Goran Kovačić]]
* [[Risto Lekić]] 
* [[Šerif Lojo]]
* [[Nikola Lješković]]
* [[Aleksa Maksimović]]
* [[Nikola Maraković Nina]]
* [[Dragutin Maraković]]
* [[Živan Maričić]] 
* [[Stanislav Martinović]] 
* [[Veselin Masleša]] 
* [[Rade Milićević]] 
* [[Šefik Obad]] 
* [[Miladin Pavličić]] 
* [[Vojin Poleksić]] 
* [[Nurija Pozderac]] 
* [[Olga Popović-Dedijer]] 
* [[Božina Prelević Bojo]]
* [[Jovo Radulović]] 
* [[Nenad Rakočević]] 
* [[Momčilo Moma Stanojlović]] 
* [[Vlado Tomanović]] 
* [[Gojko Ujdurović]] 
* [[Rifat Frenjo]] 
* [[Avdo Hodžić]] 
* [[Miljenko Cvitković]] 
* [[Pavle Džever]] 
* [[Milan Šarac]] 
* [[Branko Šurbat Bane]]
{{Div col end}}

== Posledice ==

{{citiranje|Neuspehom Pete neprijateljske ofanzive ozakonjen je, da tako kažem, i novi odnos naših i neprijateljskih snaga i mogućnosti. To je bio poslednji pokušaj opkoljavanja i uništenja Udarne grupe divizija zajedno sa Vrhovnim štabom.&lt;ref name=&quot;https://znaci.org/00003/437.htm&quot;/&gt;|Koča Popović}}

=== Nemačka ocena partizana ===
[[Datoteka:Bundesarchiv Bild 183-J14577, Montenegro, Gebirgsjäger-Einsatz gegen Partisanen.jpg|mini|General-major [[Walter Stettner]] komandant [[1. brdska divizija (Nemačka)|1. brdske divizije]] tokom [[Operacija Schwarz|Operacije Schwarz]].]]

Nakon nekoliko prvih optimističkih izvještaja, Nijemcima je ubrzo postalo jasno da su izgubili u bici na Sutjesci: glavnina NOVJ ne samo da se probila, već je i ostala operativna, sposobna i spremna za daljnje borbe.&lt;ref name=&quot;Švarm&quot;/&gt;

{{izdvojeni citat|''Neprijatelj'': '''Tok borbi je pokazao da su komunističke snage pod Titovom komandom odlično organizovane, vešto vođene i da raspolažu borbenim moralom koji izaziva čuđenje, neprijateljsko komandovanje bilo je izvanredno gipko i — takođe i u odbrani — aktivno'''.

Karakteristični su bili masovni napadi s prikupljenim snagama na jednom mestu, izvođeni pri atmosferskim prilikama povoljnim za neprijatelja (kad je nemoguć rad avijacije) i to tamo gde naša artiljerija nije više mogla da dejstvuje. Komunistima je uvek polazilo za rukom da, koristeći mrak, maglu i kišu, nadoknade svoj nedostatak teškog naoružanja i dođu na odstojanje bliske borbe — prsa u prsa. Pri ovome su se pokazali kao fanatični, krajnje uporni, dobri borci, koji odlično poznaju teško planinsko zemljište.

Naoružanje komunista je bilo dobro. Raspolažu začuđujući velikim brojem automatskog oružja (lakim mitraljezima, teškim mitraljezima, minobacačima itd.) i, uz to, obiljem municije. Svi se izveštaji slažu, a i naši gubici to dokazuju, da ovim oružjem umeju da rukuju. Odličnom obaveštajnom službom (pomoću stanovništva itd.), veštim korišćenjem zemljišta i kamuflažom (takođe i uniformama svih vrsta), uvek su uspevali da našim trupama postave klopke.&lt;ref name=&quot;Izveštaj komandanta nemačkih trupa u Hrvatskoj od 20. juna 1943&quot;&gt;[https://znaci.org/zb/4_2_9.htm Zbornik NOR-a, tom II, knjiga 9, strana 473.]&lt;/ref&gt;|Poverljivi izveštaj komandanta nemačkih trupa u Hrvatskoj od 20. juna 1943. Vrhovnoj komandi Vermahta o toku borbe i iskustvima u operaciji &quot;Švarc&quot;}}

Glavnokomandujući njemačkih trupa [[Rudolf Lüters]] svoj izvještaj završava konstatacijom da su &quot;komunisti nesumnjivo protivnik s kojim se mora ozbiljno računati&quot;, i da se sa njima mogu nositi samo posebne jedinice, opremljene za planinsko ratovanje i &quot;naviknute na najveća telesna naprezanja&quot;.&lt;ref name=&quot;Izveštaj komandanta nemačkih trupa u Hrvatskoj od 20. juna 1943&quot;/&gt;

=== Ofanziva NOVJ u istočnoj Bosni ===
{{main|Napad NOVJ na Vlasenicu 1943.|Napad NOVJ na Zvornik 1943.}}

[[Datoteka:Mijalko Todorović govori narodu u Bosni 1943.jpg|minijatura|[[Mijalko Todorović]] govori narodu u Bosni, posle Bitke na Sutjesci.]]

Čim je probijen obruč, već [[14. 6.|14. juna]] Štab 1. proleterske divizije daje zadatak brigadama da ofanzivno dejstvuju, da pređu na teren istočne Bosne i da pri prelazu usput unište železničku prugu i objekte na pruzi [[Sarajevo]]–[[Višegrad]].

[[18. jun]]a, posle dvanaestodnevnog marša, pod borbom, [[5. krajiška divizija]] (sa dve brigade) [[3. bosanski korpus NOVJ|1. bosanskog udarnog korpusa NOVJ]] stigla iz rejona [[Prnjavor]]a na određene joj položaje na pruzi Sarajevo-Mostar u cilju prihvata Glavne operativne grupe.&lt;ref name=&quot;Hronologija NOR&quot;/&gt;

Probojem obruča na Balinovcu i Miljevini i uspešnim prelazom komunikacija u dolini Prače otvorile su se široke perspektive za ofanzivno dejstvo. Male neprijateljske snage u garnizonima istočne Bosne postale su lak i brz plen 1. proleterske divizije, koja je posle Sutjeske, iako znatno proređena i umorna, dejstvovala kao da je u punom sastavu. Divizija je nezaustavljivo nastavila nastupanje na sever, razbijajući ustaške bataljone, domobranske jedinice i razbacane četničke grupe.

Potom, Vrhovni štab NOVJ je naredio da se oslobodi [[Zvornik]]. Zvornik je bio veoma utvrđen i branilo ga je oko 3.000 vojnika iz nekoliko jedinica ustaša, domobrana i milicije. Štab 1. divizije izdao je [[4. 7.|4. jula]] zapovest za napad na Zvornik toga dana u 22 sata. Grad je oslobođen [[5. 7.|5. jula]] oko podne uz veoma žestoke borbe na svim prilazima i u samom gradu.

U narednom periodu, borbe se nastavljaju sve jačim intenzitetom, uz kontinuirano jačanje partizana. Samo dva i po meseca nakon bitke na Sutjesci došlo je do [[Kapitulacija Italije u Jugoslaviji|opšteg ustanka]] tokom kojeg su partizani oslobodili ogromne delove zemlje. Početkom septembra, partizani se vraćaju po svoje zakopano oružje (mitraljeze, bacače i sl.), koje su morali da ostave na Sutjesci.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/dokument.php?br=5627 Obaveštenje vrhovnog komandanta NOV i POJ druga Tita od 11. septembra 1943. Štabu Druge proleterske divizije o skrivenom pešadijskom naoružanju u rejonu Sutjesk]&lt;/ref&gt;

=== Smene nemačkih zapovednika ===

Zbog neuspjeha velike [[Operacija Schwarz|operacije Švarc]] protiv partizana, njemački generali [[Alexander Löhr]] i [[Rudolf Lüters]] su poslije bitke na Sutjesci smijenjeni.

Također, komandant 369. legionarske divizije smenio je komandanta pukovske borbene grupe, majora Henea, čije su jedinice razbijene na Balinovcu.

=== Smena Koče Popovića ===

Štab 1. divizije je dobio naređenje Vrhovnog štaba NOVJ [[1. 7.|1. jula]] u 10,40 sati: {{izdvojeni citat|»Koča, Veljko i Fića hitno da dođu kod nas u Kladanj. Komandu nad 1. divizijom da primi zasad Lekić sa Vasom, kao načelnikom štaba.«}}

Prema izjavi [[Vaso Jovanović|Vasa Jovanovića]], načelnika Štaba divizije, svi su mislili da je Koča smenjen. U diviziji je bila velika žalost, bilo je i onih koji su plakali. Izgledalo je da je komandant Koča napravio podvig, probio nemački obruč, katastrofu na Sutjesci pretvorio u trijumf – i smenjen! I sam Koča je smatrao da je smenjen. Međutim, Vrhovni komandant Tito, posle razgovora u Plahovićima, vratio ga je na položaj komandanta 1. divizije.&lt;ref name=&quot;KOČA POPOVIĆ: BELEŠKE UZ RATOVANJE&quot;/&gt;

Neki u Vrhovnom štabu, pa i sam Vrhovni komandant, izrekli su mnogo teških reči na račun 1. proleterske divizije – da je pobegla i ostavila druge jedinice i Vrhovni štab. Iako je smenjen nemački major Hene, čije su jedinice razbijene na Balinovcu, Tito je kritikovao Koču Popovića, koji ih je razbio. No, 1. proleterska udarna divizija je ipak pohvaljena od Vrhovnog komandanta za ovu samoinicijativnu akciju, koja je stvorila uslove za proboj Glavne operativne grupe iz okruženja.&lt;ref&gt;https://znaci.org/dogadjaj.php?br=7896&lt;/ref&gt;

=== Značaj Sutjeske ===
[[File:Voja Dimitrijević - Nepobedivi.jpg|thumb|[[Voja Dimitrijević]] - Nepobedivi]]

Dvadesetodnevne borbe u dolini Sutjeske su period &quot;najtežih, najkrvavijih i najsloženijih dejstava i najvećih patnji&quot; jedinica NOVJ.&lt;ref name=&quot;Oslobodilački rat&quot;/&gt; Smatra se da je partizansko izvlačenje i proboj bila čista pobjeda, ravna čudu.&lt;ref name=&quot;Švarm&quot;/&gt; Niti jedna partizanska jedinica nije se predala, niti jedna nije dezertirala.&lt;ref name=&quot;Švarm&quot;/&gt;

Bitka na Sutjesci se smatra jednom od prekretnica u [[Narodnooslobodilačka borba Jugoslavije|Narodnooslobodilačkom ratu]] u [[Jugoslavija|Jugoslaviji]]. Samo nekoliko meseca kasnije, sve zapadne sile su počele podržavati Narodnooslobodilački pokret, sve do [[Teheranska konferencija|Teheranske konferencije]] kada je isti pokret priznat kao jedini legitimni antifašistički pokret u [[Jugoslavija|Jugoslaviji]].

U [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|SFRJ]], Sutjeska je postala simbol izuzetnog požrtvovanja, hrabrosti i moralne čvrstine u najtežim iskušenjima.

== Spomen područje ==
{{main|Dolina heroja}}

Godinu dana nakon bitke, avgusta [[1944]]. razbojištem je prošla jedna partizanska jedinica. Prizor je ovako izgledao:

{{izdvojeni citat|Znaci strave, na putu ispred i oko nas, pretvaraju kretanje kolone u dirljiv komemorativni pohod. U šumi kosturi: jedan... malo dalje drugi, treći... U rašlji drveta, kostur sa paučinom zavoja preko lobanje... Kiše i vetrovi najduže poštede tkanine i ljudske kosti. Dva kostura su sa sivom paučinom zavoja na nozi i preko grudi. Kostur bez noge, razmrskane lobanje. Zavoj je na skvrčenoj nozi, glava je bez zavoja. Taj je možda još bio živ kada su ga Nemci našli.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00003/527.htm Mirko Tepavac: MOJ DRUGI SVETSKI RAT I MIR]&lt;/ref&gt;|[[Mirko Tepavac]]}}

Nakon [[Drugi svjetski rat|drugog svjetskog rata]], prostor [[Sutjeska|Sutjeske]] je proglašen za Nacionalni park Sutjeska i pretvoren u jedinstven memorijalni centar. [[1958]]. godine je sagradjena Spomen-kosturnica u koju su pohranjeni posmrtni ostaci 3.301 borca sa Sutjeske. [[1971]]. godine iznad kosturnice je podignut veličanstven spomenik koji simbolizuje sudar dvaju vojski, djelo vajara [[Miodrag Živković|Miodraga Živkovića]].

[[1974]]. godine je svečano otvoren memorijalni kompleks [[Dolina heroja]], koji se nalazi u blizini sela [[Tjentište|Tjentišta]], u [[Nacionalni park Sutjeska|nacionalnom parku „Sutjeska“]].

== Izvori ==
{{izvori|2}}

== Povezano ==
* [[Operacija Schwarz]]

== Vanjske veze ==
{{Commonscat|Battle of the Sutjeska}}
* [https://znaci.org/odrednica.php?slug=bitka-na-sutjesci Bitka na Sutjesci] (znaci.org)
* [http://www.vojska.net/hrv/drugi-svjetski-rat/operacija/schwarz-1943/ Kratak prikaz bitke na vojska.net]
* [https://www.znaci.org/00001/5_1.htm William Deakin: BOJOVNA PLANINA] (odeljak o Sutjesci)
* [https://znaci.org/00001/33_7.pdf Obrad Egić: Druga dalmatinska brigada u bici na Sutjesci]
* [https://www.znaci.org/00001/31_80.htm Nikola Karanović: Treća krajiška brigada u bici na Sutjesci]
* [http://www.yugopapir.com/2018/06/bitka-na-sutjesci-ratne-uspomene.html Bitka na Sutjesci, ratne uspomene generala Velimira Terzića (1/2)] i [http://www.yugopapir.com/2018/06/bitka-na-sutjesci-ratne-uspomene_12.html (2/2)]
* [http://www.yugopapir.com/2019/12/najslavnija-bitka-druge-dalmatinske.html Najslavnija bitka Druge dalmatinske proleterske brigade: &quot;Švabo neće proći dok je ijedan od nas živ&quot;]

{{Sedam neprijateljskih ofanziva}}
{{Drugi svjetski rat u Jugoslaviji}}
{{Authority control}}
{{Izabran}}

[[Kategorija:Narodnooslobodilačka borba u 1943.]]
[[Kategorija:Bitka na Sutjesci| ]]
[[Kategorija:Osovinske operacije u Jugoslaviji]]
[[Kategorija:Bitke Drugog svjetskog rata na jugoslavenskom ratištu|Sutjeska, bitka na]]
[[Kategorija:Borbe između NOVJ i Nemaca]]
[[Kategorija:Borbe između NOVJ i Italijana]]
[[Kategorija:Borbe između NOVJ i snaga NDH]]
[[Kategorija:Hercegovina u Narodnooslobodilačkoj borbi]]
[[Kategorija:Crna Gora u Narodnooslobodilačkoj borbi]]</text>
      <sha1>e1bcm81shwxxs78o97t1c4wft2x0h67</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Narodni pokret Otpor</title>
    <ns>0</ns>
    <id>190887</id>
    <revision>
      <id>42607301</id>
      <parentid>42390106</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T03:11:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>42607301</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6756" sha1="hp7b3lraijywhzp90deni7dy296lbcg" xml:space="preserve">{{Politička partija 4 (SR)
| ime                       = Narodni pokret Otpor
| izvorno_ime               = 
| logo                       = Otpor-serbian.jpg
| veličina                   = 200p
| logo_opis                  = Logo Otpora
| predsednik                = 
| lider                       = 
| vođa1_titula              = 
| vođa1_ime                   = 
| vođa2_titula                = 
| vođa2_ime                   = 
| vođa3_titula                = 
| vođa3_ime                   = 
| sekretar              = 
| portparol             = 
| osnivač                    = 
| slogan                     =
| osnovana                   = [[10. 10.|10. oktobar]] [[1998]].
| raspuštena                 = [[septembar]] [[2004]].
| prethodne stranke          =
| naslednik                 = [[Demokratska stranka (Srbija)|Demokratska stranka]]
| sedište                   = [[Beograd]]
| država                     = {{zastava|Srbija}}
| novine                    = 
| mladi ogranak              = 
| studentsko krilo           =
| broj_članova             = 70.000
| broj_članova_godina        = 2000.
| ideologija              =  
| pozicija                   = 
| međunarodno_članstvo        =  
| evropsko_članstvo = 
| boje                       = 
| internet_stranica          = http://www.otpor.com/ 
| napomena                  = 
}}
'''Otpor!''' je bio omladinski pokret u [[Srbija|Srbiji]] koji je revolucionarnim metodama i pomoću zapadne finansijske pomoći&lt;ref&gt;{{cite web |url= https://inthesetimes.com/article/wikileaks-docs-expose-famed-serbian-activists-ties-to-shadow-cia |title= Wikileaks Docs Expose Famed Serbian Activist’s Ties to ‘Shadow CIA’ |last1= Gibson |first1= Carl |last2= Horn |first2= Steve |date= 2. 12. 2013 |website= |publisher= inthesetimes.com |accessdate= 22. 1. 2025 }}&lt;/ref&gt; vodio borbu za svrgavanje [[Slobodan Milošević|Slobodana Miloševića]] sa vlasti 2000. godine.

== Nastanak ==
Pokret je formiran u oktobru [[1998]]. godine kao odgovor na nove zakone o univerzitetima i medijima koji nisu odgovarali studentima. U početku, Otpor je imao samo aktiviste na [[beograd]]skom univerzitetu. Posle [[NATO]] bombardovanja [[Jugoslavija|Savezne Republike Jugoslavije]], Otpor je započeo političku kampanju protiv jugoslovenskog predsednika [[Slobodan Milošević|Slobodana Miloševića]]. Širom zemlje, policija je suzbijala aktivnosti Otpora, skoro 2000 aktivista je uhapšeno, neke su i prebili. Tokom predsedničke kampanje u septembru [[2000]]. godine, Otpor je započeo svoju kampanju „Gotov je“ izražavajući nezadovoljstvo Miloševićem. Ta kampanja je bila jedan od ključnih poteza koji su doprineli padu Miloševićeve vlade.

Otpor je na vrhuncu svoje delatnosti imao preko 70.000 aktivista.

== Politička partija ==
Posle pada Miloševića, pokret je obećao da će suzbijati korupciju. Međutim, izgubio je mnogo aktivista, jer više nije bilo toliko velike mete posle Miloševića, te je sa padom napetosti u društvu opalo i zanimanje za Otpor. Otpor se transformisao u političku stranku, a na parlamentarnim izborima [[2003]]. godine, osvojili su samo 62.116 (1,63%) glasova. Na kraju se Otpor utopio u [[Demokratska stranka (Srbija)|Demokratsku stranku]] (na čelu sa [[Boris Tadić|Borisom Tadićem]]) u septembru [[2004]]. godine.

Po ugledu na Otpor, osnovane su mnoge prozapadne organizacije u [[Gruzija|Gruziji]], [[Ukrajina|Ukrajini]], [[Albanija|Albaniji]], oblasti Obrona u [[Rusija|Rusiji]], [[Uzbekistan]]u, [[Libanon|Libanu]], [[Hrvatska|Hrvatskoj]], [[Kirgistan]]u, [[Egipat|Egiptu]].&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.vesti-online.com/Vesti/Svet/113797/Otpor-rusi-i-Mubaraka |title=Archive copy |access-date=2012-12-09 |archive-date=2012-07-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120704123016/http://www.vesti-online.com/Vesti/Svet/113797/Otpor-rusi-i-Mubaraka |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== Strana podrška i uticaji ==

[[The New York Times|Njujork Tajms]] je pisao da je Otpor funkcionisao zahvaljujući velikom prilivu novca iz prvenstveno SAD. Samo jedna od američkih organizacija je za rušenje Miloševića odvojila 25 miliona dolara. Od toga je Otpor, kako kažu, potrošio nekoliko stotina hiljada dolara samo u jednoj godini&lt;ref name=&quot;NYTM&quot;&gt;[http://www.nytimes.com/library/magazine/home/20001126mag-serbia.html -{New York Times Magazine: Who Really Brought Down Miloshevic? 26. novembar 2000.}-]&lt;/ref&gt;

Danijel Karingart iz Međunarodnog republikanskog instituta tvrdi da im je institut dao 1,8 miliona dolara tokom 2000. godine&lt;ref name=&quot;NYTM&quot;/&gt;.

Mnogi antirežimski a ujedno i prozapadni pokreti, imaju slična obeležja poput Otpora, pa se često smatra da ove organizacije imaju logističku podršku iz istog centra sa Zapada.&lt;ref&gt;http://www.nezavisne.com/komentari/kolumne/Otpor-jedna-karijera-127521.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.pecat.co.rs/2010/04/otpor-udario-i-na-putina/&lt;/ref&gt;

Neki studenti koji su predvodili Otpor su koristili [[Srpski jezik|srpske]] prevode knjiga Džina Šarpa o mirnom protestu kao teoretsku bazu za svoju kampanju.&lt;ref&gt;http://www.danas.rs/dodaci/vikend/ljudi_pocinju_da_shvataju_da_imaju_vecu_moc_od_diktatora.26.html?news_id=210958&lt;/ref&gt;

== Reference ==
{{izvori}}
== Povezano ==
* [[Narodni pokret Otpor u Novom Sadu]]

== Vanjske veze ==
&lt;!--* [http://www.otpor.rs Vebsajt Otpora]
* [http://www.otpor.com Vebsajt Otpora]--&gt;
* [http://www.studentskiprotest.org/word/Studentski%20protest%2096-97.doc O iniciranju studentskog protesta 96/97. i događajima koji su prethodili formiranju Otpora]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://www.unesco.org/courier/2001_03/uk/droits.htm Otpor: omladina koja je svrgnula Miloševića]{{Dead link|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://www.pbs.org/weta/dictator/otpor/ Svrgavanje diktatora: Otpor]{{Dead link|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://www.aeinstein.org/organizations.php3?action=printContentItem&amp;orgid=88&amp;typeID=16&amp;itemID=300 Od diktature do demokratije, od Džin Šarpa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060404191007/http://www.aeinstein.org/organizations.php3?action=printContentItem&amp;orgid=88&amp;typeID=16&amp;itemID=300 |date=2006-04-04 }} (srpski, engleski)
* [http://www.politika.rs/rubrike/Politika/Nenasilni-borac.sr.html Nenasilni borac - Srđa Popović („Politika“, 4. decembar 2011)]
* [http://teme.junis.ni.ac.rs/teme3-2011/teme%203-2011-13.pdf OTPOR! – OD STUDENTSKOG POKRETA DO POLITIČKE PARTIJE] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121112200153/http://teme.junis.ni.ac.rs/teme3-2011/teme%203-2011-13.pdf |date=2012-11-12 }}

[[Kategorija:Politika Srbije]]
[[Kategorija:Društveni pokreti]]</text>
      <sha1>hp7b3lraijywhzp90deni7dy296lbcg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Seth MacFarlane</title>
    <ns>0</ns>
    <id>209108</id>
    <revision>
      <id>42607284</id>
      <parentid>42417582</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T23:41:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>PaulLim11</username>
        <id>347219</id>
      </contributor>
      <comment>Image</comment>
      <origin>42607284</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2630" sha1="85cm3v5qa96342joqfkqquz65ndzrbx" xml:space="preserve">{{Infokutija02 filmska biografija
| ime = Seth MacFarlane
| slika = Seth MacFarlane - NBTVF 2026-3.jpg
| opis = MacFarlane 2026. godine
| ime_po_rođenju  = Seth Woodbury MacFarlane
| datum_rođenja = {{birth date and age|1973|10|26|df=y}}
| mjesto_rođenja  = [[Kent (Connecticut)|Kent]], [[Connecticut]], [[SAD]]
| zanimanje = glumac, komičar, pjevač, animator, producent, režiser 
| period = 1995–
| potpis = Seth MacFarlane signature.svg
| znamenite_serije = ''[[Family Guy]]''&lt;br /&gt;''[[American Dad!]]''&lt;br /&gt;''[[The Cleveland Show]]''&lt;br /&gt;
| znameniti_filmovi = ''[[Ted (film)|Ted]]''
}}
'''Seth Woodbury MacFarlane'''&lt;ref name=wrgsou&gt;{{cite web |last=Child |first=Christopher |url=http://www.wargs.com/other/macfarlane.html |title=Ancestry of Seth MacFarlane |accessdate=20. XII 2007}}&lt;/ref&gt; (26. oktobar 1973 - ) je [[SAD|američki]] glumac, komičar, [[filmska animacija|animator]], filmski i televizijski scenarist, režiser i producent, najpoznatiji kao autor popularnih [[animirana serija|animiranih serija]] kao što su ''[[Family Guy]]'', ''[[American Dad!]]'' i ''[[The Cleveland Show]]''. Godine 2012. je doživio veliki uspjeh s igranim filmom [[Ted (film)|''Ted'']], a početkom 2013. je vodio ceremoniju dodjele Oscara.

MacFarlane je, prema vlastitom svjedočenju, 11. septembra 2001. zbog [[mamurluk]]a u [[Boston]]u zakasnio na [[Let American Airlines 11]] koji se tokom [[Napadi 11. septembar|napada 11. septembra]] zabio u Sjeverni toranj WTC-a u New Yorku. Poznat je kao gorljivi pristaša [[Demokratska stranka SAD|Demokratske stranke]], predsjednika [[Barack Obama|Baracka Obame]], kao i [[legalizacija kanabisa|legalizacije kanabisa]], kao i prava [[istospolni brak]], mada su ga pojedini LGBT aktivisti napadali zbog navodne [[homofobija|homofobije]] u TV-seriji ''Family Guy''.

Od 2012. je u vezi s britanskom glumicom [[Emilia Clarke|Emilijom Clarke]].

== Reference ==
{{izvori}}

== Vanjske veze ==
* {{commons-inline|Seth MacFarlane}}
* {{IMDb name|532235}}
* {{memoryalpha}}
* {{YouTube|channel=SethComedy|title=Seth MacFarlane}}
* [http://movies.ign.com/articles/429/429628p1.html Interview] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120206214630/http://movies.ign.com/articles/429/429628p1.html |date=2012-02-06 }} on [[IGN.com]]
* {{twitter.com|SethMacFarlane}}

{{Seth MacFarlane}}

{{Lifetime|1973||MacFarlane, Seth}}

[[Kategorija:Američki animatori]]
[[Kategorija:Američki televizijski glumci]]
[[Kategorija:Američki filmski glumci]]
[[Kategorija:Američki filmski režiseri]]
[[Kategorija:Američki televizijski režiseri]]
[[Kategorija:Američki televizijski producenti]]</text>
      <sha1>85cm3v5qa96342joqfkqquz65ndzrbx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Natrijum stearat</title>
    <ns>0</ns>
    <id>218392</id>
    <revision>
      <id>42607303</id>
      <parentid>42177568</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T03:31:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>42607303</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3063" sha1="rq7wychynqd1cn7djv0ft89w4xmm8qe" xml:space="preserve">{{chembox-lat
| verifiedrevid = 308663531
|ImageFile=Stearic Acid Sodium Salt Structural Formula V.2.svg
|ImageSize=230px
|IUPACName=Natrijum oktadekanoat
|OtherNames=
|Section1={{Chembox Identifiers-lat
|  CASNo_Ref = {{cascite}}
|  CASNo=822-16-2
|  PubChem=2724691
|  SMILES=CCCCCCCCCCCCCCCCCC(=O)[O-].[Na+]
  }}
|Section2={{Chembox Properties-lat
|  C=18|H=35|Na=1|O=2 
|  Appearance=
|  Density=
|  MeltingPt=
|  BoilingPt=
|  Solubility=
  }}
|Section3={{Chembox Hazards-lat
|  MainHazards=
|  FlashPt=
|  Autoignition=
  }}
}}

'''Natrijum stearat''' je [[sol|so]] [[natrij]]uma i [[stearinska kiselina|stearinske kiseline]]. Ovo je jedana od osnovnih sirovina u proizvodnji [[sapun]]a.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://kremer-pigmente.de/seife.htm |title=Seifen |access-date=2013-05-07 |archivedate=2007-04-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070426170356/http://www.kremer-pigmente.de/seife.htm |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Schamper&quot;&gt;{{cite journal |author=Tom Schamper |year=1993 |title=Chemical aspects of antiperspirants and deodorants |journal=J. Chem. Educ. |publisher= |volume=70 |issue=3 |pages=242 |url=http://pubs.acs.org/doi/abs/10.1021/ed070p242 |doi=10.1021/ed070p242 |pmid= |pmc= }}&lt;/ref&gt; Proces njenog dobijanja je poznat još od davnina.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://science.jrank.org/pages/6482/Stearic-Acid.html |title=Stearic Acid |access-date=2013-05-07 |archive-date=2010-07-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100728192803/http://science.jrank.org/pages/6482/Stearic-Acid.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Dobija se reakcijom biljnih ulja sa [[natrijum hidroksid]]om. Osim za proizvodnju sredstava za čišćenje koristi se i kao [[emulgator]] u raznim kremama, šamponima&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.metalest.com/lang/ger/cont/app/cosmetica.html |title=Unsere Produkte für die Kosmetik |access-date=2013-05-07 |archivedate=2009-01-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090106225747/http://www.metalest.com/lang/ger/cont/app/cosmetica.html |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; i prehrambenim namirnicama.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://home.arcor.de/mag12/tabellen/enum.txt |title=E-Nummer Verzeichnis |access-date=2013-05-07 |archive-date=2007-10-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071001001620/http://home.arcor.de/mag12/tabellen/enum.txt |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;

== Dobijanje ==
Dobija se putem [[saponifikacija|saponiranja]] [[tristearin]]a sa [[natrijum hidroksid|sodom]], te se tako dobija natrijum stearat i [[glicerin]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.seifenparadies.de/wasistseife.htm |title=Was ist eigentlich Seife? |access-date=2013-05-07 |archive-date=2009-06-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090626172446/http://www.seifenparadies.de/wasistseife.htm |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;.

&lt;math&gt;\mathrm{C_3H_5(OOCC_{17}H_{35})_3 + 3 \ NaOH}&lt;/math&gt;
:&lt;math&gt;\mathrm{\longrightarrow 3 \ C_{17}H_{35}COONa + \ C_3H_5(OH)_3}&lt;/math&gt;

== Povezano ==
* [[Sapun]]

== Literatura ==
{{reflist|2}}
{{-}}
{{Jedinjenja natrijuma-lat}}

[[Kategorija:Jedinjenja natrijuma]]
[[Kategorija:Soli i estri karboksilnih kiselina]]</text>
      <sha1>rq7wychynqd1cn7djv0ft89w4xmm8qe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nana (film, 1926)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>232777</id>
    <revision>
      <id>42607298</id>
      <parentid>41827828</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T02:29:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>42607298</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1778" sha1="qco70u7yivi2dyu7o17d9bk51be3l99" xml:space="preserve">{{Infokutija film
| tip = nijemi
| naslov  = Nana
| režija = [[Jean Renoir]]
| scenario = [[Pierre Lestringuez]]&lt;br /&gt;[[Jean Renoir]]
| based on = {{based on|''[[Nana (roman)|Nana]]''|[[Émile Zola]]}}
| uloge = [[Catherine Hessling]]&lt;br /&gt;[[Werner Krauss]]
| premijera = {{Filmdate|1926|6|25|df=y}}
| trajanje = 150 min.
| zemlja = {{flagcountry|FRA}}
| jezik = nijemi sa [[francuski jezik|francuskim]] titlovima
}}

'''''Nana''''' je [[Francuska|francuski]] crno-bijeli [[nijemi film]] snimljen 1926. u režiji [[Jean Renoir|Jeana Renoira]]. Predstavljao je adaptaciju [[Nana (roman)|istoimenog]] romana [[Émile Zola|Emilea Zole]]. Naslovna protagonistica, koju tumači tadašnja Renoirova supruga [[Catherine Hessling]], je mlada glumica iz [[Pariz|pariškog]] [[polusvijet]]a. Radnja, smještena u doba [[Drugo francusko carstvo|Drugog carstva]], prikazuje kako uništava svog ljubavnika, ugledmog aristokrata i državnog službenika čiji lik tumači [[Werner Krauss]]. ''Nana'' je predstavljala komercijalni promašaj nakon koga je Renoiru trebalo nekoliko godina da pokrene projekt sa sličnim ambicijama.

== Uloge ==
* [[Catherine Hessling]] - Nana 	 	
* [[Werner Krauss]] - Grof Muffat
* [[Jean Angelo]] - Grof de Vandeuvres
* [[Raymond Guérin-Catelain]] - Georges Hugon

== Literatura ==
* [http://filmsdefrance.com/FDF_Nana_1926_rev.html Nana at ''filmsdefrance''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121015165319/http://filmsdefrance.com/FDF_Nana_1926_rev.html |date=2012-10-15 }}

== Vanjske veze ==
* {{Imdb title|title=Nana|0017196}}
* [http://www.allmovie.com/cg/avg.dll?p=avg&amp;sql=1:103611 Entry at Allmovie]

{{Jean Renoir}}

{{Normativna kontrola}}

{{DEFAULTSORT:Nana (1926 Film)}}
[[Kategorija:Francuski filmovi]]
[[Kategorija:Nijemi filmovi]]</text>
      <sha1>qco70u7yivi2dyu7o17d9bk51be3l99</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Korisnik:Duma/U radu4</title>
    <ns>2</ns>
    <id>232970</id>
    <revision>
      <id>42607238</id>
      <parentid>42606462</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T13:09:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Duma</username>
        <id>16555</id>
      </contributor>
      <comment>/* Utjecaj planktivora na rast planktona */</comment>
      <origin>42607238</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="73141" sha1="ge37qebxsnpukcc27mac20m3xe10kfs" xml:space="preserve">[[File:Maldives manta ray.jpg|thumb|upright=1.5| {{center|[[Manta ray]] consuming plankton}}]]

A '''planktivore''' is an aquatic organism that feeds on [[plankton]]ic food, including [[zooplankton]] and [[phytoplankton]].&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Rudstam|first1=Lars G.|last2=Lathrop|first2=Richard C.|last3=Carpenter|first3=S. R.|date=March 1993|title=The Rise and Fall of a Dominant Planktivore: Direct and Indirect Effects on Zooplankton|journal=Ecology|volume=74|issue=2|pages=303–319|doi=10.2307/1939294|jstor=1939294|bibcode=1993Ecol...74..303R |issn=0012-9658}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Brooks|first=John Langdon|date=September 1968|title=The Effects of Prey Size Selection By Lake Planktivores|journal=Systematic Zoology|volume=17|issue=3|pages=273–291|doi=10.2307/2412007|jstor=2412007|issn=0039-7989}}&lt;/ref&gt; Planktivorous organisms encompass a range of some of the planet's smallest to largest multicellular animals in both the present day and in the past billion years; [[basking shark]]s and [[copepod]]s are just two examples of giant and microscopic organisms that feed upon plankton.&lt;ref name=&quot;:52&quot;&gt;{{Cite journal|last1=Friedman|first1=Matt|last2=Shimada|first2=Kenshu|last3=Martin|first3=Larry D.|last4=Everhart|first4=Michael J.|last5=Liston|first5=Jeff|last6=Maltese|first6=Anthony|last7=Triebold|first7=Michael|date=2010-02-19|title=100-Million-Year Dynasty of Giant Planktivorous Bony Fishes in the Mesozoic Seas|journal=Science|volume=327|issue=5968|pages=990–993|doi=10.1126/science.1184743|pmid=20167784|bibcode=2010Sci...327..990F|s2cid=206524637|issn=0036-8075}}&lt;/ref&gt; 

Planktivory can be an important mechanism of top-down control that contributes to [[trophic cascade]]s in aquatic and marine systems.&lt;ref name=&quot;:102&quot;&gt;{{Cite journal|last1=Mariani|first1=Patrizio|last2=Andersen|first2=Ken H.|last3=Visser|first3=André W.|last4=Barton|first4=Andrew D.|last5=Kiørboe|first5=Thomas|date=2012-12-14|title=Control of plankton seasonal succession by adaptive grazing|journal=Limnology and Oceanography|volume=58|issue=1|pages=173–184|doi=10.4319/lo.2013.58.1.0173|s2cid=84968837|issn=0024-3590|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Cite journal|last1=Chipps|first1=Steven R.|last2=Bennett|first2=David H.|date=2000|title=Zooplanktivory and Nutrient Regeneration by Invertebrate (Mysis relicta) and Vertebrate (Oncorhynchus nerka) Planktivores: Implications for Trophic Interactions in Oligotrophic Lakes|journal=Transactions of the American Fisheries Society|volume=129|issue=2|pages=569–583|doi=10.1577/1548-8659(2000)129&lt;0569:zanrbi&gt;2.0.co;2|bibcode=2000TrAFS.129..569C |issn=0002-8487}}&lt;/ref&gt; There is a tremendous diversity of feeding strategies and behaviors that planktivores utilize to capture prey.&lt;ref name=&quot;:21&quot;&gt;{{Cite journal|last1=Kahilainen|first1=Kimmo|last2=Siwertsson|first2=Anna|last3=Gjelland|first3=Karl Øystein|last4=Knudsen|first4=Rune|last5=Bøhn|first5=Thomas|last6=Amundsen|first6=Per-Arne|date=2010-07-27|title=The role of gill raker number variability in adaptive radiation of coregonid fish|journal=Evolutionary Ecology|volume=25|issue=3|pages=573–588|url=https://munin.uit.no/handle/10037/16457|doi=10.1007/s10682-010-9411-4|hdl=10037/16457|s2cid=25979923|issn=0269-7653|hdl-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:102&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:92&quot;&gt;{{Cite journal|last=Lazzaro|first=Xavier|date=1987|title=A review of planktivorous fishes: Their evolution, feeding behaviours, selectivities, and impacts|journal=Hydrobiologia|volume=146|issue=2|pages=97–167|doi=10.1007/bf00008764|bibcode=1987HyBio.146...97L |s2cid=30965515|issn=0018-8158}}&lt;/ref&gt; Some planktivores utilize tides and currents to migrate between estuaries and coastal waters;&lt;ref name=&quot;:27&quot;&gt;{{Cite journal|last1=Bullard|first1=Stephan G.|last2=Whitlatch|first2=Robert B.|date=2008-03-17|title=Seasonal variation in planktivory risk in a Southern New England coastal habitat|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0022098107005849|journal=Journal of Experimental Marine Biology and Ecology|language=en|volume=357|issue=1|pages=1–6|doi=10.1016/j.jembe.2007.11.017|bibcode=2008JEMBE.357....1B |issn=0022-0981|url-access=subscription}}&lt;/ref&gt; other aquatic planktivores reside in lakes or reservoirs where diverse assemblages of plankton are present, or migrate vertically in the water column searching for prey.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite journal|last1=Campbell|first1=Christine E.|last2=Knoechel|first2=Roy|date=1990-07-01|title=Distribution patterns of vertebrate and invertebrate planktivores in Newfoundland lakes with evidence of predator–prey and competitive interactions|journal=Canadian Journal of Zoology|volume=68|issue=7|pages=1559–1567|doi=10.1139/z90-230|bibcode=1990CaJZ...68.1559C |issn=0008-4301}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:02&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{Cite journal|last1=Siegfried|first1=Clifford A.|last2=Bloomfield|first2=J. A.|last3=Sutherland|first3=J. W.|title=Acidification, Vertebrate and Invertebrate Predators, and the Structure of Zooplankton Communities in Adirondack Lakes|date=1987|journal=Lake and Reservoir Management|volume=3|issue=1|pages=385–393|doi=10.1080/07438148709354794|issn=1040-2381|doi-access=free|bibcode=1987LRMan...3..385S }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:23&quot;&gt;{{Cite journal|last1=SIMS|first1=DAVID W.|last2=SOUTHALL|first2=EMILY J.|last3=TARLING|first3=GERAINT A.|last4=METCALFE|first4=JULIAN D.|date=July 2005|title=Habitat-specific normal and reverse diel vertical migration in the plankton-feeding basking shark|journal=Journal of Animal Ecology|volume=74|issue=4|pages=755–761|doi=10.1111/j.1365-2656.2005.00971.x|s2cid=85876756 |issn=0021-8790|doi-access=free|bibcode=2005JAnEc..74..755S }}&lt;/ref&gt; Planktivore populations can impact the abundance and community composition of planktonic species through their predation pressure,&lt;ref name=&quot;:74&quot;&gt;{{Cite journal|last1=Stein|first1=Roy A.|last2=DeVries|first2=Dennis R.|last3=Dettmers|first3=John M.|date=1995-11-01|title=Food-web regulation by a planktivore: exploring the generality of the trophic cascade hypothesis|journal=Canadian Journal of Fisheries and Aquatic Sciences|volume=52|issue=11|pages=2518–2526|doi=10.1139/f95-842|bibcode=1995CJFAS..52.2518S |hdl=1811/37944|issn=0706-652X|hdl-access=free}}&lt;/ref&gt; and planktivore migrations facilitate nutrient transport between benthic and pelagic habitats.&lt;ref name=&quot;:152&quot;&gt;{{Cite journal|last1=Schaus|first1=Maynard H.|last2=Vanni|first2=Michael J.|date=2000|title=Effects of Gizzard Shad on Phytoplankton and Nutrient Dynamics: Role of Sediment Feeding and Fish Size|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1890/0012-9658%282000%29081%5B1701%3AEOGSOP%5D2.0.CO%3B2|journal=Ecology|language=en|volume=81|issue=6|pages=1701–1719|doi=10.1890/0012-9658(2000)081[1701:EOGSOP]2.0.CO;2|issn=1939-9170|url-access=subscription}}&lt;/ref&gt;

Planktivores are an important link in marine and freshwater systems that connect primary producers to the rest of the food chain. As climate change causes negative effects throughout the global oceans, planktivores are often directly impacted through changes to food webs and prey availability.&lt;ref name=&quot;:312&quot;&gt;{{Cite journal|last1=Elser|first1=James J.|last2=Sterner|first2=Robert W.|last3=Galford|first3=Amy E.|last4=Chrzanowski|first4=Thomas H.|last5=Findlay|first5=David L.|last6=Mills|first6=Kenneth H.|last7=Paterson|first7=Michael J.|last8=Stainton|first8=Michael P.|last9=Schindler|first9=David W.|date=2000-05-10|title=Pelagic C:N:P Stoichiometry in a Eutrophied Lake: Responses to a Whole-Lake Food-Web Manipulation|url=http://link.springer.com/10.1007/s100210000027|journal=Ecosystems|volume=3|issue=3|pages=293–307|doi=10.1007/s100210000027|bibcode=2000Ecosy...3..293E |s2cid=25322643|issn=1432-9840|url-access=subscription}}&lt;/ref&gt; Additionally, harmful algal blooms (HABs) can negatively impact many planktivores and can transfer harmful toxins from the phytoplankton, to the planktivores, and along up the food chain.&lt;ref name=&quot;:282&quot;&gt;{{Cite journal|last1=Lefebvre|first1=K.|last2=Silver|first2=M.|last3=Coale|first3=S.|last4=Tjeerdema|first4=R.|date=2002-03-01|title=Domoic acid in planktivorous fish in relation to toxic Pseudo-nitzschia cell densities|journal=Marine Biology|language=en|volume=140|issue=3|pages=625–631|doi=10.1007/s00227-001-0713-5|bibcode=2002MarBi.140..625K |s2cid=83475212|issn=1432-1793}}&lt;/ref&gt; As an important source of revenue for humans through tourism and commercial uses in fisheries, many conservation efforts are going on globally to protect these diverse animals known as planktivores.&lt;ref name=&quot;:292&quot;&gt;{{Cite journal|last1=Springer|first1=AM|last2=Byrd|first2=GV|last3=Iverson|first3=SJ|date=2007-12-20|title=Hot oceanography: planktivorous seabirds reveal ecosystem responses to warming of the Bering Sea|journal=Marine Ecology Progress Series|volume=352|pages=289–297|doi=10.3354/meps07080|bibcode=2007MEPS..352..289S|issn=0171-8630|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:182&quot;&gt;{{Cite web|last=Yong|first=Ed|date=2021-11-03|title=The Enormous Hole That Whaling Left Behind|url=https://www.theatlantic.com/science/archive/2021/11/whaling-whales-food-krill-iron/620604/|access-date=2021-11-11|website=The Atlantic|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:92&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:302&quot;&gt;{{Cite journal|last1=Meunier|first1=Cédric L.|last2=Boersma|first2=Maarten|last3=Wiltshire|first3=Karen H.|last4=Malzahn|first4=Arne M.|date=2016|title=Zooplankton eat what they need: copepod selective feeding and potential consequences for marine systems|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1111/oik.02072|journal=Oikos|language=en|volume=125|issue=1|pages=50–58|doi=10.1111/oik.02072|bibcode=2016Oikos.125...50M |issn=1600-0706|url-access=subscription}}&lt;/ref&gt;

__TOC__{{plankton sidebar|related}}

== Plankton i planktivorija u različitim taksonomskim skupinama ==
=== Fitoplankton: plijen ===
[[Plankton]] are defined as any type of organism that is unable to swim actively against currents and are thus transported by the physical forcing of tides and currents in the ocean.&lt;ref name=&quot;:34&quot;&gt;{{Cite web|last=US Department of Commerce|first=National Oceanic and Atmospheric Administration|title=What are plankton?|url=https://oceanservice.noaa.gov/facts/plankton.html|access-date=2021-11-18|website=oceanservice.noaa.gov|language=EN-US}}&lt;/ref&gt; [[Phytoplankton]] form the lowest trophic level of marine food webs and thus capture light energy and materials to provide food and energy for hundreds of thousands of types of planktivores.&lt;ref name=&quot;:35&quot;&gt;{{Cite web|date=2010-07-16|title=What are Phytoplankton?|url=https://earthobservatory.nasa.gov/features/Phytoplankton|access-date=2021-11-18|website=earthobservatory.nasa.gov|language=en}}&lt;/ref&gt; Because they require light and abundant nutrients, phytoplankton are typically found in surface waters where light rays can penetrate water.&lt;ref name=&quot;:34&quot;/&gt; Nutrients that sustain phytoplankton include nitrate, phosphate, silicate, calcium, and micronutrients like iron; however, not all phytoplankton require all these identified nutrients and thus differences in nutrient availability impact phytoplankton [[species composition]].&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Tilman|first1=D|last2=Kilham|first2=S S|last3=Kilham|first3=P|date=1982|title=Phytoplankton Community Ecology: The Role of Limiting Nutrients|journal=Annual Review of Ecology and Systematics|volume=13|issue=1|pages=349–372|doi=10.1146/annurev.es.13.110182.002025|bibcode=1982AnRES..13..349T|issn=0066-4162}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:35&quot; /&gt; This class of microscopic, photosynthetic organisms includes [[diatom]]s, [[coccolithophore]]s, [[protist]]s, [[cyanobacteria]], [[dinoflagellate]]s, and other microscopic [[algae]].&lt;ref name=&quot;:35&quot;/&gt; Phytoplankton conduct photosynthesis via pigments in their cells; phytoplankton can use [[chlorophyll]] as well as other accessory photosynthetic pigments like [[fucoxanthin]], [[chlorophyll c]], [[Oxipurinol|alloxanthin]], and [[carotenoid]]s, depending on species.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Chase|first1=A. P.|last2=Boss|first2=E.|last3=Cetinić|first3=I.|last4=Slade|first4=W.|date=2017|title=Estimation of Phytoplankton Accessory Pigments From Hyperspectral Reflectance Spectra: Toward a Global Algorithm|journal=Journal of Geophysical Research: Oceans|volume=122|issue=12|pages=9725–9743|doi=10.1002/2017jc012859|bibcode=2017JGRC..122.9725C|issn=2169-9275|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:34&quot;/&gt; Due to their environmental requirements for light and nutrients, phytoplankton are most commonly found near continental margins, the equator, high-latitudes, and nutrient-rich areas.&lt;ref name=&quot;:35&quot;/&gt;  They also form the foundation of the [[biological pump]], which transports carbon to depth in the ocean.

=== Zooplankton: predatori i plijen ===
[[Zooplankton]] (&quot;zoo&quot; meaning &quot;animal&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=zoo- {{!}} Meaning of prefix zoo- by etymonline|url=https://www.etymonline.com/word/zoo-|access-date=2021-11-18|website=www.etymonline.com|language=en}}&lt;/ref&gt;) are generally consumers of other organisms for food.&lt;ref name=&quot;:39&quot;&gt;{{Cite web|date=2021|title=Jellyfish &amp; Other Zooplankton - Woods Hole Oceanographic Institution|url=https://www.whoi.edu/know-your-ocean/ocean-topics/ocean-life/jellyfish-other-zooplankton/|access-date=2021-11-18|website=Woods Hole Oceanographic Institution|language=en-US}}&lt;/ref&gt; Zooplankton may consume either phytoplankton or other zooplankton, making them the smallest class of planktivores.&lt;ref name=&quot;:302&quot;/&gt; They are common to most marine pelagic environments and act as an important step in the food chain to transfer energy up from primary producers to the rest of the marine food web.&lt;ref name=&quot;:36&quot;&gt;{{Cite web|title=Zooplankton {{!}} National Marine Ecosystem Status|url=https://ecowatch.noaa.gov/thematic/zooplankton-biomass|access-date=2021-11-18|website=ecowatch.noaa.gov}}&lt;/ref&gt; Some zooplankton remain planktonic for their entire lives, while others eventually grow large enough to swim against currents. For instance, fish are born as planktonic larvae but once they grow large enough to swim, they are no longer considered plankton.&lt;ref name=&quot;:37&quot;&gt;{{Cite web|date=2018|title=Zooplankton ~ MarineBio Conservation Society|url=https://www.marinebio.org/creatures/zooplankton/|access-date=2021-11-18|language=en-US}}&lt;/ref&gt; Many [[Taxonomy (biology)|taxonomic groups]] (e.g. fishes, krill, corals, etc.) are zooplankton at some point in their lives.&lt;ref name=&quot;:37&quot;/&gt; For example, oysters begin as planktonic larvae; during this stage when they are considered zooplankton, they consume phytoplankton. Once they mature to adulthood, oysters continue to consume phytoplankton.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Rico-Villa|first1=B.|last2=Le Coz|first2=J. R.|last3=Mingant|first3=C.|last4=Robert|first4=R.|date=2006-06-15|title=Influence of phytoplankton diet mixtures on microalgae consumption, larval development and settlement of the Pacific oyster Crassostrea gigas (Thunberg)|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0044848606001165|journal=Aquaculture|language=en|volume=256|issue=1|pages=377–388|doi=10.1016/j.aquaculture.2006.02.015|bibcode=2006Aquac.256..377R |s2cid=55688257 |issn=0044-8486}}&lt;/ref&gt; The spiny water flea is another example of a planktivorous invertebrate.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Yan|first1=Norman D.|last2=Leung|first2=Brian|last3=Lewis|first3=Mark A.|last4=Peacor|first4=Scott D.|date=2011-08-12|title=The spread, establishment and impacts of the spiny water flea, Bythotrephes longimanus, in temperate North America: a synopsis of the special issue|journal=Biological Invasions|language=en|volume=13|issue=11|page=2423|doi=10.1007/s10530-011-0069-9|bibcode=2011BiInv..13.2423Y |s2cid=18515016|issn=1573-1464}}&lt;/ref&gt;

Some of the largest communities of zooplankton exist in high latitude systems like the eastern Bering Sea; pockets of dense zooplankton abundance also exist in the [[California Current]] and the [[Gulf of Mexico]].&lt;ref name=&quot;:36&quot;/&gt; Zooplankton are, in turn, common prey items for planktivores; they respond to environmental change very rapidly due to their relatively short life spans, and so scientists can track their dynamics to understand what might be occurring in the larger marine food web and environment.&lt;ref name=&quot;:36&quot;/&gt; The relative ratios of certain zooplankton in the larger zooplankton community can also indicate an environmental change (e.g., [[eutrophication]]) that may be significant.&lt;ref name=&quot;epa indicator&quot;&gt;{{Cite web|last=US EPA|first=OW|date=2013-11-21|title=Indicators: Zooplankton|url=https://www.epa.gov/national-aquatic-resource-surveys/indicators-zooplankton|access-date=2021-11-18|website=[[United States Environmental Protection Agency]]|language=en}}&lt;/ref&gt; For instance, an increase in [[rotifer]] abundance in the Great Lakes has been correlated with abnormally high levels of nutrients (eutrophication).&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Gannon|first1=John E.|last2=Stemberger|first2=Richard S.|date=1978|title=Zooplankton (Especially Crustaceans and Rotifers) as Indicators of Water Quality|journal=Transactions of the American Microscopical Society|volume=97|issue=1|page=16|doi=10.2307/3225681|jstor=3225681|issn=0003-0023}}&lt;/ref&gt;

=== Kičmenjaci: predatori i plijen ===
[[File:00_0350_Antarctica,_Crabeater_seal_(Lobodon_carcinophagus).jpg|alt=Photograph of 4 crabeater seals lying on an iceberg.|left|thumb|256x256px|A group of crabeater seals relaxing on an iceberg. These pinnipeds are planktivores and feed primarily on krill.]]
Many fishes are planktivorous during all or part of their life cycles, and these planktivorous fish are important to human industry and as prey for other organisms in the environment like seabirds and [[Piscivore|piscivorous]] fishes.&lt;ref name=&quot;:142&quot;&gt;{{cite book |last1=Jennings|first1=Simon|chapter=The Effects of Fishing on Marine Ecosystems|date=1998|pages=201–352|publisher=Elsevier|last2=Kaiser|first2=Michel J.|title=Advances in Marine Biology|volume=34|doi=10.1016/s0065-2881(08)60212-6|isbn=978-0-12-026134-5}}&lt;/ref&gt; Planktivores comprise a large component of tropical ecosystems; in the [[Indo-Australian Archipelago]], one study identified 350 planktivorous fish species in one studied grid cell and found that 27% of all fish species in this region were planktivorous.&lt;ref name=&quot;:16&quot;&gt;{{Cite journal|last1=Siqueira|first1=Alexandre C.|last2=Morais|first2=Renato A.|last3=Bellwood|first3=David R.|last4=Cowman|first4=Peter F.|date=2021-02-16|title=Planktivores as trophic drivers of global coral reef fish diversity patterns|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|volume=118|issue=9|article-number=e2019404118|doi=10.1073/pnas.2019404118|pmid=33593939|pmc=7936278 |bibcode=2021PNAS..11819404S |issn=0027-8424|doi-access=free }}&lt;/ref&gt; This global study found that coral reef habitats globally have a disproportionate amount of planktivorous fishes.&lt;ref name=&quot;:16&quot;/&gt; In other habitats, examples of planktivorous fishes include many types of salmon like the [[pink salmon]], [[Sand eel|sandeels]], [[sardine]]s, and silvery lightfish.&lt;ref name=&quot;:142&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia|last1=Neilson|first1=J.D.|title=Fish Migration, Vertical|date=2001|encyclopedia=Encyclopedia of Ocean Sciences|pages=411–416|publisher=Elsevier|last2=Perry|first2=R.I.|doi=10.1016/b978-012374473-9.00020-5|isbn=978-0-12-374473-9}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:17&quot;&gt;{{cite book |chapter=Editorial board|date=2017|title=Reference Module in Earth Systems and Environmental Sciences|publisher=Elsevier|doi=10.1016/b978-0-12-409548-9.05957-1|isbn=978-0-12-409548-9}}&lt;/ref&gt; In ancient systems (read more below), the ''[[Titanichthys]]'' was an early massive [[vertebrate]] pelagic planktivore, with a lifestyle similar to that of the modern [[Basking shark|basking]], [[Whale shark|whale]], and [[megamouth]] [[sharks]], all of whom are also planktivores.&lt;ref name=&quot;:52&quot;/&gt;

Sea birds can also be planktivores; [[least auklet]]s, [[crested auklet]]s, [[storm petrel]]s, ancient auklets, [[phalarope]]s, and many [[penguin]]s are all examples of avian planktivores.&lt;ref name=&quot;:292&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:17&quot;/&gt; Planktivorous seabirds can be indicators of ecosystem status because their dynamics often reflect processes affecting many trophic levels, like the consequences of climate change.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Bond|first1=AL|last2=Jones|first2=IL|last3=Sydeman|first3=WJ|last4=Major|first4=HL|last5=Minobe|first5=S|last6=Williams|first6=JC|last7=Byrd|first7=GV|date=2011-03-01|title=Reproductive success of planktivorous seabirds in the North Pacific is related to ocean climate on decadal scales|journal=Marine Ecology Progress Series|volume=424|pages=205–218|doi=10.3354/meps08975|bibcode=2011MEPS..424..205B|issn=0171-8630|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; [[Blue whale]]s and [[bowhead whale]]s as well as some seals like the [[crabeater seal]] (''Lobodon carcinophagus'') are also planktivorous.&lt;ref name=&quot;:182&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:19&quot;&gt;{{Citation|last1=Moore|first1=Sue E.|title=Marine Fishes, Birds and Mammals as Sentinels of Ecosystem Variability and Reorganization in the Pacific Arctic Region|date=2014|work=The Pacific Arctic Region|pages=337–392|place=Dordrecht|publisher=Springer Netherlands|last2=Logerwell|first2=Elizabeth|last3=Eisner|first3=Lisa|last4=Farley|first4=Edward V.|last5=Harwood|first5=Lois A.|last6=Kuletz|first6=Kathy|last7=Lovvorn|first7=James|last8=Murphy|first8=James R.|last9=Quakenbush|first9=Lori T.|doi=10.1007/978-94-017-8863-2_11|isbn=978-94-017-8862-5}}&lt;/ref&gt; Blue whales were recently found to consume a vast amount more plankton than was previously understood, representing an important element of the ocean biogeochemical cycle.&lt;ref name=&quot;:182&quot; /&gt;

== Strategije hranjenja ==
[[File:Sunfish2.jpg|thumb|253x253px|Ocean sunfish can alternate between planktivory and consuming other food sources, making them facultative planktivores. The main plankton sunfish consume are jellies.]]
As previously mentioned, some plankton communities are well-studied and respond to environmental change very rapidly; understanding unusual plankton dynamics can elucidate potential consequences to planktivorous species and the larger marine food chain.&lt;ref name=&quot;:20&quot;&gt;{{cite encyclopedia |last=Rubega|first=M.|title=Phalaropes|date=2001|encyclopedia=Encyclopedia of Ocean Sciences|pages=393–400|publisher=Elsevier|doi=10.1016/b978-012374473-9.00232-0|isbn=978-0-12-374473-9}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;epa indicator&quot;/&gt;

One well-studied planktivore species is the [[American gizzard shad|gizzard shad]] (''Dorosoma cepedianum'') which has a voracious appetite for various forms of plankton across its life cycle.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Gizzard Shad (Dorosoma cepedianum) - Species Profile|url=https://nas.er.usgs.gov/queries/factsheet.aspx?SpeciesID=492|access-date=2021-11-18|website=nas.er.usgs.gov}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:142&quot;/&gt; Planktivores can be either obligate planktivores, meaning they can only feed on plankton, or [[Facultative anaerobic organism|facultative]] planktivores, which take plankton when available but eat other types of food as well. In the case of the gizzard shad, they are obligate planktivores when larvae and juveniles, in part due to their very small mouth size; larval gizzard shad are most successful when small zooplankton are present in adequate quantities within their habitat.&lt;ref name=&quot;:74&quot;/&gt; As they grow, gizzard shad become omnivores, consuming phytoplankton, zooplankton, and larger pieces of nutritious [[detritus]]. Adult gizzard shad consume large volumes of zooplankton until it becomes scarce, then start consuming organic debris instead. Larval fishes and [[blueback herring]] are other well-studied examples of obligate planktivores, whereas fishes like the [[ocean sunfish]] can alternate between plankton and other food sources (i.e., are facultative planktivores). Facultative planktivores tend to be more opportunistic and live in ecosystems with many types of food sources.&lt;ref name=&quot;:92&quot;/&gt; Obligate planktivores have fewer options for prey choices; they are typically restricted to marine pelagic ecosystems that have a dominant plankton presence, such as highly productive upwelling regions.&lt;ref name=&quot;:92&quot; /&gt;

=== Mehanika konzumiranja planktona ===
[[File:Red-necked_phalarope_at_JBWR_(41339).jpg|alt=A photograph of a red-necked phalarope, a small duck-like bird, sitting on the surface of water.|left|thumb|277x277px|A red-necked phalarope, a planktivorous bird. These birds use water surface tension to snap plankton from the water column for consumption.]]
Planktivores, whether obligate or facultative, obtain food in multiple ways. Particulate feeders eat planktonic items selectively, by identifying plankton and pursuing them in the water column.&lt;ref name=&quot;:92&quot; /&gt; [[Filter feeder]]s process large volumes of water internally via different mechanisms, explained below, and strain food items out ''en masse'' or remove food particles from water as it passes by. &quot;Tow-net&quot; filter feeders swim rapidly with mouths open to filter the water, whereas &quot;pumping&quot; filter feeders suck in water via pumping actions. The charismatic [[flamingo]] is a pumping filter feeder, using its muscular tongue to pump water along specialized grooves in its bill and pump water back out once plankton have been retrieved.&lt;ref&gt;{{Cite web|last1=Ehrlich|first1=Paul R.|last2=Dobkin|first2=David S.|last3=Wheye|first3=Darryl|date=1988|title=Flamingo Feeding|url=https://web.stanford.edu/group/stanfordbirds/text/essays/Flamingo_Feeding.html|access-date=2021-11-18|website=web.stanford.edu}}&lt;/ref&gt; In a different filter feeding process, stationary animals, like corals, use their tentacles to grab plankton particles out of the water column and transfer the particles into their mouth.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Sorokin|first=Yu. I.|title=On the Feeding of Some Scleractinian Corals with Bacteria and Dissolved Organic Matter|date=1973|journal=Limnology and Oceanography|volume=18|issue=3|pages=380–386|doi=10.4319/lo.1973.18.3.0380|bibcode=1973LimOc..18..380S|issn=0024-3590|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; There are numerous interesting adaptations to remove plankton from the water column. The [[phalarope]]s use surface tension feeding to transport particles of prey to their mouth to be swallowed. These birds capture individual particles of plankton held in a droplet of water, suspended in their beaks. They then use a sequence of actions that begin with a quick opening of their beak to increase the surface area of the water droplet encasing prey. The action of stretching out the water droplet ultimately pushes the water and prey to the back of the throat where it can be consumed.&lt;ref name=&quot;:20&quot;/&gt; These birds also spin around at the water surface, creating their own eddies that draw prey up closer to their beaks.&lt;ref name=&quot;:20&quot;/&gt;

Some species actively hunt plankton: in certain habitats such as the deep open ocean, as mentioned above, the planktivorous [[basking shark]] (''Cetorhinus maximus'') track the movements of their prey closely up and down the water column.&lt;ref name=&quot;:23&quot;/&gt; The [[megamouth shark]] (''Megachasma pelagios''), another planktivorous species, adopts a similar feeding strategy that mirrors the movement in the water column of their planktonic prey.&lt;ref name=&quot;:222&quot;/&gt; Similar to active hunting, some zooplankton, like copepods, are ambush hunters meaning they wait in the water column for prey to come within range and then rapidly attack and consume.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Kiorboe|first1=T.|last2=Andersen|first2=A.|last3=Langlois|first3=V. J.|last4=Jakobsen|first4=H. H.|last5=Bohr|first5=T.|date=2009-07-21|title=Mechanisms and feasibility of prey capture in ambush-feeding zooplankton|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|volume=106|issue=30|pages=12394–12399|doi=10.1073/pnas.0903350106|pmid=19622725|pmc=2718367|bibcode=2009PNAS..10612394K|issn=0027-8424|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; Some fishes change their feeding strategy throughout their lives; the [[Atlantic menhaden]] (''Brevoortia tyrannus'') is an obligate filter feeder in early life stages, but matures into a particulate feeder.&lt;ref name=&quot;:92&quot; /&gt; Some fishes, like the [[northern anchovy]] (''Engraulis mordax'') can merely modify their feeding behavior depending on the prey or environmental conditions.&lt;ref name=&quot;:92&quot; /&gt; Some fishes also school together when feeding to help improve contact rates of plankton and simultaneously prevent themselves from predation.&lt;ref name=&quot;:92&quot; /&gt; Some fishes have gill rakes, an internal filtration structure that assists fishes with capturing plankton prey.&lt;ref name=&quot;:21&quot;/&gt; The amount of gill rakes can indicate planktivory as well as the typical size of plankton consumed, showing a correlation between gill rake structure and the consumed plankton type.&lt;ref name=&quot;:21&quot;/&gt;

== Hranjiva vrijednost planktona ==
[[File:Copepod_1.jpg|alt=Microscopy image of a copepod on a black background.|thumb|233x233px|A copepod. These zooplankton are good sources of lipids for many planktivores like fishes.]]
Plankton have highly variable chemical compositions, which impacts their nutritional quality as a food source.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite journal|last1=Makareviciute-Fichtner|first1=Kriste|last2=Matthiessen|first2=Birte|last3=Lotze|first3=Heike K|last4=Sommer|first4=Ulrich|date=2021|title=Phytoplankton nutritional quality is altered by shifting Si:N ratios and selective grazing|journal=Journal of Plankton Research|volume=43|issue=3|pages=325–337|doi=10.1093/plankt/fbab034|issn=0142-7873|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; Scientists are still understanding how nutritional quality varies with the type of plankton; for example [[diatom]] nutritional quality is a controversial topic.&lt;ref name=&quot;:3&quot;/&gt; The ratios of [[phosphorus]] and [[nitrogen]] to [[carbon]] within a given plankton determine its nutritional quality. More carbon in an organism relative to these two elements decreases the plankton's nutritional value.&lt;ref name=&quot;:3&quot;/&gt; Additionally, plankton with higher amounts of [[polyunsaturated fatty acid]]s are typically more energy dense.&lt;ref name=&quot;:3&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite journal|last1=Lau|first1=Danny C. P.|last2=Jonsson|first2=Anders|last3=Isles|first3=Peter D. F.|last4=Creed|first4=Irena F.|last5=Bergström|first5=Ann‑Kristin|date=2021-09-30|title=Lowered nutritional quality of plankton caused by global environmental changes|journal=Global Change Biology|volume=27|issue=23|pages=6294–6306|doi=10.1111/gcb.15887|pmid=34520606|bibcode=2021GCBio..27.6294L |s2cid=237516544|issn=1354-1013}}&lt;/ref&gt;

The nutritional value of plankton does sometimes depend on the nutritional needs of the planktivorous species. For fishes, the nutritional value of plankton is dependent on [[docosahexaenoic acid]], long-chain polyunsaturated fatty acids, [[arachidonic acid]], and [[eicosapentaenoic acid]] with higher concentrations of those chemicals leading to higher nutritional value.&lt;ref name=&quot;:4&quot;/&gt; However, lipids in plankton prey are not the only required chemical for larval fish; Malzahn et al.&lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;{{Cite journal|last1=Malzahn|first1=Arne Michael|last2=Aberle|first2=Nicole|last3=Clemmesen|first3=Catriona|last4=Boersma|first4=Maarten|date=2007|title=Nutrient limitation of primary producers affects planktivorous fish condition|journal=Limnology and Oceanography|volume=52|issue=5|pages=2062–2071|doi=10.4319/lo.2007.52.5.2062|bibcode=2007LimOc..52.2062M|s2cid=7260944|issn=0024-3590|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; found that other nutrients, like phosphorus, were necessary before growth improvements due to lipid concentrations can be realized. Additionally, it has been shown experimentally that the nutritional value of prey is more important than prey abundance for larval fishes.&lt;ref name=&quot;:12&quot;/&gt; With [[climate change]], plankton may decrease in nutritional quality. Lau et al.&lt;ref name=&quot;:4&quot;/&gt; discovered that warming conditions and inorganic nutrient depletion in lakes as a result of climate change decreased the nutritional value of plankton communities.

== Planktivorija u ekološkim sistemima ==
=== Drevni sistemi ===
[[File:WA_Maritime_Museum_-_Joy_of_Museums_-_Megamouth_Shark.jpg|thumb|300x300px|The head of a megamouth shark (''Megachasma pelagios'') with its teeth, specialized for filter-feeding on plankton, clearly shown]]
Planktivory is a common feeding strategy among some of our planet's largest organisms in both the present and the past.&lt;ref name=&quot;:52&quot;/&gt; Massive [[Mesozoic]] organisms like [[Pachycormiformes|pachycormids]] have recently been identified as planktivores;&lt;ref name=&quot;:52&quot;/&gt; some individuals of this group reached lengths upwards of 9 feet.&lt;ref name=&quot;:52&quot;/&gt; Scientists also recently discovered the fossilized remains of another ancient organism, which they named the &quot;false megamouth&quot; (''[[Pseudomegachasma]]'') shark, and which was likely a filter-feeding planktivore during the [[Cretaceous]] period.&lt;ref name=&quot;:40&quot;&gt;{{Cite web|date=2015-09-17|title=&quot;False Megamouth&quot; Shark Pioneered the Plankton-Feeding Lifestyle|url=https://www.nationalgeographic.com/science/article/false-megamouth-shark-pioneered-the-plankton-feeding-lifestyle|archive-url=https://web.archive.org/web/20210619123533/https://www.nationalgeographic.com/science/article/false-megamouth-shark-pioneered-the-plankton-feeding-lifestyle|archive-date=June 19, 2021|access-date=2021-11-19|website=Science|language=en}}&lt;/ref&gt; This new discovery illuminated planktivory as an example of convergent evolution, whereby distinct lineages evolved to fulfill similar dietary niches.&lt;ref name=&quot;:40&quot;/&gt; In other words, the false megamouth and its planktivory evolved separate from the ancestors of present-day shark planktivores like the megamouth shark, whale shark, and basking shark, all mentioned above.&lt;ref name=&quot;:40&quot;/&gt;

=== Arktički sistemi ===
[[File:Pink_salmon_FWS.jpg|alt=Illustrative depiction of the pink salmon in color.|left|thumb|253x253px|The planktivorous pink salmon, an important component of the Arctic ecosystem]]
The [[Arctic]] supports productive ecosystems that include many types of planktivorous species. Planktivorous [[pink salmon]] are common in the Arctic and the [[Bering Strait]] and have been suggested to exert significant control on structuring the phytoplankton and zooplankton dynamics in the subarctic North Pacific.&lt;ref name=&quot;:19&quot;/&gt; Shifts in prey type have also been observed: in northern Arctic regions, salmon are typically piscivorous (consuming other fish) while in the southern Arctic and Bering Strait they are planktivorous.&lt;ref name=&quot;:19&quot;/&gt; [[Capelin]], ''Mallotus villosus'', are also distributed across much of the Arctic and can exert significant control on zooplankton populations as a result of their planktivorous diet.&lt;ref name=&quot;:222&quot;&gt;{{Cite journal|last1=Ogloff|first1=Wesley R.|last2=Ferguson|first2=Steve H.|last3=Tallman|first3=Ross F.|last4=Davoren|first4=Gail K.|date=2020-07-04|title=Diet of capelin (Mallotus villosus) in the Eastern Canadian Arctic inferred from stomach contents and stable isotopes|journal=Polar Biology|volume=43|issue=9|pages=1273–1285|doi=10.1007/s00300-020-02707-1|bibcode=2020PoBio..43.1273O |s2cid=220324366|issn=0722-4060}}&lt;/ref&gt; Capelin have also been seen to exhibit cannibalism on their eggs when other types of preferred plankton sources become less available; alternatively, this behavior may be because increased spawning leads to more eggs in the environment for consumption.&lt;ref name=&quot;:222&quot;/&gt; [[Arctogadus|Arctic cod]] are also important zooplankton consumers and appear to follow aggregations of zooplankton around the region.&lt;ref name=&quot;:19&quot;/&gt; Planktivorous birds like the [[Fork-tailed storm petrel|fork-tailed storm-petrel]] and many types of [[auk]]lets are also very common in the Arctic.&lt;ref name=&quot;:19&quot;/&gt; [[Little auk]]s are the most common Arctic planktivore species; as they reproduce on land, their planktivory creates an important link between marine and terrestrial nutrient reserves.&lt;ref name=&quot;:41&quot;&gt;{{Cite journal|last1=Zwolicki|first1=Adrian|last2=Zmudczyńska-Skarbek|first2=Katarzyna|last3=Richard|first3=Pierre|last4=Stempniewicz|first4=Lech|date=2016-05-05|title=Importance of Marine-Derived Nutrients Supplied by Planktivorous Seabirds to High Arctic Tundra Plant Communities|journal=PLOS ONE|volume=11|issue=5|article-number=e0154950| pmid=27149113 |doi=10.1371/journal.pone.0154950|pmc=4858296|bibcode=2016PLoSO..1154950Z|issn=1932-6203|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; This link is formed as little auks consume plankton with marine-derived nutrients at sea, then deposit nutrient-rich waste products on land during their reproductive process.&lt;ref name=&quot;:41&quot;/&gt;

=== Umjereni i subarktički sistemi ===
In freshwater lake systems, planktivory can be an important forcer of [[trophic cascade]]s which can ultimately affect phytoplankton production.&lt;ref name=&quot;:02&quot;/&gt; Fishes, in these systems, can promote phytoplankton productivity by preying on the zooplankton that control phytoplankton abundances.&lt;ref name=&quot;:02&quot;/&gt; This is an example of top-down trophic control, where higher trophic organisms like fishes impose control on the abundance of lower trophic organisms, like phytoplankton.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2018-04-26|title=The top-down vs bottom-up control in an ecosystem|url=https://eco-intelligent.com/2018/04/26/the-top-down-vs-bottom-up-approach-in-an-ecosystem/|access-date=2021-11-19|website=Eco-intelligent™|language=en}}&lt;/ref&gt; Such control on primary production via planktivorous organisms can be important in the functioning of mid-western United States lake systems.&lt;ref name=&quot;:02&quot;/&gt; Fishes are often the most impactful zooplankton predators, as seen in Newfoundland where [[Three-spined stickleback|three-spine stickleback]] (''Gasterosteus aculeatus'') predate heavily upon zooplankton.&lt;ref name=&quot;:12&quot; /&gt; In temperate lakes, the [[Cyprinidae|cyprinid]] and [[Centrarchidae|centrarchid]] fish families are commonly represented among the planktivore community.&lt;ref name=&quot;:12&quot; /&gt; Planktivores can exert significant competition pressure on organisms in certain lake systems; for instance, in an Idaho lake the introduced planktivorous invertebrate shrimp [[Mysis relicta|''Mysis'' ''relicta'']] competes with the native landlocked planktivorous salmon [[Kokanee salmon|kokanees]].&lt;ref name=&quot;:02&quot;/&gt; Because of the salmon's importance in trophic cycling, the loss of fishes in temperate lake systems could lead to widespread ecological consequences; in this example, such a loss could lead to unchecked predation on plankton by ''Mysis relicta''.&lt;ref name=&quot;:02&quot;/&gt; Planktivory can also be important in man-made reservoirs. In contrast to deeper and colder natural lakes, reservoirs are warmer, shallower, heavily modified human made systems with different ecosystem dynamics.&lt;ref name=&quot;:74&quot;/&gt; Gizzard shad, the previously mentioned obligate planktivore, is frequently the most common fish in many reservoir systems.&lt;ref name=&quot;:74&quot;/&gt;

In certain sub-Arctic habitats like deep waters, the planktivorous [[basking shark]] tracks the movements of their prey closely up and down the water column in deep waters.&lt;ref name=&quot;:23&quot;/&gt; Other species like the megamouth shark adopt a similar feeding strategy that mirrors movement in the water column of their plankton prey.&lt;ref name=&quot;:232&quot;/&gt; In sub-Arctic lakes, certain morphs of the [[Whitefish (fisheries term)|whitefish]] (''Coregonus lavaretus'') are planktivorous; the pelagic whitefish feeds primarily on zooplankton and as such have more gill rakers for enhanced feeding than other, non-planktivorous morphs of the same species.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Kahilainen |first1=K. |last2=Alajärvi |first2=E. |last3=Lehtonen |first3=H. |date=2005 |title=Planktivory and diet-overlap of densely rakered whitefish (Coregonus lavaretus (L.)) in a subarctic lake |journal=Ecology of Freshwater Fish |volume=14 |issue=1 |pages=50–58 |bibcode=2005EcoFF..14...50K |doi=10.1111/j.1600-0633.2004.00075.x |issn=0906-6691}}&lt;/ref&gt;

==== Ograničenje hranjivih tvari u jezerskim sistemima ====
The primary limiting nutrient shifts between nitrogen and phosphorus; a resulting consequence of changes in the structure of the food-web, thus limiting primary and secondary production in aquatic ecosystems.&lt;ref name=&quot;:312&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:32&quot;&gt;{{Cite journal|last1=Carpenter|first1=Stephen R.|last2=Cole|first2=Jonathan J.|last3=Pace|first3=Michael L.|last4=Wilkinson|first4=Grace M.|date=March 2016|editor-last=Jeyasingh|editor-first=Punidan|title=Response of plankton to nutrients, planktivory and terrestrial organic matter: a model analysis of whole-lake experiments|journal=Ecology Letters|language=en|volume=19|issue=3|pages=230–239|doi=10.1111/ele.12558|pmid=26689608|issn=1461-023X|doi-access=free|bibcode=2016EcolL..19..230C }}&lt;/ref&gt; The bioavailability of such nutrients drives variation in the biomass and productivity of planktonic species.&lt;ref name=&quot;:32&quot;/&gt; Due to variance in the N:P excretion of planktivorous fish species, consumer-driven nutrient cycling results in changes in nutrient availability.&lt;ref name=&quot;:74&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:312&quot; /&gt; By feeding on zooplankton, planktivorous fish can increase the rate of nutrient recycling by releasing phosphorus from their prey.&lt;ref name=&quot;:312&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:33&quot;&gt;{{Cite journal|last1=Stuparyk|first1=Blake R.|last2=Graham|first2=Mark|last3=Cook|first3=Jenna|last4=Johnsen|first4=Mitchell A.|last5=Christensen-Dalsgaard|first5=Karen K.|last6=Vinebrooke|first6=Rolf D.|date=November 2019|title=Experimental culling of minnows suppresses cyanobacterial bloom under low-nutrient conditions|url=http://www.nrcresearchpress.com/doi/10.1139/cjfas-2018-0396|journal=Canadian Journal of Fisheries and Aquatic Sciences|language=en|volume=76|issue=11|pages=2102–2109|doi=10.1139/cjfas-2018-0396|bibcode=2019CJFAS..76.2102S |s2cid=92091465|issn=0706-652X|url-access=subscription|hdl=1807/96203|hdl-access=free}}&lt;/ref&gt; Planktivorous fish may release cyanobacteria from nutrient limitation by increasing the concentration of bioavailable phosphorus through excretion.&lt;ref name=&quot;:33&quot;/&gt; The presence of planktivorous fish can disturb sediments, resulting in an increase in the amount of nutrients that are bioavailable to phytoplankton and further support in phytoplankton nutrient demands.&lt;ref name=&quot;:33&quot;/&gt;

== Utjecaji planktivora na globalnoj razini ==
=== Trofička regulacija ===
Planktivorija može igrati važnu ulogu u rastu, obilju i sastavu zajednice planktonskih vrsta putem trofičke kontrole odozgo prema dolje. Na primjer, konkurentska superiornost velikog zooplanktona nad manjim vrstama u jezerskim sistemima dovodi do dominacije većih tijela u odsustvu planktivornih riba kao rezultat povećane dostupnosti hrane i efikasnosti ispaše.&lt;ref name=&quot;:42&quot;&gt;{{Citation|last=Sharp|first=Jonathan H.|title=Marine and Aquatic Communities, Stress from Eutrophication|date=2001-01-01|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/B9780123847195003816|encyclopedia=Encyclopedia of Biodiversity (Second Edition)|pages=23–31|editor-last=Levin|editor-first=Simon A|place=Waltham|publisher=Academic Press|language=en|doi=10.1016/b978-0-12-384719-5.00381-6|isbn=978-0-12-384720-1|access-date=2021-11-28|url-access=subscription}}&lt;/ref&gt; Alternativno, prisustvo planktivornih riba rezultira smanjenjem populacije zooplanktona kroz predaciju i pomjera sastav zajednice prema manjem zooplanktonu ograničavajući dostupnost hrane i utječući na predaciju ovisnu o veličini (pogledati stranicu „[[predacija]]“ za više informacija u vezi s predacijom ovisnom o veličini).&lt;ref name=&quot;:43&quot;&gt;{{Cite journal|last1=Dantas|first1=Danyhelton D. F.|last2=Rubim|first2=Pablo L.|last3=de Oliveira|first3=Fabiana A.|last4=da Costa|first4=Mariana R. A.|last5=de Moura|first5=Caroline G. B.|last6=Teixeira|first6=Leonardo H.|last7=Attayde|first7=José L.|date=2018-04-13|title=Effects of benthivorous and planktivorous fish on phosphorus cycling, phytoplankton biomass and water transparency of a tropical shallow lake|journal=Hydrobiologia|language=en|volume=829|issue=1|pages=31–41|doi=10.1007/s10750-018-3613-0|s2cid=4800938|issn=0018-8158}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:42&quot; /&gt; Predacija od strane planktivornih riba smanjuje ispašu zooplanktona i posljedično povećava primarnu proizvodnju fitoplanktona i biomasu.&lt;ref name=&quot;:43&quot; /&gt; Ograničavanjem populacije i stope rasta zooplanktona, manja je vjerovatnoća da će obavezni zooplanktivori migrirati u to područje zbog nedostatka dostupne hrane. Na primjer, primijećeno je da prisustvo riba iz vrste ''[[Dorosoma cepedianum]]'' u rezervoarima snažno utječe na regrutaciju drugih planktivora.&lt;ref name=&quot;:74&quot;/&gt; U jezerskim ekosistemima također su zabilježene varijacije u regrutaciji ribe i stopama smrtnosti zbog ograničenja nutrijenata.&lt;ref name=&quot;:13&quot;&gt;{{Cite journal|last1=Carpenter|first1=Stephen R|last2=Kitchell|first2=James F|last3=Hodgson|first3=James R|title=Cascading Trophic Interactions and Lake Productivity: Fish predation and herbivory can regulate lake ecosystems|url=https://academic.oup.com/bioscience/article-lookup/doi/10.2307/1309989|access-date=2021-11-11|journal=BioScience|date=November 1985 |volume=35 |issue=10 |pages=634–639 |doi=10.2307/1309989|jstor=1309989|url-access=subscription}}&lt;/ref&gt;

Piscivori mogu imati slične efekte od vrha prema dolje na planktonske vrste utječući na sastav zajednice planktivora. Populacija planktivornih riba također može biti pod utjecajem predatora od strane [[piscivorija|piscivornih]] vrsta kao što su morski sisari i vodene ptice. Na primjer, planktivorni gavuni u jezeru Gatun doživjeli su brz pad populacije nakon uvođenja brancina vrste ''[[Cichla ocellaris]]''.&lt;ref name=&quot;:42&quot; /&gt; Međutim, smanjena populacija planktivornih vrsta riba rezultira povećanjem populacije druge klase planktivora - zooplanktona. U jezerskim ekosistemima, uočeno je da se neke ribe prvo ponašaju kao zooplanktivori, a zatim kao piscivori, utječući na kaskadne trofičke interakcije.&lt;ref name=&quot;:13&quot;/&gt;

Planktivni pritisak zooplanktona u morskim zajednicama (kontrola odozgo prema dolje, kao što je prethodno spomenuto) ima veliki utjecaj na produktivnost fitoplanktona.&lt;ref name=&quot;:102&quot;/&gt; Zooplankton može kontrolirati sezonsku dinamiku fitoplanktona jer vrši najveći pritisak ispaše na fitoplankton; također može mijenjati svoje strategije ispaše ovisno o uvjetima okoline, što dovodi do sezonskih promjena.&lt;ref name=&quot;:102&quot;/&gt; Na primjer, [[copepoda|kopepodi]] mogu prelaziti između lova plijena iz zasjede i korištenja protoka vode za hvatanje plijena ovisno o vanjskim uvjetima i brojnosti plijena.&lt;ref name=&quot;:102&quot;/&gt; Planktivni pritisak koji zooplankton vrši mogao bi objasniti raznolikost fitoplanktona uprkos tome što mnogi fitoplanktoni zauzimaju slične ekološke niše (pogledati stranicu &quot;[[paradoks planktona]]&quot; za više informacija o toj ekološkoj zagonetki).&lt;ref name=&quot;:102&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Hutchinson|first=G. E.|date=1987|title=The Paradox of the Plankton|journal=The American Naturalist|volume=95|issue=882|pages=137–145|doi=10.1086/282171|s2cid=86353285|issn=0003-0147}}&lt;/ref&gt;

Jedan značajan primjer trofičke kontrole je kako planktivori imaju sposobnost da utiču na distribuciju vrsta larvi rakova u estuarijima i priobalnim vodama. Larve rakova, koje su također planktivori, izlegu se unutar estuarija, ali neke vrste potom započinju migraciju u vode duž obale gdje nema toliko predatora. Te larve rakova zatim koriste plimu i oseku da se vrate u estuarije kada postanu bentoski organizmi, koji više nisu planktivorni.&lt;ref name=&quot;:27&quot;/&gt; Planktivori obično žive rani dio svog života unutar estuarija. Riblja mlađ ima tendenciju da naseljava te regije tokom toplijih mjeseci u godini. Tokom godine, rizik za plankton varira unutar estuarija, a dostiže najveći nivo od augusta do oktobra i najniži od decembra do aprila, što je u skladu s teorijom da je planktivorija u tom sistemu najveća u ljetnim mjesecima. Rizik od planktivora je snažno povezan s brojem planktivora unutar tog sistema.&lt;ref name=&quot;:27&quot;/&gt;

=== Prijenos hranjivih tvari ===
Consumers can regulate primary production in an ecosystem by altering ratios of nutrients via different rates of recycling.&lt;ref name=&quot;:13&quot;/&gt; Nutrient transport is greatly influenced by planktivorous fish, which recycle and transport nutrients between benthic and pelagic habitats.&lt;ref name=&quot;:152&quot;/&gt; Nutrients released by benthic-feeding fishes can increase the total nutrient content of pelagic waters, as transported nutrients are fundamentally different from those that are recycled.&lt;ref name=&quot;:74&quot; /&gt; Additionally, planktivorous fish can have significant effect on nutrient transport as well as total nutrient concentration by disturbing sediments through [[bioturbation]]. Increased nutrient cycling from near-sediment bioturbation by filter-feeding planktivores can increase phytoplankton population via nutrient enrichment.&lt;ref name=&quot;:74&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:152&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Attayde|first1=José Luiz|last2=van Nes|first2=Egbert H.|last3=Araujo|first3=Aderaldo I. L.|last4=Corso|first4=Gilberto|last5=Scheffer|first5=Marten|date=2010-04-01|title=Omnivory by Planktivores Stabilizes Plankton Dynamics, but May Either Promote or Reduce Algal Biomass|journal=Ecosystems|language=en|volume=13|issue=3|pages=410–420|doi=10.1007/s10021-010-9327-4|s2cid=32049680|issn=1435-0629|doi-access=free|bibcode=2010Ecosy..13..410A }}&lt;/ref&gt; Salmon accumulate marine nutrients as they mature in ocean environments which they then transport back to their stream of origin to spawn. As they decompose, the freshwater streams become enriched with nutrients which contribute to the development of the ecosystem.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=dfg.webmaster@alaska.gov|title=Dead Salmon Bring Life to Rivers, Alaska Department of Fish and Game|url=https://www.adfg.alaska.gov/index.cfm?adfg=wildlifenews.view_article&amp;articles_id=97|access-date=2021-12-10|website=www.adfg.alaska.gov|language=en}}&lt;/ref&gt;

The physical transport of nutrients and plankton can greatly affect the community composition and food web structure within oceanic ecosystems. In nearshore regions, planktivores and piscivores have been shown to be highly sensitive to changes in ocean currents while zooplankton populations are unable to tainted levels of predation pressure.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Treasure|first1=Anne M.|last2=Ruzicka|first2=James J.|last3=Pakhomov|first3=Evgeny A.|last4=Ansorge|first4=Isabelle J.|date=2019-08-01|title=Physical Transport Mechanisms Driving Sub-Antarctic Island Marine Ecosystems|journal=Ecosystems|language=en|volume=22|issue=5|pages=1069–1087|doi=10.1007/s10021-018-0326-1|bibcode=2019Ecosy..22.1069T |s2cid=54460838|issn=1435-0629}}&lt;/ref&gt;

=== Utjecaj planktivora na rast planktona ===
U nekim morskim sistemima, planktivorija može biti važan faktor koji kontrolira trajanje i obim cvjetanja fitoplanktona.&lt;ref name=&quot;:11&quot;&gt;{{Cite journal|last=Behrenfeld|first=Michael J.|date=2010|title=Abandoning Sverdrup's Critical Depth Hypothesis on phytoplankton blooms|journal=Ecology|volume=91|issue=4|pages=977–989|doi=10.1890/09-1207.1|pmid=20462113|bibcode=2010Ecol...91..977B |issn=0012-9658}}&lt;/ref&gt; Promjene u zajednicama fitoplanktona i stopi rasta mogu modificirati količinu prisutnog pritiska ispaše; pritisak ispaše također može biti smanjen fizičkim faktorima u vodenom stupcu.&lt;ref name=&quot;:11&quot; /&gt; Naučnik Michael Behrenfeld je predložio da produbljivanje [[miješani sloj|miješanog sloja]] u okeanu, vertikalne regije blizu površine koja je fizički i hemijski homogena usljed aktivnog miješanja, dovodi do smanjenja interakcija ispaše između planktivora i planktona jer planktivori i plankton postaju prostorno udaljeniji jedni od drugih.&lt;ref name=&quot;:11&quot; /&gt; Ta prostorna udaljenost olakšava cvjetanje fitoplanktona i u konačnici stopu ispaše od strane planktivora; i fizičke promjene i promjene pritiska ispaše imaju značajan utjecaj na to gdje i kada dolazi do cvjetanja fitoplanktona.&lt;ref name=&quot;:11&quot; /&gt; Činjenje miješanog sloja plićim zbog fizičkih procesa unutar vodenog stupca s druge strane intenzivira hranjenje planktivora.&lt;ref name=&quot;:11&quot; /&gt;

==== Štetno cvjetanje algi ====
[[File:Figure_1_Satellite_Image_of_a_Harmful_Algal_Bloom_in_Lake_Erie_in_2011_(30499463262).jpg|thumb|253x253px|Satelitska slika štetnog cvjetanja algi u jezeru Erie, Sjedinjene Američke Države. Zelena boja u vodi su alge, u takvim količinama da se cvjetanje može vidjeti iz svemira.]]
[[crvena plima|Štetno cvjetanje algi]] nastaje kada dođe do cvjetanja fitoplanktona koji proizvode toksine. Planktivori poput riba i onih koji se hrane filtriranjem vode imaju veliku vjerovatnoću konzumiranja tog fitoplanktona jer on čini većinu njihove ishrane, odnosno ishrane njihovog plijena. Budući da ti planktivori pri dnu lanca ishrane konzumiraju štetne toksine, ti toksini se zatim kreću uz lanac ishrane kada predatori konzumiraju ove ribe.&lt;ref name=&quot;Costa 2016&quot;&gt;{{Cite journal|last=Costa|first=Pedro Reis|date=2016|title=Impact and effects of paralytic shellfish poisoning toxins derived from harmful algal blooms to marine fish|journal=Fish and Fisheries|language=en|volume=17|issue=1|pages=226–248|doi=10.1111/faf.12105|issn=1467-2979|doi-access=free|bibcode= }}&lt;/ref&gt; Povećana koncentracija određenih toksina kroz trofičke nivoe predstavljene ovdje naziva se [[bioakumulacija]] i to može dovesti do niza uticaja, od neletalnih promjena u ponašanju do velikih izumiranja velikih morskih životinja. Postoje programi praćenja školjkaša zbog zabrinutosti za ljudsko zdravlje i lakoće uzorkovanja kod ostriga. Neke ribe se hrane direktno fitoplanktonom, poput [[Clupea harengus|atlantske haringe]] (''Clupea harengus'') i [[Clupeidae]], dok se druge ribe hrane zooplanktonom koji konzumira štetne alge.&lt;ref name=&quot;mcmahon 2006&quot;&gt;{{Cite journal|last1=McMahon|first1=Clive R.|last2=Hays|first2=Graeme C.|date=2006-05-10|title=Thermal niche, large-scale movements and implications of climate change for a critically endangered marine vertebrate|journal=Global Change Biology|volume=12|issue=7|pages=1330–1338|doi=10.1111/j.1365-2486.2006.01174.x|bibcode=2006GCBio..12.1330M|s2cid=73556407|issn=1354-1013}}&lt;/ref&gt; [[Domoična kiselina]] je toksin koji prenosi vrsta [[silikatne alge]] pod nazivom ''[[Pseudo-nitzschia]]''.&lt;ref name=&quot;:25&quot;&gt;{{Cite web|title=Hand-held Sensor for Domoic Acid Poisoning of Marine Mammals|url=https://coastalscience.noaa.gov/project/hand-held-sensor-domoic-acid-poisoning-marine-mammals/|access-date=2021-11-15|website=NCCOS Coastal Science Website|language=en-US}}&lt;/ref&gt; ''Pseudo-nitzchia'' je bila glavni organizam odgovoran za veliku crvenu plimu koja se dogodila duž zapadne obale SAD-a 2015. godine i imala je veliki utjecaj na ulov rakova u Dungenessu te godine.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Du|first1=Xiuning|last2=Peterson|first2=William|last3=Fisher|first3=Jennifer|last4=Hunter|first4=Matt|last5=Peterson|first5=Jay|date=2016-10-12|title=Initiation and Development of a Toxic and Persistent Pseudo-nitzschia Bloom off the Oregon Coast in Spring/Summer 2015|journal=PLOS ONE|language=en|volume=11|issue=10|article-number=e0163977|doi=10.1371/journal.pone.0163977|issn=1932-6203|pmc=5061394|pmid=27732630|bibcode=2016PLoSO..1163977D|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; Kada dođe do štetnog cvjetanja algi, planktivorne ribe mogu djelovati kao vektori otrovnih tvari poput domoične kiseline. Te planktivorne ribe su plijen većih riba i ptica, a naknadno konzumiranje toksina može naštetiti tim vrstama.&lt;ref name=&quot;:282&quot;/&gt; Te životinje konzumiraju planktivorne ribe tokom štetnog cvjetanja algi i mogu imati pobačaje, napadaje, povraćanje, a ponekad mogu i uginuti.&lt;ref name=&quot;:25&quot;/&gt; Osim toga, prema NOAA-i, smrtnost morskih sisara povremeno se pripisuje štetnom cvjetanju algi.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=US Department of Commerce|first=National Oceanic and Atmospheric Administration|title=Harmful Algal Blooms (Red Tide)|url=https://oceanservice.noaa.gov/hazards/hab/|access-date=2021-12-10|website=oceanservice.noaa.gov|language=EN-US}}&lt;/ref&gt;

Kril je još jedan primjer planktivora koji može pokazivati ​​visoke nivoe domoične kiseline u svom sistemu; ove velike planktone zatim konzumiraju [[grbavi kit|grbavi]] i [[plavi kit]]ovi. Budući da kril može imati tako visok nivo domoične kiseline u svom sistemu kada su prisutna cvjetanja, ta koncentracija se brzo prenosi na kitove, što dovodi do toga da i oni imaju visoku koncentraciju domoične kiseline u svom sistemu.&lt;ref name=&quot;:26&quot;&gt;{{Cite journal|last1=Lefebvre|first1=Kathi A|last2=Bargu|first2=Sibel|last3=Kieckhefer|first3=Tom|last4=Silver|first4=Mary W|date=2002-07-01|title=From sanddabs to blue whales: the pervasiveness of domoic acid|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0041010102000934|journal=Toxicon|language=en|volume=40|issue=7|pages=971–977|doi=10.1016/S0041-0101(02)00093-4|pmid=12076651|bibcode=2002Txcn...40..971L |issn=0041-0101|url-access=subscription}}&lt;/ref&gt; Ne postoje dokazi koji dokazuju da je ta kiselina imala negativan uticaj na kitove, ali ako je njena koncentracija dovoljno velika, mogli bi biti pogođeni slično kao i drugi morski sisari.&lt;ref name=&quot;:26&quot;/&gt;

== The role of climate change ==
Climate change is a worldwide phenomenon that affects everything from the largest planktivores such as whales, to even the smallest plankton. Climate change affects weather patterns, creates seasonal anomalies, alters [[sea surface temperature]], alters ocean currents, and can affect nutrient availability for phytoplankton, and may even spur HABs in some systems.

=== Arktik i Antarktik ===
[[File:Arctic_marine_food_web.jpg|thumb|409x409px|A schematic of the component organisms in the Arctic marine food web. Planktivores shown here include blue whales, fish, crabs, and other plankton.]]
The Arctic has been hit hard with shorter winters and hotter summers creating less permafrost and rapidly melting ice caps causing lower salinity levels.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Rühland|first1=K. M.|last2=Paterson|first2=A. M.|last3=Keller|first3=W.|last4=Michelutti|first4=N.|last5=Smol|first5=J. P.|date=2013-12-07|title=Global warming triggers the loss of a key Arctic refugium|journal=Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences|volume=280|issue=1772|article-number=20131887|doi=10.1098/rspb.2013.1887|pmid=24107529|pmc=3813327|issn=0962-8452}}&lt;/ref&gt; The coupling of higher ocean CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; levels, temperatures, and lower salinity is causing changes in phytoplankton communities and diatom diversity.&lt;ref name=&quot;:232&quot;&gt;{{Cite journal|last1=Sugie|first1=Koji|last2=Fujiwara|first2=Amane|last3=Nishino|first3=Shigeto|last4=Kameyama|first4=Sohiko|last5=Harada|first5=Naomi|date=2020-01-14|title=Impacts of Temperature, CO2, and Salinity on Phytoplankton Community Composition in the Western Arctic Ocean|journal=Frontiers in Marine Science|volume=6|doi=10.3389/fmars.2019.00821|issn=2296-7745|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; ''[[Thalassiosira]] spp''. Plankton was replaced by solitary ''Cylindrotheca closterium'' or ''[[Pseudo-nitzschia]] spp''., a common HAB causing phytoplankton, under higher temperature and lower salinity in combination.&lt;ref name=&quot;:232&quot;/&gt; Community changes such as this one, have large-scale effects through trophic levels. A shift in the primary producer communities can cause shifts in consumer communities, as the new food may provide different dietary benefits. As there is less permanent ice in the Arctic and less summer ice, some planktivores species are already moving north into these new open waters. [[Atlantic cod]] and [[orcas]] have been documented in these new territories, while planktivores such as Arctic cod are losing their habitat and feeding grounds under and around the sea ice.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Kohlbach|first1=Doreen|last2=Schaafsma|first2=Fokje L.|last3=Graeve|first3=Martin|last4=Lebreton|first4=Benoit|last5=Lange|first5=Benjamin Allen|last6=David|first6=Carmen|last7=Vortkamp|first7=Martina|last8=Flores|first8=Hauke|date=March 2017|title=Strong linkage of polar cod ( Boreogadus saida ) to sea ice algae-produced carbon: Evidence from stomach content, fatty acid and stable isotope analyses|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0079661116301495|journal=Progress in Oceanography|language=en|volume=152|pages=62–74|doi=10.1016/j.pocean.2017.02.003|bibcode=2017PrOce.152...62K|url-access=subscription}}&lt;/ref&gt; Similarly, the Arctic birds, the Least and Crested Auklets rely on zooplankton that lives under the disappearing sea ice and has seen dramatic effects on reproductive fitness and nutrition stress with the decreasing amounts of zooplankton available in the [[Bering Sea|Bering Sea basin]].&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Will|first1=Alexis|last2=Takahashi|first2=Akinori|last3=Thiebot|first3=Jean-Baptiste|last4=Martinez|first4=Akashia|last5=Kitaiskaia|first5=Evgenia|last6=Britt|first6=Lyle|last7=Nichol|first7=Dan|last8=Murphy|first8=James|last9=Dimond|first9=Andrew|last10=Tsukamoto|first10=Shota|last11=Nishizawa|first11=Bungo|date=December 2020|title=The breeding seabird community reveals that recent sea ice loss in the Pacific Arctic does not benefit piscivores and is detrimental to planktivores|journal=Deep Sea Research Part II: Topical Studies in Oceanography|volume=181-182|article-number=104902|doi=10.1016/j.dsr2.2020.104902|bibcode=2020DSRII.18104902W|s2cid=228902373|issn=0967-0645}}&lt;/ref&gt;

In another prime example of shifting food webs, Moore et al. (2018) have found a shift from benthic dominated ecosystem to a more pelagic dominated ecosystem feeding structure.&lt;ref name=&quot;:38&quot;&gt;{{Cite journal|last1=Moore|first1=Sue E.|last2=Stabeno|first2=Phyllis J.|last3=Grebmeier|first3=Jacqueline M.|last4=Okkonen|first4=Stephen R.|date=2018-06-01|title=The Arctic Marine Pulses Model: linking annual oceanographic processes to contiguous ecological domains in the Pacific Arctic|journal=Deep Sea Research Part II: Topical Studies in Oceanography|series=Synthesis of Arctic Research SOAR Phase II|language=en|volume=152|pages=8–21|doi=10.1016/j.dsr2.2016.10.011|bibcode=2018DSRII.152....8M|s2cid=132660623|issn=0967-0645|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; With longer open water periods, due to a loss of sea ice the [[Chukchi Sea]] has seen a shift in the past three decades.&lt;ref name=&quot;:38&quot;/&gt; The increase in air temperature and loss of sea ice have coupled to promote an increase in pelagic fishes and a decrease in benthic biomass.&lt;ref name=&quot;:38&quot;/&gt; This shift has encouraged a shift to planktivorous seabirds instead of piscivorous seabirds.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Gall|first1=Adrian E.|last2=Morgan|first2=Tawna C.|last3=Day|first3=Robert H.|last4=Kuletz|first4=Katherine J.|date=2017-01-01|title=Ecological shift from piscivorous to planktivorous seabirds in the Chukchi Sea, 1975–2012|journal=Polar Biology|language=en|volume=40|issue=1|pages=61–78|doi=10.1007/s00300-016-1924-z|bibcode=2017PoBio..40...61G |s2cid=37012275|issn=1432-2056}}&lt;/ref&gt;

[[Pollock|Pollock fish]] are a planktivorous fish that rely on copepods as their primary diet as juveniles. According to the Oscillating Control Hypothesis, early ice retreat caused by a warming climate creates a later bloom of copepods and aphids (a plankton species). The later bloom produces fewer large lipid rich copepods, and results in smaller less nutrient rich copepods. The older pollock then face a winter starvation, causing carnivory on young pollock (&lt;1yr old), and reduced population numbers and fitness.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Hunt|first1=George L.|last2=Coyle|first2=Kenneth O.|last3=Eisner|first3=Lisa B.|last4=Farley|first4=Edward V.|last5=Heintz|first5=Ron A.|last6=Mueter|first6=Franz|last7=Napp|first7=Jeffrey M.|last8=Overland|first8=James E.|last9=Ressler|first9=Patrick H.|last10=Salo|first10=Sigrid|last11=Stabeno|first11=Phyllis J.|date=2011-07-01|title=Climate impacts on eastern Bering Sea foodwebs: a synthesis of new data and an assessment of the Oscillating Control Hypothesis|url=https://academic.oup.com/icesjms/article/68/6/1230/703602|journal=ICES Journal of Marine Science|language=en|volume=68|issue=6|pages=1230–1243|doi=10.1093/icesjms/fsr036|issn=1095-9289|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

Similar to the Arctic, sea ice in the Antarctic is melting rapidly and permanent ice is becoming less and less (Zachary Lab Cite). This ice melt creates changes in freshwater input and [[ocean stratification]], consequently affecting nutrient delivery to primary producers.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Peterson|first1=Bruce J.|last2=Holmes|first2=Robert M.|last3=McClelland|first3=James W.|last4=Vörösmarty|first4=Charles J.|last5=Lammers|first5=Richard B.|last6=Shiklomanov|first6=Alexander I.|last7=Shiklomanov|first7=Igor A.|last8=Rahmstorf|first8=Stefan|date=2002-12-13|title=Increasing River Discharge to the Arctic Ocean|journal=Science|volume=298|issue=5601|pages=2171–2173|doi=10.1126/science.1077445|pmid=12481132|bibcode=2002Sci...298.2171P|s2cid=36435454|issn=0036-8075}}&lt;/ref&gt; As sea ice recedes, there is less valuable surface area for algae to grow on the bottom of the ice. This lack of algae inhibits krill (a partial planktonic species) to have less food availability, consequently affecting the fitness of Antarctic primary consumers such as krill, squid, pollock, and other [[Carnivore|carnivorous]] zooplankton.

=== Subarktik ===
The Subarctic has seen similar ecosystem changes especially in well studied places such as Alaska. The warmer waters have helped increase zooplankton communities and have been creating a shift in ecosystem dynamics (Green 2017). There has been a large shift from piscivorous seabirds such as pacific loons and black-legged kittiwakes to planktivores sea birds such as ancient auklets and [[Short-tailed shearwater|short-tailed shearwaters]].&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Earth systems and environmental sciences.|date=2013|publisher=Elsevier|isbn=978-0-12-409548-9|location=[Place of publication not identified]|oclc=846463785}}&lt;/ref&gt; Marine planktivores such as the charismatic [[Humpback whale|humpback]], [[Fin whale|fin]], and [[Minke whale|minke]] whales have been benefiting from the increase in zooplankton such as an increase in krill.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Brower|first1=Amelia A.|last2=Clarke|first2=Janet T.|last3=Ferguson|first3=Megan C.|date=2018-01-25|title=Increased sightings of subArctic cetaceans in the eastern Chukchi Sea, 2008–2016: population recovery, response to climate change, or increased survey effort?|journal=Polar Biology|volume=41|issue=5|pages=1033–1039|doi=10.1007/s00300-018-2257-x|bibcode=2018PoBio..41.1033B |s2cid=24176496|issn=0722-4060}}&lt;/ref&gt; As these large whales spend more time migrating into these northern water, they are taking up resources previously only used by arctic planktivores, creating potential shifts in food availability and thus food webs.

=== Tropi ===
Tropical and equatorial marine regions are mainly characterized by coral reef communities or vast open oceans. [[Coral reef]]s are one of the most susceptible ecosystems to climate change, in particular the symptoms of warming oceans and acidification. [[Ocean acidification]] raises CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; levels in the ocean and has significant effects on zooplankton communities. Smith et al. (2016)&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Smith|first1=Joy N.|last2=De'ath|first2=Glenn|last3=Richter|first3=Claudio|last4=Cornils|first4=Astrid|last5=Hall-Spencer|first5=Jason M.|last6=Fabricius|first6=Katharina E.|date=December 2016|title=Ocean acidification reduces demersal zooplankton that reside in tropical coral reefs|url=https://www.nature.com/articles/nclimate3122|journal=Nature Climate Change|language=en|volume=6|issue=12|pages=1124–1129|doi=10.1038/nclimate3122|bibcode=2016NatCC...6.1124S|hdl=10026.1/8121|issn=1758-6798|hdl-access=free|url-access=subscription}}&lt;/ref&gt; discovered that increased levels of CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; show reductions in zooplankton biomass but not zooplankton quality ''in tropical ecosystems'', as increased CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; had no negative effects on fatty acid compositions.&lt;ref name=&quot;:31&quot;&gt;{{Cite journal|last1=Smith|first1=Joy N.|last2=De'ath|first2=Glenn|last3=Richter|first3=Claudio|last4=Cornils|first4=Astrid|last5=Hall-Spencer|first5=Jason M.|last6=Fabricius|first6=Katharina E.|date=December 2016|title=Ocean acidification reduces demersal zooplankton that reside in tropical coral reefs|url=http://www.nature.com/articles/nclimate3122|journal=Nature Climate Change|language=en|volume=6|issue=12|pages=1124–1129|doi=10.1038/nclimate3122|bibcode=2016NatCC...6.1124S|hdl=10026.1/8121|issn=1758-678X|hdl-access=free|url-access=subscription}}&lt;/ref&gt; This means that planktivores are not receiving less nutritious zooplankton, but are experiencing lesser availability of zooplankton than is needed for survival.&lt;ref name=&quot;:31&quot;/&gt;

One of the most important planktivores in the tropics are corals themselves. Although spending a portion of their life cycle as planktonic organisms themselves, established corals are sedentary organisms that can use their tentacles to capture plankton from the surrounding environment to help supplement energy produced by the photosynthetic [[zooxanthellae]]. Climate change has had significant impacts on coral reefs, with warming causing coral bleaching and increases in infectious diseases, sea-level rise causing more sedimentation that then smothers corals, stronger and more frequent storms causing breakage and structural destruction, an increase of land runoff bringing more nutrients into the systems causing algal blooms that murk up the water and therefore diminish light availability for photosynthesis, altered ocean currents causing a difference in the dispersal of larvae and planktonic food availability, and lastly changes in ocean pH decreasing structural integrity and growth rates.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=US Department of Commerce|first=National Oceanic and Atmospheric Administration|title=How does climate change affect coral reefs?|url=https://oceanservice.noaa.gov/facts/coralreef-climate.html|access-date=2021-12-09|website=oceanservice.noaa.gov|language=EN-US}}&lt;/ref&gt;

There is also a plethora of planktivorous fish throughout the tropics that play important ecological roles within marine systems. Similar to corals, planktivorous reef fish are directly affected by these changing systems and these negative effects then disrupt food webs through the oceans.&lt;ref name=&quot;:31&quot;/&gt; As plankton communities shift in speciation and availability, primary consumers have a harder time meeting energy budgets. This lack of food availability can influence reproductivity and overall primary consumer populations, creating food shortages for higher trophic consumers.
[[File:Climate_change_threats_to_coral_reefs.png|center|thumb|521x521px|A visual representation of the threats climate change imposes on tropical coral reef ecosystems]]

== Utjecaji planktovora na industriju ==
[[File:Seiner_fishing_for_salmon_Prince_William_Sound-2007.jpg|thumb|307x307px|A fishing boat using a seine (a type of net) to fish for salmon in Prince William Sound, United States]]
The global [[Fishery|fisheries]] industry is a multi-billion dollar, international industry that provides food and livelihoods to billions of people around the globe. Some of the most important fisheries include salmon, pollock, mackerel, char, cod, halibut, and trout. In 2021, the take home total profits, before bonuses, actually going into fishermen's pockets, from the Alaskan salmon, cod, flounder, and groundfish fishing season came to $248 million. Planktivorous fish alone create an important, large economic industry. In 2017 Alaska pollock was the United States' largest commercial fishery by volume with 3.4 billion pounds being caught and coming in at total value of $413 million.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Fisheries|first=NOAA|date=2021-01-06|title=New Reports Highlight Landings, Value and Economic Impact of U.S. Fishing {{!}} NOAA Fisheries|url=https://www.fisheries.noaa.gov/feature-story/new-reports-highlight-landings-value-and-economic-impact-us-fishing|access-date=2021-11-11|website=NOAA|language=en}}&lt;/ref&gt;

Besides fishing, planktivorous marine animals drive tourism economy as well. Tourist travel across the world for [[whale watching]], to see charismatic megafauna such as [[humpback whale]]s in Hawaii, Minke whales in Alaska, grey whales in Oregon, and [[whale shark]]s in South America. [[Manta ray]]s also drive dive and snorkel tourism, raking in over $73 million annually, in direct revenue, over 23 countries around the world.&lt;ref name=&quot;:24&quot;&gt;{{Cite journal|last1=O'Malley|first1=Mary P.|last2=Lee-Brooks|first2=Katie|last3=Medd|first3=Hannah B.|date=2013-05-31|title=The Global Economic Impact of Manta Ray Watching Tourism|journal=PLOS ONE|volume=8|issue=5|article-number=e65051|pmid=23741450| doi=10.1371/journal.pone.0065051|pmc=3669133|bibcode=2013PLoSO...865051O|issn=1932-6203|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; The main participating countries in Manta ray tourism include Japan, Indonesia, the Maldives, Mozambique, Thailand, Australia, Mexico, United States, Federated States of Micronesia and Palau.&lt;ref name=&quot;:24&quot;/&gt;

== Povezano ==
* [[Zooplankton]]
* [[Plankton]]
* [[Piscivor]]
* [[Fitoplankton]]
* [[Ishrana filtriranjem]]
* [[Mesojed]]

== Reference ==
{{reflist|30em}}

{{načini ishrane}}</text>
      <sha1>ge37qebxsnpukcc27mac20m3xe10kfs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Noble patria, tu hermosa bandera</title>
    <ns>0</ns>
    <id>237459</id>
    <revision>
      <id>42607350</id>
      <parentid>42555281</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T10:40:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>42607350</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4815" sha1="r6twc8eaqcl2kyia3ar20aceqrpecji" xml:space="preserve">{{Infokutija Himna
|ime            = Noble patria, tu hermosa bandera
|transcription  = 
|prijevod       = Plemenita domovino, tvoja lijepa zastava
|ime2           = 
|prijevod2      = 
|ime3           = 
|prijevod3      = 
|slika          = Flag of Costa Rica.svg
|veličina       = 220
|alt            = 
|opis           = 
|prefix         = Državna
|država         = {{flag|Kostarika}}
|pisac          = [[José María Zeledón Brenes]]
|tekst_datum    = 1900
|kompozitor     = [[Manuel María Gutiérrez]]
|glazba_datum   = 
|usvojena       = [[1853.]]
|ukinuta        = 
|ime_datoteke   = Costa Rica National Anthem.ogg
|naslov         = Instrumental himne
}}
'''&quot;Noble patria, tu hermosa bandera&quot;''' ([[srpskohrvatski]]: ''Plemenita domovino, tvoja lijepa zastava''), znana i kao '''&quot;Himno Nacional de Costa Rica&quot;''', nacionalna je [[himna]] [[Kostarika|Kostarike]]. Himna je izvorno usvojena još [[1853.]] godine, koristeći samo glazbu koju je skladao [[Manuel María Gutiérrez]]. Riječi, koje je napisao [[José María Zeledón Brenes]],&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.cientec.or.cr/mhonarc/boletincientec/doc/msg00170.shtml |title={{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170601172733/ |date=2017-06-01 }} &amp;#91;boletincientec&amp;#93; 38-04 Emblemas y simbolos de la Patria (Costa Rica)&lt;!-- Título generado por un bot --&gt; |access-date=2013-08-02 |archive-date=2017-06-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170601172733/http://www.cientec.or.cr/mhonarc/boletincientec/doc/msg00170.shtml |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.teletica.com/archivo/tn7/nac/2003/09/09/himno.htm |access-date=2013-08-02 |archivedate=2016-03-31 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160331000033/http://www.teletica.com/archivo/tn7/nac/2003/09/09/himno.htm |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; dodane su [[1900.]] godine.

== Tekst ==

{| cellpadding=&quot;2&quot;
!'''[[Španjolski]] tekst'''||'''Originalna verzija&lt;br /&gt;(razlike)''' 
|-
|
:Noble patria, tu hermosa bandera
:expresión de tu vida nos da;
:bajo el límpido azul de tu cielo
:blanca y pura descansa la paz.
||
:''Costa Rica tu hermosa bandera''
:''Expresión de tu vida nos da:''
:''Bajo el manto azul de tu cielo''
:''Blanca y pura descansa la paz.''
|-
|
:En la lucha tenaz,de fecunda labor
:que enrojece del hombre la faz,
:conquistaron tus hijos
:labriegos sencillos
:eterno prestigio, estima y honor. (bis)
||

|-
|
:¡Salve, o tierra gentil!
:¡Salve, o madre de amor!
:Cuando alguno pretenda
:tu gloria manchar,
:verás a tu pueblo valiente y viril,
:la tosca herramienta en arma trocar.
||

|-
|
:Salve oh Patria tú pródigo suelo,
:dulce abrigo y sustento nos da;
:bajo el límpido azul de tu cielo
:¡vivan siempre el trabajo y la paz!
||
:''¡Salve, oh patria!, tu pródigo suelo''
:''dulce abrigo y sustento nos da;''
:''bajo el límpido azul de tu cielo,''
:''¡Vivan siempre el trabajo y la paz!''

|}

== Reference ==
{{Reflist|}}

== Vanjske veze ==
* [http://nationalanthems.me/costa-rica-himno-nacional-de-costa-rica/ Costa Rica: ''Noble patria, tu hermosa bandera'' - Audio of the national anthem of Costa Rica, with information and lyrics] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130512142844/http://www.nationalanthems.me/costa-rica-himno-nacional-de-costa-rica/ |date=2013-05-12 }}
* [http://www.national-anthems.net/windowsmedia/CS WMA File] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110718145135/http://www.national-anthems.net/windowsmedia/CS |date=2011-07-18 }}
* [http://www.guiadelmundo.com/himnos/4COSTARI.MID Archive MIDI File] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20020821080649/http://www.guiadelmundo.com/himnos/4COSTARI.MID |date=2002-08-21 }}
* [http://www.cientec.or.cr/mhonarc/boletincientec/doc/msg00170.shtml Boletín de Cientec sobre los símbolos patrios] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170601172733/http://www.cientec.or.cr/mhonarc/boletincientec/doc/msg00170.shtml |date=2017-06-01 }}
* [http://www.infoweb.co.cr/costa_rica/audio/bandera-cr.mp3 Himno a la Bandera de Costa Rica - MP3 File]
* [http://audiovisuales.uned.ac.cr/mediateca/videos/297/más-que-un-canto Más que un canto] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170601235717/http://audiovisuales.uned.ac.cr/mediateca/videos/297/m%C3%A1s-que-un-canto |date=2017-06-01 }}, Documentary the history of the Lyric and music of the himno.
* [http://audiovisuales.uned.ac.cr/mediateca/videos/312/identidades.-la-paz-debajo-del-canto La Paz - Debajo del Canto] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130414074615/http://audiovisuales.uned.ac.cr/mediateca/videos/312/identidades.-la-paz-debajo-del-canto |date=2013-04-14 }}, analysis of texts and events that inspired the national anthem.

{{Himne Sjeverne i Srednje Amerike}}

[[Kategorija:Kostarika]]
[[Kategorija:Državne himne]]</text>
      <sha1>r6twc8eaqcl2kyia3ar20aceqrpecji</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Neško Nedić</title>
    <ns>0</ns>
    <id>240172</id>
    <revision>
      <id>42607331</id>
      <parentid>42443919</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T08:43:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 4 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>42607331</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14590" sha1="al6xes90onsykhlridimoigapi6xeif" xml:space="preserve">'''Neško Nedić''' ([[1914]]. - maj [[1945]]) je bio [[četnički]] komandant u [[Drugi svetski rat|Drugom svetskom ratu]].

Prvo je bio komandant Valjevskog korpusa JVUO, zatim načelnik štaba Posavsko-tamnavske grupe korpusa. Tokom [[Bitka za Srbiju 1944.|bitke za Srbiju]] [[1944]]. godine bio je načelnik štaba [[Četvrta grupa četničkih jurišnih korpusa JVuO|Četvrte grupe četničkih jurišnih korpusa JVuO]]. Poginuo je 1945. godine.

== Rana biografija ==

Neško Nedić je rodom iz sela Lelića kraj Valjeva. Završio Vojnu akademiju 1934. godine u 59. klasi, od 1938. poručnik.&lt;ref name=&quot;znaci.org&quot;&gt;https://www.znaci.org/00001/9_4.htm&lt;/ref&gt;

== Drugi svetski rat ==

=== Gušenje ustanka u Srbiji 1941. ===
{{main|Ustanak u Srbiji 1941.|Gušenje ustanka u Srbiji 1941.}}
Početkom [[Ustanak u Srbiji 1941.|ustanka u Srbiji 1941.]] godine, kada je partizanski štab saznao da se u Valjevskom kraju nalazi pukovnik [[Dragoljub Mihailović|Draža Mihailović]], uspostavljeni su prvi prvi službeni kontakti između partizanskog i četničkog pokreta. [[Miloš Minić]] je krajem jula vodio delegaciju na [[Ravna Gora|Ravnu Goru]]. Na četničkoj strani je pregovarao poručnik Neško Nedić. On je, u ime pukovnika Mihailovića komunistima stavio do znanja da niko nema pravo da organizuje ma kakvu vojsku sem njegovih oficira, koji su jedini ovlašćeni za to. Zabranio je da se napadaju žandarmi i Nemci, ili da se izvode sabotaže.&lt;ref name=&quot;znaci.org&quot;/&gt; Do dogovora nije došlo, iako je konstatovano da je jedinstveni cilj i jednih i drugih borba protiv okupatora.

13. decembra [[1941]]. godine, sukladno dogovorima viših instanci, [[Prvi valjevski četnički odred]], čiji je komandant Neško Nedić, izdao je naređenje za saradnju sa [[Vlada narodnog spasa Milana Nedića|Vladom narodnog spasa]] u borbi protiv partizana:

{{izdvojeni citat|
2) Da komandir opštinskih četa stupa u dodir sa postavljenom opštinskom upravom i ne pokazujući ovaj akt saopšti joj da je određen da formira oružane snage na teritoriji opštine koje će služiti kao potpora vlasti radi održavanja mira i poretka a naročito kao oružana snaga za suzbijanje komunista ako se i kad pojave na teritoriji opštine. Ovaj štab će preduzeti sve potrebne mere da ovakav rad bude prećutno odobren i od strane Nedićevih odnosno nemačkih vlasti.

6) Komandiri će narediti svojim seoskim komandirima da odmah otpočnu sa patroliranjem. Ova mera je neophodna jer se komunisti pošto su razbijeni vuku kroz sva sela u bednom stanju i malim grupama a u interesu je naše stvari da ih odmah razoružavamo.

9) Početi odmah sa propagandom protiv komunista i svugde i na svakom mestu objasniti istinu da je do ovoga žalosnog stanja došlo zato što su oni u želji da preotmu vlast počeli borbu prerano. Narodu uvek skrenuti pažnju na jednu nepobitnu činjenicu: Nemačka mora izgubiti rat pa makar koliko on dugo trajao. Jugoslavija mora biti ponovo cela pod Kraljem Petrom II. A kad dan ovoga oslobođenja dođe svi ćemo polagati račune o svome radu. Teško će biti onima koji su radili zajedno sa neprijateljem i koji su ga pomagali u borbi koju on vodi protiv nas i naših velikih saveznika. Mi zato ne možemo i nećemo zajedno sa Nemcima, ali nećemo ni u otvorenu borbu, koju sada ne možemo izdržati. (...) Dotle dok ovaj momenat ne dođe mi moramo iskoristiti rasulo kod komunista da ih razoružamo te da nam na proleće ponovo ne ometu naš rad.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_33.htm Zbornik NOR-a, XIV/1, Beograd, 1981.], str. 90-91.&lt;/ref&gt;}}

=== Beg iz Banjice 1943. ===
Nedić, koji je povremeno obavljao obaveštajne misije u Beogradu, bio je uhapšen od nemačkih vlasti i zatvoren u [[logor Banjica]]. Iz njega je, uz pomoć jednog čuvara, uspeo pobeći u oktobru 1943. zajedno sa rezervnim potpukovnikom Ilijom Oreljem i studentom Nikolom Pašićem.&lt;ref&gt;{{Cite web|url = http://www.telegraf.rs/vesti/beograd/778946-tuzna-godisnjica-na-danasnji-dan-formiran-logor-banjica-foto|title = TUŽNA GODIŠNJICA: Na današnji dan formiran logor Banjica|date = 10. VII 2013|publisher = Telegraf}}&lt;/ref&gt;

=== Borbe na strani Nemaca 1944. ===

[[8. maj]]a [[1944]]. godine Neško Nedić, komandant Valjevskog korpusa [[JVUO]], izveštava generala [[Dragoljub Mihailović|Dragoljuba Mihailovića]] da četnici sa Nemcima drže položaje na reci Gradac:

{{izdvojeni citat|Snage potčinjene meni prešle su trenutno u odbranu na liniji Bačevci — Kosjerić i to: valjevski korpus sa delom Nemaca drži levo obalu Graca u visini Lipa — Ravan. Juče su na ovom odseku odbijeni svi napadi komunista. Ajdačić sa delom Nemaca zatvara položaj Bukovi — Kažana... Moja težnja je da sa naslonom na Nemce, stvorim čvrstu odbranu linije Bačevci — Kosjerić, dok se snage ne prikupe i ne stvore preduslovi za uništavajući udar...&lt;ref&gt;https://www.znaci.org/00001/11_62.htm&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;AVII, arhivski fond D. M., VK — P--125/1.&lt;/ref&gt;|Depeša komandanta Valjevskog korpusa, kapetana Neška Nedića, upućena generalu Mihailoviću [[8. maj]]a 1944.}}

Kad je sredinom marta 1944. operativna grupa sastavljena od [[Druga proleterska divizija NOVJ|Druge]] i [[Peta krajiška divizija NOVJ|Pete divizije]] prodrla iz [[Sandžak]]a u zapadnu Srbiju, trupe sastavljene od jedinica [[Vermaht]]a i [[Vafen-SS|SS]], korpusa JVUO, bugarskog okupacionog korpusa, [[Srpska državna straža|SDS]], [[Srpski Dobrovoljački Korpus|SDK]] i [[Ruski Zaštitni Korpus|ruskog korpusa]] pod objedinjenom nemačkom komandom generala Felbera. Kod nadležne četničke komande Neška Nedića bio je akreditovan nemački kapetan Vajel kao oficir za vezu. Zajedničke operacije trajale su nešto duže od dva meseca.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_57.htm Izveštaj Vojnoupravnog komandanta jugoistoka od 13. maja 1944.]&lt;/ref&gt;

=== Topličko-jablanička operacija 1944. ===
{{main|Topličko-jablanička operacija 1944}}
Od [[5. 7.|5. jula]] do [[4. 8.|4. avgusta]] [[1944]]. godine Neško Nedić, načelnik štaba [[Četvrta grupa jurišnih korpusa JVuO|Četvrte grupe jurišnih korpusa JVuO]], je učestvovao u nemačkoj [[Topličko-jablanička operacija 1944|operaciji protiv partizana u Toplici i Jablanici]].

Nemci su [[14. jul]]a 1944. u Kruševcu vodili razgovore sa četničkim komandantom Neškom Nedićem u vezi zajedničkih dejstava protiv jedinica NOV i POJ, nakon čega su u četničke operativne štabove delegirali majora Vajela ({{jez-nem|Wayel}}) kao oficira za vezu.&lt;ref name=&quot;znaci.net&quot;&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_93.htm Izveštaj vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od 15. jula 1944. Komandi Grupe armija »F« o razgovoru vođenom 14. jula 1944. u Kruševcu, sa četničkim komandantom Neškom Nedićem u vezi zajedničkih dejstava protiv jedinica NOV i POJ], Zbornik dokumenata i podataka o NOR-u, tom XII (nemački dokumenti), knjiga 4, dokument 93&lt;/ref&gt;

{{izdvojeni citat|Neško Nedić je napomenuo da su četnici u Englesku izgubili svako poverenje, pošto su ih Englezi izdali i sada Titovim bandama liferuju naoružanje i municiju, usled čega četnici moraju da krvare i da umiru. Pošto su oni sami u borbi protiv komunizma i suviše slabi, uvideli su da moraju tražiti oslonac u nemačkom Vermahtu kome će se bezuslovno potčiniti sa puno poverenja. Oni su spremni da se bore protiv komunizma svuda tamo gde bih ih ja postavio.&lt;ref&gt;[http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%9D%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%B8_%D0%B8%D0%B7%D0%B2%D0%B5%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%98_%D0%BE_%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%80%D1%83_%D1%81_%D1%87%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D0%BE%D0%B4_14.7.1944. Nemački izveštaj o razgovoru s četnicima od 14.7.1944.]&lt;/ref&gt;|Izveštaj generala [[Hans Felber|Hansa Felbera]] o razgovoru s četnicima od 14. jula 1944.}}

=== Dogovori sa Nemcima ===

[[Datoteka:First Vrede sa četnicima.jpg|thumb|Nemački kapetan Wrede i Mihailovićevi komandanti [[Nikola Kalabić]], [[Dragoslav Račić]] i Neško Nedić u [[Topola|Topoli]] [[11. 8.|11. avgusta]] 1944.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/temp/T-311-R-286_536.jpg Wredeova zabeleška str.1]{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/temp/T-311-R-286_537.jpg Wredeova zabeleška str.2]{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/temp/T-311-R-286_538.jpg Wredeova zabeleška str.3]{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/temp/T-311-R-286_539.jpg Wredeova zabeleška str.4]{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;]]

Tokom [[operacija Vazdušni most|operacije Vazdušni most]] četnički komandanti [[Nikola Kalabić]], [[Dragoslav Račić]] i Neško Nedić su [[11. 8.|11. avgusta]] u Topoli potpisali sporazum o zajedničkoj borbi protiv [[narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|partizana]] i preneli Nemcima želje Draže Mihailovića.

{{izdvojeni citat|1. [[Dragoljub Mihailović|DM]] želi da razgovara sa opunomoćenikom [[adolf Hitler|firera]] za jugoistočni prostor.
&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;
2. On teži okupljanju svih nacionalnih srpskih snaga.
&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;
3. Mobilizacija i naoružavanje svih za oružje sposobnih Srba za borbu protiv komunizma. Naoružavanje i vođstvo pod nemačkim Vermahtom.
&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;
4. DM moli da sam ostane u ilegali.
&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;
5. Pripadnici DM-pokreta ne treba da budu u nemačkim uniformama.&lt;ref&gt;[http://sr.wikisource.org/sr/%D0%9D%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%B8_%D0%B7%D0%B0%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BD%D0%B8%D0%BA_%D1%81%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%80%D0%B0_%D1%81%D0%B0_%D1%87%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BC%D0%B0_11.8.1944. Nemački zapisnik sa pregovora sa Dražinim predstavnicima 11.8.1944.]&lt;/ref&gt;|Dražina ponuda Hitleru od 11. avgusta 1944.}}

=== Bitka za Valjevo 1944. ===
{{main|Oslobođenje Valjeva septembra 1944.}}
Brigade [[Prva proleterska divizija NOVJ|Prve]] i [[Šesta lička proleterska divizija NOVJ|Šeste divizije NOVJ]] nakon [[Bitka na Jelovoj gori|razbijanja glavnine JVuO na Jelovoj gori]] zadržale su inicijativu u rukama, energično goneći četničke delove na sever. [[11. septembra]] u neposrednoj opasnosti se našla [[Dragoljub Mihailović|Mihailovićeva]] komanda na Ravnoj gori, pa su dva bataljona [[Srpski dobrovoljački korpus (Drugi svetski rat)|SDK]] iz [[Valjevo|Valjeva]] nastupila prema [[Mionica|Mionici]] da bi obezbedili izvlačenje [[Dragoljub Mihailović|Mihailovićevog]] štaba prema [[Koceljeva|Koceljevi]].

Načelnik štaba [[Četvrta grupa jurišnih korpusa JVuO|Četvrte grupe jurišnih korpusa]] kapetan Neško Nedić pokušao je da organizuje odbranu uključujući u grupu Valjevski korpus JVuO kao Sedmi jurišni, i dajući mu naređenje da se poveže sa Nemcima u Valjevu:
{{izdvojeni citat|Tvoj (prim: kapetan Vojislav Marković) korpus za sada ostaje za akciju prema Valjevu — prema komunističkoj grupi dejstvuje u Kolubari. Pošto ovu akciju vode uglavnom Nemci to će tvoja uloga biti da naslonom naših i u sporazumu sa njima izvršiš tučenje crvenih sugerišući Nemcima najpogodnija rešenja. Od Nemaca ćeš neposredno da se snabdevaš municijom, a glavni zadatak ti je da prisustvom uz nemačke trupe goniš i hvataš komuniste koje oni razbijaju.&lt;br /&gt;Radi ovoga izvršićeš marš sutra — 14-og septembra t.g. u 6 časova pravcem selo Grabovica, gde ćeš stupiti u dodir sa nemačkim Komandantom u Valjevu, kome ćeš dati pismeno naređenje štaba četvrte grupe za neposredno snabdevanje municijom za saradnju sa njima. Pored ovoga zadatka ti ćeš obratiti pažnju na to da se sa korpusom nađeš u rejonu Valjeva da brzo prigrabiš vlast ako bi Nemci napustili Valjevo odnosno da se naslonom na njih u ovoj gužvi naoružaš izvlačeći od svakog sve što se može.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_69.htm Naređenje načelnika štaba 4. grupe jurišnih korpusa od 13. septembra 1944. komandantu 7. jurišnog korpusa da sadejstvuje s nemačkim trupama], [[Zbornik dokumenata i podataka o narodnooslobodilačkom ratu jugoslovenskih naroda|Zbornik NOR-a]], [https://www.znaci.org/00001/4_14_4.htm tom XIV, knjiga 4], dokument 69&lt;/ref&gt;}}

=== Povlačenje u Bosnu ===
{{main|Povlačenje kolaboracionista sa Nemcima|Bitka na Zelengori}}
Proterani od partizana, srpski četnici se krajem 1944. godine povlače u Bosnu. Kapetan Neško Nedić bio je zadužen za izvlačenje municije od Nemaca. [[15. februar]]a [[1945]]. četnički vođa [[Draža Mihailović]] naređuje Nešku Nediću:

{{izdvojeni citat|Gledajte da izvučete municiju za sve. U protivnom kažite da ćemo se mi svi povući, jer bez municije ne možemo raditi, a oni kako hoće.&lt;ref&gt;https://www.znaci.org/00001/4_14_4_192.htm&lt;/ref&gt;|Naređenje Draže Mihailovića Nešku Nediću od 15. februara 1945.}}

Neško Nedić se nalazio među vodećim oficirima JVuO koji su pratili Dražu Mihailovića na pokušaju povratka u Srbiju na proleće 1945. godine. Poginuo je u [[Bitka na Zelengori|bici na Zelengori]].

== Mihailović o Nešku Nediću ==
{{main|Beogradski proces}}
[[Datoteka:Draža pred sudom.jpg|mini|desno|Optuženi [[Dragoljub Mihailović]] pred Vrhovnim sudom u Beogradu [[1946]].]]
Na [[Beogradski proces|beogradskom procesu]] 1946. godine [[Draža Mihailović]] je bio optužen za saradnju sa okupatorom. Mihailović je priznao da su njegovi komandanti sarađivali sa okupatorom, i okarakterisao je to kao izdaju, ali se branio da su njegovi potčinjeni to činili na svoju ruku.

:Pretsednik: Da li je ovo što je radio [[Miroslav Trifunović|Trifunović]], [[Dragutin Keserović|Keserović]], [[Dragoslav Račić|Račić]] u proleće 1944. godine, Neško Nedić, [[Zvonimir Vučković]], [[Mirko Lalatović]], [[Zaharije Ostojić|Ostojić]], da li je takav način rada izdaja naroda?
:Optuženi: Rđav rad.
:Pretsednik: Da li je izdaja?
:Optuženi: Teško mi je to da kažem.
:Pretsednik: A je li tačno?
:Optuženi: Jeste.&lt;ref name=&quot;Saslušanje&quot;&gt;[https://www.znaci.org/00001/60_1_6.pdf Miodrag Zečević: DOKUMENTA SA SUĐENjA DRAŽI MIHAILOVIĆU, Beograd 2001: Saslušanje optuženih]&lt;/ref&gt;

== Povezano ==
* [[Jugoslovenska vojska u otadžbini]]
* [[IV grupa četničkih jurišnih korpusa JVuO]]
* [[Saradnja četnika sa snagama Osovine u Drugom svetskom ratu]]

== Izvori ==
{{Izvori|2}}

{{Lifetime|1914|1945|Nedicć, Nesško}}

[[Kategorija:Biografije, Valjevo]]
[[Kategorija:Četnici]]
[[Kategorija:Saradnja četnika sa snagama Osovine u Drugom svetskom ratu]]
[[Kategorija:Kvislinzi]]</text>
      <sha1>al6xes90onsykhlridimoigapi6xeif</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Norma (opera)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>247853</id>
    <revision>
      <id>42607353</id>
      <parentid>42299495</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T10:56:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>42607353</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7659" sha1="qgmsqcjj0f8xu0wiwthaz0jdnllntxi" xml:space="preserve">{{Infokutija opera
|naslov = Norma
|slika =Giuditta Pasta Kriehuber.jpg
|opis =Giuditta Pasta, pjevačica koja je prva pjevala naslovnu ulogu
|žanr = [[opera|lirska tragedija]]
|činova = 2
|jezik = italijanski
|libreto = [[Felice Romani]]
|muzika = [[Vincenzo Bellini]]
|predložak = [[Alexandre Soumet|L. A. Soumet]] i L. Belmontet: ''Norma, ou l'infanticide'' (tragedija u stihu, [[1831]])
|datum_premijere_original = [[26. decembar]] [[1831]]
|mjesto_premijere_original =  [[La Scala]], [[Milano]]
|likovi = * Norma, velika svećenica [[druida]] ([[dramski sopran]] ili [[lirski sopran]])
* Adalgisa, djevica hrama [[Irminsul]]a (dramski sopran i [[mezzosopran]])
* Clotilde, prijateljica Norme  (sopran ili mezzosopran)
* Pollione, rimski prokonzul ([[lirski tenor]])
* Oroveso, otac Norme i poglavar druida ([[bas (glas)|bas]])
* Flavio, [[centurion]] i prijatelja Pollionea ([[tenor]])&lt;ref&gt;José María Martín Triana: ''El libro de la ópera'', segunda reimpresión en &quot;El libro de bolsillo&quot;, 1992, Alianza Editorial, {{ISBN|84-206-0284-1}}.&lt;/ref&gt;
* Djeca Norme i Pollionea, nijeme uloge&lt;ref&gt;''Guía visual de la Ópera'', Espasa.&lt;/ref&gt;
}}

'''''Norma''''' je tragična [[opera]] (opera lirica) u dva čina za koju je muziku komponirao [[Vincenzo Bellini]], a libreto napisao [[Felice Romani]], a koja je premijerno izvedena 1831. godine. Temelji se na drami u stihovima francuskog pjesnika [[Alexandre Sumet|Alexandrea Sumeta]], a radnja joj je smještena u [[Galija (oblast)|Galiju]] na početku [[Rimska Galija|rimske vlasti]]. Bellini je operu, odnosno naslovnu ulogu, napisao za [[Giuditta Pasta|Giudittu Pastu]], jednu od najpoznatijih opernih pjevačica svog vremena. Danas se smatra vrhuncem [[bel canto]] operne tradicije, ali i operom koja traži maksimum napora i talenta od pjevača.

== Sadržaj ==
=== I čin ===
==== I scena ====
Galski vojnici i druidi se okupljaju u svetom gaju da čuju odluku vrhovne sveštenice Norme, koja treba da dâ znak za početak rata protiv Rima. Oni se povlače u iščekivanju izlaska meseca kada će i Norma doći. U šumi je i rimski prokonzil Polion koji je bio zaljubljen u Normu, ali ta je ljubav izbledela i sada voli mladu sveštenicu Adalđizu. Norma to ne zna i dolazi u gaj u pratnji sveštenika i naroda. Ona voli Poliona i prekoreva svoj narod koji želi u rat. Kada je upitaju zašto, ona odgovara da nije sazreo čas za osvetu, da su rimska koplja i dalje jača od galskih mačeva i proriče da će Rim propasti jednog dana, ali ne zbog Gala, već će ga progutati sopstveni razvrat i greh. Norma poziva narod na mir i prinosi žrtvu Mesecu koji se rađa u molitvi da boginja meseca donese mir na zemlji kakav ona stvara na nebu. Nakon obreda gaj ostaje pust, samo Adalđiza dolazi da se sretne sa Polionom. Ona je rastrzana između ljubavi koju oseća prema njemu i privrženosti svom narodu i bogu. Ipak pristaje da pođe za njim u Rim.

==== II scena ====
Norma je u svojim odajama gde uz pomoć Klotilde krije svoje dvoje dece koje je rodila sa Polionom. Ona oseća ogromnu grižu savesti što je prevarila svoj narod, oca i zavet koji je dala bogu. Ipak, voli svoju decu više od bilo čega na svetu. Dolazi Adalđiza koja želi da se ispovedi Normi i govori joj o svojoj velikoj ljubavi, ne otkrivajući ime Poliona. Norma, dirnuta osećanjima kakva i sama oseća, oslobađa Adalđizu zaveta i savetuje je da pođe sa čovekom koga voli. Ali, kada je upita ko je on i Adalđiza uvede Poliona, njen bes se rasplamsa. Adalđiza, shvativši o čemu se radi, odbija da pođe sa Polionom i staje na Norminu stranu.

=== II čin ===
==== I scena ====
U očajanju, Norma pokuša da se osveti Polionu tako što će ubiti sopstvenu decu, ali ne uspeva jer ih ipak voli i jer se nada da je Polion još uvek voli i da će se pokajati. Adalđiza dolazi i nagovara je da sačuva svoju decu. Obećava joj da će ona otići do Poliona i ubediti ga da se vrati Normi. 
==== II scena ====
Galski ratnici su spremni da se dignu na oružje, ali ih sada smiruje Orovezo jer je čuo vest da će Poliona zameniti još okrutniji prokonzul i savetuje ih da sačekaju njega i kada dovoljno ojačaju, da tog novog prokonzula svrgnu oružjem.

Norma iščekuje vesti od Adalđize, ali kada joj Klotilda javi da ju je srela kako očajna šeta šumom i plače jer nije uspela da nagovori Poliona, Norma se razbesni i odluči da krv mora poteći: rimska krv! Ona udari tri puta u Irminsulov štit i objavljuje svom narodu: „''Rat! Pokolj! Krvoproliće!''“. Pridružuje im se u ratničkom horu. Orovezo je pita da li ima žrtvu koju će prineti bogu, a u tom trenutku dolazi Klotilda sa vešću da je rimljanin upao u hram i pokušao da odvede jednu sveštenicu. Dovode Poliona i kada Orovezo želi da ga žrtvuje Irminsulu, Norma ga zaustavi jer želi da sama to učini. Ipak, kada digne mač ona se pokoleba. Okupljeni Gali su šokirani njenim postupkom, ali se Norma pribere i naredi im da se udalje, da bi ga ispitala. Oni se nevoljko povlače. Norma likuje: „''Napokon si u mojoj vlasti!''“ Govori mu do čega ju je doveo, kako je pokušala da digne ruku i na sopstvenu decu. On krene da joj otme mač, ali ona brzo pozove sveštenike i oni ga sputaju. Norma objavljuje da će Polion i sveštenica koja je prekršila svoj zavet biti prineti kao žrtve. Kada je upitaju ko je ona, Norma ne može da okrivi Adalđizu i priznaje: „''To sam ja.''“ Svi su užasnuti, Polion poriče njene reči, ali ona je odlučna: „''Norma ne laže!''“. Poverava se ocu da je majka i moli ga da zaštiti njenu decu, da ne zaboravi da su njegova krv i da ih ne ubije niti preda rimljanima gde će biti robovi. Orovezo, dirnut Norminom žrtvom, pristaje. Polion napokon uviđa veličinu Normine ljubavi i njih dvoje zajedno stupaju na lomaču, da u potonjem životu nađu ljubav koju nisu mogli naći na ovom svetu.

== Poznate muzičke numere ==
* ''Meco all’altar di Venere'' (''Pred oltarom Venere'') – Polionova arija (I čin)
* ''Norma viene'' (''Norma ide'') – Marš druida i dolazak Norme (I čin)
* ''[[Casta diva]]'' (''Prečista boginjo'') – Normina molitva (I čin)
* ''Adalgisa!... Alma, costanza'' (''Adalđiza!... Samo mirno, dušo moja'') – Duet Norme i Adalđize (I čin)
* ''Mira, o Norma'' (''Pogledaj, o Norma'') – Duet Norme i Adalđize (II čin)
* ''Ah! Del Tebro al giogo indegno'' (''Ah! I ja trpim od vlasti Rima'') – Orovezova kavatina (II čin)
* ''Guerra! Guerra!'' (''Rat! Rat!'') – Hor Gala (II čin)
* ''In mia man, alfin tu sei'' (''U mojim rukama si napokon'') – Duet Norme i Poliona (II čin) 
* ''Quel cor tradisti, quel cor perdesti'' (''Ovo srce što si izdao, ovo srce što si prezreo'') – Finale opere

== Izvori ==
{{izvori}}

== Vanjske veze ==
&lt;big&gt;'''[[Libreto]]'''&lt;/big&gt;
* [http://opera.stanford.edu/Bellini/Norma/libretto.html '''Norma''' (Opera Stanford)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051225080442/http://opera.stanford.edu/Bellini/Norma/libretto.html |date=2005-12-25 }}
&lt;big&gt;'''Note'''&lt;/big&gt;
* [http://www.dlib.indiana.edu/variations/scores/bag0348/large/index.html '''Norma''' - klavirski izvod (William and Gayle Cook Music Library)]
* [http://www.dlib.indiana.edu/variations/scores/bah4585/large/index.html '''Norma''' - partitura (William and Gayle Cook Music Library)]
&lt;big&gt;'''Ostalo'''&lt;/big&gt;
* [http://www.snp.org.rs/opera7-lat.html '''Norma''' u Srpskom narodnom pozorištu u Novom Sadu (premijera 7. februar 2006.)]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

{{Normativna kontrola}}

[[Kategorija:Opere 1831.]]
[[Kategorija:Opere na italijanskom jeziku]]
[[Kategorija:Italijanske opere]]</text>
      <sha1>qgmsqcjj0f8xu0wiwthaz0jdnllntxi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Fudbalska reprezentacija Engleske</title>
    <ns>0</ns>
    <id>252304</id>
    <revision>
      <id>42607327</id>
      <parentid>42581709</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T08:08:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Markuss86</username>
        <id>160342</id>
      </contributor>
      <origin>42607327</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20676" sha1="719fezd496e1ecl014bb4kcxm253ft6" xml:space="preserve">{{Infokutija Nogometna reprezentacija
| bg                    = ff0000
| tekst                 = FFFFFF
| ime                   = {{flagicon|ENG}} Engleska
| Personnage blanc      = oui
| logo                  = [[Datoteka:England_crest_2009.svg|170px]]
| konfederacija         = [[UEFA]]
| simbol                = 
| boje                  = {{color box|white}} {{color box|red}}
| nadimci               = {{lang|en|Three Lions}}
| stadion               = [[Wembley Stadium]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;([[London]])&lt;/small&gt;
| FIFA                  = 13. &lt;small&gt;([[28. studenog]] [[2013.]])&lt;/small&gt;
| izbornik              = {{flagicon|NJE}} [[Thomas Tuchel]]
| nastupi               = [[Peter Shilton]] (125)
| golovi                = [[Harry Kane]] (63)
| utakmica              = {{flagicon|ŠKO}} [[Škotska]] [[Škotska - Engleska (1872)|0:0]] Engleska {{flagicon|ENG}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;([[Glasgow]]; [[31. srpnja]] [[1872.]])&lt;/small&gt;
| pobjeda               = {{flagicon|IRS|football}} [[Irska]] 0:13 Engleska {{flagicon|ENG}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;([[Belfast]]; [[31. srpnja]] [[1882.]])&lt;/small&gt;
| poraz                 = {{flagicon|MAĐ|1949}} [[Mađarska]] 7:1 Engleska {{flagicon|ENG}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;([[Budimpešta]]; [[23. svibnja]] [[1954.]])&lt;/small&gt;
| SP                    = Prvaci ([[FIFA Svjetsko prvenstvo 1966|1966.]])
| kontinent             = [[UEFA Euro]]
| KP                    = Treće mjesto ([[UEFA Euro 1968|1968.]])&lt;br /&gt;Polufinale ([[UEFA Euro 1996|1996.]])
| kontinent 2           =
| KP 2                  =  
| OI                    = 
| domaći                = 
| pattern_la1           = _eng26H
| pattern_b1            = _eng26H
| pattern_ra1           = _eng26H
| pattern_sh1           = _eng26H
| pattern_so1           = _eng26Hl
| leftarm1              = FFFFFF
| body1                 = FFFFFF
| rightarm1             = FFFFFF
| shorts1               = FFFFFF 
| socks1                = FFFFFF
| pattern_la2           = _eng26A
| pattern_b2            = _eng26A
| pattern_ra2           = _eng26A
| pattern_sh2           = _eng26A
| pattern_so2           = _eng26Al
| leftarm2              = fe080a
| body2                 = fe080a
| rightarm2             = fe080a
| shorts2               = 000040
| socks2                = fe080a
}}
'''Engleska nogometna reprezentacija''' predstavlja [[Engleska|Englesku]] u sportu [[nogomet]]u. Svoju je prvu službenu utakmicu odigrala još u 19. stoljeću, pa je jedna od najstarijih na svijetu. Najveći je uspjeh Engleza osvajanje [[Svjetsko prvenstvo u nogometu - Engleska 1966.|Svjetskog prvenstva 1966.]] godine. U finalu su na svom [[Wembley Stadium|Wembleyju]] svladali [[Njemačka nogometna reprezentacija|Njemačku]] rezultatom 4:2 nakon produžetaka. Na Europskim prvenstvima nisu stizali dalje od polufinala ([[Europsko prvenstvo u nogometu - Italija 1968.|EP 1968.]] i [[Europsko prvenstvo u nogometu - Engleska 1996.|EP 1996.]]).

== Rezultati na Svjetskim prvenstvima ==

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;   
|-
!Godina
!Runda
!Poz.
!Uta.
!Pob.
!Ner.
!Por.
!DGo.
!PGo.
|- 
|{{ZD|URU}} 1930.||''Nisu sudjelovali'' 
|- 
|{{ZD|ITA}} 1934.||''Nisu sudjelovali''
|- 
|{{ZD|FRA}} 1938.||''Nisu sudjelovali''  
|- 
|{{ZD|BRA}} 1950.||''1. runda''|| &lt;span style=&quot;color:#EE7942
;&quot;&gt;'''-''' &lt;/span&gt; ||'''3'''||1||0||2||2||2  
|-   
|{{ZD|ŠVI}} 1954.||''Četvrtfinale''|| &lt;span style=&quot;color:#EE7942
;&quot;&gt;'''-''' &lt;/span&gt; ||'''3'''||1||0||2||8||8 
|-   
|{{ZD|ŠVE}} 1958.||''1. runda''|| &lt;span style=&quot;color:#EE7942
;&quot;&gt;'''-''' &lt;/span&gt; ||'''3'''||0||3||0||4||4 
|-   
|{{ZD|ČIL}} 1962.||''Četvrtfinale''|| &lt;span style=&quot;color:#EE7942
;&quot;&gt;'''-''' &lt;/span&gt; ||'''4'''||1||1||2||5||6 
|-   
|{{ZD|ENG}} 1966.||''Finale''|| &lt;span style=&quot;color:#EE7942
;&quot;&gt;'''1''' &lt;/span&gt; ||'''6'''||5||1||0||11||3 
|-   
|{{ZD|MEKS}} 1970.||''Četvrtfinale''||&lt;span style=&quot;color:#EE7942
;&quot;&gt;'''-''' &lt;/span&gt;||'''4'''||2||0||2||4||4 
|-   
|{{ZD|NJE}} 1974.||''Nisu sudjelovali''
|-   
|{{ZD|ARG}} 1978.||''Nisu sudjelovali''
|-   
|{{ZD|ŠPA}} 1982.||''2. runda''|| &lt;span style=&quot;color:#EE7942
;&quot;&gt;'''-''' &lt;/span&gt; ||'''5'''||3||2||0||6||1 
|-   
|{{ZD|MEKS}} 1986.||''Četvrtfinale''|| &lt;span style=&quot;color:#EE7942
;&quot;&gt;'''-''' &lt;/span&gt; ||'''5'''||2||1||2||7||3 
|-
|{{ZD|ITA}} 1990.||''Polufinale''|| &lt;span style=&quot;color:#EE7942
;&quot;&gt;'''4''' &lt;/span&gt; ||'''6'''||3||3||0||7||4 
|-   
|{{ZD|SAD}} 1994.||''Nisu sudjelovali'' 
|-   
|{{ZD|FRA}} 1998.||''Osmina finala''|| &lt;span style=&quot;color:#EE7942
;&quot;&gt;'''-''' &lt;/span&gt; ||'''4'''||2||1||1||7||4 
|-   
|{{ZD|JKO}}{{ZD|JAP}} 2002.||''Četvrtfinale''|| &lt;span style=&quot;color:#EE7942;&quot;&gt;'''-''' &lt;/span&gt; ||'''5'''||2||2||1||6||3 
|- 
|{{ZD|NJE}} 2006.||''Četvrtfinale''|| &lt;span style=&quot;color:#EE7942
;&quot;&gt;'''-''' &lt;/span&gt; ||'''5'''||3||2||0||6||2 
|- 
|{{ZD|JAR}} 2010.||''Osmina finala''|| &lt;span style=&quot;color:#EE7942
;&quot;&gt;'''-''' &lt;/span&gt; ||'''4'''||1||2||1||3||5 
|- 
|{{ZD|BRA}} 2014.||''Kvalificirani''|| &lt;span style=&quot;color:#EE7942
;&quot;&gt;'''-''' &lt;/span&gt; ||'''-'''||-||-||-||-||-      
|-   
|'''Ukupno'''||-||-||'''-'''||'''-'''||'''-'''||'''-'''||'''-'''||'''-'''
|}

== Historija ==

Engleska nogometna reprezentacija je jedna od najstarijih u svijetu, formirana je u isto vrijeme kada i Škotska. Prijateljska utakmica između Engleske i Škotske odigrana je 5. ožujka 1870. Uzvrat je bio organiziran od strane predstavnika škotskog nogometnog tima 30. studenog 1872. Ova utakmica, igrana u Hamilton Crescentu u Škotskoj, smatra se prvim službenim međunarodnim nogometnim susretom. U početku, Engleska nije imala stalni stadion. Pridružili su se [[FIFA]]-i 1906, te uskoro odlaze na turneju po Srednjoj Europi. [[Wembley]] stadion je otvoren 1923. i postao je njihov domaći teren. Odnos između Engleske i [[FIFA]]-e međutim postaje napet i to je rezultiralo njihovim odlaskom iz FIFA-e 1928., da bi se pridružili tek 1946. Zbog toga, oni se ne natječu na Svjetskom prvenstvu do 1950., kada trpe 1:0 poraz od Sjedinjenih Država, te ne uspjevaju proći prvi krug. Prvi poraz na domaćem terenu od tima izvan UK-a bio je 0:2 poraz od Republike Irske, 21. rujna 1949. na [[Goodison Park]]u. 6:3 poraz 1953. od Mađarske, bio je njihov prvi poraz na Wembleyju od strane tima izvan britanskog otočja. U uzvratu u Budimpešti, Mađarska je pobijedila 7:1. To još uvijek stoji kao najveći engleski poraz ikad. Nakon utakmice, zbunjeni Syd Owen je rekao: &quot;To je kao da igraju ljudi iz svemira&quot;.

Na Svjetskom prvenstvu 1954., Ivor Broadis postiže dva gola čime postaje prvi igrač Engleske koji je postigao dva gola u utakmici na SP. Nakon što je vidjela četvrtfinale prvi put, Engleska je izgubila 4:2 od Urugvaja. 
[[Datoteka:England team.jpg|mini|275px|Engleska na Svjetskom prvenstvu 2006. S lijeva na desno: [[Michael Owen]], [[Peter Crouch]], [[John Terry]], [[Frank Lampard]], [[Steven Gerrard]], [[Gary Neville]], [[Ashley Cole]], [[Rio Ferdinand]], [[Paul Robinson]] i tadašnji kapetan [[David Beckham]].]]
[[Datoteka:Wembley Stadium - USA v England.jpg|mini|275px|[[Wembley]] u [[London]]u, stadion na kojemu Engleska igra domaće utakmice]]

Iako je Walter Winterbottom imenovan za prvog pravog izbornika 1946., tim je još uvijek odabiralo povjerenstvo, do [[Alf Ramsey]]a 1963. SP 1966. se igralo u Engleskoj i Alf Ramsey je vodio Englesku do pobjede 4:2 protiv Zapadne Njemačke u finalu, u kojem [[Geoff Hurst]] zabio hat-trick.

Engleska se kvalificirala za Svjetsko prvenstvo 1970. u Meksiku kao branitelj naslova. Stigli su do četvrtfinala, ali su ispali od Zapadne Njemačke. Engleska je vodila 2:0, ali su na kraju poraženi 3:2 nakon produžetaka. Engleska se uspjela kvalificirati i na SP 1974. i 1978. Pod Ron Greenwoodom odlaze na SP 1982. u Španjolskoj, a eliminirani su u drugom krugu bez izgubljene utakmice. [[Bobby Robson]] momčad je vodio puno bolje 1986. te je Engleska dosegla četvrtfinale Svjetskog prvenstva 1986. te završila na četvrtom mjestu u Italiji 1990.

1990. promijenjana su četiri izbornika, svaki u ulozi u relativno kratkom razdoblju. [[Graham Taylor]] je bio Robsonov nasljednik, ali je otišao nakon što se Engleska nije uspjela kvalificirati na Svjetsko prvenstvo 1994. Na Euru '96, koji je održan u Engleskoj, [[Terry Venables]] je doveo Englesku do njihovog najboljeg nastupa na Europskom prvenstvu, dosegnuvši polufinale. On je podnio ostavku nakon istraga o njegovoj financijskoj djelatnosti i njegov nasljednik, [[Glenn Hoddle]], slično njemu je napustio posao zbog nenogometnih razloga nakon samo jednog međunarodnog turnira - SP-a 1998. u Francuskoj kada su bili eliminirani u drugom krugu. Nakon odlaska Hoddlea, [[Kevin Keegan]] je odveo Englesku na Euro 2000, ali nastupi su bili razočaravajući, a on je ubrzo nakon toga podnio ostavku.

Sven-Göran Eriksson je vodio momčad od 2001. do 2006. i bio je prvi ne-engleski izbornik u Engleskoj. Unatoč kontroverzama iz njegova osobnog života, Eriksson je bio popularan kod većine navijača. On je vodio Englesku do četvrtfinala Svjetskog prvenstva 2002. i 2006. Izgubio je samo pet natjecateljskih utakmica tijekom svoga mandata i Englesku doveo do 4. mjesta svjetskog poretka. Njegov je ugovor zatim produžen za još dvije godine, ali raskinut je na Svjetskom prvenstvu 2006. godine.
[[Steve McClaren]] je bio imenovan glavnim trenerom. Njegova vladavina donijela je malo uspjeha, s Engleskom se nije uspio kvalificirati na Euro 2008. McClaren je podnio ostavku 22. studenog 2007., nakon samo 16 mjeseci za kormilom. Zamijenio ga je 14. prosinca 2007. bivši trener [[Real Madrid]]a i [[AC Milan]]a [[Fabio Capello]]. Capello je odradio svoju prvu utakmicu 6. veljače 2008. protiv Švicarske, koju je Engleska pobijedila 2:1. Pod Capellom, Engleska je pobijedila sve osim jedne kvalifikacijske utakmice. 5:1 pobjeda nad Hrvatskom na Wembleyu osigurala im je plasman na završni turnir dvije utakmice prije kraja, podvig koji nikada nije postignut prije toga. 
Svjetsko prvenstvo 2010., međutim, ispostavilo se kao veliko razočaranje. Engleska je igrala neriješeno svoje prve dvije utakmice. Prošli su u sljedeći krug, gdje su ih tukli Nijemci 4:1, nanijevši im najteži poraz na Svjetskom prvenstvu.

== Nastupi na Svjetskim prvenstvima ==
* [[Sastavi momčadi na SP u nogometu 2006.#Engleska|Sastav momčadi]] na [[Svjetsko prvenstvo u nogometu - Njemačka 2006.|SP 2006.]]
* [[Sastavi momčadi na SP u nogometu 2010.#Engleska|Sastav momčadi]] na [[Svjetsko prvenstvo u nogometu - Južnoafrička Republika 2010.|SP 2010.]]

== Trenutačni sastav ==
{{collapse top|title= Sastav Engleske iz 2013.}}
{|cellpadding=&quot;3&quot; cellspacing=&quot;0&quot; border=&quot;1&quot; style=&quot;font-size: 95%; border: gray solid 1px; border-collapse: collapse; text-align: left;&quot;             
|- align=&quot;center&quot;
!&amp;nbsp;&amp;nbsp;#&amp;nbsp;&amp;nbsp; || Igrač || Pozicija || Rođen || Klub  || Nastupi (golovi)           
|-             
 |align=&quot;center&quot;|  || [[Joe Hart]] || [[vratar]] ||[[19. travnja]] [[1987]].  ||{{ZD|ENG}} [[Manchester City F.C.|Manchester City]] || 7 (0)
 |-            
 |align=&quot;center&quot;| 12 ||  [[Robert Green]] || [[vratar]]  ||  [[18. siječnja]] [[1980]]. ||{{ZD|ENG}} [[West Ham United F.C.|West Ham United]] || 11 (0)
 |-            
 |align=&quot;center&quot;| 1 ||  [[Ben Foster]] || [[vratar]]  || [[3. travnja]] [[1983]].  ||{{ZD|ENG}} [[Birmingham City F.C.]]|| 5 (0)
 |-            
 |align=&quot;center&quot;| 22 ||  [[Scott Loach]] || [[vratar]]  || [[27. svibnja]] [[1988]].  ||{{ZD|ENG}} [[Watford F.C.]]|| 0 (0)
 |-            
 |align=&quot;center&quot;|  ||  [[Ashley Cole]] || lijevi branič   ||[[20. prosinca]] [[1980]].   ||{{ZD|ENG}} [[Chelsea F.C.|Chelsea]] || 86 (0)
 |-            
 |align=&quot;center&quot;|  5||  [[Rio Ferdinand]] || stoper || [[7. studenog]] [[1978]].   ||{{ZD|ENG}} [[Manchester United F.C.|Manchester United]] || 80 (3)
 |-            
 |align=&quot;center&quot;| 3 ||  [[Kieran Gibbs]] || branič  ||  [[26. rujna]] [[1989]]. ||{{ZD|ENG}} [[Arsenal F.C.|Arsenal]] || 2 (0)
 |-            
 |align=&quot;center&quot;| 2 ||  [[Phil Jagielka]] ||  branič || [[17. kolovoza]] [[1982]].  ||{{ZD|ENG}} [[Everton F.C.]]|| 7 (0)
 |-            
 |align=&quot;center&quot;| 6 ||  [[Joleon Lescott]] ||  branič ||[[16. kolovoza]] [[1982]].   ||{{ZD|ENG}} [[Manchester City F.C.|Manchester City]] || 12 (0)
 |-            
 |align=&quot;center&quot;|  ||  [[John Terry]] || stoper  ||[[7. prosinca]] [[1980]].   ||{{ZD|ENG}} [[Chelsea F.C.|Chelsea]] || 65 (6)
 |-            
 |align=&quot;center&quot;| 13 ||  [[Micah Richards]] ||branič  || [[24. lipnja]] [[1988]].   ||{{ZD|ENG}} [[Manchester City F.C.|Manchester City]] || 12 (1)
 |-            
 |align=&quot;center&quot;| 14 ||  [[Stephen Warnock]] ||branič || [[12. prosinca]] [[1981]].   ||{{ZD|ENG}} [[Aston Villa F.C.]] || 2 (0)
 |-            
 |align=&quot;center&quot;| 16 ||  [[Gary Cahill]] || branič  || [[19. prosinca]] [[1985]].  ||{{ZD|ENG}} [[Bolton Wanderers F.C.]]|| 1 (0)
 |-            
 |align=&quot;center&quot;| 15 ||  [[Chris Smalling]] || branič ||[[22. studenog]] [[1989]].   ||{{ZD|ENG}} [[Manchester United F.C.|Manchester United]] || 0 (0)
 |-            
 |align=&quot;center&quot;| 10 ||  [[Gareth Barry]] ||  vezni || [[23. veljače]] [[1981]].  ||{{ZD|ENG}} [[Manchester City F.C.|Manchester City]] || 44 (2)
 |-            
 |align=&quot;center&quot;| 4 ||  [[Steven Gerrard]] || središnji vezni  ||[[30. svibnja]] [[1980]].   ||{{ZD|ENG}}  [[Liverpool F.C.]] || 89 (19)
 |-            
 |align=&quot;center&quot;| 8 ||  [[Jordan Henderson]] || vezni  ||[[17. lipnja]] [[1990]].   ||{{ZD|ENG}} [[Sunderland A.F.C.|Sunderland]] || 1 (0)
 |-            
 |align=&quot;center&quot;| 19 ||  [[Adam Johnson]] || vezni  ||[[14. srpnja]] [[1987]].   ||{{ZD|ENG}} [[Manchester City F.C.|Manchester City]] || 6 (2)
 |-            
 |align=&quot;center&quot;| 11 ||  [[James Milner]] || vezni || [[4. siječnja]] [[1986]].   ||{{ZD|ENG}}  [[Manchester City F.C.|Manchester City]] || 15 (0)
 |-            
 |align=&quot;center&quot;| 7 ||  [[Theo Walcott]] || vezni  || [[16. ožujka]] [[1989]].  ||{{ZD|ENG}} [[Arsenal F.C.|Arsenal]] || 15 (3)
 |-            
 |align=&quot;center&quot;| 18 ||  [[Ashley Young]] || vezni  ||  [[9. srpnja]] [[1985]]. ||{{ZD|ENG}} [[Aston Villa F.C.]] || 11 (0)
 |-            
 |align=&quot;center&quot;|  ||  [[Jack Wilshere]] ||  vezni ||  [[1. siječnja]] [[1992]]. ||{{ZD|ENG}} [[Arsenal F.C.|Arsenal]] || 1 (0)
 |-            
 |align=&quot;center&quot;| 20 ||  [[Jay Bothroyd]] ||  [[Napadač (nogomet)|napadač]] ||[[5. svibnja]] [[1982]].   ||{{ZD|WAL}} Cardiff City|| 1 (0)
 |-            
 |align=&quot;center&quot;| 21 ||  [[Peter Crouch]] || [[Napadač (nogomet)|napadač]] || [[30. siječnja]] [[1981]].  ||{{ZD|ENG}} [[Tottenham Hotspur F.C.]]|| 42 (22)
 |-            
 |align=&quot;center&quot;| 9 ||  [[Andy Carroll]] ||  [[Napadač (nogomet)|napadač]] || [[6. siječnja]] [[1989]].  ||{{ZD|ENG}} [[Newcastle United F.C.]]|| 1 (0)
 |-            
 |align=&quot;center&quot;| 23 ||  [[Gabriel Agbonlahor]] || [[Napadač (nogomet)|napadač]]  ||[[13. listopada]] [[1986]].   ||{{ZD|ENG}} [[Aston Villa F.C.]] || 3 (0)
 |-            
 |align=&quot;center&quot;| 17 ||  [[Carlton Cole]] || [[Napadač (nogomet)|napadač]]  ||[[12. studenog]] [[1983]].   ||{{ZD|ENG}} [[West Ham United F.C.|West Ham United]]|| 7 (0)
 |-
|align=&quot;center&quot;| 10 ||   [[Wayne Rooney]] || [[Napadač (nogomet)|napadač]]  ||[[24. listopada]] [[1985.]]   ||{{ZD|ENG}} [[Manchester United F.C.|Manchester United]]|| 212 (101)
|}
{{collapse bottom}}

=== Sastav Engleske iz 2024. ===
{{nat fs g start|background=|color=#ffffff}}
{{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Jordan Pickford]]|age={{Birth date and age|1994|3|7|df=y}}|caps=61|goals=0|club=[[Everton F.C.|Everton]]|clubnat=ENG}}
{{nat fs g player|no=13|pos=GK|name=[[Aaron Ramsdale]]|age={{Birth date and age|1998|5|14|df=y}}|caps=5|goals=0|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}}
{{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Dean Henderson]]|age={{Birth date and age|1997|3|12|df=y}}|caps=1|goals=0|club=[[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]|clubnat=ENG}}
{{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[Tom Heaton]]|age={{Birth date and age|1986|4|15|df=y}}|caps=3|goals=0|club=[[Manchester United F.C.|Manchester United]]|clubnat=ENG}}
{{nat fs break|background=#0B0B3F}}
{{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Kyle Walker]]|age={{Birth date and age|1990|5|28|df=y}}|caps=83|goals=1|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}}
{{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Luke Shaw]]|age={{Birth date and age|1995|7|12|df=y}}|caps=31|goals=3|club=[[Manchester United F.C.|Manchester United]]|clubnat=ENG}}
{{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[John Stones]]|age={{Birth date and age|1994|5|28|df=y}}|caps=72|goals=3|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}}
{{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Marc Guéhi]]|age={{Birth date and age|2000|7|13|df=y}}|caps=11|goals=0|club=[[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]|clubnat=ENG}}
{{nat fs g player|no=12|pos=DF|name=[[Kieran Trippier]]|age={{Birth date and age|1990|9|19|df=y}}|caps=48|goals=1|club=[[Newcastle United F.C.|Newcastle United]]|clubnat=ENG}}
{{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[Ezri Konsa]]|age={{Birth date and age|1997|10|23|df=y}}|caps=4|goals=0|club=[[Aston Villa F.C.|Aston Villa]]|clubnat=ENG}}
{{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Lewis Dunk]]|age={{Birth date and age|1991|11|21|df=y}}|caps=6|goals=0|club=[[Brighton &amp; Hove Albion F.C.|Brighton &amp; Hove Albion]]|clubnat=ENG}}
{{nat fs g player|no=22|pos=DF|name=[[Joe Gomez (footballer)|Joe Gomez]]|age={{Birth date and age|1997|5|23|df=y}}|caps=15|goals=0|club=[[Liverpool F.C.|Liverpool]]|clubnat=ENG}}
{{nat fs break|background=#0B0B3F}}
{{nat fs g player|no=4|pos=MF|name=[[Declan Rice]]|age={{Birth date and age|1999|1|14|df=y}}|caps=51|goals=3|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}}
{{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Trent Alexander-Arnold]]|age={{Birth date and age|1998|10|7|df=y}}|caps=25|goals=3|club=[[Liverpool F.C.|Liverpool]]|clubnat=ENG}}
{{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Jude Bellingham]]|age={{Birth date and age|2003|6|29|df=y}}|caps=29|goals=3|club=[[Real Madrid CF|Real Madrid]]|clubnat=ESP}}
{{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Conor Gallagher]]|age={{Birth date and age|2000|2|6|df=y}}|caps=13|goals=0|club=[[Chelsea F.C.|Chelsea]]|clubnat=ENG}}
{{nat fs g player|no=25|pos=MF|name=[[Adam Wharton]]|age={{Birth date and age|2004|2|6|df=y}}|caps=1|goals=0|club=[[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]|clubnat=ENG}}
{{nat fs g player|no=26|pos=MF|name=[[Kobbie Mainoo]]|age={{Birth date and age|2005|4|19|df=y}}|caps=3|goals=0|club=[[Manchester United F.C.|Manchester United]]|clubnat=ENG}}
{{nat fs break|background=#0B0B3F}}
{{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Bukayo Saka]]|age={{Birth date and age|2001|9|5|df=y}}|caps=33|goals=11|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}}
{{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Harry Kane]]|other=kapetan|age={{Birth date and age|1993|7|28|df=y}}|caps=91|goals=63|club=[[FC Bayern München|Bayern München]]|clubnat=GER}}
{{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Phil Foden]]|age={{Birth date and age|2000|5|28|df=y}}|caps=34|goals=4|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}}
{{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Ivan Toney]]|age={{Birth date and age|1996|3|16|df=y}}|caps=3|goals=1|club=[[Brentford F.C.|Brentford]]|clubnat=ENG}}
{{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Anthony Gordon (footballer)|Anthony Gordon]]|age={{Birth date and age|2001|2|24|df=y}}|caps=3|goals=0|club=[[Newcastle United F.C.|Newcastle United]]|clubnat=ENG}}
{{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Ollie Watkins]]|age={{Birth date and age|1995|12|30|df=y}}|caps=12|goals=3|club=[[Aston Villa F.C.|Aston Villa]]|clubnat=ENG}}
{{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Jarrod Bowen]]|age={{Birth date and age|1996|12|20|df=y}}|caps=8|goals=0|club=[[West Ham United F.C.|West Ham United]]|clubnat=ENG}}
{{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[Eberechi Eze]]|age={{Birth date and age|1998|6|29|df=y}}|caps=4|goals=0|club=[[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]|clubnat=ENG}}
{{nat fs g player|no=24|pos=FW|name=[[Cole Palmer]]|age={{Birth date and age|2002|5|6|df=y}}|caps=4|goals=1|club=[[Chelsea F.C.|Chelsea]]|clubnat=ENG}}
{{nat fs end|background#0B0B3F}}

== Reference ==
{{izvori}}

== Vanjske veze ==

* [http://www.thefa.com/England/ Official website at the FA's website]
* [http://www.englandfanzine.co.uk The England Fanzine]
* [http://www.england-afc.co.uk England AFC] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180905154819/http://www.england-afc.co.uk/ |date=2018-09-05 }}
* [http://englandfootballonline.com England Football Online]
* [http://www.englandstats.com englandstats.com - England statistics since 1872]

{{Evropske nogometne reprezentacije}}
{{Svjetski prvaci u nogometu}}
{{Sastav Engleska 1966 SP}}
{{Authority control}}

[[Kategorija:Fudbalske reprezentacije|Engleska]]
[[Kategorija:Svjetski prvaci u fudbalu (reprezentacije)|Engleska ]]</text>
      <sha1>719fezd496e1ecl014bb4kcxm253ft6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>42607341</id>
      <parentid>42607327</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T09:37:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Markuss86</username>
        <id>160342</id>
      </contributor>
      <origin>42607341</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20676" sha1="5h6hjfo1c174rni50ezyr2woxxsw41q" xml:space="preserve">{{Infokutija Nogometna reprezentacija
| bg                    = ff0000
| tekst                 = FFFFFF
| ime                   = {{flagicon|ENG}} Engleska
| Personnage blanc      = oui
| logo                  = [[Datoteka:England_crest_2009.svg|180px]]
| konfederacija         = [[UEFA]]
| simbol                = 
| boje                  = {{color box|white}} {{color box|red}}
| nadimci               = {{lang|en|Three Lions}}
| stadion               = [[Wembley Stadium]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;([[London]])&lt;/small&gt;
| FIFA                  = 13. &lt;small&gt;([[28. studenog]] [[2013.]])&lt;/small&gt;
| izbornik              = {{flagicon|NJE}} [[Thomas Tuchel]]
| nastupi               = [[Peter Shilton]] (125)
| golovi                = [[Harry Kane]] (63)
| utakmica              = {{flagicon|ŠKO}} [[Škotska]] [[Škotska - Engleska (1872)|0:0]] Engleska {{flagicon|ENG}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;([[Glasgow]]; [[31. srpnja]] [[1872.]])&lt;/small&gt;
| pobjeda               = {{flagicon|IRS|football}} [[Irska]] 0:13 Engleska {{flagicon|ENG}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;([[Belfast]]; [[31. srpnja]] [[1882.]])&lt;/small&gt;
| poraz                 = {{flagicon|MAĐ|1949}} [[Mađarska]] 7:1 Engleska {{flagicon|ENG}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;([[Budimpešta]]; [[23. svibnja]] [[1954.]])&lt;/small&gt;
| SP                    = Prvaci ([[FIFA Svjetsko prvenstvo 1966|1966.]])
| kontinent             = [[UEFA Euro]]
| KP                    = Treće mjesto ([[UEFA Euro 1968|1968.]])&lt;br /&gt;Polufinale ([[UEFA Euro 1996|1996.]])
| kontinent 2           =
| KP 2                  =  
| OI                    = 
| domaći                = 
| pattern_la1           = _eng26H
| pattern_b1            = _eng26H
| pattern_ra1           = _eng26H
| pattern_sh1           = _eng26H
| pattern_so1           = _eng26Hl
| leftarm1              = FFFFFF
| body1                 = FFFFFF
| rightarm1             = FFFFFF
| shorts1               = FFFFFF 
| socks1                = FFFFFF
| pattern_la2           = _eng26A
| pattern_b2            = _eng26A
| pattern_ra2           = _eng26A
| pattern_sh2           = _eng26A
| pattern_so2           = _eng26Al
| leftarm2              = fe080a
| body2                 = fe080a
| rightarm2             = fe080a
| shorts2               = 000040
| socks2                = fe080a
}}
'''Engleska nogometna reprezentacija''' predstavlja [[Engleska|Englesku]] u sportu [[nogomet]]u. Svoju je prvu službenu utakmicu odigrala još u 19. stoljeću, pa je jedna od najstarijih na svijetu. Najveći je uspjeh Engleza osvajanje [[Svjetsko prvenstvo u nogometu - Engleska 1966.|Svjetskog prvenstva 1966.]] godine. U finalu su na svom [[Wembley Stadium|Wembleyju]] svladali [[Njemačka nogometna reprezentacija|Njemačku]] rezultatom 4:2 nakon produžetaka. Na Europskim prvenstvima nisu stizali dalje od polufinala ([[Europsko prvenstvo u nogometu - Italija 1968.|EP 1968.]] i [[Europsko prvenstvo u nogometu - Engleska 1996.|EP 1996.]]).

== Rezultati na Svjetskim prvenstvima ==

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;   
|-
!Godina
!Runda
!Poz.
!Uta.
!Pob.
!Ner.
!Por.
!DGo.
!PGo.
|- 
|{{ZD|URU}} 1930.||''Nisu sudjelovali'' 
|- 
|{{ZD|ITA}} 1934.||''Nisu sudjelovali''
|- 
|{{ZD|FRA}} 1938.||''Nisu sudjelovali''  
|- 
|{{ZD|BRA}} 1950.||''1. runda''|| &lt;span style=&quot;color:#EE7942
;&quot;&gt;'''-''' &lt;/span&gt; ||'''3'''||1||0||2||2||2  
|-   
|{{ZD|ŠVI}} 1954.||''Četvrtfinale''|| &lt;span style=&quot;color:#EE7942
;&quot;&gt;'''-''' &lt;/span&gt; ||'''3'''||1||0||2||8||8 
|-   
|{{ZD|ŠVE}} 1958.||''1. runda''|| &lt;span style=&quot;color:#EE7942
;&quot;&gt;'''-''' &lt;/span&gt; ||'''3'''||0||3||0||4||4 
|-   
|{{ZD|ČIL}} 1962.||''Četvrtfinale''|| &lt;span style=&quot;color:#EE7942
;&quot;&gt;'''-''' &lt;/span&gt; ||'''4'''||1||1||2||5||6 
|-   
|{{ZD|ENG}} 1966.||''Finale''|| &lt;span style=&quot;color:#EE7942
;&quot;&gt;'''1''' &lt;/span&gt; ||'''6'''||5||1||0||11||3 
|-   
|{{ZD|MEKS}} 1970.||''Četvrtfinale''||&lt;span style=&quot;color:#EE7942
;&quot;&gt;'''-''' &lt;/span&gt;||'''4'''||2||0||2||4||4 
|-   
|{{ZD|NJE}} 1974.||''Nisu sudjelovali''
|-   
|{{ZD|ARG}} 1978.||''Nisu sudjelovali''
|-   
|{{ZD|ŠPA}} 1982.||''2. runda''|| &lt;span style=&quot;color:#EE7942
;&quot;&gt;'''-''' &lt;/span&gt; ||'''5'''||3||2||0||6||1 
|-   
|{{ZD|MEKS}} 1986.||''Četvrtfinale''|| &lt;span style=&quot;color:#EE7942
;&quot;&gt;'''-''' &lt;/span&gt; ||'''5'''||2||1||2||7||3 
|-
|{{ZD|ITA}} 1990.||''Polufinale''|| &lt;span style=&quot;color:#EE7942
;&quot;&gt;'''4''' &lt;/span&gt; ||'''6'''||3||3||0||7||4 
|-   
|{{ZD|SAD}} 1994.||''Nisu sudjelovali'' 
|-   
|{{ZD|FRA}} 1998.||''Osmina finala''|| &lt;span style=&quot;color:#EE7942
;&quot;&gt;'''-''' &lt;/span&gt; ||'''4'''||2||1||1||7||4 
|-   
|{{ZD|JKO}}{{ZD|JAP}} 2002.||''Četvrtfinale''|| &lt;span style=&quot;color:#EE7942;&quot;&gt;'''-''' &lt;/span&gt; ||'''5'''||2||2||1||6||3 
|- 
|{{ZD|NJE}} 2006.||''Četvrtfinale''|| &lt;span style=&quot;color:#EE7942
;&quot;&gt;'''-''' &lt;/span&gt; ||'''5'''||3||2||0||6||2 
|- 
|{{ZD|JAR}} 2010.||''Osmina finala''|| &lt;span style=&quot;color:#EE7942
;&quot;&gt;'''-''' &lt;/span&gt; ||'''4'''||1||2||1||3||5 
|- 
|{{ZD|BRA}} 2014.||''Kvalificirani''|| &lt;span style=&quot;color:#EE7942
;&quot;&gt;'''-''' &lt;/span&gt; ||'''-'''||-||-||-||-||-      
|-   
|'''Ukupno'''||-||-||'''-'''||'''-'''||'''-'''||'''-'''||'''-'''||'''-'''
|}

== Historija ==

Engleska nogometna reprezentacija je jedna od najstarijih u svijetu, formirana je u isto vrijeme kada i Škotska. Prijateljska utakmica između Engleske i Škotske odigrana je 5. ožujka 1870. Uzvrat je bio organiziran od strane predstavnika škotskog nogometnog tima 30. studenog 1872. Ova utakmica, igrana u Hamilton Crescentu u Škotskoj, smatra se prvim službenim međunarodnim nogometnim susretom. U početku, Engleska nije imala stalni stadion. Pridružili su se [[FIFA]]-i 1906, te uskoro odlaze na turneju po Srednjoj Europi. [[Wembley]] stadion je otvoren 1923. i postao je njihov domaći teren. Odnos između Engleske i [[FIFA]]-e međutim postaje napet i to je rezultiralo njihovim odlaskom iz FIFA-e 1928., da bi se pridružili tek 1946. Zbog toga, oni se ne natječu na Svjetskom prvenstvu do 1950., kada trpe 1:0 poraz od Sjedinjenih Država, te ne uspjevaju proći prvi krug. Prvi poraz na domaćem terenu od tima izvan UK-a bio je 0:2 poraz od Republike Irske, 21. rujna 1949. na [[Goodison Park]]u. 6:3 poraz 1953. od Mađarske, bio je njihov prvi poraz na Wembleyju od strane tima izvan britanskog otočja. U uzvratu u Budimpešti, Mađarska je pobijedila 7:1. To još uvijek stoji kao najveći engleski poraz ikad. Nakon utakmice, zbunjeni Syd Owen je rekao: &quot;To je kao da igraju ljudi iz svemira&quot;.

Na Svjetskom prvenstvu 1954., Ivor Broadis postiže dva gola čime postaje prvi igrač Engleske koji je postigao dva gola u utakmici na SP. Nakon što je vidjela četvrtfinale prvi put, Engleska je izgubila 4:2 od Urugvaja. 
[[Datoteka:England team.jpg|mini|275px|Engleska na Svjetskom prvenstvu 2006. S lijeva na desno: [[Michael Owen]], [[Peter Crouch]], [[John Terry]], [[Frank Lampard]], [[Steven Gerrard]], [[Gary Neville]], [[Ashley Cole]], [[Rio Ferdinand]], [[Paul Robinson]] i tadašnji kapetan [[David Beckham]].]]
[[Datoteka:Wembley Stadium - USA v England.jpg|mini|275px|[[Wembley]] u [[London]]u, stadion na kojemu Engleska igra domaće utakmice]]

Iako je Walter Winterbottom imenovan za prvog pravog izbornika 1946., tim je još uvijek odabiralo povjerenstvo, do [[Alf Ramsey]]a 1963. SP 1966. se igralo u Engleskoj i Alf Ramsey je vodio Englesku do pobjede 4:2 protiv Zapadne Njemačke u finalu, u kojem [[Geoff Hurst]] zabio hat-trick.

Engleska se kvalificirala za Svjetsko prvenstvo 1970. u Meksiku kao branitelj naslova. Stigli su do četvrtfinala, ali su ispali od Zapadne Njemačke. Engleska je vodila 2:0, ali su na kraju poraženi 3:2 nakon produžetaka. Engleska se uspjela kvalificirati i na SP 1974. i 1978. Pod Ron Greenwoodom odlaze na SP 1982. u Španjolskoj, a eliminirani su u drugom krugu bez izgubljene utakmice. [[Bobby Robson]] momčad je vodio puno bolje 1986. te je Engleska dosegla četvrtfinale Svjetskog prvenstva 1986. te završila na četvrtom mjestu u Italiji 1990.

1990. promijenjana su četiri izbornika, svaki u ulozi u relativno kratkom razdoblju. [[Graham Taylor]] je bio Robsonov nasljednik, ali je otišao nakon što se Engleska nije uspjela kvalificirati na Svjetsko prvenstvo 1994. Na Euru '96, koji je održan u Engleskoj, [[Terry Venables]] je doveo Englesku do njihovog najboljeg nastupa na Europskom prvenstvu, dosegnuvši polufinale. On je podnio ostavku nakon istraga o njegovoj financijskoj djelatnosti i njegov nasljednik, [[Glenn Hoddle]], slično njemu je napustio posao zbog nenogometnih razloga nakon samo jednog međunarodnog turnira - SP-a 1998. u Francuskoj kada su bili eliminirani u drugom krugu. Nakon odlaska Hoddlea, [[Kevin Keegan]] je odveo Englesku na Euro 2000, ali nastupi su bili razočaravajući, a on je ubrzo nakon toga podnio ostavku.

Sven-Göran Eriksson je vodio momčad od 2001. do 2006. i bio je prvi ne-engleski izbornik u Engleskoj. Unatoč kontroverzama iz njegova osobnog života, Eriksson je bio popularan kod većine navijača. On je vodio Englesku do četvrtfinala Svjetskog prvenstva 2002. i 2006. Izgubio je samo pet natjecateljskih utakmica tijekom svoga mandata i Englesku doveo do 4. mjesta svjetskog poretka. Njegov je ugovor zatim produžen za još dvije godine, ali raskinut je na Svjetskom prvenstvu 2006. godine.
[[Steve McClaren]] je bio imenovan glavnim trenerom. Njegova vladavina donijela je malo uspjeha, s Engleskom se nije uspio kvalificirati na Euro 2008. McClaren je podnio ostavku 22. studenog 2007., nakon samo 16 mjeseci za kormilom. Zamijenio ga je 14. prosinca 2007. bivši trener [[Real Madrid]]a i [[AC Milan]]a [[Fabio Capello]]. Capello je odradio svoju prvu utakmicu 6. veljače 2008. protiv Švicarske, koju je Engleska pobijedila 2:1. Pod Capellom, Engleska je pobijedila sve osim jedne kvalifikacijske utakmice. 5:1 pobjeda nad Hrvatskom na Wembleyu osigurala im je plasman na završni turnir dvije utakmice prije kraja, podvig koji nikada nije postignut prije toga. 
Svjetsko prvenstvo 2010., međutim, ispostavilo se kao veliko razočaranje. Engleska je igrala neriješeno svoje prve dvije utakmice. Prošli su u sljedeći krug, gdje su ih tukli Nijemci 4:1, nanijevši im najteži poraz na Svjetskom prvenstvu.

== Nastupi na Svjetskim prvenstvima ==
* [[Sastavi momčadi na SP u nogometu 2006.#Engleska|Sastav momčadi]] na [[Svjetsko prvenstvo u nogometu - Njemačka 2006.|SP 2006.]]
* [[Sastavi momčadi na SP u nogometu 2010.#Engleska|Sastav momčadi]] na [[Svjetsko prvenstvo u nogometu - Južnoafrička Republika 2010.|SP 2010.]]

== Trenutačni sastav ==
{{collapse top|title= Sastav Engleske iz 2013.}}
{|cellpadding=&quot;3&quot; cellspacing=&quot;0&quot; border=&quot;1&quot; style=&quot;font-size: 95%; border: gray solid 1px; border-collapse: collapse; text-align: left;&quot;             
|- align=&quot;center&quot;
!&amp;nbsp;&amp;nbsp;#&amp;nbsp;&amp;nbsp; || Igrač || Pozicija || Rođen || Klub  || Nastupi (golovi)           
|-             
 |align=&quot;center&quot;|  || [[Joe Hart]] || [[vratar]] ||[[19. travnja]] [[1987]].  ||{{ZD|ENG}} [[Manchester City F.C.|Manchester City]] || 7 (0)
 |-            
 |align=&quot;center&quot;| 12 ||  [[Robert Green]] || [[vratar]]  ||  [[18. siječnja]] [[1980]]. ||{{ZD|ENG}} [[West Ham United F.C.|West Ham United]] || 11 (0)
 |-            
 |align=&quot;center&quot;| 1 ||  [[Ben Foster]] || [[vratar]]  || [[3. travnja]] [[1983]].  ||{{ZD|ENG}} [[Birmingham City F.C.]]|| 5 (0)
 |-            
 |align=&quot;center&quot;| 22 ||  [[Scott Loach]] || [[vratar]]  || [[27. svibnja]] [[1988]].  ||{{ZD|ENG}} [[Watford F.C.]]|| 0 (0)
 |-            
 |align=&quot;center&quot;|  ||  [[Ashley Cole]] || lijevi branič   ||[[20. prosinca]] [[1980]].   ||{{ZD|ENG}} [[Chelsea F.C.|Chelsea]] || 86 (0)
 |-            
 |align=&quot;center&quot;|  5||  [[Rio Ferdinand]] || stoper || [[7. studenog]] [[1978]].   ||{{ZD|ENG}} [[Manchester United F.C.|Manchester United]] || 80 (3)
 |-            
 |align=&quot;center&quot;| 3 ||  [[Kieran Gibbs]] || branič  ||  [[26. rujna]] [[1989]]. ||{{ZD|ENG}} [[Arsenal F.C.|Arsenal]] || 2 (0)
 |-            
 |align=&quot;center&quot;| 2 ||  [[Phil Jagielka]] ||  branič || [[17. kolovoza]] [[1982]].  ||{{ZD|ENG}} [[Everton F.C.]]|| 7 (0)
 |-            
 |align=&quot;center&quot;| 6 ||  [[Joleon Lescott]] ||  branič ||[[16. kolovoza]] [[1982]].   ||{{ZD|ENG}} [[Manchester City F.C.|Manchester City]] || 12 (0)
 |-            
 |align=&quot;center&quot;|  ||  [[John Terry]] || stoper  ||[[7. prosinca]] [[1980]].   ||{{ZD|ENG}} [[Chelsea F.C.|Chelsea]] || 65 (6)
 |-            
 |align=&quot;center&quot;| 13 ||  [[Micah Richards]] ||branič  || [[24. lipnja]] [[1988]].   ||{{ZD|ENG}} [[Manchester City F.C.|Manchester City]] || 12 (1)
 |-            
 |align=&quot;center&quot;| 14 ||  [[Stephen Warnock]] ||branič || [[12. prosinca]] [[1981]].   ||{{ZD|ENG}} [[Aston Villa F.C.]] || 2 (0)
 |-            
 |align=&quot;center&quot;| 16 ||  [[Gary Cahill]] || branič  || [[19. prosinca]] [[1985]].  ||{{ZD|ENG}} [[Bolton Wanderers F.C.]]|| 1 (0)
 |-            
 |align=&quot;center&quot;| 15 ||  [[Chris Smalling]] || branič ||[[22. studenog]] [[1989]].   ||{{ZD|ENG}} [[Manchester United F.C.|Manchester United]] || 0 (0)
 |-            
 |align=&quot;center&quot;| 10 ||  [[Gareth Barry]] ||  vezni || [[23. veljače]] [[1981]].  ||{{ZD|ENG}} [[Manchester City F.C.|Manchester City]] || 44 (2)
 |-            
 |align=&quot;center&quot;| 4 ||  [[Steven Gerrard]] || središnji vezni  ||[[30. svibnja]] [[1980]].   ||{{ZD|ENG}}  [[Liverpool F.C.]] || 89 (19)
 |-            
 |align=&quot;center&quot;| 8 ||  [[Jordan Henderson]] || vezni  ||[[17. lipnja]] [[1990]].   ||{{ZD|ENG}} [[Sunderland A.F.C.|Sunderland]] || 1 (0)
 |-            
 |align=&quot;center&quot;| 19 ||  [[Adam Johnson]] || vezni  ||[[14. srpnja]] [[1987]].   ||{{ZD|ENG}} [[Manchester City F.C.|Manchester City]] || 6 (2)
 |-            
 |align=&quot;center&quot;| 11 ||  [[James Milner]] || vezni || [[4. siječnja]] [[1986]].   ||{{ZD|ENG}}  [[Manchester City F.C.|Manchester City]] || 15 (0)
 |-            
 |align=&quot;center&quot;| 7 ||  [[Theo Walcott]] || vezni  || [[16. ožujka]] [[1989]].  ||{{ZD|ENG}} [[Arsenal F.C.|Arsenal]] || 15 (3)
 |-            
 |align=&quot;center&quot;| 18 ||  [[Ashley Young]] || vezni  ||  [[9. srpnja]] [[1985]]. ||{{ZD|ENG}} [[Aston Villa F.C.]] || 11 (0)
 |-            
 |align=&quot;center&quot;|  ||  [[Jack Wilshere]] ||  vezni ||  [[1. siječnja]] [[1992]]. ||{{ZD|ENG}} [[Arsenal F.C.|Arsenal]] || 1 (0)
 |-            
 |align=&quot;center&quot;| 20 ||  [[Jay Bothroyd]] ||  [[Napadač (nogomet)|napadač]] ||[[5. svibnja]] [[1982]].   ||{{ZD|WAL}} Cardiff City|| 1 (0)
 |-            
 |align=&quot;center&quot;| 21 ||  [[Peter Crouch]] || [[Napadač (nogomet)|napadač]] || [[30. siječnja]] [[1981]].  ||{{ZD|ENG}} [[Tottenham Hotspur F.C.]]|| 42 (22)
 |-            
 |align=&quot;center&quot;| 9 ||  [[Andy Carroll]] ||  [[Napadač (nogomet)|napadač]] || [[6. siječnja]] [[1989]].  ||{{ZD|ENG}} [[Newcastle United F.C.]]|| 1 (0)
 |-            
 |align=&quot;center&quot;| 23 ||  [[Gabriel Agbonlahor]] || [[Napadač (nogomet)|napadač]]  ||[[13. listopada]] [[1986]].   ||{{ZD|ENG}} [[Aston Villa F.C.]] || 3 (0)
 |-            
 |align=&quot;center&quot;| 17 ||  [[Carlton Cole]] || [[Napadač (nogomet)|napadač]]  ||[[12. studenog]] [[1983]].   ||{{ZD|ENG}} [[West Ham United F.C.|West Ham United]]|| 7 (0)
 |-
|align=&quot;center&quot;| 10 ||   [[Wayne Rooney]] || [[Napadač (nogomet)|napadač]]  ||[[24. listopada]] [[1985.]]   ||{{ZD|ENG}} [[Manchester United F.C.|Manchester United]]|| 212 (101)
|}
{{collapse bottom}}

=== Sastav Engleske iz 2024. ===
{{nat fs g start|background=|color=#ffffff}}
{{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Jordan Pickford]]|age={{Birth date and age|1994|3|7|df=y}}|caps=61|goals=0|club=[[Everton F.C.|Everton]]|clubnat=ENG}}
{{nat fs g player|no=13|pos=GK|name=[[Aaron Ramsdale]]|age={{Birth date and age|1998|5|14|df=y}}|caps=5|goals=0|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}}
{{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Dean Henderson]]|age={{Birth date and age|1997|3|12|df=y}}|caps=1|goals=0|club=[[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]|clubnat=ENG}}
{{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[Tom Heaton]]|age={{Birth date and age|1986|4|15|df=y}}|caps=3|goals=0|club=[[Manchester United F.C.|Manchester United]]|clubnat=ENG}}
{{nat fs break|background=#0B0B3F}}
{{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Kyle Walker]]|age={{Birth date and age|1990|5|28|df=y}}|caps=83|goals=1|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}}
{{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Luke Shaw]]|age={{Birth date and age|1995|7|12|df=y}}|caps=31|goals=3|club=[[Manchester United F.C.|Manchester United]]|clubnat=ENG}}
{{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[John Stones]]|age={{Birth date and age|1994|5|28|df=y}}|caps=72|goals=3|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}}
{{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Marc Guéhi]]|age={{Birth date and age|2000|7|13|df=y}}|caps=11|goals=0|club=[[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]|clubnat=ENG}}
{{nat fs g player|no=12|pos=DF|name=[[Kieran Trippier]]|age={{Birth date and age|1990|9|19|df=y}}|caps=48|goals=1|club=[[Newcastle United F.C.|Newcastle United]]|clubnat=ENG}}
{{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[Ezri Konsa]]|age={{Birth date and age|1997|10|23|df=y}}|caps=4|goals=0|club=[[Aston Villa F.C.|Aston Villa]]|clubnat=ENG}}
{{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[Lewis Dunk]]|age={{Birth date and age|1991|11|21|df=y}}|caps=6|goals=0|club=[[Brighton &amp; Hove Albion F.C.|Brighton &amp; Hove Albion]]|clubnat=ENG}}
{{nat fs g player|no=22|pos=DF|name=[[Joe Gomez (footballer)|Joe Gomez]]|age={{Birth date and age|1997|5|23|df=y}}|caps=15|goals=0|club=[[Liverpool F.C.|Liverpool]]|clubnat=ENG}}
{{nat fs break|background=#0B0B3F}}
{{nat fs g player|no=4|pos=MF|name=[[Declan Rice]]|age={{Birth date and age|1999|1|14|df=y}}|caps=51|goals=3|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}}
{{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Trent Alexander-Arnold]]|age={{Birth date and age|1998|10|7|df=y}}|caps=25|goals=3|club=[[Liverpool F.C.|Liverpool]]|clubnat=ENG}}
{{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Jude Bellingham]]|age={{Birth date and age|2003|6|29|df=y}}|caps=29|goals=3|club=[[Real Madrid CF|Real Madrid]]|clubnat=ESP}}
{{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[Conor Gallagher]]|age={{Birth date and age|2000|2|6|df=y}}|caps=13|goals=0|club=[[Chelsea F.C.|Chelsea]]|clubnat=ENG}}
{{nat fs g player|no=25|pos=MF|name=[[Adam Wharton]]|age={{Birth date and age|2004|2|6|df=y}}|caps=1|goals=0|club=[[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]|clubnat=ENG}}
{{nat fs g player|no=26|pos=MF|name=[[Kobbie Mainoo]]|age={{Birth date and age|2005|4|19|df=y}}|caps=3|goals=0|club=[[Manchester United F.C.|Manchester United]]|clubnat=ENG}}
{{nat fs break|background=#0B0B3F}}
{{nat fs g player|no=7|pos=FW|name=[[Bukayo Saka]]|age={{Birth date and age|2001|9|5|df=y}}|caps=33|goals=11|club=[[Arsenal F.C.|Arsenal]]|clubnat=ENG}}
{{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Harry Kane]]|other=kapetan|age={{Birth date and age|1993|7|28|df=y}}|caps=91|goals=63|club=[[FC Bayern München|Bayern München]]|clubnat=GER}}
{{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[Phil Foden]]|age={{Birth date and age|2000|5|28|df=y}}|caps=34|goals=4|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG}}
{{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Ivan Toney]]|age={{Birth date and age|1996|3|16|df=y}}|caps=3|goals=1|club=[[Brentford F.C.|Brentford]]|clubnat=ENG}}
{{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[Anthony Gordon (footballer)|Anthony Gordon]]|age={{Birth date and age|2001|2|24|df=y}}|caps=3|goals=0|club=[[Newcastle United F.C.|Newcastle United]]|clubnat=ENG}}
{{nat fs g player|no=19|pos=FW|name=[[Ollie Watkins]]|age={{Birth date and age|1995|12|30|df=y}}|caps=12|goals=3|club=[[Aston Villa F.C.|Aston Villa]]|clubnat=ENG}}
{{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Jarrod Bowen]]|age={{Birth date and age|1996|12|20|df=y}}|caps=8|goals=0|club=[[West Ham United F.C.|West Ham United]]|clubnat=ENG}}
{{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[Eberechi Eze]]|age={{Birth date and age|1998|6|29|df=y}}|caps=4|goals=0|club=[[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]]|clubnat=ENG}}
{{nat fs g player|no=24|pos=FW|name=[[Cole Palmer]]|age={{Birth date and age|2002|5|6|df=y}}|caps=4|goals=1|club=[[Chelsea F.C.|Chelsea]]|clubnat=ENG}}
{{nat fs end|background#0B0B3F}}

== Reference ==
{{izvori}}

== Vanjske veze ==

* [http://www.thefa.com/England/ Official website at the FA's website]
* [http://www.englandfanzine.co.uk The England Fanzine]
* [http://www.england-afc.co.uk England AFC] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180905154819/http://www.england-afc.co.uk/ |date=2018-09-05 }}
* [http://englandfootballonline.com England Football Online]
* [http://www.englandstats.com englandstats.com - England statistics since 1872]

{{Evropske nogometne reprezentacije}}
{{Svjetski prvaci u nogometu}}
{{Sastav Engleska 1966 SP}}
{{Authority control}}

[[Kategorija:Fudbalske reprezentacije|Engleska]]
[[Kategorija:Svjetski prvaci u fudbalu (reprezentacije)|Engleska ]]</text>
      <sha1>5h6hjfo1c174rni50ezyr2woxxsw41q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Korisnik:Duma/U radu5</title>
    <ns>2</ns>
    <id>252974</id>
    <revision>
      <id>42607244</id>
      <parentid>42607224</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T14:48:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Duma</username>
        <id>16555</id>
      </contributor>
      <origin>42607244</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22503" sha1="f1dl8d88vl1y0wg4xtzd3fwwcc1iour" xml:space="preserve">U [[evolucijska biologija|evolucijskoj biologiji]], '''evolutivna utrka u naoružanju''' je kontinuirana borba između [[konkurencija (biologija)|konkurentskih]] skupova [[koevolucija|koevoluirajućih]] [[gen]]a, [[fenotip]]skih i [[Bihevioralna ekologija|bihevioralnih]] osobina koje razvijaju eskalirajuće [[adaptacija|adaptacije]] i kontraadaptacije jednih protiv drugih, što podsjeća na geopolitički koncept [[trka u naoružanju|utrke u naoružanju]]. To se često opisuje kao primjer [[pozitivna povratna sprega|pozitivne povratne sprege]].&lt;ref name=&quot;Blindwatchmaker&quot;&gt;Dawkins, R. 1996. ''[[The Blind Watchmaker]]'' New York: W. W. Norton. Note: This book was also published by Penguin in 1991. While the text is identical, page numbers differ&lt;/ref&gt; Koevoluirajući skupovi gena mogu biti kod različitih vrsta, kao u evolutivnoj utrci u naoružanju između vrste [[predator]]a i njegovog [[plijen]]a&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Hoffman |first=Antoni |date=1988 |title=Vermeij, G.J. 1987. Evolution and Escalation. An Ecological History of Life. Princeton University Press, Princeton, N. J. 527 pp. $ 47.50. |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1046/j.1420-9101.1988.1040369.x |journal=Journal of Evolutionary Biology |language=en |volume=1 |issue=4 |pages=369–370 |doi=10.1046/j.1420-9101.1988.1040369.x |issn=1420-9101|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt; ili [[parazit]]a i njegovog [[Domaćin (biologija)|domaćina]]. Alternativno, utrka u naoružanju može biti između pripadnika iste vrste, kao u modelu manipulacije/otpora prodaji kod komunikacije&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Dawkins |first1=Richard |last2=Krebs |first2=John Richard |date=January 1997 |title=Arms races between and within species |url=https://royalsocietypublishing.org/doi/10.1098/rspb.1979.0081 |journal=Proceedings of the Royal Society of London. Series B. Biological Sciences |volume=205 |issue=1161 |pages=489–511 |doi=10.1098/rspb.1979.0081|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt; ili kao u [[odbjegla selekcija|odbjegloj evoluciji]] ili efektima [[hipoteza Crvene kraljice|Crvene kraljice]]. Jedan primjer evolutivne utrke u naoružanju je [[seksualni konflikt|seksualni sukob]] između spolova, često opisan terminom [[odbjegla selekcija|Fisherova odbjegla selekcija]]. [[Thierry Lodé]]&lt;ref&gt;[[Thierry Lodé]] &quot;La guerre des sexes chez les animaux&quot; Eds Odile Jacob, Paris {{ISBN|2-7381-1901-8}};&lt;/ref&gt; je naglasio ulogu takvih antagonističkih interakcija u [[evolucija|evoluciji]] koje vode do [[pomjeranje osobina|pomjeranja osobina]] i [[Seksualna antagonistička koevolucija|antagonističke koevolucije]].

== Simetrične naspram asimetričnih utrka u naoružanju ==
[[File:Cheetah with impala.jpg|alt=Cheetah biting the neck of an impala|thumb|Primjer asimetrične utrke u naoružanju su [[gepard]]i (''Acinonyx jubatus'') koji evoluiraju kako bi postali bolji lovci i [[Gazella|gazele]] koje evoluiraju kako bi izbjegle da budu ubijene.]]
Utrke u naoružanju mogu se klasificirati kao simetrične ili asimetrične. U simetričnoj utrci u naoružanju, selekcijski pritisak djeluje na učesnike u istom smjeru. Primjer za to je drveće koje raste više kao rezultat konkurencije za svjetlost, gdje je selektivna prednost za obje vrste povećana visina. Asimetrična trka u naoružanju uključuje kontrastne selekcijske pritiske, kao što je slučaj [[gepard]]a (''Acinonyx jubatus'') i [[gazella|gazela]], gdje gepardi evoluiraju da bi bili bolji u lovu i ubijanju, dok gazele evoluiraju ne da bi lovile i ubijale, već da bi izbjegle da budu ulovljene.&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=da Cruz|first1=João Filipe|last2=Gaspar|first2=Helena|last3=Calado|first3=Gonçalo|title=Turning the game around: toxicity in a nudibranch-sponge predator–prey association|journal=Chemoecology|date=29 November 2011|volume=22|issue=1|pages=47–53|doi=10.1007/s00049-011-0097-z|s2cid=17819241}}&lt;/ref&gt;

== Dinamika domaćina i parazita ==
Selektivni pritisak između dvije vrste može uključivati ​​[[koevolucija domaćina i parazita|koevoluciju domaćina i parazita]]. Ovaj antagonistički odnos dovodi do potrebe da patogen ima najbolje virulentne alele za infekciju organizma, a da domaćin ima najbolje rezistentne alele za preživljavanje parazitizma. Kao posljedica toga, frekvencije alela variraju tokom vremena ovisno o veličini virulentnih i rezistentnih populacija (fluktuacija genetskog selekcijskog pritiska) i vremenu generacije (stopa mutacija) gdje se neki [[genotip]]ovi preferencijalno odabiru zahvaljujući individualnom dobitku u [[adaptivna vrijednost|adaptivnoj vrijednosti]]. Akumulacija genetskih promjena u obje populacije objašnjava stalnu adaptaciju kako bi se postigli niži troškovi adaptivne vrijednosti i izbjeglo izumiranje u skladu s [[hipoteza Crvene kraljice|hipotezom Crvene kraljice]] koju je [[Leigh Van Valen]] predložio 1973. godine.&lt;ref&gt;[[Leigh Van Valen|Van Valen, Leigh]] (1973). A new evolutionary law, ''Evolutionary Theory 1, 1¬30''&lt;/ref&gt;

== Primjeri ==
=== Interakcija ''Phytophthora infestans'' i Bintje krompira ===
[[File:Plants certifiés Bintje.png|thumb|Bintje potatoes]]
The [[Bintje]] potato is derived from a cross between ''Munstersen'' and ''Fransen'' potato varieties. It was created in the Netherlands in the early 20th century and now is mainly cultivated in the North of France and Belgium. The oomycete ''Phytophthora infestans'' is responsible for the potato blight, in particular during the European famine in 1840. [[Zoospore]]s (mobile spores, characteristics of ''oomycetes'') are liberated by zoosporangia provided from a mycelium and brought by rain or wind before infecting tubers and leaves. Black colours appear on the plant because of the infection of its cellular system necessary for the multiplication of the oomycete infectious population. The parasite contains virulent-avirulent allelic combinations in several microsatellite loci, likewise the host contains several multiloci resistance genes (or [[R gene]]). That interaction is called [[gene-for-gene relationship]] and is, in general, widespread in plant diseases. Expression of genetic patterns in the two species is a combination of resistance and virulence characteristics in order to have the best survival rate.&lt;ref name=&quot;Flier Turkensteen van den Bosch Vereijken 2001 pp. 292–301&quot;&gt;{{cite journal | last1=Flier | first1=W. G. | last2=Turkensteen | first2=L. J. | last3=van den Bosch | first3=G. B. M. | last4=Vereijken | first4=P. F. G. | last5=Mulder | first5=A. | title=Differential interaction of Phytophthora infestans on tubers of potato cultivars with different levels of blight resistance | journal=Plant Pathology | volume=50 | issue=3 | year=2001 | issn=0032-0862 | doi=10.1046/j.1365-3059.2001.00574.x | pages=292–301| doi-access=free | bibcode=2001PPath..50..292F }}&lt;/ref&gt;

=== Šišmiši i moljci ===
[[File:Chirps190918-22s2.png|right|thumb|upright=1.5|[[Spectrogram]] of ''[[Pipistrellus pipistrellus]]'' bat vocalizations during prey approach. The recording covers a total of 1.1&amp;nbsp;seconds; lower main frequency ca. 45&amp;nbsp;kHz (as typical for a common pipistrelle). About 150&amp;nbsp;milliseconds before final contact time between and duration of calls are becoming much shorter (&quot;''feeding buzz''&quot;). &lt;br/&gt;Corresponding audio file: [[File:Chirps190918-22s.mp3|Audio recording: Common pipistrelle approaching prey, 20 fold dilated]] ]]

[[Bat]]s have evolved to use echolocation to detect and catch their prey. [[Moths]] have in turn evolved to detect the echolocation calls of hunting bats, and evoke evasive flight maneuvers,&lt;ref name=&quot;Fullard et al 2004&quot;&gt;{{Cite journal | last1=Fullard | first1=J. H. | last2=Ratcliffe | first2=J. M. | last3=Soutar | first3=A. R. | doi=10.1111/j.1420-9101.2004.00722.x | title=Extinction of the acoustic startle response in moths endemic to a bat-free habitat | journal=Journal of Evolutionary Biology | volume=17 | issue=4 | pages=856–861 | year=2004 | pmid=15271085| s2cid=1054325 | doi-access=free }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal | last1=Miller | first1=Lee A. | last2=Surlykke | first2=Annemarie 
| title=How Some Insects Detect and Avoid Being Eaten by Bats: Tactics and Countertactics of Prey and Predator | journal=BioScience | volume=51 | issue=7 | pages=570–581 |date=July 2001 | doi=10.1641/0006-3568(2001)051[0570:HSIDAA]2.0.CO;2 | url=https://www.life.umd.edu/faculty/wilkinson/honr278c/PDF/Miller01.pdf |quote=Evolutionarily speaking, insects have responded to selective pressure from bats with new evasive mechanisms[...] | doi-access=free }}&lt;/ref&gt; or reply with their own ultrasonic clicks to confuse the bat's echolocation.&lt;ref name=&quot;BBC2010&quot;/&gt; The [[Arctiinae]] subfamily of Erebid moths uniquely respond to bat echolocation in three prevailing hypotheses: startle, sonar jamming, and acoustic aposematic defense.&lt;ref name=&quot;Yager 2012&quot;&gt;{{Cite journal | last1=Yager | first1=D. D.
| title=Predator detection and evasion by flying insects | journal=Current Opinion in Neurobiology | volume=22 | issue=2 |pages=201–207 |year=2012 | doi=10.1016/j.conb.2011.12.011 | pmid=22226428| s2cid=24365000
}}&lt;/ref&gt; All these differences depend on specific environmental settings and the type of echolocation call; however, these hypotheses are not mutually exclusive and can be used by the same moth for defense.&lt;ref name=&quot;Yager 2012&quot; /&gt;

The different defense mechanisms have been shown to be directly responsive to bat echolocation through [[sympatry]] studies. In places with spatial or temporal isolation between bats and their prey, the moth species hearing mechanism tends to regress. Fullard et al. (2004) compared adventive and endemic Noctiid moth species in a bat-free habitat to ultrasound and found that all of the adventive species reacted to the ultrasound by slowing their flight times, while only one of the endemic species reacted to the ultrasound signal, indicating a loss of hearing over time in the endemic population.&lt;ref name=&quot;Fullard et al 2004&quot; /&gt; However, the degree of loss or regression depends on the amount of evolutionary time and whether or not the moth species has developed secondary uses for hearing.&lt;ref&gt;{{Cite journal | last1=Muma | first1=K. E. | last2=Fullard | first2=J. H. | title=Persistence and regression of hearing in the exclusively diurnal moths, Trichodezia albovittata (Geometridae) and Lycomorpha pholus (Arctiidae) | journal=Ecological Entomology | volume=29 | issue=6 | pages=718–726 | year=2004 | doi=10.1111/j.0307-6946.2004.00655.x| bibcode=2004EcoEn..29..718M | s2cid=83732973 }}&lt;/ref&gt;

Some bats are known to use clicks at frequencies above or below moths' hearing ranges.&lt;ref name=&quot;BBC2010&quot;/&gt; This is known as the allotonic frequency hypothesis. It argues that the auditory systems in moths have driven their bat predators to use higher or lower frequency echolocation to circumvent the moth hearing.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Waters | first1=D. A. | title=Bats and moths: what is there left to learn? | journal=Physiological Entomology | volume=28 | issue=4 
| pages=237–250 | year=2003 | doi=10.1111/j.1365-3032.2003.00355.x| s2cid=86269745 | doi-access=free }}&lt;/ref&gt; [[Barbastelle]] bats have evolved to use a quieter mode of echolocation, calling at a reduced volume and further reducing the volume of their clicks as they close in on prey moths.&lt;ref name=&quot;BBC2010&quot;/&gt; The lower volume of clicks reduces the effective successful hunting range, but results in a significantly higher number of moths caught than other, louder bat species.&lt;ref name=&quot;BBC2010&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal | last1=Goerlitz | first1=Holger R. | last2=ter Hofstede | first2=Hannah M. | last3=Zeale | first3=Matt R. K. | last4=Jones | first4=Gareth | last5=Holderied | first5=Marc W. | title=An Aerial-Hawking Bat Uses Stealth Echolocation to Counter Moth Hearing | doi=10.1016/j.cub.2010.07.046 | journal=Current Biology | volume=20 | issue=17 | pages=1568–1572 | year=2010 | pmid= 20727755| doi-access=free | bibcode=2010CBio...20.1568G }}&lt;!-- this is the paper summarized by the BBC article --&gt;&lt;/ref&gt; Moths have further evolved the ability to discriminate between high and low echolocation click rates, which indicates whether the bat has just detected their presence or is actively pursuing them.&lt;ref name=&quot;BBC2010&quot;&gt;{{Cite news |url=https://www.bbc.co.uk/news/science-environment-11010458 |title=Bat and moth arms race revealed |date=19 August 2010 |first=Jason |last=Palmer |work=[[BBC News]]}}&lt;/ref&gt; This allows them to decide whether or not defensive ultrasonic clicks are worth the time and energy expenditure.&lt;ref&gt;{{Cite journal | last1=Ratcliffe | first1=John M. | last2=Fullard | first2=James H. | last3=Arthur | first3=Benjamin J. | last4=Hoy | first4=Ronald R. | title=Adaptive auditory risk assessment in the dogbane tiger moth when pursued by bats | doi=10.1098/rspb.2010.1488 | journal=Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences | volume=278 | issue=1704 | year=2010 | pages=364–370 | pmid=20719772 | pmc=3013417}} {{open access}}&lt;!--Creative Commons licensed --&gt;&lt;/ref&gt;

=== Daždevnjak ''Taricha granulosa'' i zmija ''Thamnophis sirtalis'' ===
[[File:Rough-skinned newt.jpg|thumb|Rough-skinned newt]]
[[Rough-skinned newt]]s have skin glands that contain a powerful nerve poison, [[tetrodotoxin]], as an [[anti-predator adaptation]]. Throughout much of the newt's range, the [[common garter snake]] is resistant to the toxin. While in principle the toxin binds to a tube-shaped protein that acts as a sodium channel in the snake's nerve cells, a mutation in several snake populations configures the protein in such a way as to hamper or prevent binding of the toxin, conferring resistance. In turn, resistance creates a selective pressure that favors newts that produce more toxin. That in its turn imposes a selective pressure favoring snakes with mutations conferring even greater resistance. This evolutionary arms race has resulted in the newts producing levels of toxin far in excess of that needed to kill any other predator.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Feldman|first=C. R.|author2=Brodie, E. D. |author3=Brodie, E. D. |author4= Pfrender, M. E. |title=The evolutionary origins of beneficial alleles during the repeated adaptation of garter snakes to deadly pre |journal=PNAS |year=2009 |volume=106 |issue=32 |pages=13415–13420 |doi=10.1073/pnas.0901224106 |pmid=19666534 |pmc=2726340|bibcode=2009PNAS..10613415F|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Hanifin |first=Charles T. |title=The Chemical and Evolutionary Ecology of Tetrodotoxin (TTX) Toxicity in Terrestrial Vertebrates|journal=Marine Drugs|year=2010 |volume=8 |issue=3 |pages=577–593 |doi=10.3390/md8030577 |pmid=20411116 |pmc=2857372|doi-access=free }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Feldman |first=C. R. |author2=Brodie, E. D. |author3=Brodie, E. D. |author4=Pfrender, M. E. |title=Genetic architecture of a feeding adaptation: garter snake (Thamnophis) resistance to tetrodotoxin bearing prey |journal=Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences |year=2010 |volume=277 |issue=1698 |pages=3317–3325 |doi=10.1098/rspb.2010.0748 |pmid=20522513 |pmc=2981930}}&lt;/ref&gt;

In populations where garter snakes and newts live together, higher levels of tetrodotoxin and resistance to it are observed in the two species respectively. Where the species are separated, the toxin levels and resistance are lower.&lt;ref name=BrodieBrodieRidenhour2003&gt;{{cite journal | last1=Brodie | first1=E. | last2=Brodie | first2=E. D. | last3=Ridenhour | first3=B. | year=2003 | title=The evolutionary response of predators to dangerous prey: Hotspots and coldspots in the geographic mosaic of coevolution between garter snakes and newts |  journal=Evolution | volume=56 | issue=10| pages=2067–82 | doi=10.1554/0014-3820(2002)056[2067:teropt]2.0.co;2 | pmid=12449493| s2cid=8251443 }}&lt;/ref&gt; While isolated garter snakes have lower resistance, they still demonstrate an ability to resist low levels of the toxin, suggesting an ancestral predisposition to tetrodotoxin resistance.&lt;ref&gt;{{cite journal | last1=Brodie | first1=Edmund D. | last2=Brodie | first2=Edmund D. Jr. | last3=Motychak | first3=Jeffrey E. | year=2002 | title=Recovery of garter snakes (''Thamnophis sirtalis'') from the effects of tetrodotoxin. Hpet | journal=Journal of Herpetology | volume=36 | issue=1| pages=95–98 | doi=10.2307/1565808 | jstor=1565808 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal | last1=Brodie | first1=Edmund D. | last2=Feldman | first2=Chris R.| last3=Hanifin | first3=Charles T.| last4=Motychak | first4=Jeffrey E.| last5=Mulcahy | first5=Daniel G.| last6=Williams | first6=Becky L.| last7=Brodie | first7=Edmund D. Jr.| year=2005 | title=Parallel arms races between garter snakes and newts involving tetrodotoxin as the phenotypic interface of coevolution | journal=Journal of Chemical Ecology | volume=31 | issue=2| pages=343–356 | doi=10.1007/s10886-005-1345-x| pmid=15856788 | bibcode=2005JCEco..31..343B | s2cid=16542226 }}&lt;/ref&gt; The lower levels of resistance in separated populations suggest a fitness cost of both toxin production and resistance. Snakes with high levels of tetrodotoxin resistance crawl more slowly than isolated populations of snakes, making them more vulnerable to predation.&lt;ref name=BrodieBrodieRidenhour2003/&gt; The same pattern is seen in isolated populations of newts, which have less toxin in their skin.&lt;ref&gt;{{cite journal | last1=Brodie | first1=Edmund D. | last2=Brodie | first2=Edmund D. Jr | year=1991 | title=Evolutionary response of predators to dangerous prey: Reduction of toxicity of newts and resistance of garter snakes in island populations | journal=Evolution | volume=45 | issue=1 | pages=221–224 | doi=10.2307/2409496| pmid=28564068 | jstor=2409496 }}&lt;/ref&gt; There are geographic hotspots where levels of tetrodotoxin and resistance are extremely high, showing a close interaction between newts and snakes.&lt;ref name=BrodieBrodieRidenhour2003/&gt;

=== Grabežljivi morski puževi i školjkaši s tvrdim oklopom ===
Predator [[whelk]] used their own shell to open the shell of their prey, oftentimes breaking both shells in the process. This led to better fitness for larger-shelled prey. However, the whelk's population then selected for individuals who were more efficient at opening larger-shelled prey.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Dietl |first1=Gregory P.|title=Coevolution of a marine gastropod predator and its dangerous bivalve prey |journal=Biological Journal of the Linnean Society |date=3 November 2003 |volume=80 |issue=3 |pages=409–436 |doi=10.1046/j.1095-8312.2003.00255.x|doi-access=free }}&lt;/ref&gt; This example is an excellent example of an asymmetrical arms race, because while the prey is evolving a physical trait (larger shells), the predators are adapting through the whelks' ability to open those larger shells.

=== Smrtonosne zmije u poplavnim područjima i odvojene vrste žaba ===
[[Acanthophis hawkei|Floodplain death adders]] eat three types of frogs: one nontoxic, one producing mucus when taken by the predator, and the highly toxic frogs. However, the snakes have also found that if they wait to consume their toxic prey, the potency decreases. In this specific case, the asymmetry enabled the snakes to overcome the chemical defenses of the toxic frogs after their death.&lt;ref name=phillips&gt;{{cite journal |last1=Phillips|first1=Ben|last2=Shine|first2=Richard|title=When Dinner Is Dangerous: Toxic Frogs Elicit Species-Specific Responses from a Generalist Snake Predator |journal=The American Naturalist|date=December 2007|volume=170|issue=6 |pages=936–942 |doi=10.1086/522845|pmid=18171175|bibcode=2007ANat..170..936P |s2cid=9744969}}&lt;/ref&gt; The results of the study showed that the snake became accustomed to the differences in the frogs by their hold and release timing, always holding the nontoxic, while always releasing the highly toxic frogs, with the frogs that discharge mucus somewhere in between. The snakes spent more time gaped between the release of the highly toxic frogs than the short gaped time between the release of the frogs that discharge mucus. Therefore, the snakes have a much higher advantage of being able to cope with the different frogs defensive mechanisms, while the frogs could eventually increase the potency of their toxic knowing the snakes would adapt to that change as well, such as the snakes having venom themselves for the initial attack.&lt;ref name=phillips /&gt; The coevolution is still highly asymmetrical because of the advantage the predators have over their prey.&lt;ref name=phillips /&gt;

== Uvedene vrste ==
[[File:Bufo marinus 1 (1).jpg|thumb|[[Cane toad]]s (''Rhinella marina'') have experienced a massive population explosion in Australia due to the lack of competition.]]

When a species has not been subject to an arms race previously, it may be at a severe disadvantage and face [[extinction]] well before it could ever hope to adapt to a new predator, competitor, or parasite. One species may have been in evolutionary struggles for millions of years (by, say predators), while the another might never have faced such pressures (for example an island species). This is a common problem in isolated ecosystems such as [[Australia]] or the [[Hawaiian Islands]].  In Australia, many [[invasive species]], such as [[cane toad]]s and [[rabbits in Australia|rabbit]]s, have spread rapidly due to a lack of competition and predatory pressure. For example, Australian predators lack adaptations to cane toad [[bufotenine]], allowing the invasive species to spread. However, there is evidence of some predator species beginning to [[Cane toads in Australia#Predator effects|adapt in various ways]] to dealing with the cane toad's defence mechanisms.

== Povezano ==
* [[Anti-predator adaptation]]
* [[Parasite]]–[[Host (biology)|host]] interactions
* [[Parent–offspring conflict]]
* [[Antimicrobial resistance]]
* [[Evolutionary anachronism]]

== Reference ==
{{reflist|30em}}
'''General'''
*[[Richard Dawkins|Dawkins, Richard]] &amp; [[John Krebs|Krebs, John R.]] (1979). Arms races between and within species.  ''Proceedings of the Royal society of London'', '''B 205''':489-511.
*{{cite journal | last1=Conner | first1=W. E. | last2=Corcoran | first2=A. J. | year=2012 | title=Sound strategies: the 65-million-year-old battle between bats and insects | journal=Annual Review of Entomology | volume=57 | pages=21–39 | doi=10.1146/annurev-ento-121510-133537 | pmid=21888517}}

== Vanjske poveznice ==
* [https://www.youtube.com/watch?v=Enu7kNtQ-Js Nature's Eternal Arms Race (PBS Documentary)]</text>
      <sha1>f1dl8d88vl1y0wg4xtzd3fwwcc1iour</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>42607245</id>
      <parentid>42607244</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T14:53:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Duma</username>
        <id>16555</id>
      </contributor>
      <comment>/* Uvedene vrste */</comment>
      <origin>42607245</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22633" sha1="mm1mxip2bw4y2ca1fpd7p08rx0d9sl2" xml:space="preserve">U [[evolucijska biologija|evolucijskoj biologiji]], '''evolutivna utrka u naoružanju''' je kontinuirana borba između [[konkurencija (biologija)|konkurentskih]] skupova [[koevolucija|koevoluirajućih]] [[gen]]a, [[fenotip]]skih i [[Bihevioralna ekologija|bihevioralnih]] osobina koje razvijaju eskalirajuće [[adaptacija|adaptacije]] i kontraadaptacije jednih protiv drugih, što podsjeća na geopolitički koncept [[trka u naoružanju|utrke u naoružanju]]. To se često opisuje kao primjer [[pozitivna povratna sprega|pozitivne povratne sprege]].&lt;ref name=&quot;Blindwatchmaker&quot;&gt;Dawkins, R. 1996. ''[[The Blind Watchmaker]]'' New York: W. W. Norton. Note: This book was also published by Penguin in 1991. While the text is identical, page numbers differ&lt;/ref&gt; Koevoluirajući skupovi gena mogu biti kod različitih vrsta, kao u evolutivnoj utrci u naoružanju između vrste [[predator]]a i njegovog [[plijen]]a&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Hoffman |first=Antoni |date=1988 |title=Vermeij, G.J. 1987. Evolution and Escalation. An Ecological History of Life. Princeton University Press, Princeton, N. J. 527 pp. $ 47.50. |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1046/j.1420-9101.1988.1040369.x |journal=Journal of Evolutionary Biology |language=en |volume=1 |issue=4 |pages=369–370 |doi=10.1046/j.1420-9101.1988.1040369.x |issn=1420-9101|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt; ili [[parazit]]a i njegovog [[Domaćin (biologija)|domaćina]]. Alternativno, utrka u naoružanju može biti između pripadnika iste vrste, kao u modelu manipulacije/otpora prodaji kod komunikacije&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Dawkins |first1=Richard |last2=Krebs |first2=John Richard |date=January 1997 |title=Arms races between and within species |url=https://royalsocietypublishing.org/doi/10.1098/rspb.1979.0081 |journal=Proceedings of the Royal Society of London. Series B. Biological Sciences |volume=205 |issue=1161 |pages=489–511 |doi=10.1098/rspb.1979.0081|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt; ili kao u [[odbjegla selekcija|odbjegloj evoluciji]] ili efektima [[hipoteza Crvene kraljice|Crvene kraljice]]. Jedan primjer evolutivne utrke u naoružanju je [[seksualni konflikt|seksualni sukob]] između spolova, često opisan terminom [[odbjegla selekcija|Fisherova odbjegla selekcija]]. [[Thierry Lodé]]&lt;ref&gt;[[Thierry Lodé]] &quot;La guerre des sexes chez les animaux&quot; Eds Odile Jacob, Paris {{ISBN|2-7381-1901-8}};&lt;/ref&gt; je naglasio ulogu takvih antagonističkih interakcija u [[evolucija|evoluciji]] koje vode do [[pomjeranje osobina|pomjeranja osobina]] i [[Seksualna antagonistička koevolucija|antagonističke koevolucije]].

== Simetrične naspram asimetričnih utrka u naoružanju ==
[[File:Cheetah with impala.jpg|alt=Cheetah biting the neck of an impala|thumb|Primjer asimetrične utrke u naoružanju su [[gepard]]i (''Acinonyx jubatus'') koji evoluiraju kako bi postali bolji lovci i [[Gazella|gazele]] koje evoluiraju kako bi izbjegle da budu ubijene.]]
Utrke u naoružanju mogu se klasificirati kao simetrične ili asimetrične. U simetričnoj utrci u naoružanju, selekcijski pritisak djeluje na učesnike u istom smjeru. Primjer za to je drveće koje raste više kao rezultat konkurencije za svjetlost, gdje je selektivna prednost za obje vrste povećana visina. Asimetrična trka u naoružanju uključuje kontrastne selekcijske pritiske, kao što je slučaj [[gepard]]a (''Acinonyx jubatus'') i [[gazella|gazela]], gdje gepardi evoluiraju da bi bili bolji u lovu i ubijanju, dok gazele evoluiraju ne da bi lovile i ubijale, već da bi izbjegle da budu ulovljene.&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=da Cruz|first1=João Filipe|last2=Gaspar|first2=Helena|last3=Calado|first3=Gonçalo|title=Turning the game around: toxicity in a nudibranch-sponge predator–prey association|journal=Chemoecology|date=29 November 2011|volume=22|issue=1|pages=47–53|doi=10.1007/s00049-011-0097-z|s2cid=17819241}}&lt;/ref&gt;

== Dinamika domaćina i parazita ==
Selektivni pritisak između dvije vrste može uključivati ​​[[koevolucija domaćina i parazita|koevoluciju domaćina i parazita]]. Ovaj antagonistički odnos dovodi do potrebe da patogen ima najbolje virulentne alele za infekciju organizma, a da domaćin ima najbolje rezistentne alele za preživljavanje parazitizma. Kao posljedica toga, frekvencije alela variraju tokom vremena ovisno o veličini virulentnih i rezistentnih populacija (fluktuacija genetskog selekcijskog pritiska) i vremenu generacije (stopa mutacija) gdje se neki [[genotip]]ovi preferencijalno odabiru zahvaljujući individualnom dobitku u [[adaptivna vrijednost|adaptivnoj vrijednosti]]. Akumulacija genetskih promjena u obje populacije objašnjava stalnu adaptaciju kako bi se postigli niži troškovi adaptivne vrijednosti i izbjeglo izumiranje u skladu s [[hipoteza Crvene kraljice|hipotezom Crvene kraljice]] koju je [[Leigh Van Valen]] predložio 1973. godine.&lt;ref&gt;[[Leigh Van Valen|Van Valen, Leigh]] (1973). A new evolutionary law, ''Evolutionary Theory 1, 1¬30''&lt;/ref&gt;

== Primjeri ==
=== Interakcija ''Phytophthora infestans'' i Bintje krompira ===
[[File:Plants certifiés Bintje.png|thumb|Bintje potatoes]]
The [[Bintje]] potato is derived from a cross between ''Munstersen'' and ''Fransen'' potato varieties. It was created in the Netherlands in the early 20th century and now is mainly cultivated in the North of France and Belgium. The oomycete ''Phytophthora infestans'' is responsible for the potato blight, in particular during the European famine in 1840. [[Zoospore]]s (mobile spores, characteristics of ''oomycetes'') are liberated by zoosporangia provided from a mycelium and brought by rain or wind before infecting tubers and leaves. Black colours appear on the plant because of the infection of its cellular system necessary for the multiplication of the oomycete infectious population. The parasite contains virulent-avirulent allelic combinations in several microsatellite loci, likewise the host contains several multiloci resistance genes (or [[R gene]]). That interaction is called [[gene-for-gene relationship]] and is, in general, widespread in plant diseases. Expression of genetic patterns in the two species is a combination of resistance and virulence characteristics in order to have the best survival rate.&lt;ref name=&quot;Flier Turkensteen van den Bosch Vereijken 2001 pp. 292–301&quot;&gt;{{cite journal | last1=Flier | first1=W. G. | last2=Turkensteen | first2=L. J. | last3=van den Bosch | first3=G. B. M. | last4=Vereijken | first4=P. F. G. | last5=Mulder | first5=A. | title=Differential interaction of Phytophthora infestans on tubers of potato cultivars with different levels of blight resistance | journal=Plant Pathology | volume=50 | issue=3 | year=2001 | issn=0032-0862 | doi=10.1046/j.1365-3059.2001.00574.x | pages=292–301| doi-access=free | bibcode=2001PPath..50..292F }}&lt;/ref&gt;

=== Šišmiši i moljci ===
[[File:Chirps190918-22s2.png|right|thumb|upright=1.5|[[Spectrogram]] of ''[[Pipistrellus pipistrellus]]'' bat vocalizations during prey approach. The recording covers a total of 1.1&amp;nbsp;seconds; lower main frequency ca. 45&amp;nbsp;kHz (as typical for a common pipistrelle). About 150&amp;nbsp;milliseconds before final contact time between and duration of calls are becoming much shorter (&quot;''feeding buzz''&quot;). &lt;br/&gt;Corresponding audio file: [[File:Chirps190918-22s.mp3|Audio recording: Common pipistrelle approaching prey, 20 fold dilated]] ]]

[[Bat]]s have evolved to use echolocation to detect and catch their prey. [[Moths]] have in turn evolved to detect the echolocation calls of hunting bats, and evoke evasive flight maneuvers,&lt;ref name=&quot;Fullard et al 2004&quot;&gt;{{Cite journal | last1=Fullard | first1=J. H. | last2=Ratcliffe | first2=J. M. | last3=Soutar | first3=A. R. | doi=10.1111/j.1420-9101.2004.00722.x | title=Extinction of the acoustic startle response in moths endemic to a bat-free habitat | journal=Journal of Evolutionary Biology | volume=17 | issue=4 | pages=856–861 | year=2004 | pmid=15271085| s2cid=1054325 | doi-access=free }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal | last1=Miller | first1=Lee A. | last2=Surlykke | first2=Annemarie 
| title=How Some Insects Detect and Avoid Being Eaten by Bats: Tactics and Countertactics of Prey and Predator | journal=BioScience | volume=51 | issue=7 | pages=570–581 |date=July 2001 | doi=10.1641/0006-3568(2001)051[0570:HSIDAA]2.0.CO;2 | url=https://www.life.umd.edu/faculty/wilkinson/honr278c/PDF/Miller01.pdf |quote=Evolutionarily speaking, insects have responded to selective pressure from bats with new evasive mechanisms[...] | doi-access=free }}&lt;/ref&gt; or reply with their own ultrasonic clicks to confuse the bat's echolocation.&lt;ref name=&quot;BBC2010&quot;/&gt; The [[Arctiinae]] subfamily of Erebid moths uniquely respond to bat echolocation in three prevailing hypotheses: startle, sonar jamming, and acoustic aposematic defense.&lt;ref name=&quot;Yager 2012&quot;&gt;{{Cite journal | last1=Yager | first1=D. D.
| title=Predator detection and evasion by flying insects | journal=Current Opinion in Neurobiology | volume=22 | issue=2 |pages=201–207 |year=2012 | doi=10.1016/j.conb.2011.12.011 | pmid=22226428| s2cid=24365000
}}&lt;/ref&gt; All these differences depend on specific environmental settings and the type of echolocation call; however, these hypotheses are not mutually exclusive and can be used by the same moth for defense.&lt;ref name=&quot;Yager 2012&quot; /&gt;

The different defense mechanisms have been shown to be directly responsive to bat echolocation through [[sympatry]] studies. In places with spatial or temporal isolation between bats and their prey, the moth species hearing mechanism tends to regress. Fullard et al. (2004) compared adventive and endemic Noctiid moth species in a bat-free habitat to ultrasound and found that all of the adventive species reacted to the ultrasound by slowing their flight times, while only one of the endemic species reacted to the ultrasound signal, indicating a loss of hearing over time in the endemic population.&lt;ref name=&quot;Fullard et al 2004&quot; /&gt; However, the degree of loss or regression depends on the amount of evolutionary time and whether or not the moth species has developed secondary uses for hearing.&lt;ref&gt;{{Cite journal | last1=Muma | first1=K. E. | last2=Fullard | first2=J. H. | title=Persistence and regression of hearing in the exclusively diurnal moths, Trichodezia albovittata (Geometridae) and Lycomorpha pholus (Arctiidae) | journal=Ecological Entomology | volume=29 | issue=6 | pages=718–726 | year=2004 | doi=10.1111/j.0307-6946.2004.00655.x| bibcode=2004EcoEn..29..718M | s2cid=83732973 }}&lt;/ref&gt;

Some bats are known to use clicks at frequencies above or below moths' hearing ranges.&lt;ref name=&quot;BBC2010&quot;/&gt; This is known as the allotonic frequency hypothesis. It argues that the auditory systems in moths have driven their bat predators to use higher or lower frequency echolocation to circumvent the moth hearing.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Waters | first1=D. A. | title=Bats and moths: what is there left to learn? | journal=Physiological Entomology | volume=28 | issue=4 
| pages=237–250 | year=2003 | doi=10.1111/j.1365-3032.2003.00355.x| s2cid=86269745 | doi-access=free }}&lt;/ref&gt; [[Barbastelle]] bats have evolved to use a quieter mode of echolocation, calling at a reduced volume and further reducing the volume of their clicks as they close in on prey moths.&lt;ref name=&quot;BBC2010&quot;/&gt; The lower volume of clicks reduces the effective successful hunting range, but results in a significantly higher number of moths caught than other, louder bat species.&lt;ref name=&quot;BBC2010&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal | last1=Goerlitz | first1=Holger R. | last2=ter Hofstede | first2=Hannah M. | last3=Zeale | first3=Matt R. K. | last4=Jones | first4=Gareth | last5=Holderied | first5=Marc W. | title=An Aerial-Hawking Bat Uses Stealth Echolocation to Counter Moth Hearing | doi=10.1016/j.cub.2010.07.046 | journal=Current Biology | volume=20 | issue=17 | pages=1568–1572 | year=2010 | pmid= 20727755| doi-access=free | bibcode=2010CBio...20.1568G }}&lt;!-- this is the paper summarized by the BBC article --&gt;&lt;/ref&gt; Moths have further evolved the ability to discriminate between high and low echolocation click rates, which indicates whether the bat has just detected their presence or is actively pursuing them.&lt;ref name=&quot;BBC2010&quot;&gt;{{Cite news |url=https://www.bbc.co.uk/news/science-environment-11010458 |title=Bat and moth arms race revealed |date=19 August 2010 |first=Jason |last=Palmer |work=[[BBC News]]}}&lt;/ref&gt; This allows them to decide whether or not defensive ultrasonic clicks are worth the time and energy expenditure.&lt;ref&gt;{{Cite journal | last1=Ratcliffe | first1=John M. | last2=Fullard | first2=James H. | last3=Arthur | first3=Benjamin J. | last4=Hoy | first4=Ronald R. | title=Adaptive auditory risk assessment in the dogbane tiger moth when pursued by bats | doi=10.1098/rspb.2010.1488 | journal=Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences | volume=278 | issue=1704 | year=2010 | pages=364–370 | pmid=20719772 | pmc=3013417}} {{open access}}&lt;!--Creative Commons licensed --&gt;&lt;/ref&gt;

=== Daždevnjak ''Taricha granulosa'' i zmija ''Thamnophis sirtalis'' ===
[[File:Rough-skinned newt.jpg|thumb|Rough-skinned newt]]
[[Rough-skinned newt]]s have skin glands that contain a powerful nerve poison, [[tetrodotoxin]], as an [[anti-predator adaptation]]. Throughout much of the newt's range, the [[common garter snake]] is resistant to the toxin. While in principle the toxin binds to a tube-shaped protein that acts as a sodium channel in the snake's nerve cells, a mutation in several snake populations configures the protein in such a way as to hamper or prevent binding of the toxin, conferring resistance. In turn, resistance creates a selective pressure that favors newts that produce more toxin. That in its turn imposes a selective pressure favoring snakes with mutations conferring even greater resistance. This evolutionary arms race has resulted in the newts producing levels of toxin far in excess of that needed to kill any other predator.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Feldman|first=C. R.|author2=Brodie, E. D. |author3=Brodie, E. D. |author4= Pfrender, M. E. |title=The evolutionary origins of beneficial alleles during the repeated adaptation of garter snakes to deadly pre |journal=PNAS |year=2009 |volume=106 |issue=32 |pages=13415–13420 |doi=10.1073/pnas.0901224106 |pmid=19666534 |pmc=2726340|bibcode=2009PNAS..10613415F|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Hanifin |first=Charles T. |title=The Chemical and Evolutionary Ecology of Tetrodotoxin (TTX) Toxicity in Terrestrial Vertebrates|journal=Marine Drugs|year=2010 |volume=8 |issue=3 |pages=577–593 |doi=10.3390/md8030577 |pmid=20411116 |pmc=2857372|doi-access=free }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Feldman |first=C. R. |author2=Brodie, E. D. |author3=Brodie, E. D. |author4=Pfrender, M. E. |title=Genetic architecture of a feeding adaptation: garter snake (Thamnophis) resistance to tetrodotoxin bearing prey |journal=Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences |year=2010 |volume=277 |issue=1698 |pages=3317–3325 |doi=10.1098/rspb.2010.0748 |pmid=20522513 |pmc=2981930}}&lt;/ref&gt;

In populations where garter snakes and newts live together, higher levels of tetrodotoxin and resistance to it are observed in the two species respectively. Where the species are separated, the toxin levels and resistance are lower.&lt;ref name=BrodieBrodieRidenhour2003&gt;{{cite journal | last1=Brodie | first1=E. | last2=Brodie | first2=E. D. | last3=Ridenhour | first3=B. | year=2003 | title=The evolutionary response of predators to dangerous prey: Hotspots and coldspots in the geographic mosaic of coevolution between garter snakes and newts |  journal=Evolution | volume=56 | issue=10| pages=2067–82 | doi=10.1554/0014-3820(2002)056[2067:teropt]2.0.co;2 | pmid=12449493| s2cid=8251443 }}&lt;/ref&gt; While isolated garter snakes have lower resistance, they still demonstrate an ability to resist low levels of the toxin, suggesting an ancestral predisposition to tetrodotoxin resistance.&lt;ref&gt;{{cite journal | last1=Brodie | first1=Edmund D. | last2=Brodie | first2=Edmund D. Jr. | last3=Motychak | first3=Jeffrey E. | year=2002 | title=Recovery of garter snakes (''Thamnophis sirtalis'') from the effects of tetrodotoxin. Hpet | journal=Journal of Herpetology | volume=36 | issue=1| pages=95–98 | doi=10.2307/1565808 | jstor=1565808 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal | last1=Brodie | first1=Edmund D. | last2=Feldman | first2=Chris R.| last3=Hanifin | first3=Charles T.| last4=Motychak | first4=Jeffrey E.| last5=Mulcahy | first5=Daniel G.| last6=Williams | first6=Becky L.| last7=Brodie | first7=Edmund D. Jr.| year=2005 | title=Parallel arms races between garter snakes and newts involving tetrodotoxin as the phenotypic interface of coevolution | journal=Journal of Chemical Ecology | volume=31 | issue=2| pages=343–356 | doi=10.1007/s10886-005-1345-x| pmid=15856788 | bibcode=2005JCEco..31..343B | s2cid=16542226 }}&lt;/ref&gt; The lower levels of resistance in separated populations suggest a fitness cost of both toxin production and resistance. Snakes with high levels of tetrodotoxin resistance crawl more slowly than isolated populations of snakes, making them more vulnerable to predation.&lt;ref name=BrodieBrodieRidenhour2003/&gt; The same pattern is seen in isolated populations of newts, which have less toxin in their skin.&lt;ref&gt;{{cite journal | last1=Brodie | first1=Edmund D. | last2=Brodie | first2=Edmund D. Jr | year=1991 | title=Evolutionary response of predators to dangerous prey: Reduction of toxicity of newts and resistance of garter snakes in island populations | journal=Evolution | volume=45 | issue=1 | pages=221–224 | doi=10.2307/2409496| pmid=28564068 | jstor=2409496 }}&lt;/ref&gt; There are geographic hotspots where levels of tetrodotoxin and resistance are extremely high, showing a close interaction between newts and snakes.&lt;ref name=BrodieBrodieRidenhour2003/&gt;

=== Grabežljivi morski puževi i školjkaši s tvrdim oklopom ===
Predator [[whelk]] used their own shell to open the shell of their prey, oftentimes breaking both shells in the process. This led to better fitness for larger-shelled prey. However, the whelk's population then selected for individuals who were more efficient at opening larger-shelled prey.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Dietl |first1=Gregory P.|title=Coevolution of a marine gastropod predator and its dangerous bivalve prey |journal=Biological Journal of the Linnean Society |date=3 November 2003 |volume=80 |issue=3 |pages=409–436 |doi=10.1046/j.1095-8312.2003.00255.x|doi-access=free }}&lt;/ref&gt; This example is an excellent example of an asymmetrical arms race, because while the prey is evolving a physical trait (larger shells), the predators are adapting through the whelks' ability to open those larger shells.

=== Smrtonosne zmije u poplavnim područjima i odvojene vrste žaba ===
[[Acanthophis hawkei|Floodplain death adders]] eat three types of frogs: one nontoxic, one producing mucus when taken by the predator, and the highly toxic frogs. However, the snakes have also found that if they wait to consume their toxic prey, the potency decreases. In this specific case, the asymmetry enabled the snakes to overcome the chemical defenses of the toxic frogs after their death.&lt;ref name=phillips&gt;{{cite journal |last1=Phillips|first1=Ben|last2=Shine|first2=Richard|title=When Dinner Is Dangerous: Toxic Frogs Elicit Species-Specific Responses from a Generalist Snake Predator |journal=The American Naturalist|date=December 2007|volume=170|issue=6 |pages=936–942 |doi=10.1086/522845|pmid=18171175|bibcode=2007ANat..170..936P |s2cid=9744969}}&lt;/ref&gt; The results of the study showed that the snake became accustomed to the differences in the frogs by their hold and release timing, always holding the nontoxic, while always releasing the highly toxic frogs, with the frogs that discharge mucus somewhere in between. The snakes spent more time gaped between the release of the highly toxic frogs than the short gaped time between the release of the frogs that discharge mucus. Therefore, the snakes have a much higher advantage of being able to cope with the different frogs defensive mechanisms, while the frogs could eventually increase the potency of their toxic knowing the snakes would adapt to that change as well, such as the snakes having venom themselves for the initial attack.&lt;ref name=phillips /&gt; The coevolution is still highly asymmetrical because of the advantage the predators have over their prey.&lt;ref name=phillips /&gt;

== Uvedene vrste ==
[[File:Bufo marinus 1 (1).jpg|thumb|[[Morska krastača]] (''Rhinella marina'') doživjela je masovnu eksploziju veličine populacije u Australiji zbog nedostatka konkurencije.]]
Kada vrsta nije prethodno bila izložena utrci u naoružanju, može se naći u ozbiljno nepovoljnom položaju i suočiti se s [[izumiranje]]m mnogo prije nego što bi se mogla nadati da će se prilagoditi novom predatoru, konkurentu ili parazitu. Jedna vrsta je možda bila u evolutivnim borbama milionima godina (recimo, od strane predatora), dok se druga možda nikada nije suočila s takvim pritiscima (na primjer, otočna vrsta). Ovo je čest problem u izoliranim ekosistemima poput [[australija|Australije]] ili [[havaji|Havajskih ostrva]]. U Australiji su se mnoge [[invazivna vrsta|invazivne vrste]], poput [[Rhinella marina|morskih krastača]] i [[zečevi u Australiji|zečeva]], brzo proširile zbog nedostatka konkurencije i pritiska od strane predatora. Na primjer, australskim predatorima nedostaju adaptacije na [[bufotenin]] morske krastače, što omogućava invazivnim vrstama da se šire. Međutim, postoje dokazi da se neke vrste predatora počinju [[morske krastače u Australiji|prilagođavati na različite načine]] suočavanju s obrambenim mehanizmima morske krastače.

== Povezano ==
* [[Anti-predator adaptation]]
* [[Parasite]]–[[Host (biology)|host]] interactions
* [[Parent–offspring conflict]]
* [[Antimicrobial resistance]]
* [[Evolutionary anachronism]]

== Reference ==
{{reflist|30em}}
'''General'''
*[[Richard Dawkins|Dawkins, Richard]] &amp; [[John Krebs|Krebs, John R.]] (1979). Arms races between and within species.  ''Proceedings of the Royal society of London'', '''B 205''':489-511.
*{{cite journal | last1=Conner | first1=W. E. | last2=Corcoran | first2=A. J. | year=2012 | title=Sound strategies: the 65-million-year-old battle between bats and insects | journal=Annual Review of Entomology | volume=57 | pages=21–39 | doi=10.1146/annurev-ento-121510-133537 | pmid=21888517}}

== Vanjske poveznice ==
* [https://www.youtube.com/watch?v=Enu7kNtQ-Js Nature's Eternal Arms Race (PBS Documentary)]</text>
      <sha1>mm1mxip2bw4y2ca1fpd7p08rx0d9sl2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>42607258</id>
      <parentid>42607245</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T20:16:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Duma</username>
        <id>16555</id>
      </contributor>
      <comment>/* Primjeri */</comment>
      <origin>42607258</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22791" sha1="30cbhwp4u9e5hib1ol3qcwva2awjc5h" xml:space="preserve">U [[evolucijska biologija|evolucijskoj biologiji]], '''evolutivna utrka u naoružanju''' je kontinuirana borba između [[konkurencija (biologija)|konkurentskih]] skupova [[koevolucija|koevoluirajućih]] [[gen]]a, [[fenotip]]skih i [[Bihevioralna ekologija|bihevioralnih]] osobina koje razvijaju eskalirajuće [[adaptacija|adaptacije]] i kontraadaptacije jednih protiv drugih, što podsjeća na geopolitički koncept [[trka u naoružanju|utrke u naoružanju]]. To se često opisuje kao primjer [[pozitivna povratna sprega|pozitivne povratne sprege]].&lt;ref name=&quot;Blindwatchmaker&quot;&gt;Dawkins, R. 1996. ''[[The Blind Watchmaker]]'' New York: W. W. Norton. Note: This book was also published by Penguin in 1991. While the text is identical, page numbers differ&lt;/ref&gt; Koevoluirajući skupovi gena mogu biti kod različitih vrsta, kao u evolutivnoj utrci u naoružanju između vrste [[predator]]a i njegovog [[plijen]]a&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Hoffman |first=Antoni |date=1988 |title=Vermeij, G.J. 1987. Evolution and Escalation. An Ecological History of Life. Princeton University Press, Princeton, N. J. 527 pp. $ 47.50. |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1046/j.1420-9101.1988.1040369.x |journal=Journal of Evolutionary Biology |language=en |volume=1 |issue=4 |pages=369–370 |doi=10.1046/j.1420-9101.1988.1040369.x |issn=1420-9101|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt; ili [[parazit]]a i njegovog [[Domaćin (biologija)|domaćina]]. Alternativno, utrka u naoružanju može biti između pripadnika iste vrste, kao u modelu manipulacije/otpora prodaji kod komunikacije&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Dawkins |first1=Richard |last2=Krebs |first2=John Richard |date=January 1997 |title=Arms races between and within species |url=https://royalsocietypublishing.org/doi/10.1098/rspb.1979.0081 |journal=Proceedings of the Royal Society of London. Series B. Biological Sciences |volume=205 |issue=1161 |pages=489–511 |doi=10.1098/rspb.1979.0081|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt; ili kao u [[odbjegla selekcija|odbjegloj evoluciji]] ili efektima [[hipoteza Crvene kraljice|Crvene kraljice]]. Jedan primjer evolutivne utrke u naoružanju je [[seksualni konflikt|seksualni sukob]] između spolova, često opisan terminom [[odbjegla selekcija|Fisherova odbjegla selekcija]]. [[Thierry Lodé]]&lt;ref&gt;[[Thierry Lodé]] &quot;La guerre des sexes chez les animaux&quot; Eds Odile Jacob, Paris {{ISBN|2-7381-1901-8}};&lt;/ref&gt; je naglasio ulogu takvih antagonističkih interakcija u [[evolucija|evoluciji]] koje vode do [[pomjeranje osobina|pomjeranja osobina]] i [[Seksualna antagonistička koevolucija|antagonističke koevolucije]].

== Simetrične naspram asimetričnih utrka u naoružanju ==
[[File:Cheetah with impala.jpg|alt=Cheetah biting the neck of an impala|thumb|Primjer asimetrične utrke u naoružanju su [[gepard]]i (''Acinonyx jubatus'') koji evoluiraju kako bi postali bolji lovci i [[Gazella|gazele]] koje evoluiraju kako bi izbjegle da budu ubijene.]]
Utrke u naoružanju mogu se klasificirati kao simetrične ili asimetrične. U simetričnoj utrci u naoružanju, selekcijski pritisak djeluje na učesnike u istom smjeru. Primjer za to je drveće koje raste više kao rezultat konkurencije za svjetlost, gdje je selektivna prednost za obje vrste povećana visina. Asimetrična trka u naoružanju uključuje kontrastne selekcijske pritiske, kao što je slučaj [[gepard]]a (''Acinonyx jubatus'') i [[gazella|gazela]], gdje gepardi evoluiraju da bi bili bolji u lovu i ubijanju, dok gazele evoluiraju ne da bi lovile i ubijale, već da bi izbjegle da budu ulovljene.&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=da Cruz|first1=João Filipe|last2=Gaspar|first2=Helena|last3=Calado|first3=Gonçalo|title=Turning the game around: toxicity in a nudibranch-sponge predator–prey association|journal=Chemoecology|date=29 November 2011|volume=22|issue=1|pages=47–53|doi=10.1007/s00049-011-0097-z|s2cid=17819241}}&lt;/ref&gt;

== Dinamika domaćina i parazita ==
Selektivni pritisak između dvije vrste može uključivati ​​[[koevolucija domaćina i parazita|koevoluciju domaćina i parazita]]. Ovaj antagonistički odnos dovodi do potrebe da patogen ima najbolje virulentne alele za infekciju organizma, a da domaćin ima najbolje rezistentne alele za preživljavanje parazitizma. Kao posljedica toga, frekvencije alela variraju tokom vremena ovisno o veličini virulentnih i rezistentnih populacija (fluktuacija genetskog selekcijskog pritiska) i vremenu generacije (stopa mutacija) gdje se neki [[genotip]]ovi preferencijalno odabiru zahvaljujući individualnom dobitku u [[adaptivna vrijednost|adaptivnoj vrijednosti]]. Akumulacija genetskih promjena u obje populacije objašnjava stalnu adaptaciju kako bi se postigli niži troškovi adaptivne vrijednosti i izbjeglo izumiranje u skladu s [[hipoteza Crvene kraljice|hipotezom Crvene kraljice]] koju je [[Leigh Van Valen]] predložio 1973. godine.&lt;ref&gt;[[Leigh Van Valen|Van Valen, Leigh]] (1973). A new evolutionary law, ''Evolutionary Theory 1, 1¬30''&lt;/ref&gt;

== Primjeri ==
=== Interakcija ''Phytophthora infestans'' i krompira Bintje ===
[[File:Plants certifiés Bintje.png|thumb|Krompiri Bintje]]
Krompir [[Bintje]] nastao je križanjem sorti krompira ''Munstersen'' i ''Fransen''. Stvoren je u Holandiji početkom 20. vijeka, a sada se uglavnom uzgaja na sjeveru Francuske i Belgije. Oomiceta ''Phytophthora infestans'' bila je odgovorna za plamenjaču krompira, posebno tokom evropske gladi 1840. godine. [[zoospora|Zoospore]] (pokretne spore, karakteristika oomiceta) oslobađaju se iz zoosporangija koji potiču iz [[micelij]]a i koje donose kiša ili vjetar, prije nego što zaraze gomolje i listove. Crne boje se pojavljuju na biljci zbog infekcije njenog ćelijskog sistema neophodnog za umnožavanje zarazne populacije oomiceta. Parazit sadrži virulentno-avirulentne alelne kombinacije u nekoliko mikrosatelitskih lokusa, a domaćin sadrži nekoliko multilokusnih gena otpornosti (ili [[R gen]]). Ta interakcija se naziva [[odnos gen-za-gen]] i općenito je široko rasprostranjena kod biljnih bolesti. Ekspresija genetskih obrazaca kod dvije vrste je kombinacija karakteristika otpornosti i virulencije kako bi se postigla najbolja stopa preživljavanja.&lt;ref name=&quot;Flier Turkensteen van den Bosch Vereijken 2001 pp. 292–301&quot;&gt;{{cite journal | last1=Flier | first1=W. G. | last2=Turkensteen | first2=L. J. | last3=van den Bosch | first3=G. B. M. | last4=Vereijken | first4=P. F. G. | last5=Mulder | first5=A. | title=Differential interaction of Phytophthora infestans on tubers of potato cultivars with different levels of blight resistance | journal=Plant Pathology | volume=50 | issue=3 | year=2001 | issn=0032-0862 | doi=10.1046/j.1365-3059.2001.00574.x | pages=292–301| doi-access=free | bibcode=2001PPath..50..292F }}&lt;/ref&gt;

=== Šišmiši i moljci ===
[[File:Chirps190918-22s2.png|right|thumb|upright=1.5|[[Spektrogram]] vokalizacija šišmiša ''[[Pipistrellus pipistrellus]]'' tokom približavanja plijena. Snimak pokriva ukupno 1,1 sekundu; donja glavna frekvencija oko 45 kHz (što je tipično za običnog pipistrelu). Oko 150 milisekundi prije konačnog kontakta, vrijeme između i trajanje zvukova postaje znatno kraće (&quot;''zujanje pri hranjenju''&quot;).
&lt;br/&gt;Odgovarajuća audio datoteka: [[File:Chirps190918-22s.mp3|Audio recording: Common pipistrelle approaching prey, 20 fold dilated]]]]
[[Šišmiši]] su evoluirali da koriste eholokaciju za otkrivanje i hvatanje plijena. [[Moljci]] se zauzvrat razvili sposobnost detekcije eholokacijskih poziva šišmiša u lovu i izazivanja izbjegavajućih manevra leta&lt;ref name=&quot;Fullard et al 2004&quot;&gt;{{Cite journal | last1=Fullard | first1=J. H. | last2=Ratcliffe | first2=J. M. | last3=Soutar | first3=A. R. | doi=10.1111/j.1420-9101.2004.00722.x | title=Extinction of the acoustic startle response in moths endemic to a bat-free habitat | journal=Journal of Evolutionary Biology | volume=17 | issue=4 | pages=856–861 | year=2004 | pmid=15271085| s2cid=1054325 | doi-access=free }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal | last1=Miller | first1=Lee A. | last2=Surlykke | first2=Annemarie 
| title=How Some Insects Detect and Avoid Being Eaten by Bats: Tactics and Countertactics of Prey and Predator | journal=BioScience | volume=51 | issue=7 | pages=570–581 |date=July 2001 | doi=10.1641/0006-3568(2001)051[0570:HSIDAA]2.0.CO;2 | url=https://www.life.umd.edu/faculty/wilkinson/honr278c/PDF/Miller01.pdf |quote=Evolutionarily speaking, insects have responded to selective pressure from bats with new evasive mechanisms[...] | doi-access=free }}&lt;/ref&gt; ili odgovaranja vlastitim ultrazvučnim klikovima kako bi zbunili eholokaciju šišmiša.&lt;ref name=&quot;BBC2010&quot;/&gt; Potporodica [[Erebidae|erebidnih]] moljaca [[Arctiinae]] jedinstveno reagira na eholokaciju šišmiša u tri preovladavajuće hipoteze: preplašivanje, ometanje sonara i odbrana akustičnom aposemijom.&lt;ref name=&quot;Yager 2012&quot;&gt;{{Cite journal | last1=Yager | first1=D. D.
| title=Predator detection and evasion by flying insects | journal=Current Opinion in Neurobiology | volume=22 | issue=2 |pages=201–207 |year=2012 | doi=10.1016/j.conb.2011.12.011 | pmid=22226428| s2cid=24365000
}}&lt;/ref&gt; Sve ove razlike ovise o specifičnim uvjetima okoline i vrsti eholokacijskog poziva; međutim, ove hipoteze nisu međusobno isključive i jedan te isti moljac ih može koristiti za odbranu.&lt;ref name=&quot;Yager 2012&quot; /&gt;

Istraživanje [[simpatrija|simpatrije]] pokazala su da različiti odbrambeni mehanizmi direktno reaguju na eholokaciju šišmiša. Na mjestima sa prostornom ili vremenskom izolacijom između šišmiša i njihovog plijena, mehanizam sluha vrsta moljca ima tendenciju regresije. Fullard i saradnici (2004) uporedili su adventivne i endemske vrste moljaca iz porodice [[Noctiidae]] u staništu bez šišmiša sa ultrazvukom i otkrili su da su sve adventivne vrste reagovale na ultrazvuk usporavanjem vremena leta, dok je samo jedna od endemskih vrsta reagovala na ultrazvučni signal, što ukazuje na gubitak sluha s vremenom u endemskoj populaciji.&lt;ref name=&quot;Fullard et al 2004&quot; /&gt; Međutim, stepen gubitka ili regresije zavisi od količine evolucijskog vremena i od toga da li je vrsta moljca razvila sekundarne primjene sluha.&lt;ref&gt;{{Cite journal | last1=Muma | first1=K. E. | last2=Fullard | first2=J. H. | title=Persistence and regression of hearing in the exclusively diurnal moths, Trichodezia albovittata (Geometridae) and Lycomorpha pholus (Arctiidae) | journal=Ecological Entomology | volume=29 | issue=6 | pages=718–726 | year=2004 | doi=10.1111/j.0307-6946.2004.00655.x| bibcode=2004EcoEn..29..718M | s2cid=83732973 }}&lt;/ref&gt;

Poznato je da neki šišmiši koriste klikove na frekvencijama iznad ili ispod raspona sluha moljaca.&lt;ref name=&quot;BBC2010&quot;/&gt; Ovo je poznato kao hipoteza alotonske frekvencije. Ona tvrdi da su slušni sistemi kod moljaca naveli njihove predatore šišmiše da koriste eholokaciju viših ili nižih frekvencija kako bi zaobišli sluh moljaca.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Waters | first1=D. A. | title=Bats and moths: what is there left to learn? | journal=Physiological Entomology | volume=28 | issue=4 
| pages=237–250 | year=2003 | doi=10.1111/j.1365-3032.2003.00355.x| s2cid=86269745 | doi-access=free }}&lt;/ref&gt; Šišmiši iz roda ''[[Barbastella]]'' su evoluirali da koriste tiši način eholokacije, dozivajući smanjenom jačinom zvuka i dodatno smanjujući jačinu svojih klikova kako se približavaju moljcima koji su im plijen.&lt;ref name=&quot;BBC2010&quot;/&gt; Manja jačina klikova smanjuje efektivni uspješan domet lova, ali rezultira znatno većim brojem uhvaćenih moljaca nego kod drugih, glasnijih vrsta šišmiša.&lt;ref name=&quot;BBC2010&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal | last1=Goerlitz | first1=Holger R. | last2=ter Hofstede | first2=Hannah M. | last3=Zeale | first3=Matt R. K. | last4=Jones | first4=Gareth | last5=Holderied | first5=Marc W. | title=An Aerial-Hawking Bat Uses Stealth Echolocation to Counter Moth Hearing | doi=10.1016/j.cub.2010.07.046 | journal=Current Biology | volume=20 | issue=17 | pages=1568–1572 | year=2010 | pmid= 20727755| doi-access=free | bibcode=2010CBio...20.1568G }}&lt;!-- this is the paper summarized by the BBC article --&gt;&lt;/ref&gt; Moljci su dalje razvili sposobnost razlikovanja visokih i niskih stopa klikova eholokacije, što ukazuje na to da li je šišmiš upravo otkrio njihovo prisustvo ili ih aktivno progoni.&lt;ref name=&quot;BBC2010&quot;&gt;{{Cite news |url=https://www.bbc.co.uk/news/science-environment-11010458 |title=Bat and moth arms race revealed |date=19 August 2010 |first=Jason |last=Palmer |work=[[BBC News]]}}&lt;/ref&gt; To im omogućava da odluče da li se odbrambeni ultrazvučni klikovi isplate utroška vremena i energije.&lt;ref&gt;{{Cite journal | last1=Ratcliffe | first1=John M. | last2=Fullard | first2=James H. | last3=Arthur | first3=Benjamin J. | last4=Hoy | first4=Ronald R. | title=Adaptive auditory risk assessment in the dogbane tiger moth when pursued by bats | doi=10.1098/rspb.2010.1488 | journal=Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences | volume=278 | issue=1704 | year=2010 | pages=364–370 | pmid=20719772 | pmc=3013417}} {{open access}}&lt;!--Creative Commons licensed --&gt;&lt;/ref&gt;

=== Daždevnjak ''Taricha granulosa'' i zmija ''Thamnophis sirtalis'' ===
[[File:Rough-skinned newt.jpg|thumb|''Taricha granulosa'']]
Daždevnjaci vrste ''Taricha granulosa'' imaju kožne žlijezde koje sadrže snažan nervni otrov, [[tetrodotoksin]], kao [[adaptacija protiv predatora|adaptaciju protiv predatora]]. Kroz veći dio područja rasprostranjenosti daždevnjaka, zmija ''Thamnophis sirtalis'' je otporna na toksin. Dok se u principu toksin veže za protein u obliku cijevi koji djeluje kao natrijumski kanal u nervnim ćelijama zmije, mutacija u nekoliko populacija zmija konfigurira protein na takav način da on ometa ili sprječava vezivanje toksina, dajući otpornost. Zauzvrat, otpornost stvara selektivni pritisak koji favorizira daždevnjake koji proizvode više toksina. To zauzvrat nameće selektivni pritisak koji favorizira zmije s mutacijama koje daju još veću otpornost. Ova evolucijska utrka u naoružanju rezultirala je time da daždevnjaci proizvode nivoe toksina daleko veće od onih potrebnih za ubijanje bilo kojeg drugog predatora.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Feldman|first=C. R.|author2=Brodie, E. D. |author3=Brodie, E. D. |author4= Pfrender, M. E. |title=The evolutionary origins of beneficial alleles during the repeated adaptation of garter snakes to deadly pre |journal=PNAS |year=2009 |volume=106 |issue=32 |pages=13415–13420 |doi=10.1073/pnas.0901224106 |pmid=19666534 |pmc=2726340|bibcode=2009PNAS..10613415F|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Hanifin |first=Charles T. |title=The Chemical and Evolutionary Ecology of Tetrodotoxin (TTX) Toxicity in Terrestrial Vertebrates|journal=Marine Drugs|year=2010 |volume=8 |issue=3 |pages=577–593 |doi=10.3390/md8030577 |pmid=20411116 |pmc=2857372|doi-access=free }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Feldman |first=C. R. |author2=Brodie, E. D. |author3=Brodie, E. D. |author4=Pfrender, M. E. |title=Genetic architecture of a feeding adaptation: garter snake (Thamnophis) resistance to tetrodotoxin bearing prey |journal=Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences |year=2010 |volume=277 |issue=1698 |pages=3317–3325 |doi=10.1098/rspb.2010.0748 |pmid=20522513 |pmc=2981930}}&lt;/ref&gt;

U populacijama gdje zmije i daždevnjaci žive zajedno, kod obje vrste uočeni su viši nivoi tetrodotoksina i otpornosti na njega. Tamo gdje su vrste odvojene, nivoi toksina i otpornost su niži.&lt;ref name=BrodieBrodieRidenhour2003&gt;{{cite journal | last1=Brodie | first1=E. | last2=Brodie | first2=E. D. | last3=Ridenhour | first3=B. | year=2003 | title=The evolutionary response of predators to dangerous prey: Hotspots and coldspots in the geographic mosaic of coevolution between garter snakes and newts |  journal=Evolution | volume=56 | issue=10| pages=2067–82 | doi=10.1554/0014-3820(2002)056[2067:teropt]2.0.co;2 | pmid=12449493| s2cid=8251443 }}&lt;/ref&gt; Iako izolovane zmije imaju nižu otpornost, one i dalje pokazuju sposobnost da se odupru niskim nivoima toksina, što ukazuje na predačku predispoziciju za otpornost na tetrodotoksin.&lt;ref&gt;{{cite journal | last1=Brodie | first1=Edmund D. | last2=Brodie | first2=Edmund D. Jr. | last3=Motychak | first3=Jeffrey E. | year=2002 | title=Recovery of garter snakes (''Thamnophis sirtalis'') from the effects of tetrodotoxin. Hpet | journal=Journal of Herpetology | volume=36 | issue=1| pages=95–98 | doi=10.2307/1565808 | jstor=1565808 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal | last1=Brodie | first1=Edmund D. | last2=Feldman | first2=Chris R.| last3=Hanifin | first3=Charles T.| last4=Motychak | first4=Jeffrey E.| last5=Mulcahy | first5=Daniel G.| last6=Williams | first6=Becky L.| last7=Brodie | first7=Edmund D. Jr.| year=2005 | title=Parallel arms races between garter snakes and newts involving tetrodotoxin as the phenotypic interface of coevolution | journal=Journal of Chemical Ecology | volume=31 | issue=2| pages=343–356 | doi=10.1007/s10886-005-1345-x| pmid=15856788 | bibcode=2005JCEco..31..343B | s2cid=16542226 }}&lt;/ref&gt; Niži nivoi otpornosti u odvojenim populacijama ukazuju na cijenu i proizvodnje toksina i otpornosti usljed smanjene fizičke spremnosti. Zmije sa visokim nivoima otpornosti na tetrodotoksin puze sporije od izolovanih populacija zmija, što ih čini ranjivijim na predatore.&lt;ref name=BrodieBrodieRidenhour2003/&gt; Isti obrazac se uočava u izolovanim populacijama daždevnjaka, koji imaju manje toksina u koži.&lt;ref&gt;{{cite journal | last1=Brodie | first1=Edmund D. | last2=Brodie | first2=Edmund D. Jr | year=1991 | title=Evolutionary response of predators to dangerous prey: Reduction of toxicity of newts and resistance of garter snakes in island populations | journal=Evolution | volume=45 | issue=1 | pages=221–224 | doi=10.2307/2409496| pmid=28564068 | jstor=2409496 }}&lt;/ref&gt; Postoje geografske žarišta gdje su nivoi tetrodotoksina i otpornosti izuzetno visoki, što pokazuje blisku interakciju između daždevnjaka i zmija.&lt;ref name=BrodieBrodieRidenhour2003/&gt;

=== Grabežljivi morski puževi i školjkaši s tvrdim oklopom ===
Predator [[whelk]] used their own shell to open the shell of their prey, oftentimes breaking both shells in the process. This led to better fitness for larger-shelled prey. However, the whelk's population then selected for individuals who were more efficient at opening larger-shelled prey.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Dietl |first1=Gregory P.|title=Coevolution of a marine gastropod predator and its dangerous bivalve prey |journal=Biological Journal of the Linnean Society |date=3 November 2003 |volume=80 |issue=3 |pages=409–436 |doi=10.1046/j.1095-8312.2003.00255.x|doi-access=free }}&lt;/ref&gt; This example is an excellent example of an asymmetrical arms race, because while the prey is evolving a physical trait (larger shells), the predators are adapting through the whelks' ability to open those larger shells.

=== Smrtonosne zmije u poplavnim područjima i odvojene vrste žaba ===
[[Acanthophis hawkei|Floodplain death adders]] eat three types of frogs: one nontoxic, one producing mucus when taken by the predator, and the highly toxic frogs. However, the snakes have also found that if they wait to consume their toxic prey, the potency decreases. In this specific case, the asymmetry enabled the snakes to overcome the chemical defenses of the toxic frogs after their death.&lt;ref name=phillips&gt;{{cite journal |last1=Phillips|first1=Ben|last2=Shine|first2=Richard|title=When Dinner Is Dangerous: Toxic Frogs Elicit Species-Specific Responses from a Generalist Snake Predator |journal=The American Naturalist|date=December 2007|volume=170|issue=6 |pages=936–942 |doi=10.1086/522845|pmid=18171175|bibcode=2007ANat..170..936P |s2cid=9744969}}&lt;/ref&gt; The results of the study showed that the snake became accustomed to the differences in the frogs by their hold and release timing, always holding the nontoxic, while always releasing the highly toxic frogs, with the frogs that discharge mucus somewhere in between. The snakes spent more time gaped between the release of the highly toxic frogs than the short gaped time between the release of the frogs that discharge mucus. Therefore, the snakes have a much higher advantage of being able to cope with the different frogs defensive mechanisms, while the frogs could eventually increase the potency of their toxic knowing the snakes would adapt to that change as well, such as the snakes having venom themselves for the initial attack.&lt;ref name=phillips /&gt; The coevolution is still highly asymmetrical because of the advantage the predators have over their prey.&lt;ref name=phillips /&gt;

== Uvedene vrste ==
[[File:Bufo marinus 1 (1).jpg|thumb|[[Morska krastača]] (''Rhinella marina'') doživjela je masovnu eksploziju veličine populacije u Australiji zbog nedostatka konkurencije.]]
Kada vrsta nije prethodno bila izložena utrci u naoružanju, može se naći u ozbiljno nepovoljnom položaju i suočiti se s [[izumiranje]]m mnogo prije nego što bi se mogla nadati da će se prilagoditi novom predatoru, konkurentu ili parazitu. Jedna vrsta je možda bila u evolutivnim borbama milionima godina (recimo, od strane predatora), dok se druga možda nikada nije suočila s takvim pritiscima (na primjer, otočna vrsta). Ovo je čest problem u izoliranim ekosistemima poput [[australija|Australije]] ili [[havaji|Havajskih ostrva]]. U Australiji su se mnoge [[invazivna vrsta|invazivne vrste]], poput [[Rhinella marina|morskih krastača]] i [[zečevi u Australiji|zečeva]], brzo proširile zbog nedostatka konkurencije i pritiska od strane predatora. Na primjer, australskim predatorima nedostaju adaptacije na [[bufotenin]] morske krastače, što omogućava invazivnim vrstama da se šire. Međutim, postoje dokazi da se neke vrste predatora počinju [[morske krastače u Australiji|prilagođavati na različite načine]] suočavanju s obrambenim mehanizmima morske krastače.

== Povezano ==
* [[Anti-predator adaptation]]
* [[Parasite]]–[[Host (biology)|host]] interactions
* [[Parent–offspring conflict]]
* [[Antimicrobial resistance]]
* [[Evolutionary anachronism]]

== Reference ==
{{reflist|30em}}
'''General'''
*[[Richard Dawkins|Dawkins, Richard]] &amp; [[John Krebs|Krebs, John R.]] (1979). Arms races between and within species.  ''Proceedings of the Royal society of London'', '''B 205''':489-511.
*{{cite journal | last1=Conner | first1=W. E. | last2=Corcoran | first2=A. J. | year=2012 | title=Sound strategies: the 65-million-year-old battle between bats and insects | journal=Annual Review of Entomology | volume=57 | pages=21–39 | doi=10.1146/annurev-ento-121510-133537 | pmid=21888517}}

== Vanjske poveznice ==
* [https://www.youtube.com/watch?v=Enu7kNtQ-Js Nature's Eternal Arms Race (PBS Documentary)]</text>
      <sha1>30cbhwp4u9e5hib1ol3qcwva2awjc5h</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>42607259</id>
      <parentid>42607258</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T20:17:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Duma</username>
        <id>16555</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Daždevnjak Taricha granulosa i zmija Thamnophis sirtalis */</comment>
      <origin>42607259</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22803" sha1="l4oijwqxkq2512j6d11r0mmc2qtnpy5" xml:space="preserve">U [[evolucijska biologija|evolucijskoj biologiji]], '''evolutivna utrka u naoružanju''' je kontinuirana borba između [[konkurencija (biologija)|konkurentskih]] skupova [[koevolucija|koevoluirajućih]] [[gen]]a, [[fenotip]]skih i [[Bihevioralna ekologija|bihevioralnih]] osobina koje razvijaju eskalirajuće [[adaptacija|adaptacije]] i kontraadaptacije jednih protiv drugih, što podsjeća na geopolitički koncept [[trka u naoružanju|utrke u naoružanju]]. To se često opisuje kao primjer [[pozitivna povratna sprega|pozitivne povratne sprege]].&lt;ref name=&quot;Blindwatchmaker&quot;&gt;Dawkins, R. 1996. ''[[The Blind Watchmaker]]'' New York: W. W. Norton. Note: This book was also published by Penguin in 1991. While the text is identical, page numbers differ&lt;/ref&gt; Koevoluirajući skupovi gena mogu biti kod različitih vrsta, kao u evolutivnoj utrci u naoružanju između vrste [[predator]]a i njegovog [[plijen]]a&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Hoffman |first=Antoni |date=1988 |title=Vermeij, G.J. 1987. Evolution and Escalation. An Ecological History of Life. Princeton University Press, Princeton, N. J. 527 pp. $ 47.50. |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1046/j.1420-9101.1988.1040369.x |journal=Journal of Evolutionary Biology |language=en |volume=1 |issue=4 |pages=369–370 |doi=10.1046/j.1420-9101.1988.1040369.x |issn=1420-9101|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt; ili [[parazit]]a i njegovog [[Domaćin (biologija)|domaćina]]. Alternativno, utrka u naoružanju može biti između pripadnika iste vrste, kao u modelu manipulacije/otpora prodaji kod komunikacije&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Dawkins |first1=Richard |last2=Krebs |first2=John Richard |date=January 1997 |title=Arms races between and within species |url=https://royalsocietypublishing.org/doi/10.1098/rspb.1979.0081 |journal=Proceedings of the Royal Society of London. Series B. Biological Sciences |volume=205 |issue=1161 |pages=489–511 |doi=10.1098/rspb.1979.0081|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt; ili kao u [[odbjegla selekcija|odbjegloj evoluciji]] ili efektima [[hipoteza Crvene kraljice|Crvene kraljice]]. Jedan primjer evolutivne utrke u naoružanju je [[seksualni konflikt|seksualni sukob]] između spolova, često opisan terminom [[odbjegla selekcija|Fisherova odbjegla selekcija]]. [[Thierry Lodé]]&lt;ref&gt;[[Thierry Lodé]] &quot;La guerre des sexes chez les animaux&quot; Eds Odile Jacob, Paris {{ISBN|2-7381-1901-8}};&lt;/ref&gt; je naglasio ulogu takvih antagonističkih interakcija u [[evolucija|evoluciji]] koje vode do [[pomjeranje osobina|pomjeranja osobina]] i [[Seksualna antagonistička koevolucija|antagonističke koevolucije]].

== Simetrične naspram asimetričnih utrka u naoružanju ==
[[File:Cheetah with impala.jpg|alt=Cheetah biting the neck of an impala|thumb|Primjer asimetrične utrke u naoružanju su [[gepard]]i (''Acinonyx jubatus'') koji evoluiraju kako bi postali bolji lovci i [[Gazella|gazele]] koje evoluiraju kako bi izbjegle da budu ubijene.]]
Utrke u naoružanju mogu se klasificirati kao simetrične ili asimetrične. U simetričnoj utrci u naoružanju, selekcijski pritisak djeluje na učesnike u istom smjeru. Primjer za to je drveće koje raste više kao rezultat konkurencije za svjetlost, gdje je selektivna prednost za obje vrste povećana visina. Asimetrična trka u naoružanju uključuje kontrastne selekcijske pritiske, kao što je slučaj [[gepard]]a (''Acinonyx jubatus'') i [[gazella|gazela]], gdje gepardi evoluiraju da bi bili bolji u lovu i ubijanju, dok gazele evoluiraju ne da bi lovile i ubijale, već da bi izbjegle da budu ulovljene.&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=da Cruz|first1=João Filipe|last2=Gaspar|first2=Helena|last3=Calado|first3=Gonçalo|title=Turning the game around: toxicity in a nudibranch-sponge predator–prey association|journal=Chemoecology|date=29 November 2011|volume=22|issue=1|pages=47–53|doi=10.1007/s00049-011-0097-z|s2cid=17819241}}&lt;/ref&gt;

== Dinamika domaćina i parazita ==
Selektivni pritisak između dvije vrste može uključivati ​​[[koevolucija domaćina i parazita|koevoluciju domaćina i parazita]]. Ovaj antagonistički odnos dovodi do potrebe da patogen ima najbolje virulentne alele za infekciju organizma, a da domaćin ima najbolje rezistentne alele za preživljavanje parazitizma. Kao posljedica toga, frekvencije alela variraju tokom vremena ovisno o veličini virulentnih i rezistentnih populacija (fluktuacija genetskog selekcijskog pritiska) i vremenu generacije (stopa mutacija) gdje se neki [[genotip]]ovi preferencijalno odabiru zahvaljujući individualnom dobitku u [[adaptivna vrijednost|adaptivnoj vrijednosti]]. Akumulacija genetskih promjena u obje populacije objašnjava stalnu adaptaciju kako bi se postigli niži troškovi adaptivne vrijednosti i izbjeglo izumiranje u skladu s [[hipoteza Crvene kraljice|hipotezom Crvene kraljice]] koju je [[Leigh Van Valen]] predložio 1973. godine.&lt;ref&gt;[[Leigh Van Valen|Van Valen, Leigh]] (1973). A new evolutionary law, ''Evolutionary Theory 1, 1¬30''&lt;/ref&gt;

== Primjeri ==
=== Interakcija ''Phytophthora infestans'' i krompira Bintje ===
[[File:Plants certifiés Bintje.png|thumb|Krompiri Bintje]]
Krompir [[Bintje]] nastao je križanjem sorti krompira ''Munstersen'' i ''Fransen''. Stvoren je u Holandiji početkom 20. vijeka, a sada se uglavnom uzgaja na sjeveru Francuske i Belgije. Oomiceta ''Phytophthora infestans'' bila je odgovorna za plamenjaču krompira, posebno tokom evropske gladi 1840. godine. [[zoospora|Zoospore]] (pokretne spore, karakteristika oomiceta) oslobađaju se iz zoosporangija koji potiču iz [[micelij]]a i koje donose kiša ili vjetar, prije nego što zaraze gomolje i listove. Crne boje se pojavljuju na biljci zbog infekcije njenog ćelijskog sistema neophodnog za umnožavanje zarazne populacije oomiceta. Parazit sadrži virulentno-avirulentne alelne kombinacije u nekoliko mikrosatelitskih lokusa, a domaćin sadrži nekoliko multilokusnih gena otpornosti (ili [[R gen]]). Ta interakcija se naziva [[odnos gen-za-gen]] i općenito je široko rasprostranjena kod biljnih bolesti. Ekspresija genetskih obrazaca kod dvije vrste je kombinacija karakteristika otpornosti i virulencije kako bi se postigla najbolja stopa preživljavanja.&lt;ref name=&quot;Flier Turkensteen van den Bosch Vereijken 2001 pp. 292–301&quot;&gt;{{cite journal | last1=Flier | first1=W. G. | last2=Turkensteen | first2=L. J. | last3=van den Bosch | first3=G. B. M. | last4=Vereijken | first4=P. F. G. | last5=Mulder | first5=A. | title=Differential interaction of Phytophthora infestans on tubers of potato cultivars with different levels of blight resistance | journal=Plant Pathology | volume=50 | issue=3 | year=2001 | issn=0032-0862 | doi=10.1046/j.1365-3059.2001.00574.x | pages=292–301| doi-access=free | bibcode=2001PPath..50..292F }}&lt;/ref&gt;

=== Šišmiši i moljci ===
[[File:Chirps190918-22s2.png|right|thumb|upright=1.5|[[Spektrogram]] vokalizacija šišmiša ''[[Pipistrellus pipistrellus]]'' tokom približavanja plijena. Snimak pokriva ukupno 1,1 sekundu; donja glavna frekvencija oko 45 kHz (što je tipično za običnog pipistrelu). Oko 150 milisekundi prije konačnog kontakta, vrijeme između i trajanje zvukova postaje znatno kraće (&quot;''zujanje pri hranjenju''&quot;).
&lt;br/&gt;Odgovarajuća audio datoteka: [[File:Chirps190918-22s.mp3|Audio recording: Common pipistrelle approaching prey, 20 fold dilated]]]]
[[Šišmiši]] su evoluirali da koriste eholokaciju za otkrivanje i hvatanje plijena. [[Moljci]] se zauzvrat razvili sposobnost detekcije eholokacijskih poziva šišmiša u lovu i izazivanja izbjegavajućih manevra leta&lt;ref name=&quot;Fullard et al 2004&quot;&gt;{{Cite journal | last1=Fullard | first1=J. H. | last2=Ratcliffe | first2=J. M. | last3=Soutar | first3=A. R. | doi=10.1111/j.1420-9101.2004.00722.x | title=Extinction of the acoustic startle response in moths endemic to a bat-free habitat | journal=Journal of Evolutionary Biology | volume=17 | issue=4 | pages=856–861 | year=2004 | pmid=15271085| s2cid=1054325 | doi-access=free }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal | last1=Miller | first1=Lee A. | last2=Surlykke | first2=Annemarie 
| title=How Some Insects Detect and Avoid Being Eaten by Bats: Tactics and Countertactics of Prey and Predator | journal=BioScience | volume=51 | issue=7 | pages=570–581 |date=July 2001 | doi=10.1641/0006-3568(2001)051[0570:HSIDAA]2.0.CO;2 | url=https://www.life.umd.edu/faculty/wilkinson/honr278c/PDF/Miller01.pdf |quote=Evolutionarily speaking, insects have responded to selective pressure from bats with new evasive mechanisms[...] | doi-access=free }}&lt;/ref&gt; ili odgovaranja vlastitim ultrazvučnim klikovima kako bi zbunili eholokaciju šišmiša.&lt;ref name=&quot;BBC2010&quot;/&gt; Potporodica [[Erebidae|erebidnih]] moljaca [[Arctiinae]] jedinstveno reagira na eholokaciju šišmiša u tri preovladavajuće hipoteze: preplašivanje, ometanje sonara i odbrana akustičnom aposemijom.&lt;ref name=&quot;Yager 2012&quot;&gt;{{Cite journal | last1=Yager | first1=D. D.
| title=Predator detection and evasion by flying insects | journal=Current Opinion in Neurobiology | volume=22 | issue=2 |pages=201–207 |year=2012 | doi=10.1016/j.conb.2011.12.011 | pmid=22226428| s2cid=24365000
}}&lt;/ref&gt; Sve ove razlike ovise o specifičnim uvjetima okoline i vrsti eholokacijskog poziva; međutim, ove hipoteze nisu međusobno isključive i jedan te isti moljac ih može koristiti za odbranu.&lt;ref name=&quot;Yager 2012&quot; /&gt;

Istraživanje [[simpatrija|simpatrije]] pokazala su da različiti odbrambeni mehanizmi direktno reaguju na eholokaciju šišmiša. Na mjestima sa prostornom ili vremenskom izolacijom između šišmiša i njihovog plijena, mehanizam sluha vrsta moljca ima tendenciju regresije. Fullard i saradnici (2004) uporedili su adventivne i endemske vrste moljaca iz porodice [[Noctiidae]] u staništu bez šišmiša sa ultrazvukom i otkrili su da su sve adventivne vrste reagovale na ultrazvuk usporavanjem vremena leta, dok je samo jedna od endemskih vrsta reagovala na ultrazvučni signal, što ukazuje na gubitak sluha s vremenom u endemskoj populaciji.&lt;ref name=&quot;Fullard et al 2004&quot; /&gt; Međutim, stepen gubitka ili regresije zavisi od količine evolucijskog vremena i od toga da li je vrsta moljca razvila sekundarne primjene sluha.&lt;ref&gt;{{Cite journal | last1=Muma | first1=K. E. | last2=Fullard | first2=J. H. | title=Persistence and regression of hearing in the exclusively diurnal moths, Trichodezia albovittata (Geometridae) and Lycomorpha pholus (Arctiidae) | journal=Ecological Entomology | volume=29 | issue=6 | pages=718–726 | year=2004 | doi=10.1111/j.0307-6946.2004.00655.x| bibcode=2004EcoEn..29..718M | s2cid=83732973 }}&lt;/ref&gt;

Poznato je da neki šišmiši koriste klikove na frekvencijama iznad ili ispod raspona sluha moljaca.&lt;ref name=&quot;BBC2010&quot;/&gt; Ovo je poznato kao hipoteza alotonske frekvencije. Ona tvrdi da su slušni sistemi kod moljaca naveli njihove predatore šišmiše da koriste eholokaciju viših ili nižih frekvencija kako bi zaobišli sluh moljaca.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Waters | first1=D. A. | title=Bats and moths: what is there left to learn? | journal=Physiological Entomology | volume=28 | issue=4 
| pages=237–250 | year=2003 | doi=10.1111/j.1365-3032.2003.00355.x| s2cid=86269745 | doi-access=free }}&lt;/ref&gt; Šišmiši iz roda ''[[Barbastella]]'' su evoluirali da koriste tiši način eholokacije, dozivajući smanjenom jačinom zvuka i dodatno smanjujući jačinu svojih klikova kako se približavaju moljcima koji su im plijen.&lt;ref name=&quot;BBC2010&quot;/&gt; Manja jačina klikova smanjuje efektivni uspješan domet lova, ali rezultira znatno većim brojem uhvaćenih moljaca nego kod drugih, glasnijih vrsta šišmiša.&lt;ref name=&quot;BBC2010&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal | last1=Goerlitz | first1=Holger R. | last2=ter Hofstede | first2=Hannah M. | last3=Zeale | first3=Matt R. K. | last4=Jones | first4=Gareth | last5=Holderied | first5=Marc W. | title=An Aerial-Hawking Bat Uses Stealth Echolocation to Counter Moth Hearing | doi=10.1016/j.cub.2010.07.046 | journal=Current Biology | volume=20 | issue=17 | pages=1568–1572 | year=2010 | pmid= 20727755| doi-access=free | bibcode=2010CBio...20.1568G }}&lt;!-- this is the paper summarized by the BBC article --&gt;&lt;/ref&gt; Moljci su dalje razvili sposobnost razlikovanja visokih i niskih stopa klikova eholokacije, što ukazuje na to da li je šišmiš upravo otkrio njihovo prisustvo ili ih aktivno progoni.&lt;ref name=&quot;BBC2010&quot;&gt;{{Cite news |url=https://www.bbc.co.uk/news/science-environment-11010458 |title=Bat and moth arms race revealed |date=19 August 2010 |first=Jason |last=Palmer |work=[[BBC News]]}}&lt;/ref&gt; To im omogućava da odluče da li se odbrambeni ultrazvučni klikovi isplate utroška vremena i energije.&lt;ref&gt;{{Cite journal | last1=Ratcliffe | first1=John M. | last2=Fullard | first2=James H. | last3=Arthur | first3=Benjamin J. | last4=Hoy | first4=Ronald R. | title=Adaptive auditory risk assessment in the dogbane tiger moth when pursued by bats | doi=10.1098/rspb.2010.1488 | journal=Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences | volume=278 | issue=1704 | year=2010 | pages=364–370 | pmid=20719772 | pmc=3013417}} {{open access}}&lt;!--Creative Commons licensed --&gt;&lt;/ref&gt;

=== Daždevnjak ''Taricha granulosa'' i zmija ''Thamnophis sirtalis'' ===
[[File:Rough-skinned newt.jpg|thumb|''Taricha granulosa'']]
Daždevnjaci vrste ''[[Taricha granulosa]]'' imaju kožne žlijezde koje sadrže snažan nervni otrov, [[tetrodotoksin]], kao [[adaptacija protiv predatora|adaptaciju protiv predatora]]. Kroz veći dio područja rasprostranjenosti daždevnjaka, zmija ''[[Thamnophis sirtalis]]'' je otporna na taj toksin. Dok se u principu toksin veže za protein u obliku cijevi koji djeluje kao natrijumski kanal u nervnim ćelijama zmije, mutacija u nekoliko populacija zmija konfigurira protein na takav način da on ometa ili sprječava vezivanje toksina, dajući otpornost. Zauzvrat, otpornost stvara selektivni pritisak koji favorizira daždevnjake koji proizvode više toksina. To zauzvrat nameće selektivni pritisak koji favorizira zmije s mutacijama koje daju još veću otpornost. Ova evolucijska utrka u naoružanju rezultirala je time da daždevnjaci proizvode nivoe toksina daleko veće od onih potrebnih za ubijanje bilo kojeg drugog predatora.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Feldman|first=C. R.|author2=Brodie, E. D. |author3=Brodie, E. D. |author4= Pfrender, M. E. |title=The evolutionary origins of beneficial alleles during the repeated adaptation of garter snakes to deadly pre |journal=PNAS |year=2009 |volume=106 |issue=32 |pages=13415–13420 |doi=10.1073/pnas.0901224106 |pmid=19666534 |pmc=2726340|bibcode=2009PNAS..10613415F|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Hanifin |first=Charles T. |title=The Chemical and Evolutionary Ecology of Tetrodotoxin (TTX) Toxicity in Terrestrial Vertebrates|journal=Marine Drugs|year=2010 |volume=8 |issue=3 |pages=577–593 |doi=10.3390/md8030577 |pmid=20411116 |pmc=2857372|doi-access=free }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Feldman |first=C. R. |author2=Brodie, E. D. |author3=Brodie, E. D. |author4=Pfrender, M. E. |title=Genetic architecture of a feeding adaptation: garter snake (Thamnophis) resistance to tetrodotoxin bearing prey |journal=Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences |year=2010 |volume=277 |issue=1698 |pages=3317–3325 |doi=10.1098/rspb.2010.0748 |pmid=20522513 |pmc=2981930}}&lt;/ref&gt;

U populacijama gdje zmije i daždevnjaci žive zajedno, kod obje vrste uočeni su viši nivoi tetrodotoksina i otpornosti na njega. Tamo gdje su vrste odvojene, nivoi toksina i otpornost su niži.&lt;ref name=BrodieBrodieRidenhour2003&gt;{{cite journal | last1=Brodie | first1=E. | last2=Brodie | first2=E. D. | last3=Ridenhour | first3=B. | year=2003 | title=The evolutionary response of predators to dangerous prey: Hotspots and coldspots in the geographic mosaic of coevolution between garter snakes and newts |  journal=Evolution | volume=56 | issue=10| pages=2067–82 | doi=10.1554/0014-3820(2002)056[2067:teropt]2.0.co;2 | pmid=12449493| s2cid=8251443 }}&lt;/ref&gt; Iako izolovane zmije imaju nižu otpornost, one i dalje pokazuju sposobnost da se odupru niskim nivoima toksina, što ukazuje na predačku predispoziciju za otpornost na tetrodotoksin.&lt;ref&gt;{{cite journal | last1=Brodie | first1=Edmund D. | last2=Brodie | first2=Edmund D. Jr. | last3=Motychak | first3=Jeffrey E. | year=2002 | title=Recovery of garter snakes (''Thamnophis sirtalis'') from the effects of tetrodotoxin. Hpet | journal=Journal of Herpetology | volume=36 | issue=1| pages=95–98 | doi=10.2307/1565808 | jstor=1565808 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal | last1=Brodie | first1=Edmund D. | last2=Feldman | first2=Chris R.| last3=Hanifin | first3=Charles T.| last4=Motychak | first4=Jeffrey E.| last5=Mulcahy | first5=Daniel G.| last6=Williams | first6=Becky L.| last7=Brodie | first7=Edmund D. Jr.| year=2005 | title=Parallel arms races between garter snakes and newts involving tetrodotoxin as the phenotypic interface of coevolution | journal=Journal of Chemical Ecology | volume=31 | issue=2| pages=343–356 | doi=10.1007/s10886-005-1345-x| pmid=15856788 | bibcode=2005JCEco..31..343B | s2cid=16542226 }}&lt;/ref&gt; Niži nivoi otpornosti u odvojenim populacijama ukazuju na cijenu i proizvodnje toksina i otpornosti usljed smanjene fizičke spremnosti. Zmije sa visokim nivoima otpornosti na tetrodotoksin puze sporije od izolovanih populacija zmija, što ih čini ranjivijim na predatore.&lt;ref name=BrodieBrodieRidenhour2003/&gt; Isti obrazac se uočava u izolovanim populacijama daždevnjaka, koji imaju manje toksina u koži.&lt;ref&gt;{{cite journal | last1=Brodie | first1=Edmund D. | last2=Brodie | first2=Edmund D. Jr | year=1991 | title=Evolutionary response of predators to dangerous prey: Reduction of toxicity of newts and resistance of garter snakes in island populations | journal=Evolution | volume=45 | issue=1 | pages=221–224 | doi=10.2307/2409496| pmid=28564068 | jstor=2409496 }}&lt;/ref&gt; Postoje geografske žarišta gdje su nivoi tetrodotoksina i otpornosti izuzetno visoki, što pokazuje blisku interakciju između daždevnjaka i zmija.&lt;ref name=BrodieBrodieRidenhour2003/&gt;

=== Grabežljivi morski puževi i školjkaši s tvrdim oklopom ===
Predator [[whelk]] used their own shell to open the shell of their prey, oftentimes breaking both shells in the process. This led to better fitness for larger-shelled prey. However, the whelk's population then selected for individuals who were more efficient at opening larger-shelled prey.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Dietl |first1=Gregory P.|title=Coevolution of a marine gastropod predator and its dangerous bivalve prey |journal=Biological Journal of the Linnean Society |date=3 November 2003 |volume=80 |issue=3 |pages=409–436 |doi=10.1046/j.1095-8312.2003.00255.x|doi-access=free }}&lt;/ref&gt; This example is an excellent example of an asymmetrical arms race, because while the prey is evolving a physical trait (larger shells), the predators are adapting through the whelks' ability to open those larger shells.

=== Smrtonosne zmije u poplavnim područjima i odvojene vrste žaba ===
[[Acanthophis hawkei|Floodplain death adders]] eat three types of frogs: one nontoxic, one producing mucus when taken by the predator, and the highly toxic frogs. However, the snakes have also found that if they wait to consume their toxic prey, the potency decreases. In this specific case, the asymmetry enabled the snakes to overcome the chemical defenses of the toxic frogs after their death.&lt;ref name=phillips&gt;{{cite journal |last1=Phillips|first1=Ben|last2=Shine|first2=Richard|title=When Dinner Is Dangerous: Toxic Frogs Elicit Species-Specific Responses from a Generalist Snake Predator |journal=The American Naturalist|date=December 2007|volume=170|issue=6 |pages=936–942 |doi=10.1086/522845|pmid=18171175|bibcode=2007ANat..170..936P |s2cid=9744969}}&lt;/ref&gt; The results of the study showed that the snake became accustomed to the differences in the frogs by their hold and release timing, always holding the nontoxic, while always releasing the highly toxic frogs, with the frogs that discharge mucus somewhere in between. The snakes spent more time gaped between the release of the highly toxic frogs than the short gaped time between the release of the frogs that discharge mucus. Therefore, the snakes have a much higher advantage of being able to cope with the different frogs defensive mechanisms, while the frogs could eventually increase the potency of their toxic knowing the snakes would adapt to that change as well, such as the snakes having venom themselves for the initial attack.&lt;ref name=phillips /&gt; The coevolution is still highly asymmetrical because of the advantage the predators have over their prey.&lt;ref name=phillips /&gt;

== Uvedene vrste ==
[[File:Bufo marinus 1 (1).jpg|thumb|[[Morska krastača]] (''Rhinella marina'') doživjela je masovnu eksploziju veličine populacije u Australiji zbog nedostatka konkurencije.]]
Kada vrsta nije prethodno bila izložena utrci u naoružanju, može se naći u ozbiljno nepovoljnom položaju i suočiti se s [[izumiranje]]m mnogo prije nego što bi se mogla nadati da će se prilagoditi novom predatoru, konkurentu ili parazitu. Jedna vrsta je možda bila u evolutivnim borbama milionima godina (recimo, od strane predatora), dok se druga možda nikada nije suočila s takvim pritiscima (na primjer, otočna vrsta). Ovo je čest problem u izoliranim ekosistemima poput [[australija|Australije]] ili [[havaji|Havajskih ostrva]]. U Australiji su se mnoge [[invazivna vrsta|invazivne vrste]], poput [[Rhinella marina|morskih krastača]] i [[zečevi u Australiji|zečeva]], brzo proširile zbog nedostatka konkurencije i pritiska od strane predatora. Na primjer, australskim predatorima nedostaju adaptacije na [[bufotenin]] morske krastače, što omogućava invazivnim vrstama da se šire. Međutim, postoje dokazi da se neke vrste predatora počinju [[morske krastače u Australiji|prilagođavati na različite načine]] suočavanju s obrambenim mehanizmima morske krastače.

== Povezano ==
* [[Anti-predator adaptation]]
* [[Parasite]]–[[Host (biology)|host]] interactions
* [[Parent–offspring conflict]]
* [[Antimicrobial resistance]]
* [[Evolutionary anachronism]]

== Reference ==
{{reflist|30em}}
'''General'''
*[[Richard Dawkins|Dawkins, Richard]] &amp; [[John Krebs|Krebs, John R.]] (1979). Arms races between and within species.  ''Proceedings of the Royal society of London'', '''B 205''':489-511.
*{{cite journal | last1=Conner | first1=W. E. | last2=Corcoran | first2=A. J. | year=2012 | title=Sound strategies: the 65-million-year-old battle between bats and insects | journal=Annual Review of Entomology | volume=57 | pages=21–39 | doi=10.1146/annurev-ento-121510-133537 | pmid=21888517}}

== Vanjske poveznice ==
* [https://www.youtube.com/watch?v=Enu7kNtQ-Js Nature's Eternal Arms Race (PBS Documentary)]</text>
      <sha1>l4oijwqxkq2512j6d11r0mmc2qtnpy5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>42607261</id>
      <parentid>42607259</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T21:04:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Duma</username>
        <id>16555</id>
      </contributor>
      <comment>/* Primjeri */</comment>
      <origin>42607261</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22712" sha1="o7q6n3tlxfbifutcxvc4mu3js3rn3jj" xml:space="preserve">U [[evolucijska biologija|evolucijskoj biologiji]], '''evolutivna utrka u naoružanju''' je kontinuirana borba između [[konkurencija (biologija)|konkurentskih]] skupova [[koevolucija|koevoluirajućih]] [[gen]]a, [[fenotip]]skih i [[Bihevioralna ekologija|bihevioralnih]] osobina koje razvijaju eskalirajuće [[adaptacija|adaptacije]] i kontraadaptacije jednih protiv drugih, što podsjeća na geopolitički koncept [[trka u naoružanju|utrke u naoružanju]]. To se često opisuje kao primjer [[pozitivna povratna sprega|pozitivne povratne sprege]].&lt;ref name=&quot;Blindwatchmaker&quot;&gt;Dawkins, R. 1996. ''[[The Blind Watchmaker]]'' New York: W. W. Norton. Note: This book was also published by Penguin in 1991. While the text is identical, page numbers differ&lt;/ref&gt; Koevoluirajući skupovi gena mogu biti kod različitih vrsta, kao u evolutivnoj utrci u naoružanju između vrste [[predator]]a i njegovog [[plijen]]a&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Hoffman |first=Antoni |date=1988 |title=Vermeij, G.J. 1987. Evolution and Escalation. An Ecological History of Life. Princeton University Press, Princeton, N. J. 527 pp. $ 47.50. |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1046/j.1420-9101.1988.1040369.x |journal=Journal of Evolutionary Biology |language=en |volume=1 |issue=4 |pages=369–370 |doi=10.1046/j.1420-9101.1988.1040369.x |issn=1420-9101|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt; ili [[parazit]]a i njegovog [[Domaćin (biologija)|domaćina]]. Alternativno, utrka u naoružanju može biti između pripadnika iste vrste, kao u modelu manipulacije/otpora prodaji kod komunikacije&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Dawkins |first1=Richard |last2=Krebs |first2=John Richard |date=January 1997 |title=Arms races between and within species |url=https://royalsocietypublishing.org/doi/10.1098/rspb.1979.0081 |journal=Proceedings of the Royal Society of London. Series B. Biological Sciences |volume=205 |issue=1161 |pages=489–511 |doi=10.1098/rspb.1979.0081|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt; ili kao u [[odbjegla selekcija|odbjegloj evoluciji]] ili efektima [[hipoteza Crvene kraljice|Crvene kraljice]]. Jedan primjer evolutivne utrke u naoružanju je [[seksualni konflikt|seksualni sukob]] između spolova, često opisan terminom [[odbjegla selekcija|Fisherova odbjegla selekcija]]. [[Thierry Lodé]]&lt;ref&gt;[[Thierry Lodé]] &quot;La guerre des sexes chez les animaux&quot; Eds Odile Jacob, Paris {{ISBN|2-7381-1901-8}};&lt;/ref&gt; je naglasio ulogu takvih antagonističkih interakcija u [[evolucija|evoluciji]] koje vode do [[pomjeranje osobina|pomjeranja osobina]] i [[Seksualna antagonistička koevolucija|antagonističke koevolucije]].

== Simetrične naspram asimetričnih utrka u naoružanju ==
[[File:Cheetah with impala.jpg|alt=Cheetah biting the neck of an impala|thumb|Primjer asimetrične utrke u naoružanju su [[gepard]]i (''Acinonyx jubatus'') koji evoluiraju kako bi postali bolji lovci i [[Gazella|gazele]] koje evoluiraju kako bi izbjegle da budu ubijene.]]
Utrke u naoružanju mogu se klasificirati kao simetrične ili asimetrične. U simetričnoj utrci u naoružanju, selekcijski pritisak djeluje na učesnike u istom smjeru. Primjer za to je drveće koje raste više kao rezultat konkurencije za svjetlost, gdje je selektivna prednost za obje vrste povećana visina. Asimetrična trka u naoružanju uključuje kontrastne selekcijske pritiske, kao što je slučaj [[gepard]]a (''Acinonyx jubatus'') i [[gazella|gazela]], gdje gepardi evoluiraju da bi bili bolji u lovu i ubijanju, dok gazele evoluiraju ne da bi lovile i ubijale, već da bi izbjegle da budu ulovljene.&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=da Cruz|first1=João Filipe|last2=Gaspar|first2=Helena|last3=Calado|first3=Gonçalo|title=Turning the game around: toxicity in a nudibranch-sponge predator–prey association|journal=Chemoecology|date=29 November 2011|volume=22|issue=1|pages=47–53|doi=10.1007/s00049-011-0097-z|s2cid=17819241}}&lt;/ref&gt;

== Dinamika domaćina i parazita ==
Selektivni pritisak između dvije vrste može uključivati ​​[[koevolucija domaćina i parazita|koevoluciju domaćina i parazita]]. Ovaj antagonistički odnos dovodi do potrebe da patogen ima najbolje virulentne alele za infekciju organizma, a da domaćin ima najbolje rezistentne alele za preživljavanje parazitizma. Kao posljedica toga, frekvencije alela variraju tokom vremena ovisno o veličini virulentnih i rezistentnih populacija (fluktuacija genetskog selekcijskog pritiska) i vremenu generacije (stopa mutacija) gdje se neki [[genotip]]ovi preferencijalno odabiru zahvaljujući individualnom dobitku u [[adaptivna vrijednost|adaptivnoj vrijednosti]]. Akumulacija genetskih promjena u obje populacije objašnjava stalnu adaptaciju kako bi se postigli niži troškovi adaptivne vrijednosti i izbjeglo izumiranje u skladu s [[hipoteza Crvene kraljice|hipotezom Crvene kraljice]] koju je [[Leigh Van Valen]] predložio 1973. godine.&lt;ref&gt;[[Leigh Van Valen|Van Valen, Leigh]] (1973). A new evolutionary law, ''Evolutionary Theory 1, 1¬30''&lt;/ref&gt;

== Primjeri ==
=== Interakcija ''Phytophthora infestans'' i krompira Bintje ===
[[File:Plants certifiés Bintje.png|thumb|Krompiri Bintje]]
Krompir [[Bintje]] nastao je križanjem sorti krompira ''Munstersen'' i ''Fransen''. Stvoren je u Holandiji početkom 20. vijeka, a sada se uglavnom uzgaja na sjeveru Francuske i Belgije. Oomiceta ''Phytophthora infestans'' bila je odgovorna za plamenjaču krompira, posebno tokom evropske gladi 1840. godine. [[zoospora|Zoospore]] (pokretne spore, karakteristika oomiceta) oslobađaju se iz zoosporangija koji potiču iz [[micelij]]a i koje donose kiša ili vjetar, prije nego što zaraze gomolje i listove. Crne boje se pojavljuju na biljci zbog infekcije njenog ćelijskog sistema neophodnog za umnožavanje zarazne populacije oomiceta. Parazit sadrži virulentno-avirulentne alelne kombinacije u nekoliko mikrosatelitskih lokusa, a domaćin sadrži nekoliko multilokusnih gena otpornosti (ili [[R gen]]). Ta interakcija se naziva [[odnos gen-za-gen]] i općenito je široko rasprostranjena kod biljnih bolesti. Ekspresija genetskih obrazaca kod dvije vrste je kombinacija karakteristika otpornosti i virulencije kako bi se postigla najbolja stopa preživljavanja.&lt;ref name=&quot;Flier Turkensteen van den Bosch Vereijken 2001 pp. 292–301&quot;&gt;{{cite journal | last1=Flier | first1=W. G. | last2=Turkensteen | first2=L. J. | last3=van den Bosch | first3=G. B. M. | last4=Vereijken | first4=P. F. G. | last5=Mulder | first5=A. | title=Differential interaction of Phytophthora infestans on tubers of potato cultivars with different levels of blight resistance | journal=Plant Pathology | volume=50 | issue=3 | year=2001 | issn=0032-0862 | doi=10.1046/j.1365-3059.2001.00574.x | pages=292–301| doi-access=free | bibcode=2001PPath..50..292F }}&lt;/ref&gt;

=== Šišmiši i moljci ===
[[File:Chirps190918-22s2.png|right|thumb|upright=1.5|[[Spektrogram]] vokalizacija šišmiša ''[[Pipistrellus pipistrellus]]'' tokom približavanja plijena. Snimak pokriva ukupno 1,1 sekundu; donja glavna frekvencija oko 45 kHz (što je tipično za običnog pipistrelu). Oko 150 milisekundi prije konačnog kontakta, vrijeme između i trajanje zvukova postaje znatno kraće (&quot;''zujanje pri hranjenju''&quot;).
&lt;br/&gt;Odgovarajuća audio datoteka: [[File:Chirps190918-22s.mp3|Audio recording: Common pipistrelle approaching prey, 20 fold dilated]]]]
[[Šišmiši]] su evoluirali da koriste eholokaciju za otkrivanje i hvatanje plijena. [[Moljci]] se zauzvrat razvili sposobnost detekcije eholokacijskih poziva šišmiša u lovu i izazivanja izbjegavajućih manevra leta&lt;ref name=&quot;Fullard et al 2004&quot;&gt;{{Cite journal | last1=Fullard | first1=J. H. | last2=Ratcliffe | first2=J. M. | last3=Soutar | first3=A. R. | doi=10.1111/j.1420-9101.2004.00722.x | title=Extinction of the acoustic startle response in moths endemic to a bat-free habitat | journal=Journal of Evolutionary Biology | volume=17 | issue=4 | pages=856–861 | year=2004 | pmid=15271085| s2cid=1054325 | doi-access=free }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal | last1=Miller | first1=Lee A. | last2=Surlykke | first2=Annemarie 
| title=How Some Insects Detect and Avoid Being Eaten by Bats: Tactics and Countertactics of Prey and Predator | journal=BioScience | volume=51 | issue=7 | pages=570–581 |date=July 2001 | doi=10.1641/0006-3568(2001)051[0570:HSIDAA]2.0.CO;2 | url=https://www.life.umd.edu/faculty/wilkinson/honr278c/PDF/Miller01.pdf |quote=Evolutionarily speaking, insects have responded to selective pressure from bats with new evasive mechanisms[...] | doi-access=free }}&lt;/ref&gt; ili odgovaranja vlastitim ultrazvučnim klikovima kako bi zbunili eholokaciju šišmiša.&lt;ref name=&quot;BBC2010&quot;/&gt; Potporodica [[Erebidae|erebidnih]] moljaca [[Arctiinae]] jedinstveno reagira na eholokaciju šišmiša u tri preovladavajuće hipoteze: preplašivanje, ometanje sonara i odbrana akustičnom aposemijom.&lt;ref name=&quot;Yager 2012&quot;&gt;{{Cite journal | last1=Yager | first1=D. D.
| title=Predator detection and evasion by flying insects | journal=Current Opinion in Neurobiology | volume=22 | issue=2 |pages=201–207 |year=2012 | doi=10.1016/j.conb.2011.12.011 | pmid=22226428| s2cid=24365000
}}&lt;/ref&gt; Sve ove razlike ovise o specifičnim uvjetima okoline i vrsti eholokacijskog poziva; međutim, ove hipoteze nisu međusobno isključive i jedan te isti moljac ih može koristiti za odbranu.&lt;ref name=&quot;Yager 2012&quot; /&gt;

Istraživanje [[simpatrija|simpatrije]] pokazala su da različiti odbrambeni mehanizmi direktno reaguju na eholokaciju šišmiša. Na mjestima sa prostornom ili vremenskom izolacijom između šišmiša i njihovog plijena, mehanizam sluha vrsta moljca ima tendenciju regresije. Fullard i saradnici (2004) uporedili su adventivne i endemske vrste moljaca iz porodice [[Noctiidae]] u staništu bez šišmiša sa ultrazvukom i otkrili su da su sve adventivne vrste reagovale na ultrazvuk usporavanjem vremena leta, dok je samo jedna od endemskih vrsta reagovala na ultrazvučni signal, što ukazuje na gubitak sluha s vremenom u endemskoj populaciji.&lt;ref name=&quot;Fullard et al 2004&quot; /&gt; Međutim, stepen gubitka ili regresije zavisi od količine evolucijskog vremena i od toga da li je vrsta moljca razvila sekundarne primjene sluha.&lt;ref&gt;{{Cite journal | last1=Muma | first1=K. E. | last2=Fullard | first2=J. H. | title=Persistence and regression of hearing in the exclusively diurnal moths, Trichodezia albovittata (Geometridae) and Lycomorpha pholus (Arctiidae) | journal=Ecological Entomology | volume=29 | issue=6 | pages=718–726 | year=2004 | doi=10.1111/j.0307-6946.2004.00655.x| bibcode=2004EcoEn..29..718M | s2cid=83732973 }}&lt;/ref&gt;

Poznato je da neki šišmiši koriste klikove na frekvencijama iznad ili ispod raspona sluha moljaca.&lt;ref name=&quot;BBC2010&quot;/&gt; Ovo je poznato kao hipoteza alotonske frekvencije. Ona tvrdi da su slušni sistemi kod moljaca naveli njihove predatore šišmiše da koriste eholokaciju viših ili nižih frekvencija kako bi zaobišli sluh moljaca.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Waters | first1=D. A. | title=Bats and moths: what is there left to learn? | journal=Physiological Entomology | volume=28 | issue=4 
| pages=237–250 | year=2003 | doi=10.1111/j.1365-3032.2003.00355.x| s2cid=86269745 | doi-access=free }}&lt;/ref&gt; Šišmiši iz roda ''[[Barbastella]]'' su evoluirali da koriste tiši način eholokacije, dozivajući smanjenom jačinom zvuka i dodatno smanjujući jačinu svojih klikova kako se približavaju moljcima koji su im plijen.&lt;ref name=&quot;BBC2010&quot;/&gt; Manja jačina klikova smanjuje efektivni uspješan domet lova, ali rezultira znatno većim brojem uhvaćenih moljaca nego kod drugih, glasnijih vrsta šišmiša.&lt;ref name=&quot;BBC2010&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal | last1=Goerlitz | first1=Holger R. | last2=ter Hofstede | first2=Hannah M. | last3=Zeale | first3=Matt R. K. | last4=Jones | first4=Gareth | last5=Holderied | first5=Marc W. | title=An Aerial-Hawking Bat Uses Stealth Echolocation to Counter Moth Hearing | doi=10.1016/j.cub.2010.07.046 | journal=Current Biology | volume=20 | issue=17 | pages=1568–1572 | year=2010 | pmid= 20727755| doi-access=free | bibcode=2010CBio...20.1568G }}&lt;!-- this is the paper summarized by the BBC article --&gt;&lt;/ref&gt; Moljci su dalje razvili sposobnost razlikovanja visokih i niskih stopa klikova eholokacije, što ukazuje na to da li je šišmiš upravo otkrio njihovo prisustvo ili ih aktivno progoni.&lt;ref name=&quot;BBC2010&quot;&gt;{{Cite news |url=https://www.bbc.co.uk/news/science-environment-11010458 |title=Bat and moth arms race revealed |date=19 August 2010 |first=Jason |last=Palmer |work=[[BBC News]]}}&lt;/ref&gt; To im omogućava da odluče da li se odbrambeni ultrazvučni klikovi isplate utroška vremena i energije.&lt;ref&gt;{{Cite journal | last1=Ratcliffe | first1=John M. | last2=Fullard | first2=James H. | last3=Arthur | first3=Benjamin J. | last4=Hoy | first4=Ronald R. | title=Adaptive auditory risk assessment in the dogbane tiger moth when pursued by bats | doi=10.1098/rspb.2010.1488 | journal=Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences | volume=278 | issue=1704 | year=2010 | pages=364–370 | pmid=20719772 | pmc=3013417}} {{open access}}&lt;!--Creative Commons licensed --&gt;&lt;/ref&gt;

=== Daždevnjak ''Taricha granulosa'' i zmija ''Thamnophis sirtalis'' ===
[[File:Rough-skinned newt.jpg|thumb|''Taricha granulosa'']]
Daždevnjaci vrste ''[[Taricha granulosa]]'' imaju kožne žlijezde koje sadrže snažan nervni otrov, [[tetrodotoksin]], kao [[adaptacija protiv predatora|adaptaciju protiv predatora]]. Kroz veći dio područja rasprostranjenosti daždevnjaka, zmija ''[[Thamnophis sirtalis]]'' je otporna na taj toksin. Dok se u principu toksin veže za protein u obliku cijevi koji djeluje kao natrijumski kanal u nervnim ćelijama zmije, mutacija u nekoliko populacija zmija konfigurira protein na takav način da on ometa ili sprječava vezivanje toksina, dajući otpornost. Zauzvrat, otpornost stvara selektivni pritisak koji favorizira daždevnjake koji proizvode više toksina. To zauzvrat nameće selektivni pritisak koji favorizira zmije s mutacijama koje daju još veću otpornost. Ova evolucijska utrka u naoružanju rezultirala je time da daždevnjaci proizvode nivoe toksina daleko veće od onih potrebnih za ubijanje bilo kojeg drugog predatora.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Feldman|first=C. R.|author2=Brodie, E. D. |author3=Brodie, E. D. |author4= Pfrender, M. E. |title=The evolutionary origins of beneficial alleles during the repeated adaptation of garter snakes to deadly pre |journal=PNAS |year=2009 |volume=106 |issue=32 |pages=13415–13420 |doi=10.1073/pnas.0901224106 |pmid=19666534 |pmc=2726340|bibcode=2009PNAS..10613415F|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Hanifin |first=Charles T. |title=The Chemical and Evolutionary Ecology of Tetrodotoxin (TTX) Toxicity in Terrestrial Vertebrates|journal=Marine Drugs|year=2010 |volume=8 |issue=3 |pages=577–593 |doi=10.3390/md8030577 |pmid=20411116 |pmc=2857372|doi-access=free }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Feldman |first=C. R. |author2=Brodie, E. D. |author3=Brodie, E. D. |author4=Pfrender, M. E. |title=Genetic architecture of a feeding adaptation: garter snake (Thamnophis) resistance to tetrodotoxin bearing prey |journal=Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences |year=2010 |volume=277 |issue=1698 |pages=3317–3325 |doi=10.1098/rspb.2010.0748 |pmid=20522513 |pmc=2981930}}&lt;/ref&gt;

U populacijama gdje zmije i daždevnjaci žive zajedno, kod obje vrste uočeni su viši nivoi tetrodotoksina i otpornosti na njega. Tamo gdje su vrste odvojene, nivoi toksina i otpornost su niži.&lt;ref name=BrodieBrodieRidenhour2003&gt;{{cite journal | last1=Brodie | first1=E. | last2=Brodie | first2=E. D. | last3=Ridenhour | first3=B. | year=2003 | title=The evolutionary response of predators to dangerous prey: Hotspots and coldspots in the geographic mosaic of coevolution between garter snakes and newts |  journal=Evolution | volume=56 | issue=10| pages=2067–82 | doi=10.1554/0014-3820(2002)056[2067:teropt]2.0.co;2 | pmid=12449493| s2cid=8251443 }}&lt;/ref&gt; Iako izolovane zmije imaju nižu otpornost, one i dalje pokazuju sposobnost da se odupru niskim nivoima toksina, što ukazuje na predačku predispoziciju za otpornost na tetrodotoksin.&lt;ref&gt;{{cite journal | last1=Brodie | first1=Edmund D. | last2=Brodie | first2=Edmund D. Jr. | last3=Motychak | first3=Jeffrey E. | year=2002 | title=Recovery of garter snakes (''Thamnophis sirtalis'') from the effects of tetrodotoxin. Hpet | journal=Journal of Herpetology | volume=36 | issue=1| pages=95–98 | doi=10.2307/1565808 | jstor=1565808 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal | last1=Brodie | first1=Edmund D. | last2=Feldman | first2=Chris R.| last3=Hanifin | first3=Charles T.| last4=Motychak | first4=Jeffrey E.| last5=Mulcahy | first5=Daniel G.| last6=Williams | first6=Becky L.| last7=Brodie | first7=Edmund D. Jr.| year=2005 | title=Parallel arms races between garter snakes and newts involving tetrodotoxin as the phenotypic interface of coevolution | journal=Journal of Chemical Ecology | volume=31 | issue=2| pages=343–356 | doi=10.1007/s10886-005-1345-x| pmid=15856788 | bibcode=2005JCEco..31..343B | s2cid=16542226 }}&lt;/ref&gt; Niži nivoi otpornosti u odvojenim populacijama ukazuju na cijenu i proizvodnje toksina i otpornosti usljed smanjene fizičke spremnosti. Zmije sa visokim nivoima otpornosti na tetrodotoksin puze sporije od izolovanih populacija zmija, što ih čini ranjivijim na predatore.&lt;ref name=BrodieBrodieRidenhour2003/&gt; Isti obrazac se uočava u izolovanim populacijama daždevnjaka, koji imaju manje toksina u koži.&lt;ref&gt;{{cite journal | last1=Brodie | first1=Edmund D. | last2=Brodie | first2=Edmund D. Jr | year=1991 | title=Evolutionary response of predators to dangerous prey: Reduction of toxicity of newts and resistance of garter snakes in island populations | journal=Evolution | volume=45 | issue=1 | pages=221–224 | doi=10.2307/2409496| pmid=28564068 | jstor=2409496 }}&lt;/ref&gt; Postoje geografske žarišta gdje su nivoi tetrodotoksina i otpornosti izuzetno visoki, što pokazuje blisku interakciju između daždevnjaka i zmija.&lt;ref name=BrodieBrodieRidenhour2003/&gt;

=== Grabežljivi morski puževi i školjkaši s tvrdim oklopom ===
Predatorski [[morski puževi]] koristili su vlastitu ljušturu za otvaranje ljušture svog plijena, pri tome često lomeći obje. To je dovelo do bolje prilagođenosti plijenu s većom ljuskom. Međutim, potom je došlo do selekcije jedinki u populaciji morskih puževa koje su bile efikasnije u otvaranju plijena s većom ljušturom.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Dietl |first1=Gregory P.|title=Coevolution of a marine gastropod predator and its dangerous bivalve prey |journal=Biological Journal of the Linnean Society |date=3 November 2003 |volume=80 |issue=3 |pages=409–436 |doi=10.1046/j.1095-8312.2003.00255.x|doi-access=free }}&lt;/ref&gt; To je odličan primjer asimetrične utrke u naoružanju, jer dok plijen razvija fizičku osobinu (veće ljušture), predatori se prilagođavaju kroz sposobnost morskih puževa da ih otvaraju.

=== Zmije vrste ''Acanthophis hawkei'' i žabe ===
Zmije vrste ''Acanthophis hawkei'' jedu tri vrste žaba: netoksične, jedne koje proizvode sluz kada ih predator ugrize i visokotoksične. Međutim, zmije su također otkrile da ako čekaju da konzumiraju svoj otrovni plijen, potencija otrova se smanjuje. U ovom konkretnom slučaju, asimetrija je omogućila zmijama da savladaju hemijsku odbranu otrovnih žaba nakon njihove smrti.&lt;ref name=phillips&gt;{{cite journal |last1=Phillips|first1=Ben|last2=Shine|first2=Richard|title=When Dinner Is Dangerous: Toxic Frogs Elicit Species-Specific Responses from a Generalist Snake Predator |journal=The American Naturalist|date=December 2007|volume=170|issue=6 |pages=936–942 |doi=10.1086/522845|pmid=18171175|bibcode=2007ANat..170..936P |s2cid=9744969}}&lt;/ref&gt; Rezultati istraživanja pokazali su da se zmija navikla na razlike u žabama vremenom zadržavanja i otpuštanja, uvijek držeći netoksične i uvijek otpuštajući visokotoksične žabe, dok su one koje ispuštaju sluz bile negdje između. Zmije su provodile više vremena zjapeći ustima između otpuštanja visokotoksičnih žaba nego nakon otpuštanja žaba koje ispuštaju sluz. Stoga, zmije imaju mnogo veću prednost jer se mogu nositi s različitim odbrambenim mehanizmima žaba, dok bi žabe mogle povećati potenciju svog otrova znajući da će se predatori prilagoditi i toj promjeni - na primjer, na taj način što i zmije same imaju otrov za početni napad.&lt;ref name=phillips /&gt; Koevolucija je i dalje vrlo asimetrična zbog prednosti koju predatori imaju nad svojim plijenom.&lt;ref name=phillips /&gt;

== Uvedene vrste ==
[[File:Bufo marinus 1 (1).jpg|thumb|[[Morska krastača]] (''Rhinella marina'') doživjela je masovnu eksploziju veličine populacije u Australiji zbog nedostatka konkurencije.]]
Kada vrsta nije prethodno bila izložena utrci u naoružanju, može se naći u ozbiljno nepovoljnom položaju i suočiti se s [[izumiranje]]m mnogo prije nego što bi se mogla nadati da će se prilagoditi novom predatoru, konkurentu ili parazitu. Jedna vrsta je možda bila u evolutivnim borbama milionima godina (recimo, od strane predatora), dok se druga možda nikada nije suočila s takvim pritiscima (na primjer, otočna vrsta). Ovo je čest problem u izoliranim ekosistemima poput [[australija|Australije]] ili [[havaji|Havajskih ostrva]]. U Australiji su se mnoge [[invazivna vrsta|invazivne vrste]], poput [[Rhinella marina|morskih krastača]] i [[zečevi u Australiji|zečeva]], brzo proširile zbog nedostatka konkurencije i pritiska od strane predatora. Na primjer, australskim predatorima nedostaju adaptacije na [[bufotenin]] morske krastače, što omogućava invazivnim vrstama da se šire. Međutim, postoje dokazi da se neke vrste predatora počinju [[morske krastače u Australiji|prilagođavati na različite načine]] suočavanju s obrambenim mehanizmima morske krastače.

== Povezano ==
* [[Anti-predator adaptation]]
* [[Parasite]]–[[Host (biology)|host]] interactions
* [[Parent–offspring conflict]]
* [[Antimicrobial resistance]]
* [[Evolutionary anachronism]]

== Reference ==
{{reflist|30em}}
'''General'''
*[[Richard Dawkins|Dawkins, Richard]] &amp; [[John Krebs|Krebs, John R.]] (1979). Arms races between and within species.  ''Proceedings of the Royal society of London'', '''B 205''':489-511.
*{{cite journal | last1=Conner | first1=W. E. | last2=Corcoran | first2=A. J. | year=2012 | title=Sound strategies: the 65-million-year-old battle between bats and insects | journal=Annual Review of Entomology | volume=57 | pages=21–39 | doi=10.1146/annurev-ento-121510-133537 | pmid=21888517}}

== Vanjske poveznice ==
* [https://www.youtube.com/watch?v=Enu7kNtQ-Js Nature's Eternal Arms Race (PBS Documentary)]</text>
      <sha1>o7q6n3tlxfbifutcxvc4mu3js3rn3jj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>42607262</id>
      <parentid>42607261</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T21:07:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Duma</username>
        <id>16555</id>
      </contributor>
      <comment>/* Povezano */</comment>
      <origin>42607262</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22724" sha1="jg46qzlcu3rkq54t7cdybvhhhbmsax2" xml:space="preserve">U [[evolucijska biologija|evolucijskoj biologiji]], '''evolutivna utrka u naoružanju''' je kontinuirana borba između [[konkurencija (biologija)|konkurentskih]] skupova [[koevolucija|koevoluirajućih]] [[gen]]a, [[fenotip]]skih i [[Bihevioralna ekologija|bihevioralnih]] osobina koje razvijaju eskalirajuće [[adaptacija|adaptacije]] i kontraadaptacije jednih protiv drugih, što podsjeća na geopolitički koncept [[trka u naoružanju|utrke u naoružanju]]. To se često opisuje kao primjer [[pozitivna povratna sprega|pozitivne povratne sprege]].&lt;ref name=&quot;Blindwatchmaker&quot;&gt;Dawkins, R. 1996. ''[[The Blind Watchmaker]]'' New York: W. W. Norton. Note: This book was also published by Penguin in 1991. While the text is identical, page numbers differ&lt;/ref&gt; Koevoluirajući skupovi gena mogu biti kod različitih vrsta, kao u evolutivnoj utrci u naoružanju između vrste [[predator]]a i njegovog [[plijen]]a&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Hoffman |first=Antoni |date=1988 |title=Vermeij, G.J. 1987. Evolution and Escalation. An Ecological History of Life. Princeton University Press, Princeton, N. J. 527 pp. $ 47.50. |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1046/j.1420-9101.1988.1040369.x |journal=Journal of Evolutionary Biology |language=en |volume=1 |issue=4 |pages=369–370 |doi=10.1046/j.1420-9101.1988.1040369.x |issn=1420-9101|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt; ili [[parazit]]a i njegovog [[Domaćin (biologija)|domaćina]]. Alternativno, utrka u naoružanju može biti između pripadnika iste vrste, kao u modelu manipulacije/otpora prodaji kod komunikacije&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Dawkins |first1=Richard |last2=Krebs |first2=John Richard |date=January 1997 |title=Arms races between and within species |url=https://royalsocietypublishing.org/doi/10.1098/rspb.1979.0081 |journal=Proceedings of the Royal Society of London. Series B. Biological Sciences |volume=205 |issue=1161 |pages=489–511 |doi=10.1098/rspb.1979.0081|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt; ili kao u [[odbjegla selekcija|odbjegloj evoluciji]] ili efektima [[hipoteza Crvene kraljice|Crvene kraljice]]. Jedan primjer evolutivne utrke u naoružanju je [[seksualni konflikt|seksualni sukob]] između spolova, često opisan terminom [[odbjegla selekcija|Fisherova odbjegla selekcija]]. [[Thierry Lodé]]&lt;ref&gt;[[Thierry Lodé]] &quot;La guerre des sexes chez les animaux&quot; Eds Odile Jacob, Paris {{ISBN|2-7381-1901-8}};&lt;/ref&gt; je naglasio ulogu takvih antagonističkih interakcija u [[evolucija|evoluciji]] koje vode do [[pomjeranje osobina|pomjeranja osobina]] i [[Seksualna antagonistička koevolucija|antagonističke koevolucije]].

== Simetrične naspram asimetričnih utrka u naoružanju ==
[[File:Cheetah with impala.jpg|alt=Cheetah biting the neck of an impala|thumb|Primjer asimetrične utrke u naoružanju su [[gepard]]i (''Acinonyx jubatus'') koji evoluiraju kako bi postali bolji lovci i [[Gazella|gazele]] koje evoluiraju kako bi izbjegle da budu ubijene.]]
Utrke u naoružanju mogu se klasificirati kao simetrične ili asimetrične. U simetričnoj utrci u naoružanju, selekcijski pritisak djeluje na učesnike u istom smjeru. Primjer za to je drveće koje raste više kao rezultat konkurencije za svjetlost, gdje je selektivna prednost za obje vrste povećana visina. Asimetrična trka u naoružanju uključuje kontrastne selekcijske pritiske, kao što je slučaj [[gepard]]a (''Acinonyx jubatus'') i [[gazella|gazela]], gdje gepardi evoluiraju da bi bili bolji u lovu i ubijanju, dok gazele evoluiraju ne da bi lovile i ubijale, već da bi izbjegle da budu ulovljene.&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=da Cruz|first1=João Filipe|last2=Gaspar|first2=Helena|last3=Calado|first3=Gonçalo|title=Turning the game around: toxicity in a nudibranch-sponge predator–prey association|journal=Chemoecology|date=29 November 2011|volume=22|issue=1|pages=47–53|doi=10.1007/s00049-011-0097-z|s2cid=17819241}}&lt;/ref&gt;

== Dinamika domaćina i parazita ==
Selektivni pritisak između dvije vrste može uključivati ​​[[koevolucija domaćina i parazita|koevoluciju domaćina i parazita]]. Ovaj antagonistički odnos dovodi do potrebe da patogen ima najbolje virulentne alele za infekciju organizma, a da domaćin ima najbolje rezistentne alele za preživljavanje parazitizma. Kao posljedica toga, frekvencije alela variraju tokom vremena ovisno o veličini virulentnih i rezistentnih populacija (fluktuacija genetskog selekcijskog pritiska) i vremenu generacije (stopa mutacija) gdje se neki [[genotip]]ovi preferencijalno odabiru zahvaljujući individualnom dobitku u [[adaptivna vrijednost|adaptivnoj vrijednosti]]. Akumulacija genetskih promjena u obje populacije objašnjava stalnu adaptaciju kako bi se postigli niži troškovi adaptivne vrijednosti i izbjeglo izumiranje u skladu s [[hipoteza Crvene kraljice|hipotezom Crvene kraljice]] koju je [[Leigh Van Valen]] predložio 1973. godine.&lt;ref&gt;[[Leigh Van Valen|Van Valen, Leigh]] (1973). A new evolutionary law, ''Evolutionary Theory 1, 1¬30''&lt;/ref&gt;

== Primjeri ==
=== Interakcija ''Phytophthora infestans'' i krompira Bintje ===
[[File:Plants certifiés Bintje.png|thumb|Krompiri Bintje]]
Krompir [[Bintje]] nastao je križanjem sorti krompira ''Munstersen'' i ''Fransen''. Stvoren je u Holandiji početkom 20. vijeka, a sada se uglavnom uzgaja na sjeveru Francuske i Belgije. Oomiceta ''Phytophthora infestans'' bila je odgovorna za plamenjaču krompira, posebno tokom evropske gladi 1840. godine. [[zoospora|Zoospore]] (pokretne spore, karakteristika oomiceta) oslobađaju se iz zoosporangija koji potiču iz [[micelij]]a i koje donose kiša ili vjetar, prije nego što zaraze gomolje i listove. Crne boje se pojavljuju na biljci zbog infekcije njenog ćelijskog sistema neophodnog za umnožavanje zarazne populacije oomiceta. Parazit sadrži virulentno-avirulentne alelne kombinacije u nekoliko mikrosatelitskih lokusa, a domaćin sadrži nekoliko multilokusnih gena otpornosti (ili [[R gen]]). Ta interakcija se naziva [[odnos gen-za-gen]] i općenito je široko rasprostranjena kod biljnih bolesti. Ekspresija genetskih obrazaca kod dvije vrste je kombinacija karakteristika otpornosti i virulencije kako bi se postigla najbolja stopa preživljavanja.&lt;ref name=&quot;Flier Turkensteen van den Bosch Vereijken 2001 pp. 292–301&quot;&gt;{{cite journal | last1=Flier | first1=W. G. | last2=Turkensteen | first2=L. J. | last3=van den Bosch | first3=G. B. M. | last4=Vereijken | first4=P. F. G. | last5=Mulder | first5=A. | title=Differential interaction of Phytophthora infestans on tubers of potato cultivars with different levels of blight resistance | journal=Plant Pathology | volume=50 | issue=3 | year=2001 | issn=0032-0862 | doi=10.1046/j.1365-3059.2001.00574.x | pages=292–301| doi-access=free | bibcode=2001PPath..50..292F }}&lt;/ref&gt;

=== Šišmiši i moljci ===
[[File:Chirps190918-22s2.png|right|thumb|upright=1.5|[[Spektrogram]] vokalizacija šišmiša ''[[Pipistrellus pipistrellus]]'' tokom približavanja plijena. Snimak pokriva ukupno 1,1 sekundu; donja glavna frekvencija oko 45 kHz (što je tipično za običnog pipistrelu). Oko 150 milisekundi prije konačnog kontakta, vrijeme između i trajanje zvukova postaje znatno kraće (&quot;''zujanje pri hranjenju''&quot;).
&lt;br/&gt;Odgovarajuća audio datoteka: [[File:Chirps190918-22s.mp3|Audio recording: Common pipistrelle approaching prey, 20 fold dilated]]]]
[[Šišmiši]] su evoluirali da koriste eholokaciju za otkrivanje i hvatanje plijena. [[Moljci]] se zauzvrat razvili sposobnost detekcije eholokacijskih poziva šišmiša u lovu i izazivanja izbjegavajućih manevra leta&lt;ref name=&quot;Fullard et al 2004&quot;&gt;{{Cite journal | last1=Fullard | first1=J. H. | last2=Ratcliffe | first2=J. M. | last3=Soutar | first3=A. R. | doi=10.1111/j.1420-9101.2004.00722.x | title=Extinction of the acoustic startle response in moths endemic to a bat-free habitat | journal=Journal of Evolutionary Biology | volume=17 | issue=4 | pages=856–861 | year=2004 | pmid=15271085| s2cid=1054325 | doi-access=free }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal | last1=Miller | first1=Lee A. | last2=Surlykke | first2=Annemarie 
| title=How Some Insects Detect and Avoid Being Eaten by Bats: Tactics and Countertactics of Prey and Predator | journal=BioScience | volume=51 | issue=7 | pages=570–581 |date=July 2001 | doi=10.1641/0006-3568(2001)051[0570:HSIDAA]2.0.CO;2 | url=https://www.life.umd.edu/faculty/wilkinson/honr278c/PDF/Miller01.pdf |quote=Evolutionarily speaking, insects have responded to selective pressure from bats with new evasive mechanisms[...] | doi-access=free }}&lt;/ref&gt; ili odgovaranja vlastitim ultrazvučnim klikovima kako bi zbunili eholokaciju šišmiša.&lt;ref name=&quot;BBC2010&quot;/&gt; Potporodica [[Erebidae|erebidnih]] moljaca [[Arctiinae]] jedinstveno reagira na eholokaciju šišmiša u tri preovladavajuće hipoteze: preplašivanje, ometanje sonara i odbrana akustičnom aposemijom.&lt;ref name=&quot;Yager 2012&quot;&gt;{{Cite journal | last1=Yager | first1=D. D.
| title=Predator detection and evasion by flying insects | journal=Current Opinion in Neurobiology | volume=22 | issue=2 |pages=201–207 |year=2012 | doi=10.1016/j.conb.2011.12.011 | pmid=22226428| s2cid=24365000
}}&lt;/ref&gt; Sve ove razlike ovise o specifičnim uvjetima okoline i vrsti eholokacijskog poziva; međutim, ove hipoteze nisu međusobno isključive i jedan te isti moljac ih može koristiti za odbranu.&lt;ref name=&quot;Yager 2012&quot; /&gt;

Istraživanje [[simpatrija|simpatrije]] pokazala su da različiti odbrambeni mehanizmi direktno reaguju na eholokaciju šišmiša. Na mjestima sa prostornom ili vremenskom izolacijom između šišmiša i njihovog plijena, mehanizam sluha vrsta moljca ima tendenciju regresije. Fullard i saradnici (2004) uporedili su adventivne i endemske vrste moljaca iz porodice [[Noctiidae]] u staništu bez šišmiša sa ultrazvukom i otkrili su da su sve adventivne vrste reagovale na ultrazvuk usporavanjem vremena leta, dok je samo jedna od endemskih vrsta reagovala na ultrazvučni signal, što ukazuje na gubitak sluha s vremenom u endemskoj populaciji.&lt;ref name=&quot;Fullard et al 2004&quot; /&gt; Međutim, stepen gubitka ili regresije zavisi od količine evolucijskog vremena i od toga da li je vrsta moljca razvila sekundarne primjene sluha.&lt;ref&gt;{{Cite journal | last1=Muma | first1=K. E. | last2=Fullard | first2=J. H. | title=Persistence and regression of hearing in the exclusively diurnal moths, Trichodezia albovittata (Geometridae) and Lycomorpha pholus (Arctiidae) | journal=Ecological Entomology | volume=29 | issue=6 | pages=718–726 | year=2004 | doi=10.1111/j.0307-6946.2004.00655.x| bibcode=2004EcoEn..29..718M | s2cid=83732973 }}&lt;/ref&gt;

Poznato je da neki šišmiši koriste klikove na frekvencijama iznad ili ispod raspona sluha moljaca.&lt;ref name=&quot;BBC2010&quot;/&gt; Ovo je poznato kao hipoteza alotonske frekvencije. Ona tvrdi da su slušni sistemi kod moljaca naveli njihove predatore šišmiše da koriste eholokaciju viših ili nižih frekvencija kako bi zaobišli sluh moljaca.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Waters | first1=D. A. | title=Bats and moths: what is there left to learn? | journal=Physiological Entomology | volume=28 | issue=4 
| pages=237–250 | year=2003 | doi=10.1111/j.1365-3032.2003.00355.x| s2cid=86269745 | doi-access=free }}&lt;/ref&gt; Šišmiši iz roda ''[[Barbastella]]'' su evoluirali da koriste tiši način eholokacije, dozivajući smanjenom jačinom zvuka i dodatno smanjujući jačinu svojih klikova kako se približavaju moljcima koji su im plijen.&lt;ref name=&quot;BBC2010&quot;/&gt; Manja jačina klikova smanjuje efektivni uspješan domet lova, ali rezultira znatno većim brojem uhvaćenih moljaca nego kod drugih, glasnijih vrsta šišmiša.&lt;ref name=&quot;BBC2010&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal | last1=Goerlitz | first1=Holger R. | last2=ter Hofstede | first2=Hannah M. | last3=Zeale | first3=Matt R. K. | last4=Jones | first4=Gareth | last5=Holderied | first5=Marc W. | title=An Aerial-Hawking Bat Uses Stealth Echolocation to Counter Moth Hearing | doi=10.1016/j.cub.2010.07.046 | journal=Current Biology | volume=20 | issue=17 | pages=1568–1572 | year=2010 | pmid= 20727755| doi-access=free | bibcode=2010CBio...20.1568G }}&lt;!-- this is the paper summarized by the BBC article --&gt;&lt;/ref&gt; Moljci su dalje razvili sposobnost razlikovanja visokih i niskih stopa klikova eholokacije, što ukazuje na to da li je šišmiš upravo otkrio njihovo prisustvo ili ih aktivno progoni.&lt;ref name=&quot;BBC2010&quot;&gt;{{Cite news |url=https://www.bbc.co.uk/news/science-environment-11010458 |title=Bat and moth arms race revealed |date=19 August 2010 |first=Jason |last=Palmer |work=[[BBC News]]}}&lt;/ref&gt; To im omogućava da odluče da li se odbrambeni ultrazvučni klikovi isplate utroška vremena i energije.&lt;ref&gt;{{Cite journal | last1=Ratcliffe | first1=John M. | last2=Fullard | first2=James H. | last3=Arthur | first3=Benjamin J. | last4=Hoy | first4=Ronald R. | title=Adaptive auditory risk assessment in the dogbane tiger moth when pursued by bats | doi=10.1098/rspb.2010.1488 | journal=Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences | volume=278 | issue=1704 | year=2010 | pages=364–370 | pmid=20719772 | pmc=3013417}} {{open access}}&lt;!--Creative Commons licensed --&gt;&lt;/ref&gt;

=== Daždevnjak ''Taricha granulosa'' i zmija ''Thamnophis sirtalis'' ===
[[File:Rough-skinned newt.jpg|thumb|''Taricha granulosa'']]
Daždevnjaci vrste ''[[Taricha granulosa]]'' imaju kožne žlijezde koje sadrže snažan nervni otrov, [[tetrodotoksin]], kao [[adaptacija protiv predatora|adaptaciju protiv predatora]]. Kroz veći dio područja rasprostranjenosti daždevnjaka, zmija ''[[Thamnophis sirtalis]]'' je otporna na taj toksin. Dok se u principu toksin veže za protein u obliku cijevi koji djeluje kao natrijumski kanal u nervnim ćelijama zmije, mutacija u nekoliko populacija zmija konfigurira protein na takav način da on ometa ili sprječava vezivanje toksina, dajući otpornost. Zauzvrat, otpornost stvara selektivni pritisak koji favorizira daždevnjake koji proizvode više toksina. To zauzvrat nameće selektivni pritisak koji favorizira zmije s mutacijama koje daju još veću otpornost. Ova evolucijska utrka u naoružanju rezultirala je time da daždevnjaci proizvode nivoe toksina daleko veće od onih potrebnih za ubijanje bilo kojeg drugog predatora.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Feldman|first=C. R.|author2=Brodie, E. D. |author3=Brodie, E. D. |author4= Pfrender, M. E. |title=The evolutionary origins of beneficial alleles during the repeated adaptation of garter snakes to deadly pre |journal=PNAS |year=2009 |volume=106 |issue=32 |pages=13415–13420 |doi=10.1073/pnas.0901224106 |pmid=19666534 |pmc=2726340|bibcode=2009PNAS..10613415F|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Hanifin |first=Charles T. |title=The Chemical and Evolutionary Ecology of Tetrodotoxin (TTX) Toxicity in Terrestrial Vertebrates|journal=Marine Drugs|year=2010 |volume=8 |issue=3 |pages=577–593 |doi=10.3390/md8030577 |pmid=20411116 |pmc=2857372|doi-access=free }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Feldman |first=C. R. |author2=Brodie, E. D. |author3=Brodie, E. D. |author4=Pfrender, M. E. |title=Genetic architecture of a feeding adaptation: garter snake (Thamnophis) resistance to tetrodotoxin bearing prey |journal=Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences |year=2010 |volume=277 |issue=1698 |pages=3317–3325 |doi=10.1098/rspb.2010.0748 |pmid=20522513 |pmc=2981930}}&lt;/ref&gt;

U populacijama gdje zmije i daždevnjaci žive zajedno, kod obje vrste uočeni su viši nivoi tetrodotoksina i otpornosti na njega. Tamo gdje su vrste odvojene, nivoi toksina i otpornost su niži.&lt;ref name=BrodieBrodieRidenhour2003&gt;{{cite journal | last1=Brodie | first1=E. | last2=Brodie | first2=E. D. | last3=Ridenhour | first3=B. | year=2003 | title=The evolutionary response of predators to dangerous prey: Hotspots and coldspots in the geographic mosaic of coevolution between garter snakes and newts |  journal=Evolution | volume=56 | issue=10| pages=2067–82 | doi=10.1554/0014-3820(2002)056[2067:teropt]2.0.co;2 | pmid=12449493| s2cid=8251443 }}&lt;/ref&gt; Iako izolovane zmije imaju nižu otpornost, one i dalje pokazuju sposobnost da se odupru niskim nivoima toksina, što ukazuje na predačku predispoziciju za otpornost na tetrodotoksin.&lt;ref&gt;{{cite journal | last1=Brodie | first1=Edmund D. | last2=Brodie | first2=Edmund D. Jr. | last3=Motychak | first3=Jeffrey E. | year=2002 | title=Recovery of garter snakes (''Thamnophis sirtalis'') from the effects of tetrodotoxin. Hpet | journal=Journal of Herpetology | volume=36 | issue=1| pages=95–98 | doi=10.2307/1565808 | jstor=1565808 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal | last1=Brodie | first1=Edmund D. | last2=Feldman | first2=Chris R.| last3=Hanifin | first3=Charles T.| last4=Motychak | first4=Jeffrey E.| last5=Mulcahy | first5=Daniel G.| last6=Williams | first6=Becky L.| last7=Brodie | first7=Edmund D. Jr.| year=2005 | title=Parallel arms races between garter snakes and newts involving tetrodotoxin as the phenotypic interface of coevolution | journal=Journal of Chemical Ecology | volume=31 | issue=2| pages=343–356 | doi=10.1007/s10886-005-1345-x| pmid=15856788 | bibcode=2005JCEco..31..343B | s2cid=16542226 }}&lt;/ref&gt; Niži nivoi otpornosti u odvojenim populacijama ukazuju na cijenu i proizvodnje toksina i otpornosti usljed smanjene fizičke spremnosti. Zmije sa visokim nivoima otpornosti na tetrodotoksin puze sporije od izolovanih populacija zmija, što ih čini ranjivijim na predatore.&lt;ref name=BrodieBrodieRidenhour2003/&gt; Isti obrazac se uočava u izolovanim populacijama daždevnjaka, koji imaju manje toksina u koži.&lt;ref&gt;{{cite journal | last1=Brodie | first1=Edmund D. | last2=Brodie | first2=Edmund D. Jr | year=1991 | title=Evolutionary response of predators to dangerous prey: Reduction of toxicity of newts and resistance of garter snakes in island populations | journal=Evolution | volume=45 | issue=1 | pages=221–224 | doi=10.2307/2409496| pmid=28564068 | jstor=2409496 }}&lt;/ref&gt; Postoje geografske žarišta gdje su nivoi tetrodotoksina i otpornosti izuzetno visoki, što pokazuje blisku interakciju između daždevnjaka i zmija.&lt;ref name=BrodieBrodieRidenhour2003/&gt;

=== Grabežljivi morski puževi i školjkaši s tvrdim oklopom ===
Predatorski [[morski puževi]] koristili su vlastitu ljušturu za otvaranje ljušture svog plijena, pri tome često lomeći obje. To je dovelo do bolje prilagođenosti plijenu s većom ljuskom. Međutim, potom je došlo do selekcije jedinki u populaciji morskih puževa koje su bile efikasnije u otvaranju plijena s većom ljušturom.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Dietl |first1=Gregory P.|title=Coevolution of a marine gastropod predator and its dangerous bivalve prey |journal=Biological Journal of the Linnean Society |date=3 November 2003 |volume=80 |issue=3 |pages=409–436 |doi=10.1046/j.1095-8312.2003.00255.x|doi-access=free }}&lt;/ref&gt; To je odličan primjer asimetrične utrke u naoružanju, jer dok plijen razvija fizičku osobinu (veće ljušture), predatori se prilagođavaju kroz sposobnost morskih puževa da ih otvaraju.

=== Zmije vrste ''Acanthophis hawkei'' i žabe ===
Zmije vrste ''Acanthophis hawkei'' jedu tri vrste žaba: netoksične, jedne koje proizvode sluz kada ih predator ugrize i visokotoksične. Međutim, zmije su također otkrile da ako čekaju da konzumiraju svoj otrovni plijen, potencija otrova se smanjuje. U ovom konkretnom slučaju, asimetrija je omogućila zmijama da savladaju hemijsku odbranu otrovnih žaba nakon njihove smrti.&lt;ref name=phillips&gt;{{cite journal |last1=Phillips|first1=Ben|last2=Shine|first2=Richard|title=When Dinner Is Dangerous: Toxic Frogs Elicit Species-Specific Responses from a Generalist Snake Predator |journal=The American Naturalist|date=December 2007|volume=170|issue=6 |pages=936–942 |doi=10.1086/522845|pmid=18171175|bibcode=2007ANat..170..936P |s2cid=9744969}}&lt;/ref&gt; Rezultati istraživanja pokazali su da se zmija navikla na razlike u žabama vremenom zadržavanja i otpuštanja, uvijek držeći netoksične i uvijek otpuštajući visokotoksične žabe, dok su one koje ispuštaju sluz bile negdje između. Zmije su provodile više vremena zjapeći ustima između otpuštanja visokotoksičnih žaba nego nakon otpuštanja žaba koje ispuštaju sluz. Stoga, zmije imaju mnogo veću prednost jer se mogu nositi s različitim odbrambenim mehanizmima žaba, dok bi žabe mogle povećati potenciju svog otrova znajući da će se predatori prilagoditi i toj promjeni - na primjer, na taj način što i zmije same imaju otrov za početni napad.&lt;ref name=phillips /&gt; Koevolucija je i dalje vrlo asimetrična zbog prednosti koju predatori imaju nad svojim plijenom.&lt;ref name=phillips /&gt;

== Uvedene vrste ==
[[File:Bufo marinus 1 (1).jpg|thumb|[[Morska krastača]] (''Rhinella marina'') doživjela je masovnu eksploziju veličine populacije u Australiji zbog nedostatka konkurencije.]]
Kada vrsta nije prethodno bila izložena utrci u naoružanju, može se naći u ozbiljno nepovoljnom položaju i suočiti se s [[izumiranje]]m mnogo prije nego što bi se mogla nadati da će se prilagoditi novom predatoru, konkurentu ili parazitu. Jedna vrsta je možda bila u evolutivnim borbama milionima godina (recimo, od strane predatora), dok se druga možda nikada nije suočila s takvim pritiscima (na primjer, otočna vrsta). Ovo je čest problem u izoliranim ekosistemima poput [[australija|Australije]] ili [[havaji|Havajskih ostrva]]. U Australiji su se mnoge [[invazivna vrsta|invazivne vrste]], poput [[Rhinella marina|morskih krastača]] i [[zečevi u Australiji|zečeva]], brzo proširile zbog nedostatka konkurencije i pritiska od strane predatora. Na primjer, australskim predatorima nedostaju adaptacije na [[bufotenin]] morske krastače, što omogućava invazivnim vrstama da se šire. Međutim, postoje dokazi da se neke vrste predatora počinju [[morske krastače u Australiji|prilagođavati na različite načine]] suočavanju s obrambenim mehanizmima morske krastače.

== Povezano ==
* [[Adaptacija protiv predatora]]
* Interakcije [[parazit]]a i [[domaćin (biologija)|domaćina]]
* [[Sukob roditelja i potomstva]]
* [[Otpornost na antibiotike]]
* [[Evolucijski anahronizam]]

== Reference ==
{{reflist|30em}}
'''General'''
*[[Richard Dawkins|Dawkins, Richard]] &amp; [[John Krebs|Krebs, John R.]] (1979). Arms races between and within species.  ''Proceedings of the Royal society of London'', '''B 205''':489-511.
*{{cite journal | last1=Conner | first1=W. E. | last2=Corcoran | first2=A. J. | year=2012 | title=Sound strategies: the 65-million-year-old battle between bats and insects | journal=Annual Review of Entomology | volume=57 | pages=21–39 | doi=10.1146/annurev-ento-121510-133537 | pmid=21888517}}

== Vanjske poveznice ==
* [https://www.youtube.com/watch?v=Enu7kNtQ-Js Nature's Eternal Arms Race (PBS Documentary)]</text>
      <sha1>jg46qzlcu3rkq54t7cdybvhhhbmsax2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>42607263</id>
      <parentid>42607262</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T21:07:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Duma</username>
        <id>16555</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Vanjske poveznice */</comment>
      <origin>42607263</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22739" sha1="trll1z7cw3wmm1zj52byhfwjitxpogv" xml:space="preserve">U [[evolucijska biologija|evolucijskoj biologiji]], '''evolutivna utrka u naoružanju''' je kontinuirana borba između [[konkurencija (biologija)|konkurentskih]] skupova [[koevolucija|koevoluirajućih]] [[gen]]a, [[fenotip]]skih i [[Bihevioralna ekologija|bihevioralnih]] osobina koje razvijaju eskalirajuće [[adaptacija|adaptacije]] i kontraadaptacije jednih protiv drugih, što podsjeća na geopolitički koncept [[trka u naoružanju|utrke u naoružanju]]. To se često opisuje kao primjer [[pozitivna povratna sprega|pozitivne povratne sprege]].&lt;ref name=&quot;Blindwatchmaker&quot;&gt;Dawkins, R. 1996. ''[[The Blind Watchmaker]]'' New York: W. W. Norton. Note: This book was also published by Penguin in 1991. While the text is identical, page numbers differ&lt;/ref&gt; Koevoluirajući skupovi gena mogu biti kod različitih vrsta, kao u evolutivnoj utrci u naoružanju između vrste [[predator]]a i njegovog [[plijen]]a&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Hoffman |first=Antoni |date=1988 |title=Vermeij, G.J. 1987. Evolution and Escalation. An Ecological History of Life. Princeton University Press, Princeton, N. J. 527 pp. $ 47.50. |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1046/j.1420-9101.1988.1040369.x |journal=Journal of Evolutionary Biology |language=en |volume=1 |issue=4 |pages=369–370 |doi=10.1046/j.1420-9101.1988.1040369.x |issn=1420-9101|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt; ili [[parazit]]a i njegovog [[Domaćin (biologija)|domaćina]]. Alternativno, utrka u naoružanju može biti između pripadnika iste vrste, kao u modelu manipulacije/otpora prodaji kod komunikacije&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Dawkins |first1=Richard |last2=Krebs |first2=John Richard |date=January 1997 |title=Arms races between and within species |url=https://royalsocietypublishing.org/doi/10.1098/rspb.1979.0081 |journal=Proceedings of the Royal Society of London. Series B. Biological Sciences |volume=205 |issue=1161 |pages=489–511 |doi=10.1098/rspb.1979.0081|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt; ili kao u [[odbjegla selekcija|odbjegloj evoluciji]] ili efektima [[hipoteza Crvene kraljice|Crvene kraljice]]. Jedan primjer evolutivne utrke u naoružanju je [[seksualni konflikt|seksualni sukob]] između spolova, često opisan terminom [[odbjegla selekcija|Fisherova odbjegla selekcija]]. [[Thierry Lodé]]&lt;ref&gt;[[Thierry Lodé]] &quot;La guerre des sexes chez les animaux&quot; Eds Odile Jacob, Paris {{ISBN|2-7381-1901-8}};&lt;/ref&gt; je naglasio ulogu takvih antagonističkih interakcija u [[evolucija|evoluciji]] koje vode do [[pomjeranje osobina|pomjeranja osobina]] i [[Seksualna antagonistička koevolucija|antagonističke koevolucije]].

== Simetrične naspram asimetričnih utrka u naoružanju ==
[[File:Cheetah with impala.jpg|alt=Cheetah biting the neck of an impala|thumb|Primjer asimetrične utrke u naoružanju su [[gepard]]i (''Acinonyx jubatus'') koji evoluiraju kako bi postali bolji lovci i [[Gazella|gazele]] koje evoluiraju kako bi izbjegle da budu ubijene.]]
Utrke u naoružanju mogu se klasificirati kao simetrične ili asimetrične. U simetričnoj utrci u naoružanju, selekcijski pritisak djeluje na učesnike u istom smjeru. Primjer za to je drveće koje raste više kao rezultat konkurencije za svjetlost, gdje je selektivna prednost za obje vrste povećana visina. Asimetrična trka u naoružanju uključuje kontrastne selekcijske pritiske, kao što je slučaj [[gepard]]a (''Acinonyx jubatus'') i [[gazella|gazela]], gdje gepardi evoluiraju da bi bili bolji u lovu i ubijanju, dok gazele evoluiraju ne da bi lovile i ubijale, već da bi izbjegle da budu ulovljene.&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=da Cruz|first1=João Filipe|last2=Gaspar|first2=Helena|last3=Calado|first3=Gonçalo|title=Turning the game around: toxicity in a nudibranch-sponge predator–prey association|journal=Chemoecology|date=29 November 2011|volume=22|issue=1|pages=47–53|doi=10.1007/s00049-011-0097-z|s2cid=17819241}}&lt;/ref&gt;

== Dinamika domaćina i parazita ==
Selektivni pritisak između dvije vrste može uključivati ​​[[koevolucija domaćina i parazita|koevoluciju domaćina i parazita]]. Ovaj antagonistički odnos dovodi do potrebe da patogen ima najbolje virulentne alele za infekciju organizma, a da domaćin ima najbolje rezistentne alele za preživljavanje parazitizma. Kao posljedica toga, frekvencije alela variraju tokom vremena ovisno o veličini virulentnih i rezistentnih populacija (fluktuacija genetskog selekcijskog pritiska) i vremenu generacije (stopa mutacija) gdje se neki [[genotip]]ovi preferencijalno odabiru zahvaljujući individualnom dobitku u [[adaptivna vrijednost|adaptivnoj vrijednosti]]. Akumulacija genetskih promjena u obje populacije objašnjava stalnu adaptaciju kako bi se postigli niži troškovi adaptivne vrijednosti i izbjeglo izumiranje u skladu s [[hipoteza Crvene kraljice|hipotezom Crvene kraljice]] koju je [[Leigh Van Valen]] predložio 1973. godine.&lt;ref&gt;[[Leigh Van Valen|Van Valen, Leigh]] (1973). A new evolutionary law, ''Evolutionary Theory 1, 1¬30''&lt;/ref&gt;

== Primjeri ==
=== Interakcija ''Phytophthora infestans'' i krompira Bintje ===
[[File:Plants certifiés Bintje.png|thumb|Krompiri Bintje]]
Krompir [[Bintje]] nastao je križanjem sorti krompira ''Munstersen'' i ''Fransen''. Stvoren je u Holandiji početkom 20. vijeka, a sada se uglavnom uzgaja na sjeveru Francuske i Belgije. Oomiceta ''Phytophthora infestans'' bila je odgovorna za plamenjaču krompira, posebno tokom evropske gladi 1840. godine. [[zoospora|Zoospore]] (pokretne spore, karakteristika oomiceta) oslobađaju se iz zoosporangija koji potiču iz [[micelij]]a i koje donose kiša ili vjetar, prije nego što zaraze gomolje i listove. Crne boje se pojavljuju na biljci zbog infekcije njenog ćelijskog sistema neophodnog za umnožavanje zarazne populacije oomiceta. Parazit sadrži virulentno-avirulentne alelne kombinacije u nekoliko mikrosatelitskih lokusa, a domaćin sadrži nekoliko multilokusnih gena otpornosti (ili [[R gen]]). Ta interakcija se naziva [[odnos gen-za-gen]] i općenito je široko rasprostranjena kod biljnih bolesti. Ekspresija genetskih obrazaca kod dvije vrste je kombinacija karakteristika otpornosti i virulencije kako bi se postigla najbolja stopa preživljavanja.&lt;ref name=&quot;Flier Turkensteen van den Bosch Vereijken 2001 pp. 292–301&quot;&gt;{{cite journal | last1=Flier | first1=W. G. | last2=Turkensteen | first2=L. J. | last3=van den Bosch | first3=G. B. M. | last4=Vereijken | first4=P. F. G. | last5=Mulder | first5=A. | title=Differential interaction of Phytophthora infestans on tubers of potato cultivars with different levels of blight resistance | journal=Plant Pathology | volume=50 | issue=3 | year=2001 | issn=0032-0862 | doi=10.1046/j.1365-3059.2001.00574.x | pages=292–301| doi-access=free | bibcode=2001PPath..50..292F }}&lt;/ref&gt;

=== Šišmiši i moljci ===
[[File:Chirps190918-22s2.png|right|thumb|upright=1.5|[[Spektrogram]] vokalizacija šišmiša ''[[Pipistrellus pipistrellus]]'' tokom približavanja plijena. Snimak pokriva ukupno 1,1 sekundu; donja glavna frekvencija oko 45 kHz (što je tipično za običnog pipistrelu). Oko 150 milisekundi prije konačnog kontakta, vrijeme između i trajanje zvukova postaje znatno kraće (&quot;''zujanje pri hranjenju''&quot;).
&lt;br/&gt;Odgovarajuća audio datoteka: [[File:Chirps190918-22s.mp3|Audio recording: Common pipistrelle approaching prey, 20 fold dilated]]]]
[[Šišmiši]] su evoluirali da koriste eholokaciju za otkrivanje i hvatanje plijena. [[Moljci]] se zauzvrat razvili sposobnost detekcije eholokacijskih poziva šišmiša u lovu i izazivanja izbjegavajućih manevra leta&lt;ref name=&quot;Fullard et al 2004&quot;&gt;{{Cite journal | last1=Fullard | first1=J. H. | last2=Ratcliffe | first2=J. M. | last3=Soutar | first3=A. R. | doi=10.1111/j.1420-9101.2004.00722.x | title=Extinction of the acoustic startle response in moths endemic to a bat-free habitat | journal=Journal of Evolutionary Biology | volume=17 | issue=4 | pages=856–861 | year=2004 | pmid=15271085| s2cid=1054325 | doi-access=free }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal | last1=Miller | first1=Lee A. | last2=Surlykke | first2=Annemarie 
| title=How Some Insects Detect and Avoid Being Eaten by Bats: Tactics and Countertactics of Prey and Predator | journal=BioScience | volume=51 | issue=7 | pages=570–581 |date=July 2001 | doi=10.1641/0006-3568(2001)051[0570:HSIDAA]2.0.CO;2 | url=https://www.life.umd.edu/faculty/wilkinson/honr278c/PDF/Miller01.pdf |quote=Evolutionarily speaking, insects have responded to selective pressure from bats with new evasive mechanisms[...] | doi-access=free }}&lt;/ref&gt; ili odgovaranja vlastitim ultrazvučnim klikovima kako bi zbunili eholokaciju šišmiša.&lt;ref name=&quot;BBC2010&quot;/&gt; Potporodica [[Erebidae|erebidnih]] moljaca [[Arctiinae]] jedinstveno reagira na eholokaciju šišmiša u tri preovladavajuće hipoteze: preplašivanje, ometanje sonara i odbrana akustičnom aposemijom.&lt;ref name=&quot;Yager 2012&quot;&gt;{{Cite journal | last1=Yager | first1=D. D.
| title=Predator detection and evasion by flying insects | journal=Current Opinion in Neurobiology | volume=22 | issue=2 |pages=201–207 |year=2012 | doi=10.1016/j.conb.2011.12.011 | pmid=22226428| s2cid=24365000
}}&lt;/ref&gt; Sve ove razlike ovise o specifičnim uvjetima okoline i vrsti eholokacijskog poziva; međutim, ove hipoteze nisu međusobno isključive i jedan te isti moljac ih može koristiti za odbranu.&lt;ref name=&quot;Yager 2012&quot; /&gt;

Istraživanje [[simpatrija|simpatrije]] pokazala su da različiti odbrambeni mehanizmi direktno reaguju na eholokaciju šišmiša. Na mjestima sa prostornom ili vremenskom izolacijom između šišmiša i njihovog plijena, mehanizam sluha vrsta moljca ima tendenciju regresije. Fullard i saradnici (2004) uporedili su adventivne i endemske vrste moljaca iz porodice [[Noctiidae]] u staništu bez šišmiša sa ultrazvukom i otkrili su da su sve adventivne vrste reagovale na ultrazvuk usporavanjem vremena leta, dok je samo jedna od endemskih vrsta reagovala na ultrazvučni signal, što ukazuje na gubitak sluha s vremenom u endemskoj populaciji.&lt;ref name=&quot;Fullard et al 2004&quot; /&gt; Međutim, stepen gubitka ili regresije zavisi od količine evolucijskog vremena i od toga da li je vrsta moljca razvila sekundarne primjene sluha.&lt;ref&gt;{{Cite journal | last1=Muma | first1=K. E. | last2=Fullard | first2=J. H. | title=Persistence and regression of hearing in the exclusively diurnal moths, Trichodezia albovittata (Geometridae) and Lycomorpha pholus (Arctiidae) | journal=Ecological Entomology | volume=29 | issue=6 | pages=718–726 | year=2004 | doi=10.1111/j.0307-6946.2004.00655.x| bibcode=2004EcoEn..29..718M | s2cid=83732973 }}&lt;/ref&gt;

Poznato je da neki šišmiši koriste klikove na frekvencijama iznad ili ispod raspona sluha moljaca.&lt;ref name=&quot;BBC2010&quot;/&gt; Ovo je poznato kao hipoteza alotonske frekvencije. Ona tvrdi da su slušni sistemi kod moljaca naveli njihove predatore šišmiše da koriste eholokaciju viših ili nižih frekvencija kako bi zaobišli sluh moljaca.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Waters | first1=D. A. | title=Bats and moths: what is there left to learn? | journal=Physiological Entomology | volume=28 | issue=4 
| pages=237–250 | year=2003 | doi=10.1111/j.1365-3032.2003.00355.x| s2cid=86269745 | doi-access=free }}&lt;/ref&gt; Šišmiši iz roda ''[[Barbastella]]'' su evoluirali da koriste tiši način eholokacije, dozivajući smanjenom jačinom zvuka i dodatno smanjujući jačinu svojih klikova kako se približavaju moljcima koji su im plijen.&lt;ref name=&quot;BBC2010&quot;/&gt; Manja jačina klikova smanjuje efektivni uspješan domet lova, ali rezultira znatno većim brojem uhvaćenih moljaca nego kod drugih, glasnijih vrsta šišmiša.&lt;ref name=&quot;BBC2010&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal | last1=Goerlitz | first1=Holger R. | last2=ter Hofstede | first2=Hannah M. | last3=Zeale | first3=Matt R. K. | last4=Jones | first4=Gareth | last5=Holderied | first5=Marc W. | title=An Aerial-Hawking Bat Uses Stealth Echolocation to Counter Moth Hearing | doi=10.1016/j.cub.2010.07.046 | journal=Current Biology | volume=20 | issue=17 | pages=1568–1572 | year=2010 | pmid= 20727755| doi-access=free | bibcode=2010CBio...20.1568G }}&lt;!-- this is the paper summarized by the BBC article --&gt;&lt;/ref&gt; Moljci su dalje razvili sposobnost razlikovanja visokih i niskih stopa klikova eholokacije, što ukazuje na to da li je šišmiš upravo otkrio njihovo prisustvo ili ih aktivno progoni.&lt;ref name=&quot;BBC2010&quot;&gt;{{Cite news |url=https://www.bbc.co.uk/news/science-environment-11010458 |title=Bat and moth arms race revealed |date=19 August 2010 |first=Jason |last=Palmer |work=[[BBC News]]}}&lt;/ref&gt; To im omogućava da odluče da li se odbrambeni ultrazvučni klikovi isplate utroška vremena i energije.&lt;ref&gt;{{Cite journal | last1=Ratcliffe | first1=John M. | last2=Fullard | first2=James H. | last3=Arthur | first3=Benjamin J. | last4=Hoy | first4=Ronald R. | title=Adaptive auditory risk assessment in the dogbane tiger moth when pursued by bats | doi=10.1098/rspb.2010.1488 | journal=Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences | volume=278 | issue=1704 | year=2010 | pages=364–370 | pmid=20719772 | pmc=3013417}} {{open access}}&lt;!--Creative Commons licensed --&gt;&lt;/ref&gt;

=== Daždevnjak ''Taricha granulosa'' i zmija ''Thamnophis sirtalis'' ===
[[File:Rough-skinned newt.jpg|thumb|''Taricha granulosa'']]
Daždevnjaci vrste ''[[Taricha granulosa]]'' imaju kožne žlijezde koje sadrže snažan nervni otrov, [[tetrodotoksin]], kao [[adaptacija protiv predatora|adaptaciju protiv predatora]]. Kroz veći dio područja rasprostranjenosti daždevnjaka, zmija ''[[Thamnophis sirtalis]]'' je otporna na taj toksin. Dok se u principu toksin veže za protein u obliku cijevi koji djeluje kao natrijumski kanal u nervnim ćelijama zmije, mutacija u nekoliko populacija zmija konfigurira protein na takav način da on ometa ili sprječava vezivanje toksina, dajući otpornost. Zauzvrat, otpornost stvara selektivni pritisak koji favorizira daždevnjake koji proizvode više toksina. To zauzvrat nameće selektivni pritisak koji favorizira zmije s mutacijama koje daju još veću otpornost. Ova evolucijska utrka u naoružanju rezultirala je time da daždevnjaci proizvode nivoe toksina daleko veće od onih potrebnih za ubijanje bilo kojeg drugog predatora.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Feldman|first=C. R.|author2=Brodie, E. D. |author3=Brodie, E. D. |author4= Pfrender, M. E. |title=The evolutionary origins of beneficial alleles during the repeated adaptation of garter snakes to deadly pre |journal=PNAS |year=2009 |volume=106 |issue=32 |pages=13415–13420 |doi=10.1073/pnas.0901224106 |pmid=19666534 |pmc=2726340|bibcode=2009PNAS..10613415F|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Hanifin |first=Charles T. |title=The Chemical and Evolutionary Ecology of Tetrodotoxin (TTX) Toxicity in Terrestrial Vertebrates|journal=Marine Drugs|year=2010 |volume=8 |issue=3 |pages=577–593 |doi=10.3390/md8030577 |pmid=20411116 |pmc=2857372|doi-access=free }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Feldman |first=C. R. |author2=Brodie, E. D. |author3=Brodie, E. D. |author4=Pfrender, M. E. |title=Genetic architecture of a feeding adaptation: garter snake (Thamnophis) resistance to tetrodotoxin bearing prey |journal=Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences |year=2010 |volume=277 |issue=1698 |pages=3317–3325 |doi=10.1098/rspb.2010.0748 |pmid=20522513 |pmc=2981930}}&lt;/ref&gt;

U populacijama gdje zmije i daždevnjaci žive zajedno, kod obje vrste uočeni su viši nivoi tetrodotoksina i otpornosti na njega. Tamo gdje su vrste odvojene, nivoi toksina i otpornost su niži.&lt;ref name=BrodieBrodieRidenhour2003&gt;{{cite journal | last1=Brodie | first1=E. | last2=Brodie | first2=E. D. | last3=Ridenhour | first3=B. | year=2003 | title=The evolutionary response of predators to dangerous prey: Hotspots and coldspots in the geographic mosaic of coevolution between garter snakes and newts |  journal=Evolution | volume=56 | issue=10| pages=2067–82 | doi=10.1554/0014-3820(2002)056[2067:teropt]2.0.co;2 | pmid=12449493| s2cid=8251443 }}&lt;/ref&gt; Iako izolovane zmije imaju nižu otpornost, one i dalje pokazuju sposobnost da se odupru niskim nivoima toksina, što ukazuje na predačku predispoziciju za otpornost na tetrodotoksin.&lt;ref&gt;{{cite journal | last1=Brodie | first1=Edmund D. | last2=Brodie | first2=Edmund D. Jr. | last3=Motychak | first3=Jeffrey E. | year=2002 | title=Recovery of garter snakes (''Thamnophis sirtalis'') from the effects of tetrodotoxin. Hpet | journal=Journal of Herpetology | volume=36 | issue=1| pages=95–98 | doi=10.2307/1565808 | jstor=1565808 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal | last1=Brodie | first1=Edmund D. | last2=Feldman | first2=Chris R.| last3=Hanifin | first3=Charles T.| last4=Motychak | first4=Jeffrey E.| last5=Mulcahy | first5=Daniel G.| last6=Williams | first6=Becky L.| last7=Brodie | first7=Edmund D. Jr.| year=2005 | title=Parallel arms races between garter snakes and newts involving tetrodotoxin as the phenotypic interface of coevolution | journal=Journal of Chemical Ecology | volume=31 | issue=2| pages=343–356 | doi=10.1007/s10886-005-1345-x| pmid=15856788 | bibcode=2005JCEco..31..343B | s2cid=16542226 }}&lt;/ref&gt; Niži nivoi otpornosti u odvojenim populacijama ukazuju na cijenu i proizvodnje toksina i otpornosti usljed smanjene fizičke spremnosti. Zmije sa visokim nivoima otpornosti na tetrodotoksin puze sporije od izolovanih populacija zmija, što ih čini ranjivijim na predatore.&lt;ref name=BrodieBrodieRidenhour2003/&gt; Isti obrazac se uočava u izolovanim populacijama daždevnjaka, koji imaju manje toksina u koži.&lt;ref&gt;{{cite journal | last1=Brodie | first1=Edmund D. | last2=Brodie | first2=Edmund D. Jr | year=1991 | title=Evolutionary response of predators to dangerous prey: Reduction of toxicity of newts and resistance of garter snakes in island populations | journal=Evolution | volume=45 | issue=1 | pages=221–224 | doi=10.2307/2409496| pmid=28564068 | jstor=2409496 }}&lt;/ref&gt; Postoje geografske žarišta gdje su nivoi tetrodotoksina i otpornosti izuzetno visoki, što pokazuje blisku interakciju između daždevnjaka i zmija.&lt;ref name=BrodieBrodieRidenhour2003/&gt;

=== Grabežljivi morski puževi i školjkaši s tvrdim oklopom ===
Predatorski [[morski puževi]] koristili su vlastitu ljušturu za otvaranje ljušture svog plijena, pri tome često lomeći obje. To je dovelo do bolje prilagođenosti plijenu s većom ljuskom. Međutim, potom je došlo do selekcije jedinki u populaciji morskih puževa koje su bile efikasnije u otvaranju plijena s većom ljušturom.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Dietl |first1=Gregory P.|title=Coevolution of a marine gastropod predator and its dangerous bivalve prey |journal=Biological Journal of the Linnean Society |date=3 November 2003 |volume=80 |issue=3 |pages=409–436 |doi=10.1046/j.1095-8312.2003.00255.x|doi-access=free }}&lt;/ref&gt; To je odličan primjer asimetrične utrke u naoružanju, jer dok plijen razvija fizičku osobinu (veće ljušture), predatori se prilagođavaju kroz sposobnost morskih puževa da ih otvaraju.

=== Zmije vrste ''Acanthophis hawkei'' i žabe ===
Zmije vrste ''Acanthophis hawkei'' jedu tri vrste žaba: netoksične, jedne koje proizvode sluz kada ih predator ugrize i visokotoksične. Međutim, zmije su također otkrile da ako čekaju da konzumiraju svoj otrovni plijen, potencija otrova se smanjuje. U ovom konkretnom slučaju, asimetrija je omogućila zmijama da savladaju hemijsku odbranu otrovnih žaba nakon njihove smrti.&lt;ref name=phillips&gt;{{cite journal |last1=Phillips|first1=Ben|last2=Shine|first2=Richard|title=When Dinner Is Dangerous: Toxic Frogs Elicit Species-Specific Responses from a Generalist Snake Predator |journal=The American Naturalist|date=December 2007|volume=170|issue=6 |pages=936–942 |doi=10.1086/522845|pmid=18171175|bibcode=2007ANat..170..936P |s2cid=9744969}}&lt;/ref&gt; Rezultati istraživanja pokazali su da se zmija navikla na razlike u žabama vremenom zadržavanja i otpuštanja, uvijek držeći netoksične i uvijek otpuštajući visokotoksične žabe, dok su one koje ispuštaju sluz bile negdje između. Zmije su provodile više vremena zjapeći ustima između otpuštanja visokotoksičnih žaba nego nakon otpuštanja žaba koje ispuštaju sluz. Stoga, zmije imaju mnogo veću prednost jer se mogu nositi s različitim odbrambenim mehanizmima žaba, dok bi žabe mogle povećati potenciju svog otrova znajući da će se predatori prilagoditi i toj promjeni - na primjer, na taj način što i zmije same imaju otrov za početni napad.&lt;ref name=phillips /&gt; Koevolucija je i dalje vrlo asimetrična zbog prednosti koju predatori imaju nad svojim plijenom.&lt;ref name=phillips /&gt;

== Uvedene vrste ==
[[File:Bufo marinus 1 (1).jpg|thumb|[[Morska krastača]] (''Rhinella marina'') doživjela je masovnu eksploziju veličine populacije u Australiji zbog nedostatka konkurencije.]]
Kada vrsta nije prethodno bila izložena utrci u naoružanju, može se naći u ozbiljno nepovoljnom položaju i suočiti se s [[izumiranje]]m mnogo prije nego što bi se mogla nadati da će se prilagoditi novom predatoru, konkurentu ili parazitu. Jedna vrsta je možda bila u evolutivnim borbama milionima godina (recimo, od strane predatora), dok se druga možda nikada nije suočila s takvim pritiscima (na primjer, otočna vrsta). Ovo je čest problem u izoliranim ekosistemima poput [[australija|Australije]] ili [[havaji|Havajskih ostrva]]. U Australiji su se mnoge [[invazivna vrsta|invazivne vrste]], poput [[Rhinella marina|morskih krastača]] i [[zečevi u Australiji|zečeva]], brzo proširile zbog nedostatka konkurencije i pritiska od strane predatora. Na primjer, australskim predatorima nedostaju adaptacije na [[bufotenin]] morske krastače, što omogućava invazivnim vrstama da se šire. Međutim, postoje dokazi da se neke vrste predatora počinju [[morske krastače u Australiji|prilagođavati na različite načine]] suočavanju s obrambenim mehanizmima morske krastače.

== Povezano ==
* [[Adaptacija protiv predatora]]
* Interakcije [[parazit]]a i [[domaćin (biologija)|domaćina]]
* [[Sukob roditelja i potomstva]]
* [[Otpornost na antibiotike]]
* [[Evolucijski anahronizam]]

== Reference ==
{{reflist|30em}}
'''General'''
*[[Richard Dawkins|Dawkins, Richard]] &amp; [[John Krebs|Krebs, John R.]] (1979). Arms races between and within species.  ''Proceedings of the Royal society of London'', '''B 205''':489-511.
*{{cite journal | last1=Conner | first1=W. E. | last2=Corcoran | first2=A. J. | year=2012 | title=Sound strategies: the 65-million-year-old battle between bats and insects | journal=Annual Review of Entomology | volume=57 | pages=21–39 | doi=10.1146/annurev-ento-121510-133537 | pmid=21888517}}

== Vanjske poveznice ==
* [https://www.youtube.com/watch?v=Enu7kNtQ-Js Vječna utrka u naoružanju prirode (PBS dokumentarni film)]</text>
      <sha1>trll1z7cw3wmm1zj52byhfwjitxpogv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>42607343</id>
      <parentid>42607263</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T09:45:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Duma</username>
        <id>16555</id>
      </contributor>
      <origin>42607343</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30152" sha1="m8lw0srkufj83uwnyjdqxs8lcyr3zxc" xml:space="preserve">{{unsolved|astronomy|How can the early Earth have had liquid water if the Sun's output is theorized to have been only 70% as intense as it is today?}}

The '''faint young Sun paradox''' or '''faint young Sun problem''' describes the apparent contradiction between observations of liquid water [[Early Earth|early in Earth's history]] and the astrophysical expectation that the [[Sun]]'s output would have been only 70 percent as intense during that epoch as it is during the modern epoch.&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Feulner|first1=Georg|title=The faint young Sun problem|journal=Reviews of Geophysics|date=2012|volume=50|issue=2|pages=RG2006|doi=10.1029/2011RG000375|arxiv=1204.4449|bibcode=2012RvGeo..50.2006F|s2cid=119248267}}&lt;/ref&gt; The paradox is this: with the young Sun's output at only 70 percent of its current output, early Earth would be expected to be completely frozen, but early Earth seems to have had liquid water&lt;ref&gt;{{cite book | first=B. | last=Windley | date=1984 | title=The Evolving Continents | publisher=Wiley Press | location=New York | isbn=978-0-471-90376-5 | url-access=registration | url=https://archive.org/details/evolvingcontinen02edunse }}&lt;/ref&gt; and supported life.&lt;ref&gt;{{cite book | first=J. | last=Schopf | date=1983 | title=Earth's Earliest Biosphere: Its Origin and Evolution | publisher=Princeton University Press | location=Princeton, N.J. | isbn=978-0-691-08323-0 | url-access=registration | url=https://archive.org/details/earthsearliestbi0000unse }}&lt;/ref&gt;

The issue was raised by astronomers [[Carl Sagan]] and George Mullen in 1972.&lt;ref name=&quot;science177&quot;&gt;{{cite journal
 |author1=Sagan, C. |author2=Mullen, G. | date=1972
 | title=Earth and Mars: Evolution of Atmospheres and Surface Temperatures
 | pmid=17756316
 | journal=Science| volume=177
 | issue=4043 | pages=52–56
 | doi=10.1126/science.177.4043.52 |bibcode = 1972Sci...177...52S |s2cid=12566286 }}&lt;/ref&gt;
Proposed resolutions of this paradox have taken into account [[greenhouse effect]]s, changes to planetary [[albedo]], astrophysical influences, or combinations of these suggestions. The predominant theory is that the [[greenhouse gas]] carbon dioxide contributed most to the warming of the Earth.&lt;ref&gt;David Morrison, NASA Lunar Science Institute, &quot;Catastrophic Impacts in Earth's History&quot;, video-recorded lecture, Stanford University (Astrobiology), 2010 Feb. 2, [https://www.youtube.com/watch?v=c4WVhqfL3YY|Web access 2016-05-10].&lt;/ref&gt;

== Evolucija Sunca ==
[[File:Solar evolution (English).svg|right|thumb|upright=1.6|Evolution of the Sun's [[Solar luminosity|luminosity]], [[Solar radius|radius]] and [[effective temperature]] compared to the present Sun. After Ribas (2010).&lt;ref name=ribas2010&gt;{{citation | postscript=. | contribution=The Sun and stars as the primary energy input in planetary atmospheres | last=Ribas | first=Ignasi | title=Solar and Stellar Variability: Impact on Earth and Planets, Proceedings of the International Astronomical Union, IAU Symposium | volume=264 | pages=3–18 | date=February 2010 | doi=10.1017/S1743921309992298 | bibcode=2010IAUS..264....3R | arxiv=0911.4872 | s2cid=119107400 }}&lt;/ref&gt;]]
Models of [[stellar structure]], especially the [[standard solar model]]&lt;ref&gt;{{cite journal | bibcode=1971ApJ...170..157A | title=More Solar Models and Neutrino Fluxes | last1=Abraham | first1=Zulema | last2=Iben | first2=Icko | journal=The Astrophysical Journal | year=1971 | volume=170 | page=157 | doi=10.1086/151197 | doi-access=free }}&lt;/ref&gt; predict a brightening of the Sun. The brightening is caused by a decrease in the number of particles per unit mass due to [[nuclear fusion]] in the Sun's core, from four protons and electrons each to one helium nucleus and two electrons. Fewer particles would exert less pressure. A collapse under the enormous gravity is prevented by an increase in temperature, which is both cause and effect of a higher rate of [[nuclear fusion]]. 

More recent modeling studies have shown that the Sun is currently 1.4 times as bright today as it was 4.6 billion years ago (Ga), and that the brightening has accelerated considerably.&lt;ref&gt;{{cite journal | doi=10.1051/0004-6361/201425481 | title=New evolutionary models for pre-main sequence and main sequence low-mass stars down to the hydrogen-burning limit | year=2015 | last1=Baraffe | first1=Isabelle | last2=Homeier | first2=Derek | last3=Allard | first3=France | last4=Chabrier | first4=Gilles | journal=Astronomy &amp; Astrophysics | volume=577 | pages=A42 | arxiv=1503.04107 | bibcode=2015A&amp;A...577A..42B | s2cid=67825852 }}&lt;/ref&gt; At the [[Photosphere|surface]] of the Sun, more fusion power means a higher [[solar luminosity]] (via slight increases in temperature and radius), which is termed [[radiative forcing]].

== Hipoteze ==
=== Staklenički plinovi ===
[[File:Early Earth - Solar and CO2 relationship.png|thumb|upright=2|This conceptual graph shows the relationship between solar radiation and the greenhouse effect—in this case dominated by modulations in carbon dioxide.]] 
{{Life timeline}}
Sagan and Mullen suggested during their descriptions of the paradox that it might be solved by high concentrations of ammonia gas, [[ammonia|NH&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;]].&lt;ref name=&quot;science177&quot; /&gt; However, it has since been shown that while ammonia is an effective greenhouse gas, it is easily destroyed photochemically in the atmosphere and converted to [[nitrogen]] (N&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;) and [[hydrogen]] (H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;) gases.&lt;ref name=&quot;Kuhn1979&quot;&gt;{{cite journal |last1=Kuhn |first1=W. R. |last2=Atreya |first2=S. K |title=Ammonia photolysis and the greenhouse effect in the primordial atmosphere of the earth |journal=Icarus|date=1979 |volume=37 |issue=1 |pages=207–213 |doi=10.1016/0019-1035(79)90126-X|bibcode=1979Icar...37..207K |hdl=2027.42/23696 |hdl-access=free }}&lt;/ref&gt; It was suggested (again by Sagan) that a [[Tholin|photochemical haze]] could have prevented this destruction of ammonia and allowed it to continue acting as a greenhouse gas during this time;&lt;ref name=&quot;Sagan1997&quot;&gt;{{cite journal |last1=Sagan |first1=Carl |last2=Chyba |first2=Christopher |title=The early faint sun paradox: organic shielding of ultraviolet-labile greenhouse gases |journal=Science|date=23 May 1997 |volume=276 |issue=5316 |pages=1217–1221 |doi=10.1126/science.276.5316.1217|pmid=11536805 |bibcode=1997Sci...276.1217S }}&lt;/ref&gt; however, by 2001, this idea was tested using a photochemical model and discounted.&lt;ref name=&quot;Pavlov2001&quot;&gt;{{cite journal |last1=Pavlov |first1=Alexander |last2=Brown |first2=Lisa |last3=Kasting |first3=James |title=UV shielding of NH3 and O2 by organic hazes in the Archean atmosphere |journal=Journal of Geophysical Research: Planets|date=October 2001 |volume=106 |issue=E10 |pages=26267–23287 |doi=10.1029/2000JE001448|bibcode=2001JGR...10623267P }}&lt;/ref&gt; Furthermore, such a haze is thought to have cooled Earth's surface beneath it and counteracted the greenhouse effect.&lt;ref name=&quot;Pavlov2001&quot;/&gt; Around 2010, scholars at the [[University of Colorado]] revived the idea, arguing that the ammonia hypothesis is a viable contributor if the haze formed a fractal pattern.&lt;ref&gt;{{cite news |title=A Fix for the &quot;Faint Young Sun&quot; |url=https://skyandtelescope.org/astronomy-news/a-fix-for-the-faint-young-sun/ |access-date=9 May 2022 |work=Sky &amp; Telescope |date=18 July 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Wolf |first1=E. T. |last2=Toon |first2=O. B. |title=Fractal Organic Hazes Provided an Ultraviolet Shield for Early Earth |journal=Science |date=4 June 2010 |volume=328 |issue=5983 |pages=1266–1268 |doi=10.1126/science.1183260|pmid=20522772 |bibcode=2010Sci...328.1266W |s2cid=206524004 }}&lt;/ref&gt;

It is now thought that [[carbon dioxide]] was present in higher concentrations during this period of lower solar radiation. It was first proposed and tested as part of Earth's atmospheric evolution in the late 1970s. An atmosphere that contained about 1,000 times the present atmospheric level (or PAL) was found to be consistent with the evolutionary path of Earth's [[carbon cycle]] and solar evolution.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Hart |first1=M. H. |title=The evolution of the atmosphere of the EArth |journal=Icarus|date=1978 |volume=33 |issue=1 |pages=23–39 |doi=10.1016/0019-1035(78)90021-0|bibcode=1978Icar...33...23H }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Walker1985&quot;&gt;{{cite journal | last=Walker | first=James C. G. |date=June 1985| title=Carbon dioxide on the early earth  | journal=Origins of Life and Evolution of the Biosphere| volume=16 | issue=2 | pages=117–127 | url=http://deepblue.lib.umich.edu/bitstream/2027.42/43349/1/11084_2005_Article_BF01809466.pdf | access-date=2010-01-30 | doi=10.1007/BF01809466 | pmid=11542014 | bibcode=1985OrLi...16..117W| hdl=2027.42/43349 | s2cid=206804461 | hdl-access=free }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Pavlov&quot;&gt;{{cite journal |author1=Pavlov, Alexander A. |author2=Kasting, James F. |author3=Brown, Lisa L. |author4=Rages, Kathy A. |author5=Freedman, Richard | title=Greenhouse warming by CH&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt; in the atmosphere of early Earth  | journal=Journal of Geophysical Research| volume=105| issue=E5 | pages=11981–11990 |date=May 2000 | doi=10.1029/1999JE001134 |pmid=11543544 | bibcode=2000JGR...10511981P |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;

The primary mechanism for attaining such high CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; concentrations is the carbon cycle. On large timescales, the inorganic branch of the carbon cycle, which is known as the [[carbonate–silicate cycle]] is responsible for determining the partitioning of CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; between the atmosphere and the surface of Earth. In particular, during a time of low surface temperatures, rainfall and [[weathering]] rates would be reduced, allowing for the build-up of carbon dioxide in the atmosphere on timescales of 0.5 million years.&lt;ref name=&quot;Berner1983&quot;&gt;{{cite journal |last1=Berner |first1=Robert |last2=Lasaga |first2=Antonio |last3=Garrels |first3=Robert |title=The Carbonate–Silicate Geochemical Cycle and its Effect on Atmospheric Carbon Dioxide over the Past 100 Million Years |journal=American Journal of Science|date=1983 |volume=283 |issue=7 |pages=641–683 |doi=10.2475/ajs.283.7.641|bibcode=1983AmJS..283..641B |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;

Specifically, using 1-D models, which represent Earth as a single point (instead of something that varies across 3 dimensions) scientists have determined that at 4.5 Ga, with a 30% dimmer Sun, a minimum partial pressure of 0.1 bar of CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; is required to maintain an above-freezing surface temperature; 10 bar of CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; has been suggested as a plausible upper limit.&lt;ref name=Walker1985 /&gt;&lt;ref name=&quot;KastingAck1986&quot;&gt;{{cite journal |last1=Kasting |first1=J. F. |last2=Ackerman |first2=T. P. |title=Climate consequences of very high CO2 levels in the Earth's early atmosphere |journal=Science |date=1986 |volume=234 |issue=4782 |pages=1383–1385|doi=10.1126/science.11539665 |url=https://zenodo.org/record/1230890 |pmid=11539665 |bibcode=1986Sci...234.1383K }}&lt;/ref&gt;

The amount of carbon dioxide is still under debate. In 2001, Sleep and Zahnle suggested that increased weathering on the sea floor on a young, tectonically active Earth could have reduced the abundance of carbon dioxide.&lt;ref name=&quot;Sleep2001&quot;&gt;{{cite journal |last1=Sleep |first1=N.H. |last2=Zahnle |first2=K |title=Carbon dioxide cycling and implications for climate on ancient Earth |journal=Journal of Geophysical Research: Planets|date=2001 |volume=106 |issue=E1 |pages=1373–1399 |doi=10.1029/2000JE001247|bibcode=2001JGR...106.1373S }}&lt;/ref&gt; Then in 2010, Rosing et al. analyzed marine sediments called [[Banded iron formation|banded iron formations]] and found large amounts of various iron-rich minerals, including [[magnetite]] (Fe&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;O&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;), an oxidized mineral alongside [[siderite]] (FeCO&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;), a reduced mineral and saw that they formed during the first half of Earth's history (and not afterward). The minerals' relative coexistence suggested an analogous balance between CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; and H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;. In the analysis, Rosing et al. connected the atmospheric H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; concentrations with regulation by [[methanogens|biotic methanogenesis]]. Anaerobic, single-celled organisms that produced [[methane]] (CH&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;) may therefore have contributed to the warming in addition to carbon dioxide.&lt;ref name=&quot;Rosing2010&quot;&gt;{{cite journal |last1=Rosing |first1=Minik |last2=Bird |first2=Dennis K |last3=Sleep |first3=Norman |last4=Bjerrum |first4=Christian J. |title=No climate paradox under the faint early Sun. |journal=Nature|date=2010 |volume=464 |issue=7289 |pages=744–747 |doi=10.1038/nature08955|pmid=20360739 |bibcode=2010Natur.464..744R |s2cid=205220182 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Kasting2010-Rosing&quot;&gt;{{cite journal |last1=Kasting |first1=James |title=Faint young Sun redux |journal=Nature|date=2010 |volume=464 |issue=7289 |pages=687–9 |doi=10.1038/464687a|pmid=20360727 |s2cid=4395659 }}&lt;/ref&gt;

=== Plimno zagrijavanje ===
The [[Moon]] was originally much closer to the Earth, which rotated faster than it does today, resulting in greater [[Tide|tidal]] heating than experienced today. Original estimates found that even early tidal heating would be minimal, perhaps 0.02 watts per square meter. (For comparison, the solar energy incident on the Earth's atmosphere is on the order of 1,000 watts per square meter.) 

However, around 2021, a team led by René Heller in Germany argued that such estimates were simplistic and that in some plausible models tidal heating might have contributed on the order of 10 watts per square meter and increased the equilibrium temperature by up to five degrees Celsius on a timescale of 100 million years. Such a contribution would partially resolve the paradox but is insufficient to solve the faint young paradox on its own without additional factors such as greenhouse heating.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Heller |first1=René |last2=Duda |first2=Jan-Peter |last3=Winkler |first3=Max |last4=Reitner |first4=Joachim |last5=Gizon |first5=Laurent |title=Habitability of the early Earth: liquid water under a faint young Sun facilitated by strong tidal heating due to a closer Moon |journal=PalZ |date=December 2021 |volume=95 |issue=4 |pages=563–575 |doi=10.1007/s12542-021-00582-7|arxiv=2007.03423 |bibcode=2021PalZ...95..563H |s2cid=244532427 }}&lt;/ref&gt; The underlying assumption of Moon's formation just outside of the [[Roche limit]] is not certain, however: a magnetized disk of debris could have transported [[angular momentum]] leading to a less massive Moon in a higher orbit.&lt;ref&gt;{{cite journal |first1=Patrick D.|last1=Mullen|first2=Charles F.|last2=Gammie|title=A Magnetized, Moon-forming Giant Impact|journal= The Astrophysical Journal|date=October 2020 |volume=903 |issue=1 |pages=L15 |doi=10.3847/2041-8213/abbffd|arxiv=2010.04798 |bibcode=2020ApJ...903L..15M |s2cid=222291370 |doi-access=free }}.&lt;/ref&gt;

=== Kozmičke zrake ===
A minority view propounded by the Israeli-American physicist [[Nir Shaviv]] uses climatological influences of [[solar wind]] combined with a hypothesis of Danish physicist [[Henrik Svensmark]] for a cooling effect of [[cosmic rays]].&lt;ref name=&quot;shav&quot;&gt;{{cite journal
 | last=Shaviv | first=N. J. | date=2003
 | arxiv=astro-ph/0306477
 | title=Toward a solution to the early faint Sun paradox: A lower cosmic ray flux from a stronger solar wind
 | journal = Journal of Geophysical Research| volume=108 | issue=A12 | page=1437
 | doi=10.1029/2003JA009997
 | bibcode = 2003JGRA..108.1437S | s2cid=11148141 }}&lt;/ref&gt; According to Shaviv, the early Sun had emitted a stronger solar wind that produced a protective effect against cosmic rays. In that early age, a moderate greenhouse effect comparable to today's would have been sufficient to explain a largely ice-free Earth. Evidence for a more active early Sun has been found in [[meteorite]]s.&lt;ref name=apj2_313&gt;{{cite journal
 |author1=Caffe, M. W. |author2=Hohenberg, C. M. |author3=Swindle, T. D. |author4=Goswami, J. N. | title=Evidence in meteorites for an active early sun
 | journal=The Astrophysical Journal| volume=313 | date=February 1, 1987
 | pages=L31&amp;ndash;L35 | doi=10.1086/184826 | bibcode=1987ApJ...313L..31C | hdl=2060/19850018239 | hdl-access=free }}&lt;/ref&gt;

The temperature minimum around 2.4 Ga goes along with a cosmic ray flux modulation by a variable star formation rate in the [[Milky Way]]. The reduced solar impact later results in a stronger impact of cosmic ray flux, which is hypothesized to lead to a relationship with climatological variations.

=== Gubitak mase od Sunca ===
It has been proposed several times that mass loss from the faint young Sun in the form of stronger solar winds could have compensated for the low temperatures from greenhouse gas forcing.&lt;ref name=&quot;Minton2007&quot;&gt;{{cite journal |last1=Minton |first1=David |last2=Malhotra |first2=Renu |title=Assessing the Massive Young Sun Hypothesis to Solve the Warm Young Earth Puzzle |journal=The Astrophysical Journal|date=2007 |volume=660 |issue=2 |pages=1700–1706|bibcode=2007ApJ...660.1700M |arxiv=astro-ph/0612321 |doi=10.1086/514331 |s2cid=14526617 }}&lt;/ref&gt; In this framework, the early Sun underwent an extended period of higher solar wind output. Based on exoplanetary data, this caused a mass loss from the Sun of 5−6 percent over its lifetime,&lt;ref&gt;{{citation|arxiv=2204.07515|year=2022|title=A possible solution for the faint young Sun paradox: Clues from the exoplanetary data|last1=Gurumath |first1=Shashanka R. |last2=Hiremath |first2=K. M. |last3=Ramasubramanian |first3=V. |last4=Acharyya |first4=Kinsuk }}&lt;/ref&gt; resulting in a more consistent level of solar luminosity (as the early Sun had more mass, resulting in more energy output than was predicted). 

In order to explain the warm conditions in the [[Archean]] eon, this mass loss must have occurred over an interval of about one billion years. Records of ion implantation from meteorites and lunar samples show that the elevated rate of solar wind flux only lasted for a period of 100 million years. Observations of the young Sun-like star [[Pi1 Ursae Majoris|π&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; Ursae Majoris]] match this rate of decline in the stellar wind output, suggesting that a higher mass loss rate cannot by itself resolve the paradox.&lt;ref&gt;{{cite journal |author1=Gaidos, Eric J. |author2=Güdel, Manuel |author3=Blake, Geoffrey A. | date=2000 | title=The faint young Sun paradox: An observational test of an alternative solar model | journal=Geophysical Research Letters| volume=27 | issue=4 | pages=501–504 | doi=10.1029/1999GL010740 |pmid=11543273 | bibcode=2000GeoRL..27..501G |citeseerx=10.1.1.613.1511 |s2cid=15264566 |url=https://authors.library.caltech.edu/34090/1/1999GL010740.pdf }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Wood2005&quot;&gt;{{cite journal |last1=Wood |first1=Bernard |title=New mass-loss measurements from astrospheric Ly alpha absorption |journal=The Astrophysical Journal |date=2005 |volume=628 |issue=2 |pages=L143–L146|doi=10.1086/432716 |bibcode=2005ApJ...628L.143W |arxiv=astro-ph/0506401 |s2cid=7137741 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Wood2002&quot;&gt;{{cite journal |last1=Wood |first1=Bernard |title=Measured mass loss rates of solar-like stars as a function of age and activity |journal=The Astrophysical Journal|date=2002 |volume=574 |issue=1 |pages=412–425|arxiv=astro-ph/0203437 |doi=10.1086/340797 |bibcode=2002ApJ...574..412W |s2cid=1500425 }}&lt;/ref&gt;

=== Promjene u oblacima ===
If greenhouse gas concentrations did not compensate completely for the fainter Sun, the moderate temperature range may be explained by a lower surface [[albedo]]. At the time, a smaller area of exposed continental land would have resulted in fewer [[cloud condensation nuclei]] both in the form of wind-blown dust and biogenic sources. A lower albedo allows a higher fraction of solar radiation to penetrate to the surface. Goldblatt and Zahnle (2011) investigated whether a change in cloud fraction could have been sufficiently warming and found that the net effect was equally as likely to have been negative as positive. At most the effect could have raised surface temperatures to just above freezing on average.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Goldblatt |first1=C. |last2=Zahnle |first2=K. J. |title=Clouds and the Faint Young Sun Paradox |journal=Climate of the Past|date=2011 |volume=6 |issue=1 |pages=203–220 |doi=10.5194/cp-7-203-2011|arxiv=1102.3209 |bibcode=2011CliPa...7..203G |s2cid=54959670 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;

Another proposed mechanism of cloud cover reduction relates a decrease in cosmic rays during this time to reduced cloud fraction.&lt;ref name=&quot;Svensmark2007&quot;&gt;{{cite journal |last1=Svensmark |first1=Henrik |title=Cosmoclimatology: a new theory emerges |journal=Astronomy &amp; Geophysics|date=2007 |volume=48 |issue=1 |pages=14–28 |doi=10.1111/j.1468-4004.2007.48118.x|bibcode=2007A&amp;G....48a..18S |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; However, this mechanism does not work for several reasons, including the fact that ions do not limit cloud formation as much as cloud condensation nuclei, and cosmic rays have been found to have little impact on global mean temperature.&lt;ref name=&quot;Krissansen2013&quot;&gt;{{cite journal |last1=Krissansen-Totton |first1=J. |last2=Davies |first2=R. |title=Investigation of cosmic ray–cloud connections using MISR |journal=Geophysical Research Letters|date=2013 |volume=40 |issue=19 |pages=5240–5245|bibcode=2013GeoRL..40.5240K |arxiv=1311.1308 |doi=10.1002/grl.50996 |s2cid=119299932 }}&lt;/ref&gt; Clouds continue to be the dominant source of uncertainty in 3-D [[Climate model|global climate models]], and a consensus has yet to be reached on how changes in cloud spatial patterns and cloud type may have affected Earth's climate during this time.&lt;ref name=&quot;CatlingKasting2017&quot;&gt;{{cite book |last1=Catling |first1=David C. |last2=Kasting |first2=James F. |title=Atmospheric Evolution on Inhabited and Lifeless Worlds |date=2017 |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge, UK |isbn=978-0-521-84412-3}}&lt;/ref&gt;

=== Lokalno širenje Hubblea ===
Although both simulations and direct measurements of effects of [[Hubble expansion|Hubble's law]] on gravitationally bound systems are returning inconclusive results as of 2022,&lt;ref&gt;{{citation|arxiv=2201.05311|year=2022|title=An Alternative Explanation of the Orbital Expansion of Titan and Other Bodies in the Solar System|last1=Křížek |first1=Michal |last2=Gueorguiev |first2=Vesselin G. |last3=Maeder |first3=André |journal=Gravitation and Cosmology |volume=28 |issue=2 |pages=122–132 |doi=10.1134/S0202289322020086 |bibcode=2022GrCo...28..122K |s2cid=245971372 }}&lt;/ref&gt; it was noted that orbital expansion with a fraction of local Hubble expansion rate may explain the observed anomalies in orbital evolution, including a faint young Sun paradox.&lt;ref&gt;{{citation|arxiv=1609.01793|year=2016|title=LOCAL HUBBLE EXPANSION: CURRENT STATE OF THE PROBLEM|last1=Dumin |first1=Yurii V. }}&lt;/ref&gt;

=== Gaia hipoteza ===
The [[Gaia hypothesis]] holds that biological processes work to maintain a stable surface climate on Earth to maintain habitability through various negative feedback mechanisms. While organic processes, such as the organic carbon cycle, work to regulate dramatic climate changes, and that the surface of Earth has presumably remained habitable, this hypothesis has been criticized as intractable. Furthermore, life has existed on the surface of Earth through dramatic changes in climate, including [[Snowball Earth]] episodes. There are also strong and weak versions of the Gaia hypothesis, which has caused some tension in this research area.&lt;ref name=CatlingKasting2017 /&gt;

== Na drugim planetama ==
=== Mars ===
Mars has its own version of the faint young Sun paradox. Martian terrains show clear signs of past liquid water on the surface, including outflow channels, gullies, modified craters, and valley networks. These geomorphic features suggest Mars had an ocean on its surface and river networks that resemble current Earth's during the late [[Noachian]] (4.1–3.7 Ga).&lt;ref name=&quot;Irwin2005&quot;&gt;{{cite journal |last1=Irwin |first1=R. P. |last2=Howard |first2=Alan |last3=Craddock |first3=Robert |last4=Moore |first4=Jeffrey |title=An Intense Terminal Epoch of Widespread Fluvial Activity on Early Mars: 2. Increased Runoff and Paleolake Development |journal=Journal of Geophysical Research|date=2005 |volume=110 |issue=E12 |pages=E12S15 |doi=10.1029/2005JE002460|bibcode=2005JGRE..11012S15I |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Howard2005&quot;&gt;{{cite journal |last1=Howard |first1=Alan D. |last2=Moore |first2=Jeffrey M. |title=An intense terminal epoch of widespread fluvial activity on early Mars: 1. Valley network incision and associated deposits |journal=Journal of Geophysical Research|date=2005 |volume=110 |issue=E12 |pages=E12S14 |doi=10.1029/2005JE002459|bibcode=2005JGRE..11012S14H |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; It is unclear how Mars's orbital pattern, which places it even further from the Sun, and the faintness of the young Sun could have produced what is thought to have been a very warm and wet climate on Mars.&lt;ref name=&quot;Wordsworth2016&quot;&gt;{{cite journal |last1=Wordsworth |first1=Robin D. |title=The Climate of Early Mars |journal=Annual Review of Earth and Planetary Sciences|date=2016 |volume=44 |pages=381–408 |doi=10.1146/annurev-earth-060115-012355|arxiv=1606.02813 |bibcode=2016AREPS..44..381W |s2cid=55266519 }}&lt;/ref&gt; Scientists debate over which geomorphological features can be attributed to shorelines or other water flow markers and which can be ascribed to other mechanisms.&lt;ref name=CatlingKasting2017 /&gt; Nevertheless, the geologic evidence, including observations of widespread fluvial erosion in the southern highlands, are generally consistent with an early warm and semi-arid climate.&lt;ref name=&quot;RamirezCraddock2018&quot;&gt;{{cite journal |last1=Ramirez |first1=Ramirez R. |last2=Craddock |first2=Robert A. |title= The geological and climatological case for a warmer and wetter early Mars. |journal= Nature Geoscience |date=2018 |volume=11 |issue=4 | pages = 230–237|doi=10.1038/s41561-018-0093-9 |arxiv=1810.01974 |bibcode=2018NatGe..11..230R |s2cid=118915357 }}&lt;/ref&gt;

Given the orbital and solar conditions of early Mars, a greenhouse effect would have been necessary to increase surface temperatures at least 65 K in order for these surface features to have been carved by flowing water.&lt;ref name=Wordsworth2016 /&gt;&lt;ref name=RamirezCraddock2018 /&gt; A much denser, CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;-dominated atmosphere has been proposed as a way to produce such a temperature increase. This would depend upon the carbon cycle and the rate of volcanism throughout the pre-Noachian and Noachian, which is not well known. Volatile outgassing is thought to have occurred during these periods.&lt;ref name=Wordsworth2016 /&gt;

One way to ascertain whether Mars possessed a thick CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;-rich atmosphere is to examine carbonate deposits. A primary sink for carbon in Earth's atmosphere is the [[carbonate–silicate cycle]]. However it would have been difficult for CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; to have accumulated in the [[Atmosphere of Mars|Martian atmosphere]] in this way because the greenhouse effect would have been outstripped by CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; condensation.&lt;ref name=&quot;Haberle2017&quot;&gt;{{cite book |last1=Haberle |first1=R. |title=The Atmosphere and Climate of Mars |last2=Catling |first2=D. |last3=Carr |first3=M |last4=Zahnle |first4=K |s2cid=92991460 |chapter=The Early Mars Climate System |date=2017 |pages=526–568 |doi=10.1017/9781139060172.017 |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge, UK|isbn=9781139060172 }}&lt;/ref&gt;

A volcanically-outgassed CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;-H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; greenhouse is a plausible scenario suggested recently for early Mars.&lt;ref&gt;{{cite journal | last1 = Ramirez | first1 = R. M. | last2 = Kopparapu | first2 = R. | last3 = Zugger | first3 = M. E. | last4 = Robinson | first4 = T. D. | last5 = Freedman | first5 = R. | last6 = Kasting | first6 = J. F. | year = 2014 | title = Warming early Mars with CO2 and H2 | journal = Nature Geoscience | volume = 7 | issue = 1| pages = 59–63 | doi = 10.1038/ngeo2000 | arxiv = 1405.6701 | bibcode = 2014NatGe...7...59R | s2cid = 118520121 }}&lt;/ref&gt; Intermittent bursts of methane may have been another possibility. Such greenhouse gas combinations appear necessary because carbon dioxide alone, even at pressures exceeding a few bar, cannot explain the temperatures required for the presence of surface liquid water on early Mars.&lt;ref&gt;{{cite journal | last1 = Wordsworth | first1 = Y.Kalugina | last2 = Lokshtanov | first2 = A.Vigasin | last3 = Ehlmann | first3 = J.Head | last4 = Sanders | first4 = H.Wang | year = 2017 | title = Transient reducing greenhouse warming on early Mars | url = http://nrs.harvard.edu/urn-3:HUL.InstRepos:34858096| journal = Geophysical Research Letters | volume =  44| issue = 2| pages =  665–671| doi = 10.1002/2016GL071766 | arxiv = 1610.09697 | bibcode = 2017GeoRL..44..665W | s2cid = 5295225 | doi-access = free }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=RamirezCraddock2018 /&gt;

=== Venera ===
[[Atmosphere of Venus|Venus's atmosphere]] is composed of 96% carbon dioxide. Billions of years ago, when the Sun was 25 to 30% dimmer, Venus's surface temperature could have been much cooler, and its climate could have resembled current Earth's, complete with a hydrological cycle—before it experienced a [[runaway greenhouse effect]].&lt;ref name=&quot;Kasting&quot;&gt;{{cite journal |last=Kasting |first=J. F. |author-link=James Kasting |date=1988 |title=Runaway and moist greenhouse atmospheres and the evolution of Earth and Venus |journal=Icarus|volume=74 |issue=3 |pages=472–494 |doi=10.1016/0019-1035(88)90116-9 |pmid=11538226 |bibcode=1988Icar...74..472K|url=https://zenodo.org/record/1253896 }}&lt;/ref&gt;

== Povezano ==
* [[Cool early Earth]]
* [[Effective temperature]] – of a planet, dependent on reflectivity of its surface and clouds.
* [[Isua Greenstone Belt]]
* {{annotated link|List of paradoxes#Cosmology|List of cosmology paradoxes}}
* [[Paleoclimatology]]

== Reference ==
{{reflist}}

== Daljnje čitanje ==
* {{cite book
 |author1=Bengtsson, Lennart |author2=Hammer, Claus U. | date=2004
 | title=Geosphere-Biosphere Interactions and Climate
 | publisher=Cambridge University Press | isbn=978-0-521-78238-8 }}</text>
      <sha1>m8lw0srkufj83uwnyjdqxs8lcyr3zxc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>42607351</id>
      <parentid>42607343</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T10:44:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Duma</username>
        <id>16555</id>
      </contributor>
      <origin>42607351</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30122" sha1="hrnul1g0fg8vdw3w5oye47xb5gax1sb" xml:space="preserve">{{unsolved|astronomy|How can the early Earth have had liquid water if the Sun's output is theorized to have been only 70% as intense as it is today?}}

'''Paradoks slabog mladog Sunca''' ili '''problem slabog mladog Sunca''' opisuje očiglednu kontradikciju između opažanja tečne vode u [[rana Zemlja|ranoj Zemljinoj historiji]] i astrofizičkog očekivanja da bi [[sunce|Sunčevo]] zračenje bilo samo 70 posto njegovog intenziteta u odnosu na moderno doba.&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Feulner|first1=Georg|title=The faint young Sun problem|journal=Reviews of Geophysics|date=2012|volume=50|issue=2|pages=RG2006|doi=10.1029/2011RG000375|arxiv=1204.4449|bibcode=2012RvGeo..50.2006F|s2cid=119248267}}&lt;/ref&gt; Paradoks je sljedeći: sa zračenjem mladog Sunca od samo 70 posto njegovog trenutnog zračenja, očekivalo bi se da je rana Zemlja bila potpuno smrznuta, ali izgleda da je rana Zemlja imala tečnu vodu&lt;ref&gt;{{cite book | first=B. | last=Windley | date=1984 | title=The Evolving Continents | publisher=Wiley Press | location=New York | isbn=978-0-471-90376-5 | url-access=registration | url=https://archive.org/details/evolvingcontinen02edunse }}&lt;/ref&gt; i podržavala život.&lt;ref&gt;{{cite book | first=J. | last=Schopf | date=1983 | title=Earth's Earliest Biosphere: Its Origin and Evolution | publisher=Princeton University Press | location=Princeton, N.J. | isbn=978-0-691-08323-0 | url-access=registration | url=https://archive.org/details/earthsearliestbi0000unse }}&lt;/ref&gt;

Ovo pitanje su pokrenuli astronomi [[Carl Sagan]] i George Mullen 1972. godine.&lt;ref name=&quot;science177&quot;&gt;{{cite journal
 |author1=Sagan, C. |author2=Mullen, G. | date=1972
 | title=Earth and Mars: Evolution of Atmospheres and Surface Temperatures
 | pmid=17756316
 | journal=Science| volume=177
 | issue=4043 | pages=52–56
 | doi=10.1126/science.177.4043.52 |bibcode = 1972Sci...177...52S |s2cid=12566286 }}&lt;/ref&gt; Predložena rješenja ovog paradoksa uzela su u obzir [[efekt staklenika]], promjene planetarnog [[albedo|albeda]], astrofizičke utjecaje ili kombinacije tih faktora. Prevladavajuća teorija je da je [[staklenički plin]] ugljen dioksid najviše doprinio zagrijavanju Zemlje.&lt;ref&gt;David Morrison, NASA Lunar Science Institute, &quot;Catastrophic Impacts in Earth's History&quot;, video-recorded lecture, Stanford University (Astrobiology), 2010 Feb. 2, [https://www.youtube.com/watch?v=c4WVhqfL3YY|Web access 2016-05-10].&lt;/ref&gt;

== Evolucija Sunca ==
[[File:Solar evolution (English).svg|right|thumb|upright=1.6|Evolucija Sunčevog [[Sunčev sjaj|sjaja]], [[sunčev radijus|radijusa]] i [[efektivna temperatura|efektivne temperature]] u poređenju sa sadašnjim Suncem. Prema Ribasu (2010).&lt;ref name=ribas2010&gt;{{citation | postscript=. | contribution=The Sun and stars as the primary energy input in planetary atmospheres | last=Ribas | first=Ignasi | title=Solar and Stellar Variability: Impact on Earth and Planets, Proceedings of the International Astronomical Union, IAU Symposium | volume=264 | pages=3–18 | date=February 2010 | doi=10.1017/S1743921309992298 | bibcode=2010IAUS..264....3R | arxiv=0911.4872 | s2cid=119107400 }}&lt;/ref&gt;]]
Modeli [[struktura zvijezde|zvjezdane strukture]], a naročito [[standardni solarni model]]&lt;ref&gt;{{cite journal | bibcode=1971ApJ...170..157A | title=More Solar Models and Neutrino Fluxes | last1=Abraham | first1=Zulema | last2=Iben | first2=Icko | journal=The Astrophysical Journal | year=1971 | volume=170 | page=157 | doi=10.1086/151197 | doi-access=free }}&lt;/ref&gt; predviđaju pojačavanje sjaja Sunca. Pojačavanje je uzrokovano smanjenjem broja čestica po jedinici mase usljed [[nuklearna fuzija|nuklearne fuzije]] u jezgru Sunca, sa četiri protona i elektrona na jedno jezgro helija i dva elektrona. Manje čestica bi vršilo manji pritisak. Kolaps pod ogromnom gravitacijom sprječava se povećanjem temperature, što je i uzrok i posljedica veće brzine nuklearne fuzije.

Novija istraživanja modeliranja pokazale su da je Sunce trenutno 1,4 puta sjajnije danas nego što je bilo prije 4,6 milijardi godina (Ga), te da se sjaj znatno ubrzao.&lt;ref&gt;{{cite journal | doi=10.1051/0004-6361/201425481 | title=New evolutionary models for pre-main sequence and main sequence low-mass stars down to the hydrogen-burning limit | year=2015 | last1=Baraffe | first1=Isabelle | last2=Homeier | first2=Derek | last3=Allard | first3=France | last4=Chabrier | first4=Gilles | journal=Astronomy &amp; Astrophysics | volume=577 | pages=A42 | arxiv=1503.04107 | bibcode=2015A&amp;A...577A..42B | s2cid=67825852 }}&lt;/ref&gt; Na [[fotosfera|površini]] Sunca, veća fuzijska snaga znači veći [[sunčev sjaj]] (putem blagog povećanja temperature i radijusa), što se naziva [[radijacijsko prisiljavanje]].

== Hipoteze ==
=== Staklenički plinovi ===
[[File:Early Earth - Solar and CO2 relationship.png|thumb|upright=2|Ovaj konceptualni grafikon prikazuje odnos između sunčevog zračenja i efekta staklenika - u ovom slučaju dominiraju modulacije ugljikovog dioksida.]] 
{{Hronologija života}}
Sagan and Mullen suggested during their descriptions of the paradox that it might be solved by high concentrations of ammonia gas, [[ammonia|NH&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;]].&lt;ref name=&quot;science177&quot; /&gt; However, it has since been shown that while ammonia is an effective greenhouse gas, it is easily destroyed photochemically in the atmosphere and converted to [[nitrogen]] (N&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;) and [[hydrogen]] (H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;) gases.&lt;ref name=&quot;Kuhn1979&quot;&gt;{{cite journal |last1=Kuhn |first1=W. R. |last2=Atreya |first2=S. K |title=Ammonia photolysis and the greenhouse effect in the primordial atmosphere of the earth |journal=Icarus|date=1979 |volume=37 |issue=1 |pages=207–213 |doi=10.1016/0019-1035(79)90126-X|bibcode=1979Icar...37..207K |hdl=2027.42/23696 |hdl-access=free }}&lt;/ref&gt; It was suggested (again by Sagan) that a [[Tholin|photochemical haze]] could have prevented this destruction of ammonia and allowed it to continue acting as a greenhouse gas during this time;&lt;ref name=&quot;Sagan1997&quot;&gt;{{cite journal |last1=Sagan |first1=Carl |last2=Chyba |first2=Christopher |title=The early faint sun paradox: organic shielding of ultraviolet-labile greenhouse gases |journal=Science|date=23 May 1997 |volume=276 |issue=5316 |pages=1217–1221 |doi=10.1126/science.276.5316.1217|pmid=11536805 |bibcode=1997Sci...276.1217S }}&lt;/ref&gt; however, by 2001, this idea was tested using a photochemical model and discounted.&lt;ref name=&quot;Pavlov2001&quot;&gt;{{cite journal |last1=Pavlov |first1=Alexander |last2=Brown |first2=Lisa |last3=Kasting |first3=James |title=UV shielding of NH3 and O2 by organic hazes in the Archean atmosphere |journal=Journal of Geophysical Research: Planets|date=October 2001 |volume=106 |issue=E10 |pages=26267–23287 |doi=10.1029/2000JE001448|bibcode=2001JGR...10623267P }}&lt;/ref&gt; Furthermore, such a haze is thought to have cooled Earth's surface beneath it and counteracted the greenhouse effect.&lt;ref name=&quot;Pavlov2001&quot;/&gt; Around 2010, scholars at the [[University of Colorado]] revived the idea, arguing that the ammonia hypothesis is a viable contributor if the haze formed a fractal pattern.&lt;ref&gt;{{cite news |title=A Fix for the &quot;Faint Young Sun&quot; |url=https://skyandtelescope.org/astronomy-news/a-fix-for-the-faint-young-sun/ |access-date=9 May 2022 |work=Sky &amp; Telescope |date=18 July 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Wolf |first1=E. T. |last2=Toon |first2=O. B. |title=Fractal Organic Hazes Provided an Ultraviolet Shield for Early Earth |journal=Science |date=4 June 2010 |volume=328 |issue=5983 |pages=1266–1268 |doi=10.1126/science.1183260|pmid=20522772 |bibcode=2010Sci...328.1266W |s2cid=206524004 }}&lt;/ref&gt;

It is now thought that [[carbon dioxide]] was present in higher concentrations during this period of lower solar radiation. It was first proposed and tested as part of Earth's atmospheric evolution in the late 1970s. An atmosphere that contained about 1,000 times the present atmospheric level (or PAL) was found to be consistent with the evolutionary path of Earth's [[carbon cycle]] and solar evolution.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Hart |first1=M. H. |title=The evolution of the atmosphere of the EArth |journal=Icarus|date=1978 |volume=33 |issue=1 |pages=23–39 |doi=10.1016/0019-1035(78)90021-0|bibcode=1978Icar...33...23H }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Walker1985&quot;&gt;{{cite journal | last=Walker | first=James C. G. |date=June 1985| title=Carbon dioxide on the early earth  | journal=Origins of Life and Evolution of the Biosphere| volume=16 | issue=2 | pages=117–127 | url=http://deepblue.lib.umich.edu/bitstream/2027.42/43349/1/11084_2005_Article_BF01809466.pdf | access-date=2010-01-30 | doi=10.1007/BF01809466 | pmid=11542014 | bibcode=1985OrLi...16..117W| hdl=2027.42/43349 | s2cid=206804461 | hdl-access=free }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Pavlov&quot;&gt;{{cite journal |author1=Pavlov, Alexander A. |author2=Kasting, James F. |author3=Brown, Lisa L. |author4=Rages, Kathy A. |author5=Freedman, Richard | title=Greenhouse warming by CH&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt; in the atmosphere of early Earth  | journal=Journal of Geophysical Research| volume=105| issue=E5 | pages=11981–11990 |date=May 2000 | doi=10.1029/1999JE001134 |pmid=11543544 | bibcode=2000JGR...10511981P |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;

The primary mechanism for attaining such high CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; concentrations is the carbon cycle. On large timescales, the inorganic branch of the carbon cycle, which is known as the [[carbonate–silicate cycle]] is responsible for determining the partitioning of CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; between the atmosphere and the surface of Earth. In particular, during a time of low surface temperatures, rainfall and [[weathering]] rates would be reduced, allowing for the build-up of carbon dioxide in the atmosphere on timescales of 0.5 million years.&lt;ref name=&quot;Berner1983&quot;&gt;{{cite journal |last1=Berner |first1=Robert |last2=Lasaga |first2=Antonio |last3=Garrels |first3=Robert |title=The Carbonate–Silicate Geochemical Cycle and its Effect on Atmospheric Carbon Dioxide over the Past 100 Million Years |journal=American Journal of Science|date=1983 |volume=283 |issue=7 |pages=641–683 |doi=10.2475/ajs.283.7.641|bibcode=1983AmJS..283..641B |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;

Specifically, using 1-D models, which represent Earth as a single point (instead of something that varies across 3 dimensions) scientists have determined that at 4.5 Ga, with a 30% dimmer Sun, a minimum partial pressure of 0.1 bar of CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; is required to maintain an above-freezing surface temperature; 10 bar of CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; has been suggested as a plausible upper limit.&lt;ref name=Walker1985 /&gt;&lt;ref name=&quot;KastingAck1986&quot;&gt;{{cite journal |last1=Kasting |first1=J. F. |last2=Ackerman |first2=T. P. |title=Climate consequences of very high CO2 levels in the Earth's early atmosphere |journal=Science |date=1986 |volume=234 |issue=4782 |pages=1383–1385|doi=10.1126/science.11539665 |url=https://zenodo.org/record/1230890 |pmid=11539665 |bibcode=1986Sci...234.1383K }}&lt;/ref&gt;

The amount of carbon dioxide is still under debate. In 2001, Sleep and Zahnle suggested that increased weathering on the sea floor on a young, tectonically active Earth could have reduced the abundance of carbon dioxide.&lt;ref name=&quot;Sleep2001&quot;&gt;{{cite journal |last1=Sleep |first1=N.H. |last2=Zahnle |first2=K |title=Carbon dioxide cycling and implications for climate on ancient Earth |journal=Journal of Geophysical Research: Planets|date=2001 |volume=106 |issue=E1 |pages=1373–1399 |doi=10.1029/2000JE001247|bibcode=2001JGR...106.1373S }}&lt;/ref&gt; Then in 2010, Rosing et al. analyzed marine sediments called [[Banded iron formation|banded iron formations]] and found large amounts of various iron-rich minerals, including [[magnetite]] (Fe&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;O&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;), an oxidized mineral alongside [[siderite]] (FeCO&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;), a reduced mineral and saw that they formed during the first half of Earth's history (and not afterward). The minerals' relative coexistence suggested an analogous balance between CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; and H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;. In the analysis, Rosing et al. connected the atmospheric H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; concentrations with regulation by [[methanogens|biotic methanogenesis]]. Anaerobic, single-celled organisms that produced [[methane]] (CH&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;) may therefore have contributed to the warming in addition to carbon dioxide.&lt;ref name=&quot;Rosing2010&quot;&gt;{{cite journal |last1=Rosing |first1=Minik |last2=Bird |first2=Dennis K |last3=Sleep |first3=Norman |last4=Bjerrum |first4=Christian J. |title=No climate paradox under the faint early Sun. |journal=Nature|date=2010 |volume=464 |issue=7289 |pages=744–747 |doi=10.1038/nature08955|pmid=20360739 |bibcode=2010Natur.464..744R |s2cid=205220182 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Kasting2010-Rosing&quot;&gt;{{cite journal |last1=Kasting |first1=James |title=Faint young Sun redux |journal=Nature|date=2010 |volume=464 |issue=7289 |pages=687–9 |doi=10.1038/464687a|pmid=20360727 |s2cid=4395659 }}&lt;/ref&gt;

=== Plimno zagrijavanje ===
The [[Moon]] was originally much closer to the Earth, which rotated faster than it does today, resulting in greater [[Tide|tidal]] heating than experienced today. Original estimates found that even early tidal heating would be minimal, perhaps 0.02 watts per square meter. (For comparison, the solar energy incident on the Earth's atmosphere is on the order of 1,000 watts per square meter.) 

However, around 2021, a team led by René Heller in Germany argued that such estimates were simplistic and that in some plausible models tidal heating might have contributed on the order of 10 watts per square meter and increased the equilibrium temperature by up to five degrees Celsius on a timescale of 100 million years. Such a contribution would partially resolve the paradox but is insufficient to solve the faint young paradox on its own without additional factors such as greenhouse heating.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Heller |first1=René |last2=Duda |first2=Jan-Peter |last3=Winkler |first3=Max |last4=Reitner |first4=Joachim |last5=Gizon |first5=Laurent |title=Habitability of the early Earth: liquid water under a faint young Sun facilitated by strong tidal heating due to a closer Moon |journal=PalZ |date=December 2021 |volume=95 |issue=4 |pages=563–575 |doi=10.1007/s12542-021-00582-7|arxiv=2007.03423 |bibcode=2021PalZ...95..563H |s2cid=244532427 }}&lt;/ref&gt; The underlying assumption of Moon's formation just outside of the [[Roche limit]] is not certain, however: a magnetized disk of debris could have transported [[angular momentum]] leading to a less massive Moon in a higher orbit.&lt;ref&gt;{{cite journal |first1=Patrick D.|last1=Mullen|first2=Charles F.|last2=Gammie|title=A Magnetized, Moon-forming Giant Impact|journal= The Astrophysical Journal|date=October 2020 |volume=903 |issue=1 |pages=L15 |doi=10.3847/2041-8213/abbffd|arxiv=2010.04798 |bibcode=2020ApJ...903L..15M |s2cid=222291370 |doi-access=free }}.&lt;/ref&gt;

=== Kozmičke zrake ===
A minority view propounded by the Israeli-American physicist [[Nir Shaviv]] uses climatological influences of [[solar wind]] combined with a hypothesis of Danish physicist [[Henrik Svensmark]] for a cooling effect of [[cosmic rays]].&lt;ref name=&quot;shav&quot;&gt;{{cite journal
 | last=Shaviv | first=N. J. | date=2003
 | arxiv=astro-ph/0306477
 | title=Toward a solution to the early faint Sun paradox: A lower cosmic ray flux from a stronger solar wind
 | journal = Journal of Geophysical Research| volume=108 | issue=A12 | page=1437
 | doi=10.1029/2003JA009997
 | bibcode = 2003JGRA..108.1437S | s2cid=11148141 }}&lt;/ref&gt; According to Shaviv, the early Sun had emitted a stronger solar wind that produced a protective effect against cosmic rays. In that early age, a moderate greenhouse effect comparable to today's would have been sufficient to explain a largely ice-free Earth. Evidence for a more active early Sun has been found in [[meteorite]]s.&lt;ref name=apj2_313&gt;{{cite journal
 |author1=Caffe, M. W. |author2=Hohenberg, C. M. |author3=Swindle, T. D. |author4=Goswami, J. N. | title=Evidence in meteorites for an active early sun
 | journal=The Astrophysical Journal| volume=313 | date=February 1, 1987
 | pages=L31&amp;ndash;L35 | doi=10.1086/184826 | bibcode=1987ApJ...313L..31C | hdl=2060/19850018239 | hdl-access=free }}&lt;/ref&gt;

The temperature minimum around 2.4 Ga goes along with a cosmic ray flux modulation by a variable star formation rate in the [[Milky Way]]. The reduced solar impact later results in a stronger impact of cosmic ray flux, which is hypothesized to lead to a relationship with climatological variations.

=== Gubitak mase od Sunca ===
It has been proposed several times that mass loss from the faint young Sun in the form of stronger solar winds could have compensated for the low temperatures from greenhouse gas forcing.&lt;ref name=&quot;Minton2007&quot;&gt;{{cite journal |last1=Minton |first1=David |last2=Malhotra |first2=Renu |title=Assessing the Massive Young Sun Hypothesis to Solve the Warm Young Earth Puzzle |journal=The Astrophysical Journal|date=2007 |volume=660 |issue=2 |pages=1700–1706|bibcode=2007ApJ...660.1700M |arxiv=astro-ph/0612321 |doi=10.1086/514331 |s2cid=14526617 }}&lt;/ref&gt; In this framework, the early Sun underwent an extended period of higher solar wind output. Based on exoplanetary data, this caused a mass loss from the Sun of 5−6 percent over its lifetime,&lt;ref&gt;{{citation|arxiv=2204.07515|year=2022|title=A possible solution for the faint young Sun paradox: Clues from the exoplanetary data|last1=Gurumath |first1=Shashanka R. |last2=Hiremath |first2=K. M. |last3=Ramasubramanian |first3=V. |last4=Acharyya |first4=Kinsuk }}&lt;/ref&gt; resulting in a more consistent level of solar luminosity (as the early Sun had more mass, resulting in more energy output than was predicted). 

In order to explain the warm conditions in the [[Archean]] eon, this mass loss must have occurred over an interval of about one billion years. Records of ion implantation from meteorites and lunar samples show that the elevated rate of solar wind flux only lasted for a period of 100 million years. Observations of the young Sun-like star [[Pi1 Ursae Majoris|π&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; Ursae Majoris]] match this rate of decline in the stellar wind output, suggesting that a higher mass loss rate cannot by itself resolve the paradox.&lt;ref&gt;{{cite journal |author1=Gaidos, Eric J. |author2=Güdel, Manuel |author3=Blake, Geoffrey A. | date=2000 | title=The faint young Sun paradox: An observational test of an alternative solar model | journal=Geophysical Research Letters| volume=27 | issue=4 | pages=501–504 | doi=10.1029/1999GL010740 |pmid=11543273 | bibcode=2000GeoRL..27..501G |citeseerx=10.1.1.613.1511 |s2cid=15264566 |url=https://authors.library.caltech.edu/34090/1/1999GL010740.pdf }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Wood2005&quot;&gt;{{cite journal |last1=Wood |first1=Bernard |title=New mass-loss measurements from astrospheric Ly alpha absorption |journal=The Astrophysical Journal |date=2005 |volume=628 |issue=2 |pages=L143–L146|doi=10.1086/432716 |bibcode=2005ApJ...628L.143W |arxiv=astro-ph/0506401 |s2cid=7137741 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Wood2002&quot;&gt;{{cite journal |last1=Wood |first1=Bernard |title=Measured mass loss rates of solar-like stars as a function of age and activity |journal=The Astrophysical Journal|date=2002 |volume=574 |issue=1 |pages=412–425|arxiv=astro-ph/0203437 |doi=10.1086/340797 |bibcode=2002ApJ...574..412W |s2cid=1500425 }}&lt;/ref&gt;

=== Promjene u oblacima ===
If greenhouse gas concentrations did not compensate completely for the fainter Sun, the moderate temperature range may be explained by a lower surface [[albedo]]. At the time, a smaller area of exposed continental land would have resulted in fewer [[cloud condensation nuclei]] both in the form of wind-blown dust and biogenic sources. A lower albedo allows a higher fraction of solar radiation to penetrate to the surface. Goldblatt and Zahnle (2011) investigated whether a change in cloud fraction could have been sufficiently warming and found that the net effect was equally as likely to have been negative as positive. At most the effect could have raised surface temperatures to just above freezing on average.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Goldblatt |first1=C. |last2=Zahnle |first2=K. J. |title=Clouds and the Faint Young Sun Paradox |journal=Climate of the Past|date=2011 |volume=6 |issue=1 |pages=203–220 |doi=10.5194/cp-7-203-2011|arxiv=1102.3209 |bibcode=2011CliPa...7..203G |s2cid=54959670 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;

Another proposed mechanism of cloud cover reduction relates a decrease in cosmic rays during this time to reduced cloud fraction.&lt;ref name=&quot;Svensmark2007&quot;&gt;{{cite journal |last1=Svensmark |first1=Henrik |title=Cosmoclimatology: a new theory emerges |journal=Astronomy &amp; Geophysics|date=2007 |volume=48 |issue=1 |pages=14–28 |doi=10.1111/j.1468-4004.2007.48118.x|bibcode=2007A&amp;G....48a..18S |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; However, this mechanism does not work for several reasons, including the fact that ions do not limit cloud formation as much as cloud condensation nuclei, and cosmic rays have been found to have little impact on global mean temperature.&lt;ref name=&quot;Krissansen2013&quot;&gt;{{cite journal |last1=Krissansen-Totton |first1=J. |last2=Davies |first2=R. |title=Investigation of cosmic ray–cloud connections using MISR |journal=Geophysical Research Letters|date=2013 |volume=40 |issue=19 |pages=5240–5245|bibcode=2013GeoRL..40.5240K |arxiv=1311.1308 |doi=10.1002/grl.50996 |s2cid=119299932 }}&lt;/ref&gt; Clouds continue to be the dominant source of uncertainty in 3-D [[Climate model|global climate models]], and a consensus has yet to be reached on how changes in cloud spatial patterns and cloud type may have affected Earth's climate during this time.&lt;ref name=&quot;CatlingKasting2017&quot;&gt;{{cite book |last1=Catling |first1=David C. |last2=Kasting |first2=James F. |title=Atmospheric Evolution on Inhabited and Lifeless Worlds |date=2017 |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge, UK |isbn=978-0-521-84412-3}}&lt;/ref&gt;

=== Lokalno širenje Hubblea ===
Although both simulations and direct measurements of effects of [[Hubble expansion|Hubble's law]] on gravitationally bound systems are returning inconclusive results as of 2022,&lt;ref&gt;{{citation|arxiv=2201.05311|year=2022|title=An Alternative Explanation of the Orbital Expansion of Titan and Other Bodies in the Solar System|last1=Křížek |first1=Michal |last2=Gueorguiev |first2=Vesselin G. |last3=Maeder |first3=André |journal=Gravitation and Cosmology |volume=28 |issue=2 |pages=122–132 |doi=10.1134/S0202289322020086 |bibcode=2022GrCo...28..122K |s2cid=245971372 }}&lt;/ref&gt; it was noted that orbital expansion with a fraction of local Hubble expansion rate may explain the observed anomalies in orbital evolution, including a faint young Sun paradox.&lt;ref&gt;{{citation|arxiv=1609.01793|year=2016|title=LOCAL HUBBLE EXPANSION: CURRENT STATE OF THE PROBLEM|last1=Dumin |first1=Yurii V. }}&lt;/ref&gt;

=== Gaia hipoteza ===
The [[Gaia hypothesis]] holds that biological processes work to maintain a stable surface climate on Earth to maintain habitability through various negative feedback mechanisms. While organic processes, such as the organic carbon cycle, work to regulate dramatic climate changes, and that the surface of Earth has presumably remained habitable, this hypothesis has been criticized as intractable. Furthermore, life has existed on the surface of Earth through dramatic changes in climate, including [[Snowball Earth]] episodes. There are also strong and weak versions of the Gaia hypothesis, which has caused some tension in this research area.&lt;ref name=CatlingKasting2017 /&gt;

== Na drugim planetama ==
=== Mars ===
Mars has its own version of the faint young Sun paradox. Martian terrains show clear signs of past liquid water on the surface, including outflow channels, gullies, modified craters, and valley networks. These geomorphic features suggest Mars had an ocean on its surface and river networks that resemble current Earth's during the late [[Noachian]] (4.1–3.7 Ga).&lt;ref name=&quot;Irwin2005&quot;&gt;{{cite journal |last1=Irwin |first1=R. P. |last2=Howard |first2=Alan |last3=Craddock |first3=Robert |last4=Moore |first4=Jeffrey |title=An Intense Terminal Epoch of Widespread Fluvial Activity on Early Mars: 2. Increased Runoff and Paleolake Development |journal=Journal of Geophysical Research|date=2005 |volume=110 |issue=E12 |pages=E12S15 |doi=10.1029/2005JE002460|bibcode=2005JGRE..11012S15I |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Howard2005&quot;&gt;{{cite journal |last1=Howard |first1=Alan D. |last2=Moore |first2=Jeffrey M. |title=An intense terminal epoch of widespread fluvial activity on early Mars: 1. Valley network incision and associated deposits |journal=Journal of Geophysical Research|date=2005 |volume=110 |issue=E12 |pages=E12S14 |doi=10.1029/2005JE002459|bibcode=2005JGRE..11012S14H |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; It is unclear how Mars's orbital pattern, which places it even further from the Sun, and the faintness of the young Sun could have produced what is thought to have been a very warm and wet climate on Mars.&lt;ref name=&quot;Wordsworth2016&quot;&gt;{{cite journal |last1=Wordsworth |first1=Robin D. |title=The Climate of Early Mars |journal=Annual Review of Earth and Planetary Sciences|date=2016 |volume=44 |pages=381–408 |doi=10.1146/annurev-earth-060115-012355|arxiv=1606.02813 |bibcode=2016AREPS..44..381W |s2cid=55266519 }}&lt;/ref&gt; Scientists debate over which geomorphological features can be attributed to shorelines or other water flow markers and which can be ascribed to other mechanisms.&lt;ref name=CatlingKasting2017 /&gt; Nevertheless, the geologic evidence, including observations of widespread fluvial erosion in the southern highlands, are generally consistent with an early warm and semi-arid climate.&lt;ref name=&quot;RamirezCraddock2018&quot;&gt;{{cite journal |last1=Ramirez |first1=Ramirez R. |last2=Craddock |first2=Robert A. |title= The geological and climatological case for a warmer and wetter early Mars. |journal= Nature Geoscience |date=2018 |volume=11 |issue=4 | pages = 230–237|doi=10.1038/s41561-018-0093-9 |arxiv=1810.01974 |bibcode=2018NatGe..11..230R |s2cid=118915357 }}&lt;/ref&gt;

Given the orbital and solar conditions of early Mars, a greenhouse effect would have been necessary to increase surface temperatures at least 65 K in order for these surface features to have been carved by flowing water.&lt;ref name=Wordsworth2016 /&gt;&lt;ref name=RamirezCraddock2018 /&gt; A much denser, CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;-dominated atmosphere has been proposed as a way to produce such a temperature increase. This would depend upon the carbon cycle and the rate of volcanism throughout the pre-Noachian and Noachian, which is not well known. Volatile outgassing is thought to have occurred during these periods.&lt;ref name=Wordsworth2016 /&gt;

One way to ascertain whether Mars possessed a thick CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;-rich atmosphere is to examine carbonate deposits. A primary sink for carbon in Earth's atmosphere is the [[carbonate–silicate cycle]]. However it would have been difficult for CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; to have accumulated in the [[Atmosphere of Mars|Martian atmosphere]] in this way because the greenhouse effect would have been outstripped by CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; condensation.&lt;ref name=&quot;Haberle2017&quot;&gt;{{cite book |last1=Haberle |first1=R. |title=The Atmosphere and Climate of Mars |last2=Catling |first2=D. |last3=Carr |first3=M |last4=Zahnle |first4=K |s2cid=92991460 |chapter=The Early Mars Climate System |date=2017 |pages=526–568 |doi=10.1017/9781139060172.017 |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge, UK|isbn=9781139060172 }}&lt;/ref&gt;

A volcanically-outgassed CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;-H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; greenhouse is a plausible scenario suggested recently for early Mars.&lt;ref&gt;{{cite journal | last1 = Ramirez | first1 = R. M. | last2 = Kopparapu | first2 = R. | last3 = Zugger | first3 = M. E. | last4 = Robinson | first4 = T. D. | last5 = Freedman | first5 = R. | last6 = Kasting | first6 = J. F. | year = 2014 | title = Warming early Mars with CO2 and H2 | journal = Nature Geoscience | volume = 7 | issue = 1| pages = 59–63 | doi = 10.1038/ngeo2000 | arxiv = 1405.6701 | bibcode = 2014NatGe...7...59R | s2cid = 118520121 }}&lt;/ref&gt; Intermittent bursts of methane may have been another possibility. Such greenhouse gas combinations appear necessary because carbon dioxide alone, even at pressures exceeding a few bar, cannot explain the temperatures required for the presence of surface liquid water on early Mars.&lt;ref&gt;{{cite journal | last1 = Wordsworth | first1 = Y.Kalugina | last2 = Lokshtanov | first2 = A.Vigasin | last3 = Ehlmann | first3 = J.Head | last4 = Sanders | first4 = H.Wang | year = 2017 | title = Transient reducing greenhouse warming on early Mars | url = http://nrs.harvard.edu/urn-3:HUL.InstRepos:34858096| journal = Geophysical Research Letters | volume =  44| issue = 2| pages =  665–671| doi = 10.1002/2016GL071766 | arxiv = 1610.09697 | bibcode = 2017GeoRL..44..665W | s2cid = 5295225 | doi-access = free }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=RamirezCraddock2018 /&gt;

=== Venera ===
[[Atmosphere of Venus|Venus's atmosphere]] is composed of 96% carbon dioxide. Billions of years ago, when the Sun was 25 to 30% dimmer, Venus's surface temperature could have been much cooler, and its climate could have resembled current Earth's, complete with a hydrological cycle—before it experienced a [[runaway greenhouse effect]].&lt;ref name=&quot;Kasting&quot;&gt;{{cite journal |last=Kasting |first=J. F. |author-link=James Kasting |date=1988 |title=Runaway and moist greenhouse atmospheres and the evolution of Earth and Venus |journal=Icarus|volume=74 |issue=3 |pages=472–494 |doi=10.1016/0019-1035(88)90116-9 |pmid=11538226 |bibcode=1988Icar...74..472K|url=https://zenodo.org/record/1253896 }}&lt;/ref&gt;

== Povezano ==
* [[Cool early Earth]]
* [[Effective temperature]] – of a planet, dependent on reflectivity of its surface and clouds.
* [[Isua Greenstone Belt]]
* {{annotated link|List of paradoxes#Cosmology|List of cosmology paradoxes}}
* [[Paleoclimatology]]

== Reference ==
{{reflist}}

== Daljnje čitanje ==
* {{cite book
 |author1=Bengtsson, Lennart |author2=Hammer, Claus U. | date=2004
 | title=Geosphere-Biosphere Interactions and Climate
 | publisher=Cambridge University Press | isbn=978-0-521-78238-8 }}</text>
      <sha1>hrnul1g0fg8vdw3w5oye47xb5gax1sb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>2026.</title>
    <ns>0</ns>
    <id>257502</id>
    <revision>
      <id>42607281</id>
      <parentid>42605791</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T22:23:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alekol</username>
        <id>2231</id>
      </contributor>
      <comment>/* Predviđeni događaji */</comment>
      <origin>42607281</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26146" sha1="231o1mb8vqeb7hkg7jvlkx296jnj5e7" xml:space="preserve">{{Godina nav|2026}}
{{otheruses}}
{{Godina u drugim kalendarima|2026}}

Godina '''2026''' (MMXXVI) je [[redovna godina koja počinje u četvrtak]].

* UN-ova Međunarodna godina: pašnjaka i stočara; volontera za održivi razvoj; zemljoradnica.
* Nove godine: ♞ [[Kineska nova godina|kineska]] 17. 2.; ☪ islamska 16. 6.; ✡ [[Roš Hašana]] 11/12. 9.
* Uskrs: ✝ zapadni 5. 4.; 🞣 istočni 12. 4.
* Bajram: Ramazanski 20. 3.; Kurban 27. 5.

== Događaji ==
=== Januar/Siječanj ===
* [[1. 1.]] - Bugarska je 21. članica [[eurozona|eurozone]], 1,95583 [[bugarski lev|leva]] za euro.
* 1. 1. - Požar u baru u [[Crans-Montana|Crans-Montani]], stradalo je 40 ljudi.
* 1. 1. - Demokratski socijalista [[Zohran Mamdani]] je gradonačelnik [[New York]]a.
* [[2. 1.]] - Šesti dan protesta u Iranu, iniciranih ekonomskom krizom. [[Donald Trump|Trump]] izjavljuje da će intervenisati ako demonstranti budu ubijani.
* 2. 1. - [[Ciudad de la Paz (Ekvatorska Gvineja)|Ciudad de la Paz]] je novi glavni grad [[Ekvatorska Gvineja|Ekvatorske Gvineje]], u kontinentalnom delu zemlje, umesto [[Malabo]]a na ostrvu [[Bioko]].
* 2 - 4. 1. - Jemenski građanski rat: jemenska vlada je uz saudijsku pomoć povratila teritorije izgubljene u ofanzivi Južnog prijelaznog vijeća prošlog mjeseca (muhafaze [[Hadramaut (muhafaza)|Hadramaut]] i [[Al-Mahra (muhafaza)|Al-Mahra]]). Na otoku [[Sokotra]] su blokirani turisti.
[[Datoteka:Nicolas Maduro on board the USS Iwo Jima (cropped).jpg|120px|mini|lijevo|[[Nicolás Maduro|Maduro]]]]
* [[3. 1.]] - Operacija ''Absolute Resolve'': američki udari u [[Venecuela|Venecueli]] i hvatanje predsednika [[Nicolás Maduro|Nicolása Madura]] i njegove supruge po optužbi za trgovinu narkoticima. Trump izjavljuje da će SAD upravljati zemljom do tranzicije, najavljuje dolazak američkih naftnih kompanija. V.d. predsednika je [[Delcy Rodríguez]].
* [[6. 1.]] - Grenlandska kriza: lideri nekoliko evropskih zemalja reafirmiraju podršku Danskoj i [[Grenland]]u povodom novih američkih potraživanja.
* 6. 1. - Kontroverza oko chatbota [[Grok]] koji generira seksualizirane slike žena i djevojčica.
* 6 - 10. 1. - Sukob između sirijske prelazne vlade i kurdskih Sirijskih demokratskih snaga u [[Alep]]u - po sporazumu o primirju, SDF napušta grad. Vlada zatim preduzima ofanzivu 13-tog.
* [[7. 1.]] - Snage međunarodno priznate jemenske vlade ulaze u [[Aden]].
* [[8. 1.]] - Pojačanje protesta u Iranu, praćeno gašenjem interneta i oružanim suzbijanjem - stradale su hiljade demonstranata.
* 8. 1. - Rat u Ukrajini: hipersonična balistička raketa [[Orešnik]] je uveče upotrebljena protiv [[Lavov]]a.
* [[14. 1.]] - Zlato je ove sedmice prelazilo 4.600 dolara za uncu, vrhunac 4.638.
* [[17. 1.]] - Trump objavljuje da uvodi dodatne carine za osam evropskih zemalja koje učestvuju u vojnoj vežbi ''Arctic Endurance'' i protive se američkom zauzeću Grenlanda (u Davosu 21-og ih otkazuje, kaže da neće primenjivati silu i da je postigao okvirni sporazum sa gen. sek. NATO-a).
* 17. 1. - U Paragvaju je potpisan sporazum o slobodnoj trgovini između [[EU]] i [[Mercosur]] (potrebna je ratifikacija).
* 17. 1. - Na snazi je sporazum UN o zaštiti oceana (kolokvijalno ''High Seas Treaty''), za očuvanje i održivo korištenje morske bioraznolikosti izvan nacionalne jurisdikcije.
* [[20. 1.]] - U Zagrebu prikazan film &quot;[[Svadba (2026.)|Svadba]]&quot; - najgledaniji hrvatski film.
* 20. 1. - Politička kriza u Bugarskoj (traje od 2021): predsednik [[Rumen Radev]] je podneo ostavku; potpredsednica [[Ilijana Jotova]] postaje prva žena predsednik 23-ćeg.
* [[21. 1.]] - Blokada Filozofskog fakulteta u Novom Sadu zbog otkaza prof. Jeleni Kleut - policija je izbacila iz zgrade studente, profesore i građane.
* [[22. 1.]] - Trump i predstavnici nekoliko zemalja su u Davosu potpisali povelju [[Odbor mira|Odbora mira]] (''Board of Peace''), koji je u novembru pomenut u rezoluciji SB UN 2803 kao prelazno upravno i nadzorno telo za Gazu.
* 22. 1. - SAD su napustile [[Svjetska zdravstvena organizacija|Svjetsku zdravstvenu organizaciju]].
* [[23. 1.]] - Američki organ je produžio licencu Naftnoj industriji Srbije do 20. februara (mađarski MOL je objavio 19-tog da će preuzeti NIS od Gaspromnjefta).
* [[24. 1.]] - Kriza u [[Minneapolis, Minnesota|Minneapolisu]]: nakon Renée Good 7-og, agenti ICE (Sprovođenje imigracije i carina) ubili su i Alexa Prettija.
* 10 - [[25. 1.]] - Evropsko prvenstvo u vaterpolu, Beograd: Srbija 1, Hrvatska 6, Crna Gora 7. U all-star timu su [[Milan Glušac]], [[Dušan Mandić]] i [[Strahinja Rašović]].
* [[26. 1.]] - Talačka kriza u Gazi: Izraelci su našli telo poslednjeg taoca.
* [[27. 1.]] - Samit EU-Indija u New Delhiju: postignut je sporazum o slobodnoj trgovini (potrebna ratifikacija).
* 27. 1. - [[Južni Sudan]]: vladine snage, preds. [[Salva Kiir Mayardit|Salve Kiira]], pokrenule ofanzivu u državi Jonglei kako bi povratile pozicije koje su prošlog meseca zauzele opozicione snage zatvorenog bivšeg potpredsednika [[Riek Machar|Rieka Machara]].
* [[28. 1.]] - Urušavanje rudnika [[koltan]]a Rubaya na istoku DR Kongo: stradalo je preko 400 ljudi.
* 28. 1.]] - [[Sarah Mullally]] je prva žena [[nadbiskup Canterburyja]].
* [[29. 1.]] - U [[Konjuh (Kruševac)|Konjuhu]] kod Kruševca zaplenjeno pet tona marihuane.
* 29. 1. - Trump je potpisao izvršno naređenje o carini za zemlje koje snabdevaju [[Kuba|Kubu]] naftom; Meksiko je još pre dva dana otkazao isporuku - na Kubi se zaoštrava energetska kriza.
* [[30. 1.]] - Predsednik Vučić je potpisao paket od pet izmena i dopuna pravosudnih zakona, tzv. Mrdićeve zakone.
[[Datoteka:EFTA00001815 - Stone-walled driveway leads to a luxurious villa with palm trees and a coastal view featuring a black utility vehicle parked on the concrete pad.jpg|mini|Na &quot;Epsteinovom otoku&quot; 2019. ([[Little Saint James]], [[Američki Djevičanski Otoci]])]]
* 30. 1. - Ministarstvo pravde SAD je objavilo 3,5 miliona dokumenata u vezi [[Jeffrey Epstein|Jeffreya Epsteina]]; novi fokus na bivšeg princa Andrewa i britanskog političara Petera Mandelsona.
* 30. 1. - Nakon što je dostigla 5.500 dolara za uncu, cena zlata pada 9%, najviše od 1983.

=== Februar/Veljača ===
* 15. 1. - [[1. 2.]] - [[EHF Euro 2026.]] (Danska, Švedska Norveška): Danska 1, Hrvatska 3, Srbija 19, Crna Gora 23. U all-star timu je [[Mario Šoštarić]]. Doček rukometaša u Zagrebu 2-og je organizirala Vlada RH.
* [[3. 2.]] - Islamisti ubili 160-200 ljudi u dva sela u zapadnoj nigerijskoj državi Kwara.
* [[5. 2.]] - Istekao ugovor [[Novi START]] o redukciji nuklearnog naoružanja iz 2010. (Rusija je suspendovala učešće 2023).
* 5. 2. - U Makedoniji je počela akcija u kojoj je zaplenjeno 40 tona marihuane.
* [[6. 2.]] - [[Dow Jones Industrial Average|Dow Jones IA]] je prvi put prešao 50.000.
* 6 - 22. 2. - Zimske olimpijske igre u [[Milano|Milanu]] i [[Cortina d'Ampezzo|Cortini d'Ampezzo]].
* [[8. 2.]] - Izbori za predsjednika Republike Srpske (od novembra): nakon ponavljanja glasanja na 136 biračkih mjesta, potvrđena je pobjeda [[Siniša Karan|Siniše Karana]] iz SNSD (inauguracija 17-og).
* 8. 2. - Vanredni izbori u [[Japan]]u: [[Liberalna demokratska partija (Japan)|LDP]] premijerke [[Sanae Takaichi]] dobija dvotrećinsku većinu.
* 8. 2. - [[Super Bowl]] LX u [[Santa Clara, California|Santa Clari]]: [[Seattle Seahawks]] - [[New England Patriots]] 29:13; u poluvremenu je nastupio portorikanski reper [[Bad Bunny]].
* [[12. 2.]] - Trump opozvao klasifikaciju gasova staklene bašte kao pretnje javnom zdravlju iz 2009, kao i standarde za emisije iz vozila.
* 12. 2. - [[Vještačka inteligencija]]: kineska kompanija [[ByteDance]] objavila aplikaciju ''Seedance 2.0'' za generiranje videa - hollywoodski studiji prete tužbom za povredu intelektualnih prava.
* [[19. 2.]] - Bivši princ Andrew je bio pritvoren zbog prestupa na javnoj funkciji.
* 19. 2. - Bivši južnokorejski predsednik Yoon Suk Yeol osuđen na doživotnu kaznu za pobunu kada je proglasio ratno stanje u decembru 2024.
* [[20. 2.]] - Vrhovni sud SAD presudio da predsednik nema pravo da uvodi carine prema zakonu iz 1977 (carine od 2. 4. 2025). Trump sutradan objavljuje globalne carine od 10% po zakonu iz 1962, što ubrzo povećava na 15%.
* [[22. 2.]] - Fatalno ranjen ''El Mencho'', lider meksičkog narko-kartela Jalisco Nova Generacija - njegovi ljudi izvode više paljevinskih napada, blokada puteva i sukoba sa vlastima.
* [[26. 2.]] - Eskalacija u Konfliktu Pakistana i Afganistana: afganski Talibani napadaju pakistanske položaje (nakon pakistanskih udara od 21-og), Pakistan kaže da je u punom ratu sa Afganistanom.
* [[27. 2.]] - MUP objavio da je Hrvatska očišćena od mina.
* [[28. 2.]] - Počinje Operacija Lav koji riče/Epska furija, izraelsko-američki udari na Iran sa željom promene režima. 
** Ubijen je Vrhovni lider [[Ali Hamenei]] sa još nekoliko vojnih čelnika. Pogođena je škola za devojčice u Minabu na jugu zemlje, iranski mediji izveštavaju o 165 mrtvih.
** Iran uzvraća na Izrael i ciljeve u Persijskom zalivu.

=== Mart/Ožujak ===
[[Datoteka:Op epic fury timeline 100hrs - pentagon - mar4 - straight.jpg|mini|Prvih 100 sati rata u Zalivu]]
* [[1. 3.]] - Dron pogodio britansku bazu Akrotiri na Kipru.
* 1. 3. - Masakru u Abiemnomu na severu [[Južni Sudan|Južnog Sudana]]: omladinci, moguće [[Nuer]]i, napali su [[Dinka (narod)|Dinke]], ubijeno je najmanje 169 ljudi.
* [[2. 3.]] - Obnovljen sukob između [[Hezbolah]]a i Izraela. Evakuacije sa juga Libana, gađanje meta na jugu Bejruta.
* [[3. 3.]] - Još jedan odron u rudnicima [[koltan]]a Rubaya u prov. [[Nord-Kivu|Severni Kivu]], [[DR Kongo]], sa preko 200 mrtvih (u januaru je stradalo preko 400 ljudi).
* [[4. 3.]] - Iranska fregata IRIS Dena je torpedovana blizu Šri Lanke.
* [[5. 3.]] - Izbori u [[Nepal]]u, prvi od protesta Gen Z prošlog septembra: skoro dvotrećinska većina za Nacionalnu nezavisnu partiju, repera i gradonačelnika Katmandua [[Balen Shah]]a.
* [[6. 3.]] - Kosovska predsednica [[Vjosa Osmani]] raspustila skupštinu dan nakon neuspelog biranja novog predsednika; &quot;[[Samoopredeljenje (politička stranka)|Samoopredeljenje]]&quot; se obraća Ustavnom sudu.
* 7/[[8. 3.]] - Pogođeni rezervoari nafte kod Teherana, grad je obavijen dimom, pada crna kiša. Za novog Vrhovnog lidera Irana je izabran sin prethodnog, [[Mojtaba Khamenei]].
* [[9. 3.]] - Cena nafte prelazi 100 dolara po barelu, prvi put od 2022. Promet [[Hormuški tjesnac|Hormuškim tjesnacom]] je znatno otežan.
* [[13. 3.]] - Gađane su vojne mete na iranskom ostrvu i naftnom terminalu [[Hark]].
* [[15. 3.]] - [[98. dodjela Oscara]]: najbolji film je ''[[One Battle After Another]]'', ukupno šest nagrada od 13 nominacija, uključujući novu kategoriju za [[kasting]]; ''[[Sinners (film iz 2025.)|Sinners]]'', četiri od rekordnih 16; ''[[Frankenstein (film iz 2025.)|Frankenstein]]'' tri od devet; ''[[KPop Demon Hunters]]'' dve od dve; ''[[Sentimental Value]]'' jedna, međunarodna, od devet; ''[[Hamnet (film)|Hamnet]]'' jedna od osam; ''[[Marty Supreme]]'' ništa od devet.
* [[16. 3.]] - U pakistanskom udaru je pogođena bolnica, centar za rehabilitaciju narkomana, u Kabulu - lokalni izvori tvrde da ima na stotine mrtvih.
* 16. 3. - Započete su izraelske kopnene operacije na jugu Libana - narednih dana se ruše mostovi na reci [[Litani]].
* 16. 3. - Nestanak struje na celoj Kubi (i opet 21-og).
* [[17. 3.]] - U izraelskim napadima u Teheranu, ubijeni su tajnik Vrhovnog vijeća nacionalne sigurnosti [[Ali Laridžani]] i komandant Basidža, paravojne dragovoljačke milicije u okviru Revolucionarne garde, Golamreza Solejmani (sljedeće noći i ministar obavještajnih dijela Esmail Hatib).
* [[18. 3.]] - Prvi, izraelski, napad na iransku hidrokarbonsku proizvodnju: najveće gasno polje, Južni Pars, koje deli sa [[Katar]]om. Iran odgovara udarom i velikom štetom na katarskom kompleks Ras Laffan za likvefakciju gasa. Ovo povlači obustavu rada kompanije QAFCO, koja proizvodi 14% svetske [[Urea|uree]].&lt;ref&gt;[https://www.theguardian.com/world/2026/apr/03/visual-guide-gulf-fertiliser-blockade ‘Food security timebomb’: a visual guide to the Gulf fertiliser blockade]. theguardian.com 3 Apr 2026&lt;/ref&gt;
* [[20. 3.]] - Iranci su ispalili dve rakete prema bazi Diego Garcia u sredini Indijskog okeana - jedna se raspala, druga presretnuta.
* 20 - 22. 3. - Svetsko prvenstvo u dvoranskoj atletici, [[Toruń]]: srebro za [[Angelina Topić|Angelinu Topić]] u skoku u vis.
* [[21. 3.]] - Nakon što je u Iranu gađano nuklearno postrojenje Natanz, iranske rakete pogađaju izraelska mesta Arad i [[Dimona]], nedaleko od nuklearnog centra.
* [[22. 3.]] - Parlamentarni izbori u Sloveniji: vladajuće [[Gibanje Svoboda]] je opalo, ali je jedan mandat ispred Janšine [[Slovenska demokratska stranka|SDS]].
* 22. 3. - Lokalni izbori u Francuskoj, drugi krug. Socijalisti zadržali Pariz.
* [[24. 3.]] - Potpisan ugovor o slobodnoj trgovini između EU i Australije.
* 25 - 26. 3. - Sud u Novom Meksiku odredio 375 milona dolara globe Meti (Facebook i Instagram) jer je omogućila seksualnu eksploataciju dece; sutradan u Los Angelesu sud nalazi da su Meta i YouTube stvorili adiktivne proizvode koji štete mladim korisnicima.
* [[26. 3.]] - Nevrijeme u Hrvatskoj.
* 26. 3. - Uveče, studentkinja pala sa petog sprata Filozofskog fakulteta u Beogradu.
* [[28. 3.]] - Jemenski Husi su ispalili prvu raketu prema Izraelu tokom Iranskog rata.
* [[29. 3.]] - Lokalni izbori u 10 opština Srbije (Aranđelovac, Bajina Bašta, Bor, Kladovo, Knjaževac, Kula, Lučani, Majdanpek, Sevojno, Smederevska Palanka). Bilo je nasilja, [[Srpska napredna stranka|naprednjaci]] uglavnom pobeđuju, sa smanjenom podrškom.
* [[31. 3.]] - BiH pobijedila Italiju na penale i plasirala se na Svjetsko prvenstvo; Italija nije uspjela treći put zaredom.

=== April/Travanj ===
[[Datoteka:Orion POV- Destination and Home (art002e009567).jpg|mini|[[Artemis II]]: brod Orion, Mĕsec i Zemlja]]
* [[1. 4.]] - [[10. 4.]] - NASA-ina misija [[Artemis II]], sa posadom oko Meseca, prva iznad niske orbite od 1972; 6/7. 4. su obišli oko Meseca, na rekordnoj udaljenosti od 406.771 km od Zemlje.
* [[3. 4.]] - U Iranu je oboren američki [[McDonnell Douglas F-15E Strike Eagle|F-15E]]: pilot je ubrzo spasen a oficir za oružne sisteme 5-tog (prilikom spašavanja Amerikanci uništili dva svoja aviona [[Lockheed C-130 Hercules|C-130]] i dva mala helikoptera [[MD Helicopters MH-6 Little Bird|MH-6]]). Oboren i [[Fairchild Republic A-10 Thunderbolt II|A-10]] kod Hormuškog tjesnaca.
* [[5. 4.]] - Objavljeno da je blizu [[Kanjiža|Kanjiže]] pronađen eksploziv kod gasovoda koji vodi prema Mađarskoj.
* [[7. 4.]] - Trump: &quot;jedna civilizacija će umreti večeras&quot; ako Iran ne prihvati sporazum. Sledeće noći je dogovoreno primirje na dva tjedna i otvaranje Tjesnaca.
* [[8. 4.]] - Izrael smatra da Liban nije obuhvaćen primirjem, u jakim udarcima na Bejrut je stradalo preko 200 ljudi. Iran zatvara Tjesnac i gađa zaljevske zemlje.
* [[12. 4.]] - Bez rezultata u pregovorima SAD-Iran u Islamabadu; Trump objavljuje blokadu Hormuškog tjesnaca.
[[Datoteka:Bastion of Hungarian Freedom 2026 (44).jpg|mini|Budimpešta 2026.]]
* 12. 4. - Parlamentarni izbori u Mađarskoj: partija ''Tisza'' [[Péter Magyar|Pétera Magyara]] pobjeđuje sa dvotrećinskom većinom zastupnika; [[Viktor Orbán|Orbán]] i [[Fidesz]] su proveli četiri mandata i 16 godina na vlasti.
* [[13. 4.]] - SAD uvele pomorsku blokadu Irana.
* [[16. 4.]] - Prvi ukrajinski napad na rafineriju i naftni terminal u [[Tuapse]]u, na crnomorskoj ruskoj obali - još tri talasa do 2. maja izazivaju veliku materijalnu i ekološku štetu.
* [[17. 4.]] - Iran otvara Tjesnac tijekom lebanonskog primirja, ali ga zatvara već sutradan zbog nastavljene američke blokade.
* [[19. 4.]] - Izbori u Bugarskoj, osmi za pet godina: Progresivna Bugarska bivšeg predsednika [[Rumen Radev|Radeva]] dobija apsolutnu većinu mandata.
* [[23. 4.]] - Deblokirana pomoć EU od 90 milijardi eura za Ukrajinu.
* [[25. 4.]] - [[Rat u Maliju]] i [[Rat u Sahelu]]: koordinirani napadi džihadista iz JNIM i [[Azavad|tuareških pobunjenika]] u više gradova [[Mali]]ja.
* 25. 4. - Čovek je pucao blizu Večere dopisnika iz Bele kuće, kojoj su prisustvovali i čelnici SAD.
* [[26. 4.]] - [[Sabastian Sawe]] je istrčao Londonski maraton za manje od dva sata.
* [[28. 4.]] - RH i BiH potpisali u Dubrovniku sporazum o gradnji plinovoda [[Južna interkonekcija]].
* 28. 4. - Kosovski parlament ne uspeva izabrati novog predsednika - raspušten je, izbori će biti u junu.

=== Maj/Svibanj ===
* [[1. 5.]] - [[Ujedinjeni Arapski Emirati]] su napustili [[OPEC]].
* [[2. 5.]] - Ministarstvo obrane SAD objavilo da će povući 5.000 vojnika iz Njemačke (od ca. 36.000).
* 2. 5. - Na holandskom kruzeru ''MV Hondius'' na Atlantiku je umrla druga osoba od [[hantavirus]]a, treća ukupno (brod stiže na Tenerife 10-tog, odakle ide evakuacija).
* [[4. 5.]] - Američka operacija ''Project Freedom'': pratnja brodova u [[Hormuški tjesnac|Hormuškom tjesnacu]] (sutradan pauzirana). Iranci su gađali naftnu luku u Al Fudžajri.
* [[7. 5.]] - Lokalni izbori u UK: uspeh za [[Reform UK]] i Zelene. Nacionalistički [[Plaid Cymru]] ima najviše mandata u Velškoj skupštini (laburisti su bili dominantni od 1922). U Škotskoj je pobedila [[Škotska nacionalna stranka]]. Veliki gubici za vladajuće laburiste na lokalu u Engleskoj.
* [[11. 6.]] - [[Christian Schmidt]] potvrđuje da odlazi s pozicije [[Ured visokog predstavnika za Bosnu i Hercegovinu|OHR]].
* 13 - 15. 5. - Trumpova državna poseta Kini.
* [[14. 5.]] - Kriza na Kubi: ministar energije izjavljuje da nema više nafte i dizela.
* 14. 5. - Potvrđena epidemija Bundibugyo, /bundibudžo/, [[ebola|ebole]] u provinciji [[Ituri]] DR Kongo (moguće da je počela još pre dva meseca). Bolest je prisutna i u Ugandi. [[SZO]] 17-tog objavljuje vanrednu situaciju od međunarodnog interesa.
* 14. 5. - U napadu na Kijev ima 24 mrtvih, Ukrajina tri dana kasnije upućuje rafal prema Moskvi i Bjelgorodu.
* [[15. 5.]] - Uhapšen načelnik beogradske policije Veselin Milić i još 11 osoba, među kojima tri policajca, tri dana nakon pucnjave u restoranu „27&quot; na [[Senjak]]u i nestanka 52-godišnjeg muškarca (telo pronađeno u buretu, 21-og u Inđiji).
* 12 - [[16. 5.]] - Pesma Evrovizije u Beču. Pet zemalja bojkotira zbog učešća Izraela. Prva je [[Dara (bugarska pjevačica)|Dara]] iz Bugarske (&quot;Bangaranga&quot;), 15. Lelek iz Hrvatske (&quot;Andromeda&quot;), 17. Lavina iz Srbije (&quot;Kraj mene&quot;).
* [[18. 5.]] - Tužba protiv Službe unutrašnjih prihoda (IRS) od strane preds. Trumpa i njegovih sinova rešena nagodbom: vlada SAD formira fond od blizu 1,8 milijardi dolara, ''Anti-Weaponization Fund'', za nadoknadu predsednikovim saveznicima koji tvrde da su nepravedno istraživani. U dodatku nagodbe se kaže da IRS prekida sve preglede poreskih prijava.
* [[20. 5.]] - Vazdušna uzbuna u [[Vilnius]]u zbog drona blizu beloruske granice.
* 20. 5. - Velika porota u Majamiju optužila [[Raúl Castro|Raúla Castra]] i dr. za ubistvo u obaranju dve emigrantske cesne 1996.
* 20. 5. - Pojas presvete Bogorodice stigao iz svetogorskog manastira [[Vatoped]]a u Beograd, izložen je u Hramu Svetog Save do 6. juna, privukao je preko pola miliona poklonika. 
* [[23. 5.]] - Miting &quot;Ti i ja, Slavija&quot;, u Beogradu, sa preko 180.000 okupljenih. Sukobi kod Pionirskog parka. Železnički saobraćaj u zemlji obustavljen ranije tokom dana.
* [[24. 5.]] - Rusija gađala Ukrajinu sa 600 dronova i 90 raketa, uključujući hipersonični Orešnik, dva dana nakon što je u Starobjeljsku u Luganskoj oblasti pogođen pedagoški univerzitet, sa 21 žrtvom.
* 24 - 28. 5. - Preds. Vučić u poseti Kini.
* [[25. 5.]] - Objavljena papina enciklika ''Magnifica humanitas'': o očuvanju ljudske osobe u doba umjetne inteligencije.
* [[26. 5.]] - Najtopliji majski dan u Engleskoj, malo preko 35 stepeni u [[Kraljevski botanički vrtovi u Kewu|vrtovima Kew]] u Londonu; toplotni val je na zapadu Evrope. U Indiji i Pakistanu ovih dana je preko 45 stepeni.
* [[29. 5.]] - Prilikom ruskog napada na ukrajinske luke na Dunavu, jedan dron je pogodio zgradu u rumunskom [[Galați|Galacu]].
* [[30. 5.]] - Građanskom inicijativom je uklonjen naprednjački fasadni baner sa beogradske [[Palata Albanija|Palate Albanija]], jer su bili ugroženi ptići [[Bela čiopa|belih čiopa]].
* [[31. 5.]] - Izraelci zauzeli strateški položaj zamka Beaufort kod Nabatije u Libanu.

=== Jun/Juni/Lipanj ===
* [[3. 6.]] - Oko 90 državljana Srbije vraćeno sa aerodroma u Tivtu, policija Crne Gore ih je ocenila kao &quot;rizik po bezbednost&quot;.
* 3. 6. - Ukrajinski dronovi pogodili naftni terminal u Sankt Peterburgu, na dan početka ekonomskog foruma, dan nakon što je u ruskim napadima poginulo 23 ljudi.
* [[4. 6.]] - Pripadnik [[UNIFIL]] stariji vodnik Milovan Jovanović umro je od posledica minobacačke vatre na jugu Libana.
* 4. 6. - [[Janez Janša]] je četvrti put premijer Slovenije.

== Predviđeni događaji ==

* 11. 6. - 19. 7. - FIFA Svetski kup u Severnoj Americi.
* [[12. 8.]] - Totalno [[pomračenje Sunca]], u sh. krajevima prekriveno preko 90% diska&lt;ref&gt;[http://eclipse.gsfc.nasa.gov/SEsearch/SEsearchmap.php?Ecl=20260812 Total Solar Eclipse of 2026 August 12] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150320164625/http://eclipse.gsfc.nasa.gov/SEsearch/SEsearchmap.php?Ecl=20260812 |date=2015-03-20 }}, ''NASA''&lt;/ref&gt;.
* [[29. 8.]] - Referendum o nastavku pregovora o članstvu [[Island]]a u EU.
* [[4. 10.]] - Izbori u BiH.
* [[19. 10.]] - Referendum sa 10 pitanja u kanadskoj provinciji [[Alberta]], među kojima i da li treba raspisati referendum o nezavisnosti.
* [[3. 11.]] - Izbori na sredini mandata u SAD.
* 19. 11. - Najavljena igra ''[[Grand Theft Auto VI]]''.

=== Nepoznati datumi ===
* jesen? - Vanredni izbori u Srbiji?

== Rođenja ==

== Smrti ==
{{glavni članak|:Kategorija:Umrli 2026.}}
=== Januar/Siječanj ===
* [[1. 1.]] - [[Nexhat Daci]], kosovski političar, akademik ANUK (* [[1944]])
* [[2. 1.]] - [[Dejan Đurović]], glumac, spiker, voditelj (* [[1938]])
* [[5. 1.]] - [[Aldrich Ames]], špijun (* [[1941]])
* [[10. 1.]] - [[Erich von Däniken]], ufolog (* [[1935]])
* [[19. 1.]] - [[Valentino Garavani|Valentino]], modni kreator (* [[1932]])
* 19. 1. - [[Senka Veletanlić]], pevačica, glumica (* [[1936]])
* [[20. 1.]] - [[Beti Đorđević]], pevačica (* [[1946]])
* [[23. 1.]] - [[Dalibor Brun]], pjevač (* 1944)
* [[30. 1.]] - [[Catherine O'Hara]], glumica (* [[1954]])

=== Februar/Veljača ===
* [[3. 2.]] - [[Saif al-Islam Gaddafi]], libijski političar (* [[1972]])
* [[6. 2.]] - [[Miro Vuksanović]], književnik, akademik SANU (* [[1944]])
* [[7. 2.]] - [[Gordana Marić]], glumica, profesorka FDU (* 
* [[13. 2.]] - [[Ljiljana Pavić]], scenaristkinja (* [[1938]])
* 13. 2. - [[Tatjana Ječmenica]], teniserka, trener, selektor (* [[1978]])
* [[15. 2.]] - [[Robert Duvall]], glumac (* [[1931]])
* [[17. 2.]] - [[Jesse Jackson]], aktivist za ljudska prava (* [[1941]])
* [[18. 2.]] - [[Borislav Paravac]], bivši član Predsjedništva BiH (* [[1943]])
* 18. 2. - Ljiljana Zelen Karadžić (* [[1945]])
* [[20. 2.]] - [[Mirjana Kapetanović]], bh. književnica i novinarka (* [[1959]])
* [[21. 2.]] - [[Vladislav Jovanović]]. srpski diplomata (* [[1933]])
* 21. 2. - [[Dan Simmons]], književnik (* [[1948]])
* [[23. 2.]] - [[Dragoljub Dimitrijević]], vajar, profesor FPU (* [[1950]])
* [[25. 2.]] - [[Antonio Tejero]], neuspeli španski pučista (* [[1932]])
* [[27. 2.]] - [[Neil Sedaka]], kantautor, pijanist (* [[1939]])
* [[28. 2.]] - [[Ali Hamenei]], Vrhovni lider Irana (* [[1939]])

=== Mart/Ožujak ===
* [[8. 3.]] - [[B. Wongar]] (Sreten Božić), književnik (* 1932)
* 8. 3. - [[Vladimir Rakočević]], matematičar, akademik SANU (* [[1953]])
* [[14. 3.]] - [[Jürgen Habermas]], filozof, socijalni teoretičar (* [[1929]])
* [[17. 3.]] - [[Patrijarh gruzijski Ilija II]] (* [[1933]])
* 17. 3. - [[Ali Laridžani]], iranski političar (* [[1958]])
* [[19. 3.]] - [[Chuck Norris]], glumac, majstor borilačkih vještina (* [[1940]])
* 19. 3. - [[Umberto Bossi]], talijanski političar (* [[1941]])
* [[20. 3.]] - [[Robert Mueller]], bivši šef FBI, specijalni istražilac (* [[1944]])
* 20. 3. - [[Božo Koprivica]], književnik, dramaturg (* [[1950]])
* [[22. 3.]] - [[Lionel Jospin]], bivši francuski premijer (* [[1937]])
* 22. 3. - [[Hermann Huppen]], stripotvorac (* [[1938]])
* 22. 3. - [[Radoje Čupić]], glumac (* [[1958]])
* [[26. 3.]] - [[James Tolkan]], glumac (* [[1931]])
* [[30. 3.]] - [[Carlos Westendorp]], španjolski diplomat, bivši VP u BiH (* [[1937]])

=== April/Travanj ===
* [[5. 4.]] - [[Vlatko Cvrtila]], profesor, gepolitički analitičar (* [[1965]])
* [[6. 4.]] - [[Christian Schwarz-Schilling]], njemački diplomat, bivši VP u BiH (* [[1930]])
* [[8. 4.]] - [[Duško Vujošević]], košarkaški trener (* [[1959]])
* [[9. 4.]] - [[Afrika Bambaataa]], pionir hip-hopa (* [[1957]])
* [[23. 4.]] - [[Rexhep Qosja]], književnik (* [[1936]])

=== Maj/Svibanj ===
* [[1. 5.]] - [[Alex Zanardi]], vozač F1, paraolimpijac (* [[1966]])
* [[6. 5.]] - [[Ted Turner]], osnivač CNN (* [[1938]])
* 6. 5. - [[Vladimir Cvetković]], košarkaš, funkcioner FK Crvena Zvezda (* [[1941]])
* 6. 5. - [[Rajko Kasagić]], bivši premijer RS (* [[1942]])
* [[16. 5.]] - [[Predrag Koraksić]] Corax, karikaturista (* [[1933]])
* 16. 5. - [[Félicien Kabuga]], finansijer genocida u Ruandi (* [[1933]])
* [[21. 5.]] - [[Julienne Bušić]], otmičarka (* [[1948]])
* 21. 5. - [[Kyle Busch]], vozač NASCAR (* [[1985]])
* [[22. 5.]] - [[Dick Parry]], saksofonist ''Pink Floyd''-a (* [[1942]])
* [[25. 5.]] - [[Sonny Rollins]], džez saksofonista (* [[1930]])
* [[26. 5.]] - [[Dragoljub Mićunović]], filozof, srpski političar iz DS, DC (* [[1930]])

=== Jun/Juni/Lipanj ===

* 4. 6 - [[Anthony Head]], glumac (* [[1954]])
* 4. 6 - [[Merdžane Satrapi]], autorica (* [[1969]])

== Nobelove nagrade ==

=== Veze ===
[[Godišnji kalendar]]

== Reference ==
{{izvori}}

{{Commonscat}}

[[Kategorija:2026.| ]]</text>
      <sha1>231o1mb8vqeb7hkg7jvlkx296jnj5e7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>42607282</id>
      <parentid>42607281</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T22:30:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alekol</username>
        <id>2231</id>
      </contributor>
      <comment>/* Jun/Juni/Lipanj */</comment>
      <origin>42607282</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26436" sha1="8hpomut2jhuub6afafadgciplhoc0c4" xml:space="preserve">{{Godina nav|2026}}
{{otheruses}}
{{Godina u drugim kalendarima|2026}}

Godina '''2026''' (MMXXVI) je [[redovna godina koja počinje u četvrtak]].

* UN-ova Međunarodna godina: pašnjaka i stočara; volontera za održivi razvoj; zemljoradnica.
* Nove godine: ♞ [[Kineska nova godina|kineska]] 17. 2.; ☪ islamska 16. 6.; ✡ [[Roš Hašana]] 11/12. 9.
* Uskrs: ✝ zapadni 5. 4.; 🞣 istočni 12. 4.
* Bajram: Ramazanski 20. 3.; Kurban 27. 5.

== Događaji ==
=== Januar/Siječanj ===
* [[1. 1.]] - Bugarska je 21. članica [[eurozona|eurozone]], 1,95583 [[bugarski lev|leva]] za euro.
* 1. 1. - Požar u baru u [[Crans-Montana|Crans-Montani]], stradalo je 40 ljudi.
* 1. 1. - Demokratski socijalista [[Zohran Mamdani]] je gradonačelnik [[New York]]a.
* [[2. 1.]] - Šesti dan protesta u Iranu, iniciranih ekonomskom krizom. [[Donald Trump|Trump]] izjavljuje da će intervenisati ako demonstranti budu ubijani.
* 2. 1. - [[Ciudad de la Paz (Ekvatorska Gvineja)|Ciudad de la Paz]] je novi glavni grad [[Ekvatorska Gvineja|Ekvatorske Gvineje]], u kontinentalnom delu zemlje, umesto [[Malabo]]a na ostrvu [[Bioko]].
* 2 - 4. 1. - Jemenski građanski rat: jemenska vlada je uz saudijsku pomoć povratila teritorije izgubljene u ofanzivi Južnog prijelaznog vijeća prošlog mjeseca (muhafaze [[Hadramaut (muhafaza)|Hadramaut]] i [[Al-Mahra (muhafaza)|Al-Mahra]]). Na otoku [[Sokotra]] su blokirani turisti.
[[Datoteka:Nicolas Maduro on board the USS Iwo Jima (cropped).jpg|120px|mini|lijevo|[[Nicolás Maduro|Maduro]]]]
* [[3. 1.]] - Operacija ''Absolute Resolve'': američki udari u [[Venecuela|Venecueli]] i hvatanje predsednika [[Nicolás Maduro|Nicolása Madura]] i njegove supruge po optužbi za trgovinu narkoticima. Trump izjavljuje da će SAD upravljati zemljom do tranzicije, najavljuje dolazak američkih naftnih kompanija. V.d. predsednika je [[Delcy Rodríguez]].
* [[6. 1.]] - Grenlandska kriza: lideri nekoliko evropskih zemalja reafirmiraju podršku Danskoj i [[Grenland]]u povodom novih američkih potraživanja.
* 6. 1. - Kontroverza oko chatbota [[Grok]] koji generira seksualizirane slike žena i djevojčica.
* 6 - 10. 1. - Sukob između sirijske prelazne vlade i kurdskih Sirijskih demokratskih snaga u [[Alep]]u - po sporazumu o primirju, SDF napušta grad. Vlada zatim preduzima ofanzivu 13-tog.
* [[7. 1.]] - Snage međunarodno priznate jemenske vlade ulaze u [[Aden]].
* [[8. 1.]] - Pojačanje protesta u Iranu, praćeno gašenjem interneta i oružanim suzbijanjem - stradale su hiljade demonstranata.
* 8. 1. - Rat u Ukrajini: hipersonična balistička raketa [[Orešnik]] je uveče upotrebljena protiv [[Lavov]]a.
* [[14. 1.]] - Zlato je ove sedmice prelazilo 4.600 dolara za uncu, vrhunac 4.638.
* [[17. 1.]] - Trump objavljuje da uvodi dodatne carine za osam evropskih zemalja koje učestvuju u vojnoj vežbi ''Arctic Endurance'' i protive se američkom zauzeću Grenlanda (u Davosu 21-og ih otkazuje, kaže da neće primenjivati silu i da je postigao okvirni sporazum sa gen. sek. NATO-a).
* 17. 1. - U Paragvaju je potpisan sporazum o slobodnoj trgovini između [[EU]] i [[Mercosur]] (potrebna je ratifikacija).
* 17. 1. - Na snazi je sporazum UN o zaštiti oceana (kolokvijalno ''High Seas Treaty''), za očuvanje i održivo korištenje morske bioraznolikosti izvan nacionalne jurisdikcije.
* [[20. 1.]] - U Zagrebu prikazan film &quot;[[Svadba (2026.)|Svadba]]&quot; - najgledaniji hrvatski film.
* 20. 1. - Politička kriza u Bugarskoj (traje od 2021): predsednik [[Rumen Radev]] je podneo ostavku; potpredsednica [[Ilijana Jotova]] postaje prva žena predsednik 23-ćeg.
* [[21. 1.]] - Blokada Filozofskog fakulteta u Novom Sadu zbog otkaza prof. Jeleni Kleut - policija je izbacila iz zgrade studente, profesore i građane.
* [[22. 1.]] - Trump i predstavnici nekoliko zemalja su u Davosu potpisali povelju [[Odbor mira|Odbora mira]] (''Board of Peace''), koji je u novembru pomenut u rezoluciji SB UN 2803 kao prelazno upravno i nadzorno telo za Gazu.
* 22. 1. - SAD su napustile [[Svjetska zdravstvena organizacija|Svjetsku zdravstvenu organizaciju]].
* [[23. 1.]] - Američki organ je produžio licencu Naftnoj industriji Srbije do 20. februara (mađarski MOL je objavio 19-tog da će preuzeti NIS od Gaspromnjefta).
* [[24. 1.]] - Kriza u [[Minneapolis, Minnesota|Minneapolisu]]: nakon Renée Good 7-og, agenti ICE (Sprovođenje imigracije i carina) ubili su i Alexa Prettija.
* 10 - [[25. 1.]] - Evropsko prvenstvo u vaterpolu, Beograd: Srbija 1, Hrvatska 6, Crna Gora 7. U all-star timu su [[Milan Glušac]], [[Dušan Mandić]] i [[Strahinja Rašović]].
* [[26. 1.]] - Talačka kriza u Gazi: Izraelci su našli telo poslednjeg taoca.
* [[27. 1.]] - Samit EU-Indija u New Delhiju: postignut je sporazum o slobodnoj trgovini (potrebna ratifikacija).
* 27. 1. - [[Južni Sudan]]: vladine snage, preds. [[Salva Kiir Mayardit|Salve Kiira]], pokrenule ofanzivu u državi Jonglei kako bi povratile pozicije koje su prošlog meseca zauzele opozicione snage zatvorenog bivšeg potpredsednika [[Riek Machar|Rieka Machara]].
* [[28. 1.]] - Urušavanje rudnika [[koltan]]a Rubaya na istoku DR Kongo: stradalo je preko 400 ljudi.
* 28. 1.]] - [[Sarah Mullally]] je prva žena [[nadbiskup Canterburyja]].
* [[29. 1.]] - U [[Konjuh (Kruševac)|Konjuhu]] kod Kruševca zaplenjeno pet tona marihuane.
* 29. 1. - Trump je potpisao izvršno naređenje o carini za zemlje koje snabdevaju [[Kuba|Kubu]] naftom; Meksiko je još pre dva dana otkazao isporuku - na Kubi se zaoštrava energetska kriza.
* [[30. 1.]] - Predsednik Vučić je potpisao paket od pet izmena i dopuna pravosudnih zakona, tzv. Mrdićeve zakone.
[[Datoteka:EFTA00001815 - Stone-walled driveway leads to a luxurious villa with palm trees and a coastal view featuring a black utility vehicle parked on the concrete pad.jpg|mini|Na &quot;Epsteinovom otoku&quot; 2019. ([[Little Saint James]], [[Američki Djevičanski Otoci]])]]
* 30. 1. - Ministarstvo pravde SAD je objavilo 3,5 miliona dokumenata u vezi [[Jeffrey Epstein|Jeffreya Epsteina]]; novi fokus na bivšeg princa Andrewa i britanskog političara Petera Mandelsona.
* 30. 1. - Nakon što je dostigla 5.500 dolara za uncu, cena zlata pada 9%, najviše od 1983.

=== Februar/Veljača ===
* 15. 1. - [[1. 2.]] - [[EHF Euro 2026.]] (Danska, Švedska Norveška): Danska 1, Hrvatska 3, Srbija 19, Crna Gora 23. U all-star timu je [[Mario Šoštarić]]. Doček rukometaša u Zagrebu 2-og je organizirala Vlada RH.
* [[3. 2.]] - Islamisti ubili 160-200 ljudi u dva sela u zapadnoj nigerijskoj državi Kwara.
* [[5. 2.]] - Istekao ugovor [[Novi START]] o redukciji nuklearnog naoružanja iz 2010. (Rusija je suspendovala učešće 2023).
* 5. 2. - U Makedoniji je počela akcija u kojoj je zaplenjeno 40 tona marihuane.
* [[6. 2.]] - [[Dow Jones Industrial Average|Dow Jones IA]] je prvi put prešao 50.000.
* 6 - 22. 2. - Zimske olimpijske igre u [[Milano|Milanu]] i [[Cortina d'Ampezzo|Cortini d'Ampezzo]].
* [[8. 2.]] - Izbori za predsjednika Republike Srpske (od novembra): nakon ponavljanja glasanja na 136 biračkih mjesta, potvrđena je pobjeda [[Siniša Karan|Siniše Karana]] iz SNSD (inauguracija 17-og).
* 8. 2. - Vanredni izbori u [[Japan]]u: [[Liberalna demokratska partija (Japan)|LDP]] premijerke [[Sanae Takaichi]] dobija dvotrećinsku većinu.
* 8. 2. - [[Super Bowl]] LX u [[Santa Clara, California|Santa Clari]]: [[Seattle Seahawks]] - [[New England Patriots]] 29:13; u poluvremenu je nastupio portorikanski reper [[Bad Bunny]].
* [[12. 2.]] - Trump opozvao klasifikaciju gasova staklene bašte kao pretnje javnom zdravlju iz 2009, kao i standarde za emisije iz vozila.
* 12. 2. - [[Vještačka inteligencija]]: kineska kompanija [[ByteDance]] objavila aplikaciju ''Seedance 2.0'' za generiranje videa - hollywoodski studiji prete tužbom za povredu intelektualnih prava.
* [[19. 2.]] - Bivši princ Andrew je bio pritvoren zbog prestupa na javnoj funkciji.
* 19. 2. - Bivši južnokorejski predsednik Yoon Suk Yeol osuđen na doživotnu kaznu za pobunu kada je proglasio ratno stanje u decembru 2024.
* [[20. 2.]] - Vrhovni sud SAD presudio da predsednik nema pravo da uvodi carine prema zakonu iz 1977 (carine od 2. 4. 2025). Trump sutradan objavljuje globalne carine od 10% po zakonu iz 1962, što ubrzo povećava na 15%.
* [[22. 2.]] - Fatalno ranjen ''El Mencho'', lider meksičkog narko-kartela Jalisco Nova Generacija - njegovi ljudi izvode više paljevinskih napada, blokada puteva i sukoba sa vlastima.
* [[26. 2.]] - Eskalacija u Konfliktu Pakistana i Afganistana: afganski Talibani napadaju pakistanske položaje (nakon pakistanskih udara od 21-og), Pakistan kaže da je u punom ratu sa Afganistanom.
* [[27. 2.]] - MUP objavio da je Hrvatska očišćena od mina.
* [[28. 2.]] - Počinje Operacija Lav koji riče/Epska furija, izraelsko-američki udari na Iran sa željom promene režima. 
** Ubijen je Vrhovni lider [[Ali Hamenei]] sa još nekoliko vojnih čelnika. Pogođena je škola za devojčice u Minabu na jugu zemlje, iranski mediji izveštavaju o 165 mrtvih.
** Iran uzvraća na Izrael i ciljeve u Persijskom zalivu.

=== Mart/Ožujak ===
[[Datoteka:Op epic fury timeline 100hrs - pentagon - mar4 - straight.jpg|mini|Prvih 100 sati rata u Zalivu]]
* [[1. 3.]] - Dron pogodio britansku bazu Akrotiri na Kipru.
* 1. 3. - Masakru u Abiemnomu na severu [[Južni Sudan|Južnog Sudana]]: omladinci, moguće [[Nuer]]i, napali su [[Dinka (narod)|Dinke]], ubijeno je najmanje 169 ljudi.
* [[2. 3.]] - Obnovljen sukob između [[Hezbolah]]a i Izraela. Evakuacije sa juga Libana, gađanje meta na jugu Bejruta.
* [[3. 3.]] - Još jedan odron u rudnicima [[koltan]]a Rubaya u prov. [[Nord-Kivu|Severni Kivu]], [[DR Kongo]], sa preko 200 mrtvih (u januaru je stradalo preko 400 ljudi).
* [[4. 3.]] - Iranska fregata IRIS Dena je torpedovana blizu Šri Lanke.
* [[5. 3.]] - Izbori u [[Nepal]]u, prvi od protesta Gen Z prošlog septembra: skoro dvotrećinska većina za Nacionalnu nezavisnu partiju, repera i gradonačelnika Katmandua [[Balen Shah]]a.
* [[6. 3.]] - Kosovska predsednica [[Vjosa Osmani]] raspustila skupštinu dan nakon neuspelog biranja novog predsednika; &quot;[[Samoopredeljenje (politička stranka)|Samoopredeljenje]]&quot; se obraća Ustavnom sudu.
* 7/[[8. 3.]] - Pogođeni rezervoari nafte kod Teherana, grad je obavijen dimom, pada crna kiša. Za novog Vrhovnog lidera Irana je izabran sin prethodnog, [[Mojtaba Khamenei]].
* [[9. 3.]] - Cena nafte prelazi 100 dolara po barelu, prvi put od 2022. Promet [[Hormuški tjesnac|Hormuškim tjesnacom]] je znatno otežan.
* [[13. 3.]] - Gađane su vojne mete na iranskom ostrvu i naftnom terminalu [[Hark]].
* [[15. 3.]] - [[98. dodjela Oscara]]: najbolji film je ''[[One Battle After Another]]'', ukupno šest nagrada od 13 nominacija, uključujući novu kategoriju za [[kasting]]; ''[[Sinners (film iz 2025.)|Sinners]]'', četiri od rekordnih 16; ''[[Frankenstein (film iz 2025.)|Frankenstein]]'' tri od devet; ''[[KPop Demon Hunters]]'' dve od dve; ''[[Sentimental Value]]'' jedna, međunarodna, od devet; ''[[Hamnet (film)|Hamnet]]'' jedna od osam; ''[[Marty Supreme]]'' ništa od devet.
* [[16. 3.]] - U pakistanskom udaru je pogođena bolnica, centar za rehabilitaciju narkomana, u Kabulu - lokalni izvori tvrde da ima na stotine mrtvih.
* 16. 3. - Započete su izraelske kopnene operacije na jugu Libana - narednih dana se ruše mostovi na reci [[Litani]].
* 16. 3. - Nestanak struje na celoj Kubi (i opet 21-og).
* [[17. 3.]] - U izraelskim napadima u Teheranu, ubijeni su tajnik Vrhovnog vijeća nacionalne sigurnosti [[Ali Laridžani]] i komandant Basidža, paravojne dragovoljačke milicije u okviru Revolucionarne garde, Golamreza Solejmani (sljedeće noći i ministar obavještajnih dijela Esmail Hatib).
* [[18. 3.]] - Prvi, izraelski, napad na iransku hidrokarbonsku proizvodnju: najveće gasno polje, Južni Pars, koje deli sa [[Katar]]om. Iran odgovara udarom i velikom štetom na katarskom kompleks Ras Laffan za likvefakciju gasa. Ovo povlači obustavu rada kompanije QAFCO, koja proizvodi 14% svetske [[Urea|uree]].&lt;ref&gt;[https://www.theguardian.com/world/2026/apr/03/visual-guide-gulf-fertiliser-blockade ‘Food security timebomb’: a visual guide to the Gulf fertiliser blockade]. theguardian.com 3 Apr 2026&lt;/ref&gt;
* [[20. 3.]] - Iranci su ispalili dve rakete prema bazi Diego Garcia u sredini Indijskog okeana - jedna se raspala, druga presretnuta.
* 20 - 22. 3. - Svetsko prvenstvo u dvoranskoj atletici, [[Toruń]]: srebro za [[Angelina Topić|Angelinu Topić]] u skoku u vis.
* [[21. 3.]] - Nakon što je u Iranu gađano nuklearno postrojenje Natanz, iranske rakete pogađaju izraelska mesta Arad i [[Dimona]], nedaleko od nuklearnog centra.
* [[22. 3.]] - Parlamentarni izbori u Sloveniji: vladajuće [[Gibanje Svoboda]] je opalo, ali je jedan mandat ispred Janšine [[Slovenska demokratska stranka|SDS]].
* 22. 3. - Lokalni izbori u Francuskoj, drugi krug. Socijalisti zadržali Pariz.
* [[24. 3.]] - Potpisan ugovor o slobodnoj trgovini između EU i Australije.
* 25 - 26. 3. - Sud u Novom Meksiku odredio 375 milona dolara globe Meti (Facebook i Instagram) jer je omogućila seksualnu eksploataciju dece; sutradan u Los Angelesu sud nalazi da su Meta i YouTube stvorili adiktivne proizvode koji štete mladim korisnicima.
* [[26. 3.]] - Nevrijeme u Hrvatskoj.
* 26. 3. - Uveče, studentkinja pala sa petog sprata Filozofskog fakulteta u Beogradu.
* [[28. 3.]] - Jemenski Husi su ispalili prvu raketu prema Izraelu tokom Iranskog rata.
* [[29. 3.]] - Lokalni izbori u 10 opština Srbije (Aranđelovac, Bajina Bašta, Bor, Kladovo, Knjaževac, Kula, Lučani, Majdanpek, Sevojno, Smederevska Palanka). Bilo je nasilja, [[Srpska napredna stranka|naprednjaci]] uglavnom pobeđuju, sa smanjenom podrškom.
* [[31. 3.]] - BiH pobijedila Italiju na penale i plasirala se na Svjetsko prvenstvo; Italija nije uspjela treći put zaredom.

=== April/Travanj ===
[[Datoteka:Orion POV- Destination and Home (art002e009567).jpg|mini|[[Artemis II]]: brod Orion, Mĕsec i Zemlja]]
* [[1. 4.]] - [[10. 4.]] - NASA-ina misija [[Artemis II]], sa posadom oko Meseca, prva iznad niske orbite od 1972; 6/7. 4. su obišli oko Meseca, na rekordnoj udaljenosti od 406.771 km od Zemlje.
* [[3. 4.]] - U Iranu je oboren američki [[McDonnell Douglas F-15E Strike Eagle|F-15E]]: pilot je ubrzo spasen a oficir za oružne sisteme 5-tog (prilikom spašavanja Amerikanci uništili dva svoja aviona [[Lockheed C-130 Hercules|C-130]] i dva mala helikoptera [[MD Helicopters MH-6 Little Bird|MH-6]]). Oboren i [[Fairchild Republic A-10 Thunderbolt II|A-10]] kod Hormuškog tjesnaca.
* [[5. 4.]] - Objavljeno da je blizu [[Kanjiža|Kanjiže]] pronađen eksploziv kod gasovoda koji vodi prema Mađarskoj.
* [[7. 4.]] - Trump: &quot;jedna civilizacija će umreti večeras&quot; ako Iran ne prihvati sporazum. Sledeće noći je dogovoreno primirje na dva tjedna i otvaranje Tjesnaca.
* [[8. 4.]] - Izrael smatra da Liban nije obuhvaćen primirjem, u jakim udarcima na Bejrut je stradalo preko 200 ljudi. Iran zatvara Tjesnac i gađa zaljevske zemlje.
* [[12. 4.]] - Bez rezultata u pregovorima SAD-Iran u Islamabadu; Trump objavljuje blokadu Hormuškog tjesnaca.
[[Datoteka:Bastion of Hungarian Freedom 2026 (44).jpg|mini|Budimpešta 2026.]]
* 12. 4. - Parlamentarni izbori u Mađarskoj: partija ''Tisza'' [[Péter Magyar|Pétera Magyara]] pobjeđuje sa dvotrećinskom većinom zastupnika; [[Viktor Orbán|Orbán]] i [[Fidesz]] su proveli četiri mandata i 16 godina na vlasti.
* [[13. 4.]] - SAD uvele pomorsku blokadu Irana.
* [[16. 4.]] - Prvi ukrajinski napad na rafineriju i naftni terminal u [[Tuapse]]u, na crnomorskoj ruskoj obali - još tri talasa do 2. maja izazivaju veliku materijalnu i ekološku štetu.
* [[17. 4.]] - Iran otvara Tjesnac tijekom lebanonskog primirja, ali ga zatvara već sutradan zbog nastavljene američke blokade.
* [[19. 4.]] - Izbori u Bugarskoj, osmi za pet godina: Progresivna Bugarska bivšeg predsednika [[Rumen Radev|Radeva]] dobija apsolutnu većinu mandata.
* [[23. 4.]] - Deblokirana pomoć EU od 90 milijardi eura za Ukrajinu.
* [[25. 4.]] - [[Rat u Maliju]] i [[Rat u Sahelu]]: koordinirani napadi džihadista iz JNIM i [[Azavad|tuareških pobunjenika]] u više gradova [[Mali]]ja.
* 25. 4. - Čovek je pucao blizu Večere dopisnika iz Bele kuće, kojoj su prisustvovali i čelnici SAD.
* [[26. 4.]] - [[Sabastian Sawe]] je istrčao Londonski maraton za manje od dva sata.
* [[28. 4.]] - RH i BiH potpisali u Dubrovniku sporazum o gradnji plinovoda [[Južna interkonekcija]].
* 28. 4. - Kosovski parlament ne uspeva izabrati novog predsednika - raspušten je, izbori će biti u junu.

=== Maj/Svibanj ===
* [[1. 5.]] - [[Ujedinjeni Arapski Emirati]] su napustili [[OPEC]].
* [[2. 5.]] - Ministarstvo obrane SAD objavilo da će povući 5.000 vojnika iz Njemačke (od ca. 36.000).
* 2. 5. - Na holandskom kruzeru ''MV Hondius'' na Atlantiku je umrla druga osoba od [[hantavirus]]a, treća ukupno (brod stiže na Tenerife 10-tog, odakle ide evakuacija).
* [[4. 5.]] - Američka operacija ''Project Freedom'': pratnja brodova u [[Hormuški tjesnac|Hormuškom tjesnacu]] (sutradan pauzirana). Iranci su gađali naftnu luku u Al Fudžajri.
* [[7. 5.]] - Lokalni izbori u UK: uspeh za [[Reform UK]] i Zelene. Nacionalistički [[Plaid Cymru]] ima najviše mandata u Velškoj skupštini (laburisti su bili dominantni od 1922). U Škotskoj je pobedila [[Škotska nacionalna stranka]]. Veliki gubici za vladajuće laburiste na lokalu u Engleskoj.
* [[11. 6.]] - [[Christian Schmidt]] potvrđuje da odlazi s pozicije [[Ured visokog predstavnika za Bosnu i Hercegovinu|OHR]].
* 13 - 15. 5. - Trumpova državna poseta Kini.
* [[14. 5.]] - Kriza na Kubi: ministar energije izjavljuje da nema više nafte i dizela.
* 14. 5. - Potvrđena epidemija Bundibugyo, /bundibudžo/, [[ebola|ebole]] u provinciji [[Ituri]] DR Kongo (moguće da je počela još pre dva meseca). Bolest je prisutna i u Ugandi. [[SZO]] 17-tog objavljuje vanrednu situaciju od međunarodnog interesa.
* 14. 5. - U napadu na Kijev ima 24 mrtvih, Ukrajina tri dana kasnije upućuje rafal prema Moskvi i Bjelgorodu.
* [[15. 5.]] - Uhapšen načelnik beogradske policije Veselin Milić i još 11 osoba, među kojima tri policajca, tri dana nakon pucnjave u restoranu „27&quot; na [[Senjak]]u i nestanka 52-godišnjeg muškarca (telo pronađeno u buretu, 21-og u Inđiji).
* 12 - [[16. 5.]] - Pesma Evrovizije u Beču. Pet zemalja bojkotira zbog učešća Izraela. Prva je [[Dara (bugarska pjevačica)|Dara]] iz Bugarske (&quot;Bangaranga&quot;), 15. Lelek iz Hrvatske (&quot;Andromeda&quot;), 17. Lavina iz Srbije (&quot;Kraj mene&quot;).
* [[18. 5.]] - Tužba protiv Službe unutrašnjih prihoda (IRS) od strane preds. Trumpa i njegovih sinova rešena nagodbom: vlada SAD formira fond od blizu 1,8 milijardi dolara, ''Anti-Weaponization Fund'', za nadoknadu predsednikovim saveznicima koji tvrde da su nepravedno istraživani. U dodatku nagodbe se kaže da IRS prekida sve preglede poreskih prijava.
* [[20. 5.]] - Vazdušna uzbuna u [[Vilnius]]u zbog drona blizu beloruske granice.
* 20. 5. - Velika porota u Majamiju optužila [[Raúl Castro|Raúla Castra]] i dr. za ubistvo u obaranju dve emigrantske cesne 1996.
* 20. 5. - Pojas presvete Bogorodice stigao iz svetogorskog manastira [[Vatoped]]a u Beograd, izložen je u Hramu Svetog Save do 6. juna, privukao je preko pola miliona poklonika. 
* [[23. 5.]] - Miting &quot;Ti i ja, Slavija&quot;, u Beogradu, sa preko 180.000 okupljenih. Sukobi kod Pionirskog parka. Železnički saobraćaj u zemlji obustavljen ranije tokom dana.
* [[24. 5.]] - Rusija gađala Ukrajinu sa 600 dronova i 90 raketa, uključujući hipersonični Orešnik, dva dana nakon što je u Starobjeljsku u Luganskoj oblasti pogođen pedagoški univerzitet, sa 21 žrtvom.
* 24 - 28. 5. - Preds. Vučić u poseti Kini.
* [[25. 5.]] - Objavljena papina enciklika ''Magnifica humanitas'': o očuvanju ljudske osobe u doba umjetne inteligencije.
* [[26. 5.]] - Najtopliji majski dan u Engleskoj, malo preko 35 stepeni u [[Kraljevski botanički vrtovi u Kewu|vrtovima Kew]] u Londonu; toplotni val je na zapadu Evrope. U Indiji i Pakistanu ovih dana je preko 45 stepeni.
* [[29. 5.]] - Prilikom ruskog napada na ukrajinske luke na Dunavu, jedan dron je pogodio zgradu u rumunskom [[Galați|Galacu]].
* [[30. 5.]] - Građanskom inicijativom je uklonjen naprednjački fasadni baner sa beogradske [[Palata Albanija|Palate Albanija]], jer su bili ugroženi ptići [[Bela čiopa|belih čiopa]].
* [[31. 5.]] - Izraelci zauzeli strateški položaj zamka Beaufort kod Nabatije u Libanu.

=== Jun/Juni/Lipanj ===
* [[3. 6.]] - Oko 90 državljana Srbije vraćeno sa aerodroma u Tivtu, policija Crne Gore ih je ocenila kao &quot;rizik po bezbednost&quot;.
* 3. 6. - Ukrajinski dronovi pogodili naftni terminal u Sankt Peterburgu, na dan početka ekonomskog foruma, dan nakon što je u ruskim napadima poginulo 23 ljudi.
* [[4. 6.]] - Pripadnik [[UNIFIL]] stariji vodnik Milovan Jovanović umro je od posledica minobacačke vatre na jugu Libana.
* 4. 6. - [[Janez Janša]] je četvrti put premijer Slovenije.
* [[5. 6.]] - Samit EU-Zapadni Balkan u Tivtu.
* [[7. 6.]] - Vanredni izbori na Kosovu.
* 7. 6. - Izbori u Armeniji: proeuropska stranka premijera [[Nikol Pašinjan|Pašinijana]] zadržava većinu.
* 7. 6. - Iran ispalio rakete na Izrael, nakon dva meseca, zbog izraelskih udara na Bejrut.

== Predviđeni događaji ==

* 11. 6. - 19. 7. - FIFA Svetski kup u Severnoj Americi.
* [[12. 8.]] - Totalno [[pomračenje Sunca]], u sh. krajevima prekriveno preko 90% diska&lt;ref&gt;[http://eclipse.gsfc.nasa.gov/SEsearch/SEsearchmap.php?Ecl=20260812 Total Solar Eclipse of 2026 August 12] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150320164625/http://eclipse.gsfc.nasa.gov/SEsearch/SEsearchmap.php?Ecl=20260812 |date=2015-03-20 }}, ''NASA''&lt;/ref&gt;.
* [[29. 8.]] - Referendum o nastavku pregovora o članstvu [[Island]]a u EU.
* [[4. 10.]] - Izbori u BiH.
* [[19. 10.]] - Referendum sa 10 pitanja u kanadskoj provinciji [[Alberta]], među kojima i da li treba raspisati referendum o nezavisnosti.
* [[3. 11.]] - Izbori na sredini mandata u SAD.
* 19. 11. - Najavljena igra ''[[Grand Theft Auto VI]]''.

=== Nepoznati datumi ===
* jesen? - Vanredni izbori u Srbiji?

== Rođenja ==

== Smrti ==
{{glavni članak|:Kategorija:Umrli 2026.}}
=== Januar/Siječanj ===
* [[1. 1.]] - [[Nexhat Daci]], kosovski političar, akademik ANUK (* [[1944]])
* [[2. 1.]] - [[Dejan Đurović]], glumac, spiker, voditelj (* [[1938]])
* [[5. 1.]] - [[Aldrich Ames]], špijun (* [[1941]])
* [[10. 1.]] - [[Erich von Däniken]], ufolog (* [[1935]])
* [[19. 1.]] - [[Valentino Garavani|Valentino]], modni kreator (* [[1932]])
* 19. 1. - [[Senka Veletanlić]], pevačica, glumica (* [[1936]])
* [[20. 1.]] - [[Beti Đorđević]], pevačica (* [[1946]])
* [[23. 1.]] - [[Dalibor Brun]], pjevač (* 1944)
* [[30. 1.]] - [[Catherine O'Hara]], glumica (* [[1954]])

=== Februar/Veljača ===
* [[3. 2.]] - [[Saif al-Islam Gaddafi]], libijski političar (* [[1972]])
* [[6. 2.]] - [[Miro Vuksanović]], književnik, akademik SANU (* [[1944]])
* [[7. 2.]] - [[Gordana Marić]], glumica, profesorka FDU (* 
* [[13. 2.]] - [[Ljiljana Pavić]], scenaristkinja (* [[1938]])
* 13. 2. - [[Tatjana Ječmenica]], teniserka, trener, selektor (* [[1978]])
* [[15. 2.]] - [[Robert Duvall]], glumac (* [[1931]])
* [[17. 2.]] - [[Jesse Jackson]], aktivist za ljudska prava (* [[1941]])
* [[18. 2.]] - [[Borislav Paravac]], bivši član Predsjedništva BiH (* [[1943]])
* 18. 2. - Ljiljana Zelen Karadžić (* [[1945]])
* [[20. 2.]] - [[Mirjana Kapetanović]], bh. književnica i novinarka (* [[1959]])
* [[21. 2.]] - [[Vladislav Jovanović]]. srpski diplomata (* [[1933]])
* 21. 2. - [[Dan Simmons]], književnik (* [[1948]])
* [[23. 2.]] - [[Dragoljub Dimitrijević]], vajar, profesor FPU (* [[1950]])
* [[25. 2.]] - [[Antonio Tejero]], neuspeli španski pučista (* [[1932]])
* [[27. 2.]] - [[Neil Sedaka]], kantautor, pijanist (* [[1939]])
* [[28. 2.]] - [[Ali Hamenei]], Vrhovni lider Irana (* [[1939]])

=== Mart/Ožujak ===
* [[8. 3.]] - [[B. Wongar]] (Sreten Božić), književnik (* 1932)
* 8. 3. - [[Vladimir Rakočević]], matematičar, akademik SANU (* [[1953]])
* [[14. 3.]] - [[Jürgen Habermas]], filozof, socijalni teoretičar (* [[1929]])
* [[17. 3.]] - [[Patrijarh gruzijski Ilija II]] (* [[1933]])
* 17. 3. - [[Ali Laridžani]], iranski političar (* [[1958]])
* [[19. 3.]] - [[Chuck Norris]], glumac, majstor borilačkih vještina (* [[1940]])
* 19. 3. - [[Umberto Bossi]], talijanski političar (* [[1941]])
* [[20. 3.]] - [[Robert Mueller]], bivši šef FBI, specijalni istražilac (* [[1944]])
* 20. 3. - [[Božo Koprivica]], književnik, dramaturg (* [[1950]])
* [[22. 3.]] - [[Lionel Jospin]], bivši francuski premijer (* [[1937]])
* 22. 3. - [[Hermann Huppen]], stripotvorac (* [[1938]])
* 22. 3. - [[Radoje Čupić]], glumac (* [[1958]])
* [[26. 3.]] - [[James Tolkan]], glumac (* [[1931]])
* [[30. 3.]] - [[Carlos Westendorp]], španjolski diplomat, bivši VP u BiH (* [[1937]])

=== April/Travanj ===
* [[5. 4.]] - [[Vlatko Cvrtila]], profesor, gepolitički analitičar (* [[1965]])
* [[6. 4.]] - [[Christian Schwarz-Schilling]], njemački diplomat, bivši VP u BiH (* [[1930]])
* [[8. 4.]] - [[Duško Vujošević]], košarkaški trener (* [[1959]])
* [[9. 4.]] - [[Afrika Bambaataa]], pionir hip-hopa (* [[1957]])
* [[23. 4.]] - [[Rexhep Qosja]], književnik (* [[1936]])

=== Maj/Svibanj ===
* [[1. 5.]] - [[Alex Zanardi]], vozač F1, paraolimpijac (* [[1966]])
* [[6. 5.]] - [[Ted Turner]], osnivač CNN (* [[1938]])
* 6. 5. - [[Vladimir Cvetković]], košarkaš, funkcioner FK Crvena Zvezda (* [[1941]])
* 6. 5. - [[Rajko Kasagić]], bivši premijer RS (* [[1942]])
* [[16. 5.]] - [[Predrag Koraksić]] Corax, karikaturista (* [[1933]])
* 16. 5. - [[Félicien Kabuga]], finansijer genocida u Ruandi (* [[1933]])
* [[21. 5.]] - [[Julienne Bušić]], otmičarka (* [[1948]])
* 21. 5. - [[Kyle Busch]], vozač NASCAR (* [[1985]])
* [[22. 5.]] - [[Dick Parry]], saksofonist ''Pink Floyd''-a (* [[1942]])
* [[25. 5.]] - [[Sonny Rollins]], džez saksofonista (* [[1930]])
* [[26. 5.]] - [[Dragoljub Mićunović]], filozof, srpski političar iz DS, DC (* [[1930]])

=== Jun/Juni/Lipanj ===

* 4. 6 - [[Anthony Head]], glumac (* [[1954]])
* 4. 6 - [[Merdžane Satrapi]], autorica (* [[1969]])

== Nobelove nagrade ==

=== Veze ===
[[Godišnji kalendar]]

== Reference ==
{{izvori}}

{{Commonscat}}

[[Kategorija:2026.| ]]</text>
      <sha1>8hpomut2jhuub6afafadgciplhoc0c4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Netscape</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1228077</id>
    <revision>
      <id>42607321</id>
      <parentid>42555267</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T07:53:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>42607321</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7855" sha1="1smbntmwllzpbm3nf0jhlzfy7znz9pb" xml:space="preserve">{{For|web preglednik koji je stvorila korporacija|Netscape (preglednik)}}
{{Infobox company
| name  = Netscape Communications
| logo  =[[Datoteka:Netscape logo.svg|200px]]
| type          = filijala [[AOL]]-a
| caption        =
| fate          =
| successor     =
| foundation    = 1994
| location      = [[Mountain View, California|Mountain View]], [[Kalifornija]], SAD (kao nezavisno poduzeće)&lt;br /&gt;[[Dulles, Virginia|Dulles]], [[Virginia]], SAD&lt;br /&gt;(nakon što je postao dio AOL-a)
| industry      = Internet, Software, &amp; Telecommunication
| key_people    = [[Marc Andreessen]] i [[James H. Clark|Jim Clark]] (osnivači); [[James Barksdale]] (CEO)
| products      = [[Internet suite]]&lt;br /&gt;[[web preglednik]]&lt;br /&gt;[[pružatelj Internet usluga]]&lt;br /&gt;[[web portal]]
| num_employees = 2.500&lt;ref&gt;[http://news.cnet.com/AOL-meeting-to-address-Netscape-integration/2100-1023_3-223411.html &quot;AOL meeting to address Netscape integration&quot;]. Cnet News. March 23, 1999. Retrieved July 1, 2012.&lt;/ref&gt;
| parent        = [[AOL]] (od 1998)
| subsid        =
| website       = [http://isp.netscape.com isp.netscape.com]
| homepage      = [http://isp.netscape.com isp.netscape.com]
}}

'''Netscape Communications''' (ranije poznata kao '''Netscape Communications Corporation''' i kolokvijalno kao '''Netscape''') je [[SAD|američka]] kompanija za računalne usluge, najpoznatija po svom [[web preglednik]]u po imenu [[Netscape Navigator]]. Kada je bila nezavisna, sjedište joj je bilo u [[Mountain View, California|Mountain Viewu]] u [[Kalifornija|Kaliforniji]].&lt;ref&gt;Swartz, Jon. &quot;[http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/c/a/1997/10/02/BU33867.DTL Company takes browser war to Netscape's lawn] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111117051308/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=%2Fc%2Fa%2F1997%2F10%2F02%2FBU33867.DTL |date=2011-11-17 }}.&quot; ''[[San Francisco Chronicle]]''. Thursday October 2, 1997. pristup 29. XII 2009.&lt;/ref&gt;

Netscapeov web preglednik je nekada dominirao u [[Udio korištenja web preglednika|udjelu korisnika]], ali ga je najvećim dijelom izgubio u korist [[Internet Explorer]]a tokom [[prvi browserski rat|prvog browserskog rata]]. Udio korisnika je pao od preko 90 posto sredinom 1990-ih do manje od 1 posto na kraju 2010.

Netscapeu se pripusuje razvoj [[Transport Layer Security|protokola Secure Sockets Layer]] (SSL) za zaštitu online komnikacija, a koji se dan-danas koristi,&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://publib.boulder.ibm.com/infocenter/iseries/v5r3/index.jsp?topic=/rzain/rzainhistory.htm |title=History of SSL at IBM.com |publisher=Publib.boulder.ibm.com |accessdate=29. X 2012}}&lt;/ref&gt; kao i [[JavaScript]]a, najkorištenijeg jezika za komunikacije klijenata sa skriptama web-stranica.

Netscapeoveom dionicama se trgovalo na burzi od 1995. do 2000. kada je poduzeće otkupio [[AOL]] u tranzakciji sklapanja interesa vrijednoj 10 milijardi US$.&lt;ref name=AOL1999&gt;[http://www.thefreelibrary.com/America+Online+Inc.+Completes+Acquisition+of+Netscape+Communications...-a054131091 &quot;America Online Inc. Completes Acquisition of Netscape Communications Corp.&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305051252/http://www.thefreelibrary.com/America+Online+Inc.+Completes+Acquisition+of+Netscape+Communications...-a054131091 |date=2016-03-05 }}. Business Wire. March 17, 1999. pristup 1. VII 2012.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Morn1999&gt;[http://news.morningstar.com/articlenet/article.aspx?id=741 &quot;What's $10 Billion to AOL?&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171107021707/http://news.morningstar.com/articlenet/article.aspx?id=741 |date=2017-11-07 }}. Morningstar. April 5, 1999. pristup 1. VII 2012.&lt;/ref&gt; Nedugo prije otkupa od strane AOL-.a, Netscape je izdao izvorni kod za svoj preglednik i stvorio [[Mozilla Organization]] kako bi koordinirao budući razvoj svog proizvoda.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.wired.com/techbiz/media/news/1998/11/16466 |title=Mozilla Stomps Ahead Under AOL |publisher=Wired.com |accessdate=29. X 2012 |archiveurl=https://archive.today/20130209120552/http://www.wired.com/techbiz/media/news/1998/11/16466 |archivedate=2013-02-09 |dead-url=no }}&lt;/ref&gt; Mozilla Organization je ponovno napisala cijeli izvorni kod preglednika u [[Gecko (layout engine)|Gecko]] engineu za renderiranje;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://home.netscape.com/newsref/pr/newsrelease821.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20011213173622/http://home.netscape.com/newsref/pr/newsrelease821.html |archivedate=2001-12-13 |title=Press Release |publisher=Web.archive.org |date=2001-12-13 |accessdate=29. X 2012}}&lt;/ref&gt; i sva buduća izdanja Netscapea su se temeljila na ovom kodu. Gecko engine se kasnije koristio za pokretanje preglednika [[Firefox]].

Pod AOL.omn se razvoj Netscapeovog preglednika nastavio do decembra 2007. godine kada je Tom Drapeau, direktor AOL-ovog Netscape Branda, objavio da će kompanija prestati podržavati Netscapeove softverske proizvode na dan 1. marta 2008.&lt;ref&gt;{{cite web| url=http://browser.netscape.com/| title=The Netscape Archive| accessdate=24. V 2008| archive-date=2007-06-30| archive-url=https://web.archive.org/web/20070630143634/http://browser.netscape.com/| dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; Netscapeov brend se još uvijek koristi od strane AOL-a za popust pri [[pružanje Internetskih usluga|pružanju internetskih usluga]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.sec.gov/Archives/edgar/data/1468516/000119312512076633/d281886d10k.htm |title=FORM 10-K |publisher=Sec.gov |accessdate=29. X 2012}}&lt;/ref&gt;

== Izvori ==
{{Reflist|30em}}

== Literatura ==
* [[James H. Clark|Clark, Jim]], ''Netscape Time: The Making of the Billion-Dollar Start-Up That Took On Microsoft'', New York : St. Martin's Press, 1999.
* Fortune, [http://money.cnn.com/magazines/fortune/fortune_archive/2005/07/25/8266639/ &quot;Remembering Netscape: The Birth Of The Web&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140314175938/http://money.cnn.com/magazines/fortune/fortune_archive/2005/07/25/8266639/ |date=2014-03-14 }}, July 25, 2005.
* [http://www.notenoughshaders.com/2012/07/13/why-netscape-almost-didnt-exist/ Not Enough Shaders - Why Netscape Almost Never Happened] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140314191929/http://www.notenoughshaders.com/2012/07/13/why-netscape-almost-didnt-exist/ |date=2014-03-14 }} - Online gaming history between Nintendo and Netscape, July 2012

== Vanjske veze ==
* [http://netscape.aol.com/ AOL.com – Netscape]
* [http://archive.netscape.com/releases The Netscape Archive] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080226083916/http://archive.netscape.com/releases |date=2008-02-26 }}
* [http://blog.netscape.com/ The Netscape Blog] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080103040327/http://blog.netscape.com/ |date=2008-01-03 }}
* [http://www.ufaq.org/ The Netscape Unofficial FAQ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070628165327/http://www.ufaq.org/ |date=2007-06-28 }}
* [http://sillydog.org/narchive/ Netscape Browser Archive] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101225024617/http://sillydog.org/narchive/ |date=2010-12-25 }}, SillyDog701
* [http://www.holgermetzger.de/Netscape_History.html A Netscape Timeline] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060713192957/http://www.holgermetzger.de/Netscape_History.html |date=2006-07-13 }}, Holger Metzger
* [http://home.mcom.com/ Mosaic Communications Corporation]
* [http://groups.google.com/groups/search?q=andreessen+wanted+mosaic+silicon+valley+insane+hours+pizza Mosaic Communications, early job ads]
* [http://www.getburn.com/netscape-navigator/1254.html/ Netscape navigator 9.0.06 ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111025083435/http://www.getburn.com/netscape-navigator/1254.html |date=2011-10-25 }}
* [http://www.dejavu.org/1995win.htm Netscape 1.0 emulator]

[[Kategorija:Bivše američke kompanije]]
[[Kategorija:Kompjuterske kompanije]]</text>
      <sha1>1smbntmwllzpbm3nf0jhlzfy7znz9pb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Oberasbach</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1359677</id>
    <revision>
      <id>42607357</id>
      <parentid>42519795</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T11:58:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gliwi</username>
        <id>135182</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>([[c:GR|GR]])  [[File:Wappen von Oberasbach.png]] → [[File:DEU Oberasbach COA.svg]] PNG → SVG</comment>
      <origin>42607357</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3642" sha1="bh7tpvk04mby6qjnu9kfpih40xe0cl2" xml:space="preserve">{{Grad u Nemačkoj
 | naziv               = Oberasbah
 | izvorni_naziv       = ''Oberasbach''
 | slika               = 
 | opis_slike          = Oberasbah
 | gradska_zastava     = 
 | grb                 = DEU Oberasbach COA.svg
 | država              = [[Njemačka]]
 | pokrajina           = [[Bavarska]]
 | lokacija            = 
 | osnivanje           = 
 | stanovništvo        = 17.003&lt;ref&gt;Broj stanovnika po [http://web.archive.org/web/20100919050210/http://www.destatis.de/jetspeed/portal/cms/Sites/destatis/Internet/DE/Content/Statistiken/Regionales/Gemeindeverzeichnis/Administrativ/AdministrativeUebersicht,templateId=renderPrint.psml njem. Saveznom zavodu za statistiku]. [http://web.archive.org/web/20100827050647/http://www.destatis.de/jetspeed/portal/cms/Sites/destatis/Internet/DE/Content/Statistiken/Regionales/Gemeindeverzeichnis/Administrativ/Archiv/GV2000VJ/2Q__30062010__Auszug,property=file.xls Stanje] 30. 6. 2010.&lt;/ref&gt;
 | gustina             = 1.408
 | aglomeracija        = 
 | površina            = 12,1
 | gšir                = 49.42194
 | gduž                = 10.95833
 | nadmorska_visina    = 291–351
 | registarska_oznaka  = FÜ
 | pozivni_broj        = 0911
 | poštanski_kod       = 90522
 | dan_grada           = 
 | veb-strana          = [http://www.oberasbach.de/ www.oberasbach.de]
 | gradonačelnik       = ''Birgit Huber''
 | stranka             = CSU
 | ije                 = da
 }}

'''Oberasbah''' ({{jez-nem|Oberasbach}}) je grad u [[Njemačka|njemačkoj]] saveznoj državi [[Bavarska]]. Jedno je od 14 opštinskih središta okruga [[Okrug Firt|Firt]]. Prema procjeni iz 2010. u gradu je živjelo 17.003 stanovnika. Posjeduje regionalnu šifru (''AGS'') 9573122.

== Geografski i demografski podaci ==
[[Datoteka:Oberasbach in FÜ detailed.svg|mini|levo|250px|Položaj grada u okrugu Firt]]
Oberasbah se nalazi u saveznoj državi [[Bavarska]] u okrugu Firt. Grad se nalazi na nadmorskoj visini od 291–351 metra. Površina opštine iznosi 12,1&amp;nbsp;km². U samom gradu je, prema procjeni iz 2010. godine, živjelo 17.003 stanovnika. Prosječna gustina stanovništva iznosi 1.408 stanovnika/km².

== Međunarodna saradnja ==
&lt;div style=&quot;width:30%&quot;&gt;
{{partnerstvo_gradova_zaglavlje}}
{{partnerstvo_gradova_red|[[Olava]]|[[Poljska]]|prijateljstvo|[[1999]]}}
{{partnerstvo_gradova_red|[[L´Aurence Glane]]|[[Francuska]]|partnerstvo|[[2002]]}}
{{partnerstvo_gradova_podnožje|Izvor&lt;ref&gt;[http://www.rgre.de/rgre-partnerschaften/?dt_orgname=Oberasbach&amp;dt_plz=&amp;dt_einwohnerzahl_min=&amp;dt_einwohnerzahl_max=&amp;dt_bundesland=&amp;aus_orgname=&amp;aus_plz=&amp;aus_land=&amp;aus_kontinent=&amp;partner_seit_von=&amp;partner_seit_bis=&amp;partner_form=&amp;submit=Suche Savjet opština i regiona Evrope - Pregled međuopštinske saradnje], Pristupljeno 30. 6. 2010.&lt;/ref&gt;}}
&lt;/div&gt;

== Reference ==
{{reflist}}

== Literatura ==
{{refbegin|2}}
* {{BergerGeographischeNamenInDeutschland}}
* {{FulbrookConciseHistoryOfGermany}}
* {{ShawUrbanHistoricalGeography}}
* {{HomeGermany}}
* {{HammDemographicChange}}
* {{BerghahnModernGermany}}
* {{KleinerAtlas}}
* {{GrosserAtlas}}
{{refend}}

== Vanjske veze ==
{{portal|Nemačka}}
{{Commonscat|Oberasbach}}

* [http://www.oberasbach.de/ Zvanični sajt opštine] {{de}}
* [http://www.destatis.de/ Nem. Savezni zavod za statistiku] {{de}}
* [http://www.staedtetag.de Stalna konferencija gradova i opština] {{de}}
* [http://www.kommon.de/ KommOn] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140429185843/http://www.kommon.de/ |date=2014-04-29 }} - Informacioni sistem gradova, opština i okruga. {{de}}

{{Nezavisni gradovi i opštine u okrugu Firt}}

[[Kategorija:Gradovi u Bavarskoj|Oberasbah]]</text>
      <sha1>bh7tpvk04mby6qjnu9kfpih40xe0cl2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Saldenburg</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1362160</id>
    <revision>
      <id>42607316</id>
      <parentid>42523782</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T06:23:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gliwi</username>
        <id>135182</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>([[c:GR|GR]])  [[File:Wappen von Saldenburg.png]] → [[File:DEU Saldenburg COA.svg]] PNG → SVG</comment>
      <origin>42607316</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3019" sha1="b5vhlr5isb3yltsqxyji3939wdtakzq" xml:space="preserve">{{Grad u Nemačkoj
 | naziv               = Zaldenburg
 | izvorni_naziv       = ''Saldenburg''
 | slika               = 
 | opis_slike          = 
 | gradska_zastava     = 
 | grb                 = DEU Saldenburg COA.svg
 | država              = [[Njemačka]]
 | pokrajina           = [[Bavarska]]
 | lokacija            = 
 | osnivanje           = 
 | stanovništvo        = 1.956&lt;ref&gt;Broj stanovnika po [http://web.archive.org/web/20100919050210/http://www.destatis.de/jetspeed/portal/cms/Sites/destatis/Internet/DE/Content/Statistiken/Regionales/Gemeindeverzeichnis/Administrativ/AdministrativeUebersicht,templateId=renderPrint.psml njem. Saveznom zavodu za statistiku]. [http://web.archive.org/web/20100827050647/http://www.destatis.de/jetspeed/portal/cms/Sites/destatis/Internet/DE/Content/Statistiken/Regionales/Gemeindeverzeichnis/Administrativ/Archiv/GV2000VJ/2Q__30062010__Auszug,property=file.xls Stanje] 30. 6. 2010.&lt;/ref&gt;
 | gustina             = 70
 | aglomeracija        = 
 | površina            = 28,0
 | gšir                = 48.78333
 | gduž                = 13.35
 | nadmorska_visina    = 450–570
 | registarska_oznaka  = FRG
 | pozivni_broj        = 08504
 | poštanski_kod       = 94163
 | dan_grada           = 
 | veb-strana          = [http://www.saldenburg.de www.saldenburg.de]
 | gradonačelnik       = ''Max König''
 | stranka             = [[SPD Bayern|SPD]]
 | ije                 = da
 }}

'''Zaldenburg''' ({{jez-nem|Saldenburg}}) je opština u [[Njemačka|njemačkoj]] saveznoj državi [[Bavarska]]. Jedno je od 25 opštinskih središta okruga [[Okrug Frejung-Grafenau|Frejung-Grafenau]]. Prema procjeni iz 2010. u opštini je živjelo 1.956 stanovnika. Posjeduje regionalnu šifru (''AGS'') 9272142.

== Geografski i demografski podaci ==
[[Datoteka:Saldenburg in FRG.svg|mini|levo|250px|Položaj opštine u okrugu Frejung-Grafenau]]
Zaldenburg se nalazi u saveznoj državi [[Bavarska]] u okrugu Frejung-Grafenau. Opština se nalazi na nadmorskoj visini od 450–570 metara. Površina opštine iznosi 28,0&amp;nbsp;km². U samom mjestu je, prema procjeni iz 2010. godine, živjelo 1.956 stanovnika. Prosječna gustina stanovništva iznosi 70 stanovnika/km².

== Reference ==
{{reflist}}

== Literatura ==
{{refbegin|2}}
* {{BergerGeographischeNamenInDeutschland}}
* {{FulbrookConciseHistoryOfGermany}}
* {{ShawUrbanHistoricalGeography}}
* {{HomeGermany}}
* {{HammDemographicChange}}
* {{BerghahnModernGermany}}
* {{KleinerAtlas}}
* {{GrosserAtlas}}
{{refend}}

== Vanjske veze ==
{{portal|Nemačka}}
{{Commonscat|Saldenburg}}

* [http://www.saldenburg.de Zvanični sajt opštine] {{de}}
* [http://www.destatis.de/ Nem. Savezni zavod za statistiku] {{de}}
* [http://www.staedtetag.de Stalna konferencija gradova i opština] {{de}}
* [http://www.kommon.de/ KommOn] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140429185843/http://www.kommon.de/ |date=2014-04-29 }} - Informacioni sistem gradova, opština i okruga. {{de}}

{{Nezavisni gradovi i opštine u okrugu Frejung-Grafenau}}</text>
      <sha1>b5vhlr5isb3yltsqxyji3939wdtakzq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Neureichenau</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1362445</id>
    <revision>
      <id>42607312</id>
      <parentid>42519469</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T06:04:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gliwi</username>
        <id>135182</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>([[c:GR|GR]])  [[File:Wa-Neureichenau.JPG]] → [[File:DEU Neureichenau COA.svg]] JPG → SVG</comment>
      <origin>42607312</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3017" sha1="2mwsuuzmtdpln3qifujqq2jtzg8nnf5" xml:space="preserve">{{Grad u Nemačkoj
 | naziv               = Nojrajhenau
 | izvorni_naziv       = ''Neureichenau''
 | slika               = 
 | opis_slike          = 
 | gradska_zastava     = 
 | grb                 = DEU Neureichenau COA.svg
 | država              = [[Njemačka]]
 | pokrajina           = [[Bavarska]]
 | lokacija            = 
 | osnivanje           = 
 | stanovništvo        = 4.458&lt;ref&gt;Broj stanovnika po [http://web.archive.org/web/20100919050210/http://www.destatis.de/jetspeed/portal/cms/Sites/destatis/Internet/DE/Content/Statistiken/Regionales/Gemeindeverzeichnis/Administrativ/AdministrativeUebersicht,templateId=renderPrint.psml njem. Saveznom zavodu za statistiku]. [http://web.archive.org/web/20100827050647/http://www.destatis.de/jetspeed/portal/cms/Sites/destatis/Internet/DE/Content/Statistiken/Regionales/Gemeindeverzeichnis/Administrativ/Archiv/GV2000VJ/2Q__30062010__Auszug,property=file.xls Stanje] 30. 6. 2010.&lt;/ref&gt;
 | gustina             = 96
 | aglomeracija        = 
 | površina            = 46,4
 | gšir                = 48.75
 | gduž                = 13.75
 | nadmorska_visina    = 669
 | registarska_oznaka  = FRG
 | pozivni_broj        = 08583
 | poštanski_kod       = 94089
 | dan_grada           = 
 | veb-strana          = [http://www.neureichenau.de/ www.neureichenau.de]
 | gradonačelnik       = ''Walter Bermann''
 | stranka             = CWU/FW
 | ije                 = da
 }}

'''Nojrajhenau''' ({{jez-nem|Neureichenau}}) je opština u [[Njemačka|njemačkoj]] saveznoj državi [[Bavarska]]. Jedno je od 25 opštinskih središta okruga [[Okrug Frejung-Grafenau|Frejung-Grafenau]]. Prema procjeni iz 2010. u opštini je živjelo 4.458 stanovnika. Posjeduje regionalnu šifru (''AGS'') 9272136.

== Geografski i demografski podaci ==
[[Datoteka:Neureichenau in FRG.svg|mini|levo|250px|Položaj opštine u okrugu Frejung-Grafenau]]
Nojrajhenau se nalazi u saveznoj državi [[Bavarska]] u okrugu Frejung-Grafenau. Opština se nalazi na nadmorskoj visini od 669 metara. Površina opštine iznosi 46,4&amp;nbsp;km². U samom mjestu je, prema procjeni iz 2010. godine, živjelo 4.458 stanovnika. Prosječna gustina stanovništva iznosi 96 stanovnika/km².

== Reference ==
{{reflist}}

== Literatura ==
{{refbegin|2}}
* {{BergerGeographischeNamenInDeutschland}}
* {{FulbrookConciseHistoryOfGermany}}
* {{ShawUrbanHistoricalGeography}}
* {{HomeGermany}}
* {{HammDemographicChange}}
* {{BerghahnModernGermany}}
* {{KleinerAtlas}}
* {{GrosserAtlas}}
{{refend}}

== Vanjske veze ==
{{portal|Nemačka}}
{{Commonscat|Neureichenau}}

* [http://www.neureichenau.de/ Zvanični sajt opštine] {{de}}
* [http://www.destatis.de/ Nem. Savezni zavod za statistiku] {{de}}
* [http://www.staedtetag.de Stalna konferencija gradova i opština] {{de}}
* [http://www.kommon.de/ KommOn] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140429185843/http://www.kommon.de/ |date=2014-04-29 }} - Informacioni sistem gradova, opština i okruga. {{de}}

{{Nezavisni gradovi i opštine u okrugu Frejung-Grafenau}}</text>
      <sha1>2mwsuuzmtdpln3qifujqq2jtzg8nnf5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Neuschönau</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1362447</id>
    <revision>
      <id>42607313</id>
      <parentid>42519475</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T06:09:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gliwi</username>
        <id>135182</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>([[c:GR|GR]])  [[File:Wappen von Neuschönau.png]] → [[File:DEU Neuschönau COA.svg]] PNG → SVG</comment>
      <origin>42607313</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3114" sha1="4fpiu5u5vaxbu0yda77i6zov8hby3d1" xml:space="preserve">{{Grad u Nemačkoj
 | naziv               = Nojšenau
 | izvorni_naziv       = ''Neuschönau''
 | slika               = 
 | opis_slike          = 
 | gradska_zastava     = 
 | grb                 = DEU Neuschönau COA.svg
 | država              = [[Njemačka]]
 | pokrajina           = [[Bavarska]]
 | lokacija            = 
 | osnivanje           = 
 | stanovništvo        = 2.341&lt;ref&gt;Broj stanovnika po [http://web.archive.org/web/20100919050210/http://www.destatis.de/jetspeed/portal/cms/Sites/destatis/Internet/DE/Content/Statistiken/Regionales/Gemeindeverzeichnis/Administrativ/AdministrativeUebersicht,templateId=renderPrint.psml njem. Saveznom zavodu za statistiku]. [http://web.archive.org/web/20100827050647/http://www.destatis.de/jetspeed/portal/cms/Sites/destatis/Internet/DE/Content/Statistiken/Regionales/Gemeindeverzeichnis/Administrativ/Archiv/GV2000VJ/2Q__30062010__Auszug,property=file.xls Stanje] 30. 6. 2010.&lt;/ref&gt;
 | gustina             = 85
 | aglomeracija        = 
 | površina            = 27,5
 | gšir                = 48.88444
 | gduž                = 13.47778
 | nadmorska_visina    = 650–1350
 | registarska_oznaka  = FRG
 | pozivni_broj        = 08558
 | poštanski_kod       = 94556
 | dan_grada           = 
 | veb-strana          = [http://www.neuschoenau.de www.neuschoenau.de]
 | gradonačelnik       = ''Heinz Wolf''
 | stranka             = [[Freie Wählergruppe|FWG]]
 | ije                 = da
 }}

'''Nojšenau''' ({{jez-nem|Neuschönau}}) je opština u [[Njemačka|njemačkoj]] saveznoj državi [[Bavarska]]. Jedno je od 25 opštinskih središta okruga [[Okrug Frejung-Grafenau|Frejung-Grafenau]]. Prema procjeni iz 2010. u opštini je živjelo 2.341 stanovnika. Posjeduje regionalnu šifru (''AGS'') 9272146.

== Geografski i demografski podaci ==
[[Datoteka:Neuschönau in FRG.svg|mini|levo|250px|Položaj opštine u okrugu Frejung-Grafenau]]
Nojšenau se nalazi u saveznoj državi [[Bavarska]] u okrugu Frejung-Grafenau. Opština se nalazi na nadmorskoj visini od 650–1350 metara. Površina opštine iznosi 27,5&amp;nbsp;km². U samom mjestu je, prema procjeni iz 2010. godine, živjelo 2.341 stanovnika. Prosječna gustina stanovništva iznosi 85 stanovnika/km².

== Reference ==
{{reflist}}

== Literatura ==
{{refbegin|2}}
* {{BergerGeographischeNamenInDeutschland}}
* {{FulbrookConciseHistoryOfGermany}}
* {{ShawUrbanHistoricalGeography}}
* {{HomeGermany}}
* {{HammDemographicChange}}
* {{BerghahnModernGermany}}
* {{KleinerAtlas}}
* {{GrosserAtlas}}
{{refend}}

== Vanjske veze ==
{{portal|Nemačka}}
{{Commonscat|Neuschönau}}

* [http://www.neuschoenau.de Zvanični sajt opštine]{{Dead link|date=December 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{de}}
* [http://www.destatis.de/ Nem. Savezni zavod za statistiku] {{de}}
* [http://www.staedtetag.de Stalna konferencija gradova i opština] {{de}}
* [http://www.kommon.de/ KommOn] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140429185843/http://www.kommon.de/ |date=2014-04-29 }} - Informacioni sistem gradova, opština i okruga. {{de}}

{{Nezavisni gradovi i opštine u okrugu Frejung-Grafenau}}</text>
      <sha1>4fpiu5u5vaxbu0yda77i6zov8hby3d1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ringelai</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1362627</id>
    <revision>
      <id>42607315</id>
      <parentid>42523445</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T06:22:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gliwi</username>
        <id>135182</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>([[c:GR|GR]])  [[File:Wappen von Ringelai.png]] → [[File:DEU Ringelai COA.svg]] PNG → SVG</comment>
      <origin>42607315</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3533" sha1="ayk1h3l8f2ydxk3epn2xd74r5wp5h1u" xml:space="preserve">{{Grad u Nemačkoj
 | naziv               = Ringelaj
 | izvorni_naziv       = ''Ringelai''
 | slika               = 
 | opis_slike          = 
 | gradska_zastava     = 
 | grb                 = DEU Ringelai COA.svg
 | država              = [[Njemačka]]
 | pokrajina           = [[Bavarska]]
 | lokacija            = 
 | osnivanje           = 
 | stanovništvo        = 2.064&lt;ref&gt;Broj stanovnika po [http://web.archive.org/web/20100919050210/http://www.destatis.de/jetspeed/portal/cms/Sites/destatis/Internet/DE/Content/Statistiken/Regionales/Gemeindeverzeichnis/Administrativ/AdministrativeUebersicht,templateId=renderPrint.psml njem. Saveznom zavodu za statistiku]. [http://web.archive.org/web/20100827050647/http://www.destatis.de/jetspeed/portal/cms/Sites/destatis/Internet/DE/Content/Statistiken/Regionales/Gemeindeverzeichnis/Administrativ/Archiv/GV2000VJ/2Q__30062010__Auszug,property=file.xls Stanje] 30. 6. 2010.&lt;/ref&gt;
 | gustina             = 126
 | aglomeracija        = 
 | površina            = 16,4
 | gšir                = 48.81361
 | gduž                = 13.47083
 | nadmorska_visina    = 425
 | registarska_oznaka  = FRG
 | pozivni_broj        = 08555
 | poštanski_kod       = 94160
 | dan_grada           = 
 | veb-strana          = [http://www.ringelai.de www.ringelai.de]
 | gradonačelnik       = ''Max Köberl''
 | stranka             = SPD-FWG
 | ije                 = da
 }}

'''Ringelaj''' ({{jez-nem|Ringelai}}) je opština u [[Njemačka|njemačkoj]] saveznoj državi [[Bavarska]]. Jedno je od 25 opštinskih središta okruga [[Okrug Frejung-Grafenau|Frejung-Grafenau]]. Prema procjeni iz 2010. u opštini je živjelo 2.064 stanovnika. Posjeduje regionalnu šifru (''AGS'') 9272140.

== Geografski i demografski podaci ==
[[Datoteka:Ringelai in FRG.svg|mini|levo|250px|Položaj opštine u okrugu Frejung-Grafenau]]
Ringelaj se nalazi u saveznoj državi [[Bavarska]] u okrugu Frejung-Grafenau. Opština se nalazi na nadmorskoj visini od 425 metara. Površina opštine iznosi 16,4&amp;nbsp;km². U samom mjestu je, prema procjeni iz 2010. godine, živjelo 2.064 stanovnika. Prosječna gustina stanovništva iznosi 126 stanovnika/km².

== Međunarodna saradnja ==
&lt;div style=&quot;width:30%&quot;&gt;
{{partnerstvo_gradova_zaglavlje}}
{{partnerstvo_gradova_red|[[Kopfing]]|[[Austrija]]|partnerstvo|[[1980]]}}
{{partnerstvo_gradova_podnožje|Izvor&lt;ref&gt;[http://www.rgre.de/rgre-partnerschaften/?dt_orgname=Ringelai&amp;dt_plz=&amp;dt_einwohnerzahl_min=&amp;dt_einwohnerzahl_max=&amp;dt_bundesland=&amp;aus_orgname=&amp;aus_plz=&amp;aus_land=&amp;aus_kontinent=&amp;partner_seit_von=&amp;partner_seit_bis=&amp;partner_form=&amp;submit=Suche Savjet opština i regiona Evrope - Pregled međuopštinske saradnje], Pristupljeno 30. 6. 2010.&lt;/ref&gt;}}
&lt;/div&gt;

== Reference ==
{{reflist}}

== Literatura ==
{{refbegin|2}}
* {{BergerGeographischeNamenInDeutschland}}
* {{FulbrookConciseHistoryOfGermany}}
* {{ShawUrbanHistoricalGeography}}
* {{HomeGermany}}
* {{HammDemographicChange}}
* {{BerghahnModernGermany}}
* {{KleinerAtlas}}
* {{GrosserAtlas}}
{{refend}}

== Vanjske veze ==
{{Portal Nemačka}}
{{Commonscat|Ringelai}}

* [http://www.ringelai.de Zvanični sajt opštine] {{de}}
* [http://www.destatis.de/ Nem. Savezni zavod za statistiku] {{de}}
* [http://www.staedtetag.de Stalna konferencija gradova i opština] {{de}}
* [http://www.kommon.de/ KommOn] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140429185843/http://www.kommon.de/ |date=2014-04-29 }} - Informacioni sistem gradova, opština i okruga. {{de}}

{{Nezavisni gradovi i opštine u okrugu Frejung-Grafenau}}</text>
      <sha1>ayk1h3l8f2ydxk3epn2xd74r5wp5h1u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sankt Oswald-Riedlhütte</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1362646</id>
    <revision>
      <id>42607317</id>
      <parentid>42523839</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T06:26:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gliwi</username>
        <id>135182</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>([[c:GR|GR]])  [[File:Wappen von Sankt Oswald-Riedlhütte.png]] → [[File:DEU Sankt Oswald-Riedlhütte COA.svg]] PNG → SVG</comment>
      <origin>42607317</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3164" sha1="3gt99dhs5lfya68y9wh09n8cgcyyq8v" xml:space="preserve">{{Grad u Nemačkoj
 | naziv               = Sankt Osvald-Ridlhite
 | izvorni_naziv       = ''Sankt Oswald-Riedlhütte''
 | slika               = 
 | opis_slike          = 
 | gradska_zastava     = 
 | grb                 = DEU Sankt Oswald-Riedlhütte COA.svg
 | država              = [[Njemačka]]
 | pokrajina           = [[Bavarska]]
 | lokacija            = 
 | osnivanje           = 
 | stanovništvo        = 3.066&lt;ref&gt;Broj stanovnika po [http://web.archive.org/web/20100919050210/http://www.destatis.de/jetspeed/portal/cms/Sites/destatis/Internet/DE/Content/Statistiken/Regionales/Gemeindeverzeichnis/Administrativ/AdministrativeUebersicht,templateId=renderPrint.psml njem. Saveznom zavodu za statistiku]. [http://web.archive.org/web/20100827050647/http://www.destatis.de/jetspeed/portal/cms/Sites/destatis/Internet/DE/Content/Statistiken/Regionales/Gemeindeverzeichnis/Administrativ/Archiv/GV2000VJ/2Q__30062010__Auszug,property=file.xls Stanje] 30. 6. 2010.&lt;/ref&gt;
 | gustina             = 76
 | aglomeracija        = 
 | površina            = 40,3
 | gšir                = 48.88333
 | gduž                = 13.41667
 | nadmorska_visina    = 791
 | registarska_oznaka  = FRG
 | pozivni_broj        = 08553
 | poštanski_kod       = 94568
 | dan_grada           = 
 | veb-strana          = [http://www.sankt-oswald-riedlhuette.de/ www.sankt-oswald-riedlhuette.de]
 | gradonačelnik       = ''Helmut Vogl''
 | stranka             = Freie Wählergemeinschaft
 | ije                 = da
 }}

'''Sankt Osvald-Ridlhite''' ({{jez-nem|Sankt Oswald-Riedlhütte}}) je opština u [[Njemačka|njemačkoj]] saveznoj državi [[Bavarska]]. Jedno je od 25 opštinskih središta okruga [[Okrug Frejung-Grafenau|Frejung-Grafenau]]. Prema procjeni iz 2010. u opštini je živjelo 3.066 stanovnika. Posjeduje regionalnu šifru (''AGS'') 9272143.

== Geografski i demografski podaci ==
[[Datoteka:Sankt Oswald-Riedlhütte in FRG.svg|mini|levo|250px|Položaj opštine u okrugu Frejung-Grafenau]]
Sankt Osvald-Ridlhite se nalazi u saveznoj državi [[Bavarska]] u okrugu Frejung-Grafenau. Opština se nalazi na nadmorskoj visini od 791 metra. Površina opštine iznosi 40,3&amp;nbsp;km². U samom mjestu je, prema procjeni iz 2010. godine, živjelo 3.066 stanovnika. Prosječna gustina stanovništva iznosi 76 stanovnika/km².

== Reference ==
{{reflist}}

== Literatura ==
{{refbegin|2}}
* {{BergerGeographischeNamenInDeutschland}}
* {{FulbrookConciseHistoryOfGermany}}
* {{ShawUrbanHistoricalGeography}}
* {{HomeGermany}}
* {{HammDemographicChange}}
* {{BerghahnModernGermany}}
* {{KleinerAtlas}}
* {{GrosserAtlas}}
{{refend}}

== Vanjske veze ==
{{Portal Nemačka}}
{{Commonscat|Sankt Oswald-Riedlhütte}}

* [http://www.sankt-oswald-riedlhuette.de/ Zvanični sajt opštine] {{de}}
* [http://www.destatis.de/ Nem. Savezni zavod za statistiku] {{de}}
* [http://www.staedtetag.de Stalna konferencija gradova i opština] {{de}}
* [http://www.kommon.de/ KommOn] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140429185843/http://www.kommon.de/ |date=2014-04-29 }} - Informacioni sistem gradova, opština i okruga. {{de}}

{{Nezavisni gradovi i opštine u okrugu Frejung-Grafenau}}</text>
      <sha1>3gt99dhs5lfya68y9wh09n8cgcyyq8v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Philippsreut</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1362739</id>
    <revision>
      <id>42607314</id>
      <parentid>42521090</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T06:13:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gliwi</username>
        <id>135182</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>([[c:GR|GR]])  [[File:Wappen von Philippsreut.png]] → [[File:DEU Philippsreut COA.svg]] PNG → SVG</comment>
      <origin>42607314</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3029" sha1="n47brj8sgonlxztch3n01sd5ccral5h" xml:space="preserve">{{Grad u Nemačkoj
 | naziv               = Filipsrojt
 | izvorni_naziv       = ''Philippsreut''
 | slika               = 
 | opis_slike          = 
 | gradska_zastava     = 
 | grb                 = DEU Philippsreut COA.svg
 | država              = [[Njemačka]]
 | pokrajina           = [[Bavarska]]
 | lokacija            = 
 | osnivanje           = 
 | stanovništvo        = 734&lt;ref&gt;Broj stanovnika po [http://web.archive.org/web/20100919050210/http://www.destatis.de/jetspeed/portal/cms/Sites/destatis/Internet/DE/Content/Statistiken/Regionales/Gemeindeverzeichnis/Administrativ/AdministrativeUebersicht,templateId=renderPrint.psml njem. Saveznom zavodu za statistiku]. [http://web.archive.org/web/20100827050647/http://www.destatis.de/jetspeed/portal/cms/Sites/destatis/Internet/DE/Content/Statistiken/Regionales/Gemeindeverzeichnis/Administrativ/Archiv/GV2000VJ/2Q__30062010__Auszug,property=file.xls Stanje] 30. 6. 2010.&lt;/ref&gt;
 | gustina             = 72
 | aglomeracija        = 
 | površina            = 10,2
 | gšir                = 48.86667
 | gduž                = 13.68333
 | nadmorska_visina    = 840–1139
 | registarska_oznaka  = FRG
 | pozivni_broj        = 08550,08557
 | poštanski_kod       = 94158
 | dan_grada           = 
 | veb-strana          = [http://www.philippsreut.de www.philippsreut.de]
 | gradonačelnik       = ''Alfred Schraml''
 | stranka             = CSU
 | ije                 = da
 }}

'''Filipsrojt''' ({{jez-nem|Philippsreut}}) je opština u [[Njemačka|njemačkoj]] saveznoj državi [[Bavarska]]. Jedno je od 25 opštinskih središta okruga [[Okrug Frejung-Grafenau|Frejung-Grafenau]]. Prema procjeni iz 2010. u opštini je živjelo 734 stanovnika. Posjeduje regionalnu šifru (''AGS'') 9272139.

== Geografski i demografski podaci ==
[[Datoteka:Philippsreut in FRG.svg|mini|levo|250px|Položaj opštine u okrugu Frejung-Grafenau]]
Filipsrojt se nalazi u saveznoj državi [[Bavarska]] u okrugu Frejung-Grafenau. Opština se nalazi na nadmorskoj visini od 840–1139 metara. Površina opštine iznosi 10,2&amp;nbsp;km². U samom mjestu je, prema procjeni iz 2010. godine, živjelo 734 stanovnika. Prosječna gustina stanovništva iznosi 72 stanovnika/km².

== Reference ==
{{reflist}}

== Literatura ==
{{refbegin|2}}
* {{BergerGeographischeNamenInDeutschland}}
* {{FulbrookConciseHistoryOfGermany}}
* {{ShawUrbanHistoricalGeography}}
* {{HomeGermany}}
* {{HammDemographicChange}}
* {{BerghahnModernGermany}}
* {{KleinerAtlas}}
* {{GrosserAtlas}}
{{refend}}

== Vanjske veze ==
{{Portal Nemačka}}
{{Commonscat|Philippsreut}}

* [http://www.philippsreut.de Zvanični sajt opštine] {{de}}
* [http://www.destatis.de/ Nem. Savezni zavod za statistiku] {{de}}
* [http://www.staedtetag.de Stalna konferencija gradova i opština] {{de}}
* [http://www.kommon.de/ KommOn] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140429185843/http://www.kommon.de/ |date=2014-04-29 }} - Informacioni sistem gradova, opština i okruga. {{de}}

{{Nezavisni gradovi i opštine u okrugu Frejung-Grafenau}}</text>
      <sha1>n47brj8sgonlxztch3n01sd5ccral5h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Schöfweg</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1362908</id>
    <revision>
      <id>42607318</id>
      <parentid>42524222</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T06:28:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gliwi</username>
        <id>135182</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>([[c:GR|GR]])  [[File:Wappen von Schöfweg.png]] → [[File:DEU Schöfweg COA.svg]] PNG → SVG</comment>
      <origin>42607318</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3001" sha1="8x35s427tn9yweocqk7jz8ev08m9f4s" xml:space="preserve">{{Grad u Nemačkoj
 | naziv               = Šefveg
 | izvorni_naziv       = ''Schöfweg''
 | slika               = 
 | opis_slike          = 
 | gradska_zastava     = 
 | grb                 = DEU Schöfweg COA.svg
 | država              = [[Njemačka]]
 | pokrajina           = [[Bavarska]]
 | lokacija            = 
 | osnivanje           = 
 | stanovništvo        = 1.295&lt;ref&gt;Broj stanovnika po [http://web.archive.org/web/20100919050210/http://www.destatis.de/jetspeed/portal/cms/Sites/destatis/Internet/DE/Content/Statistiken/Regionales/Gemeindeverzeichnis/Administrativ/AdministrativeUebersicht,templateId=renderPrint.psml njem. Saveznom zavodu za statistiku]. [http://web.archive.org/web/20100827050647/http://www.destatis.de/jetspeed/portal/cms/Sites/destatis/Internet/DE/Content/Statistiken/Regionales/Gemeindeverzeichnis/Administrativ/Archiv/GV2000VJ/2Q__30062010__Auszug,property=file.xls Stanje] 30. 6. 2010.&lt;/ref&gt;
 | gustina             = 81
 | aglomeracija        = 
 | površina            = 15,9
 | gšir                = 48.83333
 | gduž                = 13.23333
 | nadmorska_visina    = 772
 | registarska_oznaka  = FRG
 | pozivni_broj        = 09908
 | poštanski_kod       = 94572
 | dan_grada           = 
 | veb-strana          = [http://www.schoefweg.de www.schoefweg.de]
 | gradonačelnik       = ''Martin Geier''
 | stranka             = Freie Wählergemeinschaft
 | ije                 = da
 }}

'''Šefveg''' ({{jez-nem|Schöfweg}}) je opština u [[Njemačka|njemačkoj]] saveznoj državi [[Bavarska]]. Jedno je od 25 opštinskih središta okruga [[Okrug Frejung-Grafenau|Frejung-Grafenau]]. Prema procjeni iz 2010. u opštini je živjelo 1.295 stanovnika. Posjeduje regionalnu šifru (''AGS'') 9272145.

== Geografski i demografski podaci ==
[[Datoteka:Schöfweg in FRG.svg|mini|levo|250px|Položaj opštine u okrugu Frejung-Grafenau]]
Šefveg se nalazi u saveznoj državi [[Bavarska]] u okrugu Frejung-Grafenau. Opština se nalazi na nadmorskoj visini od 772 metra. Površina opštine iznosi 15,9&amp;nbsp;km². U samom mjestu je, prema procjeni iz 2010. godine, živjelo 1.295 stanovnika. Prosječna gustina stanovništva iznosi 81 stanovnika/km².

== Reference ==
{{reflist}}

== Literatura ==
{{refbegin|2}}
* {{BergerGeographischeNamenInDeutschland}}
* {{FulbrookConciseHistoryOfGermany}}
* {{ShawUrbanHistoricalGeography}}
* {{HomeGermany}}
* {{HammDemographicChange}}
* {{BerghahnModernGermany}}
* {{KleinerAtlas}}
* {{GrosserAtlas}}
{{refend}}

== Vanjske veze ==
{{Portal Nemačka}}
{{Commonscat|Schöfweg}}

* [http://www.schoefweg.de Zvanični sajt opštine] {{de}}
* [http://www.destatis.de/ Nem. Savezni zavod za statistiku] {{de}}
* [http://www.staedtetag.de Stalna konferencija gradova i opština] {{de}}
* [http://www.kommon.de/ KommOn] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140429185843/http://www.kommon.de/ |date=2014-04-29 }} - Informacioni sistem gradova, opština i okruga. {{de}}

{{Nezavisni gradovi i opštine u okrugu Frejung-Grafenau}}</text>
      <sha1>8x35s427tn9yweocqk7jz8ev08m9f4s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Spiegelau</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1362919</id>
    <revision>
      <id>42607319</id>
      <parentid>42524613</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T06:30:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gliwi</username>
        <id>135182</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>([[c:GR|GR]])  [[File:Wappen von Spiegelau.png]] → [[File:DEU Spiegelau COA.svg]] PNG → SVG</comment>
      <origin>42607319</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3040" sha1="bvj648ljfgbkutdy2rof7vz9936zwki" xml:space="preserve">{{Grad u Nemačkoj
 | naziv               = Špigelau
 | izvorni_naziv       = ''Spiegelau''
 | slika               = 
 | opis_slike          = 
 | gradska_zastava     = 
 | grb                 = DEU Spiegelau COA.svg
 | država              = [[Njemačka]]
 | pokrajina           = [[Bavarska]]
 | lokacija            = 
 | osnivanje           = 
 | stanovništvo        = 3.990&lt;ref&gt;Broj stanovnika po [http://web.archive.org/web/20100919050210/http://www.destatis.de/jetspeed/portal/cms/Sites/destatis/Internet/DE/Content/Statistiken/Regionales/Gemeindeverzeichnis/Administrativ/AdministrativeUebersicht,templateId=renderPrint.psml njem. Saveznom zavodu za statistiku]. [http://web.archive.org/web/20100827050647/http://www.destatis.de/jetspeed/portal/cms/Sites/destatis/Internet/DE/Content/Statistiken/Regionales/Gemeindeverzeichnis/Administrativ/Archiv/GV2000VJ/2Q__30062010__Auszug,property=file.xls Stanje] 30. 6. 2010.&lt;/ref&gt;
 | gustina             = 99
 | aglomeracija        = 
 | površina            = 40,4
 | gšir                = 48.91667
 | gduž                = 13.36667
 | nadmorska_visina    = 734–820
 | registarska_oznaka  = FRG
 | pozivni_broj        = 08553
 | poštanski_kod       = 94518
 | dan_grada           = 
 | veb-strana          = [http://www.gemeinde-spiegelau.de www.gemeinde-spiegelau.de]
 | gradonačelnik       = ''Josef Luksch''
 | stranka             = [[SPD Bayern|SPD]]
 | ije                 = da
 }}

'''Špigelau''' ({{jez-nem|Spiegelau}}) je opština u [[Njemačka|njemačkoj]] saveznoj državi [[Bavarska]]. Jedno je od 25 opštinskih središta okruga [[Okrug Frejung-Grafenau|Frejung-Grafenau]]. Prema procjeni iz 2010. u opštini je živjelo 3.990 stanovnika. Posjeduje regionalnu šifru (''AGS'') 9272149.

== Geografski i demografski podaci ==
[[Datoteka:Spiegelau in FRG.svg|mini|levo|250px|Položaj opštine u okrugu Frejung-Grafenau]]
Špigelau se nalazi u saveznoj državi [[Bavarska]] u okrugu Frejung-Grafenau. Opština se nalazi na nadmorskoj visini od 734–820 metara. Površina opštine iznosi 40,4&amp;nbsp;km². U samom mjestu je, prema procjeni iz 2010. godine, živjelo 3.990 stanovnika. Prosječna gustina stanovništva iznosi 99 stanovnika/km².

== Reference ==
{{reflist}}

== Literatura ==
{{refbegin|2}}
* {{BergerGeographischeNamenInDeutschland}}
* {{FulbrookConciseHistoryOfGermany}}
* {{ShawUrbanHistoricalGeography}}
* {{HomeGermany}}
* {{HammDemographicChange}}
* {{BerghahnModernGermany}}
* {{KleinerAtlas}}
* {{GrosserAtlas}}
{{refend}}

== Vanjske veze ==
{{Portal Nemačka}}
{{Commonscat|Spiegelau}}

* [http://www.gemeinde-spiegelau.de Zvanični sajt opštine] {{de}}
* [http://www.destatis.de/ Nem. Savezni zavod za statistiku] {{de}}
* [http://www.staedtetag.de Stalna konferencija gradova i opština] {{de}}
* [http://www.kommon.de/ KommOn] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140429185843/http://www.kommon.de/ |date=2014-04-29 }} - Informacioni sistem gradova, opština i okruga. {{de}}

{{Nezavisni gradovi i opštine u okrugu Frejung-Grafenau}}</text>
      <sha1>bvj648ljfgbkutdy2rof7vz9936zwki</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nekodirajuća DNK</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1411520</id>
    <revision>
      <id>42607310</id>
      <parentid>42506767</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T05:04:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>42607310</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5965" sha1="7semq35n0pl6lz6wtawv91eh69jooiq" xml:space="preserve">U [[genetika|genetici]], '''nekodirajuća DNK''' opisuje komponente [[DNK]] sekvenci organizma koje [[genetički kod|ne kodiraju]] [[protein]]ske sekvence. Kod mnogih [[eukariote|eukariota]], veliki udeo totalne veličine genoma jednog organizma sačinjava nekodirajuća DNK. Količina nekodirajuće DNK, i proporcija kodirajuće i nekodirajuće DNK znatno varira između vrsta.

Veliki deo nekodirajuće DNK nema poznatu biološku funkciju, te se ponekad naziva „''DNK smećem''“. Postoji više tipova nekodirajućih DNK sekvenci sa poznatim biološkom funkcijama, uključujući [[Transkripcija (genetika)|transkripcionu]] i [[Translacija (genetika)|translacionu]] [[regulatorna sekvenca|regulaciju]] protein kodirajućih sekvenci. Druge nekodirajuće sekvence imaju moguće, ali još uvek neodređene funkcije. To proizilazi i visokih nivoa [[homologija (biologija)|homologije]] i [[Konzervirana sekvenca|konzervacije]] u sekvencama koje ne kodiraju proteine, ali su nezavisno od toga pod visokim [[evolucioni pritisak|selektivnim pritiskom]]. Mada je to indikacija da nekodirajuću DNK ne treba indiskriminantno nazivati smećem, nedostatak konzervacije sekvenci najvećeg dela nekodirajuće DNK sa nepoznatom funkcijom sugeriše da je ona najverovatnije bez funkcije.

== Frakcija nekodirajuće genomske DNK ==
Totalna količina genomske DNK znatno varira između organizama. Proporcija kodirajuće i nekodirajuće DNK unutar tih genoma isto tako znatno varira. Više od 98% [[Humani genom|ljudskog genoma]] ne kodira proteinske sekvence, uključujući sekvence unutar [[intron]]a i većinu [[intergenski region|intergenske DNK]].&lt;ref name=&quot;Elgar &amp; Vavouri&quot;&gt;{{cite journal |author=Elgar G, Vavouri T |title=Tuning in to the signals: noncoding sequence conservation in vertebrate genomes |journal=Trends Genet. |volume=24 |issue=7 |pages=344–52 |year=2008 |month=July |pmid=18514361 |doi=10.1016/j.tig.2008.04.005 |url=https://archive.org/details/sim_trends-in-genetics_2008-07_24_7/page/344}}&lt;/ref&gt;

Ukupna [[veličina genoma]] i zastupljenost nekodirajuće DNK su uglavnom u korelaciji sa kompleksnošću organizma, mada postoje brojni izuzeci. Na primer, genom jednoćelijske ''[[Polychaos dubium]]'' (ranije poznate kao ''Amoeba dubia'') sadrži više od 200 puta veću količinu DNK od čoveka.&lt;ref name=Gregory&gt;{{cite journal |author=Gregory TR, Hebert PD |title=The modulation of DNA content: proximate causes and ultimate consequences |journal=Genome Res. |volume=9 |issue=4 |pages=317–24 |year=1999 |month=April |pmid=10207154 |doi=10.1101/gr.9.4.317 |url=http://www.genome.org/cgi/pmidlookup?view=long&amp;pmid=10207154 |archive-date=2019-09-25 |access-date=2019-01-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190925023448/https://genome.cshlp.org/content/9/4/317.long |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Genom [[Naduvana riba|naduvane ribe]] ''[[Takifugu]] rubripes'' ima samo jednu osminu genoma čoveka, mada ima uporediv broj gena; oko 90% njenog genoma je nekodirajuća DNK&lt;ref name=&quot;Elgar &amp; Vavouri&quot;/&gt; i najveći deo razlike u veličini genoma izgleda da se se sastoji od nekodirajuće DNK. Velike varijacije veličine genoma između eukariotskih vrsta su poznate kao [[enigma C-vrednosti]] ili paradoks C-vrednosti.&lt;ref name=Wahls&gt;{{cite journal | doi=10.1016/0092-8674(90)90719-U | author=Wahls, W.P., ''et al.''| title=Hypervariable minisatellite DNA is a hotspot for homologous recombination in human cells | journal=Cell | year=1990 | pages=95–103 | volume=60| issue=1 | pmid=2295091}}&lt;/ref&gt;

Oko 80 procenata [[nukleobaza|nukleotidnih baza]] u humanom genomu se može transkribovati,&lt;ref name=&quot;DNAStudy&quot;&gt;{{cite journal |last=Pennisi|first=Elizabeth|title =DNA Study Forces Rethink of What It Means to Be a Gene|url=https://archive.org/details/sim_science_2007-06-15_316_5831/page/1556|journal = Science| volume = 316 | issue = 5831 | year = 2007 | pages =1556–7 |doi =10.1126/science.316.5831.1556 |pmid =17569836}}&lt;/ref&gt; ali transkripcija ne podrazumeva funkciju.&lt;ref name=&quot;RNApol2study&quot;&gt;{{cite journal |last=Struhl|first=Kevin|title =Transcriptional noise and the fidelity of initiation by RNA polymerase II|journal = Nature Structural &amp; Molecular Biology| volume = 14 | issue =  2| year = 2007 | pages =103–105 |doi =10.1038/nsmb0207-103 |pmid =17277804}}&lt;/ref&gt;

== Povezano ==
* [[Konzervirane nekodirajuće sekvence]]
* [[Transkriptom]]
* [[Intergenski region]]

== Reference ==
{{reflist|2}}

== Literatura ==
{{refbegin|2}}
* {{Cite book |ref= harv|author = Bennett, M.D. and I.J. Leitch | year = 2005 | chapter = Genome size evolution in plants | title = The Evolution of the Genome | editor = T.R. Gregory (ed.) | publisher = Elsevier | location = San Diego | pages = 89–162 }}
* {{Cite book |ref= harv|author = Gregory, T.R | year = 2005 | chapter = Genome size evolution in animals | title = The Evolution of the Genome |url= https://archive.org/details/evolutionofgenom0000unse| editor = T.R. Gregory (ed.) | publisher = Elsevier | location = San Diego| isbn = 0-12-301463-8 }}
* {{cite journal |author=Shabalina SA, Spiridonov NA |title=The mammalian transcriptome and the function of non-coding DNA sequences |journal=Genome Biol. |volume=5 |issue=4 |pages=105 |year=2004 |pmid=15059247 |pmc=395773 |doi=10.1186/gb-2004-5-4-105 |url=}}
* {{cite journal |author=Castillo-Davis CI |title=The evolution of noncoding DNA: how much junk, how much func? |journal=Trends Genet. |volume=21 |issue=10 |pages=533–6 |year=2005 |month=October |pmid=16098630 |doi=10.1016/j.tig.2005.08.001 |url=https://archive.org/details/sim_trends-in-genetics_2005-10_21_10/page/533}}
{{refend}}

== Vanjske veze ==
* [http://www.genomesize.com/ Veličine životinjskih genoma]
* [http://www.rbgkew.org.uk/cval/homepage.html Biljne DNK C-vrednosti] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050901105257/http://www.rbgkew.org.uk/cval/homepage.html |date=2005-09-01 }}

[[Kategorija:DNK]]
[[Kategorija:Genetika]]
[[Kategorija:Ekspresija gena]]</text>
      <sha1>7semq35n0pl6lz6wtawv91eh69jooiq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kľače</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1460507</id>
    <revision>
      <id>42607307</id>
      <parentid>42565153</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T04:45:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akul59</username>
        <id>131397</id>
      </contributor>
      <comment>zastava</comment>
      <origin>42607307</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1564" sha1="s9gn2xuswje2v2rq9yizn7qxvv80ji9" xml:space="preserve">{{Naseljeno mesto u Slovačkoj
|mesto              = Kľače
|originalni_naziv   = Kľače
|slika              = Kĺače 2018.jpg
|opis_slike         = Kľače
|gradska_zastava    = Klace-zilina-flag.svg
|kraj               = [[Žilinski kraj|Žilinski]]
|okrug              = [[Okrug Žilina|Žilina]]
|nadm visina        = 443
|poštanski_kod      = 013 19
|pozivni_broj       = (+421) 41
|registarska_oznaka = ZA
|gšir               = 49.1072
|gduž               = 18.6467
}}
'''Kľače''' ({{jez-svk|Kľače}}) je naseljeno mjesto u [[okrug Žilina|okrugu Žilina]], u [[Žilinski kraj|Žilinskom kraju]], [[Slovačka|Republika Slovačka]].

== Stanovništvo ==
{{SK|pop|y}}
Prema podacima o broju stanovnika iz {{SK|y}}. godine naselje je imalo {{SK|p}} stanovnika.&lt;ref name=&quot;SK-P&quot;/&gt;

=== Etnički sastav ===
{{SK|etno}}

=== Religija ===
{{SK|relig}}

== Izvori ==
{{reflist|refs=
&lt;ref name=&quot;populacija&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.scitanie.sk/obyvatelia/zakladne-vysledky/pocet-obyvatelov/OK/SK031B/OB |title=Obyvatelia - Základné výsledky |language=sk |date= |website=www.scitanie.sk |publisher= Statistički zavod Republike Slovačke |accessdate=2023-06-20}}&lt;/ref&gt;
}}

== Vanjske veze ==
* {{Commons category-inline|Kľače}}
* {{Zvanični veb-sajt}} {{sk}}
* [http://www.e-obce.sk/ Krajevi i okruzi u Slovačkoj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100208185426/http://www.e-obce.sk/ |date=2010-02-08 }} {{sk}}

{{klica-selo-Slovačka}}
{{Okrug Žilina}}
{{Normativna kontrola}}

[[Kategorija:Okrug Žilina]]
[[Kategorija:Žilinski kraj]]</text>
      <sha1>s9gn2xuswje2v2rq9yizn7qxvv80ji9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kamenná Poruba (Žilina)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1460554</id>
    <revision>
      <id>42607306</id>
      <parentid>42566803</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T04:43:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akul59</username>
        <id>131397</id>
      </contributor>
      <comment>zastava</comment>
      <origin>42607306</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1622" sha1="jer4mi2kkb7w0p9c45qu6qnmhuunxj9" xml:space="preserve">{{Drugo značenje3|Kamena Poruba}}
{{Naseljeno mesto u Slovačkoj
|mesto              = Kamenná Poruba
|originalni_naziv   = Kamenná Poruba
|slika              = Kamenna_Poruba_zo_Sokola.JPG
|opis_slike         = Kamenná Poruba
|gradska_zastava    = Kamenna poruba-zilina-flag.svg
|kraj               = [[Žilinski kraj|Žilinski]]
|okrug              = [[Okrug Žilina|Žilina]]
|nadm visina        = 485
|poštanski_kod      = 013 14
|pozivni_broj       = (+421) 41
|registarska_oznaka = ZA
|gšir               = 49.075833
|gduž               = 18.685556
}}
'''Kamenná Poruba''' ({{jez-svk|Kamenná Poruba}}) je naseljeno mjesto u [[okrug Žilina|okrugu Žilina]], u [[Žilinski kraj|Žilinskom kraju]], [[Slovačka|Republika Slovačka]].

== Stanovništvo ==
{{SK|pop|y}}
Prema podacima o broju stanovnika iz 2021. godine naselje je imalo 1.856 stanovnika.&lt;ref name=&quot;populacija&quot; /&gt;

== Izvori ==
{{reflist|refs=
&lt;ref name=&quot;populacija&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.scitanie.sk/obyvatelia/zakladne-vysledky/pocet-obyvatelov/OK/SK031B/OB |title=Obyvatelia - Základné výsledky |language=sk |date= |website=www.scitanie.sk |publisher= Statistički zavod Republike Slovačke |accessdate=2023-06-17}}&lt;/ref&gt;
}}

== Vanjske veze ==
* {{Commons category-inline|Kamenná Poruba, Žilina District}}
* {{Zvanični veb-sajt}} {{sk}}
* [http://www.e-obce.sk/ Krajevi i okruzi u Slovačkoj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100208185426/http://www.e-obce.sk/ |date=2010-02-08 }} {{sk}}

{{klica-selo-Slovačka}}
{{Okrug Žilina}}
{{Normativna kontrola}}

[[Kategorija:Okrug Žilina]]
[[Kategorija:Žilinski kraj]]</text>
      <sha1>jer4mi2kkb7w0p9c45qu6qnmhuunxj9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kotrčiná Lúčka</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1460610</id>
    <revision>
      <id>42607309</id>
      <parentid>42565044</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T04:48:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akul59</username>
        <id>131397</id>
      </contributor>
      <comment>zastava</comment>
      <origin>42607309</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1681" sha1="cgvapdlipm6h1apr9evxo0pixu80oiz" xml:space="preserve">{{Naseljeno mesto u Slovačkoj
|mesto              = Kotrčiná Lúčka
|originalni_naziv   = Kotrčiná Lúčka
|slika              = 013 02 Kotrčiná Lúčka, Slovakia - panoramio (2).jpg
|opis_slike         = Kotrčiná Lúčka
|gradska_zastava    = Kotrcina lucka-zilina-flag.svg
|kraj               = [[Žilinski kraj|Žilinski]]
|okrug              = [[Okrug Žilina|Žilina]]
|nadm visina        = 464
|poštanski_kod      = 013 02 
|pozivni_broj       = (+421) 41
|registarska_oznaka = ZA
|gšir               = 49.2500
|gduž               = 18.833333
}}
'''Kotrčiná Lúčka''' ({{jez-svk|Kotrčiná Lúčka}}) je naseljeno mjesto u [[okrug Žilina|okrugu Žilina]], u [[Žilinski kraj|Žilinskom kraju]], [[Slovačka|Republika Slovačka]].

== Stanovništvo ==
{{SK|pop|y}}
Prema podacima o broju stanovnika iz {{SK|y}}. godine naselje je imalo {{SK|p}} stanovnika.&lt;ref name=&quot;SK-P&quot;/&gt;

=== Etnički sastav ===
{{SK|etno}}

=== Religija ===
{{SK|relig}}

== Izvori ==
{{reflist|refs=
&lt;ref name=&quot;populacija&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.scitanie.sk/obyvatelia/zakladne-vysledky/pocet-obyvatelov/OK/SK031B/OB |title=Obyvatelia - Základné výsledky |language=sk |date= |website=www.scitanie.sk |publisher= Statistički zavod Republike Slovačke |accessdate=2023-06-20}}&lt;/ref&gt;
}}

== Vanjske veze ==
* {{Commons category-inline|Kotrčiná Lúčka}}
* {{Zvanični veb-sajt}} {{sk}}
* [http://www.e-obce.sk/ Krajevi i okruzi u Slovačkoj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100208185426/http://www.e-obce.sk/ |date=2010-02-08 }} {{sk}}

{{klica-selo-Slovačka}}
{{Okrug Žilina}}
{{Normativna kontrola}}

[[Kategorija:Okrug Žilina]]
[[Kategorija:Žilinski kraj]]</text>
      <sha1>cgvapdlipm6h1apr9evxo0pixu80oiz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Konská (Žilina)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1460611</id>
    <revision>
      <id>42607308</id>
      <parentid>42565015</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T04:47:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akul59</username>
        <id>131397</id>
      </contributor>
      <comment>zastava</comment>
      <origin>42607308</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1642" sha1="6zrp07wgynysp0w4eb8gx6sa1i3dr0n" xml:space="preserve">{{Drugo značenje3|Konska}}
{{Naseljeno mesto u Slovačkoj
|mesto              = Konská
|originalni_naziv   = Konská
|slika              = Village Konska, dolný koniec - panoramio.jpg
|opis_slike         = Konská
|gradska_zastava    = Konska-zilina-flag.svg
|kraj               = [[Žilinski kraj|Žilinski]]
|okrug              = [[Okrug Žilina|Žilina]]
|nadm visina        = 435
|poštanski_kod      = 013 13
|pozivni_broj       = (+421) 41
|registarska_oznaka = ZA
|gšir               = 49.113889
|gduž               = 18.677778
}}
'''Konská''' ({{jez-svk|Konská}}) je naseljeno mjesto u [[okrug Žilina|okrugu Žilina]], u [[Žilinski kraj|Žilinskom kraju]], [[Slovačka|Republika Slovačka]].

== Stanovništvo ==
{{SK|pop|y}}
Prema podacima o broju stanovnika iz {{SK|y}}. godine naselje je imalo {{SK|p}} stanovnika.&lt;ref name=&quot;SK-P&quot;/&gt;

=== Etnički sastav ===
{{SK|etno}}

=== Religija ===
{{SK|relig}}

== Izvori ==
{{reflist|refs=
&lt;ref name=&quot;populacija&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.scitanie.sk/obyvatelia/zakladne-vysledky/pocet-obyvatelov/OK/SK031B/OB |title=Obyvatelia - Základné výsledky |language=sk |date= |website=www.scitanie.sk |publisher= Statistički zavod Republike Slovačke |accessdate=2023-06-20}}&lt;/ref&gt;
}}

== Vanjske veze ==
* {{Commons category-inline|Konská (okres Žilina)}}
* {{Zvanični veb-sajt}} {{sk}}
* [http://www.e-obce.sk/ Krajevi i okruzi u Slovačkoj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100208185426/http://www.e-obce.sk/ |date=2010-02-08 }} {{sk}}

{{klica-selo-Slovačka}}
{{Okrug Žilina}}
{{Normativna kontrola}}

[[Kategorija:Okrug Žilina]]
[[Kategorija:Žilinski kraj]]</text>
      <sha1>6zrp07wgynysp0w4eb8gx6sa1i3dr0n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Narragansett</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1504321</id>
    <revision>
      <id>42607302</id>
      <parentid>42546699</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T03:14:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>42607302</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5468" sha1="3hui11rui8ctae442bcwmmxwwn46log" xml:space="preserve">{{Druga upotreba|istoimeni zaljev|Narragansett (zaljev)}}
[[Datoteka:Wohngebiet Südneuengland.png|mini|narragansett teritorij]]
[[Datoteka:Ninigret.jpg|mini|Poglavica Ninigret]]
[[Datoteka:Roger Williams and Narragansetts.jpg|mini|Narragansetti i Roger Williams]]
'''Narragansett''' (Narraganset, Nanhigganeuck, Anagansett, Nanhigganeuck, Nahigonsick, Nahiggonike, Nahigonset, Nahigonsik, Nanohigganeuck, Nanohiianset, Narriganset) /&quot;''people of the small point''&quot;/, konfederacija plemena američkih Indijanaca porodice [[Algonquian]] u ranom 17 stoljeću naseljeni na gotovo cijelom [[Rhode Island]]u, od zaljeva [[Narragansett (zaljev)|Narragansett]] na istoku do rijeke [[Pawcatuck (rijeka)|Pawcatuck]]{{newdsm}} na zapadu. Konfederacija je brojala 9 plemena [[Aquidneck]], [[Chaubatick]], [[Maushapogue]], [[Mittaubscut]], Narragansett, [[Pawchauquet]], [[Pawtuxet]], [[Ponaganset]] i [[Shawomet]] (Shanomet), ali su po svoj prilici savezu pristupili i [[Coweset]], Indijanci iz grupe [[Nipmuc]], [[Eastern Niantic]] i [[Manissean]] ili Block Island Indijanci.
Prema Sultzmanu populacija Narragansetta iznosila je možda preko 10,000 (1610), da bi 1674. spala na 5,000. Ovo danas federalno priznato pleme [[1984]]. godine brojalo je 2,400 članova, od kojih većina živi u Rhode Islandu.

== Ime ==
Ime Narragansett dolazi od naiagans, dem. od naiag, ='' 'small point of land' '', s lokativom -et na kraju.

== Sela ==
Po imenu su poznata sljedeća sela: 
* [[Chaubatick]], nedaleko od Providence.
* [[Maushapogue]], u okrugu Providence.
* [[Mittaubscut]], na rijeci Pawtuxet, 7 ili 8 milja od ušća.
* [[Narraganset (indijansko selo)|Narraganset]], kod grada Kingston.
* [[Pawchauquet]], na zapadu Rhode Islanda.
* [[Shawomet]], blizu Warwicka.

== Historija ==
Povijest Narragansetta, slično susjednim [[Algonquian]]skim plemenima, je burna i krvava. Od njihove populacije od 10,000 ([[1610]].) broj im je spao na polovicu do [[1674]]. Neka teška zaraza koja je pogodila Novu Englesku [[1617]]. desetkovala je mnoga manja plemena, koja su tada pohrlila pod zaštitu Narragansetta, što ih pak učini najsnažnijima među svojim susjedima. Poglavica Narragansetta, [[Canonicus]], prodaje (1636) zemlju [[Roger Williams|Rogeru Williamsu]], za potrebe naseljavanja engleskih kolonista. Ovaj Williams očito je imao veliki utjecaj među Narragansettima, jer ih je i pridobio da stanu [[1637]]. na stranu massachusettskih kolonista u Pequotskom ratu, a na ruku mu je išla i činjenica da su sa Pequotima bili na ratnoj nozi. Naime još [[1622]]. Narragansetti su bili napadnuti od Pequota, prvih rođaka Mohegana. Narragansetti tada sklapaju savez sa plemenima [[Pocomtuc]] i [[Mattabesic]] protiv [[Mohegan]]a. Ratni Poglavica [[Miantonomo]] (Miontonimo) [[1644]]. sa 900 Narragansett-ratnika napadne moheganski glavni 'grad' Shetucket. Bili su bolji u borbi, ali tada Mohegani zarobiše Miantonomoa, pa se Narragansetti 'obezglaviše' bez poglavice. Uhvačenog Miantonomoa smakoše bacajući u njega [[tomahawk]]e dok ga nisu ubili. Napadom Wampanoaga [[1675]]. na grad Swansea započne Rat Kralja Filipa (1675-1676), nakon čega će indijanske snage Nove Engleske biti desetkovani. Snage Narragansetta su kod [[Kingston, Rhode Island|Kingstona]] u Rhode Islandu. ovdje ih napadnu kolonisti pod vodstvom [[Josiah Winslow]]a. Narragansette predvodi poglavica [[Canonchet]], i u bici poznatoj kao '' 'Swamp Fight' '', Indijanci će izgubiti gotovo 1,000 ratnika. Neki se tada pridružiše Mahicanima a drugi plemenima [[Abenaki]], [[Brtotherton]] i drugima, a neki budu zarobljeni, a među njima žena i sin Kralja Filipa. Preostalih 500 Narragansetta zajedno sa ostacima [[Niantic]] Indijanaca 1682. smješteno je nakon potpisanog mira, na rezervat blizu [[Charlestown, Rhode Island|Charlestowna]] u Rhode Islandu, gdje obje grupe preuzmu ime Narragansett.

Broj Narragansetta ponovno je počeo rasti u kasnom 20, stoljeću: 2,300 (2000); 2,400 (2005), koji još uvijek žive u Rhode Islandu na rezervatu blizu Charlestowna.

== Etnografija ==
Narragansetti po svojoj kulturi pripadaju području Istočno-šumskih Indijanaca. Njihova središnja vlast sastoji se od 8 nasljednih poglavica ([[sachem]]a), koji su podložni vrhovnom poglavici čija je rezidencija u najvećem selu. Kuće Narragansetta su često velike, poznate u tim krajevima kao [[duge kuće|'long houses']], a sela srednje veličine, utvrđena fortifikacijama i obično građena po otocima zaljeva Narragansett. Bavili su se ekstenzivnom zemljoradnjom velikih polja [[kukuruz]]a, [[grah]]a i [[tikve|tikava]], dok su ostatak prehrambenih potreba nadopunjavali [[lov]]om i [[ribolov]]om.

== Vanjske veze ==

{{Commonscat|Narragansett tribe}}
* [http://www.narragansett-tribe.org/history.htm Narragansett Indian Tribe] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090122225523/http://www.narragansett-tribe.org/history.htm |date=2009-01-22 }}
* [http://www.dickshovel.com/Narra.html Narragansett History]
* [http://mimi.essortment.com/narragansettind_rios{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}.[htm The Narragansett Indian tribe]{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://nativenewsonline.org/history/hist1219.html On This Day in History]

[[Kategorija:Algonquian]]
[[Kategorija:Narragansett| ]]
[[Kategorija:Indijanci, Rhode Island]]
[[Kategorija:Indijanci Sjeveroistočnih šuma]]
[[Kategorija:Indijanska plemena]]</text>
      <sha1>3hui11rui8ctae442bcwmmxwwn46log</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Napad na redakciju lista Charlie Hebdo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3549271</id>
    <revision>
      <id>42607299</id>
      <parentid>42377640</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T02:43:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>42607299</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15020" sha1="aysjkrjjhkrnzgn94zka4lc9t9nikm6" xml:space="preserve">{{for|napad Molotovljevim koktelom 2011. godine|Napad na redakciju lista Charlie Hebdo (2011)}}
{{Infokutija napad na civile
| naslov      = Pucnjava u redakciji lista ''Charlie Hebdo''
| slika       = Charlie-Hebdo-2015-11.JPG
| opis        = novinari, policajci i bolničari na poprištu događaja nekoliko sati nakon pucnjave.
| lokacija    = [[11. arondisman Pariza]], [[Francuska]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/france/11330241/Charlie-Hebdo-shooting-several-terror-attacks-foiled-in-recent-weeks-says-Francois-Hollande.html|title=Charlie Hebdo shooting: 'several terror attacks' foiled in recent weeks, says Francois Hollande|author=Andrew Marszal|work=The Telegraph|date=7. 1. 2015}}&lt;/ref&gt;
| meta        = zaposlenici lista ''[[Charlie Hebdo]]''
| koordinate  = {{coord|48.859246|N|2.370258|E|}}
| datum       = 7. januar 2015
| vrijeme     = 11:00 [[Srednjoevropsko vrijeme|CET]]
| vremenska zona = [[UTC+01:00]]
| tip         = [[lančana pucnjava]]
| mrtvih      = 12
| ranjenih    = 10
| počinitelji = dva naoružana napadača
| oružja      = [[Kalašnjikov]] i [[sačmarica]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.lesechos.fr/politique-societe/societe/0204060137070-en-direct-fusillade-au-siege-de-charlie-hebdo-1081010.php|title=En DIRECT Attaque à Charlie Hebdo : &quot;C'est un attentat terroriste&quot;, dit François Hollande|date=7. 1. 2015|work=lesechos.fr|language=francuski}}&lt;/ref&gt;
}}
'''Napad na redakciju lista Charlie Hebdo''' odigrao se [[7. januara]] [[2015]]. oko 11 sati po [[Srednjoevropsko vrijeme|srednjoevropskom vremenu]] kada su dva maskirana napadača, od strane francuskih vlasti naknadno identificirani kao braća Saïd (r. [[1980]]) i Chérif Kouachi (r. [[1982]]), naoružana s [[automatska puška|automatskim puškama]], [[sačmarica|sačmaricom]] i [[ručni bacač raketa|ručnim bacačem raketa]], u središtu [[Pariz]]a upala u redakciju satiričkog časopisa ''[[Charlie Hebdo]]''. Tom prilikom su otvorili vatru na zaposlenike i članove redakcije, kao i pripadnike policije koji su pokušali intervenirati, prije nego što su uspjeli pobjeći automobilom. Tokom napada je poginulo najmanje 12 ljudi, uključujući dva policajca, kao glavnog urednika [[Charb|Stéphanea &quot;Charba&quot; Charbonniera]] te trojica vodećih karikaturista.

== Motivi ==
Postoje dvije glavne interpretacije motiva napada. Prema izjavama svjedoka napadači su tvrdili da im je cilj bio &quot;osvetiti proroka [[Muhamed]]a&quot;, odnosno da su povezani sa [[jemen]]skom [[Salafizam|salafističkom]] organizacijom [[Al-Kaida u Arabiji]], čiji su vođe prije dvije godine Charbonniera stavili na vrh javnog [[popis za likvidaciju|popisa za likvidaciju]] zbog toga što je ''Charlie Hebdo'' u nekoliko navrata objavio karikatura na račun proroka [[Muhamed]]a. Druga verzija tumačenja jest da se napad odigrao zbog karikature [[Islamska Država Iraka i Levanta|ISIL]]-ovog lidera [[Abu Bakr al-Bagdadi|Abu Bakra al-Bagdadija]], objavljene nekoliko sati prije masakra.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Webb|first=Sam|title=Charlie Hebdo Paris shooting: Cartoon mocking ISIS leader was final tweet before gunman attacked|publisher=[[Daily Mirror]]|location=London|url=http://www.mirror.co.uk/news/world-news/charlie-hebdo-paris-shooting-cartoon-4934256|date=7. 1. 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|author=Washington Times Staff|title=Charlie Hebdo mocked Islamic State’s al-Baghdadi in last tweet before attack|publisher=[[The Washington Times]]|location=Washington, D.C.|url=http://www.washingtontimes.com/news/2015/jan/7/charlie-hebdo-abu-bakr-al-baghdadi-mocked-last-twe/|date=7. 1. 2015}}&lt;/ref&gt;

== Posljedice ==
Napad je izazvao ogroman šok u [[Francuska|Francuskoj]], kao i u međunarodnoj zajednici, uključujući spontane, a kasnije i organizirane demonstracije kojim se izražavala podrška preživjelim članovima redakcija i izražavala pravo na [[sloboda govora|slobodu izražavanja]]; u nekim dijelovima [[islamski svijet|muslimanskog svijeta]] se, međutim, mogle čuti stavovi kojim se napada podržava ili pronalazi razumijevanje za motive napadača. U međuvremenu je u Francuskoj otpočela široka policijska akcija hvatanja počinitelja, koju je sljedeći dan zakomplicirao sličan incident u kome je napadač, također naoružan automatskom puškom, ubio policajku u pariškom predgrađu Montrouge. [[9. januara]] [[2015]]. su braća Kouachi, nakon višednevnog bijega, locirani u tvornici u naselju [[Dammartin-en-Goële]] gdje su uzeli taoca, ali su na kraju likvidirani od strane policijskih snaga. Dok je trajala ta opsada, 33-godišnji Amedy Coulibaly, za koga policija tvrdi da je bio izveo napad u Montrougeu, je uzeo taoce u jevrejskoj trgovini u pariškom naselju [[Porte de Vincennes]] i prijetio njihovim ubistvom ukoliko braća Kouachi ne budu puštena. Ta je opsada završila istovremeno kao i ona u Dammartin-en-Goëlleu, pri čemu su i Coulibaly i četvoro taoca ubijeni.

== Žrtve ==
'''Ubijeni:'''
{{div col|colwidth=30em}}
* Frédéric Boisseau, 42, radnik na održavanju zgrade, zaposlenik kompanije [[Sodexo]], ubijen u hjodniku.
* Franck Brinsolaro, 49, [[Service de la protection|SDLP]]-ov policajac, zadužen kao tjelohranitelj Charbu.&lt;ref name=&quot;tend&quot;&gt;[http://translate.google.com/translate?hl=en&amp;sl=fr&amp;u=http://www.tendanceouest.com/actualite-89870-attentat-de-charlie-hebdo-un-des-policiers-tues-demeurait-en-normandie.html&amp;prev=search Attentat de Charlie Hebdo, l'un des policiers tués demeurait en Normandie]. 7 January 2015 www.tendanceouest.com in French (Google translated)&lt;/ref&gt;
* [[Cabu]] (Jean Cabut), 76, karikaturist.
* [[Elsa Cayat]], 54, psihoanalitičarka i [[kolumnist]]ica.
* [[Charb]] (Stéphane Charbonnier), 47, kariktaurist, kolumnist i [[glavni urednik]] lista ''Charlie Hebdo''.
* [[Philippe Honoré (karikaturist)|Philippe Honoré]], 74, karikaturist.
* [[Bernard Maris]], 68, ekonomist, urednik i kolumist.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.lepoint.fr/societe/en-direct-fusillade-a-charlie-hebdo-selon-i-tele-et-20-minutes-07-01-2015-1894629_23.php|title=En Direct. Massacre chez &quot;Charlie Hebdo&quot;: 12 morts, dont Charb et Cabu|work=Le Pointlanguage=francuski}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;lessentiel-cabu-mort&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.lessentiel.lu/fr/news/france/story/22976860 |title=Les dessinateurs Charb et Cabu seraient morts |language=francuski|publisher=L'Essentiel|date=7. 1. 2015|accessdate=7. 1. 2015}}&lt;/ref&gt;
* Ahmed Merabet, 42, policajac alžirskog porijekla,&lt;ref name=&quot;independent.co.uk1&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.independent.co.uk/news/world/europe/charlie-hebdo-attack-all-12-victims-are-named-9965864.html|title=Charlie Hebdo attack: All 12 victims are named|publisher=The Independent|accessdate=9. 1. 2015|archivedate=2015-01-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150109045918/http://www.independent.co.uk/news/world/europe/charlie-hebdo-attack-all-12-victims-are-named-9965864.html|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.20minutes.fr/societe/1513131-20150108-attaque-charlie-hebdo-policiere-raconte-ahmed-superbe-collegue-toujours-volontaire|title=Attaque à &quot;Charlie Hebdo&quot;: Une policière raconte Ahmed, &quot;un superbe collègue, toujours volontaire&quot;|work=20 Minutes|accessdate=9. 1. 2015}}&lt;/ref&gt; ubijen hicem u glavu dok je ranjen ležao na ulici.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.mirror.co.uk/news/world-news/charlie-hebdo-terror-attack-sickening-4935314|title=Charlie Hebdo terror attack: Sickening moment 'policeman executed by militants as he held up hands in surrender|work=Mirror}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;news.com.au&quot;&gt;{{cite web|title=Charlie Hebdo attack: What we know about the three gunmen|url=http://www.news.com.au/world/europe/charlie-hebdo-attack-what-we-know-about-the-three-gunmen/story-fnh81p7g-1227177847039|access-date=2015-01-10|archive-date=2015-01-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20150108102736/http://www.news.com.au/world/europe/charlie-hebdo-attack-what-we-know-about-the-three-gunmen/story-fnh81p7g-1227177847039|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Polly Mosendz&quot;&gt;{{cite web|author=Polly Mosendz|title=Police Officer Ahmed Merabet Shot During Charlie Hebdo Massacre|url=http://www.newsweek.com/officer-shot-during-charlie-hebdo-massacre-identified-297603|work=[[Newsweek]]}}&lt;/ref&gt;
* Moustapha Ourrad, pomoćnik urednika alžirskog porijekla.&lt;ref name=&quot;independent.co.uk1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.lemonde.fr/afrique/article/2015/01/08/on-va-continuer-a-dessiner-repondent-les-caricaturistes-algeriens-apres-l-attentat-contre-charlie-hebdo_4552130_3212.html |title=&quot; On va continuer à dessiner &quot; répondent les caricaturistes algériens après l’attentat contre Charlie Hebdo |date=8. 1. 2015 |work=Le Monde |accessdate=9. 1. 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.lematindz.net/news/16188-meziane-ourad-une-des-victimes-de-la-tuerie-de-charlie-hebdo.html |title=Mustapha Ourad, une des victimes de la tuerie de &quot;Charlie Hebdo&quot; |date=8. 1. 2015 |work=Le Matin |accessdate=9. 1. 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.tsa-algerie.com/2015/01/08/reportage-a-ait-larba-village-natal-de-mustapha-ourrad-lalgerien-tue-a-charlie-hebdo/ |title=REPORTAGE. Á Aït Larba, village natal de Mustapha Ourrad, l’Algérien tué à Charlie Hebdo |date=8. 1. 2015 |work=TSA |accessdate=9. 1. 2015 |archivedate=2015-01-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150109053808/http://www.tsa-algerie.com/2015/01/08/reportage-a-ait-larba-village-natal-de-mustapha-ourrad-lalgerien-tue-a-charlie-hebdo/ |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;
* Michel Renaud, 69, gost na sastanku uredništva.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.lemonde.fr/attaque-contre-charlie-hebdo/article/2015/01/08/michel-renaud-l-insatiable-voyageur_4551225_4550668.html|title=Michel Renaud, insatiable voyageur|author=Manuel Armand|work=Le Monde}}&lt;/ref&gt;
* [[Tignous]] (Bernard Verlhac), 57, karikaturist.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Charlie Hebdo victims|url=http://www.bbc.com/news/world-europe-30734762|accessdate=8. 1. 2015|publisher=BBC News|date=8. 1. 2015}}&lt;/ref&gt;
*[[Georges Wolinski]], 80, karikaturist [[jevrej]]sko-[[tunis]]kog porijekla.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.lemonde.fr/societe/article/2015/01/07/les-dessinateurs-et-journalistes-tues_4550767_3224.html|title=Attentat contre &quot;Charlie Hebdo &quot;: Charb, Cabu, Wolinski et les autres, assassinés dans leur rédaction|work=Le Monde|language=francuski}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.haaretz.com/jewish-world/jewish-world-news/1.636147|title=Jewish cartoonist Georges Wolinski among the dead in Paris terrorist attack|date=9. 1. 2015|work=Haaretz.com|accessdate=10. 1. 2015|archive-date=2015-01-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20150109032126/http://www.haaretz.com/jewish-world/jewish-world-news/1.636147|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-4612722,00.html|title=Jewish cartoonist among victims of Paris terror attack|work=ynet|accessdate=10. 1. 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.foxnews.com/world/2015/01/07/fearless-murdered-french-cartoonists-welcomed-controversy/|title=Fearless: Murdered French cartoonists welcomed controversy|work=Fox News|accessdate=10. 1. 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.jta.org/2015/01/07/news-opinion/world/jewish-cartoonist-georges-wolinski-among-12-dead-in-paris-shooting|title=Jewish cartoonist Georges Wolinski among 12 dead in Paris shooting|work=Jewish Telegraphic Agency|accessdate=10. 1. 2015}}&lt;/ref&gt;
{{div col end}}

&lt;gallery heights=&quot;200px&quot; class=&quot;center&quot;&gt;
CABU AOUT 2012.jpg|[[Cabu]] godine 2012.
2011-11-02 Incendie à Charlie Hebdo - Charb - 06.jpg|[[Charb]] godine 2011.
Tignous 20080318 Salon du livre 1.jpg|[[Tignous]] godine 2008.
Salon du livre de Paris 2011 - Georges Wolinski - 007.JPG|[[Georges Wolinski|Wolinski]] godine 2011.
&lt;/gallery&gt;

'''Ranjeni:'''
* Simon Fieschi, 31, webmaster, pogođen u rame.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.smh.com.au/world/paris-attacks-sydney-womans-partner-in-coma-after-charlie-hebdo-shooting-20150108-12k4av.html|title=Paris attacks: Sydney woman's partner in coma after Charlie Hebdo shooting|work=The Sydney Morning Herald}}&lt;/ref&gt;
* {{ill|Philippe Lançon|fr}}, novinar, pogođen u lice, trenutnbo u kritičnom stanju.
* [[Fabrice Nicolino]], 59, novinar, poigođen u nogu.
* {{ill|Laurent &quot;Riss&quot; Sourisseau|ca|Laurent Sourisseau|et|Laurent Sourisseau|fr|lt=Riss}}, 48, karikaturist, pogođen u rame
* nedidentificirani policajci.&lt;ref&gt;[http://translate.googleusercontent.com/translate_c?depth=1&amp;hl=en&amp;prev=search&amp;rurl=translate.google.com&amp;sl=fr&amp;u=http://www.lepoint.fr/societe/en-direct-attentat-de-charlie-hebdo-le-raid-pret-a-donner-l-assaut-a-reims-08-01-2015-1894813_23.php&amp;usg=ALkJrhgXLbHEqT5Z-akbF7UUKSe_HR3qjQ Translated text]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.leparisien.fr/faits-divers/en-direct-paris-fusillade-au-siege-de-charlie-hebdo-07-01-2015-4425881.php|title=En Direct. Attentat à Charlie Hebdo: 12 morts, les terroristes en fuite|language=French|publisher=[[Le Parisien]]|location=France|date=7. 1. 2015|accessdate=7. 1. 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.theguardian.com/world/2015/jan/07/charlie-hebdo-shooting-paris-magazine-target-raid|title=Charlie Hebdo shootings: ‘It’s carnage, a bloodbath. Everyone is dead’|date=7. 1. 2015|publisher=[[The Guardian]]|accessdate=7. 1. 2015}}&lt;/ref&gt;

Tri osobe na sastanku redakcije su ostale neozlijeđene; dva člana osoblja {{ill|Sigolène Vinson|fr}} i {{ill|Laurent Léger|fr}}; te Gerard Gaillard, gost. Karikaturistica, koja je zakasnila na sastanaka, te pod prijetnjom smrću dala kod za ulazak u zgradu, bila je Corinne &quot;Coco&quot; Rey, također neozlijeđena tokom napada.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.theglobeandmail.com/news/world/deadly-shooting-at-french-satirical-newspaper-report/article22329480|title=The Globe in Paris: Police identify three suspects|publisher=The Globe and Mail}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.latimes.com/world/europe/la-fg-charlie-hedbo-attack-live-updates-20150107-htmlstory.html|title=Paris rampage live updates: 1 suspect reportedly surrenders; vigils held worldwide|work=Los Angeles Times|date=8. 1. 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Alderman|first1=Liz|title=Recounting a Bustling Office at Charlie Hebdo, Then a ‘Vision of Horror’|url=http://www.nytimes.com/2015/01/09/world/europe/survivors-retrace-a-scene-of-horror-at-charlie-hebdo.html|publisher=The New York Times|accessdate=9. 1. 2015|date=8. 1. 2015}}&lt;/ref&gt;

Napad na Charlie Hebdo je predstavljao najgori teroristički napad u Francuskoj od 1961. godine kada su za vrijeme [[Alžirski rat za nezavisnost|alžirskog rata za nezavisnost]] pripadnici desničarske organizacije [[OAS]] podmetnuli bombu [[Bombaški napad na vlak u Vitry-Le-Françoisu 1961|vlak u Vitry-Le-Françoisu]] pri čemu je poginulo 28 ljudi.

== Izvori ==
{{reflist|30em}}

== Vanjske veze ==
;Ostali projekti
{{WProjekti
|commonscat   = Charlie Hebdo shooting
|commonscatsh = Napad na redakciju lista Charlie Hebdo
}}

{{Normativna kontrola}}

[[Kategorija:2015.]]
[[Kategorija:Teroristički napadi u Francuskoj‎|Charlie Hebdo]]
[[Kategorija:Historija Pariza]]</text>
      <sha1>aysjkrjjhkrnzgn94zka4lc9t9nikm6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nagrada Miloš Žutić</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4031803</id>
    <revision>
      <id>42607296</id>
      <parentid>42550911</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T01:58:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>42607296</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6990" sha1="bssl6hhf5lzx1ld3s5attvhh91ueh8y" xml:space="preserve">'''Nagrada Miloš Žutić''' ustanovljena je [[1994]]. godine kao spomen na glumca [[Miloš Žutić|Miloša Žutića]]. Dodeljuje je [[Savez dramskih umetnika umetnika Srbije]] za najbolje glumačko ostvarenje u protekloj pozorišnoj sezoni.

Nagrada se sastoji od plakete sa likom Žutića, rad akademskog vajara Zvonka Novakovića, unikatne diplome, rad akademskog slikara Geroslava Zarića i novčanog iznosa.

== Dobitnici ==
Dosadašnji dobitnici nagrade su:&lt;ref&gt;[http://www.seecult.org/node/20020 Jevtiću nagrada Miloš Žutić], Pristupljeno 13. 4. 2013.&lt;/ref&gt;
* za 1994/95 - [[Petar Kralj]] za ulogu Normana u predstavi „Garderober“ [[Jugoslovensko dramsko pozorište|Jugoslovenskog dramskog pozorišta]].
* za 1995/96 - [[Jasna Đuričić]] za ulogu Olge u predstavi „Murlin Murlo“ [[Srpsko narodno pozorište|Srpskog narodnog pozorišta]].
* za 1996/97 - [[Jelisaveta Sablić|Jelisaveta Seka Sablić]] za ulogu Marije Kalas u predstavi „Master Klas“ [[Bitef teatar|Bitef teatra]].
* za 1997/98 - [[Branislav Zeremski]] za ulogu Ivana u predstavi „Art“ Ateljea 212.&lt;ref&gt;[http://www.atelje212.rs/stalni-asambl/branislav-zeremski/ Branislav Zeremski - biografija], Pristupljeno 13. 4. 2013.&lt;/ref&gt;
* za 1998/99 - [[Boris Isaković]] za ulogu Predsednika državnog saveta u predstavi „Leons i Lena“, [[Grad teatar|Grad teatar Budva]] i Jugoslovensko dramsko pozorište.
* za 1999/2000 - [[Jelena Đokić]] za ulogu Katarine Šparović u predstavi „Bokeški de-mol“, [[Centar za kulturu Tivat]].
* za 2000/01 - [[Nebojša Glogovac]] za ulogu Simeona Njega u predstavi „Zlatno runo“ [[Beogradsko dramsko pozorište|Beogradskog dramskog pozorišta]].&lt;ref&gt;[http://www.blic.rs/stara_arhiva/najnovijevesti/16711/Nebojsa-Glogovac-laureat-nagrade-Milos-Zutic Nebojša Glogovac laureat nagrade „Miloš Žutić“ („Blic“, 15. januar 2002)], Pristupljeno 13. 4. 2013.&lt;/ref&gt;
* za 2001/02 - [[Đurđija Cvetić]] za ulogu Skupa u predstavi „Skup“ Jugoslovenskog dramskog pozorišta.
* za 2002/03 - [[Olga Odanović]] za ulogu Milice Gerasimović u predstavi „Govornica“ Jugoslovenskog dramskog pozorišta.&lt;ref&gt;[http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2003/11/11/srpski/K03111002.shtml Laureat Olga Odanović („Glas javnosti“, 11. novembar 2003)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304200018/http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2003/11/11/srpski/K03111002.shtml |date=2016-03-04 }}, Pristupljeno 13. 4. 2013.&lt;/ref&gt;
* za 2003/04 - [[Dragan Mićanović]] za ulogu Porcije u predstavi „Mletački trgovac“ Jugoslovenskog dramskog pozorišta.&lt;ref&gt;[http://www.blic.rs/stara_arhiva/kultura/73303/Dve-nagrade-Draganu-Micanovicu Dve nagrade Draganu Mićanoviću („Blic“, 23. novembar 2004)], Pristupljeno 13. 4. 2013.&lt;/ref&gt;
* za 2004/05 - Nebojša Glogovac (2. put) za ulogu Ivana u predstavi „Hadersfild“ Jugoslovenskog dramskog pozorišta.&lt;ref&gt;[http://www.mondo.rs/v2/tekst.php?vest=7184 Nebojši Glogovcu nagrada „Miloš Žutić“]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Pristupljeno 13. 4. 2013.&lt;/ref&gt;
* za 2005/06 - [[Goran Jevtić]] za više uloga u predstavi „Okamenjeni princ“ [[Malo pozorište Duško Radović|Malog pozorišta Duško Radović]].&lt;ref&gt;[http://www.b92.net/kultura/vesti.php?nav_category=321&amp;yyyy=2006&amp;mm=12&amp;dd=07&amp;nav_id=226865 Dodeljena Nagrada Miloš Žutić (B92,], Pristupljeno 13. 4. 2013.&lt;/ref&gt;
* za 2006/07 - [[Pavle Pekić]] za ulogu Svetozara Ružičića u predstavi „Pokondirena tikva“ [[Narodno pozorište u Kikindi|Narodnog pozorišta u Kikindi]].&lt;ref&gt;[http://www.mondo.rs/s84909/Zabava/Zabava/Kultura/Pavlu_Pekicu_urucena_nagrada_Milos_Zutic.html Pavlu Pekiću uručena nagrada „Miloš Žutić“]{{Dead link|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Pristupljeno 13. 4. 2013.&lt;/ref&gt;
* za 2007/08 - [[Vojin Ćetković]] za ulogu Don Krste u predstavi „Don Krsto“ Jugoslovenskog dramskog pozorišta.&lt;ref&gt;[http://www.svevesti.com/a114304-%C4%87etkovi%C4%87u-nagrada-milo%C5%A1-%C5%BEuti%C4%87 Ćetkoviću nagrada „Miloš Žutić“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305051226/http://www.svevesti.com/a114304-%C4%87etkovi%C4%87u-nagrada-milo%C5%A1-%C5%BEuti%C4%87 |date=2016-03-05 }}, Pristupljeno 13. 4. 2013.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.jdp.rs/arhiva08-09.html Uručena nagrada „Miloš Žutić“ Vojinu Ćetkoviću] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120120040642/http://www.jdp.rs/arhiva08-09.html |date=2012-01-20 }}, Pristupljeno 13. 4. 2013.&lt;/ref&gt;
* za 2008/09 - [[Bojan Žirović]] za ulogu Kristijana u predstavi „Proslava“ [[Atelje 212|Ateljea 212]].&lt;ref&gt;[http://www.vesti-online.com/Scena/Kultura/42178/Zirovicu-nagrada-Milos-Zutic Žiroviću nagrada Miloš Žutić] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190414171432/https://vesti-online.com/Scena/Kultura/42178/Zirovicu-nagrada-Milos-Zutic |date=2019-04-14 }}, Pristupljeno 13. 4. 2013.&lt;/ref&gt;
* za 2009/10 - [[Dušanka Stojanović|Dušanka Stojanović Glid]] za ulogu Kućevne u predstavi „Kod kuće/Kabul“ Narodnog pozorišta u Beogradu.&lt;ref&gt;[http://www.novosti.rs/vesti/kultura.71.html:312689-Dusanki-Stojanovic-nagrada-Milos-Zutic Dušanki Stojanović nagrada „Miloš Žutić“ („Večernje novosti“, 24. decembar 2010)], Pristupljeno 13. 4. 2013.&lt;/ref&gt;
* za 2010/11 - [[Svetozar Cvetković]] za ulogu Ričarda Rihtera u predstavi „Elijahova stolica“ Jugoslovenskog dramskog pozorišta.&lt;ref&gt;[http://www.politika.rs/rubrike/kultura-i-zabava/Nagrada-Milos-Zutic-Svetozaru-Cvetkovicu.sr.html Nagrada „Miloš Žutić“ Svetozaru Cvetkoviću („Politika“, 14. mart 2012)], Pristupljeno 13. 4. 2013.&lt;/ref&gt;
* za 2011/12 - [[Nenad Stojmenović]] za uloge Ivana Pavloviča Šatova u predstavi „Zli dusi“, kao i Džona Vortinga u predstavi „Važno je zvati se Ernest“, Narodnog pozorišta u Beogradu.&lt;ref&gt;[http://www.politika.rs/rubrike/kultura-i-zabava/Nagrada-Milos-Zutic-Nenadu-Stojmenovicu.sr.html Nagrada „Miloš Žutić“ Nenadu Stojmenoviću („Politika“, 18. mart 2013)], Pristupljeno 13. 4. 2013.&lt;/ref&gt;
* za 2012/13 - [[Saša Torlaković]] za ulogu [[Tomas Man|Tomasa Mana]] u predstavi „Čarobnjak“ Fedora Šilija u režiji Borisa Liješevića i u produkciji [[Narodno pozorište u Somboru|Narodnog pozorišta iz Sombora]].&lt;ref&gt;[http://www.politika.rs/rubrike/Kultura/Biti-glumac-u-malom-gradu-je-privilegija.sr.html Biti glumac u malom gradu je privilegija („Politika“, 9. jun 2014)]&lt;/ref&gt;
* za 2013/14 - [[Nebojša Dugalić]] za ulogu Roberta u predstavi „Izdaja“ Harolda Pintera, u režiji Gorana Šušljika u produkciji Jugoslovenskog dramskog pozorišta.&lt;ref&gt;[http://www.novosti.rs/vesti/kultura.71.html:538953-Dugalicu-Milos-Zutic Dugaliću „Miloš Žutić“ („Večernje novosti“, 17. mart 2015)]&lt;/ref&gt;

== Reference ==
{{reflist|2}}

[[Kategorija:Nagrada Miloš Žutić| ]]
[[Kategorija:Nastanci 1994.]]
[[Kategorija:Srpske pozorišne nagrade|Miloš Žutić]]</text>
      <sha1>bssl6hhf5lzx1ld3s5attvhh91ueh8y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nikolaj Lobačevski</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4497108</id>
    <revision>
      <id>42607342</id>
      <parentid>42553358</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T09:44:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>42607342</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15035" sha1="adyuestpqr1yjaq7mvtshwb503v0bal" xml:space="preserve">{{Naučnik
| ime           = Nikolaj Lobačevski
| slika         =Nikolay_Ivanovich_Lobachevsky.jpeg
| širina_slike  = 200p
| opis_slike    = Nikolaj Ivanovič Lobačevski
| datum_rođenja  = [[1. decembar]] [[1793]].
| mesto_rođenja  = [[Nižnji Novgorod|Nižnji Novgorod]]
| država_rođenja = [[Rusija]]
| datum_smrti   = [[24. februar]] [[1856]].
| mesto_smrti   = [[Kazanj]]
| država_smrti  = [[Rusija]]
| polje          = [[matematika]]
| institucija   = 
| škola         = 
| studenti      = 
| poznat_po     = [[hiperbolička geometrija|geometriji Lobačevskog]]
| nagrade       = 
| napomene      = 
}}
'''Nikolaj Ivanovič Lobačevski''', ({{jez-ru|Лобачевский Николай Иванович}}; [[20. novembar]] [[1793]].&lt;small&gt;[[Julijanski kalendar|jk]]&lt;/small&gt;/[[1. decembar]], [[Nižnji Novgorod]] - [[12. februar]] [[1856]].&lt;small&gt;[[Julijanski kalendar|jk]]&lt;/small&gt;/[[24. februar]], [[Kazanj]]), [[Rusija|ruski]] matematičar; sin arhitekte, rođen u Nižnjenovgordskoj oblasti, postavio temelje [[Neeuklidska geometrija|neeuklidske geometrije]].

Kada mu je bilo šest godina, Lobačevskom je umro otac i pošto je njegova majka porodicu preselila u Kazanj, tamo je [[1807]]. pohađao novootvoreni univerzitet. Studije završava [[1811]], docent postaje [[1814]], vanredni profesor [[1816]], redovni [[1822]], a [[1827]]. postaje [[rektor]] što ostaje sve do penzionisanja. NJegova vlada ga je odlikovala, ali je [[1846]], iz nejasnih razloga, pao u nemilost; tada se penzioniše iz zdravstvenih razloga.

Za života, Lobačevski je kao i Kopernik, bio nepoznat i nepriznat čak i u svojoj domovini. Poznati nemački matematičar [[Karl Fridrih Gaus|Gaus]], jedini je obratio pažnju na njegova velika otkrića i pomagao njegov izbor za dopisnog člana Naučnog udruženja u [[Getingen]]u. Ali tek kada je nakon Gausove smrti objavljeno da je on prihvatao teorije i dostignuća Lobačevskog, tada je iznenađena matematička javnost prvi put čula za ime velikog ruskog matematičara.

== Delo ==
Lobačevski je autor jednog postupka za numeričku [[Aproksimacija|aproksimaciju]] korena [[Algebarska jednačina|algebarske jednačine]]. Na zapadu je ovaj postupak poznat pod imenom ''metoda Dandelin-Grafe'', ali ga ruska škola matematike ipak zove po Lobačevskom. Lobačevski je takođe definisao funkciju kao odnos između dva skupa realnih brojeva ([[Johan Peter Gustav Ležen Dirihle|Dirihle]] daje istu definiciju nezavisno nešto kasnije).

U svojoj knjizi ''Geometrija'' iz 1823. godine on sistematski proučava posledice postojanja geometrije bez [[V Euklidov postulat|V Euklidovog postulata]]. Međutim iste godine, potpuno nezavisno od njega, mladi [[Boljai Janoš|Janoš Boljai]] (Bolyai, 1802-1860) napisao je u jednom pismu da je došao do zanimljivih otkrića, ali koje će prvi put objaviti u knjizi tek 1831. Zna se i da je veliki [[Karl Fridrih Gaus|Gaus]] istraživao dotičnu oblast, baš kao i Janošev otac Farkaš (na nemačkom Volfgang) koji je zapisao da je to „mrtvo more po kome je i on sam bezuspešno plovio“. Prvo objavljeno delo u kome je celokupna teorija predstavljena je rad Lobačevskog objavljen u ''Kazanjskom glasniku'' 1829. godine. Pošto je ova publikacija bila lokalnog karaktera, a Imperatorska akademija nauka u [[Sankt Peterburg]]u nije želela objaviti rad (čemu je značajno doprineo [[Mihail Lomonosov|Ostrogradski]]) to je ovaj rad ostao nepoznat sve do objavljivanja u Parizu 1837.

Jedan od popularnih interpretacija [[Euklid]]ovog petog postulata glasi
;V Euklidov postulat:''Kroz tačku van prave se može povući tačno jedna prava paralelna sa tom pravom.''

Posledica ovog postulata je i da je zbir ugla u trouglu jednak zbiru dva prava ugla, da važi [[Pitagorina teorema]] i još mnogo trigonometrijskih identiteta. Sve ovo je ukazivalo da je ovaj postulat težak za dokazivanje, ali je stvaran i očigledan.
Bilo je rasprostranjeno mišljenje da Euklidova geometrija adekvatno opisuje svet i univerzum.

Geometrija Lobačevskog prihvata sve ostale Euklidove postulate, sem petog, odnosno umesto petog Euklidovog daje svoj postulat koji glasi
;V Postulat Lobačevskog:''Kroz tačku van prave postoje bar dve prave koje su paralelne sa tom pravom.''

Koliko god izgledalo čudno, Lobačevski je dokazao da ovako dobijena geometrija jeste moguća, pa je izveo niz teorema koji važe u novoj geometriji i koristeći matematički aparat prvi put pokazao da je moguće isključivo matematičkom logikom dokazati postojanje potpuno drugačijeg (nama stranog) sveta, iako nismo u stanju da ga svojim čulima spoznamo, pa nam je čak i imaginaciji dalek.
Za ovu [[Hiperbolička geometrija|Geometriju Lobačevskog]], koju je sam Lobačevski, za razliku od „obične“ ili [[Euklidova geometrija|Euklidove geometrije]], nazvao „imaginarna geometrija“ kasnije su, međutim, stvoreni i modeli očiglednog predstavljanja, kao što su [[Klajnov model]], [[Poenkareov disk]] ili [[Poenkareova poluravan]] koji su nazvani prema imenima njihovih autora, matematičara [[Feliks Klajn|Feliksa Klajna]] i [[Anri Poenkare|Anrija Poenkarea]]. Takođe, mada pripada jednoj drugoj vrsti neeuklidske geometrije, očiglednom predstavljanju neeuklidske geometrije doprineo je i sferni model [[Bernhard Riman|Bernharda Rimana]] u kojem je neeuklidska ravan predstavljena sferom, a neeuklidske prave su velike kružnice ove sfere (na primer meridijani iscrtani na globusu). Inače, [[Rimanova geometrija]] razlikuje se od Geometrije Lobačevskog po tome što se u njenom petom postulatu tvrdi da se kroz tačku izvan date prave ne može povući ni jedna prava koja ne seče tu pravu, odnosno koja bi sa njom bila paralelna.

Lobačevski je uporno radio na popularizaciji svojih rezultata, ali je ipak dočekao da umre nepriznat. Veličine kao Ostrogradski ili Ležandr su bile nepremostiva prepreka.

== Epilog ==
Riman u svom predavanju iz 1854. godine utemeljuje novu geometriju i definiše n-dimenzione prostore, ali još ni on ne uspeva da dokaže logičku neprotivrečnost. Italijanski matematičar Beltrami 1868. godine dokazuje nezavisnost petog postulata od prethodna četiri, a konačno nemački matematičar Feliks Klajn dokazuje početkom dvadeseteog veka da je jedna geometrija neprotivrečna ako i samo ako je to slučaj i sa drugom.
:''Euklidska geometrija i geometrija Lobačevskog su ekvikonzistentne.''
Drugim rečima, s matematičke tačke gledišta ove dve geometrije su ravnopravne.

Rad Lobačevskog je široko prihvaćen kao značajan tek kada je [[Albert Ajnštajn|Ajnštajnova]] opšta teorija relativnosti pokazala da je prostorno-vremenska geometrija neeuklidska; ona je takođe pripremila put za [[Bernhard Riman|Rimanovu]] i [[Feliks Klajn|Klajnovu]] sistematsku eksploataciju neeuklidske geometrije. Na euklidsku geometriju se danas gleda kao na specijalan slučaj, adekvatan za sve svakodnevne svrhe, u okviru opštijeg sistema.

Čini se da je engleski matematičar [[Vilijam Kliford]] najbolje opisao koliki je filozofski i naučni doprinos originalnog otkrića Lobačevskovog kada je rekao: Ono što je [[Vesalije]] bio [[Galen]]u, [[Nikola Kopernik|Kopernik]] [[Klaudije Ptolemej|Ptolemeju]], to je Lobačevski Euklidu.

== Povezano ==
* [[Hiperbolička geometrija|Hiperbolična geometrija]]

== Literatura ==
{{refbegin|2}}
* ''Александров П. С.'' Николай Иванович Лобачевский. «Квант». 1976. № 2.
* {{cite book |author =Белл Э. Т. |title =Творцы математики, глава 15 |location =М. |publisher =Просвещение |year =1979 |pages =256 |url =http://www.math.ru/lib/book/djvu/istoria/bell.djvu |ref =Белл |access-date =2015-06-22 |archive-date =2007-11-10 |archive-url =https://web.archive.org/web/20071110021245/http://www.math.ru/lib/book/djvu/istoria/bell.djvu }}
* {{cite book |author =Васильев А. В. |title =Николай Иванович Лобачевский
  |location =М. |publisher =Наука |year =1992 |pages =229 |серия=Научно-биографическая серия }}
* {{cite book |author =Глейзер Г. И. |title =История математики в школе |url =http://ilib.mccme.ru/djvu/istoria/school.htm |publisher =Просвещение |location =М. |year =1964 |pages =345-350 |access-date =2015-06-22 |archive-date =2017-12-04 |archive-url =https://web.archive.org/web/20171204234104/http://ilib.mccme.ru/djvu/istoria/school.htm |deadurl =yes }}
* {{cite book |author =Каган, Вениамин Фёдорович |title =Лобачевский |url =http://ilib.mccme.ru/djvu/istoria/lobach.htm |edition =Издание второе, дополненное |publisher =АН СССР |location =М.-Л. |year =1948 |pages =507 |ref =Каган |access-date =2015-06-22 |archive-date =2007-12-15 |archive-url =https://web.archive.org/web/20071215195624/http://ilib.mccme.ru/djvu/istoria/lobach.htm |deadurl =yes }}
* {{cite book |author =Колесников М. С. |title = Лобачевский |серия= Жизнь замечательных людей 
  |publisher =Молодая гвардия |location =М. |year =1965 |pages =320 |ref=Колесников }}
* {{cite book |author =Лаптев Б. Л. |title =Н. И. Лобачевский и его геометрия
  |publisher = Просвещение |location =М. |year =1976 |pages =112 |ref=Лаптев Б. Л. }}
* {{cite journal |author =Лаптев В. И. |title =Жизнь и деятельность Н. И. Лобачевского |url =http://www.ksu.ru/news/medal/lobachv.htm |edition =Успехи математических наук |location =М. |year =1951 |volume =6 |issue =3 (43) |pages =10-17 |date = |access-date =2015-06-22 |archive-date =2009-06-09 |archive-url =https://web.archive.org/web/20090609170411/http://www.ksu.ru/news/medal/lobachv.htm |dead-url =yes }}
* {{cite journal |author =Лахтин Л. К. |title =О жизни и научных трудах Николая Ивановича Лобачевского (по поводу столетней годовщины дня его рождения) |url =http://mi.mathnet.ru/rus/msb/v17/i3/p474 |edition =Математический сборник |location =М. |year =1894 |volume =17 |issue =3 |pages =474—493 }}{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} 
* {{cite book |author =Ливанова А. |title =Три судьбы. Постижение мира
  |location =М. |publisher =Знание |year =1969 |pages =352 |серия=Жизнь замечательных идей }}
* {{cite book |author = |title =Н. И. Лобачевский. Сб. статей к 150-летию со дня рождения
  |location =М.-Л. |publisher =АН СССР |year =1943 |pages = }}
* {{cite journal |title =Николай Иванович Лобачевский. Сборник статей к столетию со дня смерти
  |edition = Историко-математические исследования |volume =9 |publisher =ГИТТЛ
  |location =М. |year =1956 |pages  =9-402 }}
* Прудников В. Е. Русские педагоги-математики XVIII–XIX веков. – М.: Учпедгиз, 1956.
* {{cite journal |author = Яновская, Софья Александровна
  |title =О мировоззрении Н. И. Лобачевского |edition = Историко-математические исследования
  |volume =4 |publisher =ГИТТЛ |location =М. |year =1951 |pages  =173-200 }}
* {{cite book |author =Заботин И. П. |title =Лобачевский |url =http://publ.lib.ru/ARCHIVES/Z/ZABOTIN_Ivan_Petrovich/_Zabotin_I._P..html |location =М. |publisher =Молодая гвардия |year =1956 |pages = |access-date =2015-06-22 |archivedate =2009-10-18 |archiveurl =https://web.archive.org/web/20091018020232/http://publ.lib.ru/ARCHIVES/Z/ZABOTIN_Ivan_Petrovich/_Zabotin_I._P..html |deadurl =yes |archive-date =2009-10-18 |archive-url =https://web.archive.org/web/20091018020232/http://publ.lib.ru/ARCHIVES/Z/ZABOTIN_Ivan_Petrovich/_Zabotin_I._P..html |url-status =dead }}
* {{cite book |author =Тарджеманов, Джавад.
  |title =Серебряная подкова
  |location =Москва |publisher =Советский писатель |year =1979 |pages =415 }}
* {{cite book |author =Тарджеманов, Джавад.
  |title =Юность Лобачевского (рождение гения): документальный роман
  |location =Казань |publisher =Татарское книжное издательство |year =1987 |pages =334 }}
{{refend}}

== Vanjske veze ==
{{Commonscat|Nikolai Lobachevsky}}
* [http://www.matf.bg.ac.rs/~zlucic/osnivaci_neeuklidske_geometrije.pdf Osnivači neeuklidske geometrije, Zagreb 1907. (strana 16)]
* [http://mathworld.wolfram.com/HyperbolicGeometry.html Volfram stranica o hiperboličkim geometrijama]
* [http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/HistTopics/Non-Euclidean_geometry.html O neeuklidskim geometrijama]
* {{cite web
 | author  = 
 | url  = http://www.cap.ru/home/65/muzei/sait/muz.htm
 | accessdate  = 24 мая
 | accessyear  = 2011
 | title  = Историко-краеведческий Дом-музей Н. И. Лобачевского в г. Козловка, Чувашия
 | archiveurl  = https://www.webcitation.org/619kZDMUl?url=http://www.cap.ru/home/65/muzei/sait/muz.htm
 | archivedate  = 2011-08-23
 | deadurl  = no
 }}
* {{cite web
 | author  = 
 | url  = http://gov.cap.ru/hierarhy.asp?page=./5149/5151/124085/124328
 | title  = Биография
 | accessdate  = 7 января
 | accessyear  = 2011
 | archiveurl  = https://www.webcitation.org/619kZxBdv?url=http://gov.cap.ru/hierarhy.asp?page=.%2F5149%2F5151%2F124085%2F124328
 | archivedate  = 2011-08-23
 | deadurl  = no
 }}
* {{cite web
 | author  = 
 | url  = http://www.univer.omsk.su/pages/hbwork/3.htm
 | title  = Библиотечная деятельность Н. И. Лобачевского
 | accessdate  = 28 февраля
 | accessyear  = 2011
 | archiveurl  = https://www.webcitation.org/619kamN4E?url=http://www.univer.omsk.su/pages/hbwork/3.htm
 | archivedate  = 2011-08-23
 | deadurl  = no
 }}
* [http://nasledie.enip.ras.ru/ras/view/person/general.html?id=42078835 Биография и публикации Николая Ивановича Лобачевского] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140716061513/http://nasledie.enip.ras.ru/ras/view/person/general.html?id=42078835 |date=2014-07-16 }} в Электронной библиотеке «Научное наследие России»
* [http://www.prometeus.nsc.ru/archives/exhibit2/lobach.ssi Труды Н. И. Лобачевского и литература о нём]

{{DEFAULTSORT:Lobačevski, Nikolaj}}
[[Kategorija:Rođeni 1793.]]
[[Kategorija:Umrli 1856.]]
[[Kategorija:Ruski matematičari]]</text>
      <sha1>adyuestpqr1yjaq7mvtshwb503v0bal</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nestlé</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4497285</id>
    <revision>
      <id>42607320</id>
      <parentid>42339286</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T07:51:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>42607320</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4193" sha1="mvjdlvqdqls90hspi662slshm0v5alm" xml:space="preserve">{{Tvrtka
| ime                = Nestlé S.A.
| slika              = [[Datoteka:NestleHQ.jpg|250px|Nestle HQ]]
| vrsta              = [[Dioničko društvo]]
| osnutak            = [[1866]]. 
| prestala_postojati = 
| osnivači           = [[Henri Nestlé]] 
| sjedište_grad      = [[Vevey]]
| sjedište_država    = [[Švicarska]]
| ključneosobe       = Peter Brabeck-Letmathe
| predsjednik        = Paul Bulcke
| konkurencija       = 
| pokriveno_područje = 
| industrija         = 
| proizvodi          = Prehrana, piće
| usluge             = 
| prihod             = 
| promet             = 107,552&amp;nbsp;Mrd. [[Švicarski franak|CHF]] &lt;small&gt;(2007)&lt;/small&gt;
| neto_dobit         = 
| zaposleni          = 276.000 &lt;small&gt;(2007)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;AR2013&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.nestle.com/asset-library/documents/library/documents/annual_reports/2014-annual-report-en.pdf |format=PDF|title=Annual Results 2014 |accessdate=25 March 2015 |publisher=Nestlé}}&lt;/ref&gt;
| holding            = 
| divizije           = Nespresso, Perrier, Purina, Findus 
| podruž             = 
| vlasnik            = 
| slogan             = Good food, good life (Dobra hrana, dobar život)
| web                = http://www.nestle.com/
| dodatak            = 
}}
'''Nestlé S.A.''' je najveći prehrambeni koncern na svijetu, i najveći švicarski industrijski proizvođač.&lt;ref name=&quot;money.cnn.com&quot;&gt;[http://money.cnn.com/2011/04/01/news/companies/nestle_brabeck_medical_foods.fortune/index.htm &quot;Nestlé's Brabeck: We have a &quot;huge advantage&quot; over big pharma in creating medical foods&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140410191138/http://money.cnn.com/2011/04/01/news/companies/nestle_brabeck_medical_foods.fortune/index.htm |date=2014-04-10 }}, ''CNN Money'', 1 April 2011&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.economist.com/node/14744982 &quot;Nestlé: The unrepentant chocolatier&quot;], ''The Economist'', 29 October 2009. Retrieved 17 May 2012&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://fortune.com/global500/nestle-72/ 2014 Fortune Global 500 listing.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160725054804/http://fortune.com/global500/nestle-72/ |date=2016-07-25 }} Retrieved 20 May 2015.&lt;/ref&gt;

== Historija ==
* [[1866]]. Osnovao [[Henri Nestlé]] pod imenom &quot;Farine Lactée Henri Nestlé S. A.&quot;.

===Nestlé Hrvatska===
* Potkraj 2003. Nestlé osniva tvrtku '''Nestlé Adriatic d.o.o''' kao središnji ured za čitavu jugoistočnu Europu sa sjedištem u Zagrebu. Iako je Nestlé zastupljen u Hrvatskoj već od 1918. godine.

== Reference ==
{{reflist}}

== Literatura==
{{refbegin|2}}
* Pierre Harrisson: Das Imperium Nestlé. Praktiken eines Nahrungsmultis am Beispiel Lateinamerikas. Rotpunktverlag, Zürich 1986, {{ISBN|3-89190-876-8}}, S. 413.
* Friedhelm Schwarz: Nestlé. Macht durch Nahrung. DVA, Stuttgart 2000, {{ISBN|3-421-05331-6}}, S. 295.
* Horst W. Nestle: Stammbaum der Familie Nestle. Stuttgart 1976.
* Klaus Werner, Hans Weiss: Das neue Schwarzbuch Markenfirmen: Die Machenschaften der Weltkonzerne. Ullstein Taschenbuch, 2010, {{ISBN|978-3-548-37314-0}}, S. 400.
* Arbeitsgruppe Dritte Welt Bern: Exportinteressen gegen Muttermilch. Der tödliche Fortschritt durch Babynahrung. Rowohlt TB-V., 1976, {{ISBN|978-3-499-14065-5}}, S. 136.
{{refend}}

== Vanjske veze ==
{{WProjekti 
|commons= 
|commonshr= 
|commonscat= Nestlé S.A.
|commonscathr=Nestlé S.A.
}}
* [http://www.nestle.com/ http://www.nestle.com/ ]
* [http://www.nestle.com.sg/ Singapore website]
* [http://www.nytimes.com/2004/02/05/business/worldbusiness/05nestle.html?ex=1391317200&amp;en=9bfbfa3f4307cbb5&amp;ei=5007&amp;partner=USERLAND Article on ownership structure of Nestlé and L'Oréal]
* [http://www.famouslogos.net/nestle-logo/ Nestlé Logo: Design, History and Evolution] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150510123308/http://famouslogos.net/nestle-logo/ |date=2015-05-10 }}
* [http://www.cocoainitiative.org/images/stories/pdf/harkin%20engel%20protocol.pdf Text of the Cocoa Protocol] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080724105142/http://www.cocoainitiative.org/images/stories/pdf/harkin%20engel%20protocol.pdf |date=2008-07-24 }}

{{mrva-tvrtka}}

[[Kategorija:Švicarske kompanije]]
[[Kategorija:Prehrambene kompanije]]</text>
      <sha1>mvjdlvqdqls90hspi662slshm0v5alm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nissan</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4497312</id>
    <revision>
      <id>42607344</id>
      <parentid>42543210</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T10:12:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>42607344</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37025" sha1="g26ou82p2eoc47duciua0xybfq2vf6e" xml:space="preserve">{{Ostale upotrebe|Nissan (razvrstavanje)}}
{{Tvrtka
| ime                =Nissan Motor Company, Ltd.&lt;br&gt;Nissan Jidosha Kabushiki-gaisha&lt;br&gt;日産自動車株式会社
| slika              = [[Datoteka:Nissan 2020  logo.svg|200px|Nissan logo]]
| vrsta              = 
| osnutak            =[[26. prosinca]] [[1933.]] (kao Datsun)
| prestala_postojati = 
| osnivači           = Nepoznat
| sjedište           =
| sjedište_grad      =[[Nishi-ku]], [[Yokohama]]
| sjedište_država    ={{ZD|JAP}}
| ključneosobe       =Carlos Ghosn&lt;br&gt;Toshiyuki Shiga
| predsjednik        =Carlos Ghosn
| konkurencija       = 
| pokriveno_područje =cijeli svijet
| industrija         =
| proizvodi          =Automobili&lt;br&gt;Vanbrodski motori&lt;br&gt;Viličari
| usluge             =Financijske usluge
| prihod             ={{Gubitak}} [[Američki dolar|$]] 80,92 mljrd. USD (2009.)&lt;ref name=&quot;Poslovanje&quot;&gt;{{Cite web |title=Poslovanje tvrtke |url=http://www.nissan-global.com/EN/DOCUMENT/PDF/FINANCIAL/REFERENCE/CONSOLIDATION/2009/2009results_summary_124_e.pdf |access-date=2015-06-24 |archive-date=2015-09-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150920024220/http://www.nissan-global.com/EN/DOCUMENT/PDF/FINANCIAL/REFERENCE/CONSOLIDATION/2009/2009results_summary_124_e.pdf |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
| operativni_prihod  ={{Povećanje}} [[Američki dolar|$]] 3,35 mljrd. USD(2009.)&lt;ref name=&quot;Poslovanje&quot;/&gt;
| neto_dobit         ={{Povećanje}} [[Američki dolar|$]] 460 milj. USD(2009.)&lt;ref name=&quot;Poslovanje&quot;/&gt;
| zaposleni          =175.766&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Profil tvrtke |url=http://www.nissan-global.com/EN/COMPANY/PROFILE/ |access-date=2015-06-24 |archive-date=2011-03-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110315093729/http://www.city.yokohama.jp/me/nishi/ |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
| holding            = 
| divizije           = [[Infiniti]]&lt;br&gt;NISMO&lt;br&gt;IPL
| podruž             = Nissan Forklift&lt;br&gt;Nissan Marine&lt;br&gt;Autech
| vlasnik            = 
| slogan             = 
| web                =[http://www.nissan-global.com/ Nissan web site]
| dodatak            = 
}}
'''Nissan Motor Company, Ltd.''' ([[Japanski jezik|jap.]] 日産自動車株式会社; Nissan Jidōsha Kabushiki-gaisha) (TYO: 7201), poznatiji kao '''Nissan''' je [[japan]]ski multinacionalni proizvođač [[automobil]]a. Nissan Motor Company prije je bio član Nissan grupacije, ali je postao samostalan nakon rekonstrukcije u vrijeme kada je predsjednik kompanije postao [[Carlos Ghosn]].

Izgovaranje imena Nissan je različito ovisno o tržištu. Tako se ime Nissan drugačije izgovara u [[SAD|SAD-u]], [[Velika Britanija|Velikoj Britaniji]] ili [[Japan]]u.

U prošlosti je Nissan prodavao svoje automobile pod nazivom [[Datsun]] te je jedan od najvećih proizvođača automobila. Od kolovoza [[2009.]] sjedište tvrtke se nalazi u [[Nishi-ku]], [[Yokohama]], [[Japan]]. [[1999.]] Nissan ulazi u alijansu sa [[Francuska|francuskim]] [[Renault]]om koji posjeduje 44,4 % japanske tvrtke, dok Nissan posjeduje 15 % dionica Renaulta od [[2008.]]
Nissan je po proizvodnji treći japanski i [[Azija|azijski]] proizvođač automobila, te ga se u tom kontekstu spominje kao članom &quot;''Velike trojice''&quot;. Također, sam proizvođač proizvodi i luksuzne automobile pod brandom [[Infiniti]].

Nissanovi VQ motori, motori V6 konfiguracije, već se 14 uzastopnih godina nalaze na [[Wardov popis 10 najboljih motora|Wardovoj ljestvici 10 najboljih motora]].

== Historija ==
=== Počeci s imenom Datsun od 1914. ===
[[Datoteka:Nissan_Head_Office_2009.jpg|mini|250px|desno|Sjedište Nissana u Yokohami]]
Tvrtka Nissan, u početku se predstavljala pod [[brand]]om '''DAT'''. Samo ime DAT nastalo je kao [[akronim]] prezimena osnivača samoga Nissana i to:

* Kenjiro '''D'''en (jap. 田 健次郎; Den Kenjirō),
* Rokuro '''A'''oyama (青山 禄朗; Aoyama Rokurō) i
* Meitaro '''T'''akeuchi (竹内 明太郎; Takeuchi Meitarō).

Ime tvrtke je [[1918.]] preimenovano u '''Kwaishinsha Motorcar Co.''', dok je [[1925.]] tvrtka ponovo preimenovana, i to u '''DAT Motorcar Co.''' Tako DAT Motorcar osim proizvodnje automobila, započinje i s proizvodnjom [[kamion]]a. Uskoro proizvodnja kamiona postaje glavna u industriji zbog gotovo nepostojanja potrošačkog tržišta za osobne automobile u to vrijeme. Počevši od [[1918.]], proizvodnja kamiona namijenjena je vojnom tržištu. Zbog niske potražnje na vojnom tržištu tokom 1920-ih, DAT se [[1926.]] spaja sa '''Jitsuyo Motors''', drugim najvećim proizvođačem kamiona u Japanu.

[[1926.]] DAT Motors iz Tokija spaja se s tvrtkom iz [[Osaka|Osake]] - Jitsuyo Jidosha Co., Ltd. (実用自動車製造株式会社; Jitsuyō Jidōsha Seizō Kabushiki-Gaisha) odnosno '''Jitsuyo Motors'''. Rezultat tog spajanja je novonastala tvrtka DAT Automobile Manufacturing Co., Ltd. (jap. ダット自動車製造株式会社; Datto Jidōsha Seizō Kabushiki-Gaisha).

[[1931.]] DAT na tržište izbacuje mali automobil, prvi '''Datson'''. Ime tog automobila u prijevodu sa [[Engleski jezik|engleskog]] značilo bi &quot;DAT-ov sin&quot; (Son of DAT). Kasnije, tokom [[1933.]] Nissan preuzima kontrolu nad DAT Motorsom, te je posljedni slog riječi Datson - slog SON, promijenjen u slog SUN. Razlog toga je što riječ &quot;son&quot; na [[Japanski jezik|japanskom jeziku]] znači gubitak (jap. 損). Iz toga proizlazi novo ime tvrtke &quot;Datsun&quot; (jap. ダットサン; Dattosan).&lt;ref name=&quot;Cusumano&quot;&gt;Cusumano, Michael A. (1985). The Japanese Automobile Industry. Harvard University Press. {{ISBN|0-674-47255-1}}.&lt;/ref&gt;

[[1933.]] dolazi do još jedne promjene imena, i to u - Jidosha-Seizo Co., Ltd. (jap. 自動車製造株式会社; Jidōsha Seizō Kabushiki-Gaisha; Automobile Manufacturing Co., Ltd.) te je sjedište tvrtke preseljeno u [[Yokohama|Yokohami]].

=== Prva upotreba naziva Nissan 1930-ih ===
[[Datoteka:Aikawa Yosuke.jpg|mini|180px|desno|Yoshisuke Aikawa, osnivač i prvi predsjednik Nissana]]
[[Yoshisuke Aikawa]] je [[1928.]] godine osnovao holding kompaniju Nippon Sangyo (Nipponska industrija). Naziv '''Nissan''' nastao je tokom [[1930-ih]] kao kratica tvrtke Nippon Sangyo&lt;ref name=&quot;Cusumano&quot;/&gt; na [[Tokio|tokijskoj]] [[Burza|burzi]]. Tokom tog vremena Nissan se bavio poslovima vezanim uz ljevaonicu te proizvodnju automobilskih dijelova. Tek [[1933.]] Nissan odlukom prvog predsjednika tvrtke, Yoshisukea Aikawe započinje s proizvodnjom automobila.&lt;ref name=&quot;Cusumano&quot;/&gt;

Nissan uskoro raste te u konačnici uključuje 74 tvrtki, te tokom [[Drugi svjetski rat|II. svjetskog rata]] veličinom postaje 4. tvrtka u [[Japan]]u.&lt;ref name=&quot;Cusumano&quot;/&gt;

[[1931.]] Aikawa kupuje kontrolni paket dionica DAT Motorsa, te [[1933.]] spaja odjel tvrtke '''Tobata Casting''' zadužen za proizvodnju automobilskih dijelova, s DAT motorsom. Budući da je Tobata Casting bio Nissanova tvrtka, Nissan započinje s proizvodnjom automobila.&lt;ref name=&quot;Cusumano&quot;/&gt;

=== Osnivanje tvrtke kao Nissan Motors 1934. ===
[[1934.]] Yoshisuke Aikawa je razdvojio Tobata Casting te ga registrirao kao novu podružnicu koju je nazvao '''Nissan Motors''' (Nissan). Dioničari nove tvrtke Nissan Motor Co., Ltd. ([[Japanski jezik|jap.]] 日産自動車) nisu bili oduševljeni perspektivom automobilske industrije u [[Japan]]u te je zbog toga Aikawa kupio sve dionice Tobata Castinga u lipnju [[1934.]] Kako bi kupio te dionice, koristio je kapital Nippon Industriesa. Od tada je Nissan Motors postao vlasništvo Nissan Grupe.&lt;ref name=&quot;Cusumano&quot;/&gt;

Nissan je proizvodio kamione, avione i motore za potrebe [[Japanska kopnena vojska|japanske vojske]]. Glavno postrojenje tvrtke je preseljeno u [[Kina|Kinu]] nakon japanske okupacije zemlje u [[Drugi svjetski rat|2. svjetskom ratu]]. Tamo su se proizvodili motori za japansku vojsku sve dok tvornicu nisu zarobile [[SAD|američke]] i [[Rusija|ruske]] snage.

Od [[1947.]] do [[1948.]] tvrtka se zvala '''Nissan Heavy Industries Corp'''.

=== Nissanova rana suradnja sa SAD-om ===
U DAT Motorsu je kao glavni dizajner radio Amerikanac William R. Gorham. To je inspiriralo predsjednika Aikiwu da [[1908.]] posjeti [[Detroit]], što je veoma utjecalo na budućnost Nissana. Tako su iz [[SAD|SAD-a]] uvezeni strojevi te dokumentacija o dizajnu automobila i motora. Velik dio tehnologije je doveden iz američke tvornice Graham, a Nissan je imao njihovu [[Licencija|licencu]] na temelju koje su proizvedeni kamioni. Strojeve je u Japan uvozio [[Mitsubishi]]&lt;ref&gt;[http://jcgi.pathfinder.com/time/magazine/article/0,9171,787959,00.html Awful]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; na Nissanovo ime. Tako je u [[Yokohama|Yokohami]] otvorena prva tvornica u kojoj su se proizvodili Nissanovi automobili.

=== Širenje na inozemno tržište ===
[[Datoteka:LegendZCAR.jpg|mini|250px|desno|Dva automobila iz legendarne Z serije (Z car): Datsun 240Z i Nissan 350Z]]

Nissan se [[1950.]] godine odlučio proširiti na svjetsko tržište. Tvrtka je namjeravala kroz Datsunove male automobile zadovoljiti potrebe na [[Australija|australskom]] i [[SAD|američkom]] tržištu. Automobili su inozemnoj javnosti prvi put predstavljeni [[1959.]] godine na auto showu u [[Los Angeles]]u. Te godine Nissan je prodao nekoliko automobila u SAD-u. Iste godine tamo je osnovana podružnica Nissan Motor Corporation U.S.A. na čelu sa Yutakom Katayamom. Nissan je nastavio s poboljšavanjem vlastitih limuzina kroz najnovije tehnološke karakteristike i talijanski stil sportskih automobila. Primjer toga bili su [[Datsun Fairlady]], [[Nissan Bluebird]] (koji se istaknuo pobjedama na auto utrkama), [[Datsun 510]] i [[Datsun 240Z]]. Tvrtka je [[1970.]] postala jedan od najvećih svjetskih izvoznika automobila.

Tokom naftne krize [[1973.]] godine, korisnici automobila (posebice oni na unosnom američkom tržištu) počeli su u velikom broju koristiti automobile visoke kvalitete iz klase malih automobila. Kako bi zadovoljio sve veću potražnju, Nissan je izgradio nove tvornice u [[Australija|Australiji]], [[Južnoafrička Republika|Južnoafričkoj Republici]], [[Meksiko|Meksiku]] i [[Tajvan]]u.

Zbog &quot;[[Pileći porez|pilećeg poreza]]&quot; iz [[1964.]] godine, u Americi je uveden 25%-tni porez na uvozne automobile.&lt;ref name=&quot;Chicken Tax&quot;&gt;[http://online.wsj.com/article/SB125357990638429655.html To Outfox the Chicken Tax, Ford Strips Its Own Vans]&lt;/ref&gt; Zbog toga su Nissan, [[Honda]] i [[Toyota]] početkom [[1980-ih]] započeli s izgradnjom vlastitih postrojenja u SAD-u.&lt;ref name=&quot;Chicken Tax&quot;/&gt;

Nissan je najprije u mjestu [[Smyrna]] u saveznoj državi [[Tennessee]] izgradio tvornicu za proizvodnju kamiona kao što su [[Datsun 720]] i [[Nissan Hardbody]]. S vremenom je proizvodna linija proširena i na proizvodnju nekoliko modela automobila i [[SUV|SUV-ova]], uključujući modele Altima, Maxima, Xterra i Pathfinder. 
U istoj američkoj saveznoj državi, u gradu [[Decherd]]u, Nissan je otvorio tvornicu za proizvodnju motora. Nedugo potom otvoren je treći Nissanov pogon u SAD-u ([[Canton]], [[Mississippi]]) koji se bavio proizvodnjom vozila.

U cilju &quot;nadmudrivanja&quot; izvoznih carina i troškova dostave na europskom tržištu, Nissan je razmotrio otvaranje pogona u [[Europa|Europi]]. Nakon opsežne analize odabran je [[Sunderland]] na sjeveroistoku [[Engleska|Engleske]] zbog dostupnosti lokalnoj visoko kvalificiranoj radnoj snazi i položaju grada u blizini glavne luke. Tvornica je dovršena [[1986.]] godine kao Nissan Motor Manufacturing (UK) Ltd. To je postalo jedno od najproduktivnijih automobilskih postrojenja u Europi s godišnjom proizvodnjom od 400.000 vozila.
Nissanovi modeli [[Nissan Note|Note]] i [[Nissan Qashqai|Qashqai]] proizvode se u njegovom britanskom pogonu u Sunderlandu. [[9. siječnja]] [[2009.]] najavljeno je otpuštanje 1.200 radnika iz tog pogona a razlog je bio globalna recesija koja je uzrokovala pad prodaje automobila na tržištu.

Financijske poteškoće u [[Australija|Australiji]] tokom kasnih [[1980-ih]] rezultirale su prestankom Nissanove proizvodnje na tom kontinentu.

[[1998.]] godine Nissan je najavio da prodaje jednu od svojih upravnih zgrada grupaciji Mori Group za 107,8 milijuna [[USD]].&lt;ref&gt;[http://online.wsj.com/article/SB906660364711341500.html?mod=googlewsj Nissan Will Sell Building in Tokyo To Mori Group for $107.8 Million.&quot; The Wall Street Journal]&lt;/ref&gt;

[[2005.]] godine tvrtka započinje s poslovnim operacijama u [[Indija|Indiji]] putem vlastite podružnice Nissan Motors India.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Korporativne informacije o tvrtci |url=http://www.nissan.in/en/web/header/header_4385.htm |access-date=2015-06-24 |archivedate=2012-08-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120829005503/http://www.nissan.in/en/web/header/header_4385.htm |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; Sa svojim globalnim partnerom [[Renault]]om, Nissan je uložio 920 milijuna [[USD]] u izgradnju proizvodnih pogona u [[Chennai]]ju. Cilj tih pogona je proizvodnja vozila za indijsko tržište ali je i baza za izvoz malih automobila u Europu.&lt;ref&gt;[http://economictimes.indiatimes.com/articleshow/5019205.cms Nissan launches 2 new cars in India]&lt;/ref&gt;

Nissan je na temelju [[joint venture]] udruženja sa [[Dongfeng Motor]]om prodao oko 520.000 novih vozila u [[Kina|Kini]] tokom [[2009.]] godine. Cilj tvrtke je tokom tri ili četiri godine povećati prodaju na 1 milijun vozila. Kako bi se ostvario taj cilj, Dongfeng-Nissan je proširio svoja postrojenja i na kineski grad [[Guangzhou]] u kojem će biti najveća Nissanova tvornica na Svijetu.&lt;ref&gt;[http://chinaautoweb.com/2010/05/nissans-second-guangzhou-factory-breaks-ground/ Nissan’s Second Guangzhou Factory Breaks Ground]&lt;/ref&gt;

== Novija povijest tvrtke ==
[[Datoteka:2009 Nissan Altima Hybrid, rear 12.12.20.jpg|mini|250px|desno|Nissan Altima, prvi Nissanov hibridni automobil]]
Nissan je [[1996.]] počeo s razvojem vozila s gorivim ćelijama, dok su [[2002.]] [[Toyota]] i Nissan počeli sa zajedničkom suradnjom u [[hibrid]]noj tehnologiji. Dvije godine kasnije Nissan je razvio hibridni prototip [[Nissan Altima|Altima]].

[[17. svibnja]] [[2006.]] Nissan je u Japanu predstavio Atlas 20, hibridni kamion. Pod nazivom Cabstar predstavljen je na auto showu u Hannoveru.

[[30. lipnja]] [[2006.]] [[General Motors]] je sazvao hitan sastanak odbora kako bi se razmotrio prijedlog dioničara Kirka Kerkoriana da se formira savez između GM-a i alijanse Renault-Nissan. [[4. listopada]] [[2006.]] GM i Nissan su prekinuli pregovore zbog prevelikog jaza između Nissanove naknade General Motorsu.

[[23. veljače]] [[2008.]] [[Indija|indijska]] savezna država [[Tamil Nadu]] je potpisala memorandum o razumijevanju ([[Engleski jezik|eng.]] Memorandum of understanding - MoU) s automobilskim konzorcijem Mahindra-Renault-Nissan o izgradnji proizvodnog pogona u [[Chennai]]ju. Početno ulaganje je obuhvaćalo proizvodnju automobila, komunalnih vozila i rezervnih dijelova te gotovo 50.000 traktora svake godine. Smatra se da će se tim projektom otvoriti 41.000 radnih mjesta.

U kolovozu [[2009.]] sjedište tvrtke je preseljeno iz [[Tokio|Tokija]] natrag u [[Yokohama|Yokohamu]].

[[2010.]] Nissan je objavio da vlastitu [[hibrid]]nu tehnologiju više ne temelji na [[Toyota|Toyoti]]. Nissanova hibridna tehnologija je u odnosu na Toyotinu manje kompliciranija te više učinkovitija.

=== Povlačenje vozila ===
[[2. ožujka]] [[2010.]] Nissan je najavio povlačenje 540.000 vozila zbog greške na pedalama kočnice i gasa. Problem s papučicom kočnice se odnosio na 179.000 vozila u [[SAD|SAD-u]] te oko 26.000 na [[Bliski istok|Bliskom istoku]], [[Kanada|Kanadi]], [[Rusija|Rusiji]] i nekoliko drugih zemalja.

Između [[2008.]] i [[2010.]] povučena su [[pickup]] vozila Nissan Titan te [[SUV|SUV-ovi]] Infiniti QX56 i Nissan Armada dok su [[Minivan]]ovi Nissan Quest povučeni su između [[2008.]] i [[2009.]]&lt;ref&gt;[http://gulfnews.com/business/general/nissan-recalls-540-000-vehicles-to-fix-brake-pedals-gas-gauges-1.591330 Nissan recalls 540,000 vehicles to fix brake pedals, petrol gauges]&lt;/ref&gt; Od ostalih modela koji su znali biti povučeni bili su i Frontier, Pathfinder i Xterra. Puvučeni su zbog opasnosti u električnim relejima smještenim u modulima kontrole motora vozila. Zbog grešaka na automobilima, Nissan je diljem svijeta morao povući 2,2 miljuna vozila.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://money.cnn.com/2010/10/28/autos/nissan_recall/index.htm?hpt=T2 |title=Nissan recalling 747,000 vehicles in U.S. |access-date=2015-06-24 |archive-date=2010-11-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101129082036/http://money.cnn.com/2010/10/28/autos/nissan_recall/index.htm?hpt=T2 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== Utjecaj na okoliš ===
Prije najave [[Nissan Leaf]]a, Nissan Motors nije proizveo automobil koji bi imao značajniji manji utjecaj na okoliš od konkurencije. Zbog toga tvrtka to namjerava promijeniti u budućnosti kroz naglasak na razvoj, proizvodnju i prodaju [[Električni automobil|električnih automobila]]. Stoga Nissan nastoji na američkom tržištu započeti s prodajom električnih automobila od prosinca [[2010.]] Tvrtka tvrdi da njen model Nissan Leaf može postići max. brzinu od 140&amp;nbsp;km/h (90&amp;nbsp;mph) te može prijeći 100 milja po jednom punjenju. Predviđeno je da je za punjenje automobila u potpunosti potrebno osam sati, dok automobil koristi litij-ionsku bateriju. Vozilo je namijenjeno za kratke udaljenosti te nije namijenjeno kao zamjena za tradicionalne automobile za duga putovanja.
Nissan je na temelju analize troškova odlučio da razvije 100% električne automobile a ne brza vozila koja koriste [[etanol]] ili [[Biogoriva|biogorivo]].&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Nissan bets on electric cars, not biofuels |url=http://www.news.com/8301-10784_3-9790232-7.html |access-date=2015-06-24 |archivedate=2008-11-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081121030647/http://www.news.com/8301-10784_3-9790232-7.html |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; [[12. svibnja]] [[2009.]] Nissan je objavio da će svoja električna vozila proizvoditi u svojoj tvornici [[Oppama]] u [[Yokosukai]], [[Kanagawa]]. Baterije za ta vozila proizvodit će Automotive Energy Supply Corporation, [[joint venture]] tvrka u vlasništvu Nissan Motorsa (51%), [[NEC|NEC Corporation]] (42%) i NEC TOKIN Corporation (7%).&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Nissan to build electric vehicles at Oppama Plant |url=http://www.nissan-global.com/EN/NEWS/2009/_STORY/090512-02-e.html |access-date=2015-06-24 |archivedate=2011-07-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110727030920/http://www.nissan-global.com/EN/NEWS/2009/_STORY/090512-02-e.html |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;

== Suradnja s drugim auto industrijama ==
=== Austin Motor Company ===
[[Datoteka:Austin Seven Saloon 1931.jpg|mini|250px|desno|Austin 7, prvi Nissanov automobila razvijen u suradnji s britanskim Austinom]]
Kao [[Hino Motors|Hino]] i [[Isuzu]], i Nissan je u Europi otvorio vlastitu podružnicu kako bi si omogućio pristup europskom dizajnu automobila i motora. Nissan je kao partnera odabrao [[Austin Motor Company]] iz [[Velika Britanija|Velike Britanije]]. Nissan je [[1930.]] započeo s proizvodnjom modela [[Austin 7]] iako je u to vrijeme bilo rasprava o legitimnosti njihove [[Licencija|licence]].

[[1952.]] godine Nissan je potpisao pravni ugovor s Austinom&lt;ref name=&quot;Cusumano&quot;/&gt; na temelju kojeg je Nissan na temelju gotovih uvoznih dijelova sastavio 2.000 Austinovih automobila koje je u [[Japan]]u prodavao pod Austinovim znakom. Sporazumom je dogovoreno da će Nissan kod kuće proizvoditi sve Austinove dijelove u roku od tri godine. Tako je Nissan proizvodio i prodavao Austinove automobile sedam godina. Ugovorom je Nissanu omogućeno da koristi Austinove [[patent]]e, a Nissan ih je upotrebljavao u razvoju vlastitih motora u svojoj automobilskoj liniji [[Datsun]]. [[1953.]] godine Austinovi automobili su se teško prodavali zbog velike cijene zbog čega se već [[1955.]] [[Austin A50]] u potpunosti proizvodio u Nissanovom pogonu te je imao nešto veće tijelo te novi motor zapremine 1489 ccm3. Nissan je između [[1953.]] i [[1959.]] proizveo 20.855 Austin automobila.&lt;ref name=&quot;Cusumano&quot;/&gt;

Tvrtka je iskoristila Austinove patente kako bi dodatno razvila vlastiti moderni dizajn motora na temelju Austinovog dizajna automobila iz njegove A i B obitelji. Vrhunac toga bila je Nissanova A serija motora iz [[1967.]] Iste godine Nissan je predstavio svoj novi napredni L motor s četiri cilindra i bregastom osovinom. Motor je dizajnom bio sličan onome od [[Mercedes-Benz]]a. Ovaj motor se ugrađivao u [[Datsun 510]] kojime je Nissan stekao respekt na svjetskom tržištu limuzina.

[[1969.]] godine tvrtka je predstavila sportski automobil [[Datsun 240Z]] s motorom od šest cilindara iz L serije. Ovim automobilom Nissan je dodatno potvrdio svoj renome na automobilskom tržištu.

=== Spajanje s Prince Motor Company ===
[[1966.]] godine Nissan se spojio sa [[Prince Motor Company]] te je u to vrijeme predstavio svoje modele [[Nissan Skyline]] i [[Nissan Gloria]]. Naziv Prince još se uvijek koristi u imenima nekih Nissanovih autosalona u Japanu. Tvrka je [[1989.]] godine na američkom tržištu predstavila novi brand luksuznih automobila pod nazivom [[Infiniti]].

=== Suradnja s Ford Motor Company ===
Godinu dana prije početka Nissanove suradnje s američkim [[Ford Motor Company|Fordom]], na tržište je lansiran [[Nissan Terrano]] s 4x4 pogonom te je estetski i mehanički bio identičan [[Ford Maverick|Fordu Mavericku]]. Oba automobila proizvodila su se u [[Španjolska|Španjolskoj]]. Iako je proizvodnja Mavericka završila [[1998.]] zbog razočaravajuće prodaje, Nissan Terrano je ostvario veliki prodajni uspjeh te se proizvodio do [[2005.]] Tada ga je zamijenio [[Nissan Pathfinder]].

Od [[1993.]] do [[2002.]] Nissan je bio u partnerstvu s američkim [[Ford Motor Company|Fordom]] kroz [[minivan]] automobile [[Mercury Villager]] i [[Nissan Quest]]. Ova dva vozila proizvodila su se s istim dijelovima te su bili gotovo identični osim nekoliko vizualnih razlika. Ford je [[2002.]] prekinuo s proizvodnjom Villagera kako bi stvorio slobodan prostor za nove modele [[Ford Freestar|Freestar]] i Monterey. Nissan je [[2004.]] proizveo novu verziju Questa koji je samostalno dizajniran te nije vezan s Fordovim modelom.

=== Alijansa s Renaultom ===
[[Datoteka:Carlos Ghosn.jpg|mini|200px|desno|Carlos Ghosn]]
Nakon što se Nissan [[1999.]] suočio s ozbiljnim financijskim poteškoćama, tvrtka je ušla u alijansu, odnosno poslovno savezništvo sa [[Francuska|francuskim]] [[Renault]]om.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Alijansa s Renaultom |url=http://www.nissan-global.com/EN/COMPANY/ALLIANCE/index.html |access-date=2015-06-24 |archivedate=2007-12-31 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071231145440/http://www.nissan-global.com/EN/COMPANY/ALLIANCE/index.html |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; [[27. ožujka]] [[1999.]] potpisan je sporazum kojim je stvorena Renault-Nissan alijansa, prvi oblik takve vrste suradnje između japanskog i francuskog proizvođača automobila. Iste godine Renault je imenovao [[Carlos Ghosn|Carlosa Ghosna]] glavnim operativnim direktorom koji je uzeo 22,5% udjela u grupaciji [[Nissan Diesel]]. Vjerojatno je zbog toga Nissan iste godine otpustio svoje vodeće menadžere.

Suradnja ovih dviju sutomobilskih tvrtki je evoluirala tokom godina tako da Renault danas ima 44,3% Nissanovih dionica, a japanski proizvođač 15% dionica Renaulta, koje Nissanu ne daju pravo glasovanja ili zastupnika u odboru Renaulta zbog francuskih zakonskih ograničenja.

Tokom Ghosnovog upravljanja, donesen je &quot;''Nissanov plan preporoda''&quot; čime je tvrtka značajno odskočila. Taj odskok mnogi vodeći ekonomisti smatraju jednim od najspektakularnijih korporativnih preokreta u povijesti. [[2001.]] godine tvrtka je pokrenula &quot;''Nissan 180''&quot;, plan kapitalizacije uspjeha Nissanovog plana preporoda. Cilj je bio prodaja milijun vozila, postizanje operativne marže od 8% te 0% dugova. Carlos Ghosn je zbog svojeg uspješnog upravljanja tvrtkom veoma cijenjen u Japanu jer je napravio velik zaokret tvrtke usred bolne japanske gospodarske krize. Zaokret Ghosna i Nissana prikazan je i u japanskim [[manga]] stripovima i popularnoj kulturi. Njegova dostignuća u revitalizaciji Nissana omogućila su mu dodjeljivanje japanske medalje časti: &quot;''Japanska medalja s plavom vrpcom''&quot; [[2004.]] godine, od strane japanske Vlade.&lt;ref&gt;[http://www.meti.go.jp/kohosys/press/0005190/0/040428hosho.pdf 平成16年春の褒章受章者名簿]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

Prvi automobil Renault-Nissan alijanse bio je [[Nissan Primera]] uveden [[2001.]] godine, koji sa [[Renault Laguna|Renault Lagunom]] iz [[2000.]] dijeli isto podvozje. Nakon toga nastavljena je tehnička suradnja, pa Nissanovi modeli [[Nissan Micra|Micra]], [[Nissan Note|Note]] i [[Nissan Versa|Versa]] imaju isti mehanički dizajn kao [[Renault Clio]].

[[7. travnja]] [[2010.]] [[Daimler AG]] je za 3,9% udjela u Nissanu i Renaultu dao 3,9% udjela u vlastitoj tvrtki. Ovaj trostruki savez omogućuje povećanje razmjene tehnologije i razvojnih troškova, poticanje globalne suradnje i zajednički razvoj.&lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/8606593.stm Daimler, Nissan and Renault announce three-way tie-up]&lt;/ref&gt; Vjeruje se da je savezništvo s Daimlerom fokusirano na tehnologije vezane uz električne automobile (baterije i elektronika).

== Sudski spor s Nissan Computer Corporation ==
U prosincu [[1999.]] Nissan je sudski zatražio 10 milijuna [[Američki dolar|USD]] odštete od predsjednika tvrtke [[Nissan Computer]], Uzija Nissana zbog korištenja njihova imena kao imena svoje tvrtke. Nissan Computer je američka tvrtka koja se bavi prodajom i popravcima računala te internet uslugama.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Nissan.com |url=http://nissan.com/networking.htm |access-date=2015-06-24 |archivedate=2010-11-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101122194614/http://www.nissan.com/networking.htm |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;
U prosincu [[2002.]] Nissan Computer je zaprimio nalog o ograničavanju korištenja imena Nissan i domena Nissan.com i Nissan.net koje su posjedovali.

[[2004.]] godine u devetoj sudskoj žalbi došlo je došlo je do promjena koje su rezultirale izmjenom nekih ranijih odluka donesenih u korist Nissan Motorsa.&lt;ref&gt;[http://www.citizen.org/documents/CourtofAppealsRulingNissanMotorvNissanComputer.pdf Case CV-99-12980-DDP United States Court of Appeals, Ninth Circuit]&lt;/ref&gt;

[[5. veljače]] [[2008.]] konačnom odlukom je doneseno da Nissan Computer mora podmiriti sve sudske troškove te da ne prevladava odluka niti jedne strane.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Final judgement |url=http://www.namemon.com/images/stories/nissan-motor-vs-nissan-computer.pdf |access-date=2015-06-24 |archivedate=2011-10-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111008203848/http://www.namemon.com/images/stories/nissan-motor-vs-nissan-computer.pdf |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; Odmah nakon donesene presude, Nissan Motors je u ožujku [[2008.]] prijavio logotip tvrtke Nissan Computer.&lt;ref&gt;[http://tess2.uspto.gov/bin/showfield?f=doc&amp;state=4001:cn71k5.2.19 USPTO Trademark Application]&lt;/ref&gt; To je protumačeno kao pokušaj automobilske industrije da kroz UDRP dobije internetsku domenu.

== Vodstvo tvrtke ==
Predsjednici i CEO Nissana kroz povijest:

* [[1933.]] - [[1939.]] [[Yoshisuke Aikawa]]
* [[1939.]] - [[1942.]] Masasuke Murakami
* [[1942.]] - [[1944.]] Genshichi Asahara
* [[1944.]] - [[1945.]] Haruto Kudo
* [[1945.]] Takeshi Murayama
* [[1945.]] - [[1947.]] Souji Yamamoto
* [[1947.]] - [[1951.]] Taichi Minoura
* [[1951.]] - [[1957.]] Genshichi Asahara
* [[1957.]] - [[1973.]] Katsuji Kawamata
* [[1973.]] - [[1977.]] Tadahiro Iwakoshi
* [[1977.]] - [[1985.]] Takashi Ishihara
* [[1985.]] - [[1992.]] Yutaka Kume
* [[1992.]] - [[1996.]] Yoshifume Tsuji
* [[1996.]] - [[2000.]] Yoshikazu Hanawa
* [[2000.]] - danas [[Carlos Ghosn]]

== Proizvodi ==
=== Automobilska industrija ===
Nissan je proizveo široku paletu automobila i kamiona, u početku za domaće tržište, dok je tokom [[1950-ih]] započeo s izvozom diljem svijeta. Tvrtku je tri godine kasnije obilježio veliki štrajk.
[[Datoteka:2009 Nissan Z34 Fairlady Z 01.JPG|mini|250px|desno|Nissan 370Z razvijen u tuning odjelu NISMO]]
Tvrtka je postala poznata kroz sportske automobile kao Datsun Fairlady 1500, 1600 i 2000 Roadster te seriju [[Nissan Z-car|Z-car]], liniju pristupačnih sportskih automobila koji su prvi put predstavljeni [[1969.]] Tu je i sportski coupe [[Nissan GT-R]].

[[1985.]] godine Nissan je stvorio tuning odjel [[Nismo|NISMO]] koji je namijenjen natjecanju i razvoju performansi takvih automobila. Jedan od poznatijih takvih modela bio je [[Nissan 370Z NISMO]].

Do [[1982.]] Nissanovi automobili su se na izvoznim tržištima prodavali pod nazivom Datsun. Od [[1989.]] tvrtka svoje luksuzne modele prodaje na [[Sjeverna Amerika|sjevernoameričkom]] tržištu pod nazivom [[Infiniti]].

Nissan također prodaje malu količinu [[Kei automobili|kei automobila]], uglavnom u sklopu [[joint venture]]a s drugim japanskim proizvođačima kao što su [[Mitsubishi]] i [[Suzuki]]. Međutim, Nissan ne razvija te automobile. Tvrtka posebice surađuje u japanskom zajedničkom modelu razvoja automobila sa [[Mazda|Mazdom]], [[Suzuki]]jem, [[Subaru]]om i [[Isuzu]].

Za [[Kina|kinesko]] tržište Nissan proizvodi automobile u suradnji s industrijom [[Dongfeng Motor Group]] s kojom je [[2006.]] proizveo model [[Nissan Livina Geniss]]. To je prvi automobil iz obitelji srednjih automobila namijenjen svjetskom tržištu. Automobil je predstavljen na međunarodnom auto showu u kineskom gradu [[Guangzhou]].

[[SUV]] model [[Nissan Qashqai]] u [[Južnoafrička Republika|Južnoj Africi]] sudjeluje na automobilističkom prvenstvu Qashqai Car Games.

[[2010.]] tvrtka je stvorila drugi tuning odjel - [[Infiniti Performance Line|IPL]], namijenjen luksuznom brandu Infiniti.

==== Nissan Titan ====
Model [[Nissan Titan]] predstavljen je [[2004.]] godine kao veliki pick-up automobil proizveden za sjevernoameričko tržište. Automobil sa SUV automobilima [[Nissan Armada]] i [[Infiniti QX56]] dijeli Nissan F-Alpha platformu.

Titan ima ugrađen Nissanov VK56DE V8 motor zapremine 5,6 litara, s 32 ventila i snagom od 317 KS. Nissan Titan dolazi u četiri osnovna modela: XE, SE, Pro-4X i LE. Web stranica Edmunds.com uvrstila ga je na popis najboljih velikih pick-up automobila. Također, automobil je [[2004.]] godine nominiran za nagradu &quot;''Najbolji sjevernoamerički pick-up godine''&quot;.

=== Električna vozila ===
[[Datoteka:2018 Nissan Leaf Tekna Front.jpg|mini|200px|desno|Električni automobil Nissan Leaf]]
Planirano je da će Nissan [[2010.]] u Europi lansirati [[Električni automobil|električne automobile]].&lt;ref&gt;[http://www.autonews.com/article/20090304/ANE02/903039915/1164 Autonews.com]&lt;/ref&gt; Zbog toga je Nissan Motors dovršio razvoj litij-ionskih baterija koristeći [[litij]]-[[nikal]]-[[mangan]]-[[kobalt]] oksidne katode. Novi sustav proizvodnje će navodno udvostručiti Nissanov trenutni kapacitet manganskih čelija.&lt;ref&gt;[http://www.greencarcongress.com/2009/11/nissan-nmc-20091129.html Nissan On Track with Nickel Manganese Cobalt Li-ion Cell for Deployment in 2015.]&lt;/ref&gt;

Električni automobil [[Nissan Leaf]] se početkom kraja [[2010.]] očekuje u [[Sjeverna Amerika|Sjevernoj Americi]], [[Europa|Europi]] i [[Japan]]u. Tvrtka je najavila da će se proizvodnja tog automobila odvijati u engleskoj tvornici u [[Sunderland]]u. Pretpostavlja se da će godišnji proizvodni kapacitet tog pogona iznositi 50.000 vozila.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=New Statesman - Nissan to build compact electric car in UK |url=http://www.newstatesman.com/automotive/2010/03/electric-car-nissan-plant |access-date=2015-06-24 |archivedate=2011-06-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110605044424/http://www.newstatesman.com/automotive/2010/03/electric-car-nissan-plant |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;

=== Ne-automobilska industrija ===
Nissan je imao proizvodnih pothvata i izvan automobilske industrije. Primjer tome je mobilna telefonska govornica Tu-Ka iz [[1994.]] Taj proizvod je kasnije prodan tvrtkama DDI i Japan Telecom [[1999.]] godine.

Tu je i Nissan Marine, [[joint venture]] tvrtka s korporacijom [[Tohatsu]] koja proizvodi motore za plovila i ostalu pomorsku opremu. Nissan se bavi i proizvodnjom viličara potrebnih u proizvodnim pogonima, skladištima, lukama i sl.

== Globalna Nissanova prodaja automobila==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!Kalendarska godina!!Globalna prodaja
|-
|[[1998.]]||2.555.962
|-
|[[1999.]]||2.629.044
|-
|[[2000.]]||2.632.876
|-
|[[2001.]]||2.580.757
|-
|[[2002.]]||2.735.932
|-
|[[2003.]]||2.968.357
|-
|[[2004.]]||3.295.830
|-
|[[2005.]]||3.597.851
|-
|[[2006.]]||3.477.837
|-
|[[2007.]]||3.675.574
|-
|[[2008.]]||3.708.074
|-
|[[2009.]]||3.358.413
|-
|[[2010.]]||4.080.588
|-
|[[2011.]]||4.669.981
|-
|[[2012.]]||4.940.181
|-
|[[2013.]]||5.102.979&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Nissanovi rezultati o prodaji, izvozu i proizvodnji |url=http://www.nissan-global.com/EN/NEWS/2014/_STORY/140129-01-e.html |access-date=2015-06-24 |archivedate=2014-02-19 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140219145544/http://www.nissan-global.com/EN/NEWS/2014/_STORY/140129-01-e.html |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;
|-
|}

== Proizvodni pogoni ==
[[Datoteka:International locations of Nissan factories.svg|thumb|right|400px|Lokacije Nissanovih proizvodnih pogona diljem svijeta]]
Nissan svoje proizvodne pogone ima diljem svijeta. Ti proizvodni pogoni nalaze se na svim kontinentima svijeta (izuzev [[Australija|Australije]]) i to u sljedećim zemljama:&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Nissan Facilities Overseas |url=http://www.nissan-global.com/EN/COMPANY/PROFILE/EN_ESTABLISHMENT/index.html |access-date=2015-06-24 |archive-date=2013-08-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130807072431/http://www.nissan-global.com/EN/COMPANY/PROFILE/EN_ESTABLISHMENT/index.html |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;

*{{flag|JAP}}
**Oppama, Yokosuka, [[Kanagawa]] (Oppama Plant &amp; istraživački centar)
**Kaminokawa, [[Tochigi]] (Tochigi Plant)
**Kanda, [[Fukuoka]] (Kyushu Plant &amp; Nissan Shatai Kyushu Plant)&lt;ref&gt;{{Cite web |title=NISSAN SHATAI : Company History (1990-2009) |url=http://www.nissan-shatai.co.jp/ENG/INFO/history.html |access-date=2015-06-24 |archivedate=2012-05-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120510162522/http://www.nissan-shatai.co.jp/ENG/INFO/history.html |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;
**Kanagawa-ku, [[Yokohama]], [[Kanagawa]] (Yokohama Plant)
**Iwaki, [[Fukushima]] (Iwaki Plant)
**Hiratsuka, [[Kanagawa]] (Nissan Shatai Shonan Plant)
**Nagoya, [[Aichi]] (Aichi Machine Industry Atsuta &amp; Eitoku Plants)
**Matsusaka, [[Mie]] (Aichi Machine Industry Matsusaka Plant)
**Tsu, [[Mie]] (Aichi Machine Industry Tsu Plant)
**Uji, [[Kyoto]] (Auto Works Kyoto)
**Ageo, [[Saitama]] (Nissan Diesel Motor, trenutno u posjedu Volvo Grupe)
**Samukawa, [[Kanagawa]] (Nissan Kohki)
**Zama, [[Kanagawa]] (Zama Plant je zatvoren 1995. te je trenutno Globalni proizvodni inžinjerski centar te mjesto za pohranu povijesnih modela)
*{{flag|BRA}}
**[[São José dos Pinhais]], [[Paraná]]
*{{flag|EGI}}
**6th of October City, 6th of October Governorate
*{{flag|FIL}}
**[[Santa Rosa City]], [[Laguna]]
*{{flag|IND}}
**[[Oragadam]], [[Chennai]]
*{{flag|INDN}}
**[[Cikampek]], zapadna Java
* {{flag|IRN}}
** Karaj, [[Teheran]]
*{{flag|JAR}}
**[[Rosslyn]]
*{{flag|MEX}}
**[[Aguascalientes]], [[Aguascalientes]]
**[[Cuernavaca]], [[Morelos]]
*{{flag|MALE}}
**[[Segambut]], [[Kuala Lumpur]]
**[[Serendah]], [[Selangor]]
*{{flag|MAR}}
**[[Tanger]], Tangier Med port (Renault-Nissanov pogon, trenutno u izgradnji)
*{{flag|PAK}}
**[[Karachi]], Sindh
*{{flag|RUS}}
**[[Sankt Peterburg|St. Petersburg]] (od [[2010.]] započinje s radom)
*{{flag|SAD}}
**[[Smyrna]], [[Tennessee]]
**[[Canton]], [[Mississippi]]
**[[Decherd]], [[Tennessee]]
*{{flag|ŠPA}}
**[[Barcelona]]
**[[Ávila]]
*{{flag|TAJ}}
**[[Bangna]], [[Samutprakarn]]
*{{flag|TAJV}}
**[[Taipei]]
*{{flag|UK}}
**[[Sunderland]], [[Tyne &amp; Wear]], [[North East]]

== Reference ==
{{izvori}}

== Literatura ==
* {{cite book
|author=Cusumano, Michael A.
|title=The Japanese Automobile Industry
|publisher=Harvard University Press
|year=1985
|isbn=0-674-47255-1
}}

== Vanjske veze ==
{{Commonscat|Nissan}}
* [http://www.nissan-global.com/EN/index.html Službena web stranica tvrtke] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101207144044/http://www.nissan-global.com/EN/index.html |date=2010-12-07 }}
* [http://www.nissanusa.com/ Podružnica u Indiji]
* [http://www.nissan.in/ Podružnica u SAD-u]
* [http://www.nissancommercialvehicles.com/ Nissanova komercijalna vozila]
* [http://www.nissanusa.com/leaf-electric-car/ Nissan Leaf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090915202737/http://www.nissanusa.com/leaf-electric-car/ |date=2009-09-15 }}
* [http://www.nissannews.com/ Vijesti o Nissanu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080724110936/http://nissannews.com/ |date=2008-07-24 }}

[[Kategorija:Nissan| ]]
[[Kategorija:Nastanci 1933.]]
[[Kategorija:Japanski proizvođači automobila‎]]</text>
      <sha1>g26ou82p2eoc47duciua0xybfq2vf6e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Napoléon II l'Aiglon</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4538567</id>
    <revision>
      <id>42607300</id>
      <parentid>41827838</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T02:47:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>42607300</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2929" sha1="f925dsafdft9bk6lxlkdl08ebd5awsb" xml:space="preserve">{{Infokutija film
| naslov           = Napoléon II l'Aiglon
| slika          = Napoléon II l'Aiglon.jpg
| director       = [[Claude Boissol]]
| producer       = Films Matignon
| writer         = [[Paul Andréota]]&lt;br /&gt;[[Claude Boissol]]
| starring       = [[Bernard Verley]]&lt;br /&gt;[[Danièle Gaubert]]&lt;br /&gt;[[Jean Marais]]
| music          = [[Paul Bonneau]], [[Fred Freed]]
| cinematography = 
| editing        = 
| distributor    = 
| released       = {{Filmdate|1961|11|1|df=y}}
| runtime        = 105 min. (SAD)
| country        = {{flag|Francuska}}&lt;br&gt;{{flag|Italija}}
| awards         = 
| language       = francuski
| budget         = 
}}

'''''Napoléon II l'Aiglon''''' ({{jez-sh|Napoleon II, orlić}}) je [[Francuska|francusko]]-[[italija]]nski historijski film snimljen 1961. godine u režiji  [[Claude Boissol|Claudea Boissola]]. Protagonist, čiji lik tumači [[Bernard Verley]], je [[Napoleon II]], sin [[Prvo francusko carstvo|francuskog]] vojskovođe i cara [[Napoleon]]a (čiji lik tumači [[Jean-Marc Thibault]] i [[Austrijsko Carstvo|austrijske]] princeze [[Carica Marie-Louise|Marie-Louise]]. Radnja prikazuje njegovo odrastanje nakon očevog pada, kada je živio pod paskom [[dinastija Habsburg|dinastije Habsburg]], uplašene da bi mogao poći očevim stopama.

== Uloge ==
* [[Bernard Verley]] : [[Napoleon II|Vojvoda od Reichstadta]]
* [[Jean-Pierre Cassel]] : Gustav von Neipperg
* [[René Dary]] : Dietrichstein
* [[Danièle Gaubert]] : Thérèse Pèche
* [[Jean Marais]] : [[Charles Tristan, marquis de Montholon|General de Montholon]]
* [[Georges Marchal]] : [[Adam Albert von Neipperg|General Neipperg]]
* [[Liliane Patrick]] : [[Grofica Camerata]]
* [[Jean-Marc Thibault]] : [[Napoleon I]]
* [[Paul Hubschmid]] : Prokesch
* [[Jacques Jouanneau]] : Esterhazy
* [[Marianne Koch]] : [[Carica Marie-Louise]]
* [[Josef Meinrad]] : [[Car Franjo II]]
* [[Sabine Sinjen]] : [[Princeza Sophie od Bavarske|Najvojvotkinja Sophie]]
* [[Paul Cambo]] : Francuski ambasaor
* [[Jean-Pascal Duffard]] : 7-godišnji vojvoda
* [[François Maistre]] : [[Metternich]]
* [[Yves Bocquillon]] : 3-godišnji vojvoda
* [[Jacques Fabbri]] : Doctor Malfati
* [[Raymond Gérôme]] : Apponyi
* [[Anthony Stuart (glumac)|Anthony Stuart]] : Lord Crowley, engleski ambasador
* [[Christian Méry]]
* [[Catherine Zago]]
* [[René Clermont]]
* [[Yvon Sarray]]

== Izvori ==
{{Reflist}}

== Vanjske veze ==
* {{IMDb title|id=0055219}}
* [http://filmsdefrance.com/FDF_Napoleon_II_l_aiglon_1961_rev.html Napoléon II, l'aiglon (1961)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121008060338/http://filmsdefrance.com/FDF_Napoleon_II_l_aiglon_1961_rev.html |date=2012-10-08 }} at the ''Films de France''

{{Normativna kontrola}}

{{DEFAULTSORT:Napoleon Ii L'aiglon}}
[[Kategorija:Francuski filmovi]]
[[Kategorija:Italijanski filmovi]]
[[Kategorija:Dramski filmovi]]
[[Kategorija:Historijski filmovi]]
[[Kategorija:Biografski filmovi]]</text>
      <sha1>f925dsafdft9bk6lxlkdl08ebd5awsb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nikola Urošević Gedža</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4545377</id>
    <revision>
      <id>42607340</id>
      <parentid>40702208</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T09:36:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>42607340</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2298" sha1="dzqwp33hlidq196evv22hy2qj4tasrm" xml:space="preserve">'''Nikola Urošević Gedža''' ([[Valjevo]], [[1947]]) srpski je pevač narodne muzike.

Rodio se i odrastao u Valjevu, u siromašnoj radničkoj porodici. Završio je metalostrugarski zanat i neko vreme radio kao metalostrugar. &lt;ref&gt;[http://www.vesti-online.com/Scena/Estrada/78134/Gedza-Pera-Lazov-me-odvojio-od-struga www.vesti-online.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130527012429/http://www.vesti-online.com/Scena/Estrada/78134/Gedza-Pera-Lazov-me-odvojio-od-struga |date=2013-05-27 }}, &quot;Gedža: Pera Lažov me odvojio od struga&quot;, objavljeno 29. avgusta 2010., pristupljeno 13. novembra 2015.&lt;/ref&gt; Zatim mu je ugostitelj Pera Lažov ponudio da peva u njegovom lokalu. Uskoro je počeo pevati po kafanama u [[Šabac|Šapcu]], Valjevu i [[Lazarevac|Lazarevcu]]. U [[PGP RTB]] uveo ga je kompozitor Budimir Jovanović Buca. Od kolega Urošević izuzetno ceni [[Šaban Šaulić|Šabana Šaulića]]. Snimio je oko 120 srpskih pesama od kojih su najpoznatije ''Oj Srbijo lepotice'', ''Hriste Bože'', ''Povedi kolo Miloje'', ''Marširala kralja Petra garda'', ''Ginuli su Obilići'', ''Velika Srbija'', ''Srbija će biti kraljevina'', ''Sokolovi sivi tići'' (nezvanična himna Republike Srpske Krajine), ''Živ je Draža umro nije'' itd.

== Pesme ==
=== Singlovi ===

* [[1970]]: Idi bez suza
* [[1971]]: Ako još imaš srca
* [[1972]]: Ljubavi nema više
* [[1973]]: Ako nisi drug kod bola
* [[1974]]: Šta mi vredi što sam s drugom
* [[1975]]: Zaboravi da postoji ona
* [[1976]]: Ne pitaj me moj jarane
* [[1977]]. s Petrom Grubićem: Povedi kolo Miloje

=== Albumi ===

* [[1982]]: Slađana zbogom
* [[1983]]: Tambura
* [[1985]]: Teci živote teci
* 1985: Povedi kolo Miloje
* [[1986]]: Oj Srbijo lepotice
* [[1988]]: Zbog nje
* [[1989]]: Šest vekova prođe od kosovskog boja
* [[1990]]: Hej sudbino šta mi radiš
* [[1992]]: Čuvaj nam Bože Srbiju
* [[1994]]: Izdržimo braćo Srbi
* [[1996]]: Bog je rodom iz Srbije
* [[2000]]: Zašto smo se u životu sreli
* [[2006]]: Oj Srbijo lepotice
* Pesme SPO - Svi! Svi! Svi
* 18 najlepših srpskih pesama
* ostale pesme (Marš na Drinu, Pođem kući, Za Srbijom patim)

== Reference ==
{{reflist}}

{{DEFAULTSORT:Urošević, Nikola}}
[[Kategorija:Rođeni 1947.]]
[[Kategorija:Srpski pevači]]
[[Kategorija:Biografije, Valjevo]]</text>
      <sha1>dzqwp33hlidq196evv22hy2qj4tasrm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nagykálló</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4564287</id>
    <revision>
      <id>42607297</id>
      <parentid>42407424</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T02:07:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>42607297</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4480" sha1="j11s6tl1omwjlzktizabwey2ruouq50" xml:space="preserve">{{Naselje
| ime =Nagykálló
| ime_genitiv =
| izvorno_ime =
| slika_panorama =Nagykálló_légifotó.jpg
| veličina_slike =280px
| opis_slike=
| slika_zastava=Flag of Nagykálló.svg
| slika_zastava_veličina=
| slika_pečat                  =
| slika_pečat_veličina         =
| slika_grb =Coa Hungary Town Nagykálló.svg
| slika_grb_veličina           =
| slika_amblem_prazno          =
| slika_amblem_prazno_veličina =
| slika_amblem_prazno_opis     =

| slika_lokacijska_karta_država =Mađarska
| širina-stupnjevi =47
| širina-minute =59
| širina-oznaka    = N
| dužina-stupnjevi =22
| dužina-minute  =31
| dužina-oznaka    = E
| lokacija_ime   =[[Popis država|Država]]
| lokacija_info  ={{flag|Mađarska}}
| lokacija1_ime  =[[Županije u Mađarskoj|Županija]]
| lokacija1_info =[[Szabolcs-Szatmár-Bereg]]
| lokacija2_ime  =
| lokacija2_info =
| lokacija3_ime  =
| lokacija3_info =
| dijelovi =
| vrsta_dijelova =

| titula_vođe=[[gradonačelnik]]
| ime_vođe  =Zoltán Juhász

| površina_bilješke =
| površina_ukupna  =
| površina_kopna    =
| površina_vode     =
| postotak_vode     =
| površina_uža  = 68.56 [[km²]]&lt;ref name=mam/&gt;
| površina_šira  = 
| površina_prazno1_ime =
| površina_prazno1     =
| površina_prazno2_ime =
| površina_prazno2     =
| visina  = 
| visina_izvor      =
| visina_max        =
| visina_min        =

| stanovništvo_godina =[[2015]].
| stanovništvo_bilješke     =
| stanovništvo  =
| stanovništvo_gustoća=
| stanovništvo_uže =9,329&lt;ref name=mam/&gt;
| stanovništvo_uže_gustoća = 136.1 stan./[[km²]]&lt;ref name=mam/&gt;
| stanovništvo_šire =
| stanovništvo_šire_gustoća =

| vremenska_zona=[[UTC+1]]
| utc_pomak  =+2
| vremenska_zona_DST =
| utc_pomak_DST=
| poštanski_broj =4320
| pozivni_broj=42
| gradovi_prijatelji =

| web_stranica =[http://nagykallo.hu/?q=index www.nagykallo.hu]
| bilješke =
}}

'''Nagykálló''' čita se ''Nađkalo'' je [[grad]] na [[sjeveroistok]]u [[Mađarska|Mađarske]] od 9,329 stanovnika&lt;ref name=mam&gt;{{cite web
 | url =http://www.citypopulation.de/php/hungary-szabolcsszatmarbereg.php
 | title =Hungary: Szabolcs-Szatmár-Bereg
 | accessdate = 8. 06. 2016.
 | language=engleski
 | publisher=City population}}&lt;/ref&gt;

Nagykálló [[državna uprava|administrativno]] podpada pod [[Szabolcs-Szatmár-Bereg|Županiju Szabolcs-Szatmár-Bereg]].

== Geografija ==

Nagykálló leži udaljen 14 [[km]] [[istok|istočno]] od [[Županije u Mađarskoj|županijskog]] [[glavni grad|centra]] [[Nyíregyháza|Nyíregyháze]].

==Historija==

Nagykálló je već u [[14. vijek]]u bio [[trgovište]]. Ime mu vjerojatno dolazi od stare [[mađarski jezik|mađarske]] riječi ''kálló'' koja je značila - 
''okupljalište'', dok [[prefiks]] ''nagy'' znači ''veliki''; on je dodat kako bi se razlikovao od susjednog Kiskálla (MalogKálla, kis znači mali), koji je kasnije postao dio Nagykálla.

[[Kralj]] [[Karlo I. Robert|Karlo Robert]] dodjelio je [[1315]]. Nagykállu [[gradska prava|status grada]], nakon tog je postao centar regije. Nakon što su [[Osmanlije]]  spalile grad [[1556]]., građani su podigli za bolju odbranu [[kamen]]i [[zamak]]. 
[[transilvanija|Transilvanijski]] [[vojvoda]] [[István Bocskai]] naselio je [[1603]]. [[hajduk]]e, ali su se oni nakon njegove smrti preselili u [[Hajdúböszörmény]]. Nakon tog je Nagykálló postao [[feud]] porodice Kallay.

Za [[Ferenc Rákóczi|Rákóczijeve]] [[ustanak|bune]], ustanici su [[29. jul]]a [[1703]]. napali zamak, kog su već slijedeći dan zauzeli.
Rákóczi je [[1704]]. naredio da se zamak sruši, ali se to desilo tek [[1709]].
Od [[1747]]. grad je [[glavni grad|administrativni centar]] tadašnje Županije Szabolcs, ali je to prestao biti [[1867]]. kad je tu ulogu dobila [[Nyíregyháza]].

Nagykálló je [[1989]]. ponovno dobio [[gradska prava|status grada]].

== Pobratimski gradovi ==

* {{flag|Njemačka}}, [[Metzingen]]
* {{flag|Poljska}}, [[Limanowa]]
* {{flag|Rumunjska}}, [[Opština Tăşnad, Satu Mare|Tăşnad]]
* {{flag|Ukrajina}}, [[Tjačiv]]
* {{flag|Slovačka}}, [[Borša]]
* {{flag|Španjolska}}, [[Miguelturra]]

== Reference ==
{{reflist}}
== Vanjske veze ==
{{commonscat|Nagykálló}}
* [http://nagykallo.hu/?q=index ''Službene stranice Nagykállóa''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160610204552/http://nagykallo.hu/?q=index |date=2016-06-10 }} {{hu icon}}

[[Kategorija:Naselja u Županiji Sabolč-Satmar-Bereg]]
[[Kategorija:Gradovi u Mađarskoj]]


{{geog-stub}}</text>
      <sha1>j11s6tl1omwjlzktizabwey2ruouq50</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Noi non siamo come James Bond</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4568823</id>
    <revision>
      <id>42607352</id>
      <parentid>41566237</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T10:49:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>42607352</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1920" sha1="mj30mjqa6yeichatspn51qvlm6pimzm" xml:space="preserve">{{Infokutija film
|tip=doku
|jezik = [[italijanski film|italijanski]]
|zemlja = {{flag|Italija}}
|premijera = {{Filmdate|2012|11|29|[[Torinski filmski festival]]|df=y}}
|trajanje = 73 min.
|režija = [[Mario Balsamo]]
|scenario =[[Mario Balsamo]]&lt;br&gt;[[Guido Gabrielli]]
|uloge =
* [[Mario Balsamo]]
* [[Guido Gabrielli]]
* [[Daniela Bianchi]]
|fotografija = [[Andrea Foschi]]&lt;br&gt;[[Sabrina Varani]]&lt;br&gt;[[Simone Pierini]]
|montaža = [[Benni Atria]]&lt;br&gt;[[Tommaso Orbi]]
|muzika = [[Teho Teardo]]
|studio = [[Hasenso]]&lt;br&gt;[[Mir Cinematografica]]&lt;br&gt;[[Rai Cinema]]
|distributer = [[MIR Cinematografica]]
}}

'''''Noi non siamo come James Bond''''' ({{jez-sh|Mi nismo kao James Bond}}) je [[italija]]nski [[dokumentarni film]] snimljen 2012. godine u režiji [[Mario Balsamo|Marija Balsama]]. U njemu autor, zajedno sa svojim prijateljem i ko-scenaristom [[Guido Gabrielli|Guidom Gabriellijem]], nastoji rekonstruirati putovanje koje su zajedno obavili u mladosti, ali i podijeliti vlastitu opsesiju sa filmovima o [[James Bond]]u. U filmu se, prvi put nakon gotovo pola vijeka, pojavljuje [[Daniela Bianchi]], nekadašnja glumica poznata po ulozi [[Tatjana Romanova|Tatjane Romanove]] u filmu ''[[Iz Rusije sa ljubavlju]]''.

== Vanjske veze ==
*{{cite web|url=http://www.noinonsiamocomejamesbond.it/|title=Il sito ufficiale|access-date=2016-08-09|archive-date=2013-06-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20130606093154/http://www.noinonsiamocomejamesbond.it/|dead-url=yes}}
*{{IMDb naslov}}
*[http://www.retedeglispettatori.it/index.php?section=i-film-della-rete&amp;id=55-noi-non-siamo-come-james-bond Scheda] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140311182632/http://www.retedeglispettatori.it/index.php?section=i-film-della-rete&amp;id=55-noi-non-siamo-come-james-bond |date=2014-03-11 }} su Rete degli Spettatori con intervista al regista.

[[Kategorija:Italijanski filmovi]]
[[Kategorija:Dokumentarni filmovi]]</text>
      <sha1>mj30mjqa6yeichatspn51qvlm6pimzm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Niagara (rijeka)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4578731</id>
    <revision>
      <id>42607333</id>
      <parentid>42607115</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T08:52:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>42607333</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7980" sha1="dc6qhbq7v4scuhvj0n8zrdmx3lhp7hi" xml:space="preserve">{{Infokutija vodotok
| ime=Niagara
| drugo_ime=
| slika = Detroit Photographic Company (0579).jpg
| slika_širina = 260px
| slika_opis   =[[Kanjon]] rijeke
| kontinenti= [[Sjeverna Amerika]]
| regije = [[Velika jezera]]
| države  = {{flag|SAD}}, {{flag|Kanada}}
| pokrajine =[[Ontario]], [[New York (savezna država)|New York]]
| gradovi =[[Buffalo]], [[Fort Erie (Ontario)|Fort Erie]], [[Lewiston, New York|Lewiston]], [[Niagara Falls (New York)|Niagara Falls, New York]], [[Niagara Falls (Ontario)|Niagara Falls, Ontario]], [[North Tonawanda, New York|North Tonawanda]], [[Tonawanda, New York|Tonawanda]], [[Youngstown, New York|Youngstown]], [[Fort Erie (Ontario)|Fort Erie]]
| izvor = [[Erie (jezero)|Jezero Erie]]
| izvor_visina =174
| izvor_koord  =43° 15′ 45″ N, 79° 4′ 13″ W
| ušće =[[Ontario (jezero)|Jezero Ontario]]
| ušće_visina  =75
| ušće_koord   =42° 53′ 3″ N, 78° 54′ 51″ W
| ušće_vrsta  =
| dužina =55&lt;ref name=brit/&gt;
| pritoke=
| prot_jezera  =
| vodopadi     =[[Slapovi Niagare]]
| ade =Grand Island 
| protok_sred  =5750&lt;ref name=brit/&gt;
| protok_min   = 
| protok_maks  =
| sliv = [[Atlantik|atlanski]]
| površina =673.000&lt;ref name=mit/&gt;
| ulijeva_se_u =[[Ontario (jezero)|Jezero Ontario]]
| broj_vrsta   = 
| zaš_područja = 
| mostovi      = 
| brane  = 
| akumulacije  =
| plovnost =
| luke         = 
| kol_robe     = 
| karta =Navy_Island_map.png
| karta_širina =220px
| karta_opis =[[Sliv]] rijeke
}}
'''Niagara''' ({{small|izgovor: [Najagra]}} je [[Rijeka (vodotok)|rijeka]] na [[istok]]u [[Sjeverna Amerika|Sjeverne Amerike]] duga 55 [[km]].&lt;ref name=brit/&gt;

== Karakteristike==

Niagara istječe iz [[Erie (jezero)|Jezera Erie]] i teče na [[sjever]] preko [[Slapovi Niagare|Slapova Niagare]] do [[Ontario (jezero)|Jezera Ontario]].&lt;ref name=brit/&gt; 
Njeno ime na [[jezik]]u starosjedilačkih [[Indijanci|Indijanaca]] ili opisuje rijeku - kao ''[[vrat]] između [[Erie (jezero)|Jezera Erie]] i [[Ontario (jezero)|Jezera Ontario]]'' ili se odnosi na [[Slapovi Niagare|vodopad]] kao ''[[voda|vodu]] koja [[Grmljavina|grmi]]''.&lt;ref name=brit/&gt;

Jedinstvena karakteristika te inače kratke rijeke je njen konstantno visoki [[Istjek (hidrologija)|protok]] koji iznosi 5750 [[Kubni metar u sekundi|m³/s]], što je više od naizled puno većih rijeka [[Fraser (rijeka)|Fraser]] i [[Nelson (rijeka)|Nelson]] zajedno.&lt;ref name=brit/&gt; Zbog tog, kao i zbog velikog pada od 99 [[metar]]a, - Niagaru je jedan od najboljih izvora [[Hidroenergija|hidroenergije]] u [[Sjeverna Amerika|Sjevernoj Americi]].&lt;ref name=mit/&gt;

Niagara ima [[sliv]] velik nekih 673.000 [[km²]].&lt;ref name=mit/&gt;

=== Tok===

Od [[izvor]]a na [[Erie (jezero)|Jezeru Erie]], rijeka teče u dužini od oko 8 [[km]] kroz jedno [[Korito (razvrstavanje)|korito]]. Tad se kod Velikog otoka (Grand islands) račva na dva [[Rukavac|rukavca]];  [[istok|Istočni]] (ili [[SAD|američki]]) dug je nekih 24 [[km]], a
[[Zapad]]ni ([[Kanada|kanadski]]) dug je nekih 19 [[km]]. Ispod Velikog otoka, nekih 5 [[km]] iznad  [[Slapovi Niagare|Slapova Niagare]] ta dva [[Rukavac|rukavca]] se ponovno spajaju. Od [[Erie (jezero)|Jezera Erie]] do gornjih [[vodopad|brzaka]] rijeka ima pad od oko 3 
[[metar|metra]], dok u ovom posljednjem dijelu prije [[Slapovi Niagare|Slapova Niagare]] ima pad od 15 [[metar]]a.&lt;ref name=mit/&gt;

Ispod [[Slapovi Niagare|Slapova Niagare]] u dužini od 11 [[km]] proteže se [[Kanjon]] Niagare. Jedan njegov dio od 3,6 [[km]] od ''[[Potkovica|Potkovičinih]] [[vodopad]]a'' (Horseshoe Falls) poznat i kao Sluškinja u izmaglici (Maid of the Mist Pool) ima pad od samo 1,5 [[metar]]a te je plovan za manje izletničke [[brod]]ove. Nakon tog [[Rijeka (vodotok)|rijeka]] ima pad od narednih 28 [[metar]]a, i teče prema [[sjeverozapad]]u, najprije preko uskog ''Whirlpool Rapidsa'' (Vrtložni [[vodopad|brzaci]]) u dužini od 1,6 [[km]] do ''Whirlpoola'' (Vrtog). Tu [[kanjon]] rijeke oštro zavija (90 °) prema [[sjeveroistok]]u u dužini od 3&amp;nbsp;km i skreće prema [[sjever]]u još nekih 2.5 [[km]] sve do obronaka [[brdo|brda]] kod [[Lewiston, New York|Lewistona]].&lt;ref name=mit/&gt; 
Posljednjih 11,2 [[km]] rijeka teče preko [[ravnica|ravnice]] do [[Ontario (jezero)|Jezera Ontario]].&lt;ref name=mit/&gt;
[[datoteka:Peace_Bridge.jpg|thumb|260px|left|[[Most]] Mira]] 
Gornji tok [[Rijeka (vodotok)|rijeke]] je plovan za manje [[brod]]ove preko [[vodopad|brzaka]] iznad [[Slapovi Niagare|Slapova Niagare]], ono što je kuriozum je da je upravo tu izgrađen prvi [[bark]] - Griffon na [[Velika jezera|Velikim jezerima]]. Donji dio 
rijeke je plovan za sve vrste [[brod]]ova do [[Lewiston, New York|Lewistona]], od tamo do [[Slapovi Niagare|Slapova Niagare]] rijeka teče kroz spektakularan i izuzetno dubok [[kanjon]] u kojem ima i dva snažna [[vodopad]]a.&lt;ref name=brit/&gt;

=== Mostovi===

Preko Niagare izgrađeno je nekoliko [[most]]ova, od kojih su najznačajniji Mir (Peace) iz [[1927]]. kod [[Fort Erie (Ontario)|Fort Eriea]], Duga (Rainbow) iz [[1941]]., koji povezuje [[grad]]ove [[Niagara Falls (New York)|Niagara Falls, New York]] i [[Niagara Falls (Ontario)|Niagara Falls, Ontario]] i Queenston iz [[1962]]. na [[sjever]]nom kraju [[kanjon]]a.&lt;ref name=brit/&gt;

== Historija==

Rijeka je nastala krajem [[pleistocen]]a, prije 11.700 godina, kad su rastopljeni rubovi velikog [[kontinent]]alnog [[glečer]]a , kliznuli sa [[dolomit]]skih [[brdo|brda]] formiranih u [[silur]]u prema [[Erie (jezero)|Jezeru Erie]] i ispunili ga [[voda|vodom]].&lt;ref name=mit/&gt; 
[[Kanjon]] Nijagare formirao se prije oko 7000 godina, smanjenjem količine [[voda|vode]] i [[slap]]ova. Pojedini [[Geologija|geolozi]] ipak smatraju da je znatno stariji otprilike 25.000 godina, a isto tako smatraju da se računavši od [[Ledeno doba#Poslednje ledeno doba|posljednjeg ledenog doba]] Rijeka Niagara nastala prije nekih 12.000 godina.&lt;ref name=mit&gt;{{cite web
   |url=https://www.britannica.com/place/Niagara-River
   |title= ''River Niagara''
   |publisher= Encyclopædia Britannica
   |language = engleski
   |accessdate = 22. 02. 2017}}&lt;/ref&gt;

[[Francuzi]] su bili prvi koji su uočili važnost rijeke za [[trgovina|trgovinu]] [[krzno]]m, i kao [[put|rutu]] za prodor u unutrašnjost [[Sjeverna Amerika|kontinenta]], pa su [[1678]] izgradili [[fortifikacija|utvrdu]] Fort Niagara na njenom [[ušće|ušću]]. [[Britanci]] su [[1759]]. preuzeli kontrolu nad [[fortifikacija|utvrdom]] pa je ona postala njihov glavni [[logistika|logistički]] centar za [[Američka revolucija|Američke revolucije]].&lt;ref name=brit/&gt; Taj rat imao je za posljedicu da je [[1783]]. rijeka postala dio [[granica|granice]] između [[Britanska Imperija|britanske]] i [[SAD|američke]] teritorije, kao i to da su [[grad]]ići [[Niagara-on-the-Lake (Ontario)|Niagara-on-the-Lake]] i [[Fort Erie (Ontario)|Fort Erie]] postali egzili u koja su se naselili [[Lojalisti (Američka revolucija)|lojalisti]]  bježeći iz [[SAD|Sjedinjenih Američkih Država]].&lt;ref name=brit/&gt;

Rijeka je ponovno postala linija  [[front]]a za vrijeme  [[Rat iz 1812.|Britansko-američkog rata]] - [[1812]]., pa su obje strane višestruko prelazile preko nje. Danas su samo brojne [[fortifikacija|utvrde]] uspomena na to doba.&lt;ref name=brit&gt;{{cite web
 | url =http://thecanadianencyclopedia.ca/en/article/niagara-river/
 | title =''River Niagara''
 | accessdate =20. 02. 2017.
 | language =engleski
 | publisher =Canadian Encyclopedia
 | archive-date =2017-02-04
 | archive-url =https://web.archive.org/web/20170204064914/http://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/niagara-river/
 | url-status =dead
 }}&lt;/ref&gt;

== Reference ==
{{reflist}}
== Vanjske veze ==
{{commonscat|Niagara River}}

* [http://thecanadianencyclopedia.ca/en/article/niagara-river/ ''River Niagara''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170204064914/http://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/niagara-river/ |date=2017-02-04 }} {{en icon}}

[[Kategorija:Rijeke u Kanadi]]
[[Kategorija:Rijeke u Sjedinjenim Američkim Državama]]</text>
      <sha1>dc6qhbq7v4scuhvj0n8zrdmx3lhp7hi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nekropole sa stećcima u Olovu</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4605955</id>
    <revision>
      <id>42607270</id>
      <parentid>42605303</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T21:31:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zavičajac</username>
        <id>76707</id>
      </contributor>
      <origin>42607270</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19339" sha1="ifycb4blomcy1ilr5ydstd3kdv1h0op" xml:space="preserve">'''Nekropole stećaku u Olovu''', opština [[Olovo (BiH)|Olovo]], [[Bosna i Hercegovina]], postankom i razvojem vezane su za razvoj opšteg društveno-ekonomskog razvoja feudalnog društva u [[srednji vijek|srednjovjekovnoj]] [[Kraljevina Bosna|bosanskoj državi]].

== Olovo ==
Olovo je smješteno ispod planine Stoborja, na sastavu rijeka [[Stupčanica|Stupčanice]] i [[Bioštica|Bioštice]], koje dalje čine rijeku [[Krivaja|Krivaju]]. Rudnici olova i srebra u slivu rijeke Krivaje (okolina Olova i Duboštice) spadali su u regalna prava [[Kraljevina Bosna|srednjovjekovnih bosanskih vladara]]. Njihova eksploatacija se obično vršila putem zakupa. Tako npr. u vrijeme vladavine bana i kralja [[Tvrtko I Kotromanić|Tvrtka I Kotromanića]] (1353–1391), carina u Kamenici davana je u zakup na osam godina, a u vrijeme kralja [[Stjepan Dabiša|Stjepana Dabiše]] i kraljice [[Jelena Gruba|Jelene Grube]] (1391–1399) upravu nad Olovom vršio je protovestijar dubrovčanin Žore Bokšić.

Kao naselje pod imenom “Piombo“ prvi put se spominje 1397. godine. Krajem XIV stoljeća varoš i grad Olovo ušli su u sastav posjeda vlastelinske porodice [[Pavlovići|Pavlovića]], odnosno u kondomij (zajednička imovina) Pavlovića i [[Kosače|Kosača]], dok je donje porječje rijeke Krivaje sve do pada bosanskog kraljevstva 1463. godine ostalo u kraljevoj zemlji,

Razvojem [[Rudarstvo|rudarstva]] i [[Trgovina|trgovine]] u Bosni i Hercegovini u drugoj polovini XIV i prvoj polovini XV stoljeća ruda [[olovo]] zauzima sve značajnije mjesto u razmjeni [[Dubrovačka Republika|Dubrovčana]] s Olovljanima, kao i trgovcima s ostalih trgovišta na zemlji feudalnih gospodara Pavlovića. Podaci o trgovini olovom između Dubrovčana i domaćih trgovaca postali su brojniji u XV st. kada se dio domaćih ljudi uključuje u kreditno-trgovinske poslove. U Olovu je vađena kvalitetnija ruda koja se zvala ''plumbum dulce'' ili rjeđe ''plumbum suptile'', tj. mekše olovo – za razliku od [[Srebrenica|srebreničkog]], zvanog ''plumbum durum'' (tvrdo olovo). Osim rude olova veoma tražena bila je i ruda nazvana ''terra gleta'' ili ''tera gheta'' – odnosno olovni oksid.

Za razliku od drugih rudarskih srednjovjekovnih naselja u Bosni (Srebrenica, [[Fojnica]], [[Kreševo]]) u Olovu nije evidentirano postojanje dubrovačkog naselja, niti rudara [[Sasi|Sasa]], ali su bili rudari – rupari.
== Nekropole stećaka ==
Smještene su u brdskim predjelima, prekrivenim šumom i pašnjacima. U olovskom kraju evidentirane su 82 
nekropole sa 1039 stećaka. 
=== Oblici stećaka ===
Najzastupljeniji oblici nadgrobnih spomenika na ovim nekropolama su [[Oblici stećaka|sljemenjaci sa postoljem]], koji su karakteristični po tome što se redovno sužavaju prema dnu. Osim njih, evidentirani su (na lokalitetu Gradina u zaseoku Meoirići, koje pripada selu Križevići i na lokalitetu Mramorje, selo Moguš) stećci sa dvostrukim sljemenjacima na postolju. Smatra se da takvi oblici nadgrobnih spomenika pokrivaju i dvostruke grobove.

Poslije sljemenjaka, najzastupljeniji oblici spomenika su sanduci i ploče bez postolja, pa tek onda sa postoljem.

=== Ukrasi na stećcima ===
Među ukrasnim motivima najzastupljeniji su: spiralni zavoji, rozete i tordirana vrpca. Spiralni zavoji upotrebljavaju se u dva osnovna oblika: obični spiralni zavoji i S-motiv. Osim njih, kao ukrasni ornamenti evidentirani su: cik-cak linije, kružići, kružići sa tačkom, krug od tordirane vrpce, krug sa rozetom, zrakasti krug, polukrug, zvijezda, grozd, polumjesec, krst&lt;ref name=&quot;Vidović&quot;&gt;{{Cite web|url= https://de.scribd.com/document/97677224/Drago-Vidovic-Simbolicne-Predstave-Na-Steccima|title= Drago Vidović: SIMBOLIČNE PREDSTAVE NA STEĆCIMA|work= |accessdate= 9. 2. 2018}}{{Dead link|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;, vodenica i plastična dugmad.

Karakteristika spomenika olovskog kraja je što na njima nema figuralnih predstava, (osim ženske figurice u Kozjacima i životinjskog lika na obelisku u Vlaškovcu). Evidentirane su predstave ljudske ruke, zatim ruke s kopljem i ruke s mačem. Prikazivanje ruke u svim slučajevima je približno jednako: u laktu manje ili više savijena i opruženi prsti. Motivi sa oružjem su jako stilizovani, tako šaka nigdje ne obuhvata oružje, nego izgleda kao da negdje lebdi pored njega. Koplja prikazana na stećcima imaju zastavice – trouglastu i četverouglastu, dok su mačevi uobičajenog srednjovjekovnog izgleda, izuzev jednog na lokalitetu ''Mramorje'', koji ima izgled [[Osmansko carstvo|osmanske]] sablje.

Geometrijski motivi&lt;ref name=&quot;Wenzel&quot;&gt;{{Cite web |url= https://de.scribd.com/doc/34362364/Marian-Wencel-UKRASNI-MOTIVI-NA-STEĆCIMA |title= Marian Wenzel, Ukrasni motivi na stećcima |work= Sarajevo: Veselin Masleša, 1965 |accessdate= 9. 2. 2018}}&lt;/ref&gt; su osnova ornamentalnog sistema na spomenicima olovskog kraja. To je ujedno i osnovna razlika između njih i spomenika u [[Zahumlje|Hercegovini]], gdje su baš česte figuralne predstave&lt;ref name=&quot;Lovrenović&quot;&gt;{{Cite web |url= https://de.scribd.com/doc/87333586/DUBRAVKO-LOVRENOVI%C4%86-Ste%C4%87ci |title=Dubravko Lovrenović: Bosansko I humsko mramorje srednjeg vijeka |work=RABIĆ: Sarajevo, 2009   |accessdate= 9. 2. 2017}}&lt;/ref&gt;. Jedini spomenici gdje se može pouzdano ustanoviti klasna pripadnost pokojnika su nadgrobonici sa predstavama ruke sa mačem ili kopljem, što direktno ukazuje da je grob pripadao ratniku – feudalcu.&lt;ref name=&quot;Bešlagić3&quot;&gt;{{Cite web |url= https://archive.org/details/SefikBeslagicStecciKulturaIUmjetnost  |title=Šefik Bešlagić: STEĆCI – KULTURA I UMJETNOST|work= Sarajevo: Veselin Masleša, 1971 |accessdate= 9. 2. 2017}}&lt;/ref&gt;

Veliki dio stećaka na ovim nekropolama je tehnički dotjeran, dok je izvjestan broj nemarnije obrađen. Najveći broj [[Ukrašavanje stećaka|ukrasa]] izveden je tehnikom udubljivanja, za razliku od plastičnih motiva koji su vrlo rijetki. Svi spomenici su rađeni od krečnjaka, do kojeg je bilo lakše doći na ovom području.

== Nekropole nacionalni spomenici ==
Slijedeće nekropole su [[nacionalni spomenik BiH]].&lt;ref&gt;{{Cite web |url= http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/nacionalnispomenici?sort=idgrad&amp;rows=50&amp;page=10 |title= Spisak nacionalnih spomenika u opštini Olovo |work= Komisija za nacionalne spomenike |accessdate= 13. 10. 2026 }}&lt;/ref&gt;

* [[Nekropola sa stećcima na lokalitetu Mramorje u selu Moguš]],&lt;ref&gt;{{Cite web |url= http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_bos/Olovo_nekropola%20Mogus%20BOS.pdf |title= Nekropola sa stećcima na lokalitetu ''Mramorje'' u selu Moguš, općina Olovo |work= Komisija za nacionalne spomenike |accessdate= 13. 10. 2026 }}&lt;/ref&gt; 
* [[Nekropola sa stećcima na lokalitetu Navitak u selu Boganovići]],&lt;ref&gt;{{Cite web |url= http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_bos/DISP%20BH%20Olovo.pdf |title=  Nekropola sa stećcima na lokalitetu Navitak u selu Boganovići, općina Olovo |work= Komisija za nacionalne spomenike |accessdate= 13. 10. 2026 }}&lt;/ref&gt;  
* [[Nekropola sa stećcima Salikovac]],&lt;ref&gt;{{Cite web |url= http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_srp/Olovo_lokalitet%20na%20Salikovcu%20SR.pdf |title= Локалитет Мраморје на Саликовцу у Доловима, општина Олово |work= Komisija za nacionalne spomenike |accessdate= 13. 10. 2026 }}&lt;/ref&gt; 
* [[Nekropola Mramor|Nekropola sa stećcima Mramor u Musićima]]&lt;ref name=&quot;Mramor&quot;&gt;{{Cite web |url=http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_bos/Olovo_Nekropola%20Musici%20kompl%20BOS.pdf |title=Nekropola Mramor |work=Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika BiH |accessdate=9. 2. 2017 |archive-date=2018-04-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180417085159/http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_bos/Olovo_Nekropola%20Musici%20kompl%20BOS.pdf |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;, u naselju [[Musići]], nalazi se na listi 28 srednjovjekovnih nekropola [[stećci|stećaka]] koje su 2016. godine proglašene Svjetskom baštinom [[UNESCO]]-a. Na listi su 20 nekropole u [[Bosna i Hercegovina|Bosni i Hercegovini]], po 3 u [[Srbija|Srbiji]] i [[Crna Gora|Crnoj Gori]], a 2 u [[Hrvatska|Hrvatskoj]].&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Državna komisija |url=http://unescobih.mcp.gov.ba/spomenici/Default.aspx?id=14274 |access-date=2017-11-03 |archive-date=2020-01-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200117193937/http://www.unescobih.mcp.gov.ba/spomenici/Default.aspx?id=14274 |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; Nekropola broji 80 stećaka, od čega 47 sljemenjaka s postoljem, 4 sanduka s postoljem, 4 sanduka, 17 ploča s postoljem i 8 ploča. Najzastupljeniji oblik na nekropoli je sljemenjak s postoljem i svi su klesani u komadu. Ukrašeno je 14 stećaka, uglavnom [[Geometrija|geometrijskm]] oblikom (izostaju figuralni prikazi), pri čemu dominira ukras spirale i rozete, a javljaju se još i križ i tordirana vrpca.
* [[Nekropola sa stećcima Mramorje i starim nišanima u Lavšićima]] udaljena je južno od Olova oko 6&amp;nbsp;km.&lt;ref name=&quot;Lavšići&quot;&gt;{{Cite web |url= http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_srp/Olovo_nekropola%20Lavsici%20SR.pdf |title= Некропола са стећцима “Мраморје“ и 
старим нишанима у Лавшићима, општина Олово,  |work=Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika BiH |accessdate=9. 2. 2026 }}&lt;/ref&gt; Sadrži 46 spomenika, a na jednom od njih je natpis o kojem je [[Marko Vego]] 1981. godine u časopisu Naše starine objavio transkripciju:
:A SE LEŽI DABIŽIV’ NA SVO[JOJ] ZEMLJI NA PLEMENITOJ, A NE UMR’ (UMR’) SI VSE&lt;ref name=&quot;Mirnes&quot;&gt;{{Cite web |url= https://ilirikon.wordpress.com/2019/10/05/ilirsko-pismo-na-stecku/ |title=O STEĆCIMA: Ranije poznati natpisi na stećcima iz okoline Olova“ |work= ilirikon.wordpress.com |accessdate= 9. 2. 2024}}&lt;/ref&gt;

:Ovaj lokalitet je 2008. godine proglašen nacionalnim spomenikom Bosne i Hercegovine kao Historijsko područje – Nekropola sa stećcima “Mramorje“ i starim nišanima u Lavšićima. Pored nekropole stećaka na udaljenosti do 50 m. je malo mezarje s tri manja nišana i tri grobna mjesta (mezarja). U blizini nekropole postoji još dvije lokacije sa starim muslimanskim spomenicima mezarovima, a koje nisu uvrštene u zaštićeno historijsko područje. Na livadi sjeverno od stećaka primjetno je još nekoliko muslimanskih mezarova bez nišana ograđenih santračem koji je puno potonuo. Također, zapadno od stećaka na nešto većoj udaljenosti oko 300 m zračne linije, nalaze se 4 masivna nišana (dva nišana su u obliku turbana, dva stupa kvadratne osnove s piramidalnim završetkom sa jabukom/kuglom na vrhu).
* [[Nekropole sa stećcima i nišanima u Gurdićima]],&lt;ref name=&quot;Gurdići&quot;&gt;{{Cite web |url= http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_srp/Olovo_Nekropola%20Gurdici%20kompl%20SR.pdf |title=Некрополе са стећцима и нишанима у Гурдићима, општина Олово |work=Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika BiH |accessdate=9. 2. 2026 }}&lt;/ref&gt;
* [[Nekropole sa stećcima u Donjim Bakićima]], zajedno sa ostacima srednjovjekovne crkve svetog Roka (svetište Gospe olovske), nekropola sa 43 stećka na lokalitetu Slavanj, [[Kraj stećaka i prvi nišani|obeliskom (stub, nišan)]] na lokalitetu Vlaškovac i  16 nišana na lokalitetu Svatovsko Greblje, čine istorijsku cjelinu koja je proglašena za [[nacionalni spomenik BiH]].&lt;ref name=&quot;Obelisk&quot;&gt;{{Cite web |url= http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_srp/Olovo_nekropola%20Bakici%20Donji%20SR.pdf |title=некрополе са стећцима, нишанима, обелиском и остацима цркве св. Рока у Бакићима Доњим, у селу Бакићи Доњи, општина Олово |work=Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika BiH |accessdate=9. 2. 2026 }}&lt;/ref&gt;

:Na putnom pravcu iz Donjih Bakića u selo Krivajeviće, u šumi Vlaškovac (oko 300 m iznad vrela Kamenice) među visokim omorikama uzdiže se obelisk ili stub u narodu nazvan nišan. Napravljen je od krečnjačkog monolita. Osnova stuba je romboidna. Prema vrhu neznatno se sužava i završava pravilnom četverostranom piramidom, na čijem se vrhu nalazi veća kamena kugla od koje je jedna trećina odbijena.

:Dimenzije spomenika su: visina od postolja do četvrtaste piramide 300 cm, do kamene kugle 365 cm i od postolja do samog vrha 410 cm. Visina piramide je 65 cm, visina kamene kugle 45 cm.

:Osim što je zanimljiv po svom obliku i veličini, spomenik je i bogato ukrašen simboličnim predstavama. Ukrašene su mu sve četiri strane, a ukrasi su podijeljeni po poljima. Istočna strana je razdijeljena tordiranom vrpcom na dva ukrasna polja. Gornje polje sadrži više ukrasnih motiva, gdje se nalaze dva simetrično postavljena S-motiva, a ispod njih u istoj vertikali, dva spiralna zavoja čiji se kraci produžavaju prema gornjim S-motivima. Ispod se nalazi stilizirani životinjski lik  pod kojim je paralelno sa trupom životinje smješten štit. Životinja ima dugačku i nesrazmjerno veliku glavu sa otvorenim raljama i istaknutim donjim zubom, dok je trup izdužen, a rep savijen. Kompozicija životinje sa štitom bi trebalo da označava heraldički znak, ponavlja se na sve četiri strane i svakako je jedan od rijetkih na spomenicima ove vrste u Bosni i Hercegovini. Svi ukrasi su rađeni u vidu reljefnih ispupčenja. Potom dolaze spiralni zavoji, grozdovi i tačkice.&lt;ref name=&quot;Miletić&quot;&gt;{{Cite web |url= https://de.scribd.com/document/122040181/Miletić-Nada-Stećci  |title=Nada Miletić: STEĆCI – Umjetnost na tlu Jugoslavije |work= Izdavački zavod Jugoslavija, Beograd – Spektar Zagreb – Prva književna komuna Mostar, 1982 |accessdate= 9. 2. 2017}}&lt;/ref&gt; 
* [[Stećci i stari muslimanski nišani u Drecelju]] dio su istorijskog područja. Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika, na sjednici održanoj 6. novembra 2018. godine, donijela je odluku o proglašenju istorijskog područja za [[Nacionalni spomenik BiH|nacionalni spomenik Bosne i Hercegovine]]. Ovu odluku Komisija je donijela sastavu: Amir Pašić, Goran Milojević i Radoje Vidović.&lt;ref name=&quot;Drecelj&quot;&gt;{{Cite web |url=http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_srp/Olovo%20nekropole%20Drecelj%20SR.pdf |title=Srednjovjekovne nekropole sa stećcima i stari muslimanski nišani u naselju Drecelj |work=Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika BiH |access-date=9. 2. 2026 }}&lt;/ref&gt;

== Ostale nekropole ==
=== Selo Jelaške ===
Jelaške su manje naselje koje se nalazi na kraju ravničastog terena u inače brdovitom i šumovitom kraju između Olova i Zavidovića, oko 20&amp;nbsp;km zračne linije sjeverozapadno od Olova. U šumi na Golom Brijegu (kota 559 m) smješteno je rimokatoličko groblje sela Dvištica koje se nalazi nedaleko sela Jelaške.

U južnom kraju groblja vide se nekoliko slabije obrađenih ploča, 1 manji sljemenjak i 1 spomenik u obliku manjeg stupca na sljeme koji ima urezan natpis i nekoliko reljefnih simboličnih motiva. Dimenzije ovoga stupca su: visina iznad zemlje 61, širina 30, a debljina 16&amp;nbsp;cm. Natpis se čita:

:1589 
:JEZUS (MAR)IA DRAGOILO NOVAKOVIĆ LEŽI OV'DI
 
Važnost ovoga spomenika ogleda se u prisuatvu motiva sunčane glave, upotrebi novog načina invokacije, a prvi put na kamenim spomenicima ovoga vremenskog perioda naznačena je i godinu, i to arapskim brojevima. Datiranje ovoga spomenika je iz polovine XVI vijeka.&lt;ref name=&quot;Bešlagićnatpis&quot;&gt;{{Cite web |url= https://fmks.gov.ba/download/zzs/ns9/009.pdf  |title=Šefik Bešlagić: NOVOPRONAĐENI NATPISI NA STEĆCIMA |work= Sarajevo: Federalno Ministarstvo kulture i sporta, BiH |accessdate= 20. 8. 2024}}&lt;/ref&gt;.

Na ovoj istoj nekropoli nalazi se još jedan stećak sa natpisom. On je u obliku stupca, koji je prelomljen 
i danas je u 2 komada. Ukupne dimenzije su: dužina oko 190, širina varira od 45 do 65&amp;nbsp;cm, debljina oko 30&amp;nbsp;cm. Stećak je još i okrnjen. Natpis ima nekoliko istaknutih osobenosti. Korištene su vodoravne orijentacione linije, što je vrlo rijedak slučaj. Riječi su odvajane dvotačkama, što je vrlo rijetka pojava. Slova nisu zaobljena nego imaju oštre prelome. Iznad gornjih preloma nekih slova stavljane su vodoravne crtice. Neka slova imaju male dekorativne trouglove. Sve te osobine razlikuju ovaj natpis od većine ostalih natpisa na stećcima. Natpis ima sličnost sa natpisom koji govori o zidanju crkve sv. Kuzme i Damjana u Blagaju, 
u Hercegovini. Natpis glasi:
:LET: BOGOM' 
:ASE LEŽI: V(U)K(A)S': T. I. (NAS) 
:VOI: ZEMLE: NA PRIMEN(ITOI) 
:KOI BIŠE: U RODU: 30 
:A POSTAVIŠE: 3 
:NJEGOV: SINOV: (?) 
:(B) JEL(E)G': A PIŠA PRIB(IL')&lt;ref name=&quot;Bešlagićnatpis&quot;/&gt;.

Natpis je pronašao i prvi pročitao [[Zdravko Kajmaković]] u jesen 1962. godine, a Šefik Bešlagić je u proljeće 1963. godine objavio tekst o stećcima u Jelaškama.

=== Selo Kamensko ===
Selo Kamensko je udaljeno oko 3&amp;nbsp;km sjeverno cd Careve ćuprije, željezničke stanice na trasi nekadašnje uskotračn pruge Olovo—Zavidovići. Na lokalitetu Mramorje, koji se nalazi pokraj puta na ulazu u selo, situirana je nekropola sa 30 stećaka, od kojih 4 sanduka i 26 sljemenjaka na postoljima. Spomenici ove nekropole su bogato ukrašeni. Po svojim osobenostima ističu se 2 sljemenjaka na kojima su predstavljene plastične ljudske figure. Jedan od 
ta dva sljemenjaka ima i natpis:
:ASE LEŽI MILAŠIN' SIN' NA' MILOŠ' A UNUK' BOŽIHNIN'&lt;ref name=&quot;Bešlagićnatpis&quot;/&gt;.

Na početku natpisa urezan je krst. Vrlo plastičan lik muškarca, koji je prikazan do pasa, bez ruku, sa naznačenim ustima, očima i kosom, sa jedne čeone strane ovoga sljemenjaka vjerovatno predstavlja pokojnika — Milašina. Po paleografskim i jezičkim osobinama, kao i drugim okolnostima, ovaj natpis potiče iz XV vijeka. Evidenciju natpisa obavio je Zdravko Kajmaković, u jesen 1962. godine, a natpis je objavio Šefik Bešlagić u proljeće 1963 godine.

== Reference ==
{{reference|2}}

== Literatura ==
* [[Alojz Benac]],  &quot;Olovo&quot;, Srednjovjekovni nadgrobni spomenici Bosne i Hercegovine II, Beograd 1951.

== Vanjske veze ==
* [http://whc.unesco.org/en/list/1504/ Stećci Medieval Tombstone Graveyards – [[UNESCO]], WORLD HERITAGE LIST]
* [http://www.unescobih.mcp.gov.ba/spomenici/Default.aspx?id=14274 STEĆCI – SREDNJOVJEKOVNI NADGROBNI SPOMENICI - Bosna i Hercegovina Državna komisija za saradnju sa UNESCO-m] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190216153135/http://www.unescobih.mcp.gov.ba/spomenici/Default.aspx?id=14274 |date=2019-02-16 }}
* [https://nova-akropola.com/kulture-i-civilizacije/tragom-proslosti/stecci/ ZORAN LUKARIĆ: STEĆCI – Časopis Nova Akropola]
* [http://www.enciklopedija.hr/natuknica.aspx?ID=57932  STEĆCI - Hrvatska enciklopedija leksikografski zavod Miroslav Krleža]
* [http://jajce-online.com/2018/08/20/edin-bujak-stecci-su-nasi-a-ko-smo-mi/ Stećci su naši – Nezavisni portal Jajca] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191005122336/http://jajce-online.com/2018/08/20/edin-bujak-stecci-su-nasi-a-ko-smo-mi/ |date=2019-10-05 }}

[[Kategorija:Stećci u Olovu| ]]
[[Kategorija:Nacionalni spomenici u Olovu]]
[[Kategorija:Stećci sa natpisom|O ]]</text>
      <sha1>ifycb4blomcy1ilr5ydstd3kdv1h0op</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>42607271</id>
      <parentid>42607270</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T21:41:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zavičajac</username>
        <id>76707</id>
      </contributor>
      <origin>42607271</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19385" sha1="93a684qtsxwie8119mxb4b9nvb1lhyl" xml:space="preserve">'''Nekropole stećaku u Olovu''', opština [[Olovo (BiH)|Olovo]], [[Bosna i Hercegovina]], postankom i razvojem vezane su za razvoj opšteg društveno-ekonomskog razvoja feudalnog društva u [[srednji vijek|srednjovjekovnoj]] [[Kraljevina Bosna|bosanskoj državi]].

== Olovo ==
Olovo je smješteno ispod planine Stoborja, na sastavu rijeka [[Stupčanica|Stupčanice]] i [[Bioštica|Bioštice]], koje dalje čine rijeku [[Krivaja|Krivaju]]. Rudnici olova i srebra u slivu rijeke Krivaje (okolina Olova i Duboštice) spadali su u regalna prava [[Kraljevina Bosna|srednjovjekovnih bosanskih vladara]]. Njihova eksploatacija se obično vršila putem zakupa. Tako npr. u vrijeme vladavine bana i kralja [[Tvrtko I Kotromanić|Tvrtka I Kotromanića]] (1353–1391), carina u Kamenici davana je u zakup na osam godina, a u vrijeme kralja [[Stjepan Dabiša|Stjepana Dabiše]] i kraljice [[Jelena Gruba|Jelene Grube]] (1391–1399) upravu nad Olovom vršio je protovestijar dubrovčanin Žore Bokšić.

Kao naselje pod imenom “Piombo“ prvi put se spominje 1397. godine. Krajem XIV stoljeća varoš i grad Olovo ušli su u sastav posjeda vlastelinske porodice [[Pavlovići|Pavlovića]], odnosno u kondomij (zajednička imovina) Pavlovića i [[Kosače|Kosača]], dok je donje porječje rijeke Krivaje sve do pada bosanskog kraljevstva 1463. godine ostalo u kraljevoj zemlji,

Razvojem [[Rudarstvo|rudarstva]] i [[Trgovina|trgovine]] u Bosni i Hercegovini u drugoj polovini XIV i prvoj polovini XV stoljeća ruda [[olovo]] zauzima sve značajnije mjesto u razmjeni [[Dubrovačka Republika|Dubrovčana]] s Olovljanima, kao i trgovcima s ostalih trgovišta na zemlji feudalnih gospodara Pavlovića. Podaci o trgovini olovom između Dubrovčana i domaćih trgovaca postali su brojniji u XV st. kada se dio domaćih ljudi uključuje u kreditno-trgovinske poslove. U Olovu je vađena kvalitetnija ruda koja se zvala ''plumbum dulce'' ili rjeđe ''plumbum suptile'', tj. mekše olovo – za razliku od [[Srebrenica|srebreničkog]], zvanog ''plumbum durum'' (tvrdo olovo). Osim rude olova veoma tražena bila je i ruda nazvana ''terra gleta'' ili ''tera gheta'' – odnosno olovni oksid.

Za razliku od drugih rudarskih srednjovjekovnih naselja u Bosni (Srebrenica, [[Fojnica]], [[Kreševo]]) u Olovu nije evidentirano postojanje dubrovačkog naselja, niti rudara [[Sasi|Sasa]], ali su bili rudari – rupari.
== Nekropole stećaka ==
Smještene su u brdskim predjelima, prekrivenim šumom i pašnjacima. U olovskom kraju evidentirane su 82 
nekropole sa 1039 stećaka. 
=== Oblici stećaka ===
Najzastupljeniji oblici nadgrobnih spomenika na ovim nekropolama su [[Oblici stećaka|sljemenjaci sa postoljem]], koji su karakteristični po tome što se redovno sužavaju prema dnu. Osim njih, evidentirani su (na lokalitetu Gradina u zaseoku Meoirići, koje pripada selu Križevići i na lokalitetu Mramorje, selo Moguš) stećci sa dvostrukim sljemenjacima na postolju. Smatra se da takvi oblici nadgrobnih spomenika pokrivaju i dvostruke grobove.

Poslije sljemenjaka, najzastupljeniji oblici spomenika su sanduci i ploče bez postolja, pa tek onda sa postoljem.

=== Ukrasi na stećcima ===
Među ukrasnim motivima najzastupljeniji su: spiralni zavoji, rozete i tordirana vrpca. Spiralni zavoji upotrebljavaju se u dva osnovna oblika: obični spiralni zavoji i S-motiv. Osim njih, kao ukrasni ornamenti evidentirani su: cik-cak linije, kružići, kružići sa tačkom, krug od tordirane vrpce, krug sa rozetom, zrakasti krug, polukrug, zvijezda, grozd, polumjesec, krst&lt;ref name=&quot;Vidović&quot;&gt;{{Cite web|url= https://de.scribd.com/document/97677224/Drago-Vidovic-Simbolicne-Predstave-Na-Steccima|title= Drago Vidović: SIMBOLIČNE PREDSTAVE NA STEĆCIMA|work= |accessdate= 9. 2. 2018}}{{Dead link|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;, vodenica i plastična dugmad.

Karakteristika spomenika olovskog kraja je što na njima nema figuralnih predstava, (osim ženske figurice u Kozjacima i životinjskog lika na obelisku u Vlaškovcu). Evidentirane su predstave ljudske ruke, zatim ruke s kopljem i ruke s mačem. Prikazivanje ruke u svim slučajevima je približno jednako: u laktu manje ili više savijena i opruženi prsti. Motivi sa oružjem su jako stilizovani, tako šaka nigdje ne obuhvata oružje, nego izgleda kao da negdje lebdi pored njega. Koplja prikazana na stećcima imaju zastavice – trouglastu i četverouglastu, dok su mačevi uobičajenog srednjovjekovnog izgleda, izuzev jednog na lokalitetu ''Mramorje'', koji ima izgled [[Osmansko carstvo|osmanske]] sablje.

Geometrijski motivi&lt;ref name=&quot;Wenzel&quot;&gt;{{Cite web |url= https://de.scribd.com/doc/34362364/Marian-Wencel-UKRASNI-MOTIVI-NA-STEĆCIMA |title= Marian Wenzel, Ukrasni motivi na stećcima |work= Sarajevo: Veselin Masleša, 1965 |accessdate= 9. 2. 2018}}&lt;/ref&gt; su osnova ornamentalnog sistema na spomenicima olovskog kraja. To je ujedno i osnovna razlika između njih i spomenika u [[Zahumlje|Hercegovini]], gdje su baš česte figuralne predstave&lt;ref name=&quot;Lovrenović&quot;&gt;{{Cite web |url= https://de.scribd.com/doc/87333586/DUBRAVKO-LOVRENOVI%C4%86-Ste%C4%87ci |title=Dubravko Lovrenović: Bosansko I humsko mramorje srednjeg vijeka |work=RABIĆ: Sarajevo, 2009   |accessdate= 9. 2. 2017}}&lt;/ref&gt;. Jedini spomenici gdje se može pouzdano ustanoviti klasna pripadnost pokojnika su nadgrobonici sa predstavama ruke sa mačem ili kopljem, što direktno ukazuje da je grob pripadao ratniku – feudalcu.&lt;ref name=&quot;Bešlagić3&quot;&gt;{{Cite web |url= https://archive.org/details/SefikBeslagicStecciKulturaIUmjetnost  |title=Šefik Bešlagić: STEĆCI – KULTURA I UMJETNOST|work= Sarajevo: Veselin Masleša, 1971 |accessdate= 9. 2. 2017}}&lt;/ref&gt;

Veliki dio stećaka na ovim nekropolama je tehnički dotjeran, dok je izvjestan broj nemarnije obrađen. Najveći broj [[Ukrašavanje stećaka|ukrasa]] izveden je tehnikom udubljivanja, za razliku od plastičnih motiva koji su vrlo rijetki. Svi spomenici su rađeni od krečnjaka, do kojeg je bilo lakše doći na ovom području.

== Nekropole nacionalni spomenici ==
Slijedeće nekropole su [[nacionalni spomenik BiH]].&lt;ref&gt;{{Cite web |url= http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/nacionalnispomenici?sort=idgrad&amp;rows=50&amp;page=10 |title= Spisak nacionalnih spomenika u opštini Olovo |work= Komisija za nacionalne spomenike |accessdate= 13. 10. 2026 }}&lt;/ref&gt;

* [[Nekropola sa stećcima na lokalitetu Mramorje u selu Moguš]],&lt;ref name=&quot;Moguš&quot;&gt;{{Cite web |url= http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_bos/Olovo_nekropola%20Mogus%20BOS.pdf |title= Nekropola sa stećcima na lokalitetu ''Mramorje'' u selu Moguš, općina Olovo |work= Komisija za nacionalne spomenike |accessdate= 13. 10. 2026 }}&lt;/ref&gt; 
* [[Nekropola sa stećcima na lokalitetu Navitak u selu Boganovići]],&lt;ref name=&quot;Navitak&quot;&gt;{{Cite web |url= http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_bos/DISP%20BH%20Olovo.pdf |title=  Nekropola sa stećcima na lokalitetu Navitak u selu Boganovići, općina Olovo |work= Komisija za nacionalne spomenike |accessdate= 13. 10. 2026 }}&lt;/ref&gt;  
* [[Nekropola sa stećcima Salikovac]],&lt;ref name=&quot;Salikovac&quot;&gt;{{Cite web |url= http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_srp/Olovo_lokalitet%20na%20Salikovcu%20SR.pdf |title= Локалитет Мраморје на Саликовцу у Доловима, општина Олово |work= Komisija za nacionalne spomenike |accessdate= 13. 10. 2026 }}&lt;/ref&gt; 
* [[Nekropola Mramor|Nekropola sa stećcima Mramor u Musićima]]&lt;ref name=&quot;Mramor&quot;&gt;{{Cite web |url=http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_bos/Olovo_Nekropola%20Musici%20kompl%20BOS.pdf |title=Nekropola Mramor |work=Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika BiH |accessdate=9. 2. 2017 |archive-date=2018-04-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180417085159/http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_bos/Olovo_Nekropola%20Musici%20kompl%20BOS.pdf |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;, u naselju [[Musići]], nalazi se na listi 28 srednjovjekovnih nekropola [[stećci|stećaka]] koje su 2016. godine proglašene Svjetskom baštinom [[UNESCO]]-a. Na listi su 20 nekropole u [[Bosna i Hercegovina|Bosni i Hercegovini]], po 3 u [[Srbija|Srbiji]] i [[Crna Gora|Crnoj Gori]], a 2 u [[Hrvatska|Hrvatskoj]].&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Državna komisija |url=http://unescobih.mcp.gov.ba/spomenici/Default.aspx?id=14274 |access-date=2017-11-03 |archive-date=2020-01-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200117193937/http://www.unescobih.mcp.gov.ba/spomenici/Default.aspx?id=14274 |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; Nekropola broji 80 stećaka, od čega 47 sljemenjaka s postoljem, 4 sanduka s postoljem, 4 sanduka, 17 ploča s postoljem i 8 ploča. Najzastupljeniji oblik na nekropoli je sljemenjak s postoljem i svi su klesani u komadu. Ukrašeno je 14 stećaka, uglavnom [[Geometrija|geometrijskm]] oblikom (izostaju figuralni prikazi), pri čemu dominira ukras spirale i rozete, a javljaju se još i križ i tordirana vrpca.
* [[Nekropola sa stećcima Mramorje i starim nišanima u Lavšićima]] udaljena je južno od Olova oko 6&amp;nbsp;km.&lt;ref name=&quot;Lavšići&quot;&gt;{{Cite web |url= http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_srp/Olovo_nekropola%20Lavsici%20SR.pdf |title= Некропола са стећцима “Мраморје“ и 
старим нишанима у Лавшићима, општина Олово,  |work=Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika BiH |accessdate=9. 2. 2026 }}&lt;/ref&gt; Sadrži 46 spomenika, a na jednom od njih je natpis o kojem je [[Marko Vego]] 1981. godine u časopisu Naše starine objavio transkripciju:
:A SE LEŽI DABIŽIV’ NA SVO[JOJ] ZEMLJI NA PLEMENITOJ, A NE UMR’ (UMR’) SI VSE&lt;ref name=&quot;Mirnes&quot;&gt;{{Cite web |url= https://ilirikon.wordpress.com/2019/10/05/ilirsko-pismo-na-stecku/ |title=O STEĆCIMA: Ranije poznati natpisi na stećcima iz okoline Olova“ |work= ilirikon.wordpress.com |accessdate= 9. 2. 2024}}&lt;/ref&gt;

:Ovaj lokalitet je 2008. godine proglašen nacionalnim spomenikom Bosne i Hercegovine kao Historijsko područje – Nekropola sa stećcima “Mramorje“ i starim nišanima u Lavšićima. Pored nekropole stećaka na udaljenosti do 50 m. je malo mezarje s tri manja nišana i tri grobna mjesta (mezarja). U blizini nekropole postoji još dvije lokacije sa starim muslimanskim spomenicima mezarovima, a koje nisu uvrštene u zaštićeno historijsko područje. Na livadi sjeverno od stećaka primjetno je još nekoliko muslimanskih mezarova bez nišana ograđenih santračem koji je puno potonuo. Također, zapadno od stećaka na nešto većoj udaljenosti oko 300 m zračne linije, nalaze se 4 masivna nišana (dva nišana su u obliku turbana, dva stupa kvadratne osnove s piramidalnim završetkom sa jabukom/kuglom na vrhu).
* [[Nekropole sa stećcima i nišanima u Gurdićima]],&lt;ref name=&quot;Gurdići&quot;&gt;{{Cite web |url= http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_srp/Olovo_Nekropola%20Gurdici%20kompl%20SR.pdf |title=Некрополе са стећцима и нишанима у Гурдићима, општина Олово |work=Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika BiH |accessdate=9. 2. 2026 }}&lt;/ref&gt;
* [[Nekropole sa stećcima u Donjim Bakićima]], zajedno sa ostacima srednjovjekovne crkve svetog Roka (svetište Gospe olovske), nekropola sa 43 stećka na lokalitetu Slavanj, [[Kraj stećaka i prvi nišani|obeliskom (stub, nišan)]] na lokalitetu Vlaškovac i  16 nišana na lokalitetu Svatovsko Greblje, čine istorijsku cjelinu koja je proglašena za [[nacionalni spomenik BiH]].&lt;ref name=&quot;Obelisk&quot;&gt;{{Cite web |url= http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_srp/Olovo_nekropola%20Bakici%20Donji%20SR.pdf |title=некрополе са стећцима, нишанима, обелиском и остацима цркве св. Рока у Бакићима Доњим, у селу Бакићи Доњи, општина Олово |work=Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika BiH |accessdate=9. 2. 2026 }}&lt;/ref&gt;

:Na putnom pravcu iz Donjih Bakića u selo Krivajeviće, u šumi Vlaškovac (oko 300 m iznad vrela Kamenice) među visokim omorikama uzdiže se obelisk ili stub u narodu nazvan nišan. Napravljen je od krečnjačkog monolita. Osnova stuba je romboidna. Prema vrhu neznatno se sužava i završava pravilnom četverostranom piramidom, na čijem se vrhu nalazi veća kamena kugla od koje je jedna trećina odbijena.

:Dimenzije spomenika su: visina od postolja do četvrtaste piramide 300 cm, do kamene kugle 365 cm i od postolja do samog vrha 410 cm. Visina piramide je 65 cm, visina kamene kugle 45 cm.

:Osim što je zanimljiv po svom obliku i veličini, spomenik je i bogato ukrašen simboličnim predstavama. Ukrašene su mu sve četiri strane, a ukrasi su podijeljeni po poljima. Istočna strana je razdijeljena tordiranom vrpcom na dva ukrasna polja. Gornje polje sadrži više ukrasnih motiva, gdje se nalaze dva simetrično postavljena S-motiva, a ispod njih u istoj vertikali, dva spiralna zavoja čiji se kraci produžavaju prema gornjim S-motivima. Ispod se nalazi stilizirani životinjski lik  pod kojim je paralelno sa trupom životinje smješten štit. Životinja ima dugačku i nesrazmjerno veliku glavu sa otvorenim raljama i istaknutim donjim zubom, dok je trup izdužen, a rep savijen. Kompozicija životinje sa štitom bi trebalo da označava heraldički znak, ponavlja se na sve četiri strane i svakako je jedan od rijetkih na spomenicima ove vrste u Bosni i Hercegovini. Svi ukrasi su rađeni u vidu reljefnih ispupčenja. Potom dolaze spiralni zavoji, grozdovi i tačkice.&lt;ref name=&quot;Miletić&quot;&gt;{{Cite web |url= https://de.scribd.com/document/122040181/Miletić-Nada-Stećci  |title=Nada Miletić: STEĆCI – Umjetnost na tlu Jugoslavije |work= Izdavački zavod Jugoslavija, Beograd – Spektar Zagreb – Prva književna komuna Mostar, 1982 |accessdate= 9. 2. 2017}}&lt;/ref&gt; 
* [[Stećci i stari muslimanski nišani u Drecelju]] dio su istorijskog područja. Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika, na sjednici održanoj 6. novembra 2018. godine, donijela je odluku o proglašenju istorijskog područja za [[Nacionalni spomenik BiH|nacionalni spomenik Bosne i Hercegovine]]. Ovu odluku Komisija je donijela sastavu: Amir Pašić, Goran Milojević i Radoje Vidović.&lt;ref name=&quot;Drecelj&quot;&gt;{{Cite web |url=http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_srp/Olovo%20nekropole%20Drecelj%20SR.pdf |title=Srednjovjekovne nekropole sa stećcima i stari muslimanski nišani u naselju Drecelj |work=Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika BiH |access-date=9. 2. 2026 }}&lt;/ref&gt;

== Ostale nekropole ==
=== Selo Jelaške ===
Jelaške su manje naselje koje se nalazi na kraju ravničastog terena u inače brdovitom i šumovitom kraju između Olova i Zavidovića, oko 20&amp;nbsp;km zračne linije sjeverozapadno od Olova. U šumi na Golom Brijegu (kota 559 m) smješteno je rimokatoličko groblje sela Dvištica koje se nalazi nedaleko sela Jelaške.

U južnom kraju groblja vide se nekoliko slabije obrađenih ploča, 1 manji sljemenjak i 1 spomenik u obliku manjeg stupca na sljeme koji ima urezan natpis i nekoliko reljefnih simboličnih motiva. Dimenzije ovoga stupca su: visina iznad zemlje 61, širina 30, a debljina 16&amp;nbsp;cm. Natpis se čita:

:1589 
:JEZUS (MAR)IA DRAGOILO NOVAKOVIĆ LEŽI OV'DI
 
Važnost ovoga spomenika ogleda se u prisuatvu motiva sunčane glave, upotrebi novog načina invokacije, a prvi put na kamenim spomenicima ovoga vremenskog perioda naznačena je i godinu, i to arapskim brojevima. Datiranje ovoga spomenika je iz polovine XVI vijeka.&lt;ref name=&quot;Bešlagićnatpis&quot;&gt;{{Cite web |url= https://fmks.gov.ba/download/zzs/ns9/009.pdf  |title=Šefik Bešlagić: NOVOPRONAĐENI NATPISI NA STEĆCIMA |work= Sarajevo: Federalno Ministarstvo kulture i sporta, BiH |accessdate= 20. 8. 2024}}&lt;/ref&gt;.

Na ovoj istoj nekropoli nalazi se još jedan stećak sa natpisom. On je u obliku stupca, koji je prelomljen 
i danas je u 2 komada. Ukupne dimenzije su: dužina oko 190, širina varira od 45 do 65&amp;nbsp;cm, debljina oko 30&amp;nbsp;cm. Stećak je još i okrnjen. Natpis ima nekoliko istaknutih osobenosti. Korištene su vodoravne orijentacione linije, što je vrlo rijedak slučaj. Riječi su odvajane dvotačkama, što je vrlo rijetka pojava. Slova nisu zaobljena nego imaju oštre prelome. Iznad gornjih preloma nekih slova stavljane su vodoravne crtice. Neka slova imaju male dekorativne trouglove. Sve te osobine razlikuju ovaj natpis od većine ostalih natpisa na stećcima. Natpis ima sličnost sa natpisom koji govori o zidanju crkve sv. Kuzme i Damjana u Blagaju, 
u Hercegovini. Natpis glasi:
:LET: BOGOM' 
:ASE LEŽI: V(U)K(A)S': T. I. (NAS) 
:VOI: ZEMLE: NA PRIMEN(ITOI) 
:KOI BIŠE: U RODU: 30 
:A POSTAVIŠE: 3 
:NJEGOV: SINOV: (?) 
:(B) JEL(E)G': A PIŠA PRIB(IL')&lt;ref name=&quot;Bešlagićnatpis&quot;/&gt;.

Natpis je pronašao i prvi pročitao [[Zdravko Kajmaković]] u jesen 1962. godine, a Šefik Bešlagić je u proljeće 1963. godine objavio tekst o stećcima u Jelaškama.

=== Selo Kamensko ===
Selo Kamensko je udaljeno oko 3&amp;nbsp;km sjeverno cd Careve ćuprije, željezničke stanice na trasi nekadašnje uskotračn pruge Olovo—Zavidovići. Na lokalitetu Mramorje, koji se nalazi pokraj puta na ulazu u selo, situirana je nekropola sa 30 stećaka, od kojih 4 sanduka i 26 sljemenjaka na postoljima. Spomenici ove nekropole su bogato ukrašeni. Po svojim osobenostima ističu se 2 sljemenjaka na kojima su predstavljene plastične ljudske figure. Jedan od 
ta dva sljemenjaka ima i natpis:
:ASE LEŽI MILAŠIN' SIN' NA' MILOŠ' A UNUK' BOŽIHNIN'&lt;ref name=&quot;Bešlagićnatpis&quot;/&gt;.

Na početku natpisa urezan je krst. Vrlo plastičan lik muškarca, koji je prikazan do pasa, bez ruku, sa naznačenim ustima, očima i kosom, sa jedne čeone strane ovoga sljemenjaka vjerovatno predstavlja pokojnika — Milašina. Po paleografskim i jezičkim osobinama, kao i drugim okolnostima, ovaj natpis potiče iz XV vijeka. Evidenciju natpisa obavio je Zdravko Kajmaković, u jesen 1962. godine, a natpis je objavio Šefik Bešlagić u proljeće 1963 godine.

== Reference ==
{{reference|2}}

== Literatura ==
* [[Alojz Benac]],  &quot;Olovo&quot;, Srednjovjekovni nadgrobni spomenici Bosne i Hercegovine II, Beograd 1951.

== Vanjske veze ==
* [http://whc.unesco.org/en/list/1504/ Stećci Medieval Tombstone Graveyards – [[UNESCO]], WORLD HERITAGE LIST]
* [http://www.unescobih.mcp.gov.ba/spomenici/Default.aspx?id=14274 STEĆCI – SREDNJOVJEKOVNI NADGROBNI SPOMENICI - Bosna i Hercegovina Državna komisija za saradnju sa UNESCO-m] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190216153135/http://www.unescobih.mcp.gov.ba/spomenici/Default.aspx?id=14274 |date=2019-02-16 }}
* [https://nova-akropola.com/kulture-i-civilizacije/tragom-proslosti/stecci/ ZORAN LUKARIĆ: STEĆCI – Časopis Nova Akropola]
* [http://www.enciklopedija.hr/natuknica.aspx?ID=57932  STEĆCI - Hrvatska enciklopedija leksikografski zavod Miroslav Krleža]
* [http://jajce-online.com/2018/08/20/edin-bujak-stecci-su-nasi-a-ko-smo-mi/ Stećci su naši – Nezavisni portal Jajca] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191005122336/http://jajce-online.com/2018/08/20/edin-bujak-stecci-su-nasi-a-ko-smo-mi/ |date=2019-10-05 }}

[[Kategorija:Stećci u Olovu| ]]
[[Kategorija:Nacionalni spomenici u Olovu]]
[[Kategorija:Stećci sa natpisom|O ]]</text>
      <sha1>93a684qtsxwie8119mxb4b9nvb1lhyl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>42607311</id>
      <parentid>42607271</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T05:46:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>42607311</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19457" sha1="rgdjvdbufputcwqbet21nch09dwznui" xml:space="preserve">'''Nekropole stećaku u Olovu''', opština [[Olovo (BiH)|Olovo]], [[Bosna i Hercegovina]], postankom i razvojem vezane su za razvoj opšteg društveno-ekonomskog razvoja feudalnog društva u [[srednji vijek|srednjovjekovnoj]] [[Kraljevina Bosna|bosanskoj državi]].

== Olovo ==
Olovo je smješteno ispod planine Stoborja, na sastavu rijeka [[Stupčanica|Stupčanice]] i [[Bioštica|Bioštice]], koje dalje čine rijeku [[Krivaja|Krivaju]]. Rudnici olova i srebra u slivu rijeke Krivaje (okolina Olova i Duboštice) spadali su u regalna prava [[Kraljevina Bosna|srednjovjekovnih bosanskih vladara]]. Njihova eksploatacija se obično vršila putem zakupa. Tako npr. u vrijeme vladavine bana i kralja [[Tvrtko I Kotromanić|Tvrtka I Kotromanića]] (1353–1391), carina u Kamenici davana je u zakup na osam godina, a u vrijeme kralja [[Stjepan Dabiša|Stjepana Dabiše]] i kraljice [[Jelena Gruba|Jelene Grube]] (1391–1399) upravu nad Olovom vršio je protovestijar dubrovčanin Žore Bokšić.

Kao naselje pod imenom “Piombo“ prvi put se spominje 1397. godine. Krajem XIV stoljeća varoš i grad Olovo ušli su u sastav posjeda vlastelinske porodice [[Pavlovići|Pavlovića]], odnosno u kondomij (zajednička imovina) Pavlovića i [[Kosače|Kosača]], dok je donje porječje rijeke Krivaje sve do pada bosanskog kraljevstva 1463. godine ostalo u kraljevoj zemlji,

Razvojem [[Rudarstvo|rudarstva]] i [[Trgovina|trgovine]] u Bosni i Hercegovini u drugoj polovini XIV i prvoj polovini XV stoljeća ruda [[olovo]] zauzima sve značajnije mjesto u razmjeni [[Dubrovačka Republika|Dubrovčana]] s Olovljanima, kao i trgovcima s ostalih trgovišta na zemlji feudalnih gospodara Pavlovića. Podaci o trgovini olovom između Dubrovčana i domaćih trgovaca postali su brojniji u XV st. kada se dio domaćih ljudi uključuje u kreditno-trgovinske poslove. U Olovu je vađena kvalitetnija ruda koja se zvala ''plumbum dulce'' ili rjeđe ''plumbum suptile'', tj. mekše olovo – za razliku od [[Srebrenica|srebreničkog]], zvanog ''plumbum durum'' (tvrdo olovo). Osim rude olova veoma tražena bila je i ruda nazvana ''terra gleta'' ili ''tera gheta'' – odnosno olovni oksid.

Za razliku od drugih rudarskih srednjovjekovnih naselja u Bosni (Srebrenica, [[Fojnica]], [[Kreševo]]) u Olovu nije evidentirano postojanje dubrovačkog naselja, niti rudara [[Sasi|Sasa]], ali su bili rudari – rupari.
== Nekropole stećaka ==
Smještene su u brdskim predjelima, prekrivenim šumom i pašnjacima. U olovskom kraju evidentirane su 82 
nekropole sa 1039 stećaka. 
=== Oblici stećaka ===
Najzastupljeniji oblici nadgrobnih spomenika na ovim nekropolama su [[Oblici stećaka|sljemenjaci sa postoljem]], koji su karakteristični po tome što se redovno sužavaju prema dnu. Osim njih, evidentirani su (na lokalitetu Gradina u zaseoku Meoirići, koje pripada selu Križevići i na lokalitetu Mramorje, selo Moguš) stećci sa dvostrukim sljemenjacima na postolju. Smatra se da takvi oblici nadgrobnih spomenika pokrivaju i dvostruke grobove.

Poslije sljemenjaka, najzastupljeniji oblici spomenika su sanduci i ploče bez postolja, pa tek onda sa postoljem.

=== Ukrasi na stećcima ===
Među ukrasnim motivima najzastupljeniji su: spiralni zavoji, rozete i tordirana vrpca. Spiralni zavoji upotrebljavaju se u dva osnovna oblika: obični spiralni zavoji i S-motiv. Osim njih, kao ukrasni ornamenti evidentirani su: cik-cak linije, kružići, kružići sa tačkom, krug od tordirane vrpce, krug sa rozetom, zrakasti krug, polukrug, zvijezda, grozd, polumjesec, krst&lt;ref name=&quot;Vidović&quot;&gt;{{Cite web|url= https://de.scribd.com/document/97677224/Drago-Vidovic-Simbolicne-Predstave-Na-Steccima|title= Drago Vidović: SIMBOLIČNE PREDSTAVE NA STEĆCIMA|work= |accessdate= 9. 2. 2018}}{{Dead link|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;, vodenica i plastična dugmad.

Karakteristika spomenika olovskog kraja je što na njima nema figuralnih predstava, (osim ženske figurice u Kozjacima i životinjskog lika na obelisku u Vlaškovcu). Evidentirane su predstave ljudske ruke, zatim ruke s kopljem i ruke s mačem. Prikazivanje ruke u svim slučajevima je približno jednako: u laktu manje ili više savijena i opruženi prsti. Motivi sa oružjem su jako stilizovani, tako šaka nigdje ne obuhvata oružje, nego izgleda kao da negdje lebdi pored njega. Koplja prikazana na stećcima imaju zastavice – trouglastu i četverouglastu, dok su mačevi uobičajenog srednjovjekovnog izgleda, izuzev jednog na lokalitetu ''Mramorje'', koji ima izgled [[Osmansko carstvo|osmanske]] sablje.

Geometrijski motivi&lt;ref name=&quot;Wenzel&quot;&gt;{{Cite web |url= https://de.scribd.com/doc/34362364/Marian-Wencel-UKRASNI-MOTIVI-NA-STEĆCIMA |title= Marian Wenzel, Ukrasni motivi na stećcima |work= Sarajevo: Veselin Masleša, 1965 |accessdate= 9. 2. 2018}}&lt;/ref&gt; su osnova ornamentalnog sistema na spomenicima olovskog kraja. To je ujedno i osnovna razlika između njih i spomenika u [[Zahumlje|Hercegovini]], gdje su baš česte figuralne predstave&lt;ref name=&quot;Lovrenović&quot;&gt;{{Cite web |url= https://de.scribd.com/doc/87333586/DUBRAVKO-LOVRENOVI%C4%86-Ste%C4%87ci |title=Dubravko Lovrenović: Bosansko I humsko mramorje srednjeg vijeka |work=RABIĆ: Sarajevo, 2009   |accessdate= 9. 2. 2017}}&lt;/ref&gt;. Jedini spomenici gdje se može pouzdano ustanoviti klasna pripadnost pokojnika su nadgrobonici sa predstavama ruke sa mačem ili kopljem, što direktno ukazuje da je grob pripadao ratniku – feudalcu.&lt;ref name=&quot;Bešlagić3&quot;&gt;{{Cite web |url= https://archive.org/details/SefikBeslagicStecciKulturaIUmjetnost  |title=Šefik Bešlagić: STEĆCI – KULTURA I UMJETNOST|work= Sarajevo: Veselin Masleša, 1971 |accessdate= 9. 2. 2017}}&lt;/ref&gt;

Veliki dio stećaka na ovim nekropolama je tehnički dotjeran, dok je izvjestan broj nemarnije obrađen. Najveći broj [[Ukrašavanje stećaka|ukrasa]] izveden je tehnikom udubljivanja, za razliku od plastičnih motiva koji su vrlo rijetki. Svi spomenici su rađeni od krečnjaka, do kojeg je bilo lakše doći na ovom području.

== Nekropole nacionalni spomenici ==
Slijedeće nekropole su [[nacionalni spomenik BiH]].&lt;ref&gt;{{Cite web |url= http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/nacionalnispomenici?sort=idgrad&amp;rows=50&amp;page=10 |title= Spisak nacionalnih spomenika u opštini Olovo |work= Komisija za nacionalne spomenike |accessdate= 13. 10. 2026 }}{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

* [[Nekropola sa stećcima na lokalitetu Mramorje u selu Moguš]],&lt;ref name=&quot;Moguš&quot;&gt;{{Cite web |url= http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_bos/Olovo_nekropola%20Mogus%20BOS.pdf |title= Nekropola sa stećcima na lokalitetu ''Mramorje'' u selu Moguš, općina Olovo |work= Komisija za nacionalne spomenike |accessdate= 13. 10. 2026 }}&lt;/ref&gt; 
* [[Nekropola sa stećcima na lokalitetu Navitak u selu Boganovići]],&lt;ref name=&quot;Navitak&quot;&gt;{{Cite web |url= http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_bos/DISP%20BH%20Olovo.pdf |title=  Nekropola sa stećcima na lokalitetu Navitak u selu Boganovići, općina Olovo |work= Komisija za nacionalne spomenike |accessdate= 13. 10. 2026 }}&lt;/ref&gt;  
* [[Nekropola sa stećcima Salikovac]],&lt;ref name=&quot;Salikovac&quot;&gt;{{Cite web |url= http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_srp/Olovo_lokalitet%20na%20Salikovcu%20SR.pdf |title= Локалитет Мраморје на Саликовцу у Доловима, општина Олово |work= Komisija za nacionalne spomenike |accessdate= 13. 10. 2026 }}&lt;/ref&gt; 
* [[Nekropola Mramor|Nekropola sa stećcima Mramor u Musićima]]&lt;ref name=&quot;Mramor&quot;&gt;{{Cite web |url=http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_bos/Olovo_Nekropola%20Musici%20kompl%20BOS.pdf |title=Nekropola Mramor |work=Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika BiH |accessdate=9. 2. 2017 |archive-date=2018-04-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180417085159/http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_bos/Olovo_Nekropola%20Musici%20kompl%20BOS.pdf |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;, u naselju [[Musići]], nalazi se na listi 28 srednjovjekovnih nekropola [[stećci|stećaka]] koje su 2016. godine proglašene Svjetskom baštinom [[UNESCO]]-a. Na listi su 20 nekropole u [[Bosna i Hercegovina|Bosni i Hercegovini]], po 3 u [[Srbija|Srbiji]] i [[Crna Gora|Crnoj Gori]], a 2 u [[Hrvatska|Hrvatskoj]].&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Državna komisija |url=http://unescobih.mcp.gov.ba/spomenici/Default.aspx?id=14274 |access-date=2017-11-03 |archive-date=2020-01-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200117193937/http://www.unescobih.mcp.gov.ba/spomenici/Default.aspx?id=14274 |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; Nekropola broji 80 stećaka, od čega 47 sljemenjaka s postoljem, 4 sanduka s postoljem, 4 sanduka, 17 ploča s postoljem i 8 ploča. Najzastupljeniji oblik na nekropoli je sljemenjak s postoljem i svi su klesani u komadu. Ukrašeno je 14 stećaka, uglavnom [[Geometrija|geometrijskm]] oblikom (izostaju figuralni prikazi), pri čemu dominira ukras spirale i rozete, a javljaju se još i križ i tordirana vrpca.
* [[Nekropola sa stećcima Mramorje i starim nišanima u Lavšićima]] udaljena je južno od Olova oko 6&amp;nbsp;km.&lt;ref name=&quot;Lavšići&quot;&gt;{{Cite web |url= http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_srp/Olovo_nekropola%20Lavsici%20SR.pdf |title= Некропола са стећцима “Мраморје“ и 
старим нишанима у Лавшићима, општина Олово,  |work=Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika BiH |accessdate=9. 2. 2026 }}&lt;/ref&gt; Sadrži 46 spomenika, a na jednom od njih je natpis o kojem je [[Marko Vego]] 1981. godine u časopisu Naše starine objavio transkripciju:
:A SE LEŽI DABIŽIV’ NA SVO[JOJ] ZEMLJI NA PLEMENITOJ, A NE UMR’ (UMR’) SI VSE&lt;ref name=&quot;Mirnes&quot;&gt;{{Cite web |url= https://ilirikon.wordpress.com/2019/10/05/ilirsko-pismo-na-stecku/ |title=O STEĆCIMA: Ranije poznati natpisi na stećcima iz okoline Olova“ |work= ilirikon.wordpress.com |accessdate= 9. 2. 2024}}&lt;/ref&gt;

:Ovaj lokalitet je 2008. godine proglašen nacionalnim spomenikom Bosne i Hercegovine kao Historijsko područje – Nekropola sa stećcima “Mramorje“ i starim nišanima u Lavšićima. Pored nekropole stećaka na udaljenosti do 50 m. je malo mezarje s tri manja nišana i tri grobna mjesta (mezarja). U blizini nekropole postoji još dvije lokacije sa starim muslimanskim spomenicima mezarovima, a koje nisu uvrštene u zaštićeno historijsko područje. Na livadi sjeverno od stećaka primjetno je još nekoliko muslimanskih mezarova bez nišana ograđenih santračem koji je puno potonuo. Također, zapadno od stećaka na nešto većoj udaljenosti oko 300 m zračne linije, nalaze se 4 masivna nišana (dva nišana su u obliku turbana, dva stupa kvadratne osnove s piramidalnim završetkom sa jabukom/kuglom na vrhu).
* [[Nekropole sa stećcima i nišanima u Gurdićima]],&lt;ref name=&quot;Gurdići&quot;&gt;{{Cite web |url= http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_srp/Olovo_Nekropola%20Gurdici%20kompl%20SR.pdf |title=Некрополе са стећцима и нишанима у Гурдићима, општина Олово |work=Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika BiH |accessdate=9. 2. 2026 }}&lt;/ref&gt;
* [[Nekropole sa stećcima u Donjim Bakićima]], zajedno sa ostacima srednjovjekovne crkve svetog Roka (svetište Gospe olovske), nekropola sa 43 stećka na lokalitetu Slavanj, [[Kraj stećaka i prvi nišani|obeliskom (stub, nišan)]] na lokalitetu Vlaškovac i  16 nišana na lokalitetu Svatovsko Greblje, čine istorijsku cjelinu koja je proglašena za [[nacionalni spomenik BiH]].&lt;ref name=&quot;Obelisk&quot;&gt;{{Cite web |url= http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_srp/Olovo_nekropola%20Bakici%20Donji%20SR.pdf |title=некрополе са стећцима, нишанима, обелиском и остацима цркве св. Рока у Бакићима Доњим, у селу Бакићи Доњи, општина Олово |work=Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika BiH |accessdate=9. 2. 2026 }}&lt;/ref&gt;

:Na putnom pravcu iz Donjih Bakića u selo Krivajeviće, u šumi Vlaškovac (oko 300 m iznad vrela Kamenice) među visokim omorikama uzdiže se obelisk ili stub u narodu nazvan nišan. Napravljen je od krečnjačkog monolita. Osnova stuba je romboidna. Prema vrhu neznatno se sužava i završava pravilnom četverostranom piramidom, na čijem se vrhu nalazi veća kamena kugla od koje je jedna trećina odbijena.

:Dimenzije spomenika su: visina od postolja do četvrtaste piramide 300 cm, do kamene kugle 365 cm i od postolja do samog vrha 410 cm. Visina piramide je 65 cm, visina kamene kugle 45 cm.

:Osim što je zanimljiv po svom obliku i veličini, spomenik je i bogato ukrašen simboličnim predstavama. Ukrašene su mu sve četiri strane, a ukrasi su podijeljeni po poljima. Istočna strana je razdijeljena tordiranom vrpcom na dva ukrasna polja. Gornje polje sadrži više ukrasnih motiva, gdje se nalaze dva simetrično postavljena S-motiva, a ispod njih u istoj vertikali, dva spiralna zavoja čiji se kraci produžavaju prema gornjim S-motivima. Ispod se nalazi stilizirani životinjski lik  pod kojim je paralelno sa trupom životinje smješten štit. Životinja ima dugačku i nesrazmjerno veliku glavu sa otvorenim raljama i istaknutim donjim zubom, dok je trup izdužen, a rep savijen. Kompozicija životinje sa štitom bi trebalo da označava heraldički znak, ponavlja se na sve četiri strane i svakako je jedan od rijetkih na spomenicima ove vrste u Bosni i Hercegovini. Svi ukrasi su rađeni u vidu reljefnih ispupčenja. Potom dolaze spiralni zavoji, grozdovi i tačkice.&lt;ref name=&quot;Miletić&quot;&gt;{{Cite web |url= https://de.scribd.com/document/122040181/Miletić-Nada-Stećci  |title=Nada Miletić: STEĆCI – Umjetnost na tlu Jugoslavije |work= Izdavački zavod Jugoslavija, Beograd – Spektar Zagreb – Prva književna komuna Mostar, 1982 |accessdate= 9. 2. 2017}}&lt;/ref&gt; 
* [[Stećci i stari muslimanski nišani u Drecelju]] dio su istorijskog područja. Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika, na sjednici održanoj 6. novembra 2018. godine, donijela je odluku o proglašenju istorijskog područja za [[Nacionalni spomenik BiH|nacionalni spomenik Bosne i Hercegovine]]. Ovu odluku Komisija je donijela sastavu: Amir Pašić, Goran Milojević i Radoje Vidović.&lt;ref name=&quot;Drecelj&quot;&gt;{{Cite web |url=http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_srp/Olovo%20nekropole%20Drecelj%20SR.pdf |title=Srednjovjekovne nekropole sa stećcima i stari muslimanski nišani u naselju Drecelj |work=Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika BiH |access-date=9. 2. 2026 }}&lt;/ref&gt;

== Ostale nekropole ==
=== Selo Jelaške ===
Jelaške su manje naselje koje se nalazi na kraju ravničastog terena u inače brdovitom i šumovitom kraju između Olova i Zavidovića, oko 20&amp;nbsp;km zračne linije sjeverozapadno od Olova. U šumi na Golom Brijegu (kota 559 m) smješteno je rimokatoličko groblje sela Dvištica koje se nalazi nedaleko sela Jelaške.

U južnom kraju groblja vide se nekoliko slabije obrađenih ploča, 1 manji sljemenjak i 1 spomenik u obliku manjeg stupca na sljeme koji ima urezan natpis i nekoliko reljefnih simboličnih motiva. Dimenzije ovoga stupca su: visina iznad zemlje 61, širina 30, a debljina 16&amp;nbsp;cm. Natpis se čita:

:1589 
:JEZUS (MAR)IA DRAGOILO NOVAKOVIĆ LEŽI OV'DI
 
Važnost ovoga spomenika ogleda se u prisuatvu motiva sunčane glave, upotrebi novog načina invokacije, a prvi put na kamenim spomenicima ovoga vremenskog perioda naznačena je i godinu, i to arapskim brojevima. Datiranje ovoga spomenika je iz polovine XVI vijeka.&lt;ref name=&quot;Bešlagićnatpis&quot;&gt;{{Cite web |url= https://fmks.gov.ba/download/zzs/ns9/009.pdf  |title=Šefik Bešlagić: NOVOPRONAĐENI NATPISI NA STEĆCIMA |work= Sarajevo: Federalno Ministarstvo kulture i sporta, BiH |accessdate= 20. 8. 2024}}&lt;/ref&gt;.

Na ovoj istoj nekropoli nalazi se još jedan stećak sa natpisom. On je u obliku stupca, koji je prelomljen 
i danas je u 2 komada. Ukupne dimenzije su: dužina oko 190, širina varira od 45 do 65&amp;nbsp;cm, debljina oko 30&amp;nbsp;cm. Stećak je još i okrnjen. Natpis ima nekoliko istaknutih osobenosti. Korištene su vodoravne orijentacione linije, što je vrlo rijedak slučaj. Riječi su odvajane dvotačkama, što je vrlo rijetka pojava. Slova nisu zaobljena nego imaju oštre prelome. Iznad gornjih preloma nekih slova stavljane su vodoravne crtice. Neka slova imaju male dekorativne trouglove. Sve te osobine razlikuju ovaj natpis od većine ostalih natpisa na stećcima. Natpis ima sličnost sa natpisom koji govori o zidanju crkve sv. Kuzme i Damjana u Blagaju, 
u Hercegovini. Natpis glasi:
:LET: BOGOM' 
:ASE LEŽI: V(U)K(A)S': T. I. (NAS) 
:VOI: ZEMLE: NA PRIMEN(ITOI) 
:KOI BIŠE: U RODU: 30 
:A POSTAVIŠE: 3 
:NJEGOV: SINOV: (?) 
:(B) JEL(E)G': A PIŠA PRIB(IL')&lt;ref name=&quot;Bešlagićnatpis&quot;/&gt;.

Natpis je pronašao i prvi pročitao [[Zdravko Kajmaković]] u jesen 1962. godine, a Šefik Bešlagić je u proljeće 1963. godine objavio tekst o stećcima u Jelaškama.

=== Selo Kamensko ===
Selo Kamensko je udaljeno oko 3&amp;nbsp;km sjeverno cd Careve ćuprije, željezničke stanice na trasi nekadašnje uskotračn pruge Olovo—Zavidovići. Na lokalitetu Mramorje, koji se nalazi pokraj puta na ulazu u selo, situirana je nekropola sa 30 stećaka, od kojih 4 sanduka i 26 sljemenjaka na postoljima. Spomenici ove nekropole su bogato ukrašeni. Po svojim osobenostima ističu se 2 sljemenjaka na kojima su predstavljene plastične ljudske figure. Jedan od 
ta dva sljemenjaka ima i natpis:
:ASE LEŽI MILAŠIN' SIN' NA' MILOŠ' A UNUK' BOŽIHNIN'&lt;ref name=&quot;Bešlagićnatpis&quot;/&gt;.

Na početku natpisa urezan je krst. Vrlo plastičan lik muškarca, koji je prikazan do pasa, bez ruku, sa naznačenim ustima, očima i kosom, sa jedne čeone strane ovoga sljemenjaka vjerovatno predstavlja pokojnika — Milašina. Po paleografskim i jezičkim osobinama, kao i drugim okolnostima, ovaj natpis potiče iz XV vijeka. Evidenciju natpisa obavio je Zdravko Kajmaković, u jesen 1962. godine, a natpis je objavio Šefik Bešlagić u proljeće 1963 godine.

== Reference ==
{{reference|2}}

== Literatura ==
* [[Alojz Benac]],  &quot;Olovo&quot;, Srednjovjekovni nadgrobni spomenici Bosne i Hercegovine II, Beograd 1951.

== Vanjske veze ==
* [http://whc.unesco.org/en/list/1504/ Stećci Medieval Tombstone Graveyards – [[UNESCO]], WORLD HERITAGE LIST]
* [http://www.unescobih.mcp.gov.ba/spomenici/Default.aspx?id=14274 STEĆCI – SREDNJOVJEKOVNI NADGROBNI SPOMENICI - Bosna i Hercegovina Državna komisija za saradnju sa UNESCO-m] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190216153135/http://www.unescobih.mcp.gov.ba/spomenici/Default.aspx?id=14274 |date=2019-02-16 }}
* [https://nova-akropola.com/kulture-i-civilizacije/tragom-proslosti/stecci/ ZORAN LUKARIĆ: STEĆCI – Časopis Nova Akropola]
* [http://www.enciklopedija.hr/natuknica.aspx?ID=57932  STEĆCI - Hrvatska enciklopedija leksikografski zavod Miroslav Krleža]
* [http://jajce-online.com/2018/08/20/edin-bujak-stecci-su-nasi-a-ko-smo-mi/ Stećci su naši – Nezavisni portal Jajca] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191005122336/http://jajce-online.com/2018/08/20/edin-bujak-stecci-su-nasi-a-ko-smo-mi/ |date=2019-10-05 }}

[[Kategorija:Stećci u Olovu| ]]
[[Kategorija:Nacionalni spomenici u Olovu]]
[[Kategorija:Stećci sa natpisom|O ]]</text>
      <sha1>rgdjvdbufputcwqbet21nch09dwznui</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kraj stećaka i prvi nišani</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4606011</id>
    <revision>
      <id>42607246</id>
      <parentid>42194326</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T16:35:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zavičajac</username>
        <id>76707</id>
      </contributor>
      <origin>42607246</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16667" sha1="glezw8zwn86ek430ffb6d9itn8jqhih" xml:space="preserve">'''Kraj stećaka i prvi nišani''' je kulturološki fenomen na teritoriji [[Bosna i Hercegovina|Bosne i Hercegovine]] tokom druge polovine 15. i prve polovine 16. [[Vek|vijeka]] (stoljeća)
== Stećci ==
Od ukupnog broja [[stećak]]a, čije podizanje je počelo u 11. stoljeću, 95,5 % su ležeći – ploče, sanduci i sljemenjaci. Ostalo su uspravni stećci. Po vremenu nastanka, uspravni stećci spadaju u kraj perioda stećaka. Teritorij i vrijeme njihovog nastanka kao i neka druga svojstva potvrđuju da su nastali pod uticajem muslimanskih nišana. U velikom broju slučajeva u nekropolama sa stećcima su stara muslimanska groblja sa nišanima, koji su po svojim osobinama u mnogo čemu slični stećcima.

Teritorijalna bliskost i svaka druga sličnost se vremenski odnosi na period druge polovine XV i prve polovine XVI stoljeća. To je vrijeme kada je [[Bosna u srednjem vijeku|srednjovjekovna bosanska država]] izgubila samostalnost i došla pod vlast [[Osmansko carstvo|Osmanskog carstva]]. 

Oblici stećaka orijentalnog porijekla značili su njihovo završno poglavlje. Novi oblici, uz znak krsta, postali su trajni grobni znak. 
Lagano prodiranje nišana na istočna područja [[Bosna i Hercegovina|Bosne i Hercegovine]] tokom 15. stoljeća (vijeka), koje je moguće pratiti i brojnim natpisima na nišanima, kulminiralo je u nišanu brojnih razmjera iz Donjih Bakića kod Olova čiji harmonični ukras pripada onom po kojem se prepoznaju stećci, uklesani u ovoj namjeni, možda posljednji put. &lt;ref name=&quot;Miletić&quot;&gt;{{Cite web |url= https://de.scribd.com/document/122040181/Miletić-Nada-Stećci  |title=Nada Miletić: STEĆCI – Umjetnost na tlu Jugoslavije |work= Izdavački zavod Jugoslavija, Beograd – Spektar Zagreb – Prva književna komuna Mostar, 1982 |accessdate= 9. 2. 2017}}&lt;/ref&gt;

== Hrišćanski nišani ==
Nad izvjesnim brojem hrišćanskih grobova toga vremena stoje spomenici koji se ni po čemu ne razlikuju od nišana osim što je na njima isklesan krst ili natpis po kojem se zna da je ukopani bio hrišćanin (pripadnik [[Katoličanstvo|katoličanstva]], [[Pravoslavlje|pravoslavlja]] ili [[Crkva bosanska|crkve bosanske]]). Takvi nadgrobnici  se nazivaju hrišćanski nišani. &lt;ref name=&quot;Mazalić&quot;&gt;{{Cite web |url= http://www.fmks.gov.ba/download/zzs/1957/6-1957.pdf |title= ĐOKO MAZALIĆ: HRIŠĆANSKI NIŠANI U OKOLINI TRAVNIKA |work= |accessdate= 9. 2. 2017}}&lt;/ref&gt;

Najčešće su to uspravne ploče sa zaobljenjem na vrhu. Ispod oblog dijela imaju često dva zaobljena ispupčenja. Na nekim se ne nalazi ni znak krsta.

Spomenici ovog tipa redovno se nalaze u krajevima koji su ranije bili udaljeni od osmanskih naselja. Umjesto stećaka, nadgrobne spomenike nišanskog oblika, pa i bez znaka krsta, zadržavajući još bojažljivo poneki običajni simbolični znak sa ranijih stećaka, podizali su hrišćani, u novim istorijskim uslovima. 

Iz pregleda spomenika pod imenom hrišćanski nišan može se, s više ili manje postepenosti, uočiti prelaz iz ležeće forme stećka, preko uspravne masivne prizmatična forma, na nišanski oblik, do na kraju i na sam pravilan krst.

== Stećak (obelisk, stub, nišan) u Donjim Bakićima (Olovo) ==
{{Glavni|Stup u Donjim Bakićima}}
U naselju [[Bakići]] kod [[Olovo (BiH)|Olova]] nalazi se istorijska cjelina koju čine: dva stećka na lokalitetu Pod Klisa ili Varošište, ostaci srednjovjekovne crkve svetog Roka (svetište Gospe olovske) i nekropola sa 24 stećka na lokalitetu Klisa; nekropola sa 14 stećaka na lokalitetu Grebljica; obelisk (stub, nišan) na lokalitetu Vlaškovac; nekropola sa 43 stećka na lokalitetu Slavanj i 16 nišana na lokalitetu Svatovsko Greblje. Proglašena je za [[nacionalni spomenik BiH]]. &lt;ref name=&quot;Obelisk&quot;&gt;{{Cite web |url=http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_hrv/Olovo_nekropola%20Bakici%20Donji%20HR.pdf |title=Obelisk u Bakićima |work=Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika BiH |accessdate=9. 2. 2017 }}{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

Dimenzije obeliska su: visina od postolja do četvrtaste piramide 300 cm, do kamene kugle 365 cm i od postolja do samog vrha 410 cm. Visina piramide je 65 cm, visina kamene kugle 45 cm.

Spomenik je i bogato ukrašen simboličnim predstavama na sve četiri strane, a ukrasi su podijeljeni po poljima. Mjesto oštrih ivica spomenik ima sa svih strana tordiranu vrpcu kao ornament, koja služi i za diobu ukrasnih polja.

Svi ukrasi su rađeni u vidu reljefnih ispupčenja. Osnovni motivi na obelisku su: S-motivi i životinjski lik (vepar) sa štitom. Potom dolaze spiralni zavoji, grozdovi i tačkice. Kompozicija vepra sa štitom bi trebalo da označava heraldički znak, ponavlja se na sve četiri strane i jedan je od rijetkih na spomenicima ove vrste u Bosni i Hercegovini.

Povezujući simbol vepra, naziv naselja (Bakići) i naziv lokaliteta (Vlaškovac), [[Šefik Bešlagić]] spomenik pripisuje jednom od članova vlastelinske porodice [[Pavle Bakić|Bakić]]. Porodica se rano uključila u osmanlijski [[feudalizam]]. Bili su funkcioneri sa pravom skupljanja harača, knezovi i spahije, sa velikim imanjima na teritoriji [[Smederevski sandžak|Smederevskog sandžaka]]. Pavle Bakić je prešao u Ugarsku, gdje ga je kralj Ferdinand imenovao srpskim despotom (posljednji). [[Mađarska|Mađarski]] historičar Taloči objavio je grb nepoznate pripadnosti, na kojem je glava vepra.

Ako grb na obelisku pripada nekom od članova srpske vlastelinske porodice Bakić, onda se radi o čovjeku koji je kao zaslužni turski funkcioner dobio timar kod Olova. Ovaj Bakić mogao je ostati u svojoj vjeri, ili primiti [[islam]]. Podignut mu je spomenik u obliku nišana, kakav je podignut Mahmutu Brankoviću ili Radivoju Oprašiću.

== Pojava nišana u Bosni ==
Nišani su nadgrobnici koji se podižu pripadnicima islamske vjeroispovjesti. Naziv je uzet iz turskog i perzijskog jezika a ima i druga značenja (meta, orden i dar). Dolaskom [[Osmansko carstvo|Osmanlija]] i pojavom islama, nišani postaju nova vrsta nadgrobnika u Bosni, i po svojim osobinama predstavljaju zanimljivu i važnu kulturno-umjetničku pojavu stare Bosne.

[[Arapi]], kao prvi nosioci [[islam]]a, nisu poznavali nadgrobnike u obliku nišana. Turci [[Seldžuci]] su svoje nadgrobnike klesali u obliku stela raznih oblika. Oblik stele Seldžuci su mogli uzetu sa raznih strana budući da je taj oblik nadgrobnika široko rasprostranjen. Preuzet je od naroda sa [[Kavkaz]]a, [[Gruzijci|Gruzijaca]] i [[Armeni|Armena]]. Reljefni repertoar seldžučka stela je preuzela iz starije islamske centralno-azijske postojbine (Perzija). Drugim riječima seldžučka stela je kombinacija armensko-gruzijskog nadgrobnika udruženog sa centralno-azijskim i perzisko-islamskim kulturnim naslijeđem.
Drugi tip nišana -nišan sa turbanom - u svojoj osnovi je originalan seldžučki tip nadgrobnika koji se kasnije u osmanskom periodu dalje razvio.

Oba tipa nišana, stela i nišan sa turbanom, osmanlije su donijele, najprije u [[Makedonija|Makedoniju]] i [[Srbija|Srbiju]], a kasnije i u [[Bosna i Hercegovina|Bosnu i Hercegovinu]].&lt;ref name=&quot;Nišani&quot;&gt;{{Cite web |url= https://de.scribd.com/document/114237216/%C5%A0efik-Be%C5%A1lagi%C4%87-Ni%C5%A1ani-XV-i-XVI-vijeka-u-Bosni-i-Hercegovini |title= Šefik Bešlagić: Nišani XV i XVI vijeka Bosne i Hercegovine |work=ANUBIH, DJELA, KNJIGA LIII - Odjeljenje društvenih nauka, Sarajevo 1978.|accessdate= 9. 2. 2017}}&lt;/ref&gt; Ti su nišani imali na sebi ornametiku (simboli, figuralni motivi), pa je to liberalno seldžučko gledanje na predstave živih bića doprinijelo stvaranju povoljne klime da nišani, iako objekti islamske umjetnosti, prihvate figuralne predstave stećaka, naročito kao izraz ukorijenjene klesarske tradicije stećaka. U tom periodu je jasno zajedništvo stećaka i nišana kada su ovi prvi u osnovi poslužili za ugled. Sami klesari muslimanskih nišana bili su hrišćani a tek u kasnijem periodu i sami muslimani izrađuju nišane sasvim drugačijih oblika.

Najstariji nišani na teritoriji Bosne i Hercegovine pripadaju periodu druge polovine XV i čitavom XVI vijeku. Pripisuju se, prema narodnom predanju, osmanskim vojnicima koji su junački poginuli pri osvajanju Bosne. Opšta karekteristika tih prvih nišana su:
* Relativno velike dimenzije
* Po obliku se dijele na stele i stubove
:* Stele su uspravne ploče koje se ponekad završavaju ravnim ili zaobljenom površinom, ali  najčešće krovom na dvije, a potom i tri vode. 
:* Stubovi su četverostrane uspravne prizme, približno jednakih širina i debljina, koje se na vrhu pretvaraju u piramidu i završavaju poluloptom, ili se pretvaraju u valjkast vrat na kome je turban sa svojim šiljastim završetkom. Stubovi sa piramidom su obično relativno veliki, i nazivaju se obelisci. Prema tome, stubovi se mogu podijeliti na obeliske i nišane sa turbanom.
* Reljefni motivi koji su direktno prenešeni sa stećaka &lt;ref name=&quot;Miletić&quot;/&gt;
* Nepostojanje epitafa na orijentalnim jezicima
* Natpisi u bosanskoj ćirilici ([[bosančica]]) &lt;ref name=&quot;BEŠLAGIĆNišani&quot;&gt;{{Cite web |url= https://de.scribd.com/document/114237216/%C5%A0efik-Be%C5%A1lagi%C4%87-Ni%C5%A1ani-XV-i-XVI-vijeka-u-Bosni-i-Hercegovini |title=Šefik Bešlagić NIŠANI XV I XVI VIJEKA U BOSNI I HERCEGOVINI |work=ANUBIH – Sarajevo, 1978|accessdate= 9. 2. 2017}}&lt;/ref&gt;
* Redovno su situirani zajedno sa stećcima ili u neposrednoj blizini.

Zbog takvih svojih osobina, znatno se razlikuju od nišana XVII, XVIII i XIX vijeka.

==== Ornamentika ====
Nišani XV. i XVI. vijeka se odlikuju velikim dimenzijama i reljefnim motivima koji su direktno preneseni sa stećaka. Motivi su čista dekoracija, simboli ili figuralne predstave. Obično su plitko plastični u odnosu na pozadinu ili su samo urezani. Sve su predstave nejednako klesane, uglavnom jednostavno i grubo, mada ima i fino klesanih.

Na lokalitetima područja [[Sarajevo|Sarajeva]], [[Trnovo|Trnova]], [[Kalinovik]]a,[[Rogatica|Rogatice]], Olova, [[Sokolac|Sokoca]], [[Nevesinje|Nevesinja]], Prozora, [[Travnik]]a i [[Glamoč]]a postoje 29 nišana na čijim stranicama su figuralni motivi. U 24 slučaju su životinjski motivi: ptica, konj, jelen, srna, pas, zmija, lav i vepar&lt;ref name=&quot;StupIlidža&quot;&gt;{{Cite web |url=http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&amp;lang=1&amp;action=view&amp;id=3274 |title=Mezarje Velika drveta |work=Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika BiH |accessdate=29. 10. 2017 |archive-date=2022-08-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220804072443/http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&amp;lang=1&amp;action=view&amp;id=3274 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Stup&quot;&gt;{{Cite web |url=http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/nacionalnispomenici?sort=idgrad&amp;rows=50&amp;page=17 |title=Mezarje Velika drveta |work=Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika BiH |accessdate=29. 10. 2017 }}{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;. Ljudske figure se javljaju u 19 slučajeva.
 
Na preko 200 nišana postoje nefiguralni motivi: ruka, polumjesec, polujabuka, rozeta, čomaga,&lt;ref name=&quot;StupIlidža&quot;/&gt; batina i motivi rata, lova i turnira. Pojavljuje se sablja dok se mač pojavljivao isključivo na stećcima.
==== Natpisi ====
Nišani toga vremena nemaju epitafe na orijentalnim jezicima, koji će se kasnije pojaviti u velikom broju, ali imaju natpise na bosanskoj ćirilici ([[bosančica]]), kakvi se javljaju i na stećcima&lt;ref name=&quot;Bešlagić3&quot;&gt;{{Cite web |url= https://archive.org/details/SefikBeslagicStecciKulturaIUmjetnost  |title=Šefik Bešlagić: STEĆCI – KULTURA I UMJETNOST|work= Sarajevo: Veselin Masleša, 1971 |accessdate= 9. 2. 2017}}&lt;/ref&gt;. Zna se za sedam natpisa na nišanima pisanih bosančicom. Natpisi su na nišanima različitih oblika. Jedan je na nišanu oblika ploče, jedan je stela sa krovom na dvije vode, jedan je uspravna četverostrana prizma sa turbanom na vrhu, a 4 su četverostrani stubovi sa [[piramida]]lnim završecima i polujabukom.

'''[[Nišan Mahmuta Brankovića]]''' iz Petrova polja u Brankovićima kod [[Rogatica|Rogatice]] je u obliku obeliska , visok 3 m, prenešen u [[Zemaljski muzej Bosne i Hercegovine|Zemaljski muzej Sarajevo]]. U natpisu se kaže da je poginuo u boju na Despotovo, da je sahranjen na svojoj baštini (porodično nasljedno imanje) u Polju (napisano je pole jer tada u ćirilici nije bilo slova Љ), i na kraju se blagosilja majstor koji je nišan izradio. U ovom natpisu spomenik se zove biljeg. Spomenik je podignut na vlastitom zemljištu, a ne na zajedničkom, što je znak da su u to doba izdiferencirane porodice koje su htjele da imaju porodično groblje i znak da se nije poštovao hrišćanski običaj o pokopavanju uz crkve i na lokalitetima koji su zvanično osvećeni u tu svrhu.

Mahmut Branković, prema narodnom predanju, potječe iz despotske porodice [[Brankovići|Brankovića]] koja je prešla na islam. To se vidi i po zajedničkim heraldičkim motivima lava.&lt;ref name=&quot;Miletić&quot;/&gt; To znači da je jedan član te vlastelinske kuće prešao na islam i istakao se u borbama sa [[Vuk Branković (despot)|Vukom Grgurevićem]] kod Sarajeva kada je i poginuo. Spomenik je podignut oko 1480. god. Brankovića ima i danas u Rogatici.

'''[[Nišan Radivoja Oprašića]]''' bio je podignut na lokalitetu Biljeg, naselje [[Oprašić]], [[Rogatica]]. To je obelisk u obliku pravilne četverostrane prizme sa prikraćenom piramidom i loptom na vrhu. Ukrašen je motivima lava, mača, topuza, koplja sa zastavicom, diska, polumjeseca i polujabuke&lt;ref name=&quot;Vidović&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.fmks.gov.ba/download/zzs/1954/10-1954.pdf |title= Drago Vidović: SIMBOLIČNE PREDSTAVE NA STEĆCIMA|work= |accessdate= 9. 2. 2018}}&lt;/ref&gt;. Na njemu je natpis:

:''A sije bileg počtenoga viteza vojevode Radivoja Oprašića. Dokle bih počteno i glasovito živjeh. I legoh u tuđoj zemlji, a bileg mi stoji na baštini.''&lt;ref name=&quot;epitafii&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.fmks.gov.ba/download/zzs/1954/10-1954.pdf |title= Epitafi na stećcima |work= nekropola.ba |accessdate= 20. 8. 2024}}&lt;/ref&gt;.

Po svom obliku četverostrane prizme nadgrobni spomenik pripada nišanu, a po ukrasima i natpisu pisanom [[Bosančica|bosančicom]] odgovara stećcima. I njegov naziv u tekstu je &quot;bileg&quot;.

O Radivoju Oprašiću nema historijskih podataka, ali po detaljima nišana vidi se da je bio pripadnik bosanskog plemstva. Po motivima lava se zaključuje da je kao i Mahmut Branković pripadao feudalnoj porodici Brankovića. Po dolasku Osmanlija, postao je njihov funkcioner, priznat mu je društveni status i ostao u staroj vjeri. Nišan je prenijet u [[Zemaljski muzej Bosne i Hercegovine|Zemaljski muzej u Sarajevu]].

Preostali nišani sa epitafima na [[Bosančica|bosanskoj ćirilici]]: Radilovića nišan u Čadovini, Nišan Skendera iz Fatnice, Nišan Sulimana Oškupice iz Dumanjića, nišan iz Govedovića ([[Kalinovik]]).

Svi nišani sa natpisima imaju dosta zajedničkog sa stećcima, a malo zajedničkog sa kasnije podizanim nišanima. Pisani su istim pismom i slovima istog oblika. I u natpisima stećaka i u natpisima nišana zastupljen je isti izvorni narodni jezik. Zajednički su im karakteristični izrazi kao što su: ASE, ASIE, SIE, BAŠTINA, BILEG i dr. Pisani su istim tehničkim postupkom. Nišani su klesani u radionicama gdje su se klesali stećci, a ponegdje je isti i majstor - klesar. U vezi sa ovim je zanimljiv arhivski podatak o jednom klesaru iz Sarajeva. Godine 1528 se spominje taščija (klesar) Mahmut, sin Vukmanov koji živi i radi u Sagr Hadži Alijinoj mahali u [[Sarajevo|Sarajevu]]. Mahmut je, dakle, prešavši na [[islam]], nastavio očev zanat. Iz svega navedenog proizilazi zaključak da je umjetnički uticaj stećaka na nišane sa natpisima bosančicom bio veoma jak. &lt;ref name=&quot;Nišani&quot;/&gt;

== Reference ==
{{reference|2}}

== Literatura ==
* [[Šefik Bešlagić]], Sarajevo: “Veselin Masleša“, 1982. STEĆCI – KULTURA I UMJETNOST

== Vanjske veze ==
{{Portal|Bosna i Hercegovina}}
* [https://nova-akropola.com/kulture-i-civilizacije/tragom-proslosti/stecci/ ZORAN LUKARIĆ: STEĆCI – Časopis Nova Akropola]
* [http://www.enciklopedija.hr/natuknica.aspx?ID=57932  STEĆCI - Hrvatska enciklopedija leksikografski zavod Miroslav Krleža]
* [http://jajce-online.com/2018/08/20/edin-bujak-stecci-su-nasi-a-ko-smo-mi/ Stećci su naši – Nezavisni portal Jajca] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191005122336/http://jajce-online.com/2018/08/20/edin-bujak-stecci-su-nasi-a-ko-smo-mi/ |date=2019-10-05 }}

[[Kategorija:Stećci]]
[[Kategorija:Bosna i Hercegovina u osmanlijsko doba]]
[[Kategorija:Olovo (Bosna i Hercegovina)]]</text>
      <sha1>glezw8zwn86ek430ffb6d9itn8jqhih</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lud, zbunjen, normalan (sezona 11)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4651802</id>
    <revision>
      <id>42607250</id>
      <parentid>42598520</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T16:59:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-33846-88</username>
        <id>363118</id>
      </contributor>
      <comment>Epizoda pripada 12. sezoni</comment>
      <origin>42607250</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20479" sha1="l91aghozr2re12w95g12g22lrxv2ydg" xml:space="preserve">{{Infokutija TV sezona
 |naziv_emisije = [[Lud, zbunjen, normalan]]
 |bgcolour = #61380B
 |fgcolour = 
 |slika = 
 |opis = 
 |zemlja = {{flagcountry|Bosna i Hercegovina}}
 |br_epizoda = 24
 |mreža = [[Nova TV]]
 |početak = {{Start date|2020|02|17|df=y}}
 |kraj = {{Start date|2020|||df=y}}
 |prethodna_sezona =
 |prethodna_serija =  [[Lud, zbunjen, normalan (sezona 10)|Sezona 10]]
 |sljedeća_sezona =   
 |sljedeća_serija = [[Lud, zbunjen, normalan (sezona 12)|Sezona 12]]
 |popis_epizoda = ''[[Epizode iz serije &quot;Lud, Zbunjen, Normalan&quot;]]''
}}

== Kratak opis ==
Zgode i nezgode Fazlinovića se nastavljaju, ali bez Faruka koji se preselio u Švedsku kod strica Ismeta. Sreća se Fazlinovićima osmehnula jer im se vratila Šefika, a Marijina sreća nije bila veća od kad se Fufe vratio iz Amerika pun kao brod.

== Uloge ==
=== Glavne ===

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; border=&quot;1&quot;
|-
!Lik !! Glumac !! Glavni !! Epizodni
|-
| '''Izet Fazlinović''' || '''Mustafa Nadarević''' || Ceo ciklus || /
|-
| '''Damir Fazlinović''' || '''Moamer Kasumović''' || Ceo ciklus || /
|-
| '''Džema Branko Fazlinović''' || '''Tarik Džinić''' || Ceo ciklus || /
|-
| '''Marija Šarafova''' || '''Tatjana Šojić''' || Ceo ciklus || /
|-
| '''Samir Fazlinović''' || '''Emir Hadžihafizbegović''' || Ceo ciklus || /
|-
| '''Šefika Rondić''' || '''Jasna Žalica''' || Ceo ciklus || /
|}

=== Epizodne ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; border=&quot;1&quot;
|-
!Lik !! Glumac !! Glavni !! Epizodni
|-
| '''Dragan Čmar - Čombe''' || '''Miraj Grbić''' || / || Epizode 9-18
|-
| '''Đido Mova''' || '''Aleksandar Seksan''' || / || Epizode 7 i 20
|-
| '''Bećir Mrvica''' || '''Dragan Marinković''' || / || Epizode 9-10, 16
|-
| '''Jure Zaklan''' || '''Admir Glamočak''' || / || Epizode 2-4, 8-9, 14-15, 18-19, 21-24
|-
|'''Milutin Čmar -Fufe''' 
|'''Branko Janković'''
|/
|Epizode 1-11
|}
== Epizode ==
&lt;onlyinclude&gt;
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;width:98%;&quot;
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;background-color: #61380B; color:#fff; text-align: center;&quot; width=5%|Br. u&lt;br /&gt;seriji
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;background-color: #61380B; color:#fff; text-align: center;&quot; width=5%|Br. u&lt;br /&gt;sezoni
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;background-color: #61380B; color:#fff; text-align: center;&quot;|Naslov
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;background-color: #61380B; color:#fff; text-align: center;&quot;|Scenarista
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;background-color: #61380B; color:#fff; text-align: center;&quot;|Reditelj
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;background-color: #61380B; color:#fff; text-align: center;&quot;|Datum emitovanja
{{Episode list/sublist|Spisak epizoda serije Lud, zbunjen, normalan
 |EpisodeNumber= 265
 |EpisodeNumber2 = 1
 |RTitle= &quot;Ko te rodi takvoga!&quot;
 |Aux1=Feđa Isović
 |Aux2=Elmir Jukić
 |Aux3= 17 Februar 2020
 |ShortSummary=U kući Fazlinovića ponovo vlada nered otkad nemaju ženske ruke, međutim, Faruk nije sa njima jer se preselio u Švedsku kod strica Ismeta. Dok se Izet bavi uplaćivanjem tiketa, a Damir maksuzijom, Džema je preko Samira odlučio da pronađe kućnu pomoćnicu. Fazlinovići su imali više sreće nego pameti jer im je kao kućna pomoćnica došla nijedna druga do Šefika. Mariji se vratila omiljena mušterija – Fufe.&lt;hr&gt;Ponovna stalna pojava Džeme Branka Fazlinovića, Samira Fazlinovića i Šefike Rondić.
 |LineColor=61380B
}}
{{Episode list/sublist|Spisak epizoda serije Lud, zbunjen, normalan
 |EpisodeNumber= 266
 |EpisodeNumber2 = 2
 |RTitle= &quot;Čemu mijenjati dobre navika&quot;
 |Aux1=Feđa Isović i Adnan Kapetanović
 |Aux2=Elmir Jukić
 |Aux3= 18 Februar 2020
 |ShortSummary=Jeleninim iznenadnim povratkom u Sarajevo nastala je gnugula u kući Fazlinovića. Marija je odlučila da preko Fufeta unese novitete u kafanu, a Samir i Jure da sa njim osnuju stranku.&lt;hr&gt;Pojava Jureta Zaklana.
 |LineColor=61380B
}}
{{Episode list/sublist|Spisak epizoda serije Lud, zbunjen, normalan
 |EpisodeNumber= 267
 |EpisodeNumber2 = 3
 |RTitle= &quot;Ko će ako nećemo mi&quot;
 |Aux1=Feđa Isović
 |Aux2=Elmir Jukić
 |Aux3= 19 Februar 2020
 |ShortSummary=Samir poziva Izeta da se priključi njihovom političkom pokretu. Izetov zljadatak je da ustroji stranku. Međutim, Izet želi postati predsednik stranke i ima plan kako da sa te pozicije &quot;skine&quot; Juru. Čak i Šefiku poziva u predsedništvo stranke. Jelena pokušava Damira dovesti u red kako bi upoznao neku devojku. Nažalost, Damir ne može pratiti njen tempo kada je alkohol u pitanju, te neslavno završava. U međuvremenu Jelena upoznaje Fufeta, te joj se javlja ideja kako da i ona iskoristi njegovo bogatstvo.&lt;hr&gt;Pojava Jureta Zaklana.
 |LineColor=61380B
}}
{{Episode list/sublist|Spisak epizoda serije Lud, zbunjen, normalan
 |EpisodeNumber= 268
 |EpisodeNumber2 = 4
 |RTitle= &quot;Dva puta su mi juče bježali&quot;
 |Aux1=Feđa Isović i Adnan Kapetanović
 |Aux2=Elmir Jukić
 |Aux3= 20 Februar 2020
 |ShortSummary=Šefika je u strahu od migranata, a Jelena u migrantskoj krizi vidi odličnu poslovnu priliku. U toj nameri će joj pomoći Fufe. Naime, on dobija zadatak da nađe migrante koji bi platili da ih prebace preko granice. Jeleni nije jasno zašto migranti koji su platili da ih prebace preko granice, pokušavaju pobeći. Sa druge strane policija traži dvojicu lekara, Indijca i Pakistanaca, Damirove kolege, koji su u Sarajevo došli na seminar te im se gubi svaki trag. I dok se oni bave migrantima, Jure pokušava prebroditi strah od kamere da da intervju. Tim intervjuom će jedino Marija biti zadovoljna.&lt;hr&gt;Pojava Jureta Zaklana.
 |LineColor=61380B
}}
{{Episode list/sublist|Spisak epizoda serije Lud, zbunjen, normalan
 |EpisodeNumber= 269
 |EpisodeNumber2 = 5
 |RTitle= &quot;Vidjet ćete, to je dama par ekselans&quot;
 |Aux1=Feđa Isović
 |Aux2=Elmir Jukić
 |Aux3= 24 Februar 2020
 |ShortSummary=Šefika je zapretila Izetu da će dati otkaz ako Jelena i on nastave da dovode muškarce odnosno žene. Dok je Samir davao izjavu novinarki kako bi popravio ispad koji su Izet i Jure imali dan ranije kod Marije u &quot;San Remu&quot;, Jelena je srela svoju drugaricu Sabrinu koja se bavi prodajom seksualnih usluga. Nevolja je nastala kada je kasnije Sabrinu upoznao Izet, a novinarka došla u prostorije stranke i zatekla Fufeta sa lutkom na naduvavanje.
 |LineColor=61380B
}}
{{Episode list/sublist|Spisak epizoda serije Lud, zbunjen, normalan
 |EpisodeNumber= 270
 |EpisodeNumber2 = 6
 |RTitle= &quot;Maksuzija, daje ti krila!&quot;
 |Aux1=Feđa Isović i Adnan Kapetanović
 |Aux2=Elmir Jukić
 |Aux3= 25 Februar 2020
 |ShortSummary=Jakov je izneo Mariji predlog da od njega kupi televizor kako bi puštala utakmice u kafani i time privukla još mušterija. Marija je imala samo jedan problem – nije imala kablovsku u kafani. Damir joj je oko toga pomogao tako što je uzeo Farukov kabl od 10 metara i povezao njen televizor sa svojim prijemnikom. Sve je krenulo kao po loju sve dok Šefika nije promenila kanal da bi gledala svoju omiljenu sapunicu.
 |LineColor=61380B
}}
{{Episode list/sublist|Spisak epizoda serije Lud, zbunjen, normalan
 |EpisodeNumber= 271
 |EpisodeNumber2 = 7
 |RTitle= &quot;Živimo ovdje kao časne sestre&quot;
 |Aux1=Feđa Isović i Adnan Kapetanović
 |Aux2=Elmir Jukić
 |Aux3= 26 Februar 2020
 |ShortSummary=Izet saznaje da je osnivač i predsednik konkurentske stranke njegov komšija Milorad. Marija savetuje Milorada da nađe nekoga ko je dovoljno bogat i glup da finansira njegovu stranku. Sa druge strane, Fufe saznaje da Jelena ima devojku te kuje plan da nađe frajera, kako bi Jelenu učinio ljubomornom. Upravo zbog toga organizuje romantično poslovnu večeru sa Miloradom. I dok Milorad pokušava da nagovori Fufeta da pređe u njegovu stranku, Izet ima plan kako da se osveti Miloradu. No, neće sve ispasti onako kako je Izet planirao.&lt;hr&gt;Pojava Đida Move.
 |LineColor=61380B
}}
{{Episode list/sublist|Spisak epizoda serije Lud, zbunjen, normalan
 |EpisodeNumber= 272
 |EpisodeNumber2 = 8
 |RTitle= &quot;Treba bježati od kokuznih čvaka&quot;
 |Aux1=Feđa Isović
 |Aux2=Elmir Jukić
 |Aux3= 27 Februar 2020
 |ShortSummary=Marija se boji da ne propadne jer je Fufe postao vegan. Sve što mu ponudi, ne zadovoljava njegov istančani ukus. Izet je na kartama izgubio 10 000 KM, ali ne brine se puno jer ima plan. I ne samo da vrati pare Jakovu, nego i da zada udarac svom političkom protivniku. Damir ima novu devojku, kojoj se čak i sviđa. No, poslušaće Izetov savet i kao i uvek, neslavno završiti.&lt;hr&gt;Pojava Jureta Zaklana.
 |LineColor=61380B
}}
{{Episode list/sublist|Spisak epizoda serije Lud, zbunjen, normalan
 |EpisodeNumber= 273
 |EpisodeNumber2 = 9
 |RTitle= &quot;Mališa, mališa, bokca ti tvoga&quot;
 |Aux1=Feđa Isović
 |Aux2=Elmir Jukić
 |Aux3= 2 Mart 2020
 |ShortSummary=Damirova radost zbog ponude za mesto direktora klinike i Izetova zbog mogućih glasača za dijasporu dobila je neočekivani obrt kada su njih dvojica otkrili kakav je u stvari čovek koji im je to ponudio.&lt;hr&gt;Pojava Dragana Čmara, Bećira Mrvice i Jureta Zaklana.
 |LineColor=61380B
}}
{{Episode list/sublist|Spisak epizoda serije Lud, zbunjen, normalan
 |EpisodeNumber= 274
 |EpisodeNumber2 = 10
 |RTitle= &quot;Mali će položiti anatomiju, to je računaj završeno&quot;
 |Aux1= Feđa Isović
 |Aux2=Elmir Jukić
 |Aux3= 3 Mart 2020
 |ShortSummary=Celi grad je izlepljen predizbornim plakatima Miloradove političke stranke, a glavni finansijer je Fufe. Izet stoga u pomoć zove Čombeta. Sa druge strane, u gradu se održavaju protesti boraca. Samir i Izet žele to iskoristiti u svoju korist, a saznaju da je i Čombe bio borac u ratu. Čak i novinare pozivaju. Međutim, zaboravili su proveriti jedan detalj - u kojoj je vojsci Čombe ratovao.&lt;hr&gt;Pojava Dragana Čmara i Bećira Mrvice.
 |LineColor=61380B
}}
{{Episode list/sublist|Spisak epizoda serije Lud, zbunjen, normalan
 |EpisodeNumber= 275
 |EpisodeNumber2 = 11
 |RTitle= &quot;U šumi bukvi on je zagrlio javor&quot;
 |Aux1=Feđa Isović
 |Aux2=Elmir Jukić
 |Aux3= 4 Mart 2020
 |ShortSummary=U stanu preko puta Fazlinovića, Milena otvara agenciju za čišćenje. Damir i Izet veruju da je Milena otvorila agenciju za eskort pratnju, te Damir upozorava Izeta da se ne razbacuje parama i da ne koristi njihove usluge. U međuvremenu, Milena nudi Izetu svoje usluge po akciji - prvi put besplatno, što Izet naravno prihvata. Saznavši za to, i Damir želi dobiti uslugu te nagovara Milenu da devojka prvo dođe u njegovu sobu. I dok se Izet i Damir prepiru ko će prvi, kada otvore vrata dočekaće ih veliko razočarenje, a i Šefika je razočarana.&lt;hr&gt;Pojava Dragana Čmara.
 |LineColor=61380B
}}
{{Episode list/sublist|Spisak epizoda serije Lud, zbunjen, normalan
 |EpisodeNumber= 276
 |EpisodeNumber2 = 12
 |RTitle= &quot;Kokuzluk je prelazna bolest&quot;
 |Aux1=Feđa Isović
 |Aux2=Elmir Jukić
 |Aux3= 5 Mart 2020
 |ShortSummary=Jelena se vratila sa putovanja zbog nedostatka novca. Fufe je otišao u Ameriku zaraditi, a Čombe odjednom postaje zanimljiv Jeleni. Čim je Jelena shvatila da je Čombe siromah, gubi interes. Besparica se ponovo uvukla u porodicu Fazlinović. U Sarajevu se odvija mafijaški rat, Samir, Damir i Šefika prave dobar posao. Milorad „otima“ Milenu Izetu ispred nosa, ali Izet uvek nađe način da mu se osveti.&lt;hr&gt;Pojava Dragana Čmara
 |LineColor=61380B
}}
{{Episode list/sublist|Spisak epizoda serije Lud, zbunjen, normalan
 |EpisodeNumber= 277
 |EpisodeNumber2 = 13
 |RTitle= &quot;Imaš reflekse ko pečena riba&quot;
 |Aux1=Feđa Isović
 |Aux2=Elmir Jukić
 |Aux3= 9 Mart 2020
 |ShortSummary=Čombe i dalje opseda Jelenu. Fufe je zaglavio u zatvoru u Americi i ostao bez novca. Damir je nesrećan već duži period i Jelena mu pomaže da izađe iz depresije. Izet je na milimetar da osvoji Milenu. Samir organizuje Bingo u San Remu, a Zgembo mu pomaže.&lt;hr&gt;Pojava Dragana Čmara.
 |LineColor=61380B
}}
{{Episode list/sublist|Spisak epizoda serije Lud, zbunjen, normalan
 |EpisodeNumber= 278
 |EpisodeNumber2 = 14
 |RTitle= &quot;Nisam ja nervozan, ja samo unosim nervozu&quot;
 |Aux1=Feđa isović
 |Aux2=Elmir Jukić
 |Aux3= 10 Mart 2020
 |ShortSummary=Izborna kampanja se zahuktava. Izet i Jure se brinu da im Samir, svojim kriminalnim radnjama, ne uništi šansu. Međutim ne znaju da je Samir uhapšen, jer je ukrao ping pong loptice. Oni na sve moguće načine pokušavaju sačuvati ugled Partije. Čombe je još uvek lud za Jelenom. Damiru se osmehnula ljubavna sreća, Tijana je došla u Sarajevo baš zbog njega.&lt;hr&gt;Pojava Dragana Čmara i Jureta Zaklana.
 |LineColor=61380B
}}
{{Episode list/sublist|Spisak epizoda serije Lud, zbunjen, normalan
 |EpisodeNumber= 279
 |EpisodeNumber2 = 15
 |RTitle= &quot;Veliki je taj švedski džemat&quot;
 |Aux1=FEđa Isović
 |Aux2=Elmir Jukić
 |Aux3= 11 Mart 2020
 |ShortSummary=Džebra se zaljubio, ali nije sve tako jednostavno. Zaljubio se u pokrivenu devojku - Aidu. Kao pravi Fazlinović, za ljubav je spreman učiniti sve, čak se i okrenuti veri, ali u problemu je, jer ne zna kako objasniti Izetu. Džebra, Damir i Šefika pokušavaju Izeta isključiti iz Džebrine ljubavne priče. Naravno da im to ne uspeva. Bećir je ponovo u Sarajevu i Marija saznaje da je on predsednik udruge homoseksualaca. Bećir i dalje pati za Čombetom.&lt;hr&gt;Pojava Dragana Čmara i Jureta Zaklana.
 |LineColor=61380B
}}
{{Episode list/sublist|Spisak epizoda serije Lud, zbunjen, normalan
 |EpisodeNumber= 280
 |EpisodeNumber2 = 16
 |RTitle= &quot;Jel to već hvala Bogu idete?&quot;
 |Aux1=Feđa Isović
 |Aux2=Elmir Jukić
 |Aux3= 12 Mart 2020
 |ShortSummary=Džebra verom proširuje vidike, čita Kuran. Jelena Šefiki otkriva svet onlajn trgovine. Izet i Samir pokušavaju preko Bećira i njegovog homoseksualnog udruženja povećati broj glasova za svoju Partiju. Taj plan zahteva Čombetovu žrtvu. U San Remu se pojavljuje Branko, Marijin bivši. Zavodnik, ženskaroš, koji votkom pokušava zavesti Tijanu. U San Remu, isti dan, se pojavljuje Nikolina, Brankova žena i Marijina poznanica iz mladih dana. Muhamed i Zumreta, Aidini roditelji, upoznaju Izeta i to postaje prekretnica u Džebrinom verskom životu.&lt;hr&gt;Pojava Dragana Čmara i Bećira Mrvice.
 |LineColor=61380B
}}
{{Episode list/sublist|Spisak epizoda serije Lud, zbunjen, normalan
 |EpisodeNumber= 281
 |EpisodeNumber2 = 17
 |RTitle= &quot;Pijan u Busovači, isto trijezan u Hanoveru&quot;
 |Aux1=Feđa Isović
 |Aux2=Elmir Jukić
 |Aux3= 13 Mart 2020
 |ShortSummary=Nestašica je maksuzije, pa su Izet i Damir prinuđeni piti Marijinu brlju. Čombe u San Remu pronalazi Selmanovu bankovnu karticu. Selman je vlasnik luksuzne poslastičarnice. Marija organizuje plesno veče, a Tijana i Damir se dogovaraju da zajedno idu na ples. Međutim, Damir je antitalent za bilo koju vrstu plesa. Milorad preko svog sinovca Slobodana, koji je predsednik studentskog veća, organizuje studentski skup u San Remu, sa idejom da vrbuje studente da glasaju za njegovu stranku. Skup je dao Izetu ideju kako da te iste studente vrbuje da daju glas za njegovu stranku. Preko Darka iz Trebinja nabavlja veliku količinu komovače i uz Džebrinu pomoć organizuje rejv parti. Šefika odlučuje pronaći novi posao i ide na razgovor kod Aksentija Bukovice.&lt;hr&gt;Pojava Dragana Čmara
 |LineColor=61380B
}}
{{Episode list/sublist|Spisak epizoda serije Lud, zbunjen, normalan
 |EpisodeNumber= 282
 |EpisodeNumber2 = 18
 |RTitle= &quot;U Austriji ima da budemo agresivni!&quot;
 |Aux1=Feđa Isović
 |Aux2=Elmir Jukić
 |Aux3= 16 Mart 2020
 |ShortSummary=Dan pred izbore, u toku je predizborna tišina. Izet smatra da bi bilo izuzetno dobro da se taj dan ipak oglase, ali da ne prekrše predizbornu tišinu. Damir se pokušava pohvaliti Tijani brojem žena u svom životu i u nedostatku stvarnih izmišlja devojku po imenu Marislea Fufundrupović. Ispostaviće se da Marislea stvarno postoji. Čombe želi dokazati Mariji da je ekspert u muško-ženskim odnosima. Jure je predsednik golf saveza, čiji članovi idu na turnir u Austriju. Izet ponovno ima ideju! Trgovački putnik Halid pokušava prodati Šefiki mikser.&lt;hr&gt;Pojava Dragana Čmara i Jureta Zaklana.
 |LineColor=61380B
}}
{{Episode list/sublist|Spisak epizoda serije Lud, zbunjen, normalan
 |EpisodeNumber= 283
 |EpisodeNumber2 = 19
 |RTitle= &quot;Može misionarski, a može i neka druga pozicija&quot;
 |Aux1=Feđa Isović
 |Aux2=Elmir Jukić
 |Aux3= 17 Mart 2020
 |ShortSummary=Dan pred izbore, u toku je predizborna tišina. Izet smatra da bi bilo izuzetno dobro da se taj dan ipak oglase, ali da ne prekrše predizbornu tišinu. Damir se pokušava pohvaliti Tijani brojem žena u svom životu i u nedostatku stvarnih izmišlja devojku po imenu Marislea Fufundrupović. Ispostaviće se da Marislea stvarno postoji. Čombe želi dokazati Mariji da je ekspert u muško-ženskim odnosima. Jure je predsednik golf saveza, čiji članovi idu na turnir u Austriju. Izet ponovno ima ideju! Trgovački putnik Halid pokušava prodati Šefiki mikser.&lt;hr&gt;Pojava Jureta Zaklana.
 |LineColor=61380B
}}
{{Episode list/sublist|Spisak epizoda serije Lud, zbunjen, normalan
 |EpisodeNumber= 284
 |EpisodeNumber2 = 20
 |RTitle= &quot;Umjereno do pretežno normalno&quot;
 |Aux1=Feđa isović
 |Aux2=Elmir Jukić
 |Aux3= 18 Mart 2020
 |ShortSummary=Damir gleda porno filmove na internetskoj stranici Sex kontrol. Izet uvodi ekstremne mjere štednje. Ukida kablovsku TV, smanjuje potrošnju struje, kafa se pije samo jednom dnevno, jedino ostavlja Internet zbog Džebrinog fakulteta. Samir je osiromašio zbog propasti stranke na izborima. Situacija ga primorava da uđe u poslovni odnos sa Đido Movom. Džebra Izetu otkriva glasovne komande za upravljanje računarom, a Damir mu otkriva naziv stranice sa pornićima. Izetovo ograničenje konzumiranja kafe se najviše odražava na Šefiku, koja iz podruma donosi mali rešo i sakriva ga iza zavese.&lt;hr&gt;Pojava Đida Move.
 |LineColor=61380B
}}
{{Episode list/sublist|Spisak epizoda serije Lud, zbunjen, normalan
 |EpisodeNumber= 285
 |EpisodeNumber2 = 21
 |RTitle= &quot;Šta ti je vrijeme uradilo, pa njega ubijaš?&quot;
 |Aux1=Feđa Isović
 |Aux2=Elmir Jukić
 |Aux3= 20 Mart 2020
 |ShortSummary=Jure je zaljubljen i volio bi vezu sa Šefikom dići na viši nivo. No, Šefika ima problem sa svojim pokojnim mužem Šerifom. Đuričko će pomoći Damiru da otvori kliniku, ako mu to odobri pokojni Dr Karabajić. Izet dobija ideju kako da pomogne Damiru i Juri. Duhovi se prizivaju u stanu Fazlinovića. Samir se okreće veri.&lt;hr&gt;Pojava Jureta Zaklana.
 |LineColor=61380B
}}
{{Episode list/sublist|Spisak epizoda serije Lud, zbunjen, normalan
 |EpisodeNumber= 286
 |EpisodeNumber2 = 22
 |RTitle= &quot;Samo me promućkaš, opet sam pijan&quot;
 |Aux1=Feđa Isović
 |Aux2=Elmir Jukić
 |Aux3= 23 Mart 2020
 |ShortSummary=Samir se kocka sa Jakovom. Džebra objašnjava Damiru kako je marihuana korisna i na koje se sve načine može koristiti, čak i u obliku kolačića. Jure i Šefika pojedu punu teglu Džebrinih kolačića, ne znajući da su kolači sa marihuanom. Ljubomorna Marija pokušava se osvetiti te moli Džebru za pomoć. Izet poziva Mariju da bude član predsedništva Partije. Kako bi došao do karata za bioskop, Samir pobudi sumnju kod Izeta da ima rak kože.&lt;hr&gt;Pojava Jureta Zaklana.
 |LineColor=61380B
}}
{{Episode list/sublist|Spisak epizoda serije Lud, zbunjen, normalan
 |EpisodeNumber= 287
 |EpisodeNumber2 = 23
 |RTitle= &quot;Sunce vam kalajisano terorističko!&quot;
 |Aux1=Feđa Isović
 |Aux2=Elmir Jukić
 |Aux3= 24 Mart 2020
 |ShortSummary=Eksplodirala je bomba u nekoj poslovnoj zgradi te Šefika sumnja na terorizam. Saznali su da je bomba eksplodirala u prostorijama protivničke političke stranke, pa je Izet u strahu da i njima ne podmetnu bombu. Taj strah mu pojačava alkohol i javlja se paranoja da je bombu isporučio poštar. Samir i Džebra ulaže u posao sa pirotehnikom. Poštar donosi paket bez naznačenog primaoca, a pijani Damir ga preuzima.&lt;hr&gt;Pojava Jureta Zaklana.
 |LineColor=61380B
}}
{{Episode list/sublist|Spisak epizoda serije Lud, zbunjen, normalan
 |EpisodeNumber= 288
 |EpisodeNumber2 = 24
 |RTitle= &quot;U frižider ću sjesti i brijati se&quot;
 |Aux1=Feđa Isović
 |Aux2=Elmir Jukić
 |Aux3= 25 Mart 2020
 |ShortSummary=Nakon što Marija pocepa ugovor o darivanju svog dela stana Juretu, između nje i Šefike počinje rat. Čak se i na ulici gađaju limunom i narančama. Samir je osmislio novi biznis. Produžni kabal je u San Remu, punjenje mobitela 10 KM. Izet traži od Jure da mu sastavi pravni akt u kojemu piše da niko, ako on padne u komu, nema pravo doneti odluku da mu se isključe aparati. Samirov biznis je cvetao sve do trenutka kada je Pajser primio lošu vest.&lt;hr&gt;Pojava Jureta Zaklana.
 |LineColor=61380B
}}
|}
&lt;/onlyinclude&gt;</text>
      <sha1>l91aghozr2re12w95g12g22lrxv2ydg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Šablon:USA Basketball sportaš godine</title>
    <ns>10</ns>
    <id>4655000</id>
    <revision>
      <id>42607294</id>
      <parentid>41866601</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T00:56:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Edgar Allan Poe</username>
        <id>29250</id>
      </contributor>
      <origin>42607294</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2078" sha1="ly3mi9sw7kcmof9tnw7127uia36vnrm" xml:space="preserve">{{Navbox
|name = USA Basketball sportaš godine
|title = [[Sportaš godine USA Basketballa]]
|listclass = hlist
|nowrapitems = yes
|state = {{{state&lt;includeonly&gt;|collapsed&lt;/includeonly&gt;}}}
|list1 = 
* 1980: [[Isiah Thomas|Thomas]]
* 1981: [[Kevin Boyle (košarkaš)|Boyle]]
* 1982: [[Doc Rivers|Rivers]]
* 1983: [[Michael Jordan|Jordan]]
* 1984: [[Michael Jordan|Jordan]] i [[Sam Perkins|Perkins]]
* 1985: [[Chuck Person|Person]]
* 1986: [[David Robinson|Robinson]]
* 1987: [[Danny Manning|Manning]]
* 1988: [[Dan Majerle|Majerle]]
* 1989: [[Larry Johnson (košarkaš, rođen 1969.)|Johnson]]
* 1990: [[Alonzo Mourning|Mourning]]
* 1991: [[Christian Laettner|Laettner]]
* 1992: [[Dream Team|Olimpijska reprezentacija iz 1992. godine]]
* 1993: [[Michael Finley|Finley]]
* 1994: [[Shaquille O'Neal|O'Neal]]
* 1995: [[Ray Allen|Allen]]
* 1996: [[Scottie Pippen|Pippen]]
* 1997: [[Earl Boykins|Boykins]]
* 1998: [[Elton Brand|Brand]]
* 1999: [[Gary Payton|Payton]]
* 2000: [[Alonzo Mourning|Mourning]]
* 2001: [[Chris Duhon|Duhon]]
* 2002: [[Reggie Miller|Miller]]
* 2003: [[Tim Duncan|Duncan]]
* 2004: [[Sean May|May]] i [[Chris Paul|Paul]]
* 2005: [[Shelden Williams|Williams]]
* 2006: [[Carmelo Anthony|Anthony]]
* 2007: [[Jason Kidd|Kidd]]
* 2008: [[Olimpijska košarkaška reprezentacija Sjedinjenih Država iz 2008. godine|Olimpijska reprezentacija iz 2008. godine]]
* 2009: [[James Michael McAdoo|McAdoo]]
* 2010: [[Kevin Durant|Durant]]
* 2011: [[Jabari Parker|Parker]]
* 2012: [[LeBron James|James]]
* 2013: [[Aaron Gordon|Gordon]]
* 2014: [[Kyrie Irving|Irving]]
* 2015: [[Jalen Brunson|Brunson]]
* 2016: [[Carmelo Anthony|Anthony]] i [[Kevin Durant|Durant]]
* 2017: [[Jameel Warney|Warney]]
* 2018: [[Reggie Hearn|Hearn]]
* 2019: [[Robbie Hummel|Hummel]]
* 2020: {{color|silver|''Nije dodijeljena''}}
* 2021: [[Kevin Durant|Durant]]
* 2022: [[Cooper Flagg|Flagg]]
* 2023: [[Koa Peat|Peat]]
* 2024: [[Stephen Curry|Curry]]
}}&lt;noinclude&gt;
{{collapsible option}}
{{Documentation}}
[[Kategorija:Košarkaški šabloni]]
[[Kategorija:Šabloni za američke nagrade]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ly3mi9sw7kcmof9tnw7127uia36vnrm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Noteć</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4663787</id>
    <revision>
      <id>42607355</id>
      <parentid>42398926</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T11:19:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>42607355</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3147" sha1="n0qey4hmjqex202gh4k9j5kiyas0ati" xml:space="preserve">{{Infokutija vodotok
| ime=Noteć
| drugo_ime =Netze
| slika =Rybki..._-_panoramio.jpg
| slika_širina = 260px
| slika_opis  =
| kontinenti= [[Evropa]]
| regije =[[Kujavsko-pomeransko vojvodstvo]], [[Velikopoljsko vojvodstvo]] i [[Lubusko vojvodstvo]]
| države  = {{flag|Poljska}}
| pokrajine =
| gradovi =[[Kruszwica]], [[Inowrocław]], [[Pakość]], [[Nakło nad Notecią]], [[Czarnków]], [[Wieleń]], [[Drezdenko]]
| izvor =selo Szczecin  ([[Kujavsko-pomeransko vojvodstvo]])
| izvor_visina =
| izvor_koord  =52°22′29″N 19°00′25″E
| ušće =Santok ([[Warta (rijeka)|Warta]])
| ušće_visina  =
| ušće_koord=52°44′09″N 15°24′20″E
| ušće_vrsta   =
| dužina =388&lt;ref name=pol/&gt;
| pritoke=[[Gwda]], Trzcianka, [[Drawa]]
| prot_jezera  =[[Gopło|Jezero Gopło]]
| vodopadi     =
| ade          = 
| protok_sred  =73
| protok_min   = 
| protok_maks  =
| sliv = [[Baltičko more|baltički]] 
| površina =17.330 &lt;ref name=pol/&gt;
| ulijeva_se_u =[[Warta (rijeka)|Wartu]]
| broj_vrsta   = 
| zaš_područja = 
| mostovi      = 
| brane  = 
| akumulacije  =
| plovnost = 
| luke         = 
| kol_robe = 
| karta=
| karta_širina =
| karta_opis   =
}}
'''Noteć''' ([[njemački jezik|njemački]]: ''Netze'', [[latinski]]: ''Natissis'') je [[rijeka]] u [[Poljska|Poljskoj]] duga 388 [[km]], najveća desna [[pritok]]a rijeke [[Warta (rijeka)|Warte]].&lt;ref name=pol/&gt;

== Hidrologija==
Noteć [[izvor|izvire]] kod [[selo|sela]] Szczecin sredini [[Poljska|zemlje]] u [[Kujavsko-pomeransko vojvodstvo|Kujavsko-pomeranskom vojvodstvu]]. Od tamo teče prema [[sjeverozapad]]u, protiče kroz [[Gopło|Jezero Gopło]], i nekoliko drugih manjih [[jezero|jezera]] do [[Nakło nad Notecią|Nakła]]. Od tamo mjenja smjer i teče prema [[zapad]]u preko [[Velikopoljsko vojvodstvo|Velikopoljskog vojvodstva]] do [[ušće|ušća]] u [[Warta (rijeka)|Wartu]] kod [[selo|sela]] Santok u [[Lubusko vojvodstvo|Lubuskom vojvodstvu]].&lt;ref name=pol/&gt;

Tok rijeke se dijeli na gornji dio (Noteć Górna), od [[izvor]]a do [[Nakło nad Notecią|Nakła]], i donji dio (Noteć Dolna) od Naklo do [[ušće|ušća]] u [[Warta (rijeka)|Wartu]]. 
Kod Nakła je [[1773]]. / [[1774|74]]. prokopan [[kanal]] prema [[Bydgoszcz]]u, kojim je Noteć povezan sa rijekom [[Brda (rijeka)|Brda]], pritokom [[Visla|Visle]].&lt;ref name=pol/&gt;

Od [[Pakość]]a do [[Nakło nad Notecią|Nakła]] je Noteć plovan za [[brod]]ove nosivosti do 150 [[ton]]a, jer se [[vodostaj]] regulira sa 5 [[ustava]].&lt;ref name=pol&gt;{{cite web
   |url =http://www.rzekipolski.info/notec.html
   |title =Noteć
   |publisher =Rzeki Polski
   |language =poljski
   |accessdate =9.01. 2021
   |archive-date =2021-01-12
   |archive-url =https://web.archive.org/web/20210112052837/http://www.rzekipolski.info/notec.html
   |url-status =dead
   }}&lt;/ref&gt;

[[Sliv]] Noteća velik je 17 330 [[km²]].&lt;ref name=pol/&gt;

== Reference ==
{{reflist}}
== Vanjske veze ==
{{Commonscat|Noteć}}
* [http://www.rzekipolski.info/notec.html ''Noteć''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210112052837/http://www.rzekipolski.info/notec.html |date=2021-01-12 }} {{pl icon}}

[[Kategorija:Rijeke u Poljskoj]]</text>
      <sha1>n0qey4hmjqex202gh4k9j5kiyas0ati</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nacionalni park Sjeverni Velebit</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4669682</id>
    <revision>
      <id>42607252</id>
      <parentid>42605276</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T17:51:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Carsten Steger</username>
        <id>165163</id>
      </contributor>
      <comment>Poništena izmjena [[Special:Diff/42605276|42605276]] korisnika [[Special:Contributions/Carsten Steger|Carsten Steger]] ([[User talk:Carsten Steger|razgovor]])</comment>
      <origin>42607252</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4691" sha1="9dsbhcknamc3nxep84dz554typdcpsg" xml:space="preserve">{{Infokutija Zaštićeno područje
| ime                  = Nacionalni park Sjeverni Velebit
| izvorni_naziv        = 
| iucn_kategorija      = II
| slika                = File:Nationalpark Nord-Velebit.JPG
| širina_slike         = 
| opis_slike           =
| karta                = 
| lokacija             = [[Planina]] [[Velebit]], {{flag|Hrvatska}}
| najbliži_grad        = 
| koordinate           = {{coord|44|41|35|N|15|00|25|E|type:landmark|display=inline}}
| površina             = 109
| oznaka               = 
| ovlaštenje           = 
| osnivanje            = 1999.&lt;ref name=&quot;wdpac&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.protectedplanet.net/country/HRV |title= Zaštićena područja u Hrvatskoj |work=Svjetska baza podataka zaštićenih područja - WDPA - www.protectedplanet.net |accessdate= 10.10. 2021}}&lt;/ref&gt;
| utemeljenje          = 
| imenovanje           = 
| posjetitelji_br      = 
| posjetitelji_god     = 
| posjetitelji_ref     = 
| upravljačko tijelo   = 
| administrator        = 
| upravitelj           = Javna ustanova Nacionalni park Sjecerni Velebit
| vlasnik              = 
| svjetska_baština     = 
| url                  = 
}}
'''Nacionalni park Sjeverni Velebit''' je jedan od dva [[Hrvatski nacionalni parkovi i parkovi prirode|nacionalna parka]] na planini [[Velebit]], [[Hrvatska]]. Drugi je [[Nacionalni park Paklenica]]. Za nacionalni park proglašen je 9.06.1999. godine.&lt;ref name=&quot;npark&quot;&gt;{{Cite web |url=https://np-sjeverni-velebit.hr/www/hr/park |title= Nacionalni park Sjeverni Velebit |work= - np-sjeverni-velebit.hr |accessdate= 10.09.2021}}&lt;/ref&gt;

Planina Velebit uvrštena je 1978. godine u mrežu svjetskih rezervata biosfere. Tri godine kasnije čitav Velebit postaje parkom prirode.

Raznovrsnost [[krš]]kih fenomena te [[biljke|biljnoga]] i [[životinje|životinjskoga]] svijeta samo su dio posebne slike ove prirodne cjeline. Zahvaljujući svom zemljopisnom položaju, [[krš]]ki reljef [[vapnenac|vapnenca]] i ponekih [[Sedimentne stijene|sedimentnih stijena]] [[pješčenjak]]a je pod direktnim uticajem tri klime: [[Sredozemna klima|mediteranske]], [[Umjereno kontinentalna klima|kontinentalne]] i [[Planinska klima|alpske]]&lt;ref&gt;[http://whc.unesco.org/en/tentativelists/6017/ Extension to the Joint World Heritage Property “Primeval Beech forests of the Carpathians (Slovak Republic and Ukraine) and the Ancient Beech forests of Germany (Germany)”] {{eng oznaka}} Pristupljeno 11. srpnja 2017.&lt;/ref&gt;.
== Natura 2000 ==
Zbog svojih je vrijednosti Nacionalni park Sjeverni Velebit dio ekološke mreže Natura 2000. Uz zaštitu živog svijeta i njegovih staništa, Natura 2000 podržava i načelo održivog razvoja, čiji je cilj omogućiti kvalitetan suživot čovjeka i prirode. U ekološku mrežu Natura 2000 uključeno je oko 27 500 područja na gotovo 20 % teritorija EU, što je čini najvećim sistemom očuvanih područja na svijetu. Temelji se na dvije EU direktive – Direktivi o pticama (Birds Directive) i Direktivi o staništima (Habitats Directive). 

Nacionalni park je i član mreže Europskih destinacija izvrsnosti (EDEN), kao nacionalni pobjednik na temu „Turizam i zaštićena područja“.

== UNESCO lista ==
Dana 17. jula 2017. godine NP Sjeverni Velebit je, uz [[Nacionalni park Paklenica]] i Rezervat prirode [[Hajdučki i Rožanski kukovi]], upisan na [[UNESCO]]-v [[popis mjesta svjetske baštine u Europi]] kao dio zajedničke svjetske baštine 13 zemalja pod nazivom „[[Bukove prašume]] u Karpatima i drugim područjima Europe” sa 1289 hektara bukove šume. Osobenost iskonskih bukovih šuma u nacionalnim parkovima Sjevernom Velebitu i Paklenici temelji se na njihovoj izvornosti, geografskom položaju, starosti i veličini&lt;ref&gt;[https://www.hina.hr/vijest/9534468 Bukove šume Sjevernog Velebita i Paklenice na UNESCO-ovu popisu svjetske baštine - hina.hr 7. jula 2017].&lt;/ref&gt;.

== Zaštićeno područje ==

Unutar parka nalaze se [[Prirodni rezervat|strogi rezervati prirode]] [[Hajdučki kukovi|Hajdučki]] i [[Rožanski kukovi]] sa [[Lukina jama|Lukinom jamom]] - jednom od najdubljih jama na svijetu. Otkrivena je 1999. godine. U parku je i botanički rezervat Visibaba s nalazištem [[endem]]ične Hrvatska sibireje (''Sibiraea altaiensis ssp. croatica''), [[šumski rezervat Borov vrh]], [[botanički rezervat Zavižan-Balinovac-Velika kosa]] te glasoviti [[Velebitski botanički vrt]]. Na krajnjem jugu se nalazi posebni rezervat šumske vegetacije Štirovača. 
Površina parka iznosi 109 [[km²]].

== Reference ==
{{reference}}
{{Portal|Hrvatska}}
{{Commonscat|Sjeverni Velebit National Park}}
{{DEFAULTSORT:Sjeverni Velebit, Nacionalni park}}
[[Kategorija:Nacionalni parkovi u Hrvatskoj]]</text>
      <sha1>9dsbhcknamc3nxep84dz554typdcpsg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Korisnik:Vipz</title>
    <ns>2</ns>
    <id>4671486</id>
    <revision>
      <id>42607237</id>
      <parentid>42603454</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T12:18:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vipz</username>
        <id>151311</id>
      </contributor>
      <comment>/* Potrebni šabloni */</comment>
      <origin>42607237</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14995" sha1="qxla9qy8goefeefdowhbo1asmarorv6" xml:space="preserve">&lt;templatestyles src=&quot;Korisnik:Vipz/styles.css&quot; /&gt;{{#Babel:sh|en-3|de-1}}
{{KorisnikPočetak|extra-css=clear:right;}}
&lt;div style=&quot;text-align: center; font-size: small;&quot;&gt;Ovlašćenja&lt;/div&gt;
{{Korisnička kutija/Administrator}}
{{Korisnička kutija/Administrator interfejsa}}
{{Korisnička kutija/Vraćač}}
{{Korisnička kutija/Patroler}}
{{Korisnička kutija/Autopatroler}}
&lt;div style=&quot;text-align: center; font-size: small;&quot;&gt;Alatke&lt;/div&gt;
{{Korisnička kutija/Firefox}}
{{Korisnička kutija/Linux}}
{{Korisnički okvir|mediumseagreen|lightgreen|[[File:Copyleft.svg|35px]]|Ovaj korisnik podržava [[otvoreni kod]] i [[slobodni softver]].}}
&lt;div style=&quot;text-align: center; font-size: small;&quot;&gt;Mišljenja&lt;/div&gt;
{{Korisnički okvir|grey|lightgrey|[[File:HR-BA-ME-RS flag.svg|45px]]|Ovaj korisnik smatra da bi bilo lepo imati jednu veliku objedinjenu Vikipediju na našem jeziku.}}
{{Korisnički okvir|#ff8b8b|#fcc5c5|*ije|Ovaj korisnik uglavnom govori [[ijekavski izgovor|ijekavicom]], ali voli jednostavnost [[ekavski izgovor|ekavice]].}}
{{Korisnički okvir|#4c96e0|#81bcf7|ћир.|Овај корисник осредње чита и пише ћирилицу, те ју покушава боље научити.}}
&lt;div style=&quot;text-align: center; font-size: small;&quot;&gt;Wikiprojekti&lt;/div&gt;
{{Wikipedija:LGBT wikiprojekat/okvirić}}
{{Wikipedija:Wikiprojekt žene u crvenom/okvirić}}
{{Wikipedija:Wikiprojekt Infokutije/okvirić}}
&lt;div style=&quot;text-align: center; font-size: small;&quot;&gt;Kalendar&lt;/div&gt;
{| style=&quot;font-size: smaller; width: 100%; border: 1px solid darkred;&quot;
|-
|colspan=&quot;2&quot;|
{| class=&quot;mw-collapsible mw-collapsed&quot; style=&quot;width: 100%; border: 1px solid orange; background-color: lemonchiffon;&quot;
!colspan=&quot;2&quot;| Prošli događaji
|-
| 2022-09-12 || [[Wikipedija:Wiki voli EuroPride/2022]]
|-
| 2022-11-01 || [[Wikipedija:Mjesec Azije/2022]]
|-
| 2023-01-15 || [[Wikipedija:1Lib1Ref]]
|-
| 2023-02-01 || [[Wikipedija:Feminizam i folklor 2023]]
|-
| 2023-03-21 || [[Wikipedija:CEE Proljeće 2023]]
|-
| 2023-09-12 || [[Wikipedija:Wiki voli EuroPride/2023]]
|-
| 2023-11-01 || [[Wikipedija:Mjesec Azije/2023]]
|-
| 2024-03-21 || [[Wikipedija:CEE Proljeće 2024.]]
|-
| 2024-11-01 || [[Wikipedija:Mjesec Azije/2024]]
|-
| 2025-11-01 || [[Wikipedija:Mjesec Azije/2025]]
|-
| 2026-01-15 || [[Wikipedija:1Lib1Ref/2026]]
|}
|-
| 2026-03-21 || [[Wikipedija:CEE Proljeće 2026.]]
|-
| 2026-04-01 || [[:m:International Roma Day Edit-a-thon 2026/sh]]
|-
| 2026-05-01 || Wikipedija:Mjesec Afrike/2026
|}
{{KorisnikKraj}}

Zdravo! Pod imenom Vipz, suradnik sam Wikimedijinih projekata od decembra 2017. godine, praveći svoje prve doprinose na engleskoj inačici Wikipedije. Wikipediji na srpskohrvatskom jeziku sam počeo doprinositi početkom marta 2022. godine, te istom počinjem administrirati u decembru. Najviše se volim baviti dodavanjem novih i unapređivanju postojećih funkcionalnosti naše Wikipedije, a naročito šablona, modula i spravica.

Član sam [[WP:Međuprojektna saradnja|Inicijative za međuprojektnu saradnju]] i njezin ambiciozan zagovaratelj. Lokalni sam organizator raznih uređivačkih akcija. 

==Za uraditi==
===Potrebni članci===
* [[Wikipedija:CEE Proljeće 2026.]]
** [[Hilda Dajč]] ([[:en:Hilda Dajč]])

* [[:Kategorija:Srpskohrvatski jezik]]:
** [[Ilirski jezik (južnoslavenski)]] ([[:en:Illyrian (South Slavic)|en]], [[:sr:Ilirski jezik (južnoslovenski)|sr]])
** [[Hrvatski vukovci]] ([[:en:Croatian Vukovians|en]], [[:hr:Hrvatski vukovci|hr]], [[:sr:Hrvatski vukovci|sr]])
** [[Dvije škole pod jednim krovom]] ([[:bs:Dvije škole pod jednim krovom|bs]], [[:en:Two schools under one roof|en]])
** [[Ivanka Glogović Klarić]], čakavska pjesnikinja
**/Jezik općenito
** {{ill|Pitanje jezika ili dijalekta|ru|Проблема «язык или диалект»}}
** [[Autonomija i heteronomija]] ([[:en:Autonomy and heteronomy|en]])
** {{ill|Etnolekt|en|Ethnolect}}
** [[Sufiksi slovenskih prezimena|Sufiksi slovenskih]]/[[Sufiksi slavenskih prezimena|slavenskih prezimena]] ([[:en:Slavic name suffixes|en]])
** [[Slovenizam]]/[[Slavenizam]]/[[Slavicizam]] ([[:sr:Slovenizam|sr]], [[:en:Slavicism|en]])

* [[:Kategorija:Jugoslavija]]
** [[:Kategorija:Bilateralni odnosi Jugoslavije]]:
*** [[Centralnoevropska inicijativa]] ([[:de:Central European Initiative|de]], [[:en:Central European Initiative|en]], [[:sr:Centralnoevropska inicijativa|sr]])
*** [[Odnosi Jugoslavije i Evropske komisije]] ([[:en:Yugoslavia–European Communities relations|en]])
*** [[Spoljni odnosi Jugoslavije]] ([[:en:Foreign relations of Yugoslavia|en]])
*** [[Savet za uzajamnu ekonomsku pomoć]]/[[Comecon]] ([[:en:Comecon|en]], [[:sr:Savet za uzajamnu ekonomsku pomoć|sr]])
** [[:Kategorija:Jugoslavenske kompanije]]
*** {{ill|Kombinat|de|Kombinat|en|Combine (enterprise)}} (također: [[Pik (razvrstavanje)]])
***/Hrvatska (značajnije):
*** [[Jugoplastika]], plastika i tekstil
*** [[Jugoturbina]], strojograđevinarstvo
*** [[Prvomajska]], alatni strojevi
*** [[Kamensko (tvornica)]], tekstil
*** [[Borovo (tvornica)]], obuća
*** [[Jedinstvo (tvornica)]], procesna oprema
*** [[Željezara Sisak]], metalurška oprema
*** [[Zvijezda (tvrtka)]], ulje
** [[:Kategorija:Organizacije u Jugoslaviji]]
*** [[Jugoslavenski ženski savez|Jugoslavenski]]/[[Jugoslovenski ženski savez]] ([[:en:Yugoslav Women's Alliance|en]])
** Ostalo:
*** [[Jugoslovenska znanstvena fantastika|Jugoslovenska]]/[[Jugoslavenska znanstvena fantastika]] ([[:en:Yugoslav science fiction|en]])
*** [[JUS]] ([[Jugoslovenski univerzalni standard|Jugoslovenski]]/[[Jugoslavenski univerzalni standard]]) ([[:sr:JUS|sr]])

* [[Wikipedia:LGBT wikiprojekat]]:
** [[Parada (film, 2011)]] ([[:en:The Parade (film)|en]], [[:sr:Парада (филм из 2011)|sr]]) - stavi na [[Spisak filmova sa LGBT tematikom]] i [[Hronološki spisak filmova sa LGBT tematikom]]
** [[Položaj LGBT osoba u Venezueli]]/[[Položaj LGBT osoba u Venecueli|Venecueli]]

* [[Wikipedia:Wikiprojekt žene u crvenom]]:
** [[Šejla Kamerić]] ([[:en:Šejla Kamerić|en]]) i njen [[Bosnian Girl]] ([[:en:Bosnian Girl|en]])
** [[Simone Segouin]] ([[:en:Simone Segouin|en]])

* [[:Kategorija:Muzika]]:
** [[Nena Ivošević]] ([[:sr:Nena Ivošević|sr]])
** [[Narcis Vučina]] ([[:bs:Narcis Vučina|bs]])
** [[Mostarske kiše]]
** [[Kamen na kamen]]
** [[KIC pop hor]]
** [[Kombinat (zbor)]]
** [[Ladarice]] ([[:hr:Ladarice (vokalni ansambl)|hr]])

* [[Bosanski grb]] (gesta) ([[:en:Bras d'honneur|en]])
* [[Reli]] ([[:en:Rallying|en]], [[:hr:Reli|hr]], [[:sr:Reli|sr]])
* [[Fenomen uništavanja knjiga u Hrvatskoj 1990-tih]]/[[Knjigocid u Hrvatskoj]] ([[:sr:Fenomen uništavanja knjiga u Hrvatskoj 1990-tih|sr]])
* [[Balkanski non-pejper iz 2021.]] ([[:sr:Balkanski non-pejper iz 2021.|sr]], [[:en:2021 Balkan non-papers|en]])
* &quot;[[Ropotarnica povijesti]]/[[Ropotarnica historije|historije]]/[[Ropotarnica istorije|istorije]]&quot; ([[:en:Ash heap of history|en]])

=== Članci za poboljšavanje ===
* [[Otokultivator]]

===Potrebni šabloni===
* Dokumentacije za [[Šablon:Infokutija]], [[Šablon:Str sub old]], [[Šablon:Infokutija jezik]], [[Modul:String/dok]], '''[[Šablon:Clickable button]]'''
* Prepravi [[Šablon:Shhsjezici]] da se odnosi na sve južnoslavenske jezike/dijalekte i da je nalik [[:sr:Шаблон:Јужнословенски језици|SR]] i [[:en:Template:South Slavic languages sidebar|EN]] sajdbaru.

====Šabloni za prebacivanje s drugih wiki====
* [[:en:Template:Replace]] (front-end za &lt;code&gt;replace&lt;/code&gt; funkciju [[Modul:String|Modula:String]] da se ne koristi direktno kao u {{tl|Brzo brisanje}} i drugim šablonima sa unosima kao {{tl|Bolji naslov}})
** Iskoristiti za detekciju uglatih zagrada pri linkanju u šablonima (spajanje [[Šablon:Distinguish]], [[Šablon:Distinguish2]] i [[Šablon:Razlikovati]])
* [[:en:Template:Excerpt]]
* [[:en:Template:Talk quote]], [[:en:Template:Talk quote inline]] ({{tl|tq}}), kategorizirati zajedno sa {{tl|!xt}} i uvesti [[:en:Template:Citation needed span]] za obuhvaćanje poruka.
* [[:ru:Шаблон:Ряд]] (redovi za [[:Kategorija:Šabloni za odlikovanja|ikonice odlikovanja]] u infokutijama)
* [[:m:Template:Active marker]] (animacija - isticanje dugmića prelaskom miša), za stranice maratona, možda za {{tl|Pijaca}} - primjer na [[:m:Capacity Exchange]]
* [[:en:Template:Tree list]] (apliciraj na {{tl|Infokutija jezik}} - jezična porodica)

* '''[[:en:Template:Calculator]]''', naročito widgeti/spravice koji prate dizajnerski sistem Codex
** [[:hr:Predložak:Šahovska partija]], interaktivna spravica za animaciju šahovskih partija

* [[:en:Template:Colored box]]
* [[:en:Template:Content grid]]
* [[:en:Template:cdx-message]]
* [[:en:Template:Codex icon]]

===Gadgeti===
====Novi koji ne rade ili treba popraviti====
* [[MediaWiki:Gadget-OneClickArchiver.js]] ne arhivira u posljednju po broju arhivnu podstranicu, nego samo u prvu.
** [[:en:Template:Archive basics]] - fix

====Stari koje treba zamijeniti====
* [[MediaWiki:Gadget-BrzoBrisanje.js]] stari gadget za Monobook skin, ažurirati ili zamijeniti Twinkle-om.
* [[MediaWiki:Gadget-extratoolbarbuttons.js]] dodatni simboli/emotikoni za stari uređivač, što se želi može se integrirati u [[MediaWiki:Gadget-charinsert-core.js|CharInsert]] gadget.

===Ostalo...===
* Konfiguriraj [[:mw:Extension:FileImporter/Data/sh.wikipedia]] da se slike mogu automatski prebacivati sa odgovarajućim licencama na Commons.
* Ažuriraj [[Modul:Wikidata]] ([[:ru:Модуль:Wikidata|ru]]) i implementiraj automatizirane infokutije.
* Redizajniraj [[Šablon:Glavna stranica]] po uzoru na [[:vi:Bản mẫu:Wiki2021|vijetnamsku Wikipediju]], povodom zadanog Vektora 2022.
** [[Wikipedia:Čarobnjak za stvaranje članaka]]
*** [[Šablon:Nacrt]] - dotjerivanje u skladu s razvojem povezanih stranica
** '''[[Nacrt:Wikipedija:Nacrti]]''' - kako smjernica, tako i centralna stranica za rad s objavljenim nacrtima
*** '''[[Wikipedija:Nacrti/preload]]''' - zasad vrlo rudimentarno, dotjerati dizajn, opseg i funkcije
*** '''[[Šablon:Traka]]''' - traka nativnih klikabilnih dugmeta; flex, nekoliko zadanih dizajna i paleta boja koja će poštovati [https://doc.wikimedia.org/codex/latest/style-guide/colors.html Codex smjernice]
* Na EN projektu pronađi anti-spam bota pogodnog za probleme SH projekta, te zamoli uspostavljanje na istom.

* Alat za [[pravopisna transkripcija|pravopisnu transkripciju]] – prema sistemskom (site-wide) automatskom mehanizmu konverzije koju rabi zh-wiki (istražiti):
** [[:zh:Wikipedia:字词转换]] - &quot;konverzija riječi&quot;
** [[:zh:Wikipedia:字詞轉換處理/公共轉換組]] - &quot;konverzija riječi / javna grupa za konverziju&quot;
** [[:zh:Help:中文维基百科的繁简、地区词处理]] - &quot;rukovanje pojednostavljenim/tradicionalnim kineskim i regionalnim terminima na kineskoj Wikipediji&quot;

===Linkovi koji bi mogli dobro doći kasnije===
* [[commons:Special:Contributions/NurijaJah]]
* http://www.bcsgrammarandtextbook.org/index.cgi (referenca za traženje izvora o sh. jeziku)

* https://www.vedra.hr/vedra (Veterani Domovinskog rata i antifašisti, hrvatska udruga)
** 

====Wikipedija====
* [https://diff.wikimedia.org/2018/03/12/supporting-languages-multiple-writing-systems/ Confound it!—Supporting languages with multiple writing systems] (12 March 2018 by Trey Jones) – zanimljiv i relevantan članak
** [https://phabricator.wikimedia.org/T183015 Create Serbian Elasticsearch Plugin/Analysis Chain Using Serbian Morphological Libraries] (Phabricator) – bolja pretraga uključujući u oba pisma
** [https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/d/d0/Editing_challenges_on_multi-script_wikis_%28with_speaker_notes%29.pdf Editing challenges on multi-script wikis] (C. Scott Ananian, Wikimania 2017) – uređivanje u preferiranom pismu u planovima

* [[:mw:Manual:Interface/IDs and classes]]
* [[:mw:Codex/Migrating from MediaWiki UI]]

===Sustavno brisanje pseudohistorije===
Svi članci povezani s temom i od istih autora. Na svim projektima na kojima su pokrenuti, osim ako su prepravljeni.
* [[Historija Bosne i Hercegovine (do 958)]]

=== Za predložiti ===
Spajanje:
* [[Savezna Republika Jugoslavija]] → [[Srbija i Crna Gora]]

==Stvoreni članci==
&lt;div class=&quot;mw-collapsible mw-collapsed&quot;&gt;
{{Div col}}
* [[:Kategorija:Biografije]]:
** [[Staša Zajović]]
** [[Indira Bajramović]]
** [[Dušan Đurišić]]
** [[Rosie Stephenson-Goodknight]]
** [[Sevasti Qiriazi]]
** [[Zabel Jesajan]]
** [[Matilda Caragiu Marioțeanu]]

* [[:Kategorija:Film]]:
** ''[[Tereza37]]''

* [[:Kategorija:Informatika]]
** [[Mattermost]]

* [[:Kategorija:Kultura]]
** [[Mongolska kultura]]

* [[:Kategorija:LGBT]]:
** [[LGBT historija u Jugoslaviji]]
** [[Parada (film, 2011)|''Parada'' (film, 2011)]]
** [[Položaj LGBT osoba na Kubi]]
** [[Nacionalni centar za seksualno obrazovanje na Kubi]]
** [[Položaj LGBT osoba u Vijetnamu]]

* [[:Kategorija:Sajtovi]]:
** [[Vukajlija]]
** [[World Socialist Web Site]]

* [[:Kategorija:Muzika]]
** [[Korobejniki]]

* [[:Kategorija:Politika]]
** [[Socijaldemokrati (Hrvatska)]]

* [[:Kategorija:Sport]]:
** [[Zagrebački hipodrom]]
** [[Hipodrom Beograd]]

* [[:Kategorija:Srpskohrvatski jezik]]:
** [[Rečnik srpskohrvatskog književnog i narodnog jezika]]
** [[Jezik je dijalekt s vojskom i mornaricom]]

* [[:Kategorija:Ustanove]]:
** [[Srednja mješovita škola Bratstvo-jedinstvo Ulcinj]]

* Ostalo
** [[Panslavenske boje]]
** [[Panarapske boje]]
** [[Poštanski brojevi u Jugoslaviji]]
** [[Poštanski brojevi u Hrvatskoj]]
** [[Ostalgija]]
{{Div col end}}
&lt;/div&gt;

== Najvažnije teme ==
Čije sam članke poboljšao ili namjeravam poboljšati:
* [[Nacistička Njemačka]] – napisan čvrst uvod
* [[Jugoslavija]] – 
** [[Kraljevina Jugoslavija]] – 
** [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija]] – 
* [[Drugi svjetski rat u Jugoslaviji]] –
* [[Sovjetski Savez]]

==Podstranice==
{{Div col}}
{{Special:PrefixIndex/Korisnik:Vipz/|stripprefix=yes}}
{{Div col end}}

==Razni linkovi==
* https://codesearch.wmcloud.org/search/ - MediaWiki Codesearch - lociranje koda MediaWiki softvera
* https://scheherazade-temp.toolforge.org/

== Nagrade i spomenice ==
&lt;div style=&quot;display: flex; flex-wrap: wrap; align-items: start; justify-content: center; margin: auto; width: 450px;&quot;&gt;&lt;!--Dodaj 100px za svaku novu nagradu--&gt;
{{Barnstar-rad i trud|Za neumorni trud u rješavanju labirinta ove Wikipedije i ustrajnosti koja nama starcima može samo biti uzor!|Edgar Allan Poe}}
{{Korisnik:Aca/Mačja|Za sveukupan doprinos, izvrsnu saradnju i kolegijalnost}}
{{Wikipedia:CEE Proljeće 2022/spomenica}}
{{Wikipedia:Mjesec Azije/spomenica|godina=2022}}
&lt;gallery&gt;
Datoteka:Wiki_medal.jpg|&lt;center&gt;'''[[Korisnik:Inokosni organ/Godišnja nagrada Srpskohrvatske wikipedije#Godišnja nagrada Srpskohrvatske wikipedije 2023|Godišnja nagrada 2023.]]'''&lt;/br&gt; Za trud, rad i dobre doprinose! – [[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]]
&lt;/gallery&gt;
&lt;/div&gt;

{{Nagrada za izabrani članak
| članak =Zabel Jesajan
| mjesec =august
| godina =2026.
}}</text>
      <sha1>qxla9qy8goefeefdowhbo1asmarorv6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Korisnik:Vipz/igralište</title>
    <ns>2</ns>
    <id>4671500</id>
    <revision>
      <id>42607226</id>
      <parentid>42607215</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T12:00:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vipz</username>
        <id>151311</id>
      </contributor>
      <comment>/* test obrasci */</comment>
      <origin>42607226</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18806" sha1="eqdwnups2i4ewpipz3rnjdg5ez2l3we" xml:space="preserve">Podstranica za moju vježbu i testove. U nekim se testovima sadržaj vuče iz moje druge podstranice: [[Korisnik:Vipz/transkluzija]].

== test ==


== test obrasci ==

&lt;div style=&quot;margin-bottom: 1.5em; padding: 0.75em; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 4px;&quot;&gt;
'''Test 1: zadano otvaranje uređivanja'''

Unesite naslov ciljne stranice u postojećem korisničkom prostoru igrališta, pa provjerite da se otvara obrazac za uređivanje.

&lt;div class=&quot;calculator-container&quot; data-calculator-refresh-on-load=&quot;true&quot;&gt;
{{Codex text
|id=test1_title
|default=Korisnik:Vipz/igralište
|size=40
}}
{{Codex button
|contents=Otvori uređivanje
|action=create
|queryfrom=test1_title
|style=height: 35px; vertical-align: middle;
}}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-bottom: 1.5em; padding: 0.75em; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 4px;&quot;&gt;
'''Test 2: method=post + textfrom'''

Unesite naslov i sadržaj. Klik bi trebao odmah spremiti sadržaj na ciljnu stranicu i prikazati poruku o ishodu.

&lt;div class=&quot;calculator-container&quot; data-calculator-refresh-on-load=&quot;true&quot;&gt;

&lt;div id=&quot;test2-success-message&quot; style=&quot;display:none; margin-bottom: 0.75em;&quot;&gt;
{{Cdx-message
|type=success
|content=Izmjena je uspješno spremljena.
}}
&lt;/div&gt;

&lt;div id=&quot;test2-error-message&quot; style=&quot;display:none; margin-bottom: 0.75em;&quot;&gt;
{{Cdx-message
|type=error
|content=Spremanje nije uspjelo. Pokušajte ponovo.
}}
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-bottom: 0.5em;&quot;&gt;Naslov stranice:&lt;/div&gt;
{{Codex text
|id=test2_title
|default=Korisnik:Vipz/igralište2
|size=40
}}

&lt;div style=&quot;margin-top: 0.75em; margin-bottom: 0.5em;&quot;&gt;Sadržaj koji se sprema:&lt;/div&gt;
{{Codex text
|id=test2_content
|default='''Test 2''' - sadržaj spremljen preko method=post.
|size=80
}}

&lt;div style=&quot;margin-top: 0.75em; margin-bottom: 0.5em;&quot;&gt;Sažetak izmjene:&lt;/div&gt;
{{Codex text
|id=test2_summary
|default=Testiranje method=post (textfrom)
|size=60
}}

&lt;div style=&quot;margin-top: 0.75em;&quot;&gt;
{{Codex button
|contents=Objavi sadržaj
|action=create
|method=post
|queryfrom=test2_title
|extra-params=textfrom=test2_content&amp;summaryfrom=test2_summary
|success-target=test2-success-message
|error-target=test2-error-message
|style=height: 35px; vertical-align: middle;
}}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-bottom: 1.5em; padding: 0.75em; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 4px;&quot;&gt;
'''Test 3: method=post + appendfrom'''

Unesite naslov i tekst koji treba dodati na kraj postojeće stranice. Klik bi trebao odmah dodati tekst i prikazati poruku o ishodu.

&lt;div class=&quot;calculator-container&quot; data-calculator-refresh-on-load=&quot;true&quot;&gt;

&lt;div id=&quot;test3-success-message&quot; style=&quot;display:none; margin-bottom: 0.75em;&quot;&gt;
{{Cdx-message
|type=success
|content=Tekst je uspješno dodan na kraj stranice.
}}
&lt;/div&gt;

&lt;div id=&quot;test3-error-message&quot; style=&quot;display:none; margin-bottom: 0.75em;&quot;&gt;
{{Cdx-message
|type=error
|content=Dodavanje teksta nije uspjelo. Pokušajte ponovo.
}}
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-bottom: 0.5em;&quot;&gt;Naslov stranice:&lt;/div&gt;
{{Codex text
|id=test3_title
|default=Korisnik:Vipz/igralište3
|size=40
}}

&lt;div style=&quot;margin-top: 0.75em; margin-bottom: 0.5em;&quot;&gt;Tekst za dodavanje na kraj:&lt;/div&gt;
{{Codex text
|id=test3_append_text
|default=---- Dodano na kraj preko method=post.
|size=70
}}

&lt;div style=&quot;margin-top: 0.75em; margin-bottom: 0.5em;&quot;&gt;Sažetak izmjene:&lt;/div&gt;
{{Codex text
|id=test3_summary
|default=Testiranje method=post (appendfrom)
|size=60
}}

&lt;div style=&quot;margin-top: 0.75em;&quot;&gt;
{{Codex button
|contents=Dodaj na kraj
|action=create
|method=post
|queryfrom=test3_title
|extra-params=appendfrom=test3_append_text&amp;summaryfrom=test3_summary
|success-target=test3-success-message
|error-target=test3-error-message
|style=height: 35px; vertical-align: middle;
}}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-bottom: 1.5em; padding: 0.75em; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 4px;&quot;&gt;
'''Test 4: negativni test'''

Ovo ne bi trebalo raditi, jer &lt;code&gt;search&lt;/code&gt; ne bi smio podržavati &lt;code&gt;method=post&lt;/code&gt;. Očekivano ponašanje: dugme ne dobiva funkcionalnu action-logiku.

&lt;div class=&quot;calculator-container&quot; data-calculator-refresh-on-load=&quot;true&quot;&gt;
{{Codex text
|id=test4_query
|placeholder=Pretražite stranice pomoći
|size=28
}}
{{Codex button
|contents=Neispravan test
|action=search
|method=post
|queryfrom=test4_query
|namespaces=Pomoć
|style=height: 35px; vertical-align: middle;
}}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-bottom: 1.5em; padding: 0.75em; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 4px;&quot;&gt;
'''Test 5: method=post + prilagođena mw.notify poruka'''

Ovaj test ne koristi &lt;code&gt;success-target&lt;/code&gt; ni &lt;code&gt;error-target&lt;/code&gt;. Ako izmjena uspije, treba se prikazati prilagođena nativna obavijest, a ne zadana poruka.

&lt;div class=&quot;calculator-container&quot; data-calculator-refresh-on-load=&quot;true&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;margin-bottom: 0.5em;&quot;&gt;Naslov stranice:&lt;/div&gt;
{{Codex text
|id=test5_title
|default=Korisnik:Vipz/igralište3
|size=40
}}

&lt;div style=&quot;margin-top: 0.75em; margin-bottom: 0.5em;&quot;&gt;Tekst za dodavanje na kraj:&lt;/div&gt;
{{Codex text
|id=test5_append_text
|default=---- Test 5: dodano radi provjere prilagođene mw.notify poruke.
|size=80
}}

&lt;div style=&quot;margin-top: 0.75em; margin-bottom: 0.5em;&quot;&gt;Sažetak izmjene:&lt;/div&gt;
{{Codex text
|id=test5_summary
|default=Testiranje prilagođene mw.notify poruke
|size=60
}}

&lt;div style=&quot;margin-top: 0.75em;&quot;&gt;
{{Codex button
|contents=Dodaj i prikaži prilagođenu obavijest
|action=create
|method=post
|queryfrom=test5_title
|extra-params=appendfrom=test5_append_text&amp;summaryfrom=test5_summary
|success-notification=Probni signal: prikazana je posebno zadana obavijest za Test 5.
|error-notification=Probni signal: ova greška koristi posebno zadanu poruku za Test 5.
|style=height: 35px; vertical-align: middle;
}}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-bottom: 1.5em; padding: 0.75em; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 4px;&quot;&gt;
'''Test 6: method=post + novi podnaslov po unosu'''

Unesite naslov stranice, željeni podnaslov i sadržaj koji treba dodati u novi odjeljak. Klik bi trebao napraviti novi odjeljak s upisanim podnaslovom.

&lt;div class=&quot;calculator-container&quot; data-calculator-refresh-on-load=&quot;true&quot;&gt;

&lt;div id=&quot;test6-success-message&quot; style=&quot;display:none; margin-bottom: 0.75em;&quot;&gt;
{{Cdx-message
|type=success
|content=Novi odjeljak je uspješno dodan na ciljnu stranicu.
}}
&lt;/div&gt;

&lt;div id=&quot;test6-error-message&quot; style=&quot;display:none; margin-bottom: 0.75em;&quot;&gt;
{{Cdx-message
|type=error
|content=Dodavanje novog odjeljka nije uspjelo. Pokušajte ponovo.
}}
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-bottom: 0.5em;&quot;&gt;Naslov stranice:&lt;/div&gt;
{{Codex text
|id=test6_title
|default=Korisnik:Vipz/igralište3
|size=40
}}

&lt;div style=&quot;margin-top: 0.75em; margin-bottom: 0.5em;&quot;&gt;Podnaslov novog odjeljka:&lt;/div&gt;
{{Codex text
|id=test6_heading
|default=Probni podnaslov
|size=40
}}

&lt;div style=&quot;margin-top: 0.75em; margin-bottom: 0.5em;&quot;&gt;Sadržaj novog odjeljka:&lt;/div&gt;
{{Codex text
|id=test6_items
|default=* Prva probna stavka
|size=80
}}

&lt;div style=&quot;margin-top: 0.75em;&quot;&gt;
{{Codex button
|contents=Dodaj novi odjeljak
|action=create
|method=post
|queryfrom=test6_title
|extra-params=section=new&amp;textfrom=test6_items&amp;summaryfrom=test6_heading
|success-target=test6-success-message
|error-target=test6-error-message
|style=height: 35px; vertical-align: middle;
}}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

== [[WP:Čarobnjak za izradu članaka/Izrada nacrta]]==
&lt;div class=&quot;calculator-container&quot; data-calculator-refresh-on-load=&quot;true&quot; style=&quot;margin-top: 2.5em;&quot;&gt;
	&lt;div role=&quot;radiogroup&quot; aria-labelledby=&quot;char_vrsta_label&quot; style=&quot;margin-bottom:0.5em;&quot;&gt;
		&lt;span id=&quot;char_vrsta_label&quot; style=&quot;display:none;&quot;&gt;Vrsta nacrta&lt;/span&gt;
		{{Codex radio|id=char_opsti|name=char_vrsta|value=1|default=1|label=(bez teme)|inline=1}}
		{{Codex radio|id=char_biografija|name=char_vrsta|value=2|label=Biografija|inline=1}}
		{{Codex radio|id=char_organizacija|name=char_vrsta|value=3|label=Organizacija|inline=1}}
		{{Codex radio|id=char_film|name=char_vrsta|value=4|label=Film|inline=1}}
		{{Codex radio|id=char_naselje|name=char_vrsta|value=5|label=Naselje|inline=1}}
	&lt;/div&gt;

	{{Calculator
	|type=plain
	|id=char_preload
	|formula=radiogroup(char_vrsta)
	|mapping={
		&quot;Wikipedija:Čarobnjak za izradu članaka/Struktura&quot;: 1,
		&quot;Wikipedija:Čarobnjak za izradu članaka/Struktura/Biografija&quot;: 2,
		&quot;Wikipedija:Čarobnjak za izradu članaka/Struktura/Organizacija&quot;: 3,
		&quot;Wikipedija:Čarobnjak za izradu članaka/Struktura/Film&quot;: 4,
		&quot;Wikipedija:Čarobnjak za izradu članaka/Struktura/Naselje&quot;: 5
	}
	|style=display:none
	}}

	{{Codex text
	|id=char_naslov
	|placeholder=Naziv članka (bez prefiksa &amp;quot;Nacrt:&amp;quot;)
	|size=50
	}}
	{{Codex button
	|contents=Stvori
	|type=progressive
	|weight=primary
	|action=create
	|queryfrom=char_naslov
	|style=height:35px; vertical-align:middle;
	|extra-params=action=edit&amp;redlink=1&amp;preloadfrom=char_preload&amp;summary=%20--%20Izrada%20nacrta%20pomo%C4%87u%20%5B%5BWP%3A%C4%8CAR%5D%5D%20--%20&amp;title-prefix=Nacrt:
	}}
&lt;/div&gt;

== Planiranje ==

* (WNE) [[Wikipedija:Nacrti/Evidencija]] = dashboard; status i backlog nacrta; tablice, itd.
* (N) Stranice samih nacrta = prostor za inicijalne komentare pri pregledu
* (R) Razgovor o nacrtu = prostor za detaljnu raspravu, ukoliko je potrebna

* (N) zahtjev za pregled preko dugmeta --&gt; (WNE)/(godina) info: status, naziv, predlagatelj, datum
** --&gt; (WNE) transkluzija na centralnu stranicu za lakše praćenje
** --&gt; (N) nacrt čita status kojim je označen na dashboardu i prikazuje odgovarajući podšablon (&quot;dorada&quot; --&gt; &quot;[[Šablon:Nacrt/dorada|/dorada]]&quot;)

* (N) link potiče raspravu na SZR nacrta --&gt; (R) najbolje mjesto za raspravu o svakom pojedinom nacrtu
* (R) se premješta zajedno sa (N) u GIP prilikom eventualnog prihvaćanja nacrta, tako da pripadajuća rasprava ostaje kao evidencija suradnje i zajedničkog rada na tom članku

WNE omogućuje centralnu kontrolu statusa nacrta, a koji šablon na nacrtu čita pomoću modula; nema smisla da se dopusti lokalna promjena statusa preko parametra jer bi se time narušila svrha

Napomene:
* niža tehnička potkovanost novajlija može proizvoditi kvarove u procesu.
* model treba biti niskofrikcijski i ne-ritualiziran.

== [[Wikipedija:Čarobnjak za stvaranje članaka]] ==
* [[:mw:Extension:InputBox]]
* [[:mw:Extension:NewPageTemplateSelector]] (ne dolazi instaliran sa MW)
* [[:mw:Manual:Creating pages with preloaded text]]

== [[Šablon:Traka]] ==
* [[:m:Template:WMF Navbar]]

{{Traka|Glavna stranica|Korisnik:Vipz|Igralište|Korisnik:Vipz/igralište|Transkluzija|Korisnik:Vipz/transkluzija}}
{{Hidden begin}}
{{clear}}
{{Traka|color=red|Glavna stranica|Korisnik:Vipz|Igralište|Korisnik:Vipz/igralište|Transkluzija|Korisnik:Vipz/transkluzija}}
{{Traka|color=orange|Glavna stranica|Korisnik:Vipz|Igralište|Korisnik:Vipz/igralište|Transkluzija|Korisnik:Vipz/transkluzija}}
{{Traka|color=yellow|Glavna stranica|Korisnik:Vipz|Igralište|Korisnik:Vipz/igralište|Transkluzija|Korisnik:Vipz/transkluzija}}
{{Traka|color=lime|Glavna stranica|Korisnik:Vipz|Igralište|Korisnik:Vipz/igralište|Transkluzija|Korisnik:Vipz/transkluzija}}
{{Traka|color=green|Glavna stranica|Korisnik:Vipz|Igralište|Korisnik:Vipz/igralište|Transkluzija|Korisnik:Vipz/transkluzija}}
{{Traka|color=blue|Glavna stranica|Korisnik:Vipz|Igralište|Korisnik:Vipz/igralište|Transkluzija|Korisnik:Vipz/transkluzija}}
{{Traka|color=purple|Glavna stranica|Korisnik:Vipz|Igralište|Korisnik:Vipz/igralište|Transkluzija|Korisnik:Vipz/transkluzija}}
{{Traka|color=pink|Glavna stranica|Korisnik:Vipz|Igralište|Korisnik:Vipz/igralište|Transkluzija|Korisnik:Vipz/transkluzija}}
{{Traka|color=maroon|Glavna stranica|Korisnik:Vipz|Igralište|Korisnik:Vipz/igralište|Transkluzija|Korisnik:Vipz/transkluzija}}
{{Traka|color=gray|Glavna stranica|Korisnik:Vipz|Igralište|Korisnik:Vipz/igralište|Transkluzija|Korisnik:Vipz/transkluzija}}
{{Hidden end}}

&lt;div style=&quot;display: flex; flex-wrap: wrap; flex-direction: row; justify-content: space-between; align-items: flex-start;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;flex-basis: 10em; flex-grow: 1;&quot;&gt;
{{Obojena traka/centar
 | boja_teksta = #{{#ifeq:{{FULLPAGENAME}}|Korisnik:ImStevan|3366CC|3366CC}}
 | boja_pozadine = #{{#ifeq:{{FULLPAGENAME}}|Korisnik:ImStevan|e6e4e2|FFF}}
 | ikonica = Circle-icons-ribbon.svg
 | tekst = Početna
 | veza = Korisnik:ImStevan
}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;flex-basis: 10em; flex-grow: 1;&quot;&gt;
{{Obojena traka/centar
 | boja_teksta = #{{#ifeq:{{FULLPAGENAME}}|Razgovor s korisnikom:ImStevan|3366CC|3366CC}}
 | boja_pozadine = #{{#ifeq:{{FULLPAGENAME}}|Razgovor s korisnikom:ImStevan|e6e4e2|FFF}}
 | ikonica = Circle-icons-typography.svg
 | tekst = Razgovor
 | veza = Razgovor sa korisnikom:ImStevan
}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;flex-basis: 10em; flex-grow: 1;&quot;&gt;
{{Obojena traka/centar
 | boja_teksta = #{{#ifeq:{{FULLPAGENAME}}|Korisnik:ImStevan/Spomenice|3366CC|3366CC}}
 | boja_pozadine = #{{#ifeq:{{FULLPAGENAME}}|Korisnik:ImStevan/Spomenice|e6e4e2|FFF}}
 | ikonica = Circle-icons-trophy.svg
 | tekst = Spomenice
 | veza = Korisnik:ImStevan/Spomenice
}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;flex-basis: 10em; flex-grow: 1;&quot;&gt;
{{Obojena traka/centar
 | boja_teksta = #{{#ifeq:{{FULLPAGENAME}}|Korisnik:ImStevan/Članci|3366CC|3366CC}}
 | boja_pozadine = #{{#ifeq:{{FULLPAGENAME}}|Korisnik:ImStevan/Članci|e6e4e2|FFF}}
 | ikonica = Circle-icons-compose.svg
 | tekst = Članci
 | veza = Korisnik:ImStevan/Članci
}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;flex-basis: 10em; flex-grow: 1;&quot;&gt;
{{Obojena traka/centar
 | boja_teksta = #{{#ifeq:{{FULLPAGENAME}}|Korisnik:ImStevan/Pravila|3366CC|3366CC}}
 | boja_pozadine = #{{#ifeq:{{FULLPAGENAME}}|Korisnik:ImStevan/Pravila|e6e4e2|FFF}}
 | ikonica = Circle-icons-check.svg
 | tekst = Pravila i smernice
 | veza = Korisnik:ImStevan/Pravila
}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;flex-basis: 10em; flex-grow: 1;&quot;&gt;
{{Obojena traka/centar
 | boja_teksta = #3366CC
 | boja_pozadine = #FFF
 | ikonica = Circle-icons-tools.svg
 | tekst = Još
 | veza = Posebno:Stranice_s_prefiksom/Korisnik:ImStevan/
}}
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;width:100%; background-image: linear-gradient(to right, #FF0018, #FFA52C, #FFFF41, #008018, #0000F9, #86007D); height:7px; margin:0 0 30px;&quot;&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;

{{Traka
| icon-1 = Circle-icons-ribbon.svg | Početna | Korisnik:ImStevan
| icon-2 = Circle-icons-typography.svg | Razgovor | Razgovor s korisnikom:ImStevan
| icon-3 = Circle-icons-trophy.svg | Spomenice | Korisnik:ImStevan/Spomenice
| icon-4 = Circle-icons-compose.svg | Članci | Korisnik:ImStevan/Članci
| icon-5 = Circle-icons-check.svg | Pravila i smernice | Korisnik:ImStevan/Pravila
| icon-6 = Circle-icons-tools.svg | Još | Posebno:Stranice s prefiksom/Korisnik:ImStevan/
}}
&lt;div style=&quot;width:100%; background-image: linear-gradient(to right, #FF0018, #FFA52C, #FFFF41, #008018, #0000F9, #86007D); height:7px; margin:0 0 30px;&quot;&gt;&lt;/div&gt;

== Masovna zamjena teksta i potom brisanje ==
* {{tl|Clickable button}} → {{tl|Clickable button}} ''ili'' {{tl|Klikabilno dugme}} (lokalizirati parametre)
** dizajn će biti ažuriran na Codex ([[:mw:Codex/Migrating from MediaWiki UI]])

==Zamjena šablona iste svrhe u svefunkcionalni [[Šablon:Slično]] i [[Šablon:For]]==
Možda bude potrebe za [[mw:Extension:Replace Text]] ako ova Wikipedija već nema funkcionalnost zamjene teksta bot-om.

===Provjeriti prije spajanja===
*[[Šablon:Dz|Dz]] (492) (koristi prvi parametar za link razvrstavanja) – {{urađeno}}
*[[Šablon:Otheruses-number|Otheruses-number]] (741) – {{urađeno}}

===Drugi šabloni za spajanje===
*[[Šablon:Other uses|Other uses]] (745) + [[Šablon:Otheruses|Otheruses]] (1247) + [[Šablon:Otheruses2|Otheruses2]] ([[Šablon:Drugo značenje2|Drugo značenje2]]) (7489) + [[Šablon:Drugo značenje3|Drugo značenje3]] (5872) + [[Šablon:Drugo značenje|Drugo značenje]] (327) – {{urađeno}}
*[[Šablon:Otherpeople|Otherpeople]] (544) (spojeno, provjeriti preusmjeravanja) – {{urađeno}}

==Spajanje infokutija==
Ažurirati sa najnovijim i idealnijim kodom, a druge ostaviti kao redirekte. Omogućiti druga imena istog parametra u slučaju prenosa sa druge Wikipedije ili zaostalih stranica.
* [[Šablon:Infobox Language]] (36) + [[Šablon:Kutijica za jezik]] (23) + [[Šablon:Jezik]] (36) + '''[[Šablon:Infokutija jezik]]''' (147) ''(provjeriti korisne parametre/imena)'' – {{urađeno}}

==Spajanje ostalih šablona==
* {{tl|Birth date and age}} → {{tl|Datum rođenja i godine}} – {{urađeno}}
* {{tl|Birth date}} → {{tl|Datum rođenja}} – {{urađeno}}
* {{tl|Death date and age}} → {{tl|Datum smrti i godine}} – {{urađeno}}
* {{tl|Death date}} → {{tl|Datum smrti}} – {{urađeno}}
* {{tl|Dvostruka slika}} → {{tl|Multiple image}}
* {{tl|Illm}} → {{tl|Ill}} – {{urađeno}}

==Resursi za šablone==
* Podrška drugih imena istog parametra:
**&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{ #if: {{{domaćeime|}}}{{{izvornoime|}}}{{{nativename|}}} | {{{domaćeime|}}}{{{izvornoime|}}}{{{nativename|}}}}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
**&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{{domaćeime|{{{izvornoime|{{{nativename|}}} }}} }}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;

* Kompaktni izgled (smanjeni vertikalni razmak) za &quot;entete&quot; infokutije:
**&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;| bodystyle = line-height: 1.1em; border-spacing: 2px;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;

* Automatsko razdvajanje popisa u stupce bez ručno unesivih {{tlx|div col}}:
**&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;div style=&quot;column-count: 2&quot;&gt; * &lt;/div&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;

* Automatsko izlistavanje stranica sa određenim prefiksom:
**&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{Special:PrefixIndex|prefix={{NAMESPACE}}:{{ROOTPAGENAME}}/|stripprefix=1}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;

==Infokutijsko stablo==
Status: {{urađeno}}
* [[Šablon:Infokutija]]
** ''[[Šablon:Infokutija (BS)]]
** ''[[Šablon:Kutijica]]''
** ''[[Šablon:Infobox]]''
** ''[[Šablon:Infobox vcard]]''

==Infokutije za kasnije==
&lt;div class=&quot;mw-collapsible mw-collapsed&quot;&gt;
{|
|
{{Infokutija jezik
|caption=Zastava međuslovenskog jezika
|slika=Flag of Interslavic.svg
|ime=međuslovenski jezik
|izvornoime=medžuslovjansky jezyk
|stvoritelj=[[Vojtěch Merunka]] i [[Jan van Steenbergen]]|
|upotreba =Pomoćni jezik, namenjen za komunikaciju među ili sa [[slovenski jezici|slovenskim jezicima]]
|broj=7000 (2020)
|iso3=isv
}}
|
{{Infokutija jezik
|ime=jugoslavenski znakovni jezik
|korisnici=oko 23.000 (2010–2014)
|države=[[Bosna i Hercegovina]], [[Crna Gora]], [[Hrvatska]], [[Srbija]], [[Sjeverna Makedonija]], [[Slovenija]]
|fam1=[[francuska znakovna jezična porodica|francuska znakovna porodica]]
|fam2=[[austrijski znakovni jezik]]
|dijalekti=bosanski znakovni jezik&lt;br&gt;crnogorski znakovni jezik&lt;br&gt;hrvatski znakovni jezik&lt;br&gt;makedonski znakovni jezik&lt;br&gt;slovenski znakovni jezik&lt;br&gt;srpski znakovni jezik
|iso3=ysl
|lc1=csq
|ld1=hrvatski znakovni jezik
|glotto=yugo1239
}}
|}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;display: none;&quot;&gt;&lt;references /&gt;&lt;/div&gt;

{{clear}}

==[[Modul:Wikidata]] ([[:ru:Модуль:Wikidata|ru]]) / [[Modul:WikidataIB]] ([[:en:Module:WikidataIB|en]])==
&lt;!-- BOT TEST --&gt;---- Test 5: dodano radi provjere prilagođene mw.notify poruke.</text>
      <sha1>eqdwnups2i4ewpipz3rnjdg5ez2l3we</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>42607227</id>
      <parentid>42607226</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T12:01:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vipz</username>
        <id>151311</id>
      </contributor>
      <comment>/* Probni spisak */ novi odjeljak</comment>
      <origin>42607227</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18849" sha1="0gtfi5r90hux2g1nzfb8c7xbdd9fnn9" xml:space="preserve">Podstranica za moju vježbu i testove. U nekim se testovima sadržaj vuče iz moje druge podstranice: [[Korisnik:Vipz/transkluzija]].

== test ==


== test obrasci ==

&lt;div style=&quot;margin-bottom: 1.5em; padding: 0.75em; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 4px;&quot;&gt;
'''Test 1: zadano otvaranje uređivanja'''

Unesite naslov ciljne stranice u postojećem korisničkom prostoru igrališta, pa provjerite da se otvara obrazac za uređivanje.

&lt;div class=&quot;calculator-container&quot; data-calculator-refresh-on-load=&quot;true&quot;&gt;
{{Codex text
|id=test1_title
|default=Korisnik:Vipz/igralište
|size=40
}}
{{Codex button
|contents=Otvori uređivanje
|action=create
|queryfrom=test1_title
|style=height: 35px; vertical-align: middle;
}}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-bottom: 1.5em; padding: 0.75em; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 4px;&quot;&gt;
'''Test 2: method=post + textfrom'''

Unesite naslov i sadržaj. Klik bi trebao odmah spremiti sadržaj na ciljnu stranicu i prikazati poruku o ishodu.

&lt;div class=&quot;calculator-container&quot; data-calculator-refresh-on-load=&quot;true&quot;&gt;

&lt;div id=&quot;test2-success-message&quot; style=&quot;display:none; margin-bottom: 0.75em;&quot;&gt;
{{Cdx-message
|type=success
|content=Izmjena je uspješno spremljena.
}}
&lt;/div&gt;

&lt;div id=&quot;test2-error-message&quot; style=&quot;display:none; margin-bottom: 0.75em;&quot;&gt;
{{Cdx-message
|type=error
|content=Spremanje nije uspjelo. Pokušajte ponovo.
}}
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-bottom: 0.5em;&quot;&gt;Naslov stranice:&lt;/div&gt;
{{Codex text
|id=test2_title
|default=Korisnik:Vipz/igralište2
|size=40
}}

&lt;div style=&quot;margin-top: 0.75em; margin-bottom: 0.5em;&quot;&gt;Sadržaj koji se sprema:&lt;/div&gt;
{{Codex text
|id=test2_content
|default='''Test 2''' - sadržaj spremljen preko method=post.
|size=80
}}

&lt;div style=&quot;margin-top: 0.75em; margin-bottom: 0.5em;&quot;&gt;Sažetak izmjene:&lt;/div&gt;
{{Codex text
|id=test2_summary
|default=Testiranje method=post (textfrom)
|size=60
}}

&lt;div style=&quot;margin-top: 0.75em;&quot;&gt;
{{Codex button
|contents=Objavi sadržaj
|action=create
|method=post
|queryfrom=test2_title
|extra-params=textfrom=test2_content&amp;summaryfrom=test2_summary
|success-target=test2-success-message
|error-target=test2-error-message
|style=height: 35px; vertical-align: middle;
}}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-bottom: 1.5em; padding: 0.75em; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 4px;&quot;&gt;
'''Test 3: method=post + appendfrom'''

Unesite naslov i tekst koji treba dodati na kraj postojeće stranice. Klik bi trebao odmah dodati tekst i prikazati poruku o ishodu.

&lt;div class=&quot;calculator-container&quot; data-calculator-refresh-on-load=&quot;true&quot;&gt;

&lt;div id=&quot;test3-success-message&quot; style=&quot;display:none; margin-bottom: 0.75em;&quot;&gt;
{{Cdx-message
|type=success
|content=Tekst je uspješno dodan na kraj stranice.
}}
&lt;/div&gt;

&lt;div id=&quot;test3-error-message&quot; style=&quot;display:none; margin-bottom: 0.75em;&quot;&gt;
{{Cdx-message
|type=error
|content=Dodavanje teksta nije uspjelo. Pokušajte ponovo.
}}
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-bottom: 0.5em;&quot;&gt;Naslov stranice:&lt;/div&gt;
{{Codex text
|id=test3_title
|default=Korisnik:Vipz/igralište3
|size=40
}}

&lt;div style=&quot;margin-top: 0.75em; margin-bottom: 0.5em;&quot;&gt;Tekst za dodavanje na kraj:&lt;/div&gt;
{{Codex text
|id=test3_append_text
|default=---- Dodano na kraj preko method=post.
|size=70
}}

&lt;div style=&quot;margin-top: 0.75em; margin-bottom: 0.5em;&quot;&gt;Sažetak izmjene:&lt;/div&gt;
{{Codex text
|id=test3_summary
|default=Testiranje method=post (appendfrom)
|size=60
}}

&lt;div style=&quot;margin-top: 0.75em;&quot;&gt;
{{Codex button
|contents=Dodaj na kraj
|action=create
|method=post
|queryfrom=test3_title
|extra-params=appendfrom=test3_append_text&amp;summaryfrom=test3_summary
|success-target=test3-success-message
|error-target=test3-error-message
|style=height: 35px; vertical-align: middle;
}}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-bottom: 1.5em; padding: 0.75em; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 4px;&quot;&gt;
'''Test 4: negativni test'''

Ovo ne bi trebalo raditi, jer &lt;code&gt;search&lt;/code&gt; ne bi smio podržavati &lt;code&gt;method=post&lt;/code&gt;. Očekivano ponašanje: dugme ne dobiva funkcionalnu action-logiku.

&lt;div class=&quot;calculator-container&quot; data-calculator-refresh-on-load=&quot;true&quot;&gt;
{{Codex text
|id=test4_query
|placeholder=Pretražite stranice pomoći
|size=28
}}
{{Codex button
|contents=Neispravan test
|action=search
|method=post
|queryfrom=test4_query
|namespaces=Pomoć
|style=height: 35px; vertical-align: middle;
}}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-bottom: 1.5em; padding: 0.75em; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 4px;&quot;&gt;
'''Test 5: method=post + prilagođena mw.notify poruka'''

Ovaj test ne koristi &lt;code&gt;success-target&lt;/code&gt; ni &lt;code&gt;error-target&lt;/code&gt;. Ako izmjena uspije, treba se prikazati prilagođena nativna obavijest, a ne zadana poruka.

&lt;div class=&quot;calculator-container&quot; data-calculator-refresh-on-load=&quot;true&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;margin-bottom: 0.5em;&quot;&gt;Naslov stranice:&lt;/div&gt;
{{Codex text
|id=test5_title
|default=Korisnik:Vipz/igralište3
|size=40
}}

&lt;div style=&quot;margin-top: 0.75em; margin-bottom: 0.5em;&quot;&gt;Tekst za dodavanje na kraj:&lt;/div&gt;
{{Codex text
|id=test5_append_text
|default=---- Test 5: dodano radi provjere prilagođene mw.notify poruke.
|size=80
}}

&lt;div style=&quot;margin-top: 0.75em; margin-bottom: 0.5em;&quot;&gt;Sažetak izmjene:&lt;/div&gt;
{{Codex text
|id=test5_summary
|default=Testiranje prilagođene mw.notify poruke
|size=60
}}

&lt;div style=&quot;margin-top: 0.75em;&quot;&gt;
{{Codex button
|contents=Dodaj i prikaži prilagođenu obavijest
|action=create
|method=post
|queryfrom=test5_title
|extra-params=appendfrom=test5_append_text&amp;summaryfrom=test5_summary
|success-notification=Probni signal: prikazana je posebno zadana obavijest za Test 5.
|error-notification=Probni signal: ova greška koristi posebno zadanu poruku za Test 5.
|style=height: 35px; vertical-align: middle;
}}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-bottom: 1.5em; padding: 0.75em; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 4px;&quot;&gt;
'''Test 6: method=post + novi podnaslov po unosu'''

Unesite naslov stranice, željeni podnaslov i sadržaj koji treba dodati u novi odjeljak. Klik bi trebao napraviti novi odjeljak s upisanim podnaslovom.

&lt;div class=&quot;calculator-container&quot; data-calculator-refresh-on-load=&quot;true&quot;&gt;

&lt;div id=&quot;test6-success-message&quot; style=&quot;display:none; margin-bottom: 0.75em;&quot;&gt;
{{Cdx-message
|type=success
|content=Novi odjeljak je uspješno dodan na ciljnu stranicu.
}}
&lt;/div&gt;

&lt;div id=&quot;test6-error-message&quot; style=&quot;display:none; margin-bottom: 0.75em;&quot;&gt;
{{Cdx-message
|type=error
|content=Dodavanje novog odjeljka nije uspjelo. Pokušajte ponovo.
}}
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-bottom: 0.5em;&quot;&gt;Naslov stranice:&lt;/div&gt;
{{Codex text
|id=test6_title
|default=Korisnik:Vipz/igralište3
|size=40
}}

&lt;div style=&quot;margin-top: 0.75em; margin-bottom: 0.5em;&quot;&gt;Podnaslov novog odjeljka:&lt;/div&gt;
{{Codex text
|id=test6_heading
|default=Probni podnaslov
|size=40
}}

&lt;div style=&quot;margin-top: 0.75em; margin-bottom: 0.5em;&quot;&gt;Sadržaj novog odjeljka:&lt;/div&gt;
{{Codex text
|id=test6_items
|default=* Prva probna stavka
|size=80
}}

&lt;div style=&quot;margin-top: 0.75em;&quot;&gt;
{{Codex button
|contents=Dodaj novi odjeljak
|action=create
|method=post
|queryfrom=test6_title
|extra-params=section=new&amp;textfrom=test6_items&amp;summaryfrom=test6_heading
|success-target=test6-success-message
|error-target=test6-error-message
|style=height: 35px; vertical-align: middle;
}}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

== [[WP:Čarobnjak za izradu članaka/Izrada nacrta]]==
&lt;div class=&quot;calculator-container&quot; data-calculator-refresh-on-load=&quot;true&quot; style=&quot;margin-top: 2.5em;&quot;&gt;
	&lt;div role=&quot;radiogroup&quot; aria-labelledby=&quot;char_vrsta_label&quot; style=&quot;margin-bottom:0.5em;&quot;&gt;
		&lt;span id=&quot;char_vrsta_label&quot; style=&quot;display:none;&quot;&gt;Vrsta nacrta&lt;/span&gt;
		{{Codex radio|id=char_opsti|name=char_vrsta|value=1|default=1|label=(bez teme)|inline=1}}
		{{Codex radio|id=char_biografija|name=char_vrsta|value=2|label=Biografija|inline=1}}
		{{Codex radio|id=char_organizacija|name=char_vrsta|value=3|label=Organizacija|inline=1}}
		{{Codex radio|id=char_film|name=char_vrsta|value=4|label=Film|inline=1}}
		{{Codex radio|id=char_naselje|name=char_vrsta|value=5|label=Naselje|inline=1}}
	&lt;/div&gt;

	{{Calculator
	|type=plain
	|id=char_preload
	|formula=radiogroup(char_vrsta)
	|mapping={
		&quot;Wikipedija:Čarobnjak za izradu članaka/Struktura&quot;: 1,
		&quot;Wikipedija:Čarobnjak za izradu članaka/Struktura/Biografija&quot;: 2,
		&quot;Wikipedija:Čarobnjak za izradu članaka/Struktura/Organizacija&quot;: 3,
		&quot;Wikipedija:Čarobnjak za izradu članaka/Struktura/Film&quot;: 4,
		&quot;Wikipedija:Čarobnjak za izradu članaka/Struktura/Naselje&quot;: 5
	}
	|style=display:none
	}}

	{{Codex text
	|id=char_naslov
	|placeholder=Naziv članka (bez prefiksa &amp;quot;Nacrt:&amp;quot;)
	|size=50
	}}
	{{Codex button
	|contents=Stvori
	|type=progressive
	|weight=primary
	|action=create
	|queryfrom=char_naslov
	|style=height:35px; vertical-align:middle;
	|extra-params=action=edit&amp;redlink=1&amp;preloadfrom=char_preload&amp;summary=%20--%20Izrada%20nacrta%20pomo%C4%87u%20%5B%5BWP%3A%C4%8CAR%5D%5D%20--%20&amp;title-prefix=Nacrt:
	}}
&lt;/div&gt;

== Planiranje ==

* (WNE) [[Wikipedija:Nacrti/Evidencija]] = dashboard; status i backlog nacrta; tablice, itd.
* (N) Stranice samih nacrta = prostor za inicijalne komentare pri pregledu
* (R) Razgovor o nacrtu = prostor za detaljnu raspravu, ukoliko je potrebna

* (N) zahtjev za pregled preko dugmeta --&gt; (WNE)/(godina) info: status, naziv, predlagatelj, datum
** --&gt; (WNE) transkluzija na centralnu stranicu za lakše praćenje
** --&gt; (N) nacrt čita status kojim je označen na dashboardu i prikazuje odgovarajući podšablon (&quot;dorada&quot; --&gt; &quot;[[Šablon:Nacrt/dorada|/dorada]]&quot;)

* (N) link potiče raspravu na SZR nacrta --&gt; (R) najbolje mjesto za raspravu o svakom pojedinom nacrtu
* (R) se premješta zajedno sa (N) u GIP prilikom eventualnog prihvaćanja nacrta, tako da pripadajuća rasprava ostaje kao evidencija suradnje i zajedničkog rada na tom članku

WNE omogućuje centralnu kontrolu statusa nacrta, a koji šablon na nacrtu čita pomoću modula; nema smisla da se dopusti lokalna promjena statusa preko parametra jer bi se time narušila svrha

Napomene:
* niža tehnička potkovanost novajlija može proizvoditi kvarove u procesu.
* model treba biti niskofrikcijski i ne-ritualiziran.

== [[Wikipedija:Čarobnjak za stvaranje članaka]] ==
* [[:mw:Extension:InputBox]]
* [[:mw:Extension:NewPageTemplateSelector]] (ne dolazi instaliran sa MW)
* [[:mw:Manual:Creating pages with preloaded text]]

== [[Šablon:Traka]] ==
* [[:m:Template:WMF Navbar]]

{{Traka|Glavna stranica|Korisnik:Vipz|Igralište|Korisnik:Vipz/igralište|Transkluzija|Korisnik:Vipz/transkluzija}}
{{Hidden begin}}
{{clear}}
{{Traka|color=red|Glavna stranica|Korisnik:Vipz|Igralište|Korisnik:Vipz/igralište|Transkluzija|Korisnik:Vipz/transkluzija}}
{{Traka|color=orange|Glavna stranica|Korisnik:Vipz|Igralište|Korisnik:Vipz/igralište|Transkluzija|Korisnik:Vipz/transkluzija}}
{{Traka|color=yellow|Glavna stranica|Korisnik:Vipz|Igralište|Korisnik:Vipz/igralište|Transkluzija|Korisnik:Vipz/transkluzija}}
{{Traka|color=lime|Glavna stranica|Korisnik:Vipz|Igralište|Korisnik:Vipz/igralište|Transkluzija|Korisnik:Vipz/transkluzija}}
{{Traka|color=green|Glavna stranica|Korisnik:Vipz|Igralište|Korisnik:Vipz/igralište|Transkluzija|Korisnik:Vipz/transkluzija}}
{{Traka|color=blue|Glavna stranica|Korisnik:Vipz|Igralište|Korisnik:Vipz/igralište|Transkluzija|Korisnik:Vipz/transkluzija}}
{{Traka|color=purple|Glavna stranica|Korisnik:Vipz|Igralište|Korisnik:Vipz/igralište|Transkluzija|Korisnik:Vipz/transkluzija}}
{{Traka|color=pink|Glavna stranica|Korisnik:Vipz|Igralište|Korisnik:Vipz/igralište|Transkluzija|Korisnik:Vipz/transkluzija}}
{{Traka|color=maroon|Glavna stranica|Korisnik:Vipz|Igralište|Korisnik:Vipz/igralište|Transkluzija|Korisnik:Vipz/transkluzija}}
{{Traka|color=gray|Glavna stranica|Korisnik:Vipz|Igralište|Korisnik:Vipz/igralište|Transkluzija|Korisnik:Vipz/transkluzija}}
{{Hidden end}}

&lt;div style=&quot;display: flex; flex-wrap: wrap; flex-direction: row; justify-content: space-between; align-items: flex-start;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;flex-basis: 10em; flex-grow: 1;&quot;&gt;
{{Obojena traka/centar
 | boja_teksta = #{{#ifeq:{{FULLPAGENAME}}|Korisnik:ImStevan|3366CC|3366CC}}
 | boja_pozadine = #{{#ifeq:{{FULLPAGENAME}}|Korisnik:ImStevan|e6e4e2|FFF}}
 | ikonica = Circle-icons-ribbon.svg
 | tekst = Početna
 | veza = Korisnik:ImStevan
}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;flex-basis: 10em; flex-grow: 1;&quot;&gt;
{{Obojena traka/centar
 | boja_teksta = #{{#ifeq:{{FULLPAGENAME}}|Razgovor s korisnikom:ImStevan|3366CC|3366CC}}
 | boja_pozadine = #{{#ifeq:{{FULLPAGENAME}}|Razgovor s korisnikom:ImStevan|e6e4e2|FFF}}
 | ikonica = Circle-icons-typography.svg
 | tekst = Razgovor
 | veza = Razgovor sa korisnikom:ImStevan
}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;flex-basis: 10em; flex-grow: 1;&quot;&gt;
{{Obojena traka/centar
 | boja_teksta = #{{#ifeq:{{FULLPAGENAME}}|Korisnik:ImStevan/Spomenice|3366CC|3366CC}}
 | boja_pozadine = #{{#ifeq:{{FULLPAGENAME}}|Korisnik:ImStevan/Spomenice|e6e4e2|FFF}}
 | ikonica = Circle-icons-trophy.svg
 | tekst = Spomenice
 | veza = Korisnik:ImStevan/Spomenice
}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;flex-basis: 10em; flex-grow: 1;&quot;&gt;
{{Obojena traka/centar
 | boja_teksta = #{{#ifeq:{{FULLPAGENAME}}|Korisnik:ImStevan/Članci|3366CC|3366CC}}
 | boja_pozadine = #{{#ifeq:{{FULLPAGENAME}}|Korisnik:ImStevan/Članci|e6e4e2|FFF}}
 | ikonica = Circle-icons-compose.svg
 | tekst = Članci
 | veza = Korisnik:ImStevan/Članci
}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;flex-basis: 10em; flex-grow: 1;&quot;&gt;
{{Obojena traka/centar
 | boja_teksta = #{{#ifeq:{{FULLPAGENAME}}|Korisnik:ImStevan/Pravila|3366CC|3366CC}}
 | boja_pozadine = #{{#ifeq:{{FULLPAGENAME}}|Korisnik:ImStevan/Pravila|e6e4e2|FFF}}
 | ikonica = Circle-icons-check.svg
 | tekst = Pravila i smernice
 | veza = Korisnik:ImStevan/Pravila
}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;flex-basis: 10em; flex-grow: 1;&quot;&gt;
{{Obojena traka/centar
 | boja_teksta = #3366CC
 | boja_pozadine = #FFF
 | ikonica = Circle-icons-tools.svg
 | tekst = Još
 | veza = Posebno:Stranice_s_prefiksom/Korisnik:ImStevan/
}}
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;width:100%; background-image: linear-gradient(to right, #FF0018, #FFA52C, #FFFF41, #008018, #0000F9, #86007D); height:7px; margin:0 0 30px;&quot;&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;

{{Traka
| icon-1 = Circle-icons-ribbon.svg | Početna | Korisnik:ImStevan
| icon-2 = Circle-icons-typography.svg | Razgovor | Razgovor s korisnikom:ImStevan
| icon-3 = Circle-icons-trophy.svg | Spomenice | Korisnik:ImStevan/Spomenice
| icon-4 = Circle-icons-compose.svg | Članci | Korisnik:ImStevan/Članci
| icon-5 = Circle-icons-check.svg | Pravila i smernice | Korisnik:ImStevan/Pravila
| icon-6 = Circle-icons-tools.svg | Još | Posebno:Stranice s prefiksom/Korisnik:ImStevan/
}}
&lt;div style=&quot;width:100%; background-image: linear-gradient(to right, #FF0018, #FFA52C, #FFFF41, #008018, #0000F9, #86007D); height:7px; margin:0 0 30px;&quot;&gt;&lt;/div&gt;

== Masovna zamjena teksta i potom brisanje ==
* {{tl|Clickable button}} → {{tl|Clickable button}} ''ili'' {{tl|Klikabilno dugme}} (lokalizirati parametre)
** dizajn će biti ažuriran na Codex ([[:mw:Codex/Migrating from MediaWiki UI]])

==Zamjena šablona iste svrhe u svefunkcionalni [[Šablon:Slično]] i [[Šablon:For]]==
Možda bude potrebe za [[mw:Extension:Replace Text]] ako ova Wikipedija već nema funkcionalnost zamjene teksta bot-om.

===Provjeriti prije spajanja===
*[[Šablon:Dz|Dz]] (492) (koristi prvi parametar za link razvrstavanja) – {{urađeno}}
*[[Šablon:Otheruses-number|Otheruses-number]] (741) – {{urađeno}}

===Drugi šabloni za spajanje===
*[[Šablon:Other uses|Other uses]] (745) + [[Šablon:Otheruses|Otheruses]] (1247) + [[Šablon:Otheruses2|Otheruses2]] ([[Šablon:Drugo značenje2|Drugo značenje2]]) (7489) + [[Šablon:Drugo značenje3|Drugo značenje3]] (5872) + [[Šablon:Drugo značenje|Drugo značenje]] (327) – {{urađeno}}
*[[Šablon:Otherpeople|Otherpeople]] (544) (spojeno, provjeriti preusmjeravanja) – {{urađeno}}

==Spajanje infokutija==
Ažurirati sa najnovijim i idealnijim kodom, a druge ostaviti kao redirekte. Omogućiti druga imena istog parametra u slučaju prenosa sa druge Wikipedije ili zaostalih stranica.
* [[Šablon:Infobox Language]] (36) + [[Šablon:Kutijica za jezik]] (23) + [[Šablon:Jezik]] (36) + '''[[Šablon:Infokutija jezik]]''' (147) ''(provjeriti korisne parametre/imena)'' – {{urađeno}}

==Spajanje ostalih šablona==
* {{tl|Birth date and age}} → {{tl|Datum rođenja i godine}} – {{urađeno}}
* {{tl|Birth date}} → {{tl|Datum rođenja}} – {{urađeno}}
* {{tl|Death date and age}} → {{tl|Datum smrti i godine}} – {{urađeno}}
* {{tl|Death date}} → {{tl|Datum smrti}} – {{urađeno}}
* {{tl|Dvostruka slika}} → {{tl|Multiple image}}
* {{tl|Illm}} → {{tl|Ill}} – {{urađeno}}

==Resursi za šablone==
* Podrška drugih imena istog parametra:
**&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{ #if: {{{domaćeime|}}}{{{izvornoime|}}}{{{nativename|}}} | {{{domaćeime|}}}{{{izvornoime|}}}{{{nativename|}}}}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
**&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{{domaćeime|{{{izvornoime|{{{nativename|}}} }}} }}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;

* Kompaktni izgled (smanjeni vertikalni razmak) za &quot;entete&quot; infokutije:
**&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;| bodystyle = line-height: 1.1em; border-spacing: 2px;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;

* Automatsko razdvajanje popisa u stupce bez ručno unesivih {{tlx|div col}}:
**&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;div style=&quot;column-count: 2&quot;&gt; * &lt;/div&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;

* Automatsko izlistavanje stranica sa određenim prefiksom:
**&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{Special:PrefixIndex|prefix={{NAMESPACE}}:{{ROOTPAGENAME}}/|stripprefix=1}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;

==Infokutijsko stablo==
Status: {{urađeno}}
* [[Šablon:Infokutija]]
** ''[[Šablon:Infokutija (BS)]]
** ''[[Šablon:Kutijica]]''
** ''[[Šablon:Infobox]]''
** ''[[Šablon:Infobox vcard]]''

==Infokutije za kasnije==
&lt;div class=&quot;mw-collapsible mw-collapsed&quot;&gt;
{|
|
{{Infokutija jezik
|caption=Zastava međuslovenskog jezika
|slika=Flag of Interslavic.svg
|ime=međuslovenski jezik
|izvornoime=medžuslovjansky jezyk
|stvoritelj=[[Vojtěch Merunka]] i [[Jan van Steenbergen]]|
|upotreba =Pomoćni jezik, namenjen za komunikaciju među ili sa [[slovenski jezici|slovenskim jezicima]]
|broj=7000 (2020)
|iso3=isv
}}
|
{{Infokutija jezik
|ime=jugoslavenski znakovni jezik
|korisnici=oko 23.000 (2010–2014)
|države=[[Bosna i Hercegovina]], [[Crna Gora]], [[Hrvatska]], [[Srbija]], [[Sjeverna Makedonija]], [[Slovenija]]
|fam1=[[francuska znakovna jezična porodica|francuska znakovna porodica]]
|fam2=[[austrijski znakovni jezik]]
|dijalekti=bosanski znakovni jezik&lt;br&gt;crnogorski znakovni jezik&lt;br&gt;hrvatski znakovni jezik&lt;br&gt;makedonski znakovni jezik&lt;br&gt;slovenski znakovni jezik&lt;br&gt;srpski znakovni jezik
|iso3=ysl
|lc1=csq
|ld1=hrvatski znakovni jezik
|glotto=yugo1239
}}
|}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;display: none;&quot;&gt;&lt;references /&gt;&lt;/div&gt;

{{clear}}

==[[Modul:Wikidata]] ([[:ru:Модуль:Wikidata|ru]]) / [[Modul:WikidataIB]] ([[:en:Module:WikidataIB|en]])==
&lt;!-- BOT TEST --&gt;---- Test 5: dodano radi provjere prilagođene mw.notify poruke.

== Probni spisak ==

* Prva probna stavka</text>
      <sha1>0gtfi5r90hux2g1nzfb8c7xbdd9fnn9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>42607228</id>
      <parentid>42607227</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T12:01:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vipz</username>
        <id>151311</id>
      </contributor>
      <comment>/* Probni spisak */ novi odjeljak</comment>
      <origin>42607228</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18893" sha1="hcoimq0q72kkdnslnvkezvqnfejh2ln" xml:space="preserve">Podstranica za moju vježbu i testove. U nekim se testovima sadržaj vuče iz moje druge podstranice: [[Korisnik:Vipz/transkluzija]].

== test ==


== test obrasci ==

&lt;div style=&quot;margin-bottom: 1.5em; padding: 0.75em; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 4px;&quot;&gt;
'''Test 1: zadano otvaranje uređivanja'''

Unesite naslov ciljne stranice u postojećem korisničkom prostoru igrališta, pa provjerite da se otvara obrazac za uređivanje.

&lt;div class=&quot;calculator-container&quot; data-calculator-refresh-on-load=&quot;true&quot;&gt;
{{Codex text
|id=test1_title
|default=Korisnik:Vipz/igralište
|size=40
}}
{{Codex button
|contents=Otvori uređivanje
|action=create
|queryfrom=test1_title
|style=height: 35px; vertical-align: middle;
}}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-bottom: 1.5em; padding: 0.75em; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 4px;&quot;&gt;
'''Test 2: method=post + textfrom'''

Unesite naslov i sadržaj. Klik bi trebao odmah spremiti sadržaj na ciljnu stranicu i prikazati poruku o ishodu.

&lt;div class=&quot;calculator-container&quot; data-calculator-refresh-on-load=&quot;true&quot;&gt;

&lt;div id=&quot;test2-success-message&quot; style=&quot;display:none; margin-bottom: 0.75em;&quot;&gt;
{{Cdx-message
|type=success
|content=Izmjena je uspješno spremljena.
}}
&lt;/div&gt;

&lt;div id=&quot;test2-error-message&quot; style=&quot;display:none; margin-bottom: 0.75em;&quot;&gt;
{{Cdx-message
|type=error
|content=Spremanje nije uspjelo. Pokušajte ponovo.
}}
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-bottom: 0.5em;&quot;&gt;Naslov stranice:&lt;/div&gt;
{{Codex text
|id=test2_title
|default=Korisnik:Vipz/igralište2
|size=40
}}

&lt;div style=&quot;margin-top: 0.75em; margin-bottom: 0.5em;&quot;&gt;Sadržaj koji se sprema:&lt;/div&gt;
{{Codex text
|id=test2_content
|default='''Test 2''' - sadržaj spremljen preko method=post.
|size=80
}}

&lt;div style=&quot;margin-top: 0.75em; margin-bottom: 0.5em;&quot;&gt;Sažetak izmjene:&lt;/div&gt;
{{Codex text
|id=test2_summary
|default=Testiranje method=post (textfrom)
|size=60
}}

&lt;div style=&quot;margin-top: 0.75em;&quot;&gt;
{{Codex button
|contents=Objavi sadržaj
|action=create
|method=post
|queryfrom=test2_title
|extra-params=textfrom=test2_content&amp;summaryfrom=test2_summary
|success-target=test2-success-message
|error-target=test2-error-message
|style=height: 35px; vertical-align: middle;
}}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-bottom: 1.5em; padding: 0.75em; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 4px;&quot;&gt;
'''Test 3: method=post + appendfrom'''

Unesite naslov i tekst koji treba dodati na kraj postojeće stranice. Klik bi trebao odmah dodati tekst i prikazati poruku o ishodu.

&lt;div class=&quot;calculator-container&quot; data-calculator-refresh-on-load=&quot;true&quot;&gt;

&lt;div id=&quot;test3-success-message&quot; style=&quot;display:none; margin-bottom: 0.75em;&quot;&gt;
{{Cdx-message
|type=success
|content=Tekst je uspješno dodan na kraj stranice.
}}
&lt;/div&gt;

&lt;div id=&quot;test3-error-message&quot; style=&quot;display:none; margin-bottom: 0.75em;&quot;&gt;
{{Cdx-message
|type=error
|content=Dodavanje teksta nije uspjelo. Pokušajte ponovo.
}}
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-bottom: 0.5em;&quot;&gt;Naslov stranice:&lt;/div&gt;
{{Codex text
|id=test3_title
|default=Korisnik:Vipz/igralište3
|size=40
}}

&lt;div style=&quot;margin-top: 0.75em; margin-bottom: 0.5em;&quot;&gt;Tekst za dodavanje na kraj:&lt;/div&gt;
{{Codex text
|id=test3_append_text
|default=---- Dodano na kraj preko method=post.
|size=70
}}

&lt;div style=&quot;margin-top: 0.75em; margin-bottom: 0.5em;&quot;&gt;Sažetak izmjene:&lt;/div&gt;
{{Codex text
|id=test3_summary
|default=Testiranje method=post (appendfrom)
|size=60
}}

&lt;div style=&quot;margin-top: 0.75em;&quot;&gt;
{{Codex button
|contents=Dodaj na kraj
|action=create
|method=post
|queryfrom=test3_title
|extra-params=appendfrom=test3_append_text&amp;summaryfrom=test3_summary
|success-target=test3-success-message
|error-target=test3-error-message
|style=height: 35px; vertical-align: middle;
}}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-bottom: 1.5em; padding: 0.75em; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 4px;&quot;&gt;
'''Test 4: negativni test'''

Ovo ne bi trebalo raditi, jer &lt;code&gt;search&lt;/code&gt; ne bi smio podržavati &lt;code&gt;method=post&lt;/code&gt;. Očekivano ponašanje: dugme ne dobiva funkcionalnu action-logiku.

&lt;div class=&quot;calculator-container&quot; data-calculator-refresh-on-load=&quot;true&quot;&gt;
{{Codex text
|id=test4_query
|placeholder=Pretražite stranice pomoći
|size=28
}}
{{Codex button
|contents=Neispravan test
|action=search
|method=post
|queryfrom=test4_query
|namespaces=Pomoć
|style=height: 35px; vertical-align: middle;
}}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-bottom: 1.5em; padding: 0.75em; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 4px;&quot;&gt;
'''Test 5: method=post + prilagođena mw.notify poruka'''

Ovaj test ne koristi &lt;code&gt;success-target&lt;/code&gt; ni &lt;code&gt;error-target&lt;/code&gt;. Ako izmjena uspije, treba se prikazati prilagođena nativna obavijest, a ne zadana poruka.

&lt;div class=&quot;calculator-container&quot; data-calculator-refresh-on-load=&quot;true&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;margin-bottom: 0.5em;&quot;&gt;Naslov stranice:&lt;/div&gt;
{{Codex text
|id=test5_title
|default=Korisnik:Vipz/igralište3
|size=40
}}

&lt;div style=&quot;margin-top: 0.75em; margin-bottom: 0.5em;&quot;&gt;Tekst za dodavanje na kraj:&lt;/div&gt;
{{Codex text
|id=test5_append_text
|default=---- Test 5: dodano radi provjere prilagođene mw.notify poruke.
|size=80
}}

&lt;div style=&quot;margin-top: 0.75em; margin-bottom: 0.5em;&quot;&gt;Sažetak izmjene:&lt;/div&gt;
{{Codex text
|id=test5_summary
|default=Testiranje prilagođene mw.notify poruke
|size=60
}}

&lt;div style=&quot;margin-top: 0.75em;&quot;&gt;
{{Codex button
|contents=Dodaj i prikaži prilagođenu obavijest
|action=create
|method=post
|queryfrom=test5_title
|extra-params=appendfrom=test5_append_text&amp;summaryfrom=test5_summary
|success-notification=Probni signal: prikazana je posebno zadana obavijest za Test 5.
|error-notification=Probni signal: ova greška koristi posebno zadanu poruku za Test 5.
|style=height: 35px; vertical-align: middle;
}}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-bottom: 1.5em; padding: 0.75em; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 4px;&quot;&gt;
'''Test 6: method=post + novi podnaslov po unosu'''

Unesite naslov stranice, željeni podnaslov i sadržaj koji treba dodati u novi odjeljak. Klik bi trebao napraviti novi odjeljak s upisanim podnaslovom.

&lt;div class=&quot;calculator-container&quot; data-calculator-refresh-on-load=&quot;true&quot;&gt;

&lt;div id=&quot;test6-success-message&quot; style=&quot;display:none; margin-bottom: 0.75em;&quot;&gt;
{{Cdx-message
|type=success
|content=Novi odjeljak je uspješno dodan na ciljnu stranicu.
}}
&lt;/div&gt;

&lt;div id=&quot;test6-error-message&quot; style=&quot;display:none; margin-bottom: 0.75em;&quot;&gt;
{{Cdx-message
|type=error
|content=Dodavanje novog odjeljka nije uspjelo. Pokušajte ponovo.
}}
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-bottom: 0.5em;&quot;&gt;Naslov stranice:&lt;/div&gt;
{{Codex text
|id=test6_title
|default=Korisnik:Vipz/igralište3
|size=40
}}

&lt;div style=&quot;margin-top: 0.75em; margin-bottom: 0.5em;&quot;&gt;Podnaslov novog odjeljka:&lt;/div&gt;
{{Codex text
|id=test6_heading
|default=Probni podnaslov
|size=40
}}

&lt;div style=&quot;margin-top: 0.75em; margin-bottom: 0.5em;&quot;&gt;Sadržaj novog odjeljka:&lt;/div&gt;
{{Codex text
|id=test6_items
|default=* Prva probna stavka
|size=80
}}

&lt;div style=&quot;margin-top: 0.75em;&quot;&gt;
{{Codex button
|contents=Dodaj novi odjeljak
|action=create
|method=post
|queryfrom=test6_title
|extra-params=section=new&amp;textfrom=test6_items&amp;summaryfrom=test6_heading
|success-target=test6-success-message
|error-target=test6-error-message
|style=height: 35px; vertical-align: middle;
}}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

== [[WP:Čarobnjak za izradu članaka/Izrada nacrta]]==
&lt;div class=&quot;calculator-container&quot; data-calculator-refresh-on-load=&quot;true&quot; style=&quot;margin-top: 2.5em;&quot;&gt;
	&lt;div role=&quot;radiogroup&quot; aria-labelledby=&quot;char_vrsta_label&quot; style=&quot;margin-bottom:0.5em;&quot;&gt;
		&lt;span id=&quot;char_vrsta_label&quot; style=&quot;display:none;&quot;&gt;Vrsta nacrta&lt;/span&gt;
		{{Codex radio|id=char_opsti|name=char_vrsta|value=1|default=1|label=(bez teme)|inline=1}}
		{{Codex radio|id=char_biografija|name=char_vrsta|value=2|label=Biografija|inline=1}}
		{{Codex radio|id=char_organizacija|name=char_vrsta|value=3|label=Organizacija|inline=1}}
		{{Codex radio|id=char_film|name=char_vrsta|value=4|label=Film|inline=1}}
		{{Codex radio|id=char_naselje|name=char_vrsta|value=5|label=Naselje|inline=1}}
	&lt;/div&gt;

	{{Calculator
	|type=plain
	|id=char_preload
	|formula=radiogroup(char_vrsta)
	|mapping={
		&quot;Wikipedija:Čarobnjak za izradu članaka/Struktura&quot;: 1,
		&quot;Wikipedija:Čarobnjak za izradu članaka/Struktura/Biografija&quot;: 2,
		&quot;Wikipedija:Čarobnjak za izradu članaka/Struktura/Organizacija&quot;: 3,
		&quot;Wikipedija:Čarobnjak za izradu članaka/Struktura/Film&quot;: 4,
		&quot;Wikipedija:Čarobnjak za izradu članaka/Struktura/Naselje&quot;: 5
	}
	|style=display:none
	}}

	{{Codex text
	|id=char_naslov
	|placeholder=Naziv članka (bez prefiksa &amp;quot;Nacrt:&amp;quot;)
	|size=50
	}}
	{{Codex button
	|contents=Stvori
	|type=progressive
	|weight=primary
	|action=create
	|queryfrom=char_naslov
	|style=height:35px; vertical-align:middle;
	|extra-params=action=edit&amp;redlink=1&amp;preloadfrom=char_preload&amp;summary=%20--%20Izrada%20nacrta%20pomo%C4%87u%20%5B%5BWP%3A%C4%8CAR%5D%5D%20--%20&amp;title-prefix=Nacrt:
	}}
&lt;/div&gt;

== Planiranje ==

* (WNE) [[Wikipedija:Nacrti/Evidencija]] = dashboard; status i backlog nacrta; tablice, itd.
* (N) Stranice samih nacrta = prostor za inicijalne komentare pri pregledu
* (R) Razgovor o nacrtu = prostor za detaljnu raspravu, ukoliko je potrebna

* (N) zahtjev za pregled preko dugmeta --&gt; (WNE)/(godina) info: status, naziv, predlagatelj, datum
** --&gt; (WNE) transkluzija na centralnu stranicu za lakše praćenje
** --&gt; (N) nacrt čita status kojim je označen na dashboardu i prikazuje odgovarajući podšablon (&quot;dorada&quot; --&gt; &quot;[[Šablon:Nacrt/dorada|/dorada]]&quot;)

* (N) link potiče raspravu na SZR nacrta --&gt; (R) najbolje mjesto za raspravu o svakom pojedinom nacrtu
* (R) se premješta zajedno sa (N) u GIP prilikom eventualnog prihvaćanja nacrta, tako da pripadajuća rasprava ostaje kao evidencija suradnje i zajedničkog rada na tom članku

WNE omogućuje centralnu kontrolu statusa nacrta, a koji šablon na nacrtu čita pomoću modula; nema smisla da se dopusti lokalna promjena statusa preko parametra jer bi se time narušila svrha

Napomene:
* niža tehnička potkovanost novajlija može proizvoditi kvarove u procesu.
* model treba biti niskofrikcijski i ne-ritualiziran.

== [[Wikipedija:Čarobnjak za stvaranje članaka]] ==
* [[:mw:Extension:InputBox]]
* [[:mw:Extension:NewPageTemplateSelector]] (ne dolazi instaliran sa MW)
* [[:mw:Manual:Creating pages with preloaded text]]

== [[Šablon:Traka]] ==
* [[:m:Template:WMF Navbar]]

{{Traka|Glavna stranica|Korisnik:Vipz|Igralište|Korisnik:Vipz/igralište|Transkluzija|Korisnik:Vipz/transkluzija}}
{{Hidden begin}}
{{clear}}
{{Traka|color=red|Glavna stranica|Korisnik:Vipz|Igralište|Korisnik:Vipz/igralište|Transkluzija|Korisnik:Vipz/transkluzija}}
{{Traka|color=orange|Glavna stranica|Korisnik:Vipz|Igralište|Korisnik:Vipz/igralište|Transkluzija|Korisnik:Vipz/transkluzija}}
{{Traka|color=yellow|Glavna stranica|Korisnik:Vipz|Igralište|Korisnik:Vipz/igralište|Transkluzija|Korisnik:Vipz/transkluzija}}
{{Traka|color=lime|Glavna stranica|Korisnik:Vipz|Igralište|Korisnik:Vipz/igralište|Transkluzija|Korisnik:Vipz/transkluzija}}
{{Traka|color=green|Glavna stranica|Korisnik:Vipz|Igralište|Korisnik:Vipz/igralište|Transkluzija|Korisnik:Vipz/transkluzija}}
{{Traka|color=blue|Glavna stranica|Korisnik:Vipz|Igralište|Korisnik:Vipz/igralište|Transkluzija|Korisnik:Vipz/transkluzija}}
{{Traka|color=purple|Glavna stranica|Korisnik:Vipz|Igralište|Korisnik:Vipz/igralište|Transkluzija|Korisnik:Vipz/transkluzija}}
{{Traka|color=pink|Glavna stranica|Korisnik:Vipz|Igralište|Korisnik:Vipz/igralište|Transkluzija|Korisnik:Vipz/transkluzija}}
{{Traka|color=maroon|Glavna stranica|Korisnik:Vipz|Igralište|Korisnik:Vipz/igralište|Transkluzija|Korisnik:Vipz/transkluzija}}
{{Traka|color=gray|Glavna stranica|Korisnik:Vipz|Igralište|Korisnik:Vipz/igralište|Transkluzija|Korisnik:Vipz/transkluzija}}
{{Hidden end}}

&lt;div style=&quot;display: flex; flex-wrap: wrap; flex-direction: row; justify-content: space-between; align-items: flex-start;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;flex-basis: 10em; flex-grow: 1;&quot;&gt;
{{Obojena traka/centar
 | boja_teksta = #{{#ifeq:{{FULLPAGENAME}}|Korisnik:ImStevan|3366CC|3366CC}}
 | boja_pozadine = #{{#ifeq:{{FULLPAGENAME}}|Korisnik:ImStevan|e6e4e2|FFF}}
 | ikonica = Circle-icons-ribbon.svg
 | tekst = Početna
 | veza = Korisnik:ImStevan
}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;flex-basis: 10em; flex-grow: 1;&quot;&gt;
{{Obojena traka/centar
 | boja_teksta = #{{#ifeq:{{FULLPAGENAME}}|Razgovor s korisnikom:ImStevan|3366CC|3366CC}}
 | boja_pozadine = #{{#ifeq:{{FULLPAGENAME}}|Razgovor s korisnikom:ImStevan|e6e4e2|FFF}}
 | ikonica = Circle-icons-typography.svg
 | tekst = Razgovor
 | veza = Razgovor sa korisnikom:ImStevan
}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;flex-basis: 10em; flex-grow: 1;&quot;&gt;
{{Obojena traka/centar
 | boja_teksta = #{{#ifeq:{{FULLPAGENAME}}|Korisnik:ImStevan/Spomenice|3366CC|3366CC}}
 | boja_pozadine = #{{#ifeq:{{FULLPAGENAME}}|Korisnik:ImStevan/Spomenice|e6e4e2|FFF}}
 | ikonica = Circle-icons-trophy.svg
 | tekst = Spomenice
 | veza = Korisnik:ImStevan/Spomenice
}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;flex-basis: 10em; flex-grow: 1;&quot;&gt;
{{Obojena traka/centar
 | boja_teksta = #{{#ifeq:{{FULLPAGENAME}}|Korisnik:ImStevan/Članci|3366CC|3366CC}}
 | boja_pozadine = #{{#ifeq:{{FULLPAGENAME}}|Korisnik:ImStevan/Članci|e6e4e2|FFF}}
 | ikonica = Circle-icons-compose.svg
 | tekst = Članci
 | veza = Korisnik:ImStevan/Članci
}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;flex-basis: 10em; flex-grow: 1;&quot;&gt;
{{Obojena traka/centar
 | boja_teksta = #{{#ifeq:{{FULLPAGENAME}}|Korisnik:ImStevan/Pravila|3366CC|3366CC}}
 | boja_pozadine = #{{#ifeq:{{FULLPAGENAME}}|Korisnik:ImStevan/Pravila|e6e4e2|FFF}}
 | ikonica = Circle-icons-check.svg
 | tekst = Pravila i smernice
 | veza = Korisnik:ImStevan/Pravila
}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;flex-basis: 10em; flex-grow: 1;&quot;&gt;
{{Obojena traka/centar
 | boja_teksta = #3366CC
 | boja_pozadine = #FFF
 | ikonica = Circle-icons-tools.svg
 | tekst = Još
 | veza = Posebno:Stranice_s_prefiksom/Korisnik:ImStevan/
}}
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;width:100%; background-image: linear-gradient(to right, #FF0018, #FFA52C, #FFFF41, #008018, #0000F9, #86007D); height:7px; margin:0 0 30px;&quot;&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;

{{Traka
| icon-1 = Circle-icons-ribbon.svg | Početna | Korisnik:ImStevan
| icon-2 = Circle-icons-typography.svg | Razgovor | Razgovor s korisnikom:ImStevan
| icon-3 = Circle-icons-trophy.svg | Spomenice | Korisnik:ImStevan/Spomenice
| icon-4 = Circle-icons-compose.svg | Članci | Korisnik:ImStevan/Članci
| icon-5 = Circle-icons-check.svg | Pravila i smernice | Korisnik:ImStevan/Pravila
| icon-6 = Circle-icons-tools.svg | Još | Posebno:Stranice s prefiksom/Korisnik:ImStevan/
}}
&lt;div style=&quot;width:100%; background-image: linear-gradient(to right, #FF0018, #FFA52C, #FFFF41, #008018, #0000F9, #86007D); height:7px; margin:0 0 30px;&quot;&gt;&lt;/div&gt;

== Masovna zamjena teksta i potom brisanje ==
* {{tl|Clickable button}} → {{tl|Clickable button}} ''ili'' {{tl|Klikabilno dugme}} (lokalizirati parametre)
** dizajn će biti ažuriran na Codex ([[:mw:Codex/Migrating from MediaWiki UI]])

==Zamjena šablona iste svrhe u svefunkcionalni [[Šablon:Slično]] i [[Šablon:For]]==
Možda bude potrebe za [[mw:Extension:Replace Text]] ako ova Wikipedija već nema funkcionalnost zamjene teksta bot-om.

===Provjeriti prije spajanja===
*[[Šablon:Dz|Dz]] (492) (koristi prvi parametar za link razvrstavanja) – {{urađeno}}
*[[Šablon:Otheruses-number|Otheruses-number]] (741) – {{urađeno}}

===Drugi šabloni za spajanje===
*[[Šablon:Other uses|Other uses]] (745) + [[Šablon:Otheruses|Otheruses]] (1247) + [[Šablon:Otheruses2|Otheruses2]] ([[Šablon:Drugo značenje2|Drugo značenje2]]) (7489) + [[Šablon:Drugo značenje3|Drugo značenje3]] (5872) + [[Šablon:Drugo značenje|Drugo značenje]] (327) – {{urađeno}}
*[[Šablon:Otherpeople|Otherpeople]] (544) (spojeno, provjeriti preusmjeravanja) – {{urađeno}}

==Spajanje infokutija==
Ažurirati sa najnovijim i idealnijim kodom, a druge ostaviti kao redirekte. Omogućiti druga imena istog parametra u slučaju prenosa sa druge Wikipedije ili zaostalih stranica.
* [[Šablon:Infobox Language]] (36) + [[Šablon:Kutijica za jezik]] (23) + [[Šablon:Jezik]] (36) + '''[[Šablon:Infokutija jezik]]''' (147) ''(provjeriti korisne parametre/imena)'' – {{urađeno}}

==Spajanje ostalih šablona==
* {{tl|Birth date and age}} → {{tl|Datum rođenja i godine}} – {{urađeno}}
* {{tl|Birth date}} → {{tl|Datum rođenja}} – {{urađeno}}
* {{tl|Death date and age}} → {{tl|Datum smrti i godine}} – {{urađeno}}
* {{tl|Death date}} → {{tl|Datum smrti}} – {{urađeno}}
* {{tl|Dvostruka slika}} → {{tl|Multiple image}}
* {{tl|Illm}} → {{tl|Ill}} – {{urađeno}}

==Resursi za šablone==
* Podrška drugih imena istog parametra:
**&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{ #if: {{{domaćeime|}}}{{{izvornoime|}}}{{{nativename|}}} | {{{domaćeime|}}}{{{izvornoime|}}}{{{nativename|}}}}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
**&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{{domaćeime|{{{izvornoime|{{{nativename|}}} }}} }}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;

* Kompaktni izgled (smanjeni vertikalni razmak) za &quot;entete&quot; infokutije:
**&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;| bodystyle = line-height: 1.1em; border-spacing: 2px;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;

* Automatsko razdvajanje popisa u stupce bez ručno unesivih {{tlx|div col}}:
**&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;div style=&quot;column-count: 2&quot;&gt; * &lt;/div&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;

* Automatsko izlistavanje stranica sa određenim prefiksom:
**&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{Special:PrefixIndex|prefix={{NAMESPACE}}:{{ROOTPAGENAME}}/|stripprefix=1}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;

==Infokutijsko stablo==
Status: {{urađeno}}
* [[Šablon:Infokutija]]
** ''[[Šablon:Infokutija (BS)]]
** ''[[Šablon:Kutijica]]''
** ''[[Šablon:Infobox]]''
** ''[[Šablon:Infobox vcard]]''

==Infokutije za kasnije==
&lt;div class=&quot;mw-collapsible mw-collapsed&quot;&gt;
{|
|
{{Infokutija jezik
|caption=Zastava međuslovenskog jezika
|slika=Flag of Interslavic.svg
|ime=međuslovenski jezik
|izvornoime=medžuslovjansky jezyk
|stvoritelj=[[Vojtěch Merunka]] i [[Jan van Steenbergen]]|
|upotreba =Pomoćni jezik, namenjen za komunikaciju među ili sa [[slovenski jezici|slovenskim jezicima]]
|broj=7000 (2020)
|iso3=isv
}}
|
{{Infokutija jezik
|ime=jugoslavenski znakovni jezik
|korisnici=oko 23.000 (2010–2014)
|države=[[Bosna i Hercegovina]], [[Crna Gora]], [[Hrvatska]], [[Srbija]], [[Sjeverna Makedonija]], [[Slovenija]]
|fam1=[[francuska znakovna jezična porodica|francuska znakovna porodica]]
|fam2=[[austrijski znakovni jezik]]
|dijalekti=bosanski znakovni jezik&lt;br&gt;crnogorski znakovni jezik&lt;br&gt;hrvatski znakovni jezik&lt;br&gt;makedonski znakovni jezik&lt;br&gt;slovenski znakovni jezik&lt;br&gt;srpski znakovni jezik
|iso3=ysl
|lc1=csq
|ld1=hrvatski znakovni jezik
|glotto=yugo1239
}}
|}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;display: none;&quot;&gt;&lt;references /&gt;&lt;/div&gt;

{{clear}}

==[[Modul:Wikidata]] ([[:ru:Модуль:Wikidata|ru]]) / [[Modul:WikidataIB]] ([[:en:Module:WikidataIB|en]])==
&lt;!-- BOT TEST --&gt;---- Test 5: dodano radi provjere prilagođene mw.notify poruke.

== Probni spisak ==

* Prva probna stavka

== Probni spisak ==

* Druga probna stavka</text>
      <sha1>hcoimq0q72kkdnslnvkezvqnfejh2ln</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>42607229</id>
      <parentid>42607228</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T12:01:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vipz</username>
        <id>151311</id>
      </contributor>
      <comment>/* Probni spisak */ novi odjeljak</comment>
      <origin>42607229</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18931" sha1="5jqcs990wpkznetvtn8eg7ecnyaljvf" xml:space="preserve">Podstranica za moju vježbu i testove. U nekim se testovima sadržaj vuče iz moje druge podstranice: [[Korisnik:Vipz/transkluzija]].

== test ==


== test obrasci ==

&lt;div style=&quot;margin-bottom: 1.5em; padding: 0.75em; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 4px;&quot;&gt;
'''Test 1: zadano otvaranje uređivanja'''

Unesite naslov ciljne stranice u postojećem korisničkom prostoru igrališta, pa provjerite da se otvara obrazac za uređivanje.

&lt;div class=&quot;calculator-container&quot; data-calculator-refresh-on-load=&quot;true&quot;&gt;
{{Codex text
|id=test1_title
|default=Korisnik:Vipz/igralište
|size=40
}}
{{Codex button
|contents=Otvori uređivanje
|action=create
|queryfrom=test1_title
|style=height: 35px; vertical-align: middle;
}}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-bottom: 1.5em; padding: 0.75em; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 4px;&quot;&gt;
'''Test 2: method=post + textfrom'''

Unesite naslov i sadržaj. Klik bi trebao odmah spremiti sadržaj na ciljnu stranicu i prikazati poruku o ishodu.

&lt;div class=&quot;calculator-container&quot; data-calculator-refresh-on-load=&quot;true&quot;&gt;

&lt;div id=&quot;test2-success-message&quot; style=&quot;display:none; margin-bottom: 0.75em;&quot;&gt;
{{Cdx-message
|type=success
|content=Izmjena je uspješno spremljena.
}}
&lt;/div&gt;

&lt;div id=&quot;test2-error-message&quot; style=&quot;display:none; margin-bottom: 0.75em;&quot;&gt;
{{Cdx-message
|type=error
|content=Spremanje nije uspjelo. Pokušajte ponovo.
}}
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-bottom: 0.5em;&quot;&gt;Naslov stranice:&lt;/div&gt;
{{Codex text
|id=test2_title
|default=Korisnik:Vipz/igralište2
|size=40
}}

&lt;div style=&quot;margin-top: 0.75em; margin-bottom: 0.5em;&quot;&gt;Sadržaj koji se sprema:&lt;/div&gt;
{{Codex text
|id=test2_content
|default='''Test 2''' - sadržaj spremljen preko method=post.
|size=80
}}

&lt;div style=&quot;margin-top: 0.75em; margin-bottom: 0.5em;&quot;&gt;Sažetak izmjene:&lt;/div&gt;
{{Codex text
|id=test2_summary
|default=Testiranje method=post (textfrom)
|size=60
}}

&lt;div style=&quot;margin-top: 0.75em;&quot;&gt;
{{Codex button
|contents=Objavi sadržaj
|action=create
|method=post
|queryfrom=test2_title
|extra-params=textfrom=test2_content&amp;summaryfrom=test2_summary
|success-target=test2-success-message
|error-target=test2-error-message
|style=height: 35px; vertical-align: middle;
}}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-bottom: 1.5em; padding: 0.75em; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 4px;&quot;&gt;
'''Test 3: method=post + appendfrom'''

Unesite naslov i tekst koji treba dodati na kraj postojeće stranice. Klik bi trebao odmah dodati tekst i prikazati poruku o ishodu.

&lt;div class=&quot;calculator-container&quot; data-calculator-refresh-on-load=&quot;true&quot;&gt;

&lt;div id=&quot;test3-success-message&quot; style=&quot;display:none; margin-bottom: 0.75em;&quot;&gt;
{{Cdx-message
|type=success
|content=Tekst je uspješno dodan na kraj stranice.
}}
&lt;/div&gt;

&lt;div id=&quot;test3-error-message&quot; style=&quot;display:none; margin-bottom: 0.75em;&quot;&gt;
{{Cdx-message
|type=error
|content=Dodavanje teksta nije uspjelo. Pokušajte ponovo.
}}
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-bottom: 0.5em;&quot;&gt;Naslov stranice:&lt;/div&gt;
{{Codex text
|id=test3_title
|default=Korisnik:Vipz/igralište3
|size=40
}}

&lt;div style=&quot;margin-top: 0.75em; margin-bottom: 0.5em;&quot;&gt;Tekst za dodavanje na kraj:&lt;/div&gt;
{{Codex text
|id=test3_append_text
|default=---- Dodano na kraj preko method=post.
|size=70
}}

&lt;div style=&quot;margin-top: 0.75em; margin-bottom: 0.5em;&quot;&gt;Sažetak izmjene:&lt;/div&gt;
{{Codex text
|id=test3_summary
|default=Testiranje method=post (appendfrom)
|size=60
}}

&lt;div style=&quot;margin-top: 0.75em;&quot;&gt;
{{Codex button
|contents=Dodaj na kraj
|action=create
|method=post
|queryfrom=test3_title
|extra-params=appendfrom=test3_append_text&amp;summaryfrom=test3_summary
|success-target=test3-success-message
|error-target=test3-error-message
|style=height: 35px; vertical-align: middle;
}}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-bottom: 1.5em; padding: 0.75em; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 4px;&quot;&gt;
'''Test 4: negativni test'''

Ovo ne bi trebalo raditi, jer &lt;code&gt;search&lt;/code&gt; ne bi smio podržavati &lt;code&gt;method=post&lt;/code&gt;. Očekivano ponašanje: dugme ne dobiva funkcionalnu action-logiku.

&lt;div class=&quot;calculator-container&quot; data-calculator-refresh-on-load=&quot;true&quot;&gt;
{{Codex text
|id=test4_query
|placeholder=Pretražite stranice pomoći
|size=28
}}
{{Codex button
|contents=Neispravan test
|action=search
|method=post
|queryfrom=test4_query
|namespaces=Pomoć
|style=height: 35px; vertical-align: middle;
}}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-bottom: 1.5em; padding: 0.75em; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 4px;&quot;&gt;
'''Test 5: method=post + prilagođena mw.notify poruka'''

Ovaj test ne koristi &lt;code&gt;success-target&lt;/code&gt; ni &lt;code&gt;error-target&lt;/code&gt;. Ako izmjena uspije, treba se prikazati prilagođena nativna obavijest, a ne zadana poruka.

&lt;div class=&quot;calculator-container&quot; data-calculator-refresh-on-load=&quot;true&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;margin-bottom: 0.5em;&quot;&gt;Naslov stranice:&lt;/div&gt;
{{Codex text
|id=test5_title
|default=Korisnik:Vipz/igralište3
|size=40
}}

&lt;div style=&quot;margin-top: 0.75em; margin-bottom: 0.5em;&quot;&gt;Tekst za dodavanje na kraj:&lt;/div&gt;
{{Codex text
|id=test5_append_text
|default=---- Test 5: dodano radi provjere prilagođene mw.notify poruke.
|size=80
}}

&lt;div style=&quot;margin-top: 0.75em; margin-bottom: 0.5em;&quot;&gt;Sažetak izmjene:&lt;/div&gt;
{{Codex text
|id=test5_summary
|default=Testiranje prilagođene mw.notify poruke
|size=60
}}

&lt;div style=&quot;margin-top: 0.75em;&quot;&gt;
{{Codex button
|contents=Dodaj i prikaži prilagođenu obavijest
|action=create
|method=post
|queryfrom=test5_title
|extra-params=appendfrom=test5_append_text&amp;summaryfrom=test5_summary
|success-notification=Probni signal: prikazana je posebno zadana obavijest za Test 5.
|error-notification=Probni signal: ova greška koristi posebno zadanu poruku za Test 5.
|style=height: 35px; vertical-align: middle;
}}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-bottom: 1.5em; padding: 0.75em; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 4px;&quot;&gt;
'''Test 6: method=post + novi podnaslov po unosu'''

Unesite naslov stranice, željeni podnaslov i sadržaj koji treba dodati u novi odjeljak. Klik bi trebao napraviti novi odjeljak s upisanim podnaslovom.

&lt;div class=&quot;calculator-container&quot; data-calculator-refresh-on-load=&quot;true&quot;&gt;

&lt;div id=&quot;test6-success-message&quot; style=&quot;display:none; margin-bottom: 0.75em;&quot;&gt;
{{Cdx-message
|type=success
|content=Novi odjeljak je uspješno dodan na ciljnu stranicu.
}}
&lt;/div&gt;

&lt;div id=&quot;test6-error-message&quot; style=&quot;display:none; margin-bottom: 0.75em;&quot;&gt;
{{Cdx-message
|type=error
|content=Dodavanje novog odjeljka nije uspjelo. Pokušajte ponovo.
}}
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-bottom: 0.5em;&quot;&gt;Naslov stranice:&lt;/div&gt;
{{Codex text
|id=test6_title
|default=Korisnik:Vipz/igralište3
|size=40
}}

&lt;div style=&quot;margin-top: 0.75em; margin-bottom: 0.5em;&quot;&gt;Podnaslov novog odjeljka:&lt;/div&gt;
{{Codex text
|id=test6_heading
|default=Probni podnaslov
|size=40
}}

&lt;div style=&quot;margin-top: 0.75em; margin-bottom: 0.5em;&quot;&gt;Sadržaj novog odjeljka:&lt;/div&gt;
{{Codex text
|id=test6_items
|default=* Prva probna stavka
|size=80
}}

&lt;div style=&quot;margin-top: 0.75em;&quot;&gt;
{{Codex button
|contents=Dodaj novi odjeljak
|action=create
|method=post
|queryfrom=test6_title
|extra-params=section=new&amp;textfrom=test6_items&amp;summaryfrom=test6_heading
|success-target=test6-success-message
|error-target=test6-error-message
|style=height: 35px; vertical-align: middle;
}}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

== [[WP:Čarobnjak za izradu članaka/Izrada nacrta]]==
&lt;div class=&quot;calculator-container&quot; data-calculator-refresh-on-load=&quot;true&quot; style=&quot;margin-top: 2.5em;&quot;&gt;
	&lt;div role=&quot;radiogroup&quot; aria-labelledby=&quot;char_vrsta_label&quot; style=&quot;margin-bottom:0.5em;&quot;&gt;
		&lt;span id=&quot;char_vrsta_label&quot; style=&quot;display:none;&quot;&gt;Vrsta nacrta&lt;/span&gt;
		{{Codex radio|id=char_opsti|name=char_vrsta|value=1|default=1|label=(bez teme)|inline=1}}
		{{Codex radio|id=char_biografija|name=char_vrsta|value=2|label=Biografija|inline=1}}
		{{Codex radio|id=char_organizacija|name=char_vrsta|value=3|label=Organizacija|inline=1}}
		{{Codex radio|id=char_film|name=char_vrsta|value=4|label=Film|inline=1}}
		{{Codex radio|id=char_naselje|name=char_vrsta|value=5|label=Naselje|inline=1}}
	&lt;/div&gt;

	{{Calculator
	|type=plain
	|id=char_preload
	|formula=radiogroup(char_vrsta)
	|mapping={
		&quot;Wikipedija:Čarobnjak za izradu članaka/Struktura&quot;: 1,
		&quot;Wikipedija:Čarobnjak za izradu članaka/Struktura/Biografija&quot;: 2,
		&quot;Wikipedija:Čarobnjak za izradu članaka/Struktura/Organizacija&quot;: 3,
		&quot;Wikipedija:Čarobnjak za izradu članaka/Struktura/Film&quot;: 4,
		&quot;Wikipedija:Čarobnjak za izradu članaka/Struktura/Naselje&quot;: 5
	}
	|style=display:none
	}}

	{{Codex text
	|id=char_naslov
	|placeholder=Naziv članka (bez prefiksa &amp;quot;Nacrt:&amp;quot;)
	|size=50
	}}
	{{Codex button
	|contents=Stvori
	|type=progressive
	|weight=primary
	|action=create
	|queryfrom=char_naslov
	|style=height:35px; vertical-align:middle;
	|extra-params=action=edit&amp;redlink=1&amp;preloadfrom=char_preload&amp;summary=%20--%20Izrada%20nacrta%20pomo%C4%87u%20%5B%5BWP%3A%C4%8CAR%5D%5D%20--%20&amp;title-prefix=Nacrt:
	}}
&lt;/div&gt;

== Planiranje ==

* (WNE) [[Wikipedija:Nacrti/Evidencija]] = dashboard; status i backlog nacrta; tablice, itd.
* (N) Stranice samih nacrta = prostor za inicijalne komentare pri pregledu
* (R) Razgovor o nacrtu = prostor za detaljnu raspravu, ukoliko je potrebna

* (N) zahtjev za pregled preko dugmeta --&gt; (WNE)/(godina) info: status, naziv, predlagatelj, datum
** --&gt; (WNE) transkluzija na centralnu stranicu za lakše praćenje
** --&gt; (N) nacrt čita status kojim je označen na dashboardu i prikazuje odgovarajući podšablon (&quot;dorada&quot; --&gt; &quot;[[Šablon:Nacrt/dorada|/dorada]]&quot;)

* (N) link potiče raspravu na SZR nacrta --&gt; (R) najbolje mjesto za raspravu o svakom pojedinom nacrtu
* (R) se premješta zajedno sa (N) u GIP prilikom eventualnog prihvaćanja nacrta, tako da pripadajuća rasprava ostaje kao evidencija suradnje i zajedničkog rada na tom članku

WNE omogućuje centralnu kontrolu statusa nacrta, a koji šablon na nacrtu čita pomoću modula; nema smisla da se dopusti lokalna promjena statusa preko parametra jer bi se time narušila svrha

Napomene:
* niža tehnička potkovanost novajlija može proizvoditi kvarove u procesu.
* model treba biti niskofrikcijski i ne-ritualiziran.

== [[Wikipedija:Čarobnjak za stvaranje članaka]] ==
* [[:mw:Extension:InputBox]]
* [[:mw:Extension:NewPageTemplateSelector]] (ne dolazi instaliran sa MW)
* [[:mw:Manual:Creating pages with preloaded text]]

== [[Šablon:Traka]] ==
* [[:m:Template:WMF Navbar]]

{{Traka|Glavna stranica|Korisnik:Vipz|Igralište|Korisnik:Vipz/igralište|Transkluzija|Korisnik:Vipz/transkluzija}}
{{Hidden begin}}
{{clear}}
{{Traka|color=red|Glavna stranica|Korisnik:Vipz|Igralište|Korisnik:Vipz/igralište|Transkluzija|Korisnik:Vipz/transkluzija}}
{{Traka|color=orange|Glavna stranica|Korisnik:Vipz|Igralište|Korisnik:Vipz/igralište|Transkluzija|Korisnik:Vipz/transkluzija}}
{{Traka|color=yellow|Glavna stranica|Korisnik:Vipz|Igralište|Korisnik:Vipz/igralište|Transkluzija|Korisnik:Vipz/transkluzija}}
{{Traka|color=lime|Glavna stranica|Korisnik:Vipz|Igralište|Korisnik:Vipz/igralište|Transkluzija|Korisnik:Vipz/transkluzija}}
{{Traka|color=green|Glavna stranica|Korisnik:Vipz|Igralište|Korisnik:Vipz/igralište|Transkluzija|Korisnik:Vipz/transkluzija}}
{{Traka|color=blue|Glavna stranica|Korisnik:Vipz|Igralište|Korisnik:Vipz/igralište|Transkluzija|Korisnik:Vipz/transkluzija}}
{{Traka|color=purple|Glavna stranica|Korisnik:Vipz|Igralište|Korisnik:Vipz/igralište|Transkluzija|Korisnik:Vipz/transkluzija}}
{{Traka|color=pink|Glavna stranica|Korisnik:Vipz|Igralište|Korisnik:Vipz/igralište|Transkluzija|Korisnik:Vipz/transkluzija}}
{{Traka|color=maroon|Glavna stranica|Korisnik:Vipz|Igralište|Korisnik:Vipz/igralište|Transkluzija|Korisnik:Vipz/transkluzija}}
{{Traka|color=gray|Glavna stranica|Korisnik:Vipz|Igralište|Korisnik:Vipz/igralište|Transkluzija|Korisnik:Vipz/transkluzija}}
{{Hidden end}}

&lt;div style=&quot;display: flex; flex-wrap: wrap; flex-direction: row; justify-content: space-between; align-items: flex-start;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;flex-basis: 10em; flex-grow: 1;&quot;&gt;
{{Obojena traka/centar
 | boja_teksta = #{{#ifeq:{{FULLPAGENAME}}|Korisnik:ImStevan|3366CC|3366CC}}
 | boja_pozadine = #{{#ifeq:{{FULLPAGENAME}}|Korisnik:ImStevan|e6e4e2|FFF}}
 | ikonica = Circle-icons-ribbon.svg
 | tekst = Početna
 | veza = Korisnik:ImStevan
}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;flex-basis: 10em; flex-grow: 1;&quot;&gt;
{{Obojena traka/centar
 | boja_teksta = #{{#ifeq:{{FULLPAGENAME}}|Razgovor s korisnikom:ImStevan|3366CC|3366CC}}
 | boja_pozadine = #{{#ifeq:{{FULLPAGENAME}}|Razgovor s korisnikom:ImStevan|e6e4e2|FFF}}
 | ikonica = Circle-icons-typography.svg
 | tekst = Razgovor
 | veza = Razgovor sa korisnikom:ImStevan
}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;flex-basis: 10em; flex-grow: 1;&quot;&gt;
{{Obojena traka/centar
 | boja_teksta = #{{#ifeq:{{FULLPAGENAME}}|Korisnik:ImStevan/Spomenice|3366CC|3366CC}}
 | boja_pozadine = #{{#ifeq:{{FULLPAGENAME}}|Korisnik:ImStevan/Spomenice|e6e4e2|FFF}}
 | ikonica = Circle-icons-trophy.svg
 | tekst = Spomenice
 | veza = Korisnik:ImStevan/Spomenice
}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;flex-basis: 10em; flex-grow: 1;&quot;&gt;
{{Obojena traka/centar
 | boja_teksta = #{{#ifeq:{{FULLPAGENAME}}|Korisnik:ImStevan/Članci|3366CC|3366CC}}
 | boja_pozadine = #{{#ifeq:{{FULLPAGENAME}}|Korisnik:ImStevan/Članci|e6e4e2|FFF}}
 | ikonica = Circle-icons-compose.svg
 | tekst = Članci
 | veza = Korisnik:ImStevan/Članci
}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;flex-basis: 10em; flex-grow: 1;&quot;&gt;
{{Obojena traka/centar
 | boja_teksta = #{{#ifeq:{{FULLPAGENAME}}|Korisnik:ImStevan/Pravila|3366CC|3366CC}}
 | boja_pozadine = #{{#ifeq:{{FULLPAGENAME}}|Korisnik:ImStevan/Pravila|e6e4e2|FFF}}
 | ikonica = Circle-icons-check.svg
 | tekst = Pravila i smernice
 | veza = Korisnik:ImStevan/Pravila
}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;flex-basis: 10em; flex-grow: 1;&quot;&gt;
{{Obojena traka/centar
 | boja_teksta = #3366CC
 | boja_pozadine = #FFF
 | ikonica = Circle-icons-tools.svg
 | tekst = Još
 | veza = Posebno:Stranice_s_prefiksom/Korisnik:ImStevan/
}}
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;width:100%; background-image: linear-gradient(to right, #FF0018, #FFA52C, #FFFF41, #008018, #0000F9, #86007D); height:7px; margin:0 0 30px;&quot;&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;

{{Traka
| icon-1 = Circle-icons-ribbon.svg | Početna | Korisnik:ImStevan
| icon-2 = Circle-icons-typography.svg | Razgovor | Razgovor s korisnikom:ImStevan
| icon-3 = Circle-icons-trophy.svg | Spomenice | Korisnik:ImStevan/Spomenice
| icon-4 = Circle-icons-compose.svg | Članci | Korisnik:ImStevan/Članci
| icon-5 = Circle-icons-check.svg | Pravila i smernice | Korisnik:ImStevan/Pravila
| icon-6 = Circle-icons-tools.svg | Još | Posebno:Stranice s prefiksom/Korisnik:ImStevan/
}}
&lt;div style=&quot;width:100%; background-image: linear-gradient(to right, #FF0018, #FFA52C, #FFFF41, #008018, #0000F9, #86007D); height:7px; margin:0 0 30px;&quot;&gt;&lt;/div&gt;

== Masovna zamjena teksta i potom brisanje ==
* {{tl|Clickable button}} → {{tl|Clickable button}} ''ili'' {{tl|Klikabilno dugme}} (lokalizirati parametre)
** dizajn će biti ažuriran na Codex ([[:mw:Codex/Migrating from MediaWiki UI]])

==Zamjena šablona iste svrhe u svefunkcionalni [[Šablon:Slično]] i [[Šablon:For]]==
Možda bude potrebe za [[mw:Extension:Replace Text]] ako ova Wikipedija već nema funkcionalnost zamjene teksta bot-om.

===Provjeriti prije spajanja===
*[[Šablon:Dz|Dz]] (492) (koristi prvi parametar za link razvrstavanja) – {{urađeno}}
*[[Šablon:Otheruses-number|Otheruses-number]] (741) – {{urađeno}}

===Drugi šabloni za spajanje===
*[[Šablon:Other uses|Other uses]] (745) + [[Šablon:Otheruses|Otheruses]] (1247) + [[Šablon:Otheruses2|Otheruses2]] ([[Šablon:Drugo značenje2|Drugo značenje2]]) (7489) + [[Šablon:Drugo značenje3|Drugo značenje3]] (5872) + [[Šablon:Drugo značenje|Drugo značenje]] (327) – {{urađeno}}
*[[Šablon:Otherpeople|Otherpeople]] (544) (spojeno, provjeriti preusmjeravanja) – {{urađeno}}

==Spajanje infokutija==
Ažurirati sa najnovijim i idealnijim kodom, a druge ostaviti kao redirekte. Omogućiti druga imena istog parametra u slučaju prenosa sa druge Wikipedije ili zaostalih stranica.
* [[Šablon:Infobox Language]] (36) + [[Šablon:Kutijica za jezik]] (23) + [[Šablon:Jezik]] (36) + '''[[Šablon:Infokutija jezik]]''' (147) ''(provjeriti korisne parametre/imena)'' – {{urađeno}}

==Spajanje ostalih šablona==
* {{tl|Birth date and age}} → {{tl|Datum rođenja i godine}} – {{urađeno}}
* {{tl|Birth date}} → {{tl|Datum rođenja}} – {{urađeno}}
* {{tl|Death date and age}} → {{tl|Datum smrti i godine}} – {{urađeno}}
* {{tl|Death date}} → {{tl|Datum smrti}} – {{urađeno}}
* {{tl|Dvostruka slika}} → {{tl|Multiple image}}
* {{tl|Illm}} → {{tl|Ill}} – {{urađeno}}

==Resursi za šablone==
* Podrška drugih imena istog parametra:
**&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{ #if: {{{domaćeime|}}}{{{izvornoime|}}}{{{nativename|}}} | {{{domaćeime|}}}{{{izvornoime|}}}{{{nativename|}}}}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
**&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{{domaćeime|{{{izvornoime|{{{nativename|}}} }}} }}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;

* Kompaktni izgled (smanjeni vertikalni razmak) za &quot;entete&quot; infokutije:
**&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;| bodystyle = line-height: 1.1em; border-spacing: 2px;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;

* Automatsko razdvajanje popisa u stupce bez ručno unesivih {{tlx|div col}}:
**&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;div style=&quot;column-count: 2&quot;&gt; * &lt;/div&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;

* Automatsko izlistavanje stranica sa određenim prefiksom:
**&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{Special:PrefixIndex|prefix={{NAMESPACE}}:{{ROOTPAGENAME}}/|stripprefix=1}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;

==Infokutijsko stablo==
Status: {{urađeno}}
* [[Šablon:Infokutija]]
** ''[[Šablon:Infokutija (BS)]]
** ''[[Šablon:Kutijica]]''
** ''[[Šablon:Infobox]]''
** ''[[Šablon:Infobox vcard]]''

==Infokutije za kasnije==
&lt;div class=&quot;mw-collapsible mw-collapsed&quot;&gt;
{|
|
{{Infokutija jezik
|caption=Zastava međuslovenskog jezika
|slika=Flag of Interslavic.svg
|ime=međuslovenski jezik
|izvornoime=medžuslovjansky jezyk
|stvoritelj=[[Vojtěch Merunka]] i [[Jan van Steenbergen]]|
|upotreba =Pomoćni jezik, namenjen za komunikaciju među ili sa [[slovenski jezici|slovenskim jezicima]]
|broj=7000 (2020)
|iso3=isv
}}
|
{{Infokutija jezik
|ime=jugoslavenski znakovni jezik
|korisnici=oko 23.000 (2010–2014)
|države=[[Bosna i Hercegovina]], [[Crna Gora]], [[Hrvatska]], [[Srbija]], [[Sjeverna Makedonija]], [[Slovenija]]
|fam1=[[francuska znakovna jezična porodica|francuska znakovna porodica]]
|fam2=[[austrijski znakovni jezik]]
|dijalekti=bosanski znakovni jezik&lt;br&gt;crnogorski znakovni jezik&lt;br&gt;hrvatski znakovni jezik&lt;br&gt;makedonski znakovni jezik&lt;br&gt;slovenski znakovni jezik&lt;br&gt;srpski znakovni jezik
|iso3=ysl
|lc1=csq
|ld1=hrvatski znakovni jezik
|glotto=yugo1239
}}
|}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;display: none;&quot;&gt;&lt;references /&gt;&lt;/div&gt;

{{clear}}

==[[Modul:Wikidata]] ([[:ru:Модуль:Wikidata|ru]]) / [[Modul:WikidataIB]] ([[:en:Module:WikidataIB|en]])==
&lt;!-- BOT TEST --&gt;---- Test 5: dodano radi provjere prilagođene mw.notify poruke.

== Probni spisak ==

* Prva probna stavka

== Probni spisak ==

* Druga probna stavka

== Probni spisak ==

* Nešto treće</text>
      <sha1>5jqcs990wpkznetvtn8eg7ecnyaljvf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>42607235</id>
      <parentid>42607229</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T12:15:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vipz</username>
        <id>151311</id>
      </contributor>
      <comment>/* test obrasci */</comment>
      <origin>42607235</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18956" sha1="t874ds5du8xgr4j387a07thnmte039h" xml:space="preserve">Podstranica za moju vježbu i testove. U nekim se testovima sadržaj vuče iz moje druge podstranice: [[Korisnik:Vipz/transkluzija]].

== test ==


== test obrasci ==

&lt;div style=&quot;margin-bottom: 1.5em; padding: 0.75em; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 4px;&quot;&gt;
'''Test 1: zadano otvaranje uređivanja'''

Unesite naslov ciljne stranice u postojećem korisničkom prostoru igrališta, pa provjerite da se otvara obrazac za uređivanje.

&lt;div class=&quot;calculator-container&quot; data-calculator-refresh-on-load=&quot;true&quot;&gt;
{{Codex text
|id=test1_title
|default=Korisnik:Vipz/igralište
|size=40
}}
{{Codex button
|contents=Otvori uređivanje
|action=create
|queryfrom=test1_title
|style=height: 35px; vertical-align: middle;
}}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-bottom: 1.5em; padding: 0.75em; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 4px;&quot;&gt;
'''Test 2: method=post + textfrom'''

Unesite naslov i sadržaj. Klik bi trebao odmah spremiti sadržaj na ciljnu stranicu i prikazati poruku o ishodu.

&lt;div class=&quot;calculator-container&quot; data-calculator-refresh-on-load=&quot;true&quot;&gt;

&lt;div id=&quot;test2-success-message&quot; style=&quot;display:none; margin-bottom: 0.75em;&quot;&gt;
{{Cdx-message
|type=success
|content=Izmjena je uspješno spremljena.
}}
&lt;/div&gt;

&lt;div id=&quot;test2-error-message&quot; style=&quot;display:none; margin-bottom: 0.75em;&quot;&gt;
{{Cdx-message
|type=error
|content=Spremanje nije uspjelo. Pokušajte ponovo.
}}
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-bottom: 0.5em;&quot;&gt;Naslov stranice:&lt;/div&gt;
{{Codex text
|id=test2_title
|default=Korisnik:Vipz/igralište2
|size=40
}}

&lt;div style=&quot;margin-top: 0.75em; margin-bottom: 0.5em;&quot;&gt;Sadržaj koji se sprema:&lt;/div&gt;
{{Codex text
|id=test2_content
|default='''Test 2''' - sadržaj spremljen preko method=post.
|size=80
}}

&lt;div style=&quot;margin-top: 0.75em; margin-bottom: 0.5em;&quot;&gt;Sažetak izmjene:&lt;/div&gt;
{{Codex text
|id=test2_summary
|default=Testiranje method=post (textfrom)
|size=60
}}

&lt;div style=&quot;margin-top: 0.75em;&quot;&gt;
{{Codex button
|contents=Objavi sadržaj
|action=create
|method=post
|queryfrom=test2_title
|extra-params=textfrom=test2_content&amp;summaryfrom=test2_summary
|success-target=test2-success-message
|error-target=test2-error-message
|style=height: 35px; vertical-align: middle;
}}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-bottom: 1.5em; padding: 0.75em; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 4px;&quot;&gt;
'''Test 3: method=post + appendfrom'''

Unesite naslov i tekst koji treba dodati na kraj postojeće stranice. Klik bi trebao odmah dodati tekst i prikazati poruku o ishodu.

&lt;div class=&quot;calculator-container&quot; data-calculator-refresh-on-load=&quot;true&quot;&gt;

&lt;div id=&quot;test3-success-message&quot; style=&quot;display:none; margin-bottom: 0.75em;&quot;&gt;
{{Cdx-message
|type=success
|content=Tekst je uspješno dodan na kraj stranice.
}}
&lt;/div&gt;

&lt;div id=&quot;test3-error-message&quot; style=&quot;display:none; margin-bottom: 0.75em;&quot;&gt;
{{Cdx-message
|type=error
|content=Dodavanje teksta nije uspjelo. Pokušajte ponovo.
}}
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-bottom: 0.5em;&quot;&gt;Naslov stranice:&lt;/div&gt;
{{Codex text
|id=test3_title
|default=Korisnik:Vipz/igralište3
|size=40
}}

&lt;div style=&quot;margin-top: 0.75em; margin-bottom: 0.5em;&quot;&gt;Tekst za dodavanje na kraj:&lt;/div&gt;
{{Codex text
|id=test3_append_text
|default=---- Dodano na kraj preko method=post.
|size=70
}}

&lt;div style=&quot;margin-top: 0.75em; margin-bottom: 0.5em;&quot;&gt;Sažetak izmjene:&lt;/div&gt;
{{Codex text
|id=test3_summary
|default=Testiranje method=post (appendfrom)
|size=60
}}

&lt;div style=&quot;margin-top: 0.75em;&quot;&gt;
{{Codex button
|contents=Dodaj na kraj
|action=create
|method=post
|queryfrom=test3_title
|extra-params=appendfrom=test3_append_text&amp;summaryfrom=test3_summary
|success-target=test3-success-message
|error-target=test3-error-message
|style=height: 35px; vertical-align: middle;
}}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-bottom: 1.5em; padding: 0.75em; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 4px;&quot;&gt;
'''Test 4: negativni test'''

Ovo ne bi trebalo raditi, jer &lt;code&gt;search&lt;/code&gt; ne bi smio podržavati &lt;code&gt;method=post&lt;/code&gt;. Očekivano ponašanje: dugme ne dobiva funkcionalnu action-logiku.

&lt;div class=&quot;calculator-container&quot; data-calculator-refresh-on-load=&quot;true&quot;&gt;
{{Codex text
|id=test4_query
|placeholder=Pretražite stranice pomoći
|size=28
}}
{{Codex button
|contents=Neispravan test
|action=search
|method=post
|queryfrom=test4_query
|namespaces=Pomoć
|style=height: 35px; vertical-align: middle;
}}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-bottom: 1.5em; padding: 0.75em; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 4px;&quot;&gt;
'''Test 5: method=post + prilagođena mw.notify poruka'''

Ovaj test ne koristi &lt;code&gt;success-target&lt;/code&gt; ni &lt;code&gt;error-target&lt;/code&gt;. Ako izmjena uspije, treba se prikazati prilagođena nativna obavijest, a ne zadana poruka.

&lt;div class=&quot;calculator-container&quot; data-calculator-refresh-on-load=&quot;true&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;margin-bottom: 0.5em;&quot;&gt;Naslov stranice:&lt;/div&gt;
{{Codex text
|id=test5_title
|default=Korisnik:Vipz/igralište3
|size=40
}}

&lt;div style=&quot;margin-top: 0.75em; margin-bottom: 0.5em;&quot;&gt;Tekst za dodavanje na kraj:&lt;/div&gt;
{{Codex text
|id=test5_append_text
|default=---- Test 5: dodano radi provjere prilagođene mw.notify poruke.
|size=80
}}

&lt;div style=&quot;margin-top: 0.75em; margin-bottom: 0.5em;&quot;&gt;Sažetak izmjene:&lt;/div&gt;
{{Codex text
|id=test5_summary
|default=Testiranje prilagođene mw.notify poruke
|size=60
}}

&lt;div style=&quot;margin-top: 0.75em;&quot;&gt;
{{Codex button
|contents=Dodaj i prikaži prilagođenu obavijest
|action=create
|method=post
|queryfrom=test5_title
|extra-params=appendfrom=test5_append_text&amp;summaryfrom=test5_summary
|success-notification=Probni signal: prikazana je posebno zadana obavijest za Test 5.
|error-notification=Probni signal: ova greška koristi posebno zadanu poruku za Test 5.
|disable-after-success=1
|style=height: 35px; vertical-align: middle;
}}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-bottom: 1.5em; padding: 0.75em; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 4px;&quot;&gt;
'''Test 6: method=post + novi podnaslov po unosu'''

Unesite naslov stranice, željeni podnaslov i sadržaj koji treba dodati u novi odjeljak. Klik bi trebao napraviti novi odjeljak s upisanim podnaslovom.

&lt;div class=&quot;calculator-container&quot; data-calculator-refresh-on-load=&quot;true&quot;&gt;

&lt;div id=&quot;test6-success-message&quot; style=&quot;display:none; margin-bottom: 0.75em;&quot;&gt;
{{Cdx-message
|type=success
|content=Novi odjeljak je uspješno dodan na ciljnu stranicu.
}}
&lt;/div&gt;

&lt;div id=&quot;test6-error-message&quot; style=&quot;display:none; margin-bottom: 0.75em;&quot;&gt;
{{Cdx-message
|type=error
|content=Dodavanje novog odjeljka nije uspjelo. Pokušajte ponovo.
}}
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-bottom: 0.5em;&quot;&gt;Naslov stranice:&lt;/div&gt;
{{Codex text
|id=test6_title
|default=Korisnik:Vipz/igralište3
|size=40
}}

&lt;div style=&quot;margin-top: 0.75em; margin-bottom: 0.5em;&quot;&gt;Podnaslov novog odjeljka:&lt;/div&gt;
{{Codex text
|id=test6_heading
|default=Probni podnaslov
|size=40
}}

&lt;div style=&quot;margin-top: 0.75em; margin-bottom: 0.5em;&quot;&gt;Sadržaj novog odjeljka:&lt;/div&gt;
{{Codex text
|id=test6_items
|default=* Prva probna stavka
|size=80
}}

&lt;div style=&quot;margin-top: 0.75em;&quot;&gt;
{{Codex button
|contents=Dodaj novi odjeljak
|action=create
|method=post
|queryfrom=test6_title
|extra-params=section=new&amp;textfrom=test6_items&amp;summaryfrom=test6_heading
|success-target=test6-success-message
|error-target=test6-error-message
|style=height: 35px; vertical-align: middle;
}}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

== [[WP:Čarobnjak za izradu članaka/Izrada nacrta]]==
&lt;div class=&quot;calculator-container&quot; data-calculator-refresh-on-load=&quot;true&quot; style=&quot;margin-top: 2.5em;&quot;&gt;
	&lt;div role=&quot;radiogroup&quot; aria-labelledby=&quot;char_vrsta_label&quot; style=&quot;margin-bottom:0.5em;&quot;&gt;
		&lt;span id=&quot;char_vrsta_label&quot; style=&quot;display:none;&quot;&gt;Vrsta nacrta&lt;/span&gt;
		{{Codex radio|id=char_opsti|name=char_vrsta|value=1|default=1|label=(bez teme)|inline=1}}
		{{Codex radio|id=char_biografija|name=char_vrsta|value=2|label=Biografija|inline=1}}
		{{Codex radio|id=char_organizacija|name=char_vrsta|value=3|label=Organizacija|inline=1}}
		{{Codex radio|id=char_film|name=char_vrsta|value=4|label=Film|inline=1}}
		{{Codex radio|id=char_naselje|name=char_vrsta|value=5|label=Naselje|inline=1}}
	&lt;/div&gt;

	{{Calculator
	|type=plain
	|id=char_preload
	|formula=radiogroup(char_vrsta)
	|mapping={
		&quot;Wikipedija:Čarobnjak za izradu članaka/Struktura&quot;: 1,
		&quot;Wikipedija:Čarobnjak za izradu članaka/Struktura/Biografija&quot;: 2,
		&quot;Wikipedija:Čarobnjak za izradu članaka/Struktura/Organizacija&quot;: 3,
		&quot;Wikipedija:Čarobnjak za izradu članaka/Struktura/Film&quot;: 4,
		&quot;Wikipedija:Čarobnjak za izradu članaka/Struktura/Naselje&quot;: 5
	}
	|style=display:none
	}}

	{{Codex text
	|id=char_naslov
	|placeholder=Naziv članka (bez prefiksa &amp;quot;Nacrt:&amp;quot;)
	|size=50
	}}
	{{Codex button
	|contents=Stvori
	|type=progressive
	|weight=primary
	|action=create
	|queryfrom=char_naslov
	|style=height:35px; vertical-align:middle;
	|extra-params=action=edit&amp;redlink=1&amp;preloadfrom=char_preload&amp;summary=%20--%20Izrada%20nacrta%20pomo%C4%87u%20%5B%5BWP%3A%C4%8CAR%5D%5D%20--%20&amp;title-prefix=Nacrt:
	}}
&lt;/div&gt;

== Planiranje ==

* (WNE) [[Wikipedija:Nacrti/Evidencija]] = dashboard; status i backlog nacrta; tablice, itd.
* (N) Stranice samih nacrta = prostor za inicijalne komentare pri pregledu
* (R) Razgovor o nacrtu = prostor za detaljnu raspravu, ukoliko je potrebna

* (N) zahtjev za pregled preko dugmeta --&gt; (WNE)/(godina) info: status, naziv, predlagatelj, datum
** --&gt; (WNE) transkluzija na centralnu stranicu za lakše praćenje
** --&gt; (N) nacrt čita status kojim je označen na dashboardu i prikazuje odgovarajući podšablon (&quot;dorada&quot; --&gt; &quot;[[Šablon:Nacrt/dorada|/dorada]]&quot;)

* (N) link potiče raspravu na SZR nacrta --&gt; (R) najbolje mjesto za raspravu o svakom pojedinom nacrtu
* (R) se premješta zajedno sa (N) u GIP prilikom eventualnog prihvaćanja nacrta, tako da pripadajuća rasprava ostaje kao evidencija suradnje i zajedničkog rada na tom članku

WNE omogućuje centralnu kontrolu statusa nacrta, a koji šablon na nacrtu čita pomoću modula; nema smisla da se dopusti lokalna promjena statusa preko parametra jer bi se time narušila svrha

Napomene:
* niža tehnička potkovanost novajlija može proizvoditi kvarove u procesu.
* model treba biti niskofrikcijski i ne-ritualiziran.

== [[Wikipedija:Čarobnjak za stvaranje članaka]] ==
* [[:mw:Extension:InputBox]]
* [[:mw:Extension:NewPageTemplateSelector]] (ne dolazi instaliran sa MW)
* [[:mw:Manual:Creating pages with preloaded text]]

== [[Šablon:Traka]] ==
* [[:m:Template:WMF Navbar]]

{{Traka|Glavna stranica|Korisnik:Vipz|Igralište|Korisnik:Vipz/igralište|Transkluzija|Korisnik:Vipz/transkluzija}}
{{Hidden begin}}
{{clear}}
{{Traka|color=red|Glavna stranica|Korisnik:Vipz|Igralište|Korisnik:Vipz/igralište|Transkluzija|Korisnik:Vipz/transkluzija}}
{{Traka|color=orange|Glavna stranica|Korisnik:Vipz|Igralište|Korisnik:Vipz/igralište|Transkluzija|Korisnik:Vipz/transkluzija}}
{{Traka|color=yellow|Glavna stranica|Korisnik:Vipz|Igralište|Korisnik:Vipz/igralište|Transkluzija|Korisnik:Vipz/transkluzija}}
{{Traka|color=lime|Glavna stranica|Korisnik:Vipz|Igralište|Korisnik:Vipz/igralište|Transkluzija|Korisnik:Vipz/transkluzija}}
{{Traka|color=green|Glavna stranica|Korisnik:Vipz|Igralište|Korisnik:Vipz/igralište|Transkluzija|Korisnik:Vipz/transkluzija}}
{{Traka|color=blue|Glavna stranica|Korisnik:Vipz|Igralište|Korisnik:Vipz/igralište|Transkluzija|Korisnik:Vipz/transkluzija}}
{{Traka|color=purple|Glavna stranica|Korisnik:Vipz|Igralište|Korisnik:Vipz/igralište|Transkluzija|Korisnik:Vipz/transkluzija}}
{{Traka|color=pink|Glavna stranica|Korisnik:Vipz|Igralište|Korisnik:Vipz/igralište|Transkluzija|Korisnik:Vipz/transkluzija}}
{{Traka|color=maroon|Glavna stranica|Korisnik:Vipz|Igralište|Korisnik:Vipz/igralište|Transkluzija|Korisnik:Vipz/transkluzija}}
{{Traka|color=gray|Glavna stranica|Korisnik:Vipz|Igralište|Korisnik:Vipz/igralište|Transkluzija|Korisnik:Vipz/transkluzija}}
{{Hidden end}}

&lt;div style=&quot;display: flex; flex-wrap: wrap; flex-direction: row; justify-content: space-between; align-items: flex-start;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;flex-basis: 10em; flex-grow: 1;&quot;&gt;
{{Obojena traka/centar
 | boja_teksta = #{{#ifeq:{{FULLPAGENAME}}|Korisnik:ImStevan|3366CC|3366CC}}
 | boja_pozadine = #{{#ifeq:{{FULLPAGENAME}}|Korisnik:ImStevan|e6e4e2|FFF}}
 | ikonica = Circle-icons-ribbon.svg
 | tekst = Početna
 | veza = Korisnik:ImStevan
}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;flex-basis: 10em; flex-grow: 1;&quot;&gt;
{{Obojena traka/centar
 | boja_teksta = #{{#ifeq:{{FULLPAGENAME}}|Razgovor s korisnikom:ImStevan|3366CC|3366CC}}
 | boja_pozadine = #{{#ifeq:{{FULLPAGENAME}}|Razgovor s korisnikom:ImStevan|e6e4e2|FFF}}
 | ikonica = Circle-icons-typography.svg
 | tekst = Razgovor
 | veza = Razgovor sa korisnikom:ImStevan
}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;flex-basis: 10em; flex-grow: 1;&quot;&gt;
{{Obojena traka/centar
 | boja_teksta = #{{#ifeq:{{FULLPAGENAME}}|Korisnik:ImStevan/Spomenice|3366CC|3366CC}}
 | boja_pozadine = #{{#ifeq:{{FULLPAGENAME}}|Korisnik:ImStevan/Spomenice|e6e4e2|FFF}}
 | ikonica = Circle-icons-trophy.svg
 | tekst = Spomenice
 | veza = Korisnik:ImStevan/Spomenice
}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;flex-basis: 10em; flex-grow: 1;&quot;&gt;
{{Obojena traka/centar
 | boja_teksta = #{{#ifeq:{{FULLPAGENAME}}|Korisnik:ImStevan/Članci|3366CC|3366CC}}
 | boja_pozadine = #{{#ifeq:{{FULLPAGENAME}}|Korisnik:ImStevan/Članci|e6e4e2|FFF}}
 | ikonica = Circle-icons-compose.svg
 | tekst = Članci
 | veza = Korisnik:ImStevan/Članci
}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;flex-basis: 10em; flex-grow: 1;&quot;&gt;
{{Obojena traka/centar
 | boja_teksta = #{{#ifeq:{{FULLPAGENAME}}|Korisnik:ImStevan/Pravila|3366CC|3366CC}}
 | boja_pozadine = #{{#ifeq:{{FULLPAGENAME}}|Korisnik:ImStevan/Pravila|e6e4e2|FFF}}
 | ikonica = Circle-icons-check.svg
 | tekst = Pravila i smernice
 | veza = Korisnik:ImStevan/Pravila
}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;flex-basis: 10em; flex-grow: 1;&quot;&gt;
{{Obojena traka/centar
 | boja_teksta = #3366CC
 | boja_pozadine = #FFF
 | ikonica = Circle-icons-tools.svg
 | tekst = Još
 | veza = Posebno:Stranice_s_prefiksom/Korisnik:ImStevan/
}}
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;width:100%; background-image: linear-gradient(to right, #FF0018, #FFA52C, #FFFF41, #008018, #0000F9, #86007D); height:7px; margin:0 0 30px;&quot;&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;

{{Traka
| icon-1 = Circle-icons-ribbon.svg | Početna | Korisnik:ImStevan
| icon-2 = Circle-icons-typography.svg | Razgovor | Razgovor s korisnikom:ImStevan
| icon-3 = Circle-icons-trophy.svg | Spomenice | Korisnik:ImStevan/Spomenice
| icon-4 = Circle-icons-compose.svg | Članci | Korisnik:ImStevan/Članci
| icon-5 = Circle-icons-check.svg | Pravila i smernice | Korisnik:ImStevan/Pravila
| icon-6 = Circle-icons-tools.svg | Još | Posebno:Stranice s prefiksom/Korisnik:ImStevan/
}}
&lt;div style=&quot;width:100%; background-image: linear-gradient(to right, #FF0018, #FFA52C, #FFFF41, #008018, #0000F9, #86007D); height:7px; margin:0 0 30px;&quot;&gt;&lt;/div&gt;

== Masovna zamjena teksta i potom brisanje ==
* {{tl|Clickable button}} → {{tl|Clickable button}} ''ili'' {{tl|Klikabilno dugme}} (lokalizirati parametre)
** dizajn će biti ažuriran na Codex ([[:mw:Codex/Migrating from MediaWiki UI]])

==Zamjena šablona iste svrhe u svefunkcionalni [[Šablon:Slično]] i [[Šablon:For]]==
Možda bude potrebe za [[mw:Extension:Replace Text]] ako ova Wikipedija već nema funkcionalnost zamjene teksta bot-om.

===Provjeriti prije spajanja===
*[[Šablon:Dz|Dz]] (492) (koristi prvi parametar za link razvrstavanja) – {{urađeno}}
*[[Šablon:Otheruses-number|Otheruses-number]] (741) – {{urađeno}}

===Drugi šabloni za spajanje===
*[[Šablon:Other uses|Other uses]] (745) + [[Šablon:Otheruses|Otheruses]] (1247) + [[Šablon:Otheruses2|Otheruses2]] ([[Šablon:Drugo značenje2|Drugo značenje2]]) (7489) + [[Šablon:Drugo značenje3|Drugo značenje3]] (5872) + [[Šablon:Drugo značenje|Drugo značenje]] (327) – {{urađeno}}
*[[Šablon:Otherpeople|Otherpeople]] (544) (spojeno, provjeriti preusmjeravanja) – {{urađeno}}

==Spajanje infokutija==
Ažurirati sa najnovijim i idealnijim kodom, a druge ostaviti kao redirekte. Omogućiti druga imena istog parametra u slučaju prenosa sa druge Wikipedije ili zaostalih stranica.
* [[Šablon:Infobox Language]] (36) + [[Šablon:Kutijica za jezik]] (23) + [[Šablon:Jezik]] (36) + '''[[Šablon:Infokutija jezik]]''' (147) ''(provjeriti korisne parametre/imena)'' – {{urađeno}}

==Spajanje ostalih šablona==
* {{tl|Birth date and age}} → {{tl|Datum rođenja i godine}} – {{urađeno}}
* {{tl|Birth date}} → {{tl|Datum rođenja}} – {{urađeno}}
* {{tl|Death date and age}} → {{tl|Datum smrti i godine}} – {{urađeno}}
* {{tl|Death date}} → {{tl|Datum smrti}} – {{urađeno}}
* {{tl|Dvostruka slika}} → {{tl|Multiple image}}
* {{tl|Illm}} → {{tl|Ill}} – {{urađeno}}

==Resursi za šablone==
* Podrška drugih imena istog parametra:
**&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{ #if: {{{domaćeime|}}}{{{izvornoime|}}}{{{nativename|}}} | {{{domaćeime|}}}{{{izvornoime|}}}{{{nativename|}}}}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
**&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{{domaćeime|{{{izvornoime|{{{nativename|}}} }}} }}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;

* Kompaktni izgled (smanjeni vertikalni razmak) za &quot;entete&quot; infokutije:
**&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;| bodystyle = line-height: 1.1em; border-spacing: 2px;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;

* Automatsko razdvajanje popisa u stupce bez ručno unesivih {{tlx|div col}}:
**&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;div style=&quot;column-count: 2&quot;&gt; * &lt;/div&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;

* Automatsko izlistavanje stranica sa određenim prefiksom:
**&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{Special:PrefixIndex|prefix={{NAMESPACE}}:{{ROOTPAGENAME}}/|stripprefix=1}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;

==Infokutijsko stablo==
Status: {{urađeno}}
* [[Šablon:Infokutija]]
** ''[[Šablon:Infokutija (BS)]]
** ''[[Šablon:Kutijica]]''
** ''[[Šablon:Infobox]]''
** ''[[Šablon:Infobox vcard]]''

==Infokutije za kasnije==
&lt;div class=&quot;mw-collapsible mw-collapsed&quot;&gt;
{|
|
{{Infokutija jezik
|caption=Zastava međuslovenskog jezika
|slika=Flag of Interslavic.svg
|ime=međuslovenski jezik
|izvornoime=medžuslovjansky jezyk
|stvoritelj=[[Vojtěch Merunka]] i [[Jan van Steenbergen]]|
|upotreba =Pomoćni jezik, namenjen za komunikaciju među ili sa [[slovenski jezici|slovenskim jezicima]]
|broj=7000 (2020)
|iso3=isv
}}
|
{{Infokutija jezik
|ime=jugoslavenski znakovni jezik
|korisnici=oko 23.000 (2010–2014)
|države=[[Bosna i Hercegovina]], [[Crna Gora]], [[Hrvatska]], [[Srbija]], [[Sjeverna Makedonija]], [[Slovenija]]
|fam1=[[francuska znakovna jezična porodica|francuska znakovna porodica]]
|fam2=[[austrijski znakovni jezik]]
|dijalekti=bosanski znakovni jezik&lt;br&gt;crnogorski znakovni jezik&lt;br&gt;hrvatski znakovni jezik&lt;br&gt;makedonski znakovni jezik&lt;br&gt;slovenski znakovni jezik&lt;br&gt;srpski znakovni jezik
|iso3=ysl
|lc1=csq
|ld1=hrvatski znakovni jezik
|glotto=yugo1239
}}
|}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;display: none;&quot;&gt;&lt;references /&gt;&lt;/div&gt;

{{clear}}

==[[Modul:Wikidata]] ([[:ru:Модуль:Wikidata|ru]]) / [[Modul:WikidataIB]] ([[:en:Module:WikidataIB|en]])==
&lt;!-- BOT TEST --&gt;---- Test 5: dodano radi provjere prilagođene mw.notify poruke.

== Probni spisak ==

* Prva probna stavka

== Probni spisak ==

* Druga probna stavka

== Probni spisak ==

* Nešto treće</text>
      <sha1>t874ds5du8xgr4j387a07thnmte039h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Razgovor:Indijanci</title>
    <ns>1</ns>
    <id>4672622</id>
    <revision>
      <id>42607290</id>
      <parentid>42133622</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T00:44:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aca</username>
        <id>108187</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Aca premješta stranicu [[Razgovor:Domorodački narodi Amerike]] na [[Razgovor:Indijanci]]: vraćam</comment>
      <origin>41254890</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="469" sha1="sogs53at3dgzl6em144uli9v7zcv6ji" xml:space="preserve">
==Image of &quot;YoungChickasaw Warrior&quot;==
Hello, the image being used for this article, [[:File:Young Chickasaw warrior.jpg]], is not genuine. The original image may be found here, [[:File:Chickasaw.jpg]]. Apologies for using English. [[Korisnik:RTG|RTG]] ([[Razgovor sa korisnikom:RTG|razgovor]]) 20:20, 5 juni 2022 (CEST)
:No worries, changed it, thank you for informing us. :) -[[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor sa korisnikom:Vipz|razgovor]]) 20:28, 5 juni 2022 (CEST)</text>
      <sha1>sogs53at3dgzl6em144uli9v7zcv6ji</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nacionalni park Soomaa</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4673539</id>
    <revision>
      <id>42607285</id>
      <parentid>42265616</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T23:50:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>42607285</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2302" sha1="ry5u1pytujpdowa57pvgxfheyiqaht9" xml:space="preserve">{{Infokutija Zaštićeno područje
| ime                  = Nacionalni park Soomaa
| izvorni_naziv        = Soomaa rahvuspark
| iucn_kategorija      = II
| slika                = Riisa raba.JPG
| širina_slike         = 
| opis_slike           = 
| karta                = 
| lokacija             = {{flag|Estonija}}
| najbliži_grad        = 
| koordinate           = {{coord|58|26|27|N|25|6|20|E|display=inline,title}}
| površina             = 359
| oznaka               = 
| ovlaštenje           = 
| osnivanje            = [[8. prosinca]] [[1993.]]
| utemeljenje          = 
| imenovanje           = 
| posjetitelji_br      = 
| posjetitelji_god     = 
| posjetitelji_ref     = 
| upravljačko tijelo   = 
| administrator        = 
| upravitelj           = 
| vlasnik              = 
| svjetska_baština     = 
| url                  = [https://kaitsealad.ee/et/kaitsealad/soomaa-rahvuspark Službene stranice]
}}
[[Datoteka:Drone video of Soomaa National Park great flood near former Tõramaa village in Estonia, Pärnumaa (April 2023).webm|mini|Drone video Nacionalnog parka Soomaa 2023]]
'''Nacionalni park Soomaa''' ([[estonski|est.]]: ''Soomaa rahvuspark'') se nalazi u jugozapadnoj [[Estonija|Estoniji]] u [[Viljandi (okrug)|okrugu Viljandi]]. [[Nacionalni park]] je osnovan [[8. prosinca]] [[1993.]] zbog zaštite [[močvara]], [[livada]] i [[šuma]].

Park zauzima površinu od 359&amp;nbsp;km², te predstavlja drugi nacionalni park po površini nakon [[Nacionalni park Lahemaa|Lahemaa]].

U parku se nalaze 524 različite vrtse [[više biljke|viših biljaka]], 172 vrste [[ptica]] (uključujući [[Orlovi|orlove]]), te 46 vrsta [[sisavac]]a (kao što su: [[los]], [[dabar]], [[vuk]] i [[medvjed]]).

Glavno obilježje nacionalnog parka je peta sezona - poplave koje se redovito javljaju između zime i proljeća.

[[1998.]] je sugerirano da se nacionalni park Soomaa uključi na popis [[svjetska baština|svjetske baštine]] [[UNESCO]]-a .

{{commonscat|Soomaa National Park}}

== Vanjske veze ==

* [http://www.soomaa.ee/ Nacionalni park Soomaa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100308125459/http://www.soomaa.ee/ |date=2010-03-08 }}

{{Nacionalni parkovi u Estoniji}}
{{Authority control}}

{{DEFAULTSORT:Soomaa, Nacionalni park}}
[[Kategorija:Nacionalni parkovi u Estoniji]]</text>
      <sha1>ry5u1pytujpdowa57pvgxfheyiqaht9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Korisnik:Zavičajac/igralište</title>
    <ns>2</ns>
    <id>4676787</id>
    <revision>
      <id>42607243</id>
      <parentid>42607220</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T13:56:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zavičajac</username>
        <id>76707</id>
      </contributor>
      <origin>42607243</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7712" sha1="m4ttotl15418gd1n7my2frgyftencms" xml:space="preserve">https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:UploadWizard https://www.krnjeusa.net/tragovi-starih-naselja/5-arheolosko-nalaziste-u-vrtocu/
https://www.hbsume.ba/show_page/131/drvar-povijesni-podaci
https://katera.news/lat/zaboravljeni-partizanski-spomen-kompleks-korcanica-na-grmecu
https://www.dinarskogorje.com/klekova269a.html
http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_srp/Novi%20Travnik_nekropola%20Bistro%20SR.pdf
http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/nacionalnispomenici?sort=idgrad&amp;rows=50&amp;page=18
https://scispace.com/pdf/omladinske-radne-akcije-kontinuiteti-i-odmaci-iz-iskustva-56i3z2pi8a.pdf
https://balkans.aljazeera.net/blogs/2020/3/29/moje-sjecanje-sa-omladinskih-radnih-akcija
[[File:Krstača iz Pocrnje.jpg|mini|desno|Krstača iz Pocrnje kpod Ljubinja]]  

'''Stup iz Donjih Bakića''' ([[obelisk]], [[nišan]]) je naziv [[Oblici stećaka|stojećeg stećka]] u obliku nišana, u naselju Bakići Donji, [[Olovo]], [[Bosna i Hercegovina]]. Pripada istorijskom području kojeg čine: 
* dva [[Stećak|stećka]] na lokalitetu Pod Klisa ili Varošište, 
* ostaci [[Srednji vijek|srednjovjekovne]] crkve svetog Roka (svetište Gospe olovske) i nekropola sa 24 stećka na lokalitetu Klisa,
* nekropola sa 14 stećaka na lokalitetu Grebljica,
* nekropola sa 43 stećka na lokalitetu Slavanj,
* 16 nišana na lokalitetu Svatovsko Greblje,
* obelisk (stub, nišan) na lokalitetu Vlaškovac.&lt;ref name=&quot;Komisija&quot;&gt;{{Cite web |url= https://web.archive.org/web/20210315164646/http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&amp;lang=1&amp;action=view&amp;id=3042 |title=  Nekropole sa stećcima, nišanima, obeliskom i ostacima crkve sv. Roka u Bakićima Donjim, u selu Bakići Donji, općina Olovo,  |work= Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika, 2008 |accessdate= 9. 2. 2026 }}&lt;/ref&gt;

== Lokalitet ==
Lokalitet Vlaškovac, vlasništvo DP „Stupčanica“, nalazi se na udaljenosti do 500 m zračne linije od crkve svetog Roka (svetište Gospe olovske), u pravcu sjeveroistoka.

[[Geografija|Geografski]] položaj naselja Bakića, okruženost proplancima i [[šuma]]ma, odaje sliku jedne prirodno zatvorene cjeline sa brojnim ostacima spomenika na čijem području je evidentirano šest lokaliteta sa spomenicima: Pod Klisa ili Varošište, Klisa, Grebljica, Vlaškovac, Slavanj i „Svatovsko Greblje“. Ovo naselje je još uvijek naseljeno. Stanovništvo se pretežno bavi [[Poljoprivreda|poljoprivredom]] i stočarstvom, zanimanjima koja su, skupa sa [[rudarstvo]]m, u prethodnim stoljećima uticala na formiranje [[Kultura|kulturnog]] pejsaža ovog naselja. Kontinuitet življenja i rada na ovim prostorima je očit.

== Opis == 
U literaturi je uvriježeno mišljenje da je obelisk [[Kraj stećaka i prvi nišani|poseban tip nadgrobnog spomenika]] iz [[Bosna i Hercegovina u srednjem vijeku|srednjeg vijeka]] i da je pripadao domaćem [[feudalizam|feudalcu]], koji je vremenom prihvatio [[islam]].&lt;ref name=&quot;Miletić&quot;&gt;{{Cite web |url= https://de.scribd.com/document/122040181/Miletić-Nada-Stećci  |title=Nada Miletić: STEĆCI – Umjetnost na tlu Jugoslavije |work= Izdavački zavod Jugoslavija, Beograd – Spektar Zagreb – Prva književna komuna Mostar, 1982 |accessdate= 9. 2. 2017}}&lt;/ref&gt; 

Nadgrobnik je u obliku nišana, a ornamentika na njemu bliska je ukrasima sadržanim na stećcima od kojih se on ne može odvojiti, što se naročito odnosi na spiralne zavoje, S-motive, rozete i tordiranu vrpcu što nije neuobičajeno za nišane prijelaznog doba. Po vremenu nastanka obelisk se može svrstati u drugu polovicu XV. stoljeća, možda i na sam kraj XV. stoljeća, dok se nastanak ostalih nekropola svrstava u vremenski razmak od kraja XIV. do kraja XV. stoljeća.&lt;ref name=&quot;Obelisk&quot;&gt;{{Cite web |url=http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_hrv/Olovo_nekropola%20Bakici%20Donji%20HR.pdf |title=Obelisk u Bakićima |work=Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika BiH |accessdate=9. 2. 2017 }}{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
=== Dimenzije ===
Dimenzije obeliska su: 
* visina od postolja do četvrtaste piramide 300 cm, 
* do kamene kugle 365 cm,
* od postolja do samog vrha 410 cm,
* visina piramide je 65 cm, 
* visina kamene kugle 45 cm.
=== Ukrasi ===
Spomenik je i bogato [[Ukrašavanje stećaka|ukrašen]] simboličnim predstavama na sve četiri strane, a ukrasi su podijeljeni po poljima. Mjesto oštrih ivica spomenik ima sa svih strana tordiranu vrpcu kao ornament, koja služi i za diobu ukrasnih polja.

Svi ukrasi su rađeni u vidu reljefnih ispupčenja. Osnovni motivi na obelisku su: S-motivi i životinjski lik ([[divlja svinja]]) sa štitom. Potom dolaze spiralni zavoji, [[Grožđe|grozdovi]] i tačkice. Kompozicija vepra sa štitom bi trebalo da označava [[Heraldika|heraldički]] znak, ponavlja se na sve četiri strane i jedan je od rijetkih na spomenicima ove vrste u Bosni i Hercegovini.&lt;ref name=&quot;Nišani&quot;&gt;{{Cite web |url= https://de.scribd.com/document/114237216/%C5%A0efik-Be%C5%A1lagi%C4%87-Ni%C5%A1ani-XV-i-XVI-vijeka-u-Bosni-i-Hercegovini |title= Šefik Bešlagić: Nišani XV i XVI vijeka Bosne i Hercegovine |work=ANUBIH, DJELA, KNJIGA LIII - Odjeljenje društvenih nauka, Sarajevo 1978.|accessdate= 9. 2. 2017}}&lt;/ref&gt;

Povezujući simbol vepra, naziv naselja (Bakići) i naziv lokaliteta (Vlaškovac), [[Šefik Bešlagić]] spomenik pripisuje jednom od članova vlastelinske porodice [[Pavle Bakić|Bakić]]. Porodica se rano uključila u [[Osmansko Carstvo|osmanlijski]] [[feudalizam]]. Bili su funkcioneri sa pravom skupljanja [[porez]]a, knezovi i spahije, sa velikim imanjima na teritoriji [[Smederevski sandžak|Smederevskog sandžaka]]. Pavle Bakić je prešao u [[Ugarska|Ugarsku]], gdje ga je kralj Ferdinand imenovao [[Srpska Despotovina|srpskim despotom]] (posljednji). [[Mađarska|Mađarski]] istoričar [[Lajos Thallóczy|Taloči]] objavio je grb nepoznate pripadnosti, na kojem je glava vepra.

Ako grb na obelisku pripada nekom od članova srpske vlastelinske porodice Bakić, onda se radi o čovjeku koji je kao zaslužni turski funkcioner dobio timar kod Olova. Ovaj Bakić mogao je ostati u svojoj vjeri, ili primiti [[islam]]. Podignut mu je spomenik u obliku nišana, kakav je podignut [[Nišan Mahmuta Brankovića|Mahmutu Brankoviću]] ili [[Nišan Radivoja Oprašića|Radivoju Oprašiću]].

== Nacionalni spomenik ==
Prirodno i historijsko područje – nekropole sa stećcima, nišanima, obeliskom i ostacima crkve svetog Roka u Bakićima Donjim, opština Olovo,  proglašeno je [[Nacionalni spomenik Bosne i Hercegovine|nacionalnim spomenikom Bosne i Hercegovine]] na sjednici održanoj od 9 - 15. septembra 2008. godine&lt;ref name=&quot;Komisija&quot;/&gt;

Parcele na kojima se nalaze lokaliteti Pod Klisa ili Varošište, Grebljica i Vlaškovac, gdje je smješten obelisk, vlasništvo je 1/1. DP „Stupčanica“, Olovo. Zemljišna parcela na kojoj je smješten lokalitet Slavanj u vlasništvu je Mustafe (Smaje) Bolića i parcela gdje je smješten lokalitet „Svatovsko groblje“ vlasništvo je Odbora Islamske zajednice Olovo.

== Literatura ==
* [[Šefik Bešlagić]]: Stećci i njihova umjetnost, Zavod za izdavanje udžbenika, Sarajevo, 1971.a, str. 105 i 106; 
* Šefik Bešlagić: Leksikon stećaka, Svjetlost, Sarajevo, 2004, str. 15. 
* [[Alojz Benac]]: Stećci, 1963, XXXV. 
* Šefik Bešlagić: Stećci, 1982, str. 67 i 130. 
* [[Pavao Anđelić]]: Doba srednjovjekovne bosanske države u: Kulturna istorija Bosne i Hercegovine od najstarijih vremena do početka turske vladavine, Sarajevo, 1966, str. 455–495. 

== Izvori ==
{{Reflista|2}}

[[Kategorija:Nacionalni spomenici u Olovu]
[[Kategorija:Nekropole stećaka u Olovu]
[[Kategorija:Stojeći stećci]</text>
      <sha1>m4ttotl15418gd1n7my2frgyftencms</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>42607249</id>
      <parentid>42607243</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T16:47:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zavičajac</username>
        <id>76707</id>
      </contributor>
      <origin>42607249</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7781" sha1="o2d6df7dnq9fa64aier1tq93xyjtlil" xml:space="preserve">https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:UploadWizard https://www.krnjeusa.net/tragovi-starih-naselja/5-arheolosko-nalaziste-u-vrtocu/
https://www.hbsume.ba/show_page/131/drvar-povijesni-podaci
https://katera.news/lat/zaboravljeni-partizanski-spomen-kompleks-korcanica-na-grmecu
https://www.dinarskogorje.com/klekova269a.html
http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_srp/Novi%20Travnik_nekropola%20Bistro%20SR.pdf
http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/nacionalnispomenici?sort=idgrad&amp;rows=50&amp;page=18
https://scispace.com/pdf/omladinske-radne-akcije-kontinuiteti-i-odmaci-iz-iskustva-56i3z2pi8a.pdf
https://balkans.aljazeera.net/blogs/2020/3/29/moje-sjecanje-sa-omladinskih-radnih-akcija
[[File:Krstača iz Pocrnje.jpg|mini|desno|Krstača iz Pocrnje kpod Ljubinja]]  

'''Stup iz Donjih Bakića''' ([[obelisk]], [[nišan]]) je naziv [[Oblici stećaka|stojećeg stećka]] u obliku nišana, u naselju [[Bakići (Olovo)|Bakići]], [[Olovo (BiH)|Olovo]], [[Bosna i Hercegovina]]. Pripada istorijskom području kojeg čine: 
* dva [[Stećak|stećka]] na lokalitetu Pod Klisa ili Varošište, 
* ostaci [[Srednji vijek|srednjovjekovne]] crkve svetog Roka (svetište Gospe olovske) i nekropola sa 24 stećka na lokalitetu Klisa,
* nekropola sa 14 stećaka na lokalitetu Grebljica,
* nekropola sa 43 stećka na lokalitetu Slavanj,
* 16 nišana na lokalitetu Svatovsko Greblje,
* obelisk (stub, nišan) na lokalitetu Vlaškovac.&lt;ref name=&quot;Komisija&quot;&gt;{{Cite web |url= https://web.archive.org/web/20210315164646/http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&amp;lang=1&amp;action=view&amp;id=3042 |title=  Nekropole sa stećcima, nišanima, obeliskom i ostacima crkve sv. Roka u Bakićima Donjim, u selu Bakići Donji, općina Olovo,  |work= Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika, 2008 |accessdate= 9. 2. 2026 }}&lt;/ref&gt;

== Lokalitet ==
Lokalitet Vlaškovac, vlasništvo DP „Stupčanica“, nalazi se na udaljenosti do 500 m zračne linije od crkve svetog Roka (svetište Gospe olovske), u pravcu sjeveroistoka.

[[Geografija|Geografski]] položaj naselja Bakića, okruženost proplancima i [[šuma]]ma, odaje sliku jedne prirodno zatvorene cjeline sa brojnim ostacima spomenika na čijem području je evidentirano šest lokaliteta sa spomenicima: Pod Klisa ili Varošište, Klisa, Grebljica, Vlaškovac, Slavanj i „Svatovsko Greblje“. Ovo naselje je još uvijek naseljeno. Stanovništvo se pretežno bavi [[Poljoprivreda|poljoprivredom]] i stočarstvom, zanimanjima koja su, skupa sa [[rudarstvo]]m, u prethodnim stoljećima uticala na formiranje [[Kultura|kulturnog]] pejsaža ovog naselja. Kontinuitet življenja i rada na ovim prostorima je očit.

== Opis == 
U literaturi je uvriježeno mišljenje da je stup iz Bakića [[Kraj stećaka i prvi nišani|poseban tip nadgrobnog spomenika]] iz [[Bosna i Hercegovina u srednjem vijeku|srednjeg vijeka]] i da je pripadao domaćem [[feudalizam|feudalcu]], koji je vremenom prihvatio [[islam]].&lt;ref name=&quot;Miletić&quot;&gt;{{Cite web |url= https://de.scribd.com/document/122040181/Miletić-Nada-Stećci  |title=Nada Miletić: STEĆCI – Umjetnost na tlu Jugoslavije |work= Izdavački zavod Jugoslavija, Beograd – Spektar Zagreb – Prva književna komuna Mostar, 1982 |accessdate= 9. 2. 2017}}&lt;/ref&gt; 

Nadgrobnik je u obliku nišana, a ornamentika na njemu bliska je ukrasima sadržanim na stećcima od kojih se on ne može odvojiti, što se naročito odnosi na spiralne zavoje, S-motive, rozete i tordiranu vrpcu što nije neuobičajeno za nišane prijelaznog doba. Po vremenu nastanka obelisk se može svrstati u drugu polovicu XV. stoljeća, možda i na sam kraj XV. stoljeća, dok se nastanak ostalih nekropola svrstava u vremenski razmak od kraja XIV. do kraja XV. stoljeća.&lt;ref name=&quot;Obelisk&quot;&gt;{{Cite web |url=http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_hrv/Olovo_nekropola%20Bakici%20Donji%20HR.pdf |title=Obelisk u Bakićima |work=Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika BiH |accessdate=9. 2. 2017 }}{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
=== Dimenzije ===
Dimenzije obeliska su: 
* visina od postolja do četvrtaste piramide 300 cm, 
* do kamene kugle 365 cm,
* od postolja do samog vrha 410 cm,
* visina piramide je 65 cm, 
* visina kamene kugle 45 cm.
=== Ukrasi ===
Spomenik je i bogato [[Ukrašavanje stećaka|ukrašen]] simboličnim predstavama na sve četiri strane, a ukrasi su podijeljeni po poljima. Mjesto oštrih ivica spomenik ima sa svih strana tordiranu vrpcu kao ornament, koja služi i za diobu ukrasnih polja.

Svi ukrasi su rađeni u vidu reljefnih ispupčenja. Osnovni motivi na obelisku su: S-motivi i životinjski lik ([[divlja svinja]]) sa štitom. Potom dolaze spiralni zavoji, [[Grožđe|grozdovi]] i tačkice. Kompozicija vepra sa štitom bi trebalo da označava [[Heraldika|heraldički]] znak, ponavlja se na sve četiri strane i jedan je od rijetkih na spomenicima ove vrste u Bosni i Hercegovini.&lt;ref name=&quot;Nišani&quot;&gt;{{Cite web |url= https://de.scribd.com/document/114237216/%C5%A0efik-Be%C5%A1lagi%C4%87-Ni%C5%A1ani-XV-i-XVI-vijeka-u-Bosni-i-Hercegovini |title= Šefik Bešlagić: Nišani XV i XVI vijeka Bosne i Hercegovine |work=ANUBIH, DJELA, KNJIGA LIII - Odjeljenje društvenih nauka, Sarajevo 1978.|accessdate= 9. 2. 2017}}&lt;/ref&gt;

Povezujući simbol vepra, naziv naselja (Bakići) i naziv lokaliteta (Vlaškovac), [[Šefik Bešlagić]] spomenik pripisuje jednom od članova vlastelinske porodice [[Pavle Bakić|Bakić]]. Porodica se rano uključila u [[Osmansko Carstvo|osmanlijski]] [[feudalizam]]. Bili su funkcioneri sa pravom skupljanja [[porez]]a, knezovi i spahije, sa velikim imanjima na teritoriji [[Smederevski sandžak|Smederevskog sandžaka]]. Pavle Bakić je prešao u [[Ugarska|Ugarsku]], gdje ga je kralj Ferdinand imenovao [[Srpska Despotovina|srpskim despotom]] (posljednji). [[Mađarska|Mađarski]] istoričar [[Lajos Thallóczy|Taloči]] objavio je grb nepoznate pripadnosti, na kojem je glava vepra.

Ako grb na obelisku pripada nekom od članova srpske vlastelinske porodice Bakić, onda se radi o čovjeku koji je kao zaslužni turski funkcioner dobio timar kod Olova. Ovaj Bakić mogao je ostati u svojoj vjeri, ili primiti [[islam]]. Podignut mu je spomenik u obliku nišana, kakav je podignut [[Nišan Mahmuta Brankovića|Mahmutu Brankoviću]] ili [[Nišan Radivoja Oprašića|Radivoju Oprašiću]].

== Nacionalni spomenik ==
Prirodno i historijsko područje – [[Nekropole sa stećcima u Olovu|nekropole sa stećcima]], nišanima, obeliskom i ostacima crkve svetog Roka u Bakićima Donjim, opština Olovo,  proglašeno je [[Nacionalni spomenik Bosne i Hercegovine|nacionalnim spomenikom Bosne i Hercegovine]] na sjednici održanoj od 9 - 15. septembra 2008. godine&lt;ref name=&quot;Komisija&quot;/&gt;

Parcele na kojima se nalaze lokaliteti Pod Klisa ili Varošište, Grebljica i Vlaškovac, gdje je smješten obelisk, vlasništvo je 1/1. DP „Stupčanica“, Olovo. Zemljišna parcela na kojoj je smješten lokalitet Slavanj u vlasništvu je Mustafe (Smaje) Bolića i parcela gdje je smješten lokalitet „Svatovsko groblje“ vlasništvo je Odbora Islamske zajednice Olovo.

== Literatura ==
* [[Šefik Bešlagić]]: Stećci i njihova umjetnost, Zavod za izdavanje udžbenika, Sarajevo, 1971.a, str. 105 i 106; 
* Šefik Bešlagić: Leksikon stećaka, Svjetlost, Sarajevo, 2004, str. 15. 
* [[Alojz Benac]]: Stećci, 1963, XXXV. 
* Šefik Bešlagić: Stećci, 1982, str. 67 i 130. 
* [[Pavao Anđelić]]: Doba srednjovjekovne bosanske države u: Kulturna istorija Bosne i Hercegovine od najstarijih vremena do početka turske vladavine, Sarajevo, 1966, str. 455–495. 

== Izvori ==
{{Reflista|2}}

[[Kategorija:Nacionalni spomenici u Olovu]
[[Kategorija:Nekropole stećaka u Olovu]
[[Kategorija:Stojeći stećci]</text>
      <sha1>o2d6df7dnq9fa64aier1tq93xyjtlil</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Razgovor s korisnikom:Ivanadan</title>
    <ns>3</ns>
    <id>4683580</id>
    <revision>
      <id>42607231</id>
      <parentid>42607211</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T12:13:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ivanadan</username>
        <id>195066</id>
      </contributor>
      <comment>/* Strojni prijevodi #2 */ odgovor</comment>
      <origin>42607231</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10703" sha1="esm77jtwxulprvurk46lw8w3ob8a2f4" xml:space="preserve">{{dobrodošlica}} – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;span style=&quot;color:black; font-family:'Free Style Script';&quot;&gt;Edgar A.&lt;/span&gt;]] [[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;span style=&quot;color:black; font-family:'Free Style Script';&quot;&gt;Poe&lt;/span&gt;]] 15:46, 8 oktobar 2023 (CEST)

== Strojni prijevodi ==

Pozdrav. Ne znam govoriš li srpskohrvatskim ili ne, ali napominjem te da čisti strojni prijevodi na ovoj Wikipediji nisu dozvoljeni, pogotovo ne s engleskog jezika jer su takvi prijevodi u pravilu loši, traljavi i nekonzistentni. Više o tome na [[WP:PRIJENOS|ovoj poveznici]]. Članci se, nažalost, zbog toga moraju brisati. Bolje je napisati kraći članak koji je gramatički i pravopisno točan nego nešto veće, a što ima više pogrešaka nego teksta. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;span style=&quot;color:black; font-family:'Free Style Script';&quot;&gt;Edgar A.&lt;/span&gt;]] [[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;span style=&quot;color:black; font-family:'Free Style Script';&quot;&gt;Poe&lt;/span&gt;]] 15. novembra 2024. u 18:08 (CET)

:Pozdrav, moguće je da postoji greška jer prevod radim ručno. Postoji mogućnost da sam neke naslove ostavio nepromijenjene. Članci jesu  prilično dugi, mislio sam da je to za početak najbolji i jedini način da prevodim stranice. – [[Korisnik:Ivanadan|Ivanadan]] ([[Razgovor s korisnikom:Ivanadan|razgovor]]) 15. novembra 2024. u 18:14 (CET)
::Prijevode ne radiš ručno nego nego strojno preko Wikipedijinog prevoditelja, to čak piše i u opisu prijevoda. Dakle, nije nikakav problem da koristiš taj prijevod kao osnovu, ali moraš proći kroz cijeli članak i sve ispraviti, tako da ne bude fraza poput &quot;asocijacijski fudbal&quot;(???) ili &quot;Abolition&quot; ili &quot;1873 promjene&quot; (to znači da su bile 1873 promjene, ne da je do promjena došlo 1873. godine, kao što treba biti) i slično. Kažem, taj prijevod može biti osnova, ali prije objavljivanja treba svaku rečenicu pregledati. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;span style=&quot;color:black; font-family:'Free Style Script';&quot;&gt;Edgar A.&lt;/span&gt;]] [[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;span style=&quot;color:black; font-family:'Free Style Script';&quot;&gt;Poe&lt;/span&gt;]] 15. novembra 2024. u 18:16 (CET)
::Stranica je bila duga, moguće da neke djelove nijesam ispravio pogotovo naslove. Radio sam prevod i prije i znam za to upozorenje, koje se pojavi sa desne strane ali sam stvarno mislio da sam cijelu stranicu preveo. Opet ponavljam, ostavljam prostora da sam neke naslove ostavio nepromjenjene greškom i mogućnost da sam neke segmente preskocio da editujem i ostavio automatksi prevod. 
::Posto li šansa da ponovo pogledam stranicu (ako može da bude nacrt) da napravim izmjene prije ponovnog pokušaja da je objavim? Proveo sam nekoliko sati da bih je preveo. Stvarno sam dosta vremena proveo i sad nemam opciju da pogledam prevod i revidiram. – [[Korisnik:Ivanadan|Ivanadan]] ([[Razgovor s korisnikom:Ivanadan|razgovor]]) 15. novembra 2024. u 18:20 (CET)
:::Ostavljam mogućnost da se prevod koji sam unio ručno prebrisao automatskim prevodom, ali sam siguran da je to nemoguće. Nažalost ne mogu da budem siguran dok ne pogledam prevodk oji sam napravio, trenutno mi nije dostupan na bilo koji način – [[Korisnik:Ivanadan|Ivanadan]] ([[Razgovor s korisnikom:Ivanadan|razgovor]]) 15. novembra 2024. u 18:21 (CET)
::::Opise fotograifija definitivno nijesam preveo već sam ostavio automatski prevod. – [[Korisnik:Ivanadan|Ivanadan]] ([[Razgovor s korisnikom:Ivanadan|razgovor]]) 15. novembra 2024. u 18:24 (CET)
::::Ajmo ovako, ja ću uzeti stranicu, jednu od njih za početak i prebaciti je na tvoje igralište. Tamo stranicu uredi i onda mi javi ovdje da je gotovo pa ću ja pregledati i ako je sve u redu, onda ćemo je objaviti pa ćemo isto tako napraviti i s ostalima. Znači, ja sada vraćam ono što je prebrisano, a ti radi na tom tekstu. :) – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;span style=&quot;color:black; font-family:'Free Style Script';&quot;&gt;Edgar A.&lt;/span&gt;]] [[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;span style=&quot;color:black; font-family:'Free Style Script';&quot;&gt;Poe&lt;/span&gt;]] 15. novembra 2024. u 18:25 (CET)
:::::Jasno šefe! Hvala puno – [[Korisnik:Ivanadan|Ivanadan]] ([[Razgovor s korisnikom:Ivanadan|razgovor]]) 15. novembra 2024. u 18:27 (CET)
::::::[[Korisnik:Ivanadan/igralište|Članak]] je postavljen, lijepo pregledaj, sredi i javi pa ćemo raditi dalje! :) – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;span style=&quot;color:black; font-family:'Free Style Script';&quot;&gt;Edgar A.&lt;/span&gt;]] [[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;span style=&quot;color:black; font-family:'Free Style Script';&quot;&gt;Poe&lt;/span&gt;]] 15. novembra 2024. u 18:29 (CET)
:::::::Pozdrav, članak je preuredjen. Sigurno postoji još prostora za unapredjenje ali dio koji je ostavljen smatram da je korektan. Svakako ako misliš da nešto treba da promjenim prije objave tu sam da ponovo prodjem članak i preuredim ga. – [[Korisnik:Ivanadan|Ivanadan]] ([[Razgovor s korisnikom:Ivanadan|razgovor]]) 16. novembra 2024. u 18:44 (CET)
::::::::@[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]] Pozdrav, jesi li možda stigao da pogledaš izmjenjeni članak? – [[Korisnik:Ivanadan|Ivanadan]] ([[Razgovor s korisnikom:Ivanadan|razgovor]]) 19. novembra 2024. u 09:37 (CET)
:::::::::Nisam još, ne. Vidio sam poruku, ali nisam još stigao pregledati. Nadam se da ću stići uskoro pa se javim. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;span style=&quot;color:black; font-family:'Free Style Script';&quot;&gt;Edgar A.&lt;/span&gt;]] [[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;span style=&quot;color:black; font-family:'Free Style Script';&quot;&gt;Poe&lt;/span&gt;]] 19. novembra 2024. u 14:23 (CET)
::::::::::Dogovoreno – [[Korisnik:Ivanadan|Ivanadan]] ([[Razgovor s korisnikom:Ivanadan|razgovor]]) 19. novembra 2024. u 15:15 (CET)
:::::::::::Ovako, ovo mi se sada čini sasvim zadovoljavajuće i mislim da si super odradio posao u odnosu na raniju verziju. Jedino što još treba srediti prije objavljivanja jesu izvori. Imaš dolje dosta izvora koji su isti (reference, jel'), isti izvor, ista stranica. To ne treba pisati toliko puta odvojeno nego ih treba objedniti u jedan izvor pa da se povezuju na njega preko &quot;ref name&quot; parametra; imaš primjer toga u članku. Kad to središ javi, ja ću poslaviti članak u glavni imenski i onda možemo na sljedeći. Ako bude sve kako spada, kad riješiš ove što si postavio, moći ćemo odmah na pisanje, bez ovog međukoraka! :) Bravo! – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;span style=&quot;color:black; font-family:'Free Style Script';&quot;&gt;Edgar A.&lt;/span&gt;]] [[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;span style=&quot;color:black; font-family:'Free Style Script';&quot;&gt;Poe&lt;/span&gt;]] 19. novembra 2024. u 18:05 (CET)
::::::::::::@[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]] Upravo sam završio sa izmjenama za reference. I dalje se neki izvori ponavljaju ali u referenci je zapisano na koji dio se odnos (strana ili poglavlje). Što se tiče skroz istih referenci više se ne ponavljaju. – [[Korisnik:Ivanadan|Ivanadan]] ([[Razgovor s korisnikom:Ivanadan|razgovor]]) 20. novembra 2024. u 12:31 (CET)
:::::::::::::I hvala! – [[Korisnik:Ivanadan|Ivanadan]] ([[Razgovor s korisnikom:Ivanadan|razgovor]]) 20. novembra 2024. u 12:31 (CET)
:::::::::::::Samo bih dodao da sam svjestan da ovo nije idealan rad i da ima dosta nedostataka. Nadam se da će vremenom i drugi urednici da ga unaprede a i ja ću vremenom poboljšavati kvalitet – [[Korisnik:Ivanadan|Ivanadan]] ([[Razgovor s korisnikom:Ivanadan|razgovor]]) 20. novembra 2024. u 12:54 (CET)
::::::::::::::Sada je sve riješeno i članak je, kao što možeš [[Slobodan udarac (fudbal)|vidjeti]], vraćen. Ja sam ti na istoj stranici postavio sljedeći članak - korner - tako da samo ista procedura; dotjeraj, kad dotjeraš javi i onda ćemo posljednji. Što se tiče kvalitete teksta, ne brini se... svaki članak na ovoj Wikipediji, pa čak i oni izabrani, uvijek imaju nedostataka i uvijek se mogu unaprijediti. To je normalno i to se radi. Ono što je važno jest da članak kao takav izgleda pristojno, da ima smisla i da je sukladan pravilima i smjernicama. To tvoj članak trenutno jest, na tome ti čestitam i hvala ti na doprinosima! :) I ovim dosadašnjim i svim budućima! :) Javljaj dalje - tu sam! :D – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;span style=&quot;color:black; font-family:'Free Style Script';&quot;&gt;Edgar A.&lt;/span&gt;]] [[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;span style=&quot;color:black; font-family:'Free Style Script';&quot;&gt;Poe&lt;/span&gt;]] 20. novembra 2024. u 15:25 (CET)
:::::::::::::::Hvala! prepravljen je i drugi članak i trebalo bi da je sad &quot;pristojan&quot; – [[Korisnik:Ivanadan|Ivanadan]] ([[Razgovor s korisnikom:Ivanadan|razgovor]]) 21. novembra 2024. u 16:11 (CET)
::::::::::::::::I zadnji ti je spreman. Korner sam riješio. Slobodno možeš dodavati poveznice na igrače, kao što sam ja na Pulišića u korneru :) – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;span style=&quot;color:black; font-family:'Free Style Script';&quot;&gt;Edgar A.&lt;/span&gt;]] [[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;span style=&quot;color:black; font-family:'Free Style Script';&quot;&gt;Poe&lt;/span&gt;]] 21. novembra 2024. u 22:42 (CET)

== Strojni prijevodi #2 ==

Zar opet? Vidi, prošli sam ti put pomagao i surađivao... utrošio sam ogromnu količinu vremena da bi tekstovi koji nisu bili za Wiki postali tekstovi za Wiki i ti ponovo radiš isto? Tako se nećemo igrati! :) Ovo ti je sada formalno upozorenje da više ne objavljuješ strojno prevedene članke ili članke generirane umjetnom inteligencijom prije nego ih središ. '''Dakle''', tek nakon što ih prevedeš i osobno pregledaš možeš ih objaviti. Ako na sljedećim tekstovima vidim tragove toga, dobit ćeš i formalnu zabranu stvaranja takvog sadržaja, ali za sada smo na upozorenju koje će, toplo se nadam, imati odjeka. Zajednica je tu da ti pomogne ako ne znaš, ali nitko ne voli da ga se pravi budalom! :) – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;span style=&quot;color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';&quot;&gt;Edgar A.&lt;/span&gt;]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;span style=&quot;color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';&quot;&gt;Poe&lt;/span&gt;]] 8. juna 2026. u 13:08 (CEST)

:Prije svega izvinjavam se i razumijem razlog brisanja stranice.
:Tekst sam pripremao uz pomoć alata za prevod, ali ga očigledno nisam dovoljno detaljno ručno revidirao prije objave, što je dovelo do lošeg kvaliteta i nekonzistentnosti.
:Iskreno cijenim tvoje vrijeme i trud koji si ranije uložio u smjernice i pomoć i ponovo sam ih prošao. Iskoristiću ih kao osnovu da u potpunosti preradim članak u skladu sa pravilima.
:Ako je moguće volio bih da se sadržaj vrati u nacrt kako bih ga ispravio i ponovo pripremio za objavu. – [[Korisnik:Ivanadan|Ivanadan]] ([[Razgovor s korisnikom:Ivanadan|razgovor]]) 8. juna 2026. u 14:13 (CEST)</text>
      <sha1>esm77jtwxulprvurk46lw8w3ob8a2f4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>42607239</id>
      <parentid>42607231</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T13:27:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Edgar Allan Poe</username>
        <id>29250</id>
      </contributor>
      <comment>/* Strojni prijevodi #2 */ odgovor</comment>
      <origin>42607239</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11205" sha1="cclid3idrvtpd3s64ehuxy456zkacy1" xml:space="preserve">{{dobrodošlica}} – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;span style=&quot;color:black; font-family:'Free Style Script';&quot;&gt;Edgar A.&lt;/span&gt;]] [[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;span style=&quot;color:black; font-family:'Free Style Script';&quot;&gt;Poe&lt;/span&gt;]] 15:46, 8 oktobar 2023 (CEST)

== Strojni prijevodi ==

Pozdrav. Ne znam govoriš li srpskohrvatskim ili ne, ali napominjem te da čisti strojni prijevodi na ovoj Wikipediji nisu dozvoljeni, pogotovo ne s engleskog jezika jer su takvi prijevodi u pravilu loši, traljavi i nekonzistentni. Više o tome na [[WP:PRIJENOS|ovoj poveznici]]. Članci se, nažalost, zbog toga moraju brisati. Bolje je napisati kraći članak koji je gramatički i pravopisno točan nego nešto veće, a što ima više pogrešaka nego teksta. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;span style=&quot;color:black; font-family:'Free Style Script';&quot;&gt;Edgar A.&lt;/span&gt;]] [[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;span style=&quot;color:black; font-family:'Free Style Script';&quot;&gt;Poe&lt;/span&gt;]] 15. novembra 2024. u 18:08 (CET)

:Pozdrav, moguće je da postoji greška jer prevod radim ručno. Postoji mogućnost da sam neke naslove ostavio nepromijenjene. Članci jesu  prilično dugi, mislio sam da je to za početak najbolji i jedini način da prevodim stranice. – [[Korisnik:Ivanadan|Ivanadan]] ([[Razgovor s korisnikom:Ivanadan|razgovor]]) 15. novembra 2024. u 18:14 (CET)
::Prijevode ne radiš ručno nego nego strojno preko Wikipedijinog prevoditelja, to čak piše i u opisu prijevoda. Dakle, nije nikakav problem da koristiš taj prijevod kao osnovu, ali moraš proći kroz cijeli članak i sve ispraviti, tako da ne bude fraza poput &quot;asocijacijski fudbal&quot;(???) ili &quot;Abolition&quot; ili &quot;1873 promjene&quot; (to znači da su bile 1873 promjene, ne da je do promjena došlo 1873. godine, kao što treba biti) i slično. Kažem, taj prijevod može biti osnova, ali prije objavljivanja treba svaku rečenicu pregledati. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;span style=&quot;color:black; font-family:'Free Style Script';&quot;&gt;Edgar A.&lt;/span&gt;]] [[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;span style=&quot;color:black; font-family:'Free Style Script';&quot;&gt;Poe&lt;/span&gt;]] 15. novembra 2024. u 18:16 (CET)
::Stranica je bila duga, moguće da neke djelove nijesam ispravio pogotovo naslove. Radio sam prevod i prije i znam za to upozorenje, koje se pojavi sa desne strane ali sam stvarno mislio da sam cijelu stranicu preveo. Opet ponavljam, ostavljam prostora da sam neke naslove ostavio nepromjenjene greškom i mogućnost da sam neke segmente preskocio da editujem i ostavio automatksi prevod. 
::Posto li šansa da ponovo pogledam stranicu (ako može da bude nacrt) da napravim izmjene prije ponovnog pokušaja da je objavim? Proveo sam nekoliko sati da bih je preveo. Stvarno sam dosta vremena proveo i sad nemam opciju da pogledam prevod i revidiram. – [[Korisnik:Ivanadan|Ivanadan]] ([[Razgovor s korisnikom:Ivanadan|razgovor]]) 15. novembra 2024. u 18:20 (CET)
:::Ostavljam mogućnost da se prevod koji sam unio ručno prebrisao automatskim prevodom, ali sam siguran da je to nemoguće. Nažalost ne mogu da budem siguran dok ne pogledam prevodk oji sam napravio, trenutno mi nije dostupan na bilo koji način – [[Korisnik:Ivanadan|Ivanadan]] ([[Razgovor s korisnikom:Ivanadan|razgovor]]) 15. novembra 2024. u 18:21 (CET)
::::Opise fotograifija definitivno nijesam preveo već sam ostavio automatski prevod. – [[Korisnik:Ivanadan|Ivanadan]] ([[Razgovor s korisnikom:Ivanadan|razgovor]]) 15. novembra 2024. u 18:24 (CET)
::::Ajmo ovako, ja ću uzeti stranicu, jednu od njih za početak i prebaciti je na tvoje igralište. Tamo stranicu uredi i onda mi javi ovdje da je gotovo pa ću ja pregledati i ako je sve u redu, onda ćemo je objaviti pa ćemo isto tako napraviti i s ostalima. Znači, ja sada vraćam ono što je prebrisano, a ti radi na tom tekstu. :) – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;span style=&quot;color:black; font-family:'Free Style Script';&quot;&gt;Edgar A.&lt;/span&gt;]] [[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;span style=&quot;color:black; font-family:'Free Style Script';&quot;&gt;Poe&lt;/span&gt;]] 15. novembra 2024. u 18:25 (CET)
:::::Jasno šefe! Hvala puno – [[Korisnik:Ivanadan|Ivanadan]] ([[Razgovor s korisnikom:Ivanadan|razgovor]]) 15. novembra 2024. u 18:27 (CET)
::::::[[Korisnik:Ivanadan/igralište|Članak]] je postavljen, lijepo pregledaj, sredi i javi pa ćemo raditi dalje! :) – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;span style=&quot;color:black; font-family:'Free Style Script';&quot;&gt;Edgar A.&lt;/span&gt;]] [[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;span style=&quot;color:black; font-family:'Free Style Script';&quot;&gt;Poe&lt;/span&gt;]] 15. novembra 2024. u 18:29 (CET)
:::::::Pozdrav, članak je preuredjen. Sigurno postoji još prostora za unapredjenje ali dio koji je ostavljen smatram da je korektan. Svakako ako misliš da nešto treba da promjenim prije objave tu sam da ponovo prodjem članak i preuredim ga. – [[Korisnik:Ivanadan|Ivanadan]] ([[Razgovor s korisnikom:Ivanadan|razgovor]]) 16. novembra 2024. u 18:44 (CET)
::::::::@[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]] Pozdrav, jesi li možda stigao da pogledaš izmjenjeni članak? – [[Korisnik:Ivanadan|Ivanadan]] ([[Razgovor s korisnikom:Ivanadan|razgovor]]) 19. novembra 2024. u 09:37 (CET)
:::::::::Nisam još, ne. Vidio sam poruku, ali nisam još stigao pregledati. Nadam se da ću stići uskoro pa se javim. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;span style=&quot;color:black; font-family:'Free Style Script';&quot;&gt;Edgar A.&lt;/span&gt;]] [[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;span style=&quot;color:black; font-family:'Free Style Script';&quot;&gt;Poe&lt;/span&gt;]] 19. novembra 2024. u 14:23 (CET)
::::::::::Dogovoreno – [[Korisnik:Ivanadan|Ivanadan]] ([[Razgovor s korisnikom:Ivanadan|razgovor]]) 19. novembra 2024. u 15:15 (CET)
:::::::::::Ovako, ovo mi se sada čini sasvim zadovoljavajuće i mislim da si super odradio posao u odnosu na raniju verziju. Jedino što još treba srediti prije objavljivanja jesu izvori. Imaš dolje dosta izvora koji su isti (reference, jel'), isti izvor, ista stranica. To ne treba pisati toliko puta odvojeno nego ih treba objedniti u jedan izvor pa da se povezuju na njega preko &quot;ref name&quot; parametra; imaš primjer toga u članku. Kad to središ javi, ja ću poslaviti članak u glavni imenski i onda možemo na sljedeći. Ako bude sve kako spada, kad riješiš ove što si postavio, moći ćemo odmah na pisanje, bez ovog međukoraka! :) Bravo! – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;span style=&quot;color:black; font-family:'Free Style Script';&quot;&gt;Edgar A.&lt;/span&gt;]] [[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;span style=&quot;color:black; font-family:'Free Style Script';&quot;&gt;Poe&lt;/span&gt;]] 19. novembra 2024. u 18:05 (CET)
::::::::::::@[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]] Upravo sam završio sa izmjenama za reference. I dalje se neki izvori ponavljaju ali u referenci je zapisano na koji dio se odnos (strana ili poglavlje). Što se tiče skroz istih referenci više se ne ponavljaju. – [[Korisnik:Ivanadan|Ivanadan]] ([[Razgovor s korisnikom:Ivanadan|razgovor]]) 20. novembra 2024. u 12:31 (CET)
:::::::::::::I hvala! – [[Korisnik:Ivanadan|Ivanadan]] ([[Razgovor s korisnikom:Ivanadan|razgovor]]) 20. novembra 2024. u 12:31 (CET)
:::::::::::::Samo bih dodao da sam svjestan da ovo nije idealan rad i da ima dosta nedostataka. Nadam se da će vremenom i drugi urednici da ga unaprede a i ja ću vremenom poboljšavati kvalitet – [[Korisnik:Ivanadan|Ivanadan]] ([[Razgovor s korisnikom:Ivanadan|razgovor]]) 20. novembra 2024. u 12:54 (CET)
::::::::::::::Sada je sve riješeno i članak je, kao što možeš [[Slobodan udarac (fudbal)|vidjeti]], vraćen. Ja sam ti na istoj stranici postavio sljedeći članak - korner - tako da samo ista procedura; dotjeraj, kad dotjeraš javi i onda ćemo posljednji. Što se tiče kvalitete teksta, ne brini se... svaki članak na ovoj Wikipediji, pa čak i oni izabrani, uvijek imaju nedostataka i uvijek se mogu unaprijediti. To je normalno i to se radi. Ono što je važno jest da članak kao takav izgleda pristojno, da ima smisla i da je sukladan pravilima i smjernicama. To tvoj članak trenutno jest, na tome ti čestitam i hvala ti na doprinosima! :) I ovim dosadašnjim i svim budućima! :) Javljaj dalje - tu sam! :D – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;span style=&quot;color:black; font-family:'Free Style Script';&quot;&gt;Edgar A.&lt;/span&gt;]] [[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;span style=&quot;color:black; font-family:'Free Style Script';&quot;&gt;Poe&lt;/span&gt;]] 20. novembra 2024. u 15:25 (CET)
:::::::::::::::Hvala! prepravljen je i drugi članak i trebalo bi da je sad &quot;pristojan&quot; – [[Korisnik:Ivanadan|Ivanadan]] ([[Razgovor s korisnikom:Ivanadan|razgovor]]) 21. novembra 2024. u 16:11 (CET)
::::::::::::::::I zadnji ti je spreman. Korner sam riješio. Slobodno možeš dodavati poveznice na igrače, kao što sam ja na Pulišića u korneru :) – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;span style=&quot;color:black; font-family:'Free Style Script';&quot;&gt;Edgar A.&lt;/span&gt;]] [[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;span style=&quot;color:black; font-family:'Free Style Script';&quot;&gt;Poe&lt;/span&gt;]] 21. novembra 2024. u 22:42 (CET)

== Strojni prijevodi #2 ==

Zar opet? Vidi, prošli sam ti put pomagao i surađivao... utrošio sam ogromnu količinu vremena da bi tekstovi koji nisu bili za Wiki postali tekstovi za Wiki i ti ponovo radiš isto? Tako se nećemo igrati! :) Ovo ti je sada formalno upozorenje da više ne objavljuješ strojno prevedene članke ili članke generirane umjetnom inteligencijom prije nego ih središ. '''Dakle''', tek nakon što ih prevedeš i osobno pregledaš možeš ih objaviti. Ako na sljedećim tekstovima vidim tragove toga, dobit ćeš i formalnu zabranu stvaranja takvog sadržaja, ali za sada smo na upozorenju koje će, toplo se nadam, imati odjeka. Zajednica je tu da ti pomogne ako ne znaš, ali nitko ne voli da ga se pravi budalom! :) – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;span style=&quot;color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';&quot;&gt;Edgar A.&lt;/span&gt;]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;span style=&quot;color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';&quot;&gt;Poe&lt;/span&gt;]] 8. juna 2026. u 13:08 (CEST)

:Prije svega izvinjavam se i razumijem razlog brisanja stranice.
:Tekst sam pripremao uz pomoć alata za prevod, ali ga očigledno nisam dovoljno detaljno ručno revidirao prije objave, što je dovelo do lošeg kvaliteta i nekonzistentnosti.
:Iskreno cijenim tvoje vrijeme i trud koji si ranije uložio u smjernice i pomoć i ponovo sam ih prošao. Iskoristiću ih kao osnovu da u potpunosti preradim članak u skladu sa pravilima.
:Ako je moguće volio bih da se sadržaj vrati u nacrt kako bih ga ispravio i ponovo pripremio za objavu. – [[Korisnik:Ivanadan|Ivanadan]] ([[Razgovor s korisnikom:Ivanadan|razgovor]]) 8. juna 2026. u 14:13 (CEST)
::Vratit ću ti oba članka još ovaj put. Pretpostavit ću dobru namjeru, neka bude. Ali bude li se ovo ponavljalo, više nećeš moći koristiti ni nacrte nego prevedi, ispravi u Wordu, provjeri i onda eventualno postavljaj. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;span style=&quot;color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';&quot;&gt;Edgar A.&lt;/span&gt;]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;span style=&quot;color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';&quot;&gt;Poe&lt;/span&gt;]] 8. juna 2026. u 15:27 (CEST)</text>
      <sha1>cclid3idrvtpd3s64ehuxy456zkacy1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>42607242</id>
      <parentid>42607239</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T13:31:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Edgar Allan Poe</username>
        <id>29250</id>
      </contributor>
      <comment>/* Strojni prijevodi #2 */ odgovor</comment>
      <origin>42607242</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11496" sha1="e5042j4klsr06r20dsf7gugzg5lil78" xml:space="preserve">{{dobrodošlica}} – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;span style=&quot;color:black; font-family:'Free Style Script';&quot;&gt;Edgar A.&lt;/span&gt;]] [[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;span style=&quot;color:black; font-family:'Free Style Script';&quot;&gt;Poe&lt;/span&gt;]] 15:46, 8 oktobar 2023 (CEST)

== Strojni prijevodi ==

Pozdrav. Ne znam govoriš li srpskohrvatskim ili ne, ali napominjem te da čisti strojni prijevodi na ovoj Wikipediji nisu dozvoljeni, pogotovo ne s engleskog jezika jer su takvi prijevodi u pravilu loši, traljavi i nekonzistentni. Više o tome na [[WP:PRIJENOS|ovoj poveznici]]. Članci se, nažalost, zbog toga moraju brisati. Bolje je napisati kraći članak koji je gramatički i pravopisno točan nego nešto veće, a što ima više pogrešaka nego teksta. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;span style=&quot;color:black; font-family:'Free Style Script';&quot;&gt;Edgar A.&lt;/span&gt;]] [[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;span style=&quot;color:black; font-family:'Free Style Script';&quot;&gt;Poe&lt;/span&gt;]] 15. novembra 2024. u 18:08 (CET)

:Pozdrav, moguće je da postoji greška jer prevod radim ručno. Postoji mogućnost da sam neke naslove ostavio nepromijenjene. Članci jesu  prilično dugi, mislio sam da je to za početak najbolji i jedini način da prevodim stranice. – [[Korisnik:Ivanadan|Ivanadan]] ([[Razgovor s korisnikom:Ivanadan|razgovor]]) 15. novembra 2024. u 18:14 (CET)
::Prijevode ne radiš ručno nego nego strojno preko Wikipedijinog prevoditelja, to čak piše i u opisu prijevoda. Dakle, nije nikakav problem da koristiš taj prijevod kao osnovu, ali moraš proći kroz cijeli članak i sve ispraviti, tako da ne bude fraza poput &quot;asocijacijski fudbal&quot;(???) ili &quot;Abolition&quot; ili &quot;1873 promjene&quot; (to znači da su bile 1873 promjene, ne da je do promjena došlo 1873. godine, kao što treba biti) i slično. Kažem, taj prijevod može biti osnova, ali prije objavljivanja treba svaku rečenicu pregledati. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;span style=&quot;color:black; font-family:'Free Style Script';&quot;&gt;Edgar A.&lt;/span&gt;]] [[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;span style=&quot;color:black; font-family:'Free Style Script';&quot;&gt;Poe&lt;/span&gt;]] 15. novembra 2024. u 18:16 (CET)
::Stranica je bila duga, moguće da neke djelove nijesam ispravio pogotovo naslove. Radio sam prevod i prije i znam za to upozorenje, koje se pojavi sa desne strane ali sam stvarno mislio da sam cijelu stranicu preveo. Opet ponavljam, ostavljam prostora da sam neke naslove ostavio nepromjenjene greškom i mogućnost da sam neke segmente preskocio da editujem i ostavio automatksi prevod. 
::Posto li šansa da ponovo pogledam stranicu (ako može da bude nacrt) da napravim izmjene prije ponovnog pokušaja da je objavim? Proveo sam nekoliko sati da bih je preveo. Stvarno sam dosta vremena proveo i sad nemam opciju da pogledam prevod i revidiram. – [[Korisnik:Ivanadan|Ivanadan]] ([[Razgovor s korisnikom:Ivanadan|razgovor]]) 15. novembra 2024. u 18:20 (CET)
:::Ostavljam mogućnost da se prevod koji sam unio ručno prebrisao automatskim prevodom, ali sam siguran da je to nemoguće. Nažalost ne mogu da budem siguran dok ne pogledam prevodk oji sam napravio, trenutno mi nije dostupan na bilo koji način – [[Korisnik:Ivanadan|Ivanadan]] ([[Razgovor s korisnikom:Ivanadan|razgovor]]) 15. novembra 2024. u 18:21 (CET)
::::Opise fotograifija definitivno nijesam preveo već sam ostavio automatski prevod. – [[Korisnik:Ivanadan|Ivanadan]] ([[Razgovor s korisnikom:Ivanadan|razgovor]]) 15. novembra 2024. u 18:24 (CET)
::::Ajmo ovako, ja ću uzeti stranicu, jednu od njih za početak i prebaciti je na tvoje igralište. Tamo stranicu uredi i onda mi javi ovdje da je gotovo pa ću ja pregledati i ako je sve u redu, onda ćemo je objaviti pa ćemo isto tako napraviti i s ostalima. Znači, ja sada vraćam ono što je prebrisano, a ti radi na tom tekstu. :) – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;span style=&quot;color:black; font-family:'Free Style Script';&quot;&gt;Edgar A.&lt;/span&gt;]] [[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;span style=&quot;color:black; font-family:'Free Style Script';&quot;&gt;Poe&lt;/span&gt;]] 15. novembra 2024. u 18:25 (CET)
:::::Jasno šefe! Hvala puno – [[Korisnik:Ivanadan|Ivanadan]] ([[Razgovor s korisnikom:Ivanadan|razgovor]]) 15. novembra 2024. u 18:27 (CET)
::::::[[Korisnik:Ivanadan/igralište|Članak]] je postavljen, lijepo pregledaj, sredi i javi pa ćemo raditi dalje! :) – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;span style=&quot;color:black; font-family:'Free Style Script';&quot;&gt;Edgar A.&lt;/span&gt;]] [[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;span style=&quot;color:black; font-family:'Free Style Script';&quot;&gt;Poe&lt;/span&gt;]] 15. novembra 2024. u 18:29 (CET)
:::::::Pozdrav, članak je preuredjen. Sigurno postoji još prostora za unapredjenje ali dio koji je ostavljen smatram da je korektan. Svakako ako misliš da nešto treba da promjenim prije objave tu sam da ponovo prodjem članak i preuredim ga. – [[Korisnik:Ivanadan|Ivanadan]] ([[Razgovor s korisnikom:Ivanadan|razgovor]]) 16. novembra 2024. u 18:44 (CET)
::::::::@[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]] Pozdrav, jesi li možda stigao da pogledaš izmjenjeni članak? – [[Korisnik:Ivanadan|Ivanadan]] ([[Razgovor s korisnikom:Ivanadan|razgovor]]) 19. novembra 2024. u 09:37 (CET)
:::::::::Nisam još, ne. Vidio sam poruku, ali nisam još stigao pregledati. Nadam se da ću stići uskoro pa se javim. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;span style=&quot;color:black; font-family:'Free Style Script';&quot;&gt;Edgar A.&lt;/span&gt;]] [[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;span style=&quot;color:black; font-family:'Free Style Script';&quot;&gt;Poe&lt;/span&gt;]] 19. novembra 2024. u 14:23 (CET)
::::::::::Dogovoreno – [[Korisnik:Ivanadan|Ivanadan]] ([[Razgovor s korisnikom:Ivanadan|razgovor]]) 19. novembra 2024. u 15:15 (CET)
:::::::::::Ovako, ovo mi se sada čini sasvim zadovoljavajuće i mislim da si super odradio posao u odnosu na raniju verziju. Jedino što još treba srediti prije objavljivanja jesu izvori. Imaš dolje dosta izvora koji su isti (reference, jel'), isti izvor, ista stranica. To ne treba pisati toliko puta odvojeno nego ih treba objedniti u jedan izvor pa da se povezuju na njega preko &quot;ref name&quot; parametra; imaš primjer toga u članku. Kad to središ javi, ja ću poslaviti članak u glavni imenski i onda možemo na sljedeći. Ako bude sve kako spada, kad riješiš ove što si postavio, moći ćemo odmah na pisanje, bez ovog međukoraka! :) Bravo! – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;span style=&quot;color:black; font-family:'Free Style Script';&quot;&gt;Edgar A.&lt;/span&gt;]] [[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;span style=&quot;color:black; font-family:'Free Style Script';&quot;&gt;Poe&lt;/span&gt;]] 19. novembra 2024. u 18:05 (CET)
::::::::::::@[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]] Upravo sam završio sa izmjenama za reference. I dalje se neki izvori ponavljaju ali u referenci je zapisano na koji dio se odnos (strana ili poglavlje). Što se tiče skroz istih referenci više se ne ponavljaju. – [[Korisnik:Ivanadan|Ivanadan]] ([[Razgovor s korisnikom:Ivanadan|razgovor]]) 20. novembra 2024. u 12:31 (CET)
:::::::::::::I hvala! – [[Korisnik:Ivanadan|Ivanadan]] ([[Razgovor s korisnikom:Ivanadan|razgovor]]) 20. novembra 2024. u 12:31 (CET)
:::::::::::::Samo bih dodao da sam svjestan da ovo nije idealan rad i da ima dosta nedostataka. Nadam se da će vremenom i drugi urednici da ga unaprede a i ja ću vremenom poboljšavati kvalitet – [[Korisnik:Ivanadan|Ivanadan]] ([[Razgovor s korisnikom:Ivanadan|razgovor]]) 20. novembra 2024. u 12:54 (CET)
::::::::::::::Sada je sve riješeno i članak je, kao što možeš [[Slobodan udarac (fudbal)|vidjeti]], vraćen. Ja sam ti na istoj stranici postavio sljedeći članak - korner - tako da samo ista procedura; dotjeraj, kad dotjeraš javi i onda ćemo posljednji. Što se tiče kvalitete teksta, ne brini se... svaki članak na ovoj Wikipediji, pa čak i oni izabrani, uvijek imaju nedostataka i uvijek se mogu unaprijediti. To je normalno i to se radi. Ono što je važno jest da članak kao takav izgleda pristojno, da ima smisla i da je sukladan pravilima i smjernicama. To tvoj članak trenutno jest, na tome ti čestitam i hvala ti na doprinosima! :) I ovim dosadašnjim i svim budućima! :) Javljaj dalje - tu sam! :D – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;span style=&quot;color:black; font-family:'Free Style Script';&quot;&gt;Edgar A.&lt;/span&gt;]] [[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;span style=&quot;color:black; font-family:'Free Style Script';&quot;&gt;Poe&lt;/span&gt;]] 20. novembra 2024. u 15:25 (CET)
:::::::::::::::Hvala! prepravljen je i drugi članak i trebalo bi da je sad &quot;pristojan&quot; – [[Korisnik:Ivanadan|Ivanadan]] ([[Razgovor s korisnikom:Ivanadan|razgovor]]) 21. novembra 2024. u 16:11 (CET)
::::::::::::::::I zadnji ti je spreman. Korner sam riješio. Slobodno možeš dodavati poveznice na igrače, kao što sam ja na Pulišića u korneru :) – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;span style=&quot;color:black; font-family:'Free Style Script';&quot;&gt;Edgar A.&lt;/span&gt;]] [[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;span style=&quot;color:black; font-family:'Free Style Script';&quot;&gt;Poe&lt;/span&gt;]] 21. novembra 2024. u 22:42 (CET)

== Strojni prijevodi #2 ==

Zar opet? Vidi, prošli sam ti put pomagao i surađivao... utrošio sam ogromnu količinu vremena da bi tekstovi koji nisu bili za Wiki postali tekstovi za Wiki i ti ponovo radiš isto? Tako se nećemo igrati! :) Ovo ti je sada formalno upozorenje da više ne objavljuješ strojno prevedene članke ili članke generirane umjetnom inteligencijom prije nego ih središ. '''Dakle''', tek nakon što ih prevedeš i osobno pregledaš možeš ih objaviti. Ako na sljedećim tekstovima vidim tragove toga, dobit ćeš i formalnu zabranu stvaranja takvog sadržaja, ali za sada smo na upozorenju koje će, toplo se nadam, imati odjeka. Zajednica je tu da ti pomogne ako ne znaš, ali nitko ne voli da ga se pravi budalom! :) – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;span style=&quot;color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';&quot;&gt;Edgar A.&lt;/span&gt;]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;span style=&quot;color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';&quot;&gt;Poe&lt;/span&gt;]] 8. juna 2026. u 13:08 (CEST)

:Prije svega izvinjavam se i razumijem razlog brisanja stranice.
:Tekst sam pripremao uz pomoć alata za prevod, ali ga očigledno nisam dovoljno detaljno ručno revidirao prije objave, što je dovelo do lošeg kvaliteta i nekonzistentnosti.
:Iskreno cijenim tvoje vrijeme i trud koji si ranije uložio u smjernice i pomoć i ponovo sam ih prošao. Iskoristiću ih kao osnovu da u potpunosti preradim članak u skladu sa pravilima.
:Ako je moguće volio bih da se sadržaj vrati u nacrt kako bih ga ispravio i ponovo pripremio za objavu. – [[Korisnik:Ivanadan|Ivanadan]] ([[Razgovor s korisnikom:Ivanadan|razgovor]]) 8. juna 2026. u 14:13 (CEST)
::Vratit ću ti oba članka još ovaj put. Pretpostavit ću dobru namjeru, neka bude. Ali bude li se ovo ponavljalo, više nećeš moći koristiti ni nacrte nego prevedi, ispravi u Wordu, provjeri i onda eventualno postavljaj. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;span style=&quot;color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';&quot;&gt;Edgar A.&lt;/span&gt;]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;span style=&quot;color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';&quot;&gt;Poe&lt;/span&gt;]] 8. juna 2026. u 15:27 (CEST)
:::Vraćeno je. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;span style=&quot;color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';&quot;&gt;Edgar A.&lt;/span&gt;]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;span style=&quot;color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';&quot;&gt;Poe&lt;/span&gt;]] 8. juna 2026. u 15:31 (CEST)</text>
      <sha1>e5042j4klsr06r20dsf7gugzg5lil78</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Niari (departman)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4714341</id>
    <revision>
      <id>42607334</id>
      <parentid>42452368</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T08:56:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>42607334</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3019" sha1="69jse8cfqgmcea69flgyw9lual2k8x1" xml:space="preserve">{{Regija (HR)
| ime =Niari 	
| ime_genitiv=Niaria
| slika =Niari_in_Congo.svg
| slika_opis= Pozicija departmana na [[Karta|karti]] [[Rpublika Kongo|Republike Kongo]]
| nalazi_se_u_sastavu=[[Republika Kongo|Republike Kongo]]
| upravni_oblik=[[departman]]
| službeni_jezik=[[francuski jezik|francuski]]
| glavni_grad=[[Dolisie]] 
| vladar =Gilbert Mouanda
| titula_vladara=[[Prefekt (Francuska)|Prefekt]]
| površina=25942
| stanovnika=334863
| pozivni_broj = 
| web=
| komentar = 
|}}
'''Niari''' je jedan od 12 [[Departmani Republike Kongo|departmana]] na koje je [[Republika Kongo]] [[državna uprava|administrativno]] podjeljena.

== Karakteristike==

Departman se nalazi na [[jug]]u [[Republika Kongo|zemlje]],prostire se na [[površina|površini]] od 25,942 [[km²]], u kojoj živi 334,863 [[Stanovništvo|stanovnika]].&lt;ref name=fra&gt;{{cite web
| url =https://www.citypopulation.de/en/congo/cities/?cityid=1224
| title =''Niari Department in Congo (Rep.)''
| accessdate =30.03.2025.
| language=engleski
| publisher=City population}}&lt;/ref&gt;

Na [[sjever]]u i [[sjeverozapad]]u [[granica|graniči]] sa [[Gabon]]om, na [[jugozapad]]u sa [[Kouilou (departman)|Departmanom Kouilou]] i [[Angola|Angolom]] ([[enklava]] [[Cabinda (provincija)|Cabinda]]), na 
krajnjem [[jug]]u sa [[DR Kongo|Demokratskom Republikom Kongo]] te na [[jugoistok]]u s departmanima [[Bouenza (departman)|Bouenza]] i [[Lékoumou (departman)|Lékoumou]].&lt;ref name=gra&gt;{{cite web
| url =https://liziba.cg/departement-du-niari/
| title =''Niari''
| accessdate =30.03.2025.
| language =francuski
| publisher =Liziba
| archive-date =2025-06-12
| archive-url =https://web.archive.org/web/20250612213609/https://liziba.cg/departement-du-niari/
| url-status =dead
}}&lt;/ref&gt;

Departman je osnovan [[1934]]. od [[1947]]. podjeljen je na 9 [[okrug|distrikta]].&lt;ref name=outre&gt;{{cite web
 | url =http://anom.archivesnationales.culture.gouv.fr/geo.php?lieu=Niari%2C+Circonscription+%28R%C3%A9publique+du+Congo%29&amp;jump
 | title =''Niari, Circonscription (République du Congo)''
 | accessdate =30.03.2025.
 | language=francuski
 | publisher=Archives Nationales d'Outre-Mer}}&lt;/ref&gt;

[[Upravni centar|Administrativni centar]] provincije je [[grad]] [[Dolisie]] koji ima 178,172 [[Stanovništvo|stan.]]&lt;ref name=city&gt;{{cite web
 | url =https://www.citypopulation.de/en/congo/cities/?cityid=1224
 | title =''Dolisie Commune in Niari''
 | accessdate =30.03.2025.
 | language=engleski
 | publisher=City population}}&lt;/ref&gt; 

Departman je danas administrativno podjeljen na 14 [[okrug|distrikta]]&lt;ref name=gra/&gt;;
* Dolisie
* Banda
* Divénié
* Kibangou
* Kimongo
* Londéla-Kayes
* Louvakou
* Makabana
* Mayoko
* Mbinda
* Mossendjo
* Moungoundou sud
* Moungoundou-nord
* Moutamba
* Nyanga
* Yaya.

== Izvori ==
{{izvori}}

== Vanjske veze ==
* [https://liziba.cg/departement-du-niari/ ''Département du Niaril'']{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{fr icon}}
{{Departmani Republike Kongo}}

[[Kategorija:Departmani Republike Konga]]</text>
      <sha1>69jse8cfqgmcea69flgyw9lual2k8x1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wikipedija:Pijaca/Novosti</title>
    <ns>4</ns>
    <id>4719536</id>
    <revision>
      <id>42607269</id>
      <parentid>42604168</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T21:29:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MediaWiki message delivery</username>
        <id>59777</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tech News: 2026-24 */ novi odjeljak</comment>
      <origin>42607269</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="119517" sha1="m5kud267xdqvi5z8jwaj1wzqow8v1sc" xml:space="preserve">{{Pijaca}}
== ''The Signpost'': 17 February 2026 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/In the media|Global powers see Wikipedia as fundamental target for manipulation]]

* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/News and notes|Discussions open for the next WMF Annual Plan]]

* Serendipity: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Serendipity|Maintenance crews continue to slog through Wikipedia's oldest Featured Articles]]

* Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Disinformation report|Epstein's obsessions]]

* Technology report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Technology report|Wikidata Graph Split and how we address major challenges]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Traffic report|Deaths, killings, films, and the Olympics]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Opinion|Incoming Incurables]]

* Crossword: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Crossword|Pop quiz]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Comix|herculean]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 17. februara 2026. u 09:03 (CET)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- Pošiljalac poruke: Korisnik:JPxG@metawiki; spisak primalaca: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=30039447 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-09&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W09&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/09|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Reference Check|Reference Check]] has been deployed to English Wikipedia, completing its rollout across all Wikipedias. The feature prompts newcomers to add a citation before publishing new content, helping reduce common citation-related reverts and improve verifiability. In A/B testing, the impact was substantial: newcomers shown Reference Check were approximately 2.2 times more likely to include a reference on desktop and about 17.5 times more likely on mobile web. [https://analytics.wikimedia.org/published/reports/editing/reference_check_ab_test_report_final_2025.html]
'''Updates for editors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:InterwikiSorting|InterwikiSorting extension]], which allowed for the [[m:Special:MyLanguage/Interwiki sorting order|sorting of interwiki links]], has been undeployed from Wikipedia. As a result, editors who had enabled interwiki link sorting in non-compact mode (full list format) will now see links reordered. The links moving forward will be listed in the alphabetical order of language code. [https://phabricator.wikimedia.org/T253764]
* Later this week, people who are editing a page-section using the mobile visual editor, will notice a new &quot;Edit full page&quot; button. When tapped, you will be able to edit the entire article. This helps when the change you want to make is outside the section you initially opened. [https://phabricator.wikimedia.org/T387175][https://phabricator.wikimedia.org/T409112]
* [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|The Reader Experience team]] is inviting editors to assess whether dark mode should still be considered &quot;beta&quot; on their wiki, based on their experience of how well it functions on desktop and mobile. If the feature is deemed mature, editors can update the interface messages in &lt;code dir=ltr&gt;MediaWiki:skin-theme-description&lt;/code&gt; and &lt;code dir=ltr&gt;MediaWiki:Vector-night-mode-beta-tag&lt;/code&gt; to indicate that dark mode is ready and no longer considered beta.
* The improved [[mw:Wikimedia_Apps/Team/iOS/Activity_Tab|Activity tab]] which displays user-insights is now available to all users of the Wikipedia iOS app (version 7.9.0 and later). Following earlier A/B testing that showed higher account creation among users with access to the feature, it has been rolled out to 100% of users along with some updates. The Activity tab now shows your edited articles in the timeline, offers editing impact insights like contribution counts and article view trends, and customization options to improve in-app experience for users.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug that prevented [[mw:Special:MyLanguage/Extension:DiscussionTools|DiscussionTools]] from working on mobile has now been fixed, restoring full functionality. [https://phabricator.wikimedia.org/T415303]

'''Updates for technical contributors'''
* The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] that makes this possible continues to improve. The latest upgrade is the inclusion of a [[mw:Extension:GlobalWatchlist#hook|new hook]], &lt;code dir=ltr&gt;ext.globalwatchlist.rebuild&lt;/code&gt;, which fires after each watchlist rebuild. This allows you to run gadgets and user scripts for the Special page. [https://phabricator.wikimedia.org/T275159]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.17|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/09|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W09&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 23. februara 2026. u 20:03 (CET)
&lt;!-- Pošiljalac poruke: Korisnik:STei (WMF)@metawiki; spisak primalaca: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30119102 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-10&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W10&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/10|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Wikipedia 25 [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments|Birthday mode]] is now live on Betawi, Breton, Chinese, Czech, Dutch, English, French, Gorontalo, Indonesian, Italian, Luxembourgish, Madurese, Sicilian, Spanish, Thai, and Vietnamese Wikipedias! This limited-time campaign feature celebrates 25 years of Wikipedia with a birthday mascot, Baby Globe. When turned on, Baby Globe is shown on [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments/article configuration|~2,500 articles]], waiting to be discovered by readers. Communities can choose to turn Birthday mode on by getting consensus from their community and asking an admin to enable the feature and customize it via [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments#Community Configuration Demo|community configuration]] on the local wiki.

'''Updates for editors'''
* [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]], a new feature to re-use references with different details has been released to Swedish Wikipedia, Polish Wikipedia and [[:phab:T418209|a couple of other wikis]]. You can [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#test|try the feature]] on these projects or on testwiki and [https://en.wikipedia.beta.wmcloud.org/wiki/Sub-referencing betawiki]. Learnings from the first pilot wiki German Wikipedia have been [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing/Learnings|published in a report]]. Reach out to the Wikimedia Deutschland team if you are [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Pilot wikis|interested in becoming a pilot wiki]].
* [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#Paste check|Paste Check]] will become available at all Wikipedias this week. The feature prompts newcomers who are pasting text they are not likely to have written into VisualEditor to consider whether doing so risks a copyright violation. Paste Check [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Tags|tags]] all edits where it is shown for potential review. Local administrators can configure various aspects of the feature via [[{{#special:EditChecks}}]]. [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Paste Check#A/B Experiment|Research]] across 22 wikis found that Paste Check resulted in an 18% decrease in relative reverted-edits compared to the control group. Translators can [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&amp;group=ext-visualeditor-ve-mw-editcheck&amp;filter=&amp;optional=1&amp;action=translate help to localize] this and related features.
* The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] will be standardizing the user menu in the top right for all mobile users so that it is closer to the desktop experience. Currently this user menu is only visible to users with Advanced Mobile Controls (AMC) turned on. The only change is that a couple buttons previously in the left-side menu will move to the top right for users who do not have AMC turned on. This change is expected to go out March 9 and seeks to improve the user interface. [https://phabricator.wikimedia.org/T413912]
* Starting in the week of March 2, the emails sent out when an email address was added, removed, or changed for an account will switch to a substantially nicer and clearer HTML email from the prior plaintext one. [https://phabricator.wikimedia.org/T410807]
* Notifications are currently limited to 2,000 historic entries per user, and extend back to 2013 when the feature was released. This is going to be changed to only store Notifications from the last 5 years, but up to 10,000 of them. This will help with long-term infrastructure health and help to prevent more recent notifications from disappearing too soon. [https://phabricator.wikimedia.org/T383948]
* The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] which lets you view your watchlists from multiple wikis on a single page continues to see improvements. The latest update improves label usage experience. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] now allows activating the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Language#Fallback languages|language fallback system]] for Wikidata items without labels in the viewed language, and showing those labels in the user’s preferred Wikidata language if no &lt;code dir=ltr&gt;uselang=&lt;/code&gt; URL parameter is provided. [https://phabricator.wikimedia.org/T373686][https://phabricator.wikimedia.org/T416111]
* The Wikipedia Android team has started a beta test of [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Information Retrieval/Phase 1|hybrid search]] on Greek Wikipedia. Hybrid search capabilities can handle both semantic and keyword queries enabling readers to find what they’re looking for directly on Wikipedia more easily.
* For security reasons, members of certain user groups are [[m:Special:MyLanguage/Mandatory two-factor authentication for users with some extended rights|required to have two-factor authentication]] (2FA) enabled. Currently, 2FA is required to use the group, but not to be a member of it. Given that this model still has some vulnerabilities, the situation will [[phab:T418580|gradually change in March]]. Members of these groups will be unable to disable last 2FA method on their account, and it will be impossible to add users without 2FA to these groups. Users will still be able to add new authentication methods or remove them, as long as at least one method is continuously enabled. In the second half of March, users without 2FA will be removed from these groups. This applies to: CentralNotice administrators, checkusers, interface administrators, suppressors, Wikidata staff, Wikifunctions staff, WMF Office IT and WMF Trust &amp; Safety. Nothing will change for other users. See the linked task for deployment schedule. [https://phabricator.wikimedia.org/T418580]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue preventing users from creating an instance in [https://www.wikibase.cloud/ Wikibase.cloud] has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T416807]

'''Updates for technical contributors'''
* To help ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]], over the next month the Wikimedia Foundation will implement global API rate limits across our APIs. In early March, stricter limits will be applied to unidentified requests from outside Toolforge/WMCS and API requests that are made from web browsers. In April, higher limits will be applied to identified traffic. These limits are intentionally set as high as possible to minimise impact on the community. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]].
* The Wikidata Query Service Linked Data Fragment (LDF) endpoint will be decommissioned in February. This endpoint served limited traffic, which was successfully migrated to other data access methods that were better suited to support existing use cases. The hardware used to support the LDF endpoint will be reallocated to support the ongoing backend migration efforts. [https://phabricator.wikimedia.org/T415696]
* The new Parsoid parser [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Updates|continues to be deployed to additional wikis]], improving platform sustainability and making it easier to introduce new reading and editing features. Parsoid is now the default parser on 488 WMF wikis (268 Wikipedias), now covering more than 10% of all Wikipedia page views.
* The process and criteria for [[Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise#Access|requesting exceptional access]] to the high volume feed of the ''Wikimedia Enterprise'' APIs (at no cost for mission-aligned usecases), [[m:Talk:Wikimedia Enterprise#Exceptional access criteria|have now been published]]. This is to provide more thorough and clearer documentation for users.
* [https://techblog.wikimedia.org/ Tech Blog], the blog dedicated to the Wikimedia technical community [https://techblog.wikimedia.org/2026/02/24/a-tech-blog-diff/ will be migrating] to [[diffblog:|Diff]], the community news and event blog. The migration should be complete in April 2026, after which new posts will be accepted for publishing. Readers will be able to access posts – old and new – on the landing page at https://diff.wikimedia.org/techblog.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.18|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/10|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W10&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 2. marta 2026. u 18:51 (CET)
&lt;!-- Pošiljalac poruke: Korisnik:STei (WMF)@metawiki; spisak primalaca: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30137798 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-11&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W11&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/11|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, 25 March 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1774450800 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies.
* Last week, all wikis had 2 hours of read-only time, and extended unavailability for user-scripts and gadgets. This was due to a security incident which has since been resolved. Work is ongoing to prevent re-occurrences. For current information please see the [[m:Steward's noticeboard#Statement on Meta about today's user script security incident|post on the Stewards' noticeboard]] ([[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Product Safety and Integrity/March 2026 User Script Incident|translations]]).

'''Updates for editors'''
* Users facing multiple blocks on mobile will now see the reasons for each block separately, instead of a generic message. This helps them understand why they are blocked and what steps they can take to resolve the issue. For example, users affected for using common VPNs (such as [[Special:MyLanguage/Apple iCloud Private Relay|iCloud Private Relay]]) will receive clearer guidance on what they need to do to start editing again. [https://phabricator.wikimedia.org/T357118]
* Later this week, [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] will become available as a beta feature within the visual editor at all Wikipedias. This feature proactively suggests various types of actions that people can consider taking to improve Wikipedia articles, and learn about related guidelines. The feature is locally configurable, and can also be locally expanded with custom Suggestions. Current settings can be seen at [[Special:EditChecks]] and there are [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#For administrators %E2%80%93 local customization|instructions for how administrators can customize]] the links to point to local guidelines. The feature is connected to [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check|Edit check]] which suggests improvements while someone is writing new content. In the future, the Editing team plans to evaluate the feature's impact with newcomers through a controlled experiment. [https://phabricator.wikimedia.org/T404600]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where the cursor became misaligned during the use of CodeMirror’s syntax highlighting, which makes wikitext and code easier to read, has now been fixed. This problem specifically affected users who defined a font rule in a custom stylesheet while creating a new topic with DiscussionTools. [https://phabricator.wikimedia.org/T418793]

'''Updates for technical contributors'''
* API rate limiting update: To help ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]], global API rate limits will be applied this week to requests without a compliant User-Agent that originate from outside Toolforge/WMCS and to unauthenticated requests made from web browsers. Higher limits will be applied to identified traffic in April. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]].
* The new GraphQL API has been released. The API was developed as a flexible alternative to select features of the Wikidata Query Service (WDQS), to improve developer experience and foster adaptability, and efficient data access. Try it out and [[d:Wikidata:Wikibase GraphQL#Feedback and development|give feedback]]. You can also [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/GraphQLAPI/apply sign up for usability tests].
* The [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group|PTAC Unsupported Tools Working Group]] continued improvements to [[commons:Special:MyLanguage/Commons:Video2commons#|Video2Commons]] in February, with fixes addressing authentication errors, large-file handling, task queue visibility, and clearer upload behavior. Work is still ongoing in some areas, including changes related to deprecated server-side uploads. Read [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group#February 2026|this update]] to learn more.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.19|MediaWiki]]

'''In depth'''
* The Article Guidance team invites experienced Wikipedia editors from selected [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Pilot wikis and collaborators#Collaborators|pilot wikis]] and interested contributors from other Wikipedias to fill out this questionnaire which is available in [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfmLeVWnxmsCbPoI_UF2jyRcn73WRGWCVPHzerXb4Cz97X_Ag/viewform English], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSd6rzr4XXQw8r4024fE3geTPFe13M_6w7Mitj-YJi0sOlWTAw/viewform?usp=header Arabic], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdok3-RfB18lcugYTUMGkpwmqG_8p760Wv4dCXitOXOszjUDw/viewform?usp=header Bengali], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfjTfYp4jEo0akA4B1e-Nfg3QZPCudUjhJzHzzDi6AHyAaMGA/viewform?usp=header Japanese], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScteVoI29Aue4xc72dekk-6RYtvmMgQxzMI900UOawrFrSTWg/viewform?usp=header Portuguese], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSetdxnYwL3ub2vqA7awCg5hJZPMIYcDPaiTe12rY9h0GYnVlw/viewform?usp=header Persian], and [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScNvfJF-Ot-4pzA4qAN771_0QDJ4Li19YcUsaTgSKW8Nc7U_Q/viewform?usp=header Turkish]. Your answers will help the team customize guidance for less experienced editors and help them learn community policies and practices while creating an article. Learn more [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|on the project page]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/11|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W11&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 9. marta 2026. u 19:52 (CET)
&lt;!-- Pošiljalac poruke: Korisnik:STei (WMF)@metawiki; spisak primalaca: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30213008 --&gt;

== ''The Signpost'': 10 March 2026 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* Interview: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Interview|Bernadette Meehan, new Wikimedia Foundation CEO]]

* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/News and notes|Security testing unleashes computer worm on Meta-wiki]]

* Special report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Special report|What actually happened during the Wikimedia security incident?]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/In the media|Indonesian government blocks Wikimedia logins; archive site scoured from Wikipedia after owner runs malware]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Recent research|To wiki, perchance to groki]]

* Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Obituary|Madhav Gadgil, Fredrick Brennan, Mark Miller, Chip Berlet]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Opinion|Interface administrators and trusting trust]]

* Technology report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Technology report|English Wikipedia deprecates archive.today after DDoS against blog, altered content]]

* Op-ed: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Op-ed|Why is &quot;Trypsin-sensitive photosynthetic activities in chloroplast membranes&quot; cited in &quot;List of tallest buildings in Chicago&quot;?]]

* Essay: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Essay|The pursuit of a button click]]

* In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/In focus|Short descriptions: One year later]]

* WikiProject report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/WikiProject report|Unreferenced articles backlog drive]]

* Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Community view|Speaking of planning ...]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Traffic report|Over the mountain, kissing silver inlaid clouds]]

* Crossword: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Crossword|&quot;It will never happen&quot;]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Comix|BRIEn't]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 10. marta 2026. u 05:15 (CET)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- Pošiljalac poruke: Korisnik:JPxG@metawiki; spisak primalaca: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=30121359 --&gt;

== ''This Month in GLAM'': February 2026 ==

{| style=&quot;width:100%;&quot;
| valign=&quot;top&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border:1px gray solid; padding:1em;&quot; |
{| align=&quot;center&quot;
|-
| style=&quot;text-align: center;&quot; | [[File:This Month in GLAM logo 2018.png|350px|center|link=outreach:GLAM/Newsletter]]&lt;br /&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:12pt; font-family:Times New Roman; text-align:center;&quot;&gt;[[outreach:GLAM/Newsletter/February 2026|&lt;span style=&quot;color:darkslategray;&quot;&gt;This Month in GLAM – Volume XVI, Issue II, February 2026&lt;/span&gt;]]&lt;/div&gt;
&lt;hr /&gt;&lt;br /&gt;

|- style=&quot;text-align: center;&quot;
| &lt;span style=&quot;font-size:12pt; font-family:Times New Roman;&quot;&gt; '''&lt;u&gt;Headlines&lt;/u&gt;'''&lt;/span&gt;
|- style=&quot;font-size:10pt; font-family:Times New Roman; text-align:center;&quot;
| &lt;div style=&quot;text-align:left; column-count:2; column-width:28em; vertical-align:top;&quot;&gt;

* [[outreach:GLAM/Newsletter/February 2026/Contents/From the team|From the team]]: GLAM in 2026 is calling to action!
* [[outreach:GLAM/Newsletter/February 2026/Contents/Belgium report|Belgium report]]: A photo safari through Wiki Loves Fashion &amp; a rescue mission with Mission Gourmande!
* [[outreach:GLAM/Newsletter/February 2026/Contents/Czech Republic report|Czech Republic report]]: National Library overview of 2025
* [[outreach:GLAM/Newsletter/February 2026/Contents/Italy report|Italy report]]: Cultural Heritage and Memory: 2026 GLAM Call and Executed Renaissance Edit-a-thon
* [[outreach:GLAM/Newsletter/February 2026/Contents/New Zealand report|New Zealand report]]: Farewelling the Auckland Museum Summer Students and an update on the NZBSI WiR
* [[outreach:GLAM/Newsletter/February 2026/Contents/Poland report|Poland report]]: Wikipedia in Cultural Marketing at Crash Mondays Warsaw
* [[outreach:GLAM/Newsletter/February 2026/Contents/Serbia report|Serbia report]]: February in Wikimedia Serbia
* [[outreach:GLAM/Newsletter/February 2026/Contents/Spain report|Spain report]]: Wikidata in the GLAM context II
* [[outreach:GLAM/Newsletter/February 2026/Contents/Switzerland report|Switzerland report]]: Neocomensia, SAPA, Atelier Winterthur, GLAM-on-Tour Disentis
* [[outreach:GLAM/Newsletter/February 2026/Contents/UK report|UK report]]: New content in African and Asian languages
* [[outreach:GLAM/Newsletter/February 2026/Contents/Biodiversity Heritage Library report|Biodiversity Heritage Library report]]: Updates on work by BHLWiki Working Group members
* [[outreach:GLAM/Newsletter/February 2026/Contents/Memory of the World report|Memory of the World report]]: Focus on Indigenous issues
* [[outreach:GLAM/Newsletter/February 2026/Contents/Events|Calendar]]: March's GLAM events
&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;font-family:Times New Roman; text-align:center; font-size:85%;&quot; | [[outreach:GLAM/Newsletter|Read this edition in full]] &amp;bull; [[outreach:GLAM/Newsletter/February 2026/Single|Single-page]]
|-
| valign=&quot;top&quot; colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:0.5em; font-family:Times New Roman;text-align:center; font-size:85%;&quot; |
To assist with preparing the newsletter, please visit the [[outreach:GLAM/Newsletter/Newsroom|newsroom]]. Past editions may be viewed [[outreach:GLAM/Newsletter/Archives|here]].
|-
|}
|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:GLAM/Newsletter/About|About ''This Month in GLAM'']] · [[m:Global message delivery/Targets/GLAM|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · [[:m:User:Romaine|Romaine]] 12. marta 2026. u 01:52 (CET)&lt;/div&gt;
&lt;!-- Pošiljalac poruke: Korisnik:Romaine@metawiki; spisak primalaca: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/GLAM&amp;oldid=30232291 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-12&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W12&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/12|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature, also known as [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror 6]], has been used for wikitext syntax highlighting since November 2024. It will be promoted out of beta by May 2026 in order to bring improvements and new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Features|features]] to all editors who use the standard syntax highlighter. If you have any questions or concerns about promoting the feature out of beta, [[mw:Special:MyLanguage/Help talk:Extension:CodeMirror|please share]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T259059]
* Some changes to local user groups are performed by stewards on Meta-Wiki and logged there only. Now, interwiki rights changes will be logged both on Meta-Wiki and the wiki of the target user to make it easier to access a full record of user's rights changes on a local wiki. Past log entries for such changes will be backfilled in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T6055]
* On wikis using [[m:Special:MyLanguage/Flagged Revisions|Flagged Revisions]], the number of pending changes shown on [[{{#Special:PendingChanges}}]] previously counted pages which were no longer pending review, because they have been removed from the system without being reviewed, e.g. due to being deleted, moved to a different namespace, or due to wiki configuration changes. The count will be correct now. On some wikis the number shown will be much smaller than before. There should be no change to the list of pages itself. [https://phabricator.wikimedia.org/T413016]
* Wikifunctions composition language has been rewritten, resulting in a new version of the language. This change aims to increase service stability by reducing the orchestrator's memory consumption. This rewrite also enables substantial latency reduction, code simplification, and better abstractions, which will open the door to later feature additions. Read more about [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-03-11|the changes]].
* Users can now sort search results alphabetically by page title. The update gives an additional option to finding pages more easily and quickly. Previously, results could be sorted by Edit date, Creation date, or Relevance. To use the new option, open 'Advanced Search' on the search results page and select 'Alphabetically' under 'Sorting Order'. [https://phabricator.wikimedia.org/T403775]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug that prevented UploadWizard on Wikimedia Commons from importing files from Flickr has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419263]
'''Updates for technical contributors'''
* A new special page, [[{{#special:LintTemplateErrors}}]], has been created to list transcluded pages that are flagged as containing lint errors to help users discover them easily. The list is sorted by the number of transclusions with errors. For example: [[{{#special:LintTemplateErrors}}/night-mode-unaware-background-color]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T170874]
* Users of the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature have been using [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] for syntax highlighting when editing JavaScript, CSS, JSON, Vue and Lua content pages, for some time now. Along with promoting CodeMirror 6 out of beta, the plan is to replace CodeEditor as the standard editor for these content models by May 2026. [[mw:Special:MyLanguage/Help talk:Extension:CodeMirror|Feedback or concerns are welcome]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T419332]
* The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] JavaScript modules will soon be upgraded to CodeMirror 6. Leading up to the upgrade, loading the &lt;code dir=ltr&gt;ext.CodeMirror&lt;/code&gt; or &lt;code dir=ltr&gt;ext.CodeMirror.lib&lt;/code&gt; modules from gadgets and user scripts was deprecated in July 2025. The use of the &lt;code dir=ltr&gt;ext.CodeMirror.switch&lt;/code&gt; hook was also deprecated in March 2025. Contributors can now make their scripts or gadgets compatible with CodeMirror 6. See the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror#Gadgets and user scripts|migration guide]] for more information. [https://phabricator.wikimedia.org/T373720]
* The MediaWiki Interfaces team is expanding coverage of REST API module definitions to include [[mw:Special:MyLanguage/API:REST API/Extensions|extension APIs]]. REST API modules are groups of related endpoints that can be independently managed and versioned. Modules now exist for [https://phabricator.wikimedia.org/T414470 GrowthExperiments] and [https://phabricator.wikimedia.org/T419053 Wikifunctions] APIs. As we migrate extension APIs to this structure, documentation will move out of the main MediaWiki OpenAPI spec and REST Sandbox view, and will instead be accessible via module-specific options in the dropdown on the [https://test.wikipedia.org/wiki/Special:RestSandbox REST Sandbox] (i.e., [[{{#Special:RestSandbox}}]], available on all wiki projects).
* The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto|Scribunto]] extension provides different pieces of information about the wiki where the module is being used via the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual|mw.site]] library. Starting last week, the library also provides a [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#mw.site.wikiId|way]] of accessing the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Wiki ID|wiki ID]] that can be used to facilitate cross-wiki module maintenance. [https://phabricator.wikimedia.org/T146616]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.20|MediaWiki]]

'''In depth'''
* The [[m:Special:MyLanguage/Coolest Tool Award|2026 Coolest Tool Award]] celebrating outstanding community tools, is now open for nominations! Nominate your favorite tool using the [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/435684?lang=en nomination survey] form by 23 March 2026. For more information on privacy and data handling, please see the [[foundation:Special:MyLanguage/Legal:Coolest_Tool_Award_2026_Survey_Privacy_Statement|survey privacy statement]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/12|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W12&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 16. marta 2026. u 20:35 (CET)
&lt;!-- Pošiljalac poruke: Korisnik:STei (WMF)@metawiki; spisak primalaca: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30260505 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-13&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W13&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/13|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Wikimedia site users can now log in without a password using passkeys. This is a secure method supported by fingerprint, facial recognition, or PIN. With this change, all users who opt for passwordless login will find it easier, faster, and more secure to log in to their accounts using any device. The new passkey login option currently appears as an autofill suggestion in the username field. An additional [[phab:T417120|&quot;Log in with passkey&quot; button]] will soon be available for users who have already registered a passkey. This update will improve security and user experience. The [[c:File:Passwordless_login_screencast.webm|screen recording]] demonstrates the passwordless login process step by step.
* [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, 25 March 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1774450800 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies.

'''Updates for editors'''
* Wikimedia site users can now export their notifications older than 5 years using a [[toolforge:echo-chamber|new Toolforge tool]]. This will ensure that users retain their important notifications and avoid them being lost based on the planned change to delete notifications older than 5 years, as previously announced. [https://phabricator.wikimedia.org/T383948]
* Wikipedia editors in Indonesian, Thai, Turkish, and Simple English now have access to Special:PersonalDashboard. This is an [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools/Dashboard|early version of an experience]] that introduces newer editors to patrolling workflows, making it easier for them to move from making edits to participating in more advanced moderation work on their project. [https://phabricator.wikimedia.org/T402647]
* The [[Special:Block]] now has two minor interface changes. Administrators can now easily perform indefinite blocks through a dedicated radio button in the expiry section. Also, choosing an indefinite expiry provides a different set of common reasons to select from, which can be changed at: [[MediaWiki:Ipbreason-indef-dropdown]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T401823]
* Mobile editors [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#Logged-out|at several wikis]] can now see an improved logged-out edit warning, thanks to the recent updates from the Growth team. These changes released last week are part of ongoing efforts and tests to enhance [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|account creation experience on mobile]] and then increase participation. [https://phabricator.wikimedia.org/T408484]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:36}} community-submitted {{PLURAL:36|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug that prevented mobile web users from seeing the block information when affected by multiple blocks has been fixed. They can now see messages of all the blocks currently affecting them when they access Wikipedia.

'''Updates for technical contributors'''
* Images built using Toolforge will soon get the upgraded buildpacks version, bringing support for newer language versions and other upstream improvements and fixes. If you use Toolforge Build Service, review the recent [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/cloud-announce@lists.wikimedia.org/thread/EMYTA32EV2V5SQ2JIEOD2CL66YFIZEKV/ cloud-announce email] and update your build configuration as necessary to ensure your tools are compatible. [https://wikitech.wikimedia.org/w/index.php?title=Help:Toolforge/Building_container_images&amp;oldid=2392097#Buildpack_environment_upgrade_process][https://phabricator.wikimedia.org/T380127]

* The [https://api.wikimedia.org/wiki/Main_Page API Portal] documentation wiki will shut down in June 2026. API keys created on the API Portal will continue to work normally. api.wikimedia.org endpoints will be deprecated gradually starting in July 2026. Documentation on the API Portal is moving to [[mw:Wikimedia APIs|mediawiki.org]]. Learn more on the [[wikitech:API Portal/Deprecation|project page]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.21|MediaWiki]]

'''In depth'''
* [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]] is considering improvements to [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|automatically generated reference names in VisualEditor]]. Please check out the [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|proposed solutions]] and participate in the [[m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|request for comment]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/13|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W13&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 23. marta 2026. u 17:51 (CET)
&lt;!-- Pošiljalac poruke: Korisnik:UOzurumba (WMF)@metawiki; spisak primalaca: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30268305 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-14&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W14&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/14|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The Beta version of [[abstract:|Abstract Wikipedia]] a new Wikimedia project which is language-independent, was launched last week. The project allows communities to build Wikipedia articles in their native language, which can be readily accessed by other users in their own languages. The wiki is powered by instructions from Wikifunctions and also based on structured content from Wikidata. [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-03-26|Read more]].

'''Updates for editors'''
* The Growth team is running an A/B test to evaluate a clearer, more user-friendly message that promotes account creation on wikis. Currently when logged-out mobile users begin editing, they see a jarring warning message that can feel abrupt and discouraging. This also presents temporary account editing as the default rather than encouraging account creation. The test is running on ten Wikipedias, including Arabic, French, Spanish and German. [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#2. Improve logged-out warning message (T415160)|Read more]].
* The Wikimedia Apps team is inviting feedback on [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Future of Editing on the Mobile Apps|how editing should work on the Wikipedia mobile apps]]. The discussion focuses on improving how users access editing tools when they tap &quot;Edit&quot;. This is part of a broader effort to convert readers who develop an interest in editing, to access a more user-friendly pathway to start contributing.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:45}} community-submitted {{PLURAL:45|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where citation fetching from the large newspaper archive [https://www.newspapers.com Newspapers.com] was no longer working, due to a block in [[mw:Special:MyLanguage/Citoid|Citoid]] requests, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419903]

'''Updates for technical contributors'''
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.22|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/14|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W14&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 30. marta 2026. u 21:25 (CEST)
&lt;!-- Pošiljalac poruke: Korisnik:STei (WMF)@metawiki; spisak primalaca: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30329462 --&gt;

== ''The Signpost'': 31 March 2026 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/News and notes|Entirety of Wikinews to be shut down]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/In the media|AI ban, newspapers disrupt archiving; and antisemitism complaints]]

* Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/Community view|Videos from WikiConference North America 2025 in NYC]]

* Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/Disinformation report|Cleaning up after Jeffrey Epstein, Peter Nygard, and Mohamed Al-Fayed]]

* WikiConference report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/WikiConference report|WikiConference North America 2025 in NYC review]]

* Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/Obituary|Dr. Subas Chandra Rout]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/Traffic report|Call in the dogs of war, soldier of fortune]]

* Gallery: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/Gallery|Canadian Rangers participate in Operation ''Enduring Encyclopedia'']]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/Comix|n00bsitting]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 31. marta 2026. u 12:08 (CEST)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- Pošiljalac poruke: Korisnik:JPxG@metawiki; spisak primalaca: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=30329870 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-15&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W15&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/15|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''

* The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] now includes a new group goal-setting feature, enabling organizers to set and track event goals such as the number of articles created and participating contributors in real time. Similarly, participants can work toward shared targets and see their collective impact as the event unfolds. The feature is now available on all Wikimedia wikis. Learn more in [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Collaborative contributions#Goal setting|the documentation]].
* [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] The new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist labels|watchlist labels]] feature (announced in [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Tech News 2026-07]]) is now available via VisualEditor, the source editor, and the 'watchstar' (or watch link, for skins that don't have a star icon). Previously it was only possible to assign labels via [[Special:EditWatchlist|EditWatchlist]]. In all three places it is a new field following the expiry field.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where talk pages on mobile with Parsoid are unusable after empty section headers, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419171]

'''Updates for technical contributors'''
* The [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|sub-referencing feature]], which lets editors add details to an existing reference without duplicating it, will be gradually rolled out to [[phab:T414094|more wikis]] later this year. Wikis using the [[mw:Special:MyLanguage/Reference Tooltips|Reference Tooltips]] gadget are encouraged to update their version (typically at [[m:MediaWiki:Gadget-ReferenceTooltips.js|MediaWiki:Gadget-ReferenceTooltips.js]] as shown [https://en.wikipedia.org/w/index.php?diff=1344408362 here]) to ensure compatibility. Other reference-related gadgets may also be affected. [https://phabricator.wikimedia.org/T416304]
* All Wikinews editions will be closed and switched to read-only mode on 4 May 2026. Content will remain accessible, but no new edits or articles can be added. This closure was approved by the Board of Trustees of the Wikimedia Foundation following extended discussions. [[m:Wikimedia Foundation Board noticeboard#Board of Trustees Approves Closure of Wikinews|Read more]].
* The [[:mw:Special:MyLanguage/API:Action API|Action API]] has had several formats for requested output. One of them, &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;format=php&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;, is being removed soon. Please ensure your scripts or bots use the [[mw:Special:MyLanguage/API:Data formats#Output|JSON format]]. This removal should affect very few scripts and bots. [https://phabricator.wikimedia.org/T118538]
* The [[Special:NamespaceInfo|Special:NamespaceInfo]] page now includes namespace aliases. For example &quot;WP&quot; for the &quot;Project&quot; (&quot;Wikipedia&quot;) namespace on the German Wikipedia. [https://phabricator.wikimedia.org/T381455]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.23|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/15|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W15&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 6. aprila 2026. u 18:19 (CEST)
&lt;!-- Pošiljalac poruke: Korisnik:STei (WMF)@metawiki; spisak primalaca: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30362761 --&gt;

== ''This Month in GLAM'': March 2026 ==

{| style=&quot;width:100%;&quot;
| valign=&quot;top&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border:1px gray solid; padding:1em;&quot; |
{| align=&quot;center&quot;
|-
| style=&quot;text-align: center;&quot; | [[File:This Month in GLAM logo 2018.png|350px|center|link=outreach:GLAM/Newsletter]]&lt;br /&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:12pt; font-family:Times New Roman; text-align:center;&quot;&gt;[[outreach:GLAM/Newsletter/March 2026|&lt;span style=&quot;color:darkslategray;&quot;&gt;This Month in GLAM – Volume XVI, Issue III, March 2026&lt;/span&gt;]]&lt;/div&gt;
&lt;hr /&gt;&lt;br /&gt;

|- style=&quot;text-align: center;&quot;
| &lt;span style=&quot;font-size:12pt; font-family:Times New Roman;&quot;&gt; '''&lt;u&gt;Headlines&lt;/u&gt;'''&lt;/span&gt;
|- style=&quot;font-size:10pt; font-family:Times New Roman; text-align:center;&quot;
| &lt;div style=&quot;text-align:left; column-count:2; column-width:28em; vertical-align:top;&quot;&gt;

* [[outreach:GLAM/Newsletter/March 2026/Contents/From the team|From the team]]: GLAM in Equinox
* [[outreach:GLAM/Newsletter/March 2026/Contents/Albania report|Albania report]]: Wikigap 2026 in Tirana, Albania
* [[outreach:GLAM/Newsletter/March 2026/Contents/Aruba report|Aruba report]]: Celebrating 20 Years of Papiamentu/o Wikipedia
* [[outreach:GLAM/Newsletter/March 2026/Contents/Bolivia report|Bolivia report]]: The Family Treasures Project Returns, with New GLAM Partners
* [[outreach:GLAM/Newsletter/March 2026/Contents/Brazil report|Brazil report]]: Wiki Loves Folklore Brazil defines six categories to represent Brazilian culture on Commons 
* [[outreach:GLAM/Newsletter/March 2026/Contents/Colombia report|Colombia report]]: Architecture in the public domain in libraries in Nariño/Arquitectura en dominio público en bibliotecas nariñenses
* [[outreach:GLAM/Newsletter/March 2026/Contents/Czech Republic report|Czech Republic report]]: Main Wikimedian in Residence report for 2025 is here
* [[outreach:GLAM/Newsletter/March 2026/Contents/Germany report|Germany report]]: Art History Loves Wiki 2026 – digital/local. collection loves wiki
* [[outreach:GLAM/Newsletter/March 2026/Contents/India report|India report]]: Collaboration resumes with the British Library for Bangla Wikisource
* [[outreach:GLAM/Newsletter/March 2026/Contents/Italy report|Italy report]]: 2026 winners projects
* [[outreach:GLAM/Newsletter/March 2026/Contents/New Zealand report|New Zealand report]]: New Zealand Bioeconomy Science Institute Wikimedian in Residence update, a letter published in Nature &amp; Architecture + Women NZ
* [[outreach:GLAM/Newsletter/March 2026/Contents/Macedonia report|North Macedonia report]]: Wikimedia MKD's GLAM Highlights: Botany and Beyond 
* [[outreach:GLAM/Newsletter/March 2026/Contents/Portugal report|Portugal report]]: March in Portugal
* [[outreach:GLAM/Newsletter/March 2026/Contents/Serbia report|Serbia report]]: March in Wikimedia Serbia
* [[outreach:GLAM/Newsletter/March 2026/Contents/Sweden report|Sweden report]]: Looking for similar images
* [[outreach:GLAM/Newsletter/March 2026/Contents/Switzerland report|Switzerland report]]: GLAM Wiki Group, Donna, CoCreation PTT-Archive
* [[outreach:GLAM/Newsletter/March 2026/Contents/UK report|UK report]]: CILIP MDG 2026 Conference, Library meetups and the World's Enamels
* [[outreach:GLAM/Newsletter/March 2026/Contents/Ukraine report|Ukraine report]]: Spring 2026 news from Ukraine – Wiki Loves Folklore &amp; more #1Lib1Ref
* [[outreach:GLAM/Newsletter/March 2026/Contents/USA report|USA report]]: MoMA's International Traveling Exhibitions and Wikidata on the LD4 Arts Affinity Group April Community Call 
* [[outreach:GLAM/Newsletter/March 2026/Contents/Biodiversity Heritage Library report|Biodiversity Heritage Library report]]: Updates on work by BHL-Wiki Working Group members
* [[outreach:GLAM/Newsletter/March 2026/Contents/AvoinGLAM report|AvoinGLAM report]]: Oulu Löyly
* [[outreach:GLAM/Newsletter/March 2026/Contents/Memory of the World report|Memory of the World report]]: Indigenous languages on the Main Page
* [[outreach:GLAM/Newsletter/March 2026/Contents/Events|Calendar]]: April's GLAM events

&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;font-family:Times New Roman; text-align:center; font-size:85%;&quot; | [[outreach:GLAM/Newsletter|Read this edition in full]] &amp;bull; [[outreach:GLAM/Newsletter/March 2026/Single|Single-page]]
|-
| valign=&quot;top&quot; colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:0.5em; font-family:Times New Roman;text-align:center; font-size:85%;&quot; |
To assist with preparing the newsletter, please visit the [[outreach:GLAM/Newsletter/Newsroom|newsroom]]. Past editions may be viewed [[outreach:GLAM/Newsletter/Archives|here]].
|-
|}
|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:GLAM/Newsletter/About|About ''This Month in GLAM'']] · [[m:Global message delivery/Targets/GLAM|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · [[:m:User:Romaine|Romaine]] 9. aprila 2026. u 20:19 (CEST)&lt;/div&gt;
&lt;!-- Pošiljalac poruke: Korisnik:Romaine@metawiki; spisak primalaca: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/GLAM&amp;oldid=30344683 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-16&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W16&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/16|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Experienced editors are invited to [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Main_Page test] the [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] feature, designed to help less-experienced editors create well-structured, policy-compliant Wikipedia articles. Testing instructions are [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Test feature guide|available]]. Also, after reviewing [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Category:Pages_using_article_guidance the outlines], please provide feedback on the [[mw:Talk:Article guidance|project talk page]]. Based on your input, the feature will be refined and transferred to the pilot Wikipedias to translate and adapt. Check out [[c:File:Article Guidance workflow demo - April 2026.webm|the video]] explaining the feature.
'''Updates for editors'''
* On most wikis, all autoconfirmed users can now use [[Special:ChangeContentModel|Special:ChangeContentModel]] page to [[mw:Special:MyLanguage/Help:ChangeContentModel|create new pages with custom content models]], such as mass message lists, making custom page formats more accessible. Check [[Special:ListGroupRights|Special:ListGroupRights]] for the status of your wiki. [https://phabricator.wikimedia.org/T248294]
* The Growth team has launched an [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account_Creation_Experiments|account creation experiment]] to evaluate whether adding an account creation button to the mobile web header increases new account registrations and encourages more mobile users to contribute to the wikis. The experiment is currently live on Hindi, Indonesian, Bengali, Thai, and Hebrew Wikipedia, and targets 10% of logged-out mobile web users.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where VisualEditor could get stuck loading on Windows devices with animations turned off, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T382856]

'''Updates for technical contributors'''
* Starting later this week, {{int:group-abusefilter}} who have the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature enabled will have [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] as the editor at [[Special:AbuseFilter|Special:AbuseFilter]]. This is part of the broader effort to make the user experience more consistent across all editors. [https://phabricator.wikimedia.org/T399673][https://phabricator.wikimedia.org/T419332]
* Tools and bots that access the [[mw:Special:MyLanguage/Notifications/API|Notifications API]] (&lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;action=query&amp;meta=notifications&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;) will need to update their OAuth or BotPassword grants to also include access to private notifications. [https://phabricator.wikimedia.org/T421991]
* Due to a library upgrade, listings on category pages may be displayed out of order starting on Monday, 20th April. A migration script will be run to correct this, and will take hours to days depending on the size of the wiki (up to a week for English Wikipedia). [https://phabricator.wikimedia.org/T422544]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.24|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/16|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W16&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 13. aprila 2026. u 17:18 (CEST)
&lt;!-- Pošiljalac poruke: Korisnik:STei (WMF)@metawiki; spisak primalaca: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30380527 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-17&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W17&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/17|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* After two years of development, [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]], also known as [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror 6]], is to be promoted out of beta on Tuesday, April 21. It brings better code and wikitext readability, reduction in typing errors, and other [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|benefits]] to all users of the standard syntax highlighter. A huge thank you to volunteer [https://phabricator.wikimedia.org/p/Bhsd/ Bhsd] who developed many of the new features, including [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Code folding|code folding]], [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Autocompletion|autocompletion]], and [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Linting|linting]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T259059]
* A major update to the Wikipedia app for iOS is now rolling out, redesigning the interface to align with Apple's latest &quot;Liquid Glass&quot; visual design. [https://apps.apple.com/us/app/wikipedia/id324715238 Download the latest version] and explore the update.

'''Updates for editors'''
* [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|Reading lists]] is a feature which allows readers to save articles to a list for reading later. This feature is now in beta on Arabic, French, Indonesian, Vietnamese, and Chinese Wikipedias and by default for all new accounts on all Wikipedias.
* An experiment which explores extending [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews|Page Previews to mobile web]] will be launched in the week of April 20 on Arabic, English, French, Italian, Polish, and Vietnamese Wikipedias. Page Previews are pop-ups that display a thumbnail, lead paragraph, and a link to open the full article of a blue link, thereby improving content discovery. The feature is already available on desktop and in the apps. [[m:Special:MyLanguage/List of experiments in Product and Technology#Template|Read more about this experiment and others]].
* On several wikis, logged-in editors who haven't [[mw:Special:MyLanguage/Help:Email confirmation|confirmed their email addresses]] can now see a banner encouraging them to do so. Having the email address confirmed allows a user to restore access to the account if they lose it. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security#Encouraging users to confirm their email addresses|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T421366]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:15}} community-submitted {{PLURAL:15|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where editing very large wiki pages in the 2017 wikitext editor caused slow loading, preview and scrolling lag, and performance issues when selecting, cutting, or pasting content, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T184857]

'''Updates for technical contributors'''
* As part of the promotion of [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror]] from a beta feature, all users will use [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] for syntax highlighting when editing JavaScript, CSS, JSON, Vue and Lua content pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T419332]
* The &lt;code&gt;mirrors.wikimedia.org&lt;/code&gt; service for Debian and Ubuntu users will sunset and stop working on May 15. The resources for the service will be replaced with new and better options. Some users may need to switch to a different server which should take about a minute. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/LJYRIS4WB66HIRCAO4GIDTXCMDVZRBMA/ You can read more]. [https://phabricator.wikimedia.org/T416707]
* The &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;image&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;oldimage&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; table will be removed from [[wikitech:Help:Wiki Replicas|wikireplicas]]. If your tools or queries access &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;image&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; or &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;oldimage&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; directly, please update them to use the &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;file&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;filerevision&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; table before 28 May. [https://phabricator.wikimedia.org/T28741]
* Following the recent implementation of global API rate limits on unidentified traffic, the Wikimedia Foundation will continue efforts to ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]] by applying global limits to identified API traffic beginning the last week of April. These limits are intentionally set as high as possible to minimise impact on the community. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]] and [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits/FAQ|Frequently Asked Questions]].
* The [[mw:Special:MyLanguage/Attribution API|Attribution API]] is now available as a [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Stability policy|beta]]. The API fetches information for crediting Wikimedia articles and media files wherever they are used. Reference documentation is available through the REST Sandbox special page available on all Wikimedia wikis (such as the [https://en.wikipedia.org/w/index.php?api=attribution.v0-beta&amp;title=Special%3ARestSandbox REST sandbox on English Wikipedia]). Share your feedback on the [[mw:Talk:Attribution API|project talk page]].
* There is no new MediaWiki version this week.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/17|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W17&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 20. aprila 2026. u 17:00 (CEST)
&lt;!-- Pošiljalac poruke: Korisnik:STei (WMF)@metawiki; spisak primalaca: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30432763 --&gt;

== ''The Signpost'': 21 April 2026 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-04-21/News and notes|Six Serbian Wikipedia editors banned following controversy about political bias]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-04-21/In the media|Could Wikipedia be involved in Massachusetts' proposed social media ban for minors?]]

* Gallery: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-04-21/Gallery|March equinox]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-04-21/Traffic report|Time to change my galaxy in case, we outta space!]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-04-21/Comix|Of skirts and articles]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 21. aprila 2026. u 08:50 (CEST)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- Pošiljalac poruke: Korisnik:JPxG@metawiki; spisak primalaca: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=30434643 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-18&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W18&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/18|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* There is a change in how new users are autoconfirmed that will improve anti-vandalism protection. Currently, users who have had an account for a few days and made a few edits are automatically added to the [[{{int:grouppage-autoconfirmed/{{CONTENTLANGUAGE}}}}|{{int:group-autoconfirmed}}]] group. This configuration tends to be exploited by some vandals, who create accounts and start to use them only after some time. To mitigate this, the configuration will be updated next week so that – for the purpose of becoming autoconfirmed – the account age will be counted from their first edit, instead of registration date. The numeric value of the age threshold will remain the same. This change will be deployed only to wikis which require at least one edit as part of the autoconfirmation conditions. [https://phabricator.wikimedia.org/T418484]
* All Wikipedia users with new accounts and those who activated the &quot;automatically enable most beta features&quot; option in their preference can now use the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|reading lists]] beta feature to save articles for later reading. This helps organize reading interests in one place for convenient access. 
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where infobox images have huge padding in Firefox, has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T423676]

'''Updates for technical contributors'''
* As a reminder, the global API rate limits will be applied this week to identified API traffic. This is to help ensure [[mw:MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]]. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, including the actual rate limits, see [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]] and [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits/FAQ|Frequently Asked Questions]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.26|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/18|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W18&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 27. aprila 2026. u 20:06 (CEST)
&lt;!-- Pošiljalac poruke: Korisnik:UOzurumba (WMF)@metawiki; spisak primalaca: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30458046 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-19&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W19&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/19|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] team invites experienced editors of [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Pilot wikis and collaborators|pilot Wikipedias]]—Arabic, Bangla, Japanese, Portuguese, Persian, Turkish, Simple English, Spanish, and French—to help translate and adapt [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Category:Pages_using_article_guidance sample outlines]. These outlines will guide editors in creating clear, well-structured, and policy-compliant articles when using [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Special:NewArticle the feature] once it is launched in May 2026. [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance#Adapting a sample outline in a Wikipedia|Simple instructions]] on how to translate and adapt the outlines are available.
'''Updates for editors'''
* The [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] has published [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/May 2026 draft PTAC recommendation for feedback|draft recommendations]] on a model that affiliates can follow when contributing to the technical space. Community members are invited to provide feedback on the recommendation until May 8th [[:m:Talk:Product and Technology Advisory Council/May 2026 draft PTAC recommendation for feedback|on the talk page]].
* The number of available thumbnail size preferences in MediaWiki is being reduced to three standardized options—Small (180px), Regular (250px), and Large (400px), as part of ongoing efforts to improve performance and reduce strain on thumbnail services. As a result, existing preferences will be mapped to the nearest new size (for example, smaller selections like 120px or 150px will render at 180px, while larger ones like 300px or 360px will render at 400px). The preferences interface will soon be updated to reflect these changes, and users who wish to opt out or provide feedback can do so. [https://phabricator.wikimedia.org/T424909]
* From now on, even when a permission expires automatically, users will receive an Echo notification similar to the standard notification for permission changes. There is a difference between this and [[m:Special:MyLanguage/Global reminder bot|Global reminder bot]] in that the latter reminds users a week ''before'' the rights are due to expire, so that they can renew the rights.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the problem where the ULS language selector in [[m:Special:Translate|Special:Translate]] would scroll vertically when it shouldn't, has been resolved. Previously, when users opened the &quot;Translate to English&quot; dropdown and typed certain inputs, the dialog would scroll vertically by a few pixels even when there was enough space to display all results. The dropdown no longer shifts unnecessarily when filtering languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T358864] 
* The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]], which lets you view your watchlists from multiple wikis on a single page, continues to improve. For example, watchlists for Wikibase sites such as [[:d:|Wikidata]] now support [[mw:Special:MyLanguage/Extension:EntitySchema|EntitySchema]] elements for better tracking. The Live Updates mode now refreshes the special page every 60 seconds to comply with the updated [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|global API rate limits]] for improved real-time responsiveness. Additionally, a directionality bug that displayed links as &quot;changes 3&quot; instead of &quot;3 changes&quot; in mixed-direction lists has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T415450][https://phabricator.wikimedia.org/T424422][https://phabricator.wikimedia.org/T418091]
'''Updates for technical contributors'''
* The second phase of [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|global API rate limits]] has been rolled out to reduce the [[diffblog:2026/03/26/quo-vadis-crawlers-progress-and-whats-next-on-safeguarding-our-infrastructure/|impact of AI crawlers]] and ensure fair, sustainable access to Wikimedia resources, prioritising human and mission-aligned traffic. [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits#Limits|Limits]] have been shifted from per-hour to per-minute, producing smoother traffic patterns and more predictable API load. Community users are not expected to be affected, and no action is required. Early indications show some User-Agent-based requestors are adjusting behaviour, and around 64% of automated API traffic has been identified. Monitoring continues, and Wikimedia Enterprise remains available for commercial support.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.27|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/19|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W19&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 4. maja 2026. u 22:43 (CEST)
&lt;!-- Pošiljalac poruke: Korisnik:STei (WMF)@metawiki; spisak primalaca: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30498077 --&gt;

== ''This Month in GLAM'': April 2026 ==

{| style=&quot;width:100%;&quot;
| valign=&quot;top&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border:1px gray solid; padding:1em;&quot; |
{| align=&quot;center&quot;
|-
| style=&quot;text-align: center;&quot; | [[File:This Month in GLAM logo 2018.png|350px|center|link=outreach:GLAM/Newsletter]]&lt;br /&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:12pt; font-family:Times New Roman; text-align:center;&quot;&gt;[[outreach:GLAM/Newsletter/April 2026|&lt;span style=&quot;color:darkslategray;&quot;&gt;This Month in GLAM – Volume XVI, Issue IV, April 2026&lt;/span&gt;]]&lt;/div&gt;
&lt;hr /&gt;&lt;br /&gt;

|- style=&quot;text-align: center;&quot;
| &lt;span style=&quot;font-size:12pt; font-family:Times New Roman;&quot;&gt; '''&lt;u&gt;Headlines&lt;/u&gt;'''&lt;/span&gt;
|- style=&quot;font-size:10pt; font-family:Times New Roman; text-align:center;&quot;
| &lt;div style=&quot;text-align:left; column-count:2; column-width:28em; vertical-align:top;&quot;&gt;

* [[outreach:GLAM/Newsletter/April 2026/Contents/From the team|From the team]]: How the GLAM Community Can Shine in the 2026–27 Annual Plan
* [[outreach:GLAM/Newsletter/April 2026/Contents/Albania report|Albania report]]: International Roma Day 2026 in Tirana, Albania
* [[outreach:GLAM/Newsletter/April 2026/Contents/Argentina report|Argentina report]]: WikiConf Argentina and GLAM projects
* [[outreach:GLAM/Newsletter/April 2026/Contents/Asia report|Asia report]]: Documenting and citing oral knowledge in audio and video
* [[outreach:GLAM/Newsletter/April 2026/Contents/Australia report|Australia report]]: WikiCon Australia, ICIP, Orphan works and Trans-Tasman partnerships
* [[outreach:GLAM/Newsletter/April 2026/Contents/Brazil report|Brazil report]]: Wikimedia Brasil publishes book on the power and challenges of free knowledge
* [[outreach:GLAM/Newsletter/April 2026/Contents/Colombia report|Colombia report]]: We celebrate Public Domain Day with an expert panel / Celebramos el día del dominio público con un Panel de expertas
* [[outreach:GLAM/Newsletter/April 2026/Contents/Italy report|Italy report]]: Ongoing and New GLAM-Wiki Projects
* [[outreach:GLAM/Newsletter/April 2026/Contents/New Zealand report|New Zealand report]]: Women in Wartime event at Auckland Museum &amp; an update for WiR NZBSI
* [[outreach:GLAM/Newsletter/April 2026/Contents/Nigeria report|Nigeria report]]: Wikimedia Commons Upload Campaign
* [[outreach:GLAM/Newsletter/April 2026/Contents/Macedonia report|North Macedonia report]]: Wikimedia MKD in Action: Digitization, Wikisource and Educational Workshops
* [[outreach:GLAM/Newsletter/April 2026/Contents/Poland report|Poland report]]: GLAM-Wiki Developments: Residencies, Partnerships and Audiovisual Heritage
* [[outreach:GLAM/Newsletter/April 2026/Contents/Serbia report|Serbia report]]: April in Wikimedia Serbia
* [[outreach:GLAM/Newsletter/April 2026/Contents/Switzerland report|Switzerland report]]: Le Donne di Villa Massimo
* [[outreach:GLAM/Newsletter/April 2026/Contents/UK report|UK report]]: A tenth-century Quran and Islamic Art in Urdu
* [[outreach:GLAM/Newsletter/April 2026/Contents/USA report|USA report]]: Wiki MIT launches and US meetups
* [[outreach:GLAM/Newsletter/April 2026/Contents/Biodiversity Heritage Library report|Biodiversity Heritage Library report]]: Update on the BHL Annual Meeting 27 April - 1 May &amp; BHL Day
* [[outreach:GLAM/Newsletter/April 2026/Contents/Memory of the World report|Memory of the World report]]: Eight new articles on MoW inscriptions
* [[outreach:GLAM/Newsletter/April 2026/Contents/Events|Calendar]]: May's GLAM events

&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;font-family:Times New Roman; text-align:center; font-size:85%;&quot; | [[outreach:GLAM/Newsletter|Read this edition in full]] &amp;bull; [[outreach:GLAM/Newsletter/April 2026/Single|Single-page]]
|-
| valign=&quot;top&quot; colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:0.5em; font-family:Times New Roman;text-align:center; font-size:85%;&quot; |
To assist with preparing the newsletter, please visit the [[outreach:GLAM/Newsletter/Newsroom|newsroom]]. Past editions may be viewed [[outreach:GLAM/Newsletter/Archives|here]].
|-
|}
|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:GLAM/Newsletter/About|About ''This Month in GLAM'']] · [[m:Global message delivery/Targets/GLAM|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · [[:m:User:Romaine|Romaine]] 11. maja 2026. u 15:50 (CEST)&lt;/div&gt;
&lt;!-- Pošiljalac poruke: Korisnik:Romaine@metawiki; spisak primalaca: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/GLAM&amp;oldid=30513880 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-20&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W20&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/20|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Community Tech has published [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/How to write a good wish|new guidance]] explaining how wishes on Community Wishlist are triaged and prioritized. The documentation is intended to help contributors write stronger proposals by clarifying the factors that influence prioritization decisions. Beyond vote counts, the guidance highlights considerations such as potential impact on the community when determining which wishes move forward.

'''Updates for editors'''
* The Reader Growth team is launching an experiment to test a new [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Share_Card|Share Card feature]] that allows readers to create visually engaging cards from Wikipedia articles or selected article sections and share them online, with each card linking back to the original article to help expand readership and article discovery. The mobile-only A/B test will be available to a portion of readers on Arabic, Chinese, French, Vietnamese, and English Wikipedia to better understand reading and sharing habits, and is scheduled to begin the week of May 18 and run for four weeks.
* The Android and iOS Wikipedia apps recently released the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/25th_Birthday_Reading_Challenge|25-day reading challenge]] into Beta, as part of efforts to drive reader engagement by encouraging users to complete reading milestones. To track their reading streak during the challenge, App users can add a widget featuring Baby Globe to their home screen. The challenge officially begins May 11.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:17}} community-submitted {{PLURAL:17|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the global preference for enabling syntax highlighting in wikitext could unexpectedly disable itself after being turned on, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T425286]

'''Updates for technical contributors'''
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The ResourceLoader module &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;mediawiki.ui.input&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;, deprecated since [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/39|September 2023]], will be removed this week. There is a [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Migrating_from_MediaWiki_UI|guide for migrating from MediaWiki UI to Codex]] for any tools that use it. [https://phabricator.wikimedia.org/T420125]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.2|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/20|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W20&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 11. maja 2026. u 21:20 (CEST)
&lt;!-- Pošiljalac poruke: Korisnik:STei (WMF)@metawiki; spisak primalaca: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30524429 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-21&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W21&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/21|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The Abstract Wikipedia team has identified five potential pilot wikis to assess their interest in adopting abstract articles on their wikis. The pilots are Malayalam, Bengali, Dagbani, Arabic, and Indonesian Wikipedia. The feedback period will be open until May 22. If your community is interested in becoming a pilot, [[m:Talk:Abstract Wikipedia|let us know on Meta]].

'''Updates for editors'''
* An experiment to show [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists]] to logged-out readers on mobile web will launch on May 18 across German, Spanish, Italian, Portuguese, Polish, Dutch, Turkish, and Urdu Wikipedias, and will run for one month. The effort supports broader goals of helping readers save and organize articles for later reading, while encouraging habits that could lead to future Wikipedia contributions.
* To support a bookmark button in the Reading List beta feature, the &quot;Tools &gt; Action&quot; menu has been updated to display icons, including the watch star indicator that helps editors identify temporarily watched articles. The icons now also match those used on mobile, improving consistency across platforms. The change is currently limited to the actions menu and mainly affects editors with privileged user rights. [https://phabricator.wikimedia.org/T426008]
* [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] was released as an [[w:en:A/B test|A/B test]] for newcomer editors on the mobile website at [[phab:T421189|~15 Wikipedias]]. The experiment will measure the impact that Suggestion Mode has on the proportion of newcomer mobile web edit sessions that result in constructive (un-reverted) article edits. The experiment will also evaluate the feature's impact on editor retention, and monitor changes in revert and block rates.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue in the Wikipedia Android app where images could sometimes fail to load after opening a recommended reading list notification, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T418231]

'''Updates for technical contributors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Wikidata Platform|Wikidata Platform team]] has published its [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:SPARQL query service/WDQS backend update/Backend Replacement|backend replacement recommendation]] and accompanying [[wikitech:Wikidata Query Service/WDQS Architecture re-design|technical architecture]] for the migration of the Wikidata Query Service (WDQS) away from Blazegraph. Feedback is invited until May 25th 2026, especially on potential gaps and impacts on advanced use cases. Wikidata community members and WDQS users are also encouraged to help identify high-impact tools and workflows that may need attention on [[d:Wikidata:SPARQL query service/WDQS backend update/High-Impact Use Cases|this page]]. Feedback can be shared on the [[d:Wikidata talk:SPARQL query service/WDQS backend update|Migration talk page]] or during the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Blazegraph Migration Office Hours|next office hour]]. See the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Wikidata Platform team/Newsletter|WDP team newsletter]] for more details.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.3|MediaWiki]]

'''In depth'''

* On English, French, Japanese, and a few other Wikipedias, there was a [[diffblog:2025/09/02/better-detecting-bots-and-replacing-our-captcha/|trial of hCaptcha]], a third-party bot detection service. The trial showed that hCaptcha effectively detects and deters some bad-faith automated activity, on its own and by giving [[w:en:Wikipedia:Village pump (technical)/Archive 225#Introducing SuggestedInvestigations|checkusers and stewards]] signals to look into. Because the results were positive, hCaptcha will be rolled out across all wikis over the next few weeks. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Anti-abuse signals/hCaptcha|See the hCaptcha project page]] for technical information about the implementation and privacy protections. [[diffblog:2026/05/04/better-detecting-bots-and-replacing-our-captcha-part-2/|Learn more]].
* The latest Community Tech update is now available, with progress across several Community Wishlist initiatives, including Reading Lists expansion from the mobile app to the website, new language support for &quot;Who Wrote That&quot; and the Personal Dashboard, improvements to 3D rendering and Charts, and upcoming work on talk page sorting, audio playback, and editing workflows. The update also shares current priorities, wishlist status trends, and opportunities for community feedback on future focus areas and the Wikimedia Foundation’s 2026–2027 Annual Plan. [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates#May 13, 2026: Latest updates from the Community Tech team|Read the full newsletter for details]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/21|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W21&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 18. maja 2026. u 22:21 (CEST)
&lt;!-- Pošiljalac poruke: Korisnik:STei (WMF)@metawiki; spisak primalaca: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30539262 --&gt;

== ''The Signpost'': 22 May 2026 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/News and notes|Offline: Osama Khalid still in prison]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/In the media|Indonesian editors, you shall return!]]

* Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Disinformation report|Who is a typical paid editor? Who are their typical clients?]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Recent research|WikiLambda the Ultimate]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Traffic report|This is where I'll be, so heavenly, so come and dance with me Michael!]]

* Forum: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Forum|WikiAnnotate: help us build a dataset of article quality evaluations]]

* In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/In focus|Demystifying the 2026-27 Annual Plan]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Opinion|Wikipedia isn't a battleground. So why does it feel like one?]]

* Serendipity: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Serendipity|Wikinews: Into the Wikiverse]]

* Special report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Special report|Wikimedia Foundation closes Wikinews after 21 years]]

* Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Community view|Wikipedia's traffic drop: more on languages and freshness]]

* Gallery: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Gallery|Earth Day and Mother's Day]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Comix|Brother, can you spare a page?]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 22. maja 2026. u 07:19 (CEST)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- Pošiljalac poruke: Korisnik:Bri@metawiki; spisak primalaca: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=30513885 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-22&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W22&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/22|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Following a [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#LOWM|successful account creation experiment]], an improved logged-out edit warning message will be deployed to all Wikimedia wikis in the first week of June. The change will only affect logged-out users on mobile web who open an editing session. The updated experience is designed to encourage account creation more clearly, while still allowing users to edit with temporary accounts. Results from the experiment showed a significant increase in account creation, with a 27% relative lift among users shown the updated message. As expected, as more people funnel into account creation, temporary accounts decreased by a relative 16%. The experiment did not show any significant changes in constructive edit rates or other monitored contributor metrics. [https://phabricator.wikimedia.org/T424595] 

'''Updates for editors'''
* For security reasons, members of certain user groups are [[m:Special:MyLanguage/Mandatory two-factor authentication for users with some extended rights|required to have two-factor authentication]] (2FA) enabled. Members of these groups will be unable to disable the last 2FA method on their account, and it will be impossible to add users without 2FA to these groups. Users will still be able to add new authentication methods or remove them, as long as at least one method is continuously enabled. In the next few weeks, users without 2FA will be removed from these groups. Notably, this applies to bureaucrats. See the linked tasks for deployment schedules. [https://phabricator.wikimedia.org/T423119][https://phabricator.wikimedia.org/T423120]
* [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]] will run an [[w:en:A/B testing|A/B test]] on [[:phab:T415904|10 wikis]], testing [[m:WMDE Technical Wishes/References/Reference Previews|potential improvements for Reference Previews]]. The experiment will run for ~2 weeks at the end of May / beginning of June and will affect 10% of desktop readers on the participating wikis.
* After two successful experiments, the Reader Growth team is rolling out an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|Image Browsing]] beta feature for all Wikipedias on mobile on May 25. This means that anyone who has all beta features on by default will start to see this feature, and others can check the box to turn it on in their preferences. The beta feature will include a carousel of all an article's images at the top of the article, with controls for editors to [[mw:Readers/Reader_Growth/Image_Browsing#Phase_2.1_beta_feature|exclude images from the article's carousel or to exclude an article from the feature entirely]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, three dimensional STL files were being rendered incorrectly by the media viewer 3D extension which is now fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T416723]

'''Updates for technical contributors'''
* The legacy CSS classes &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;floatleft&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;floatright&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; have been replaced with &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;floatleft&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;floatright&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; as the former do not work consistently across all MediaWiki platforms, notably mobile web and mobile apps. Projects relying on these classes are encouraged to review related usage and plan for migration. Please note that &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;floatleft&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;floatright&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; may also be deprecated in future, although there are currently no plans to do so. [[phab:T426452|Read more]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.4|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/22|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W22&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 25. maja 2026. u 23:52 (CEST)
&lt;!-- Pošiljalac poruke: Korisnik:Quiddity (WMF)@metawiki; spisak primalaca: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30584502 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-23&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W23&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/23|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] is conducting an experiment to show the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|reading lists]] feature, which is still in development, to logged-out mobile readers to test whether it encourages account creation at a higher rate compared to the watchstar button. The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists#Experiment timeline|experiment]] was launched on May 18th on German, Spanish, Italian, Portuguese, Polish, Dutch, Turkish, and Urdu wikis, and it will run for a month.
* The Wikimedia Apps team released [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Explore Feed Refresh/Phase 1|Phase 1]] of the redesigned Home Feed to the Android Beta app. The new Home Feed includes a refreshed &quot;Community&quot; tab and a personalized &quot;For You&quot; tab featuring daily updated reading recommendations. The redesign is part of a broader effort to improve content discovery and create more engaging learning experiences in the Wikipedia apps.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:18}} community-submitted {{PLURAL:18|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where images could fail to load for some suggested edits on [[w:Special:Homepage|Special:Homepage]], leaving the thumbnail stuck in a loading state, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T424048]

'''Updates for technical contributors'''
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.5|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/23|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W23&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 1. juna 2026. u 23:08 (CEST)
&lt;!-- Pošiljalac poruke: Korisnik:STei (WMF)@metawiki; spisak primalaca: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30613639 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-24&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W24&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/24|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Wikimedia Enterprise has increased the free usage limits for its API offerings. The monthly request limit for the On-demand API has increased from 5,000 to 50,000 requests, while the Snapshot API limit has increased from 15 to 30 requests per month. In addition, Structured Contents snapshots are now available for free accounts. These changes expand access to Wikimedia Enterprise data for developers, researchers, and organizations using Wikimedia content. [https://enterprise.wikimedia.com/blog/enhanced-free-api]

'''Updates for editors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/Explore Feed Refresh/Phase 1|refreshed Explore Feed]], now called the Home Feed, is rolling out to 50% of users of the Wikipedia Android app. The Home Feed helps readers discover relevant content through two new tabs: ''Community'' and ''For You''. The Community tab provides a scrollable feed of curated content and updates from the broader Wikimedia community and movement, while the ''For You'' tab offers a full-screen, swipeable experience that shows content tailored to a user's interests. The redesign is part of a broader effort to improve discovery and enhance the learning experience in the Wikipedia app.
* The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/&quot;Which came first?&quot; Game|Which came first?]] daily trivia game is now available in the beta version of the Wikipedia iOS app in English, German, French, Portuguese, Russian, Spanish, Arabic, Chinese, and Turkish. The game uses historical events from Wikipedia's &quot;On This Day&quot; content and challenges readers to guess which of two events happened first. The game was previously released on Android. Communities interested in making the game available in their languages can [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/Games#Game availability by language|read the instructions and requirements]].
* [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]], a new MediaWiki feature that allows editors to reuse references with different details, will begin rolling out to Wikimedia wikis following a successful pilot phase. Deployment will start on 8 June for most [[wikitech:Deployments/Train#Wednesday|Group 1 wikis]] and French Wikipedia, with additional Wikipedia language editions receiving the feature over the coming months. Communities are encouraged to prepare by checking for [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&amp;group=ext-cite&amp;language=en&amp;action_source=search&amp;filter=%21translated&amp;optional=1&amp;action=translate untranslated Cite extension messages] in their language and reviewing any use of [[mw:Special:MyLanguage/Reference Tooltips|Reference Tooltips]], which may require [[:phab:T416304#11668731|updates]] to support the new functionality. Wikis using [[mw:Special:MyLanguage/Help:Reference Previews|Reference Previews]] do not need to take any action. Communities may also wish to create the ''cite-tracking-category-ref-details'' [[Special:TrackingCategories|tracking category]] as a hidden category using &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;__HIDDENCAT__&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; (or a dedicated template), and connect it to the corresponding Wikidata item [[d:Q129764848]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T425662]
* The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews#Experimentation|Page Previews experiment]] on mobile web has concluded. The team decided not to roll out the feature after the results showed no statistically significant impact on reader retention, as the primary success metric was retention improvement. Page Previews, which are already available on desktop and in the apps, display a thumbnail, lead paragraph, and link to the full article when readers tap a blue link. The experiment tested this experience on mobile web across six Wikipedias.
* The [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Design/Icons|user interface icon library]] will be [[phab:T399175|updated later this week or next week]]. Most of the ~300 icons have been slightly refined and ~30 new icons have been added. These changes improve the icons to make them more consistent and comprehensible, and provide more visual balance when they are used in groups.
* The [[mw:Special:MyLanguage/Universal Language Selector|Universal Language Selector]] (ULS) interface in MediaWiki, which helps users select content in other languages, has been updated. The new version improves speed and accessibility, and users of Wikimedia projects can now pin languages for quicker language switching. The deployment to Wikimedia sites will happen gradually in the coming weeks. You can test it now as a beta feature by selecting [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta features]] in your profile preferences and share your feedback on [[mw:Special:MyLanguage/Universal Language Selector/New ULS|the project page]]. 
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the Pageviews Analysis dashboard on pageviews.wmcloud.org stopped updating graph data in May 2026, affecting all users, has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T427171]

'''Updates for technical contributors'''
* The function signature for &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;mw.util.addPortletLink()&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; has been simplified. Developers can now pass a configuration object instead of a list of positional parameters when creating portlet links. The previous function signature remains supported for backwards compatibility. For example, instead of: &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;mw.util.addPortletLink('p-cactions', '#', 'Stub', 'ca-stubtag', 'Add a stub tag to this page');&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; use &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;mw.util.addPortletLink('p-cactions', { href: '#', text: 'Stub', id: 'ca-stubtag', tooltip: 'Add a stub tag to this page' });&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;. Script maintainers are encouraged to review existing uses of &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;addPortletLink()&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; and update them where appropriate. This change will be available on all wikis from 11 June. Thanks to community volunteer Gerges for contributing this improvement. [https://phabricator.wikimedia.org/T427945]
* '''Community Wishlist discussion''': Product &amp; Technology [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates#May 20, 2026: Community Tech becomes a program|introduced changes]] meant to increase the number and complexity of wishes fulfilled, including the disbanding of the Community Tech team. They are [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates|engaging in discussions]] about a [[m:Talk:Community Wishlist#Proposed direction for Wishlist|proposed direction for the wishlist]] from community members. Includes ways to structure annual voting, better tracking of wishes, removing focus areas, and [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates|staffing updates]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.6|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/24|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W24&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 8. juna 2026. u 23:29 (CEST)
&lt;!-- Pošiljalac poruke: Korisnik:STei (WMF)@metawiki; spisak primalaca: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30650573 --&gt;</text>
      <sha1>m5kud267xdqvi5z8jwaj1wzqow8v1sc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>MediaWiki:Gadget-calculator.js</title>
    <ns>8</ns>
    <id>4719897</id>
    <revision>
      <id>42607232</id>
      <parentid>42607214</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T12:14:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vipz</username>
        <id>151311</id>
      </contributor>
      <origin>42607232</origin>
      <model>javascript</model>
      <format>text/javascript</format>
      <text bytes="76593" sha1="1kv9yr2v3lnb3t20yb5z8695orgsc71" xml:space="preserve">/******************************************************************************/
/**** IZVOR: [[:mw:MediaWiki:Gadget-Global-Calculator.js]]
/**** AŽURIRANO PREMA VERZIJI NA DATUM: 2026-01-09
/**** AŽURIRANJA SE MORAJU RADITI RUČNO, BEZ UKIDANJA LOKALNIH MODIFIKACIJA

/**** LOKALNE MODIFIKACIJE:
/**** &quot;elm.dataset.calculatorDisabled&quot; (podrška za 'disabled' na select elementima)
/**** &quot;data-calculator-action=search&quot; (pretraga pomoću Calculator/Codex button + text)
/**** &quot;data-calculator-target&quot; (dugme može ciljati drugi calculator-container po id/data-calculator-id)
/**** &quot;.calculator-codex-deferred&quot; + čekanje na @wikimedia/codex&quot; (izbjegavanje bljeskanja nestiliziranih Codex dugmadi)
/**** &quot;.calculator-codex-select-dark-fix&quot; (ikona strelice se sada vidi u tamnom načinu na calculator codex select elementima)
/**** &quot;data-calculator-action=create&quot; (otvaranje forme za uređivanje)
/**** &quot;data-calculator-method=open|post&quot; (otvaranje za uređivanje po zadanom ili direktno spremanje, za action=create)
/**** &quot;data-calculator-success-target&quot; i &quot;data-calculator-error-target&quot; (prikaz poruka nakon action=create method=post)
/******************************************************************************/

/**
 * On-Wiki calculator script. See [[:mw:Template:Calculator]]. Created by [[:mw:User:Bawolff]]
 * License: Creative Commons Attribution-ShareAlike 3.0 and 4.0 International Public License
 * Canonical source: https://mdwiki.org/wiki/MediaWiki:Gadget-calculator.js
 *
 * This script is designed with security in mind. Possible security risks:
 *  * Having a formula that executes JS
 *  ** To prevent this we do not use eval(). Instead we parse the formula with our own parser into an abstract tree that we evaluate by walking through it
 *  * Form submission &amp; DOM clobbering - we prefix the name (and id) attribute of all fields to prevent conflicts
 *  * Style injection - we take the style attribute from an existing element that was sanitized by MW. We do not take style from a data attribute.
 *  * Client-side DoS - Formulas aren't evaluated without user interaction. Formulas have a max length. Max number of widgets per page. Ultimately, easy to revert slow formulas just like any other vandalism.
 *  * Prototype pollution - We use objects with null prototypes and also reject fields named __proto__ just in case.
 *
 * Essentially the code works by replacing certain &lt;span&gt; tags with &lt;input&gt;, parsing a custom formula language, setting up a dependency graph based on identifiers, and re-evaluating formulas on change.
 */
(function () {

	var mathFuncs = [ 'abs', 'acos', 'acosh', 'asin', 'asinh', 'atan', 'atan2', 'atanh', 'cbrt', 'ceil', 'cos', 'cosh', 'exp', 'expm1', 'floor', 'hypot',
		'log', 'log10', 'log2', 'log1p', 'max', 'min', 'pow', 'random', 'sign', 'sin', 'sinh', 'sqrt', 'tan', 'tanh', 'trunc', 'clz32' ];
	var otherFuncs = [
		'ifzero', 'coalesce', 'iffinite', 'ifnan', 'ifpositive', 'ifequal', 'round', 'jsround', 'not', 'and', 'or', 'bool', 'ifless', 'iflessorequal', 'ifgreater', 'ifgreaterorequal', 'ifbetween', 'xor',
		'index', 'switch', 'radiogroup', 'bitand', 'bitor', 'bitxor', 'bitnot', 'bitleftshift', 'bitlogicrightshift', 'bitarithrightshift', 'if', 'getclick', 'timer', 'timeriterations', 'timertime'
	];
	var allFuncs = mathFuncs.concat( otherFuncs );

	var convertFloat = function ( f ) {
		if ( typeof f === 'number' ) {
			return f;
		}
		f = f.replace( /×\s?10/, 'e' );
		return parseFloat( f.replace( /[×⁰¹²³⁴⁵⁶⁷⁸⁹⁻]/g, function ( m ) {
			return ( { '⁰': 0, '¹': 1, '²': 2, '³': 3, '⁴': 4, '⁵': 5, '⁶': 6, '⁷': 7, '⁸': 8, '⁹': 9, '⁻': '-', '×': 'e' } )[m];
		} ) );
	};

	// Start parser code.
	var Numb = function ( n ) {
		if ( typeof n === 'number' ) {
			this.value = n;
		}
		this.value = parseFloat( n );
	};
	Numb.prototype.toString = function () { return 'Number&lt;' + this.value + '&gt;'; };

	var Ident = function ( n ) {
		this.value = n;
	};
	Ident.prototype.toString = function () { return 'IDENT&lt;' + this.value + '&gt;'; };

	var Operator = function ( val, args ) {
		this.op = val;
		this.args = args;
	};

	var Null = function () {};

	var Parser = function ( text ) {
		this.text = text;
	};

	var terminals = {
		'IDENT': /^[a-zA-Z_][a-zA-Z0-9_]*/,
		'NUMBER': /^-?[0-9]+(?:\.[0-9]+)?(?:[eE][0-9]+|×10⁻?[⁰¹²³⁴⁵⁶⁷⁸⁹]+)*/,
		'WS': /^\s*/,
		'PLUSMINUS': /^[+-]/,
		'pi': /^(?:pi|π)(?![A-z_0-9-])/i,
		'true': /^(?:true)(?![A-z_0-9-])/,
		'false': /^(?:false)(?![A-z_0-9-])/,
		'epsilon': /^EPSILON(?![A-z_0-9-])/,
		'Infinity': /^Infinity(?![A-z_0-9-])/i,
		'-Infinity': /^Infinity(?![A-z_0-9-])/i,
		'NaN': /^NaN(?![A-z_0-9-])/i,
		'MULTIPLYDIV': /^[*\\/%×÷]/i
	};

	Parser.prototype = {
		check: function ( id ) {
			if ( terminals[id] ) {
				return !!( this.text.match( terminals[id] ) );
			}
			return this.text.startsWith( id );
		},
		consume: function ( id ) {
			if ( terminals[id] ) {
				var res = this.text.match( terminals[id] );
				this.text = this.text.substring( res[0].length );
				return res[0];
			}
			if ( this.text.startsWith( id ) ) {
				this.text = this.text.substring( id.length );
				return id;
			}
			throw new Error( 'Expected ' + id + ' near ' + this.text.substring( 0, 15 ) );
		},

		parse: function () {
			var res;
			if ( this.text === undefined || this.text === '' ) {
				return new Null();
			}
			this.consume( 'WS' );
			res = this.expression();
			if ( this.text.length !== 0 ) {
				throw new Error( 'Unexpected end of formula. Perhaps you forgot to close a parenthesis or are using an invalid function.' );
			}
			return res;
		},

		expression: function () {
			var res, res2;
			res = this.term();
			this.consume( 'WS' );
			while ( this.check( 'PLUSMINUS' ) ) {
				var op = this.consume( 'PLUSMINUS' );
				this.consume( 'WS' );
				res2 = this.term();
				this.consume( 'WS' );
				res = new Operator( op, [ res, res2 ] );
			}
			return res;
		},

		argList: function () {
			var args = [];
			this.consume( 'WS' );
			if ( this.check( ')' ) ) {
				this.consume( ')' );
				return args;
			}
			args[args.length] = this.expression();
			this.consume( 'WS' );

			while ( this.check( ',' ) ) {
				this.consume( ',' );
				this.consume( 'WS' );
				args[args.length] = this.expression();
			}
			this.consume( 'WS' );
			this.consume( ')' );
			return args;
		},
		term: function () {
			var res, res2;
			res = this.factor();
			this.consume( 'WS' );
			while ( this.check( 'MULTIPLYDIV' ) ) {
				var op = this.consume( 'MULTIPLYDIV' );
				if ( op === '×' ) {
					op = '*';
				}
				if ( op === '÷' ) {
					op = '/';
				}
				this.consume( 'WS' );
				res2 = this.factor();
				this.consume( 'WS' );
				res = new Operator( op, [ res, res2 ] );
			}
			return res;
		},
		factor: function () {
			this.consume( 'WS' );
			var res;
			if ( this.check( 'pi' ) ) {
				this.consume( 'pi' );
				return new Numb( Math.PI );
			}
			if ( this.check( 'true' ) ) {
				this.consume( 'true' );
				return new Numb( 1 );
			}
			if ( this.check( 'false' ) ) {
				this.consume( 'false' );
				return new Numb( 0 );
			}
			if ( this.check( 'Infinity' ) ) {
				this.consume( 'Infinity' );
				return new Numb( Infinity );
			}
			if ( this.check( '-Infinity' ) ) {
				this.consume( '-Infinity' );
				return new Numb( -Infinity );
			}
			if ( this.check( 'NaN' ) ) {
				this.consume( 'NaN' );
				return new Numb( NaN );
			}
			if ( this.check( 'epsilon' ) ) {
				this.consume( 'epsilon' );
				return new Numb( Number.EPSILON );
			}

			for ( var i in allFuncs ) {
				if ( this.check( allFuncs[i] + '(' ) ) {
					this.consume( allFuncs[i] + '(' );
					var argList = this.argList();
					return new Operator( allFuncs[i], argList );
				}
			}

			if ( this.check( 'IDENT' ) ) {
				return new Ident( this.consume( 'IDENT' ) );
			}
			if ( this.check( 'NUMBER' ) ) {
				return new Numb( convertFloat( this.consume( 'NUMBER' ) ) );
			}

			if ( this.check( '(' ) ) {
				this.consume( '(' );
				this.consume( 'WS' );
				res = this.expression();
				this.consume( 'WS' );
				this.consume( ')' );
				return res;
			}
			// unary minus
			if ( this.check( '-' ) ) {
				this.consume( '-' );
				this.consume( 'WS' );
				if ( this.check( '-' ) ) {
					throw new Error( 'Double unary minus without parenthesis not allowed near ' + this.text.substring( 0, 15 ) );
				}
				res = this.factor();
				return new Operator( '*', [ new Numb( -1 ), res ] );
			}
			throw new Error( 'Expected to see a term (e.g. an identifier, number, function, opening parenthesis, etc) near ' + this.text.substring( 0, 15 ) );
		}
	};
	// End parser code.

	// Based on https://floating-point-gui.de/errors/comparison/
	var almostEquals = function ( a, b ) {
		var absA = Math.abs( a );
		var absB = Math.abs( b );
		var diff = Math.abs( a - b );
		var epsilon = Number.EPSILON;
		var minNormal = Math.pow( 2, -1022 );
		if ( a === b ) {
			return true;
		}
		// Min normal of double = 2^-1022
		if ( a === 0 || b === 0 || absA + absB &lt; minNormal ) {
			return diff &lt; epsilon * minNormal;
		}

		return diff / Math.min( ( absA + absB ), Number.MAX_VALUE ) &lt; epsilon;
	};

	// elm: Element to get value of
	// Mapping to process value with (usually this.mappingInput[element item id])
	var getValueOfElm = function ( elm, mapping ) {
		var val;
		if ( elm.hasAttribute( 'data-calculator-real-value' ) ) {
			// We have a non-formatted value set. Use that and skip any mappings.
			return parseFloat( elm.getAttribute( 'data-calculator-real-value' ) );
		} else if ( elm.tagName === 'INPUT' || elm.tagName === 'SELECT' ) {
			if ( elm.type === 'radio' || elm.type === 'checkbox' ) {
				// Radio/checkboxes are not allowed to have mappings
				return elm.checked ? convertFloat( elm.value ) : 0;
			}
			val = elm.value;
		} else {
			val = elm.textContent;
		}
		if ( typeof val === 'string' ) {
			val = val.trim();
			var mapVals = [ val, val.toLowerCase() ];
			for ( var k = 0; k &lt; mapVals.length; k++ ) {
				if ( mapping &amp;&amp; typeof mapping[mapVals[k]] === 'number' ) {
					return mapping[mapVals[k]];
				} else if ( mapping &amp;&amp; [ 'Infinity', '-Infinity', 'NaN' ].indexOf( mapping[mapVals[k]] ) !== -1 ) {
					return parseFloat( mapping[mapVals[k]] );
				}
			}
		}

		return convertFloat( val );
	};

	// Get the raw text value of a widget for non-formula actions such as search.
	var getTextValueOfElm = function ( elm ) {
		var val;
		if ( !elm ) {
			return '';
		}
		if ( elm.tagName === 'INPUT' || elm.tagName === 'SELECT' || elm.tagName === 'TEXTAREA' ) {
			val = elm.value;
		} else {
			val = elm.textContent;
		}
		if ( typeof val === 'string' ) {
			return val.trim();
		}
		if ( val === undefined || val === null ) {
			return '';
		}
		return String( val ).trim();
	};

	var normalizeNamespaceName = function ( ns ) {
		if ( typeof ns !== 'string' ) {
			return null;
		}
		ns = ns.replace( /^\s+|\s+$/g, '' );
		if ( ns === '' ) {
			return null;
		}
		return ns.replace( / /g, '_' ).toLowerCase();
	};

	var getNamespaceMap = function () {
		var map = Object.create( null );
		var canonical = mw.config.get( 'wgFormattedNamespaces' ) || {};
		var aliases = mw.config.get( 'wgNamespaceIds' ) || {};
		var k;

		for ( k in canonical ) {
			if ( Object.prototype.hasOwnProperty.call( canonical, k ) ) {
				map[normalizeNamespaceName( canonical[k] || '' )] = parseInt( k );
			}
		}
		for ( k in aliases ) {
			if ( Object.prototype.hasOwnProperty.call( aliases, k ) ) {
				map[normalizeNamespaceName( k )] = parseInt( aliases[k] );
			}
		}

		return map;
	};

	var getSearchNamespaces = function ( namespacesAttr ) {
		var tokens, i, token, nsId;
		var nsMap = getNamespaceMap();
		var out = [];
		if ( typeof namespacesAttr !== 'string' || namespacesAttr.trim() === '' ) {
			return out;
		}
		tokens = namespacesAttr.split( /[|,;]+/ );
		for ( i = 0; i &lt; tokens.length; i++ ) {
			token = tokens[i].trim();
			if ( token === '' ) {
				continue;
			}
			if ( /^[0-9]+$/.test( token ) ) {
				nsId = parseInt( token );
			} else {
				nsId = nsMap[normalizeNamespaceName( token )];
			}
			if ( Number.isInteger( nsId ) &amp;&amp; out.indexOf( nsId ) === -1 ) {
				out.push( nsId );
			}
		}
		return out;
	};

	var parseUrlEncodedParams = function ( extraParams ) {
		var out = Object.create( null );
		if ( typeof extraParams !== 'string' || extraParams.trim() === '' ) {
			return out;
		}
		extraParams.split( '&amp;' ).forEach( function ( pair ) {
			var eqPos, key, value;
			if ( pair === '' ) {
				return;
			}
			eqPos = pair.indexOf( '=' );
			if ( eqPos === -1 ) {
				key = pair;
				value = '';
			} else {
				key = pair.slice( 0, eqPos );
				value = pair.slice( eqPos + 1 );
			}
			key = decodeURIComponent( key.replace( /\+/g, ' ' ) );
			value = decodeURIComponent( value.replace( /\+/g, ' ' ) );
			if ( key ) {
				out[key] = value;
			}
		} );
		return out;
	};

	var isSafeSpecialPageName = function ( pageName ) {
		return typeof pageName === 'string' &amp;&amp; /^(?:Special|Posebno):[A-Za-z0-9_\-/]+$/.test( pageName );
	};

	var triggerSearchAction = function ( calc, buttonElm, queryFrom, namespacesAttr, searchPage, searchParam, extraParams ) {
		var field, query, params, namespaces, i;
		field = calc.elmList[queryFrom];
		if ( !field ) {
			console.log( &quot;Calculator: Search button references '&quot; + queryFrom + &quot;' but there is no field by that name&quot; );
			return;
		}
		query = getTextValueOfElm( field );
		if ( query === '' ) {
			if ( field.focus ) {
				field.focus();
			}
			return;
		}

		params = parseUrlEncodedParams( extraParams );
		params[searchParam || 'search'] = query;
		if ( params.fulltext === undefined ) {
			params.fulltext = '1';
		}
		namespaces = getSearchNamespaces( namespacesAttr );
		for ( i = 0; i &lt; namespaces.length; i++ ) {
			params['ns' + namespaces[i]] = 1;
		}

		window.location.href = mw.util.getUrl(
			isSafeSpecialPageName( searchPage ) ? searchPage : 'Special:Search',
			params
		);
	};

	var getActionFieldText = function ( calc, fieldName, contextLabel ) {
		var field;

		if ( !fieldName ) {
			return '';
		}

		field = calc.elmList[ fieldName ];
		if ( !field ) {
			console.log(
				&quot;Calculator: &quot; + contextLabel + &quot; references '&quot; + fieldName +
				&quot;' but there is no field by that name&quot;
			);
			return null;
		}

		return getTextValueOfElm( field );
	};

	var isTruthyActionAttribute = function ( value ) {
		if ( value === undefined || value === null ) {
			return false;
		}

		value = String( value ).toLowerCase();

		return value !== '' &amp;&amp; value !== '0' &amp;&amp; value !== 'false' &amp;&amp; value !== 'no';
	};	

	var getActionNotificationMessage = function ( buttonElm, type, fallbackMessage ) {
		var message;

		if ( type === 'success' ) {
			message = buttonElm.dataset.calculatorSuccessNotification;
		} else if ( type === 'error' ) {
			message = buttonElm.dataset.calculatorErrorNotification;
		}

		if ( message ) {
			return message;
		}

		return fallbackMessage;
	};

	var setActionMessageTargetVisible = function ( targetId, visible ) {
		var target;

		if ( !targetId ) {
			return false;
		}

		target = document.getElementById( targetId );
		if ( !target ) {
			console.log( &quot;Calculator: Message target '&quot; + targetId + &quot;' was not found&quot; );
			return false;
		}

		target.style.display = visible ? '' : 'none';
		return true;
	};

	var resetActionMessageTargets = function ( buttonElm ) {
		setActionMessageTargetVisible( buttonElm.dataset.calculatorSuccessTarget, false );
		setActionMessageTargetVisible( buttonElm.dataset.calculatorErrorTarget, false );
	};

	var showActionMessageTarget = function ( buttonElm, type ) {
		var targetId;

		if ( type === 'success' ) {
			targetId = buttonElm.dataset.calculatorSuccessTarget;
		} else if ( type === 'error' ) {
			targetId = buttonElm.dataset.calculatorErrorTarget;
		}

		return setActionMessageTargetVisible( targetId, true );
	};

		var getDefaultSuccessNotificationMessage = function ( data ) {
		var revisionId, message;

		revisionId = data &amp;&amp; data.edit &amp;&amp; data.edit.newrevid;

		message = mw.message( 'postedit-confirmation-published', mw.user, revisionId );
		if ( message.exists() ) {
			if ( typeof message.parseDom === 'function' ) {
				return $( '&lt;span&gt;' ).append( message.parseDom() )[0];
			}
			return message.text();
		}

		message = mw.message( 'postedit-confirmation-saved', mw.user, revisionId );
		if ( message.exists() ) {
			if ( typeof message.parseDom === 'function' ) {
				return $( '&lt;span&gt;' ).append( message.parseDom() )[0];
			}
			return message.text();
		}

		return 'Izmjena je uspješno spremljena.';
	};

	var triggerCreateAction = function ( calc, buttonElm, queryFrom, extraParams, method, sourceButtonElm ) {
		var field, query, params, titlePrefix, preloadFrom, summaryFrom, finalTitle;
		var textFrom, prependFrom, appendFrom, value;
		var messageButtonElm = sourceButtonElm || buttonElm;
		var doNotify = function ( message, type ) {
			if ( mw.notify ) {
				mw.notify( message, { type: type || 'info' } );
			} else {
				window.alert( message );
			}
		};

		method = method || 'open';

		field = calc.elmList[ queryFrom ];
		if ( !field ) {
			console.log(
				&quot;Calculator: Create button references '&quot; + queryFrom +
				&quot;' but there is no field by that name&quot;
			);
			return;
		}

		query = getTextValueOfElm( field );
		if ( query === '' ) {
			if ( field.focus ) {
				field.focus();
			}
			return;
		}

		params = parseUrlEncodedParams( extraParams );

		titlePrefix = params[ 'title-prefix' ] || params.prefix || '';
		delete params[ 'title-prefix' ];
		delete params.prefix;

		summaryFrom = params.summaryfrom;
		delete params.summaryfrom;
		if ( summaryFrom ) {
			value = getActionFieldText( calc, summaryFrom, 'Create button summaryfrom' );
			if ( value === null ) {
				return;
			}
			params.summary = value;
		}

		finalTitle = query.trim();
		if (
			titlePrefix &amp;&amp;
			finalTitle.slice( 0, titlePrefix.length ).toLowerCase() !== titlePrefix.toLowerCase()
		) {
			finalTitle = titlePrefix + finalTitle;
		}

		if ( method === 'open' ) {
			preloadFrom = params.preloadfrom;
			delete params.preloadfrom;
			if ( preloadFrom ) {
				value = getActionFieldText( calc, preloadFrom, 'Create button preloadfrom' );
				if ( value === null ) {
					return;
				}
				params.preload = value;
			}

			if ( params.action === undefined ) {
				params.action = 'edit';
			}

			window.location.href = mw.util.getUrl( finalTitle, params );
			return;
		}

		if ( method !== 'post' ) {
			console.log( &quot;Calculator: Unsupported data-calculator-method '&quot; + method + &quot;'&quot; );
			return;
		}

		preloadFrom = params.preloadfrom;
		delete params.preloadfrom;
		if ( preloadFrom || params.preload !== undefined ) {
			console.log( 'Calculator: preload/preloadfrom is not supported with data-calculator-method=post' );
			return;
		}

		textFrom = params.textfrom;
		delete params.textfrom;
		if ( textFrom ) {
			value = getActionFieldText( calc, textFrom, 'Create button textfrom' );
			if ( value === null ) {
				return;
			}
			params.text = value;
		}

		prependFrom = params.prependfrom;
		delete params.prependfrom;
		if ( prependFrom ) {
			value = getActionFieldText( calc, prependFrom, 'Create button prependfrom' );
			if ( value === null ) {
				return;
			}
			params.prependtext = value;
		}

		appendFrom = params.appendfrom;
		delete params.appendfrom;
		if ( appendFrom ) {
			value = getActionFieldText( calc, appendFrom, 'Create button appendfrom' );
			if ( value === null ) {
				return;
			}
			params.appendtext = value;
		}

		if (
			params.text === undefined &amp;&amp;
			params.prependtext === undefined &amp;&amp;
			params.appendtext === undefined
		) {
			console.log(
				'Calculator: data-calculator-method=post requires one of text/textfrom/prependtext/prependfrom/appendtext/appendfrom'
			);
			return;
		}

		params.action = 'edit';

		resetActionMessageTargets( messageButtonElm );
		buttonElm.disabled = true;

		mw.loader.using( 'mediawiki.api' ).then( function () {
			var api = new mw.Api();
			return api.postWithToken( 'csrf', $.extend( {}, params, {
				title: finalTitle,
				format: 'json'
			} ) );
		} ).then( function ( data ) {
			if ( data &amp;&amp; data.edit &amp;&amp; data.edit.result === 'Success' ) {
				var defaultSuccessMessage, finalSuccessMessage;

				if ( !isTruthyActionAttribute( messageButtonElm.dataset.calculatorDisableAfterSuccess ) ) {
					buttonElm.disabled = false;
				}

				if ( !showActionMessageTarget( messageButtonElm, 'success' ) ) {
					defaultSuccessMessage = getDefaultSuccessNotificationMessage( data );
					finalSuccessMessage = getActionNotificationMessage(
						messageButtonElm,
						'success',
						defaultSuccessMessage
					);

					doNotify( finalSuccessMessage, 'success' );
				}
				return;
			}

			console.log( 'Calculator: Unexpected POST create/edit response', data );
			buttonElm.disabled = false;

			if ( !showActionMessageTarget( messageButtonElm, 'error' ) ) {
				doNotify(
					getActionNotificationMessage( messageButtonElm, 'error', 'Spremanje nije uspjelo. Pokušajte ponovo.' ),
					'error'
				);
			}
		} ).catch( function ( err ) {
			console.log( 'Calculator: POST create/edit failed', err );
			buttonElm.disabled = false;

			if ( !showActionMessageTarget( messageButtonElm, 'error' ) ) {
				doNotify(
					getActionNotificationMessage( messageButtonElm, 'error', 'Spremanje nije uspjelo. Pokušajte ponovo.' ),
					'error'
				);
			}
		} );
	};

	var evaluate = function ( ast ) {
		var that = this;
		var elmList = this.elmList;
		var i, then, ielse, res, elm, evaledArgs;
		if ( ast instanceof Numb ) {
			return ast.value;
		}
		if ( ast instanceof Ident ) {
			elm = elmList[ast.value];
			if ( elm === undefined ) {
				console.log( &quot;Calculator: Reference to '&quot; + ast.value + &quot;' but there is no field by that name&quot; );
				return NaN;
			}
			return getValueOfElm( elm, this.mappingInput[elm.id.replace( /^(?:calcdisambig-\d+-)?calculator-field-/, '' )] );
		}
		if ( ast instanceof Operator ) {
			if ( ast.op === 'index' ) {
				if ( ast.args.length &lt; 2 || !( ast.args[0] instanceof Ident ) ) {
					return NaN;
				}
				var indexValue = Math.floor( this.evaluate( ast.args[1] ) );
				if ( !Number.isSafeInteger( indexValue ) || indexValue &lt; 0 ) {
					return NaN;
				}
				res = elmList[ast.args[0].value + indexValue];
				if ( res === undefined ) {
					return ast.args.length &gt;= 3 ? this.evaluate( ast.args[2] ) : NaN;
				}
				return getValueOfElm( res, this.mappingInput[res.id.replace( /^(?:calcdisambig-\d+-)?calculator-field-/, '' )] );
			}
			if ( ast.op === 'radiogroup' ) {
				if ( ast.args.length &lt; 1 || !( ast.args[0] instanceof Ident ) ) {
					return NaN;
				}
				var radioName = ast.args[0].value;
				elm = this.parent.querySelector( 'input:checked[type=radio][name=' + CSS.escape( 'calcgadget-' + this.rand + '-' + radioName ) + ']' );
				if ( !elm ) {
					return NaN;
				}
				return this.evaluate( new Ident( elm.id.replace( /^(?:calcdisambig-\d+-)?calculator-field-/, '' ) ) );
			}
			if ( ast.op === 'getclick' ) {
				if ( ast.args.length &lt; 1 || !( ast.args[0] instanceof Ident ) ) {
					return NaN;
				}
				switch ( ast.args[0].value.toLowerCase() ) {
					case 'x': return this.clickX;
					case 'prevx': return this.clickPrevX;
					case 'prevpercentx': return this.clickPrevPercentX;
					case 'startpercentx': return this.clickStartPercentX;
					case 'startx': return this.clickStartX;
					case 'percentx': return this.clickPercentX;
					case 'y': return this.clickY;
					case 'percenty': return this.clickPercentY;
					case 'prevy': return this.clickPrevY;
					case 'prevpercenty': return this.clickPrevPercentY;
					case 'starty': return this.clickStartY;
					case 'startpercenty': return this.clickStartPercentY;
					case 'inprogress': return this.clickInProgress;
					case 'type': return this.clickType;
					default: return NaN;
				}
			}
			if ( ast.op === 'timer' ) {
				if ( !this.repeatInfo ) {
					return ast.args.length &gt;= 3 ? this.evaluate( ast.args[2] ) : 0;
				}
				if ( ast.args.length &lt; 1 || ( ast.args[0] instanceof Ident &amp;&amp; ast.args[0].value === this.repeatInfo.id ) ) {
					return ast.args.length &gt;= 2 ? this.evaluate( ast.args[1] ) : 1;
				}
				return ast.args.length &gt;= 3 ? this.evaluate( ast.args[2] ) : 0;
			}
			if ( ast.op === 'timeriterations' ) {
				if ( !this.repeatInfo ) {
					return NaN;
				}
				if ( ast.args.length &lt; 1 || ( ast.args[0] instanceof Ident &amp;&amp; ast.args[0].value === this.repeatInfo.id ) ) {
					return this.repeatInfo.iterationsSoFar;
				}
				return NaN;
			}
			if ( ast.op === 'timertime' ) {
				if ( !this.repeatInfo ) {
					return NaN;
				}
				if ( ast.args.length &lt; 1 || ( ast.args[0] instanceof Ident &amp;&amp; ast.args[0].value === this.repeatInfo.id ) ) {
					return ( Date.now() - this.repeatInfo.timeStart ) / 1000;
				}
				return NaN;
			}
			evaledArgs = ast.args.map( function ( item ) { return that.evaluate( item ); } );
			if ( mathFuncs.indexOf( ast.op ) !== -1 ) {
				return Math[ast.op].apply( Math, evaledArgs );
			}
			if ( ast.op === 'coalesce' ) {
				for ( var k = 0; k &lt; evaledArgs.length; k++ ) {
					if ( !isNaN( evaledArgs[k] ) ) {
						return evaledArgs[k];
					}
				}
				return NaN;
			}
			if ( ast.op === 'ifzero' ) {
				if ( evaledArgs.length &lt; 1 ) {
					return NaN;
				}
				then = evaledArgs.length &lt; 2 ? 1 : evaledArgs[1];
				ielse = evaledArgs.length &lt; 3 ? 0 : evaledArgs[2];
				return almostEquals( evaledArgs[0], 0 ) ? then : ielse;
			}
			if ( ast.op === 'if' ) {
				if ( evaledArgs.length &lt; 1 ) {
					return NaN;
				}
				then = evaledArgs.length &lt; 2 ? 1 : evaledArgs[1];
				ielse = evaledArgs.length &lt; 3 ? 0 : evaledArgs[2];
				return !almostEquals( evaledArgs[0], 0 ) ? then : ielse;
			}
			if ( ast.op === 'ifequal' ) {
				if ( evaledArgs.length &lt; 2 ) {
					return NaN;
				}
				then = evaledArgs.length &lt; 3 ? 1 : evaledArgs[2];
				ielse = evaledArgs.length &lt; 4 ? 0 : evaledArgs[3];
				return almostEquals( evaledArgs[0], evaledArgs[1] ) ? then : ielse;
			}
			if ( ast.op === 'iffinite' ) {
				if ( evaledArgs.length &lt; 1 ) {
					return NaN;
				}
				then = evaledArgs.length &lt; 2 ? 1 : evaledArgs[1];
				ielse = evaledArgs.length &lt; 3 ? 0 : evaledArgs[2];
				return isFinite( evaledArgs[0] ) ? then : ielse;
			}
			if ( ast.op === 'ifnan' ) {
				if ( evaledArgs.length &lt; 1 ) {
					return NaN;
				}
				then = evaledArgs.length &lt; 2 ? 1 : evaledArgs[1];
				ielse = evaledArgs.length &lt; 3 ? 0 : evaledArgs[2];
				return isNaN( evaledArgs[0] ) ? then : ielse;
			}
			if ( ast.op === 'ifpositive' ) {
				if ( evaledArgs.length &lt; 1 ) {
					return NaN;
				}
				then = evaledArgs.length &lt; 2 ? 1 : evaledArgs[1];
				ielse = evaledArgs.length &lt; 3 ? 0 : evaledArgs[2];
				return evaledArgs[0] &gt;= 0 ? then : ielse;
			}
			if ( ast.op === 'ifless' ) {
				if ( evaledArgs.length &lt; 2 ) {
					return NaN;
				}
				then = evaledArgs.length &lt; 3 ? 1 : evaledArgs[2];
				ielse = evaledArgs.length &lt; 4 ? 0 : evaledArgs[3];
				return evaledArgs[0] &lt; evaledArgs[1] &amp;&amp; !almostEquals( evaledArgs[0], evaledArgs[1] ) ? then : ielse;
			}
			if ( ast.op === 'ifgreater' ) {
				if ( evaledArgs.length &lt; 2 ) {
					return NaN;
				}
				then = evaledArgs.length &lt; 3 ? 1 : evaledArgs[2];
				ielse = evaledArgs.length &lt; 4 ? 0 : evaledArgs[3];
				return evaledArgs[0] &gt; evaledArgs[1] &amp;&amp; !almostEquals( evaledArgs[0], evaledArgs[1] ) ? then : ielse;
			}
			if ( ast.op === 'iflessorequal' ) {
				if ( evaledArgs.length &lt; 2 ) {
					return NaN;
				}
				then = evaledArgs.length &lt; 3 ? 1 : evaledArgs[2];
				ielse = evaledArgs.length &lt; 4 ? 0 : evaledArgs[3];
				return evaledArgs[0] &lt;= evaledArgs[1] || almostEquals( evaledArgs[0], evaledArgs[1] ) ? then : ielse;
			}
			if ( ast.op === 'ifgreaterorequal' ) {
				if ( evaledArgs.length &lt; 2 ) {
					return NaN;
				}
				then = evaledArgs.length &lt; 3 ? 1 : evaledArgs[2];
				ielse = evaledArgs.length &lt; 4 ? 0 : evaledArgs[3];
				return evaledArgs[0] &gt;= evaledArgs[1] || almostEquals( evaledArgs[0], evaledArgs[1] ) ? then : ielse;
			}
			if ( ast.op === 'ifbetween' ) {
				if ( evaledArgs.length &lt; 3 ) {
					return NaN;
				}
				then = evaledArgs.length &lt; 4 ? 1 : evaledArgs[3];
				ielse = evaledArgs.length &lt; 5 ? 0 : evaledArgs[4];
				return evaledArgs[0] &gt;= evaledArgs[1] &amp;&amp; evaledArgs[0] &lt;= evaledArgs[2] ? then : ielse;
			}
			if ( ast.op === 'bool' ) {
				if ( evaledArgs.length !== 1 ) {
					return NaN;
				}
				return isNaN( evaledArgs[0] ) || almostEquals( evaledArgs[0], 0.0 ) ? 0 : 1;
			}
			if ( ast.op === 'not' ) {
				if ( evaledArgs.length !== 1 ) {
					return NaN;
				}
				return isNaN( evaledArgs[0] ) || almostEquals( evaledArgs[0], 0.0 ) ? 1 : 0;
			}
			if ( ast.op === 'xor' ) {
				if ( evaledArgs.length !== 2 ) {
					return NaN;
				}
				if (
					( ( isNaN( evaledArgs[0] ) || almostEquals( evaledArgs[0], 0.0 ) ) &amp;&amp; !( isNaN( evaledArgs[1] ) || almostEquals( evaledArgs[1], 0.0 ) ) ) ||
					( ( isNaN( evaledArgs[1] ) || almostEquals( evaledArgs[1], 0.0 ) ) &amp;&amp; !( isNaN( evaledArgs[0] ) || almostEquals( evaledArgs[0], 0.0 ) ) )
				) {
					return 1;
				}
				return 0;
			}
			if ( ast.op === 'and' ) {
				for ( i = 0; i &lt; evaledArgs.length; i++ ) {
					if ( isNaN( evaledArgs[i] ) || almostEquals( evaledArgs[i], 0.0 ) ) {
						return evaledArgs[i];
					}
				}
				return evaledArgs.length &gt;= 1 ? evaledArgs[evaledArgs.length - 1] : 1;
			}
			if ( ast.op === 'or' ) {
				for ( i = 0; i &lt; evaledArgs.length; i++ ) {
					if ( !isNaN( evaledArgs[i] ) &amp;&amp; !almostEquals( evaledArgs[i], 0.0 ) ) {
						return evaledArgs[i];
					}
				}
				return evaledArgs.length &gt;= 1 ? evaledArgs[evaledArgs.length - 1] : 0;
			}
			if ( ast.op === 'bitand' ) {
				if ( evaledArgs.length &lt; 1 ) {
					return NaN;
				}
				res = evaledArgs[0];
				for ( i = 1; i &lt; evaledArgs.length; i++ ) {
					res = res &amp; evaledArgs[i];
				}
				return res;
			}
			if ( ast.op === 'bitor' ) {
				if ( evaledArgs.length &lt; 1 ) {
					return NaN;
				}
				res = evaledArgs[0];
				for ( i = 1; i &lt; evaledArgs.length; i++ ) {
					res = res | evaledArgs[i];
				}
				return res;
			}
			if ( ast.op === 'bitxor' ) {
				if ( evaledArgs.length &lt; 1 ) {
					return NaN;
				}
				res = evaledArgs[0];
				for ( i = 1; i &lt; evaledArgs.length; i++ ) {
					res = res ^ evaledArgs[i];
				}
				return res;
			}
			if ( ast.op === 'bitnot' ) {
				if ( evaledArgs.length &lt; 1 ) {
					return NaN;
				}
				return ~evaledArgs[0];
			}
			if ( ast.op === 'bitleftshift' ) {
				if ( evaledArgs.length &lt; 2 ) {
					return NaN;
				}
				return evaledArgs[0] &lt;&lt; evaledArgs[1];
			}
			if ( ast.op === 'bitlogicrightshift' ) {
				if ( evaledArgs.length &lt; 2 ) {
					return NaN;
				}
				return evaledArgs[0] &gt;&gt;&gt; evaledArgs[1];
			}
			if ( ast.op === 'bitarithrightshift' ) {
				if ( evaledArgs.length &lt; 2 ) {
					return NaN;
				}
				return evaledArgs[0] &gt;&gt; evaledArgs[1];
			}
			if ( ast.op === 'switch' ) {
				if ( evaledArgs.length &lt; 2 ) {
					return NaN;
				}
				var defaultVal = NaN;
				if ( evaledArgs.length % 2 === 0 ) {
					defaultVal = evaledArgs[evaledArgs.length - 1];
				}
				for ( i = 1; i &lt; evaledArgs.length - 1; i += 2 ) {
					if ( evaledArgs[0] &lt;= evaledArgs[i] || almostEquals( evaledArgs[i], evaledArgs[0] ) ) {
						return evaledArgs[i + 1];
					}
				}
				return defaultVal;
			}
			if ( ast.op === 'round' ) {
				var decimals = evaledArgs.length &gt;= 2 ? evaledArgs[1] : 0;
				var p = Math.pow( 10, decimals );
				var n = ( evaledArgs[0] * p ) * ( 1 + Number.EPSILON );
				return Math.round( n ) / p;
			}
			if ( ast.op === 'jsround' ) {
				return Math.round.apply( Math, evaledArgs );
			}
			if ( evaledArgs.length !== 2 ) {
				throw new Error( 'Unexpected number of args for ' + ast.op );
			}
			if ( ast.op === '*' ) { return evaledArgs[0] * evaledArgs[1]; }
			if ( ast.op === '/' ) { return evaledArgs[0] / evaledArgs[1]; }
			if ( ast.op === '+' ) { return evaledArgs[0] + evaledArgs[1]; }
			if ( ast.op === '-' ) { return evaledArgs[0] - evaledArgs[1]; }
			if ( ast.op === '%' ) { return evaledArgs[0] % evaledArgs[1]; }
			throw new Error( 'Unrecognized operator ' + ast.op );
		}
		return NaN;
	};

	var getIdentifiers = function ( tree ) {
		if ( tree instanceof Ident ) {
			return new Set( [ tree.value ] );
		}
		if ( tree instanceof Operator ) {
			var res = new Set( [] );
			var i = 0;
			if ( tree.op === 'index' &amp;&amp; tree.args.length &gt; 0 ) {
				i++;
				getIdentifiers( tree.args[0] ).forEach( function ( x ) { res.add( x + '*' ); } );
			} else if ( tree.op === 'radiogroup' &amp;&amp; tree.args.length &gt; 0 &amp;&amp; tree.args[0] instanceof Ident ) {
				i++;
				res.add( '--radio-' + tree.args[0].value );
			} else if ( tree.op === 'timer' ) {
				if ( tree.args.length &gt; 0 &amp;&amp; tree.args[0] instanceof Ident ) {
					i++;
					res.add( '--timer-active-' + tree.args[0].value );
				} else {
					res.add( '--timer-active' );
				}
			} else if ( tree.op === 'timertime' || tree.op === 'timeriterations' ) {
				res.add( '--timer-iteration' );
				if ( tree.args.length &gt; 0 &amp;&amp; tree.args[0] instanceof Ident ) {
					res.add( '--timer-iteration-' + tree.args[0].value );
				} else {
					res.add( '--timer-iteration' );
				}
				return res;
			} else if ( tree.op === 'getclick' ) {
				res.add( '--click' );
				return res;
			}
			for ( ; i &lt; tree.args.length; i++ ) {
				getIdentifiers( tree.args[i] ).forEach( function ( x ) { res.add( x ); } );
			}
			return res;
		}
		return new Set();
	};

	var buildBacklinks = function ( items, radioGroups ) {
		var backlinks = Object.create( null );
		for ( var item in items ) {
			var idents = getIdentifiers( items[item] );
			idents.forEach( function ( ident ) {
				if ( !backlinks[ident] ) {
					backlinks[ident] = [];
				}
				backlinks[ident].push( item );
			} );
		}
		var identPrefix = '--radio-';
		for ( var groupName in radioGroups ) {
			if ( backlinks[identPrefix + groupName] === undefined ) {
				backlinks[identPrefix + groupName] = [];
			}
			for ( var i = 0; i &lt; radioGroups[groupName].length; i++ ) {
				backlinks[identPrefix + groupName].push( radioGroups[groupName][i] );
				if ( backlinks[radioGroups[groupName][i]] === undefined ) {
					backlinks[radioGroups[groupName][i]] = [];
				}
				backlinks[radioGroups[groupName][i]].push( identPrefix + groupName );
			}
		}
		return backlinks;
	};

	var getCalculatorRegistry = function () {
		if ( !window.calculatorWidgetRegistry ) {
			window.calculatorWidgetRegistry = Object.create( null );
		}
		return window.calculatorWidgetRegistry;
		};

	var registerCalculatorInstance = function ( calc ) {
		var targetId;
		if ( !calc || !calc.parent || !calc.parent.classList || !calc.parent.classList.contains( 'calculator-container' ) ) {
			return;
		}
		targetId = calc.parent.dataset.calculatorId || calc.parent.id;
		if ( !targetId || targetId === '__proto__' ) {
			return;
		}
		getCalculatorRegistry()[targetId] = calc;
	};

	var resolveButtonCalculatorTarget = function ( calc, buttonElm ) {
		var targetId, registry, targetElm;

		if ( !buttonElm || !buttonElm.dataset || !buttonElm.dataset.calculatorTarget ) {
			return calc;
		}

		targetId = buttonElm.dataset.calculatorTarget;
		registry = getCalculatorRegistry();

		if ( registry[targetId] ) {
			return registry[targetId];
		}

		targetElm = document.getElementById( targetId );
		if (
			targetElm &amp;&amp;
			targetElm.dataset &amp;&amp;
			targetElm.dataset.calculatorId &amp;&amp;
			registry[targetElm.dataset.calculatorId]
		) {
			return registry[targetElm.dataset.calculatorId];
		}
	
		console.log(
			&quot;Calculator: Button '&quot; +
			( buttonElm.id || '(no id)' ) +
			&quot;' references target container '&quot; +
			targetId +
			&quot;' but it was not found&quot;
		);
		return null;
	};

	var setup = function ( $content ) {
		var needsCodex =
			$content.find( '.calculator-codex-deferred' ).length &gt; 0 ||
			$content.find( '.cdx-button, .cdx-label__label' ).length &gt; 0 ||
			$content.find( '[data-calculator-class*=&quot;cdx-&quot;]' ).length &gt; 0;

		var codexState = needsCodex ? mw.loader.getState( '@wikimedia/codex' ) : null;

		if (
			needsCodex &amp;&amp;
			codexState !== 'ready' &amp;&amp;
			codexState !== 'error' &amp;&amp;
			codexState !== 'missing'
		) {
			mw.loader.using(
				'@wikimedia/codex',
				function () {
					setup( $content );
				},
				function () {
					setup( $content );
				}
			);
			return;
		}
		var containers = Array.from( $content.find( '.calculator-container' ) );
		for ( var i = 0; i &lt; containers.length; i++ ) {
			new CalculatorWidgets( Array.from( containers[i].getElementsByClassName( 'calculator-field' ) ), containers[i] );
		}
		var elms = Array.from( $content.find( '.calculator-field' ) );
		new CalculatorWidgets( elms, $content[0] );

		$content.find( '.calculator-field-label' ).replaceWith( function () {
			var l = $( '&lt;label&gt;' );
			if ( this.dataset.for !== undefined ) {
				if ( !this.dataset.for.match( /^(?:calcdisambig-\d+-)?calculator-field-[a-zA-Z_][a-zA-Z0-9_]*$/ ) || !$content.find( '#' + $.escapeSelector( this.dataset.for ) ).length ) {
					return this;
				}
				l.attr( 'for', this.dataset.for );
			}
			if ( this.id ) {
				l.attr( 'id', this.id );
			}
			if ( this.title ) {
				l.attr( 'title', this.title );
			}
			if ( this.style.cssText ) {
				l.attr( 'style', this.style.cssText );
			}
			if ( this.classList.contains( 'cdx-label__label' ) ) {
				mw.loader.load( '@wikimedia/codex' );
			}
			if ( this.className !== 'calculator-field-label' ) {
				var extraClass = this.dataset.calculatorClass === undefined ? '' : ' ' + this.dataset.calculatorClass;
				l.attr( 'class', this.className.replace( /(^| )calculator-field-label( |$)/g, ' ' ) + extraClass );
			}

			l.append( this.childNodes );
			return l;
		} );
		if ( needsCodex ) {
			if ( codexState === 'ready' ) {
				$content.find( '.calculator-codex-deferred' ).css( 'visibility', 'visible' );
			} else if ( codexState === 'error' || codexState === 'missing' ) {
				$content.find( '.calculator-codex-deferred' ).remove();
			}
		}
	};

	var doStats = function () {
		if ( window.calculatorStatsAlreadyDone !== true ) {
			window.calculatorStatsAlreadyDone = true;
			mw.track( 'stats.mediawiki_gadget_calculator_total' );
			mw.track( 'stats.mediawiki_gadget_calculator_wiki_total', 1, { wiki: mw.config.get( 'wgDBname' ) } );
			var pageName = encodeURIComponent( mw.config.get( 'wgTitle' ).replace( / /g, '_' ) );
			pageName = pageName.replace( /[^a-zA-Z0-9_]/g, '_' );
			mw.track( 'stats.mediawiki_gadget_calculator_page_total', 1, { wiki: mw.config.get( 'wgDBname' ), page: pageName, NS: mw.config.get( 'wgNamespaceNumber' ) } );
		}
	};
	
	var codexSelectDarkFixStylesLoaded = false;
	
	var ensureCodexSelectDarkFixStyles = function () {
		var style;
	
		if ( codexSelectDarkFixStylesLoaded || document.getElementById( 'calculator-codex-select-dark-fix' ) ) {
			codexSelectDarkFixStylesLoaded = true;
			return;
		}
	
		style = document.createElement( 'style' );
		style.id = 'calculator-codex-select-dark-fix';
		style.textContent =
			'.calculator-cdx-select-wrap{position:relative;display:inline-block;font-size: var( --font-size-medium, 1rem );}' +
			'.calculator-cdx-select-icon{display:none;}' +
			'html.skin-theme-clientpref-night .calculator-cdx-select-wrap&gt;.cdx-select{background-image:none!important;}' +
			'html.skin-theme-clientpref-night .calculator-cdx-select-wrap&gt;.calculator-cdx-select-icon{' +
				'display:block;position:absolute;top:50%;right:12px;transform:translateY(-50%);width:20px;height:20px;' +
				'pointer-events:none;background-color:var(--color-base,#eaecf0);' +
				'-webkit-mask-image:url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/5/58/Codex_icon_expand.svg&quot;);' +
				'mask-image:url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/5/58/Codex_icon_expand.svg&quot;);' +
				'-webkit-mask-repeat:no-repeat;mask-repeat:no-repeat;' +
				'-webkit-mask-position:center;mask-position:center;' +
				'-webkit-mask-size:max(calc(1em - 4px), 10px);' +
			'}' +
				'html.skin-theme-clientpref-night .calculator-cdx-select-wrap&gt;.cdx-select:disabled+.calculator-cdx-select-icon{opacity:0.51;}' +
			'@media screen and (prefers-color-scheme: dark){' +
				'html.skin-theme-clientpref-os .calculator-cdx-select-wrap&gt;.cdx-select{background-image:none!important;}' +
				'html.skin-theme-clientpref-os .calculator-cdx-select-wrap&gt;.calculator-cdx-select-icon{' +
					'display:block;position:absolute;top:50%;right:12px;transform:translateY(-50%);width:20px;height:20px;' +
					'pointer-events:none;background-color:var(--color-base,#eaecf0);' +
					'-webkit-mask-image:url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/5/58/Codex_icon_expand.svg&quot;);' +
					'mask-image:url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/5/58/Codex_icon_expand.svg&quot;);' +
					'-webkit-mask-repeat:no-repeat;mask-repeat:no-repeat;' +
					'-webkit-mask-position:center;mask-position:center;' +
					'-webkit-mask-size:max(calc(1em - 4px), 10px);' +
				'}' +
					'html.skin-theme-clientpref-os .calculator-cdx-select-wrap&gt;.cdx-select:disabled+.calculator-cdx-select-icon{opacity:0.51;}' +
			'}';
	
		document.head.appendChild( style );
		codexSelectDarkFixStylesLoaded = true;
	};
	
	var wrapCodexSelect = function ( input ) {
		var wrap, icon;
	
		if ( !input || input.tagName !== 'SELECT' || !input.classList.contains( 'cdx-select' ) ) {
			return;
		}
		if (
			input.parentNode &amp;&amp;
			input.parentNode.classList &amp;&amp;
			input.parentNode.classList.contains( 'calculator-cdx-select-wrap' )
		) {
			return;
		}
	
		ensureCodexSelectDarkFixStyles();
	
		wrap = document.createElement( 'span' );
		wrap.className = 'calculator-cdx-select-wrap';
	
		icon = document.createElement( 'span' );
		icon.className = 'calculator-cdx-select-icon';
		icon.setAttribute( 'aria-hidden', 'true' );
	
		input.parentNode.insertBefore( wrap, input );
		wrap.appendChild( input );
		wrap.appendChild( icon );
	};
	
	var createSelect = function ( elm ) {
		var sel = document.createElement( 'select' );
		var mapping;
		try {
			mapping = JSON.parse( elm.dataset.calculatorMapping );
		} catch ( e ) {
			console.log( 'Calculator: Error processing mapping of ' + elm.id + '. ' + e.message );
			return sel;
		}
		if ( typeof mapping !== 'object' ) {
			console.log( 'Calculator: Error processing mapping of ' + elm.id + '. unexpected type' );
			return sel;
		}
		var opt;
		for ( var i in mapping ) {
			if ( typeof mapping[i] === 'object' ) {
				var optgroup = document.createElement( 'optgroup' );
				optgroup.label = i;
				sel.appendChild( optgroup );
				for ( var j in mapping[i] ) {
					if ( typeof mapping[i][j] === 'number' || [ 'Infinity', '-Infinity', 'NaN' ].indexOf( mapping[i][j] ) !== -1 ) {
						opt = document.createElement( 'option' );
						opt.value = mapping[i][j];
						opt.appendChild( document.createTextNode( j ) );
						optgroup.appendChild( opt );
					}
				}
			} else if ( typeof mapping[i] === 'number' || [ 'Infinity', '-Infinity', 'NaN' ].indexOf( mapping[i] ) !== -1 ) {
				opt = document.createElement( 'option' );
				opt.value = mapping[i];
				opt.appendChild( document.createTextNode( i ) );
				sel.appendChild( opt );
			}
		}
		return sel;
	};

	var CalculatorWidgets = function ( elms, parent ) {
		this.parent = parent;
		this.rand = Math.floor( Math.random() * 1000000000 );
		this.itemList = Object.create( null );
		this.elmList = Object.create( null );
		this.backlinks = Object.create( null );
		this.inProgressRefresh = undefined;
		this.clickX = this.clickY = this.clickPercentX = this.clickPercentY = NaN;
		this.clickPrevX = this.clickPrevY = this.clickPrevPercentX = this.clickPrevPercentY = NaN;
		this.clickStartX = this.clickStartY = this.clickStartPercentX = this.clickStartPercentY = NaN;
		this.clickType = NaN;
		this.clickInProgress = 0;
		this.repeatInfo = null;
		this.disableInfo = Object.create( null );
		this.mappingInput = Object.create( null );
		this.mappingOutput = Object.create( null );
		var that = this;
		var radioGroups = Object.create( null );

		if ( elms.length &gt; 250 ) {
			console.log( 'Too many calculator widgets on page' );
			return;
		}
		for ( var i in elms ) {
			var elm = elms[i];
			var formula = elm.dataset.calculatorFormula;
			if ( formula &amp;&amp; formula.length &gt; 2000 ) {
				console.log( 'Skipping element with too long formula' );
				continue;
			}
			var type = elm.dataset.calculatorType;
			var readonly = !!elm.dataset.calculatorReadonly;
			var id = elm.id.toString();
			if ( id.match( /^(?:calcdisambig-\d+-)?calculator-field-__proto__$/ ) || elm.dataset.calculatorName === '__proto__' ) {
				throw new Error( 'Invalid calculator id: ' + id );
			}
			if ( !id ) {
				id = 'calculator-field-auto' + Math.floor( Math.random() * 10000000 ) + 'unnamed';
			}
			if ( this.parent.classList.contains( 'calculator-container' ) &amp;&amp; document.getElementById( id ) !== elm ) {
				var labelsToUpdate = this.parent.querySelectorAll( ':scope .calculator-field-label[data-for=&quot;' + CSS.escape( id ) + '&quot;]' );
				id = 'calcdisambig-' + this.rand + '-' + id;
				for ( var l = 0; l &lt; labelsToUpdate.length; l++ ) {
					labelsToUpdate[l].dataset.for = id;
				}
			}
			var defaultVal = ( '' + elm.textContent ).trim();
			if ( type === undefined || !id.match( /^(?:calcdisambig-\d+-)?calculator-field-[a-zA-Z_][a-zA-Z0-9_]*$/ ) ) {
				console.log( 'Skipping ' + id );
				continue;
			}

			var formulaAST;
			try {
				formulaAST = ( new Parser( formula ) ).parse();
			} catch ( e ) {
				console.log( 'Error parsing formula of ' + id + ': ' + e.message + '. Formula given:' + formula );
				continue;
			}
			if ( elm.className.match( /(^| )cdx-/ ) || ( elm.dataset.calculatorClass &amp;&amp; elm.dataset.calculatorClass.match( /(^| )cdx-/ ) ) ) {
				mw.loader.load( '@wikimedia/codex' );
			}
			if ( type !== 'plain' &amp;&amp; type !== 'passthru' ) {
				var input = type === 'select' ? createSelect( elm ) : document.createElement( 'input' );
				input.className = 'calculator-field-live';
				if ( elm.className !== 'calculator-field' ) {
					input.className += ' ' + elm.className.replace( /(^| )calculator-field($| )/g, ' ' );
				}
				input.readOnly = readonly;
				if ( defaultVal !== '' ) {
					if ( type === 'text' ) {
						input.value = defaultVal;
					} else {
						input.value = convertFloat( defaultVal );
					}
				}
				input.style.cssText = elm.style.cssText;
				if ( elm.dataset.calculatorSize ) {
					var size = parseInt( elm.dataset.calculatorSize );
					input.size = size;
					input.style.width = type === 'number' ? 'calc( ' + size + 'ch' + ' + 20px)' : size + 'ch';
				}
				if ( elm.dataset.calculatorClass ) {
					input.className += ' ' + elm.dataset.calculatorClass;
				}
				if ( elm.dataset.calculatorSize ) { input.size = elm.dataset.calculatorSize; }
				if ( elm.dataset.calculatorMax ) { input.max = elm.dataset.calculatorMax; }
				if ( elm.dataset.calculatorMin ) { input.min = elm.dataset.calculatorMin; }
				if ( elm.dataset.calculatorPlaceholder ) { input.placeholder = elm.dataset.calculatorPlaceholder; }
				if ( elm.dataset.calculatorStep ) { input.step = elm.dataset.calculatorStep; }
				if ( elm.dataset.calculatorPrecision ) { input.dataset.calculatorPrecision = elm.dataset.calculatorPrecision; }
				if ( elm.dataset.calculatorExponentialPrecision ) { input.dataset.calculatorExponentialPrecision = elm.dataset.calculatorExponentialPrecision; }
				if ( elm.dataset.calculatorDecimals ) { input.dataset.calculatorDecimals = elm.dataset.calculatorDecimals; }
				if ( elm.dataset.calculatorNanText ) { input.dataset.calculatorNanText = elm.dataset.calculatorNanText; }
				if ( type === 'radio' ) {
					if ( elm.dataset.calculatorName ) {
						input.name = 'calcgadget-' + this.rand + '-' + elm.dataset.calculatorName;
					}
					if ( radioGroups[elm.dataset.calculatorName] === undefined ) {
						radioGroups[elm.dataset.calculatorName] = [];
					}
					radioGroups[elm.dataset.calculatorName][radioGroups[elm.dataset.calculatorName].length] = id.replace( /^(?:calcdisambig-\d+-)?calculator-field-/, '' );
				}
				if ( elm.dataset.calculatorInputmode ) { input.inputMode = elm.dataset.calculatorInputmode; }
				if ( elm.dataset.calculatorEnterkeyhint ) { input.enterKeyHint = elm.dataset.calculatorEnterkeyhint; }
				if ( elm.dataset.calculatorDisabled !== undefined ) { input.dataset.calculatorDisabled = elm.dataset.calculatorDisabled; }
				if ( elm.getAttribute( 'aria-describedby' ) !== null ) { input.setAttribute( 'aria-describedby', elm.getAttribute( 'aria-describedby' ) ); }
				if ( elm.getAttribute( 'aria-labelledby' ) !== null ) { input.setAttribute( 'aria-labelledby', elm.getAttribute( 'aria-labelledby' ) ); }
				if ( elm.getAttribute( 'aria-label' ) !== null ) { input.setAttribute( 'aria-label', elm.getAttribute( 'aria-label' ) ); }
				if ( elm.getAttribute( 'aria-owns' ) !== null ) { input.setAttribute( 'aria-owns', elm.getAttribute( 'aria-owns' ) ); }
				if ( elm.getAttribute( 'aria-flowto' ) !== null ) { input.setAttribute( 'aria-flowto', elm.getAttribute( 'aria-flowto' ) ); }
				if ( elm.getAttribute( 'role' ) !== null ) { input.setAttribute( 'role', elm.getAttribute( 'role' ) ); }
				if ( elm.dataset.calculatorAriaRole ) { input.setAttribute( 'role', elm.dataset.calculatorAriaRole ); }
				if ( [ 'true', 'false' ].indexOf( elm.dataset.calculatorAriaAtomic ) !== -1 ) { input.setAttribute( 'aria-atomic', elm.dataset.calculatorAriaAtomic ); }
				if ( elm.dataset.calculatorAriaRelevant ) { input.setAttribute( 'aria-relevant', elm.dataset.calculatorAriaRelevant ); }
				if ( [ 'off', 'polite', 'assertive' ].indexOf( elm.dataset.calculatorAriaLive ) !== -1 ) {
					input.setAttribute( 'aria-live', elm.dataset.calculatorAriaLive );
				} else if ( formula ) {
					input.setAttribute( 'aria-live', 'polite' );
				}
				if ( type === 'number' || type === 'text' || type === 'radio' || type === 'checkbox' || type === 'hidden' || type === 'range' ) {
					input.type = type;
				}
				if ( type === 'select' &amp;&amp; elm.dataset.calculatorValue ) {
					input.value = elm.dataset.calculatorValue;
				}
				if ( type === 'radio' || type === 'checkbox' ) {
					input.onchange = this.changeHandler.bind( this );
					if ( elm.dataset.calculatorChecked === 'true' || elm.dataset.calculatorChecked === '1' ) {
						input.checked = true;
					} else if ( elm.dataset.calculatorChecked === 'false' || elm.dataset.calculatorChecked === '0' ) {
						input.checked = false;
					} else if ( !isNaN( defaultVal ) &amp;&amp; !almostEquals( defaultVal, 0 ) ) {
						input.checked = true;
					}
					var checkValue = convertFloat( elm.dataset.calculatorValue || '' );
					if ( !isNaN( checkValue ) &amp;&amp; !almostEquals( checkValue, 0 ) ) {
						input.value = checkValue;
						input.dataset.calculatorValue = checkValue;
					} else if ( !isNaN( defaultVal ) &amp;&amp; !almostEquals( defaultVal, 0 ) ) {
						input.value = defaultVal;
						input.dataset.calculatorValue = defaultVal;
					} else {
						input.value = 1;
						input.dataset.calculatorValue = 1;
					}
				}
				if ( elm.dataset.calculatorMapping &amp;&amp; type === 'text' ) {
					this.processMapping( elm.dataset.calculatorMapping, id.replace( /^(?:calcdisambig-\d+-)?calculator-field-/, '' ) );
				}

				input.id = id;
				elm.replaceWith( input );
				elm = input;
				
				if ( type === 'select' &amp;&amp; input.classList.contains( 'cdx-select' ) ) {
					wrapCodexSelect( input );
				}
				
				input.addEventListener( 'input', this.changeHandler.bind( this ) );
			} else {
				elm.classList.remove( 'calculator-field' );
				elm.classList.add( 'calculator-field-live' );
				if ( elm.dataset.calculatorClass ) { elm.className += ' ' + elm.dataset.calculatorClass; }
				if ( [ 'off', 'polite', 'assertive' ].indexOf( elm.dataset.calculatorAriaLive ) !== -1 ) {
					elm.setAttribute( 'aria-live', elm.dataset.calculatorAriaLive );
				} else if ( formula &amp;&amp; type !== 'passthru' &amp;&amp; !elm.dataset.calculatorAriaLive ) {
					elm.setAttribute( 'aria-live', 'polite' );
				}
				if ( [ 'true', 'false' ].indexOf( elm.dataset.calculatorAriaAtomic ) !== -1 ) { elm.setAttribute( 'aria-atomic', elm.dataset.calculatorAriaAtomic ); }
				if ( elm.dataset.calculatorAriaRole ) { elm.setAttribute( 'role', elm.dataset.calculatorAriaRole ); }
				if ( elm.dataset.calculatorAriaRelevant ) { elm.setAttribute( 'aria-relevant', elm.dataset.calculatorAriaRelevant ); }
				if ( elm.id === '' ) { elm.id = id; }
				if ( elm.dataset.calculatorMapping &amp;&amp; type === 'plain' ) {
					this.processMapping( elm.dataset.calculatorMapping, id.replace( /^(?:calcdisambig-\d+-)?calculator-field-/, '' ) );
				}
			}
			var itemId = id.replace( /^(?:calcdisambig-\d+-)?calculator-field-/, '' );
			this.itemList[itemId] = formulaAST;
			this.elmList[itemId] = elm;
		}
		this.backlinks = buildBacklinks( this.itemList, radioGroups );
		registerCalculatorInstance( this );
		this.setupDisabledFields();
		this.setupButtons();
		if ( this.parent.dataset.calculatorRefreshOnLoad &amp;&amp; this.parent.dataset.calculatorRefreshOnLoad === 'true' ) {
			this.inProgressRefresh = Object.create( null );
			var unsetBusy = this.setBusy();
			this.refresh( Object.keys( this.itemList ).filter( function ( a ) { return !( that.itemList[a] instanceof Null ); } ) );
			this.inProgressRefresh = undefined;
			unsetBusy();
		}
		this.setupButtons();
	};

	CalculatorWidgets.prototype.processMapping = function ( mappingText, itemId ) {
		var mapping;
		try {
			mapping = JSON.parse( mappingText );
		} catch ( e ) {
			console.log( 'Calculator: Error processing mapping of ' + itemId + '. ' + e.message );
			return;
		}
		if ( typeof mapping !== 'object' ) {
			console.log( 'Calculator: Error processing mapping of ' + itemId + '. unexpected type' );
			return;
		}

		this.mappingInput[itemId] = mapping;
		var mapOut = Object.create( null );
		for ( var i in mapping ) {
			if ( typeof mapping[i] === 'number' || [ 'default', 'Infinity', '-Infinity', 'NaN' ].indexOf( mapping[i] ) !== -1 ) {
				mapOut[mapping[i]] = i;
			}
		}
		this.mappingOutput[itemId] = mapOut;
	};

	CalculatorWidgets.prototype.stopRepeat = function () {
		if ( this.repeatInfo ) {
			if ( this.repeatInfo.cancelIdentifier ) {
				window.clearInterval( this.repeatInfo.cancelIdentifier );
			}
			var id = this.repeatInfo.id;
			this.repeatInfo = null;
			this.inProgressRefresh = Object.create( null );
			var unsetBusy = this.setBusy();
			this.refresh( [ '--timer-active', '--timer-active-' + id, '--timer-iteration', '--timer-iteration-' + id ] );
			this.inProgressRefresh = undefined;
			unsetBusy();
		}
		this.repeatInfo = null;
	};

	CalculatorWidgets.prototype.startRepeat = function ( maxIterations, id ) {
		if ( this.repeatInfo ) {
			console.log( 'Calculator: Trying to start a repeat when one is already in progress. This should not happen' );
		}
		this.repeatInfo = {
			maxIterations: maxIterations,
			iterationsSoFar: 0,
			cancelIdentifier: null,
			timeStart: Date.now(),
			id: id
		};
		if ( this.inProgressRefresh ) {
			console.log( 'Calculator: Refresh already in progress. This probably indicates a bug' );
		} else {
			this.inProgressRefresh = Object.create( null );
		}
		var unsetBusy = this.setBusy();
		this.refresh( [ '--timer-active', '--timer-active-' + id, '--timer-iteration', '--timer-iteration-' + id ] );
		this.inProgressRefresh = undefined;
		unsetBusy();
	};

	CalculatorWidgets.prototype.incrementRepeatIteration = function ( until ) {
		this.repeatInfo.iterationsSoFar++;
		if ( this.repeatInfo.iterationsSoFar &gt; this.repeatInfo.maxIterations ) {
			this.stopRepeat();
			return false;
		}
		if ( until ) {
			var untilRes = this.evaluate( until );
			if ( !isNaN( untilRes ) &amp;&amp; !almostEquals( untilRes, 0 ) ) {
				this.stopRepeat();
				return false;
			}
		}
		var id = this.repeatInfo.id;
		if ( this.inProgressRefresh ) {
			console.log( 'Calculator: Refresh already in progress. This probably indicates a bug' );
		} else {
			this.inProgressRefresh = Object.create( null );
		}
		var unsetBusy = this.setBusy();
		this.refresh( [ '--timer-iteration', '--timer-iteration-' + id ] );
		this.inProgressRefresh = undefined;
		unsetBusy();
		return true;
	};

	var convertEventTypeToNumber = function ( type ) {
		switch ( type ) {
			case 'pointerdown': return 1;
			case 'pointermove': return 2;
			case 'pointerup':
			case 'click': return 3;
			case 'pointerleave': return 4;
			default: throw new Error( 'Unrecognized event type: ' + type );
		}
	};

	var updateClick = function ( calc ) {
		if ( calc.inProgressRefresh ) {
			console.log( 'Calculator: Refresh already in progress. This probably indicates a bug' );
		} else {
			calc.inProgressRefresh = Object.create( null );
		}
		var unsetBusy = calc.setBusy();
		calc.refresh( [ '--click' ] );
		calc.inProgressRefresh = undefined;
		unsetBusy();
	};

	var makeButtonCallback = function ( calc, forElms, formulaASTs, repeat, maxIterations, toggle, until ) {
		return function buttonCallback ( event ) {
			if ( event.type !== 'click' ) {
				if ( !event.isPrimary || ( !calc.clickInProgress &amp;&amp; event.type !== 'pointerdown' ) ) {
					return;
				}
			}
			event.preventDefault();
			doStats();
			var unsetBusy = calc.setBusy();
			if ( toggle &amp;&amp; calc.repeatInfo &amp;&amp; calc.repeatInfo.id === event.currentTarget.id ) {
				calc.stopRepeat();
				unsetBusy();
				return;
			}
			if ( maxIterations !== undefined || repeat !== undefined ) {
				calc.stopRepeat();
				if ( maxIterations &gt; 1 ) {
					calc.startRepeat( maxIterations, event.currentTarget.id );
				}
			}
			var doStuff = function () {
				var unsetBusyInner = calc.setBusy();
				var stillGoing = true;
				if ( calc.repeatInfo ) {
					stillGoing = calc.incrementRepeatIteration( until );
				}
				if ( stillGoing ) {
					for ( var i = 0; i &lt; forElms.length; i++ ) {
						if ( !formulaASTs[i] || !forElms[i] ) {
							console.log( 'Skipping button update due to invalid formula or for attribute' );
							continue;
						}
						var res = calc.evaluate( formulaASTs[i] );
						calc.setValue( forElms[i], res );
						forElms[i].dispatchEvent( new InputEvent( 'input' ) );
					}
				}
				unsetBusyInner();
			};
			if ( maxIterations === undefined || maxIterations &gt;= 1 ) {
				if ( calc.clickInProgress ) {
					calc.clickPrevX = calc.clickX;
					calc.clickPrevY = calc.clickY;
					calc.clickPrevPercentX = calc.clickPercentX;
					calc.clickPrevPercentY = calc.clickPercentY;
				}
				if ( event.type === 'pointerdown' ) {
					event.currentTarget.setPointerCapture( event.pointerId );
				}
				if ( event.type !== 'pointerleave' ) {
					calc.clickX = event.offsetX;
					calc.clickY = event.offsetY;
					calc.clickPercentX = 100 * event.offsetX / event.currentTarget.clientWidth;
					calc.clickPercentY = 100 * event.offsetY / event.currentTarget.clientHeight;
					calc.clickInProgress = 1;
				}
				calc.clickType = convertEventTypeToNumber( event.type );
				if ( event.type === 'click' || event.type === 'pointerdown' ) {
					calc.clickPrevX = calc.clickStartX = calc.clickX;
					calc.clickPrevY = calc.clickStartY = calc.clickY;
					calc.clickPrevPercentX = calc.clickStartPercentX = calc.clickPercentX;
					calc.clickPrevPercentY = calc.clickStartPercentY = calc.clickPercentY;
				}
				updateClick( calc );
				doStuff();
				if ( calc.clickType &gt;= 3 ) {
					calc.clickX = calc.clickY = calc.clickPercentX = calc.clickPercentY = NaN;
					calc.clickPrevX = calc.clickPrevY = calc.clickPrevPercentX = calc.clickPrevPercentY = NaN;
					calc.clickStartX = calc.clickStartY = calc.clickStartPercentX = calc.clickStartPercentY = NaN;
					calc.clickInProgress = 0;
					calc.clickType = NaN;
					updateClick( calc );
				}
			}
			unsetBusy();
			if ( calc.repeatInfo &amp;&amp; maxIterations &gt; 1 &amp;&amp; repeat &gt;= 500 ) {
				calc.repeatInfo.cancelIdentifier = window.setInterval( doStuff, repeat );
			}
		};
	};

	var connectButtonToFormula = function ( calc, $button, forAttr, formulaAttr, repeatDuration, maxIterations, toggle, untilAttr, draggable ) {
		if ( repeatDuration !== undefined ) {
			repeatDuration = Math.max( 500, Math.ceil( parseFloat( repeatDuration ) * 1000 ) );
			if ( isNaN( repeatDuration ) ) {
				repeatDuration = undefined;
			}
		}
		if ( toggle === 'false' ) {
			toggle = false;
		}
		if ( maxIterations !== undefined ) {
			maxIterations = parseInt( maxIterations );
		} else if ( repeatDuration ) {
			maxIterations = Infinity;
		}
		if ( typeof forAttr !== 'string' || typeof formulaAttr !== 'string' ) {
			return;
		}
		if ( formulaAttr.length &gt; 2000 || ( untilAttr &amp;&amp; untilAttr.length &gt; 2000 ) ) {
			console.log( 'Skipping button with too long formula' );
			return;
		}
		var until = null;
		try {
			until = ( new Parser( untilAttr ) ).parse();
		} catch ( e ) {
			console.log( 'Calculator: Error parsing until formula of button ' + $button[0].id + ': ' + e.message );
		}
		var forList = forAttr.split( ';' );
		var formulaList = formulaAttr.split( ';' );
		var forElms = [];
		var formulaASTs = [];
		for ( var i = 0; i &lt; forList.length; i++ ) {
			if ( formulaList[i] === undefined ) {
				break;
			}
			forElms[i] = calc.elmList[forList[i]];
			try {
				formulaASTs[i] = ( new Parser( formulaList[i] ) ).parse();
			} catch ( e2 ) {
				formulaASTs[i] = null;
				console.log( 'Calculator: Error parsing formula of button ' + $button[0].id + ' for ' + forList[i] + ': ' + e2.message );
			}
		}
		if ( draggable ) {
			$button[0].addEventListener( 'pointerdown', makeButtonCallback( calc, forElms, formulaASTs, repeatDuration, maxIterations, toggle, until ) );
			$button[0].addEventListener( 'pointerup', makeButtonCallback( calc, forElms, formulaASTs, repeatDuration, maxIterations, toggle, until ) );
			$button[0].addEventListener( 'pointerleave', makeButtonCallback( calc, forElms, formulaASTs, repeatDuration, maxIterations, toggle, until ) );
			$button[0].addEventListener( 'pointermove', makeButtonCallback( calc, forElms, formulaASTs, repeatDuration, maxIterations, toggle, until ) );
		} else {
			$button[0].addEventListener( 'click', makeButtonCallback( calc, forElms, formulaASTs, repeatDuration, maxIterations, toggle, until ) );
		}
	};

	var connectButtonToAction = function ( calc, $button, action, buttonElm ) {
		var method = buttonElm.dataset.calculatorMethod || 'open';

		if ( [ 'search', 'create' ].indexOf( action ) === -1 ) {
			return;
		}

		if ( [ 'open', 'post' ].indexOf( method ) === -1 ) {
			console.log( &quot;Calculator: Unsupported data-calculator-method '&quot; + method + &quot;'&quot; );
			return;
		}

		if ( action === 'search' &amp;&amp; method !== 'open' ) {
			console.log(
				&quot;Calculator: data-calculator-method='&quot; + method +
				&quot;' is not supported with data-calculator-action='search'&quot;
			);
			return;
		}

		$button[ 0 ].addEventListener( 'click', function ( event ) {
			event.preventDefault();
			doStats();

			if ( action === 'search' ) {
				triggerSearchAction(
					calc,
					$button[ 0 ],
					buttonElm.dataset.calculatorQueryfrom,
					buttonElm.dataset.calculatorNamespaces,
					buttonElm.dataset.calculatorSearchPage,
					buttonElm.dataset.calculatorSearchParam,
					buttonElm.dataset.calculatorExtraParams
				);
				return;
			}

			triggerCreateAction(
				calc,
				$button[ 0 ],
				buttonElm.dataset.calculatorQueryfrom,
				buttonElm.dataset.calculatorExtraParams,
				method,
				buttonElm
			);
		} );
	};

	var connectButton = function ( calc, $button, buttonElm, draggable ) {
		var action = buttonElm.dataset.calculatorAction;
		var targetCalc = resolveButtonCalculatorTarget( calc, buttonElm );
	
		if ( !targetCalc ) {
			return;
		}
	
		if ( action ) {
			connectButtonToAction( targetCalc, $button, action, buttonElm );
			return;
		}
		connectButtonToFormula(
			targetCalc,
			$button,
			buttonElm.dataset.calculatorFor,
			buttonElm.dataset.calculatorFormula,
			buttonElm.dataset.calculatorDelay,
			buttonElm.dataset.calculatorMaxIterations,
			buttonElm.dataset.calculatorToggle,
			buttonElm.dataset.calculatorUntil,
			draggable
		);
	};
	CalculatorWidgets.prototype.connectDisable = function ( elm, formula ) {
		if ( formula === '' || formula === '0' || formula === 'false' ) {
			return;
		}
		if ( formula.length &gt; 2000 ) {
			console.log( 'Calculator: Disable formula for element ' + elm.id + ' is too long' );
			return;
		}
		var formulaAST;
		try {
			formulaAST = ( new Parser( formula ) ).parse();
		} catch ( e ) {
			console.log( 'Error parsing disable formula of element ' + elm.id + ': ' + e.message );
			return;
		}
		this.disableInfo[elm.id] = {
			elm: elm,
			formula: formulaAST
		};
		var idents = getIdentifiers( formulaAST );
		var that = this;
		var item = '--disable-' + elm.id;
		idents.forEach( function ( ident ) {
			if ( !that.backlinks[ident] ) {
				that.backlinks[ident] = [];
			}
			that.backlinks[ident].push( item );
		} );

		var curValue = this.evaluate( formulaAST );
		if ( !isNaN( curValue ) &amp;&amp; !almostEquals( curValue, 0 ) ) {
			elm.disabled = true;
		}
	};
	CalculatorWidgets.prototype.setupDisabledFields = function () {
		var calc = this;
		$( this.parent ).find( '.calculator-field-live' ).each( function () {
			if ( this.dataset.calculatorDisabled !== undefined ) {
				if ( this.dataset.calculatorDisabled === 'true' || this.dataset.calculatorDisabled === '1' ) {
					this.disabled = true;
				} else {
					calc.connectDisable( this, this.dataset.calculatorDisabled );
				}
			}
		} );
	};

	var copyCalculatorDataAttributes = function ( sourceElm, targetElm ) {
		var i, attr;

		if ( !sourceElm || !targetElm || !sourceElm.attributes ) {
			return;
		}

		for ( i = 0; i &lt; sourceElm.attributes.length; i++ ) {
			attr = sourceElm.attributes[i];

			if ( attr &amp;&amp; attr.name.indexOf( 'data-calculator-' ) === 0 ) {
				targetElm.setAttribute( attr.name, attr.value );
			}
		}
	};
	
	CalculatorWidgets.prototype.setupButtons = function () {
		var calc = this;
		$( this.parent ).find( '.calculator-field-button' ).replaceWith( function () {
			var b = $( '&lt;button type=&quot;button&quot;&gt;' );
			if ( this.id &amp;&amp; this.id !== '__proto__' ) {
				b.attr( 'id', this.id );
			} else {
				b.attr( 'id', 'calculator-button-' + Math.ceil( Math.random() * 100000000000 ) );
			}
			if ( this.title ) {
				b.attr( 'title', this.title );
			}
			if ( this.style.cssText ) {
				b.attr( 'style', this.style.cssText );
			}
			if ( this.classList.contains( 'cdx-button' ) ) {
				mw.loader.load( '@wikimedia/codex' );
			}
			if ( this.className !== 'calculator-field-button' ) {
				var extraClass = this.dataset.calculatorClass === undefined ? '' : ' ' + this.dataset.calculatorClass;
				b.attr( 'class', this.className.replace( /(^| )calculator-field-button( |$)/g, ' ' ) + extraClass );
			}
			if ( this.dataset.calculatorAlt ) {
				b.attr( 'aria-label', this.dataset.calculatorAlt );
			}
			if ( this.dataset.calculatorAriaLive ) {
				b.attr( 'aria-live', this.dataset.calculatorAriaLive );
			}
			if ( this.getAttribute( 'role' ) ) {
				b.attr( 'role', this.getAttribute( 'role' ) );
			}
			if ( this.getAttribute( 'aria-owns' ) ) {
				b.attr( 'aria-owns', this.getAttribute( 'aria-owns' ) );
			}
			if ( this.getAttribute( 'aria-flowto' ) ) {
				b.attr( 'aria-flowto', this.getAttribute( 'aria-flowto' ) );
			}
			if ( this.dataset.calculatorDisabled !== undefined ) {
				if ( this.dataset.calculatorDisabled === 'true' || this.dataset.calculatorDisabled === '1' ) {
					b.attr( 'disabled', true );
				} else {
					calc.connectDisable( b[0], this.dataset.calculatorDisabled );
				}
			}

			copyCalculatorDataAttributes( this, b[0] );

			connectButton( calc, b, b[0], false );

			b.append( this.childNodes );
			return b;
		} );
		// This is meant to allow image map type things.
		$( this.parent ).find( '.calculator-field-buttonraw' ).each( function () {
			if ( !this.id || this.id === '__proto__' ) {
				this.id = 'calculator-button-' + Math.ceil( Math.random() * 100000000000 );
			}
			// Make sure we do not process twice.
			this.classList.remove( 'calculator-field-buttonraw' );
			connectButton( calc, $( this ), this, this.classList.contains( 'calculator-field-buttondraggable' ) );
		} );
	};

	CalculatorWidgets.prototype.changeHandler = function ( e ) {
		this.inProgressRefresh = Object.create( null );
		var unsetBusy = this.setBusy();
		doStats();
		e.target.removeAttribute( 'data-calculator-real-value' );
		var itemId = e.target.id.replace( /^(?:calcdisambig-\d+-)?calculator-field-/, '' );
		var itemsToRefresh = [ this.backlinks[itemId] ];
		this.inProgressRefresh[itemId] = true;
		this.setValueProperties( e.target, getValueOfElm( e.target, this.mappingInput[e.target.id.replace( /^(?:calcdisambig-\d+-)?calculator-field-/, '' )] ) );

		var staritem = itemId.replace( /[0-9]+$/, '*' );
		if ( itemId.match( /[0-9]+$/ ) &amp;&amp; this.backlinks[staritem] ) {
			this.inProgressRefresh[staritem] = true;
			itemsToRefresh.push( this.backlinks[staritem] );
		}

		this.refresh( itemsToRefresh.flat() );
		this.inProgressRefresh = undefined;
		unsetBusy();
	};

	// The subset of formatting that still returns a float-like thing.
	var formatNumeric = function ( n, options ) {
		if ( typeof n !== 'number' ) {
			return n;
		}
		if ( !isNaN( parseInt( options.calculatorDecimals ) ) ) {
			return n.toFixed( parseInt( options.calculatorDecimals ) );
		}
		if ( !isNaN( parseInt( options.calculatorPrecision ) ) ) {
			return n.toPrecision( parseInt( options.calculatorPrecision ) );
		}
		if ( !isNaN( parseInt( options.calculatorExponentialPrecision ) ) ) {
			return n.toExponential( parseInt( options.calculatorExponentialPrecision ) );
		}
		return n;
	};
	var format = function ( n, options, mapping ) {
		var res = n.toString();
		if ( typeof n !== 'number' ) {
			return res;
		}
		if ( mapping &amp;&amp; mapping[n] ) {
			return mapping[n];
		}
		if ( mapping &amp;&amp; mapping.default !== undefined ) {
			return mapping.default;
		}
		if ( isNaN( n ) ) {
			return options.calculatorNanText ? options.calculatorNanText : '?';
		}
		if ( !isNaN( parseInt( options.calculatorDecimals ) ) ) {
			res = n.toFixed( parseInt( options.calculatorDecimals ) );
		}
		if ( !isNaN( parseInt( options.calculatorPrecision ) ) ) {
			res = n.toPrecision( parseInt( options.calculatorPrecision ) );
		}
		if ( !isNaN( parseInt( options.calculatorExponentialPrecision ) ) ) {
			res = n.toExponential( parseInt( options.calculatorExponentialPrecision ) );
		}

		res = res.replace( /e([+-])([0-9]+)$/, function ( m, sign, exp ) {
			var tmp = '×10';
			if ( sign === '-' ) {
				tmp += '⁻';
			}
			tmp += exp.replace( /[0-9]/g, function ( d ) {
				return [ '⁰', '¹', '²', '³', '⁴', '⁵', '⁶', '⁷', '⁸', '⁹' ][d];
			} );
			return tmp;
		} );
		return res;
	};

	CalculatorWidgets.prototype.setValuePropertiesSpecialPurpose = function ( id ) {
		if ( id.match( /^--disable-.+/ ) ) {
			var elmId = id.substring( 10 );
			if ( this.disableInfo[elmId] ) {
				var res = this.evaluate( this.disableInfo[elmId].formula );
				this.disableInfo[elmId].elm.disabled = !isNaN( res ) &amp;&amp; !almostEquals( res, 0 );
			} else {
				console.log( 'Tried to refresh disable status for ' + elmId + ' but there is no such element.' );
			}
		}
		return;
	};

	// Set a data attribute, classes, etc. For ease of targeting via CSS.
	CalculatorWidgets.prototype.setValueProperties = function ( elm, value ) {
		var itemId = elm.id.replace( /^(?:calcdisambig-\d+-)?calculator-field-/, '' );
		elm.dataset.calculatorFieldValue = value.toFixed( 5 );
		if ( !itemId.match( /^auto\d\d\d\d+unnamed$/ ) ) {
			this.parent.style.setProperty( '--calculator-' + itemId, value );
		}
		if ( !isNaN( value ) &amp;&amp; !almostEquals( value, 0 ) ) {
			elm.classList.remove( 'calculator-value-false' );
			elm.classList.add( 'calculator-value-true' );
		} else {
			elm.classList.remove( 'calculator-value-true' );
			elm.classList.add( 'calculator-value-false' );
		}
	};

	CalculatorWidgets.prototype.refresh = function ( itemIds ) {
		var i;
		// Based on https://en.wikipedia.org/wiki/Topological_sorting#Depth-first_search
		var permMarks = Object.create( null );
		var tempMarks = Object.create( null );
		var topList = [];
		var that = this;
		if ( !itemIds ) {
			return;
		}
		var visit = function ( item ) {
			var i;
			if ( permMarks[item] ) {
				return;
			}
			if ( tempMarks[item] ) {
				if ( !item.match( /^--radio-/ ) ) {
					// Loops are expected for radio buttons.
					console.log( &quot;Loop detected in calculator. '&quot; + item + &quot;' may not be updated properly. (This is expected for radio buttons)&quot; );
				}
				return;
			}
			tempMarks[item] = true;
			for ( i = 0; that.backlinks[item] &amp;&amp; i &lt; that.backlinks[item].length; i++ ) {
				visit( that.backlinks[item][i] );
			}
			// Special case for index()
			if ( item.match( /[0-9]+$/ ) ) {
				var staritem = item.replace( /[0-9]+$/, '*' );
				for ( i = 0; that.backlinks[staritem] &amp;&amp; i &lt; that.backlinks[staritem].length; i++ ) {
					visit( that.backlinks[staritem][i] );
				}
			}
			permMarks[item] = true;
			topList.push( item ); // later we iterate backwards through this list.
		};
		for ( i = 0; i &lt; itemIds.length; i++ ) {
			if ( itemIds[i] !== undefined ) {
				visit( itemIds[i] );
			}
		}

		for ( i = topList.length - 1; i &gt;= 0; i-- ) {
			var itemId = topList[i];
			if ( this.inProgressRefresh[itemId] ) {
				// It is expected radio buttons loop, since they depend on each other. If you check one, the others uncheck.
				if ( this.elmList[itemId] &amp;&amp; this.elmList[itemId].type !== 'radio' ) {
					console.log( 'Loop Detected! Skipping ' + itemId );
				}
				continue;
			}
			if ( itemId.match( /^--/ ) ) {
				// A special purpose identifier
				this.setValuePropertiesSpecialPurpose( itemId );
				this.inProgressRefresh[itemId] = true;
				continue;
			} else if ( !this.itemList[itemId] || this.itemList[itemId] instanceof Null ) {
				// This mostly should not happen but might if refresh on page load is set or with radio buttons.
				var elm = this.elmList[itemId];
				this.setValueProperties( elm, getValueOfElm( elm, this.mappingInput[itemId] ) );
				if ( this.elmList[itemId].type !== 'radio' ) {
					console.log( 'Tried to refresh field ' + itemId + ' with no formula' );
				}
				continue;
			}
			this.inProgressRefresh[itemId] = true;
			var liveElm = this.elmList[itemId];
			// Special handling for radio buttons to prevent loops from indirect clicks.
			if ( liveElm.type === 'radio' &amp;&amp; this.inProgressRefresh['--radio-' + liveElm.name.replace( /^calcgadget-\d+-/, '' )] ) {
				this.setValueProperties( liveElm, getValueOfElm( liveElm, this.mappingInput[itemId] ) );
				continue;
			}

			var res = this.evaluate( this.itemList[itemId] );
			this.setValue( liveElm, res );
		}
	};

	CalculatorWidgets.prototype.setValue = function ( elm, res ) {
		this.setValueProperties( elm, res );
		var mappingOut = this.mappingOutput[elm.id.replace( /^(?:calcdisambig-\d+-)?calculator-field-/, '' )];
		if ( elm.tagName === 'INPUT' ) {
			if ( elm.type === 'range' ) {
				elm.value = res;
			} else if ( elm.type === 'number' ) {
				// We support some formatting types but not others as browser still expects this to be a number.
				elm.setAttribute( 'data-calculator-real-value', res );
				elm.value = formatNumeric( res, elm.dataset );
			} else if ( elm.type === 'radio' || elm.type === 'checkbox' ) {
				elm.checked = !isNaN( res ) &amp;&amp; !almostEquals( res, 0 );
				if ( !elm.checked &amp;&amp; elm.dataset.calculatorValue ) {
					// If we are unchecking this box, set its value back to the default
					// so that if a human rechecks it, the value of the control is the default
					// value and not the last value of the formula.
					elm.value = elm.dataset.calculatorValue;
				}
			} else {
				elm.setAttribute( 'data-calculator-real-value', res );
				elm.value = format( res, elm.dataset, mappingOut );
			}
		} else if ( elm.tagName === 'SELECT' ) {
			elm.value = res;
		} else if ( elm.dataset.calculatorType !== 'passthru' ) {
			// plain type.
			elm.setAttribute( 'data-calculator-real-value', res );
			elm.textContent = format( res, elm.dataset, mappingOut );
		}
	};

	// Set a calculator container to busy, which pauses some screen readers until everything is updated.
	// Returns a callback to unset to busy.
	CalculatorWidgets.prototype.setBusy = function () {
		var curVal = this.parent.getAttribute( 'aria-busy' );
		if ( curVal === 'true' ) {
			return function () {};
		}
		this.parent.setAttribute( 'aria-busy', 'true' );
		var that = this;
		return function () {
			that.parent.setAttribute( 'aria-busy', 'false' );
		};
	};

	CalculatorWidgets.prototype.evaluate = evaluate;

	mw.hook( 'wikipage.content' ).add( setup );
} )();</text>
      <sha1>1kv9yr2v3lnb3t20yb5z8695orgsc71</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Šablon:Calculator button</title>
    <ns>10</ns>
    <id>4720277</id>
    <revision>
      <id>42607234</id>
      <parentid>42607023</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T12:15:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vipz</username>
        <id>151311</id>
      </contributor>
      <origin>42607234</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2197" sha1="avekmxlyfg3nhvl8wantq9tx979jiio" xml:space="preserve">&lt;includeonly&gt;&lt;span
class=&quot;calculator-field-button {{{class|}}} {{#ifeq:{{{type|plain}}}|plain||cdx-button cdx-button--action-{{{type}}} cdx-button--weight-{{{weight|normal}}} cdx-button--size-{{{size|medium}}}}}&quot; 
{{#if:{{{id|}}}|id=&quot;{{{id}}}&quot;}}
{{#if:{{{title|}}}|title=&quot;{{{title}}}&quot;}}
{{#if:{{{style|}}}|style=&quot;{{{style}}}&quot;}}
{{#if:{{{alt|}}}|data-calculator-alt=&quot;{{{alt}}}&quot;}}
{{#if:{{{disabled|}}}|data-calculator-disabled=&quot;{{#ifeq:{{{disabled|}}}|1|true|{{{disabled|}}}}}&quot;}}
{{#if:{{{for|}}}|data-calculator-for=&quot;{{{for}}}&quot;}}
{{#if:{{{formula|}}}|data-calculator-formula=&quot;{{{formula}}}&quot;}}
{{#if:{{{target|}}}|data-calculator-target=&quot;{{{target}}}&quot;}}
{{#if:{{{role|}}}|role=&quot;{{{role}}}&quot;}}
{{#if:{{{aria-live|}}}|data-calculator-aria-live=&quot;{{{aria-live}}}&quot;}}
{{#if:{{{delay|}}}|data-calculator-delay=&quot;{{{delay}}}&quot;}}
{{#if:{{{max iterations|}}}|data-calculator-max-iterations=&quot;{{{max iterations}}}&quot;}}
{{#if:{{{toggle|}}}|data-calculator-toggle=&quot;{{{toggle}}}&quot;}}
{{#if:{{{until|}}}|data-calculator-until=&quot;{{{until}}}&quot;}}
{{#if:{{{class-live|}}}|data-calculator-class=&quot;{{{class-live}}}&quot;}}
{{#if:{{{action|}}}|data-calculator-action=&quot;{{{action}}}&quot;}}
{{#if:{{{method|}}}|data-calculator-method=&quot;{{{method}}}&quot;}}
{{#if:{{{success-target|}}}|data-calculator-success-target=&quot;{{{success-target}}}&quot;}}
{{#if:{{{error-target|}}}|data-calculator-error-target=&quot;{{{error-target}}}&quot;}}
{{#if:{{{success-notification|}}}|data-calculator-success-notification=&quot;{{{success-notification}}}&quot;}}
{{#if:{{{error-notification|}}}|data-calculator-error-notification=&quot;{{{error-notification}}}&quot;}}
{{#if:{{{disable-after-success|}}}|data-calculator-disable-after-success=&quot;{{{disable-after-success}}}&quot;}}
{{#if:{{{queryfrom|}}}|data-calculator-queryfrom=&quot;{{{queryfrom}}}&quot;}}
{{#if:{{{namespaces|}}}|data-calculator-namespaces=&quot;{{{namespaces}}}&quot;}}
{{#if:{{{search-page|}}}|data-calculator-search-page=&quot;{{{search-page}}}&quot;}}
{{#if:{{{search-param|}}}|data-calculator-search-param=&quot;{{{search-param}}}&quot;}}
{{#if:{{{extra-params|}}}|data-calculator-extra-params=&quot;{{{extra-params}}}&quot;}}

&gt;{{{contents|{{{1|Klikni ovdje}}}}}}&lt;/span&gt;[[Kategorija:Stranice koje koriste spravicu Calculator]]&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;
{{dokumentacija}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>avekmxlyfg3nhvl8wantq9tx979jiio</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>FIFA Svjetsko prvenstvo 2026.</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4721781</id>
    <revision>
      <id>42607322</id>
      <parentid>42606400</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T07:57:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Edgar Allan Poe</username>
        <id>29250</id>
      </contributor>
      <comment>/* Suci */</comment>
      <origin>42607322</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="135356" sha1="qx2f8il28wewbu0axit100uqoqlf1pu" xml:space="preserve">{{Aktualni sportski događaj}}
{{Infokutija međunarodno fudbalsko takmičenje
| Name                    = FIFA Svjetsko prvenstvo 2026.
| izvorni naziv           = {{ubl|FIFA World Cup 26|Copa Mundial de la FIFA 2026|Coupe du Monde de la FIFA 2026}}
| Logo                    = 2026_FIFA_World_Cup_emblem.svg
| Size                    = 220px
| Optional caption        = 
| Zemlja domaćin          = {{ubl|{{flag|Kanada}}|{{flag|Meksiko}}|{{flag|Sjedinjene Američke Države}}}}
| datum                   = [[11. lipnja]] – [[19. srpnja]] [[2026.]]
| Broj reprezentacija     = 48
| stadioni                = 16
| gradovi                 = 16
| Prvaci                  = 
| drugi                   = 
| treći                   = 
| četvrti                 = 
| Broj utakmica           = 104
| Broj golova             = 
| gledanost               = 
| Najbolji strijelac      = 
| Najbolji igrač          = 
| ažurirano               = [[2. svibnja]] [[2026]]
}}
'''FIFA Svjetsko prvenstvo 2026.''' ([[engleski]]: ''FIFA World Cup 26''; [[španjolski]]: ''Copa Mundial de la FIFA 2026''; [[francuski]]: ''Coupe du Monde de la FIFA 2026'') bit će 23. izdanje [[FIFA Svjetsko prvenstvo|FIFA Svjetskog prvenstva]] koje će se od [[11. lipnja]] do [[19. srpnja]] [[2026.]] godine održati u [[Kanada|Kanadi]], [[Meksiko|Meksiku]] i [[SAD|Sjedinjenim Američkim Državama]]. Bit će to prvo prvenstvo nakon [[1994.]] godine koje će se održati na tlu [[Sjeverna Amerika|Sjeverne Amerike]]; [[Kanada]] će prvi put biti domaćin, dok su [[Meksiko]] (dva puta, [[1970.]] i [[1986.]]) i [[SAD|Sjedinjene Države]] (jednom, [[1994.]]) ranije već ugostili Svjetsko prvenstvo. Turnir će se igrati u ukupno 16 gradova na 16 stadiona – 11 u Sjedinjenim Državana, tri u Meksiku i dva u Kanadi. Bit će to prvi put u historiji turnira da će tri zemlje zajednički organizirati prvenstvo te prvi put da će na njemu sudjelovati 48 reprezentacija.

Sjevernoamerička kandidatura za turnir [[2026.]] godine pobijedila je [[Maroko|marokansku]] kandidaturu na glasovanju u [[Moskva|Moskvi]]. Bit će to prvi turnir nakon [[2002.]] godine s više od jednog domaćina. Uz to, Meksiko će postati prva zemlja u historiji koja je čak tri puta bila domaćin ovog natjecanja. Nakon promjene termina za [[FIFA Svjetsko prvenstvo 2022.|prethodno prvenstvo]], koje se igralo tijekom zime, termin je za ovaj turnir vraćen na tradicionalni ljetni termin. 

Proširenje s 32 na 48 reprezentacija dovelo je do velikog broja debitanata, tako da će svoje prve nastupa na ovom natjecanju imati [[Fudbalska reprezentacija Curaçaa|Curaçao]], [[Fudbalska reprezentacija Jordana|Jordan]], [[Fudbalska reprezentacija Uzbekistana|Uzbekistan]] i [[Fudbalska reprezentacija Zelenortske Republike|Zelenortska Republika]]. Istovremeno, sva tri domaćina imali su direktan plasman na turnir. Branitelj naslova je [[Fudbalska reprezentacija Argentine|Argentina]], koja je četiri godine ranije u finalu pobijedila [[Fudbalska reprezentacija Francuske|Francusku]].

== Izbor domaćina ==
[[File:2026 world cup bid election.png|thumb|500px|upright=1.6|{{center|'''Rezultati glasovanja'''}}
{|
|-
!Mogli su glasovati !! Nisu mogli glasovati
|-
|{{legend|#867650|Glasovali za sjevernoameričku kandidaturu}}||{{legend|#FFBD41|Kanada–Meksiko–Sjedinjene Države}}
|-
|{{legend|#2770AB|Glasovali za marokansku kandidaturu}}||{{legend|#55208D|Maroko}}
|-
|{{legend|#008E2A|Nisu glasovali ni za jednu kandidaturu}}||{{legend|#000000|Pod suspenzijom FIFA-e}}
|-
|{{legend|#B32A2F|Nisu glasovali}}||{{legend|#C1C1C1|Nije članica FIFA-e}}
|}]]
[[Vijeće FIFA-e]] je u periodu od [[2013.]] do [[2017.]] godine intenzivno raspravljalo o ograničenjima u kontekstu rotacije domaćina prema kontinentalnom ključu. Inicijalno je pravilo glasilo da se za domaćinstvo mogla kandidirati samo država iz konfederacije koja nije bila domaćin prethodna dva turnira. Privremeno je ograničenje suženo na samo prethodni turnir,&lt;ref&gt;{{Cite news |date=May 30, 2015 |title=Current allocation of FIFA World Cup confederation slots maintained |publisher=FIFA |url=https://www.fifa.com/worldcup/news/y=2015/m=5/news=current-allocation-of-fifa-world-cuptm-confederation-slots-maintained-2610611.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150530211217/http://www.fifa.com/worldcup/news/y%3D2015/m%3D5/news%3Dcurrent-allocation-of-fifa-world-cuptm-confederation-slots-maintained-2610611.html |archive-date=May 30, 2015}}&lt;/ref&gt; nakon čega je opet prošireno na prethodna dva. Dogovorena je i iznimka za domaćine pretposljednjeg prethodnog turnira u slučaju da nijedna pristigla kandidatura ne ispunjava stroge tehničke i financijske kriterije.&lt;ref name=&quot;fifacouncil&quot;&gt;{{Cite news |date=October 14, 2016 |title=FIFA Council discusses vision for the future of football |publisher=FIFA |url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2016/m=10/news=fifa-council-discusses-vision-for-the-future-of-football-2843681.html?intcmp=fifacom_hp_module_news_top |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161017181207/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y%3D2016/m%3D10/news%3Dfifa-council-discusses-vision-for-the-future-of-football-2843681.html?intcmp=fifacom_hp_module_news_top |archive-date=October 17, 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ap-cbc&quot;&gt;{{Cite news |date=October 14, 2016 |title=FIFA blocks Europe from hosting 2026 World Cup, lifting Canada's chances |publisher=[[Canadian Broadcasting Corporation]] |agency=Associated Press |url=http://www.cbc.ca/sports/soccer/world-cup-expanded-1.3804717 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161014191406/http://www.cbc.ca/sports/soccer/world-cup-expanded-1.3804717 |archive-date=October 14, 2016}}&lt;/ref&gt; 

U ožujku [[2017.]] godine, predsjednik [[FIFA]]-e [[Gianni Infantino]] potvrdio je da se europske i azijske zemlje, zbog [[Rusija|ruskog]] i [[katar]]skog domaćinstva [[2018.]], odnosno [[2022.]] godine, neće moći kandidirati za domaćinstvo prvenstva [[2026.]] godine, što je značilo da se za prvenstvo mogu kandidirati zemlje iz [[CONCACAF]]-a (posljednje domaćinstvo bilo je [[1994.]] godine), [[CAF]]-a (posljednje domaćinstvo bilo je [[2010.]] godine), [[CONMEBOL|CONMEBOL-]]a (posljednje domaćinstvo bilo je [[2014.]] godine) ili [[OFC]]-a (nikada nisu bili domaćini), odnosno potencijalno iz [[UEFA]]-e ako nijedna ponuda iz ove četiri konfederacije ne bi zadovoljila uvjete.&lt;ref name=&quot;guardian&quot;&gt;{{Cite news |last=Hill |first=Tim |date=March 9, 2017 |title=Trump travel ban could prevent United States hosting World Cup |url=https://www.theguardian.com/football/2017/mar/09/donald-trump-travel-ban-could-prevent-united-states-hosting-football-world-cup |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211114173744/https://www.theguardian.com/football/2017/mar/09/donald-trump-travel-ban-could-prevent-united-states-hosting-football-world-cup |archive-date=November 14, 2021 |access-date=March 24, 2017 |work=The Guardian}}&lt;/ref&gt; 

Sudomaćinstvo, koje je [[FIFA]] bila zabranila nakon [[FIFA Svjetsko prvenstvo 2002.|prvenstva u Japanu i Južnoj Koreji]], odobreno je za prvenstvo [[2026.]] godine, ali bez ograničenja u broju domaćina, što bi se procjenjivalo od slučaja do slučaja. U konačnici su pred FIFA-u stigle dvije kandidatura – ona [[Maroko|Maroka]] i ujedinjena kandidatura triju sjevernoameričkih država. [[Kanada]], [[Meksiko]] i [[Sjedinjene Američke Države]] su, svaka posebno, razmatrale samostalne kandidature, s tim da je [[10. travnja]] [[2017.]] godine objavljeno kako će poslati zajedničku kandidaturu.&lt;ref&gt;{{cite magazine |url=https://www.si.com/planet-futbol/2017/04/10/2026-world-cup-usa-mexico-canada-host-bid |title=USA, Mexico, Canada announce bid to host '26 WC |date=April 10, 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170411054626/https://www.si.com/planet-futbol/2017/04/10/2026-world-cup-usa-mexico-canada-host-bid|archive-date=April 11, 2017 |magazine=Sports Illustrated}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.espn.co.uk/football/fifa-world-cup/story/3100808/usmexico-and-canada-officially-launch-bid-to-co-host-2026-world-cup |first=Jeff |last=Carlise |date=April 10, 2017 |title=U.S., Mexico and Canada officially launch bid to co-host 2026 World Cup|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170411140749/http://www.espn.co.uk/football/fifa-world-cup/story/3100808/usmexico-and-canada-officially-launch-bid-to-co-host-2026-world-cup|archive-date=April 11, 2017 |work=ESPN}}&lt;/ref&gt; 

Glasovanje o kandidatima održano je [[13. lipnja]] [[2018.]] godine na 68. kongresu FIFA-e u [[Moskva|Moskvi]]. U glasovanju su mogla sudjelovati 203 saveza,&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Graham |first=Bryan Armen |date=June 13, 2018 |title=North America to host 2026 World Cup after winning vote over Morocco – as it happened |url=https://www.theguardian.com/football/live/2018/jun/13/world-cup-2026-vote-fifa-nations-choose-between-north-america-and-morocco-live |website=The Guardian |access-date=July 12, 2018 |archive-date=July 18, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180718045428/https://www.theguardian.com/football/live/2018/jun/13/world-cup-2026-vote-fifa-nations-choose-between-north-america-and-morocco-live |url-status=live}}&lt;/ref&gt; pri čemu je [[Gana]] bila pod suspenzijom FIFA-e zbog korupcijskog skandala pa nije mogla glasovati. Sjevernoamerička kandidatura uvjerljivo je pobijedila sa 134 glasa, dok je marokanska kandidatura dobila 65 glasova;&lt;ref&gt;{{cite news |date=June 13, 2018 |title=World Cup 2026: Canada, US &amp; Mexico joint bid wins right to host tournament |work=BBC Sport |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/44464913|url-status=live|access-date=June 13, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20210114150230/https://www.bbc.com/sport/football/44464913|archive-date=January 14, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; tri zemlje ([[Kuba]], [[Slovenija]] i [[Španjolska]]) nisu glasovale, dok [[Iran]] nije glasovao ni za jednu od kandidatura.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Gyamera-Antwi |first1=Evans |title=Ghana &amp; Kosovo excluded from Fifa Congress ahead of 2026 World Cup vote |url=http://www.goal.com/en-gh/news/ghana-kosovo-excluded-from-fifa-congress-ahead-of-2026-world-cup-/zhbmtfxdo6fe1i4r07wrr39b9 |access-date=June 13, 2018 |work=Goal.com |date=June 12, 2018 |archive-date=October 21, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231021220157/https://www.goal.com/en-gh/news/ghana-kosovo-excluded-from-fifa-congress-ahead-of-2026-world-cup-/zhbmtfxdo6fe1i4r07wrr39b9 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |date=June 7, 2018 |title=Breaking News: President Akufo-Addo dissolves GFA |url=https://www.myjoyonline.com/news/2018/June-7th/breaking-news-president-akufo-addo-dissolves-gfa.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180612162226/https://www.myjoyonline.com/news/2018/June-7th/breaking-news-president-akufo-addo-dissolves-gfa.php |archive-date=June 12, 2018 |access-date=June 14, 2018 |work=myjoyonline.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Fifa bans Ghana football head Kwesi Nyantakyi over 'cash gift' |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-44414780 |access-date=June 14, 2018 |work=BBC News |date=June 8, 2018 |archive-date=June 9, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180609011624/https://www.bbc.com/news/world-africa-44414780 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=May 15, 2017 |title=FIFA Congress confirms next steps of the bidding process for the 2026 FIFA World Cup - FIFA.com |url=http://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=5/news=fifa-congress-confirms-next-steps-of-the-bidding-process-for-the-2026--2883665.html?intcmp=fifacom_hp_module_news_top |access-date=April 16, 2024 |archive-date=May 15, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170515003503/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=5/news=fifa-congress-confirms-next-steps-of-the-bidding-process-for-the-2026--2883665.html?intcmp=fifacom_hp_module_news_top |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=June 10, 2015 |title=Scandal-plagued FIFA postpones 2026 World Cup bidding |url=https://www.abc.net.au/news/2015-06-10/fifa-world-cup-2026-bidding-postponed/6536834 |access-date=April 16, 2024 |work=ABC News |language=en-AU |archive-date=April 16, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240416202847/https://www.abc.net.au/news/2015-06-10/fifa-world-cup-2026-bidding-postponed/6536834 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; Rezultati su izgledali ovako:

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin: 0 auto;text-align: center&quot;
|+ Rezultati glasovanja
|-
!Kandidature
!1. krug&lt;br&gt;{{small|(glasovi)}}
|- style=&quot;background:#90ee90&quot;
|align=left|'''{{ubl|{{flag|Kanada}}|{{flag|Meksiko}}|{{flag|Sjedinjene Države}}}}'''
|'''134'''
|-
|align=left|{{flag|Maroko}}
|65
|-
|align=left|Nijedna kandidatura
|1
|-
|align=left|Nisu glasovali
|3
|}

== Proširenje i promjena formata ==

Ideja o proširenju prvenstva, odnosno povećanju broja reprezentacija, pojavila se još [[2013.]] godine kada je to predložio tadašnji predsjednik [[UEFA]]-e [[Michel Platini]],&lt;ref&gt;{{Cite news |date=October 28, 2013 |title=Michel Platini calls for 40-team World Cup starting with Russia 2018 |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/football/2013/oct/28/michel-platini-40-team-world-cup-russia |access-date=January 24, 2015 |archive-date=September 15, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180915093947/https://www.theguardian.com/football/2013/oct/28/michel-platini-40-team-world-cup-russia |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |date=October 29, 2013 |title=Michel Platini's World Cup expansion plan unlikely – Fifa |work=BBC Sport |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/24735765 |url-status=live |access-date=January 24, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140421001646/http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/24735765 |archive-date=April 21, 2014}}&lt;/ref&gt; a ponovio ju je i [[FIFA]]-in predsjednik [[Gianni Infantino]] [[2016.]] godine.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=March 30, 2016 |title=Infantino suggests 40-team World Cup finals |work=Independent Online |publisher=[[Independent Online (South Africa)|IOL]] |agency=Reuters |location=South Africa |url=http://www.iol.co.za/sport/fifa/infantino-suggests-40-team-world-cup-finals-2002682 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161230230628/http://www.iol.co.za/sport/fifa/infantino-suggests-40-team-world-cup-finals-2002682 |archive-date=December 30, 2016}}&lt;/ref&gt; Protivnici prijedloga tvrdili su da je već sada broj utakmica pretjerano velik,&lt;ref name=&quot;auto2&quot;&gt;{{Cite news |last=Macguire |first=Eoghan |date=December 15, 2016 |title=World Cup: Europe's top clubs oppose FIFA's expansion plans |url=https://edition.cnn.com/2016/12/15/football/eca-world-cup-fifa-expansion-plan/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161224164833/http://edition.cnn.com/2016/12/15/football/eca-world-cup-fifa-expansion-plan/ |archive-date=December 24, 2016 |publisher=CNN}}&lt;/ref&gt; da bi proširenje smanjilo kvalitetu utakmica&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite news |date=October 2, 2016 |title=Low confirms opposition to 40-team World Cup |publisher=sbs.com.au |agency=[[Australian Associated Press]] |url=http://theworldgame.sbs.com.au/article/2016/10/02/low-confirms-opposition-40-team-world-cup |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161005031826/http://theworldgame.sbs.com.au/article/2016/10/02/low-confirms-opposition-40-team-world-cup |archive-date=October 5, 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;auto1&quot;&gt;{{Cite news |last=Martín |first=Idafe |date=January 10, 2017 |title=Mundial de 48 equipos: durísimas críticas en Europa |url=https://www.clarin.com/deportes/futbol-internacional/mundial-48-equipos-durisimas-criticas-europa_0_BktHNPGUe.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170112153909/https://www.clarin.com/deportes/futbol-internacional/mundial-48-equipos-durisimas-criticas-europa_0_BktHNPGUe.html |archive-date=January 12, 2017 |work=[[Clarín (Argentine newspaper)|Clarín]] |language=es}}&lt;/ref&gt; te da je odluka motivirana političkim, a ne sportskim razlozima, optužujući Infantina da koristi ideju u svrhu samopromocije pred izbore za predsjednika.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=January 10, 2017 |title=Críticas a decisión de la FIFA de jugar el Mundial 2026 con 48 selecciones |language=es |work=[[El Universo]] |agency=[[Agence France-Presse]] |url=http://www.eluniverso.com/deportes/2017/01/10/nota/5990365/critican-decision-fifa-jugar-mundial-2026-48-selecciones |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170111180321/https://www.eluniverso.com/deportes/2017/01/10/nota/5990365/critican-decision-fifa-jugar-mundial-2026-48-selecciones |archive-date=January 11, 2017}}&lt;/ref&gt;

Unatoč kritikama, FIFA je [[10. siječnja]] [[2017.]] godine odobrila proširenje s 32 na 48 reprezentacija,&lt;ref name=&quot;48teams&quot;&gt;{{Cite news |date=January 10, 2017 |title=Unanimous decision expands FIFA World Cup to 48 teams from 2026 |url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110231324/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html |archive-date=January 10, 2017 |access-date=January 10, 2017 |publisher=FIFA}}&lt;/ref&gt; što je 16 više u odnosu na prethodnih sedam turnira.&lt;ref name=&quot;48teams&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Conn |first=David |date=January 10, 2017 |title=Fifa approves Infantino's plan to expand World Cup to 48 teams from 2026 |url=https://www.theguardian.com/football/2017/jan/10/fifa-vote-expand-world-cup-48-teams-from-2026 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110104617/https://www.theguardian.com/football/2017/jan/10/fifa-vote-expand-world-cup-48-teams-from-2026 |archive-date=January 10, 2017 |access-date=January 10, 2017 |website=The Guardian}}&lt;/ref&gt; Izvorno je promijenjeni format trebao imati 16 grupa po tri reprezentacije uz 80 odigranih utakmica, pri čemu bi prve dvije reprezentacije iz svake grupe išle dalje u fazu na izbacivanje. Prema tom formatu, broj utakmica svake momčadi i dalje bi bio maksimalno sedam, pri čemu bi svaka reprezentacija igrala jednu utakmicu manje u grupu, a turnir bi se i dalje mogao završiti unutar standardna 32 dana.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=January 10, 2017 |title=World Cup: Gianni Infantino defends tournament expansion to 48 teams |url=https://www.bbc.com/sport/football/38577001 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170331171815/http://www.bbc.com/sport/football/38577001 |archive-date=March 31, 2017 |publisher=BBC Sport}}&lt;/ref&gt; Kritičari ovog formata isticali su da bi ovo moglo dovesti do koluzije među reprezentacijama,&lt;ref name=&quot;guyon&quot;&gt;{{Cite journal |last=Guyon |first=Julien |date=April 30, 2020 |title=Risk of Collusion: Will Groups of 3 Ruin the FIFA World Cup? |journal=Journal of Sports Analytics |volume=6 |issue=4 |pages=259–279 |doi=10.3233/JSA-200414 |doi-access=free |url=https://doi.org/10.3233/JSA-200414 |archive-date=2024-08-03 |access-date=2026-05-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240803091047/https://doi.org/10.3233/JSA-200414 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; na što je FIFA predložila izvođenje penala s ciljem izbjegavanja remija u grupnoj fazi,&lt;ref&gt;{{cite news |date=January 18, 2017 |title=Penalty shootouts may be used to settle drawn World Cup matches |work=World Soccer |url=http://www.worldsoccer.com/news/penalty-shootouts-may-be-used-to-settle-drawn-world-cup-matches-394315 |access-date=November 12, 2020 |archive-date=October 28, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201028040619/https://www.worldsoccer.com/news/penalty-shootouts-may-be-used-to-settle-drawn-world-cup-matches-394315 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; međutim ni to nije potpuno ukinulo postojeći rizik,&lt;ref name=&quot;guyon&quot;/&gt; što je FIFA-u potaklo na alternativna rješenja.&lt;ref&gt;{{cite news |first=Martyn |last=Ziegler |title=Format for 2026 World Cup could be revamped amid 'collusion' fears, says Fifa vice-president |url=https://www.thetimes.com/sport/football/article/format-for-2026-world-cup-could-be-revamped-amid-collusion-fears-says-fifa-vice-president-n5kh6l6tg |work=[[The Times]] |location=London |date=April 1, 2022 |access-date=November 5, 2022 |archive-date=November 13, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113124725/https://www.thetimes.co.uk/article/format-for-2026-world-cup-could-be-revamped-amid-collusion-fears-says-fifa-vice-president-n5kh6l6tg |url-status=live}}&lt;/ref&gt; 

U konačnici je format promijenjen [[14. ožujka]] [[2023.]] godine i to na način da će reprezentacije biti raspoređene u 12 grupa po četiri reprezentacije, pri čemu prve dvije iz svake grupe prolaze dalje, zajedno s osam najboljih trećeplasiranih reprezentacija iz svih grupa.&lt;ref name=&quot;IMC&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-approves-international-match-calendars |title=FIFA Council approves international match calendars |publisher=[[FIFA]] |date=March 14, 2023 |access-date=March 14, 2023 |archive-date=March 14, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314155521/https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-approves-international-match-calendars |url-status=live}}&lt;/ref&gt; Prema novom formatu, igrat će se ukupno 104 umjesto 64 utakmice, a turnir će trajati 39 dana, duže nego prije;&lt;ref&gt;{{cite news |last=Ingle |first=Sean |url=https://www.theguardian.com/football/2023/mar/14/world-cup-2026-four-team-groups-104-game-tournament-approval-fifa |title=World Cup 2026: four-team groups and 104 game-tournament confirmed by Fifa |work=[[The Guardian]] |date=March 14, 2023 |access-date=April 11, 2023 |archive-date=April 11, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230411173501/https://www.theguardian.com/football/2023/mar/14/world-cup-2026-four-team-groups-104-game-tournament-approval-fifa |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last=Bushnell |first=Henry |url=https://sports.yahoo.com/world-cup-format-2026-fifa-135958106.html |title=FIFA scraps ill-fated 2026 World Cup format, but new plan presents other pros and cons |work=[[Yahoo! Sports]] |date=March 14, 2023 |access-date=April 11, 2023 |archive-date=April 11, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230411012544/https://sports.yahoo.com/world-cup-format-2026-fifa-135958106.html |url-status=live}}&lt;/ref&gt; iako će svaka reprezentacija i dalje igrati po tri utakmice u grupnoj fazi, broj utakmica u fazi na izbacivanje povećan je sa sedam na osam zbog uvođenja šesnaestine finala.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Ziegler |first=Martyn |url=https://www.thetimes.com/article/7d38da2c-c24b-11ed-8e20-0f5794810aad |title=World Cup will be a week longer — but Fifa scraps three-team group plan |work=[[The Times]] |date=March 14, 2023 |access-date=March 14, 2023 |archive-date=March 14, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314110957/https://www.thetimes.co.uk/article/7d38da2c-c24b-11ed-8e20-0f5794810aad |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Slater |first1=Matt |last2=Ornstein |first2=David |url=https://www.nytimes.com/athletic/4307230/2023/03/14/world-cup-2026-format-usa/ |title=World Cup 2026 format expands again with four-team groups and 104 matches |work=[[The Athletic]] |date=March 14, 2023 |access-date=March 14, 2023 |archive-date=March 14, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314103434/https://theathletic.com/4307230/2023/03/14/world-cup-2026-format-usa/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== Kvalifikacije ==
{{main|Kvalifikacije za FIFA Svjetsko prvenstvo 2026.}}
[[File:2026 world cup qualification map.svg|thumb|400x400px|{{legend|#0000ff|Kvalificirani na Svjetsko prvenstvo}} {{legend|#ffbf00|Nisu se uspjeli kvalificirati}} {{legend|#000000|Diskvalificirani ili se povukli iz kvalifikacija}} {{legend|#cccccc|Nisu članice FIFA-e}}]]
Zbog proširenja broja reprezentacija na 48, došlo je i do promjene formata kvalifikacija te povećanja broja kontinentalnih pozicija za svaku konfederaciju. Što se tiče domaćina, podnositelji kandidature računali su na to da će sve tri reprezentacije imati direktan plasman kao domaćini,&lt;ref name=&quot;bid_cities&quot;&gt;{{Cite web |title=United 2026 bid book |url=https://digitalhub.fifa.com/m/3c077448dcd5c0ab/original/w3yjeu7dadt5erw26wmu-pdf.pdf |publisher=united2026.com |access-date=April 30, 2018 |archive-date=September 15, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210915131958/https://digitalhub.fifa.com/m/3c077448dcd5c0ab/original/w3yjeu7dadt5erw26wmu-pdf.pdf |url-status=live}}&lt;/ref&gt; što je prvo potvrdio Infantino, navodeći da će [[CONCACAF]] dobiti šest mjesta, tri od koja će ići domaćinima,&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://espndeportes.espn.com/futbol/guatemala/nota/_/id/10856065/presidente-fifa-gianni-infantino-plazas-concacaf-mundial-2026 |title=Presidente de la FIFA confirma cantidad de plazas de Concacaf para el Mundial de 2026 |language=es |website=ESPN Deportes |date=August 31, 2022 |access-date=October 18, 2022 |archive-date=September 22, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220922004259/https://espndeportes.espn.com/futbol/guatemala/nota/_/id/10856065/presidente-fifa-gianni-infantino-plazas-concacaf-mundial-2026 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Vargas |first=Dinia |date=August 31, 2022 |title=Infantino anuncia cuántos cupos tendrá la Concacaf para el Mundial de 2026 |url=https://www.crhoy.com/deportes/infantino-anuncia-cuantos-cupos-tendra-la-concacaf-para-el-mundial-de-2026/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220831205624/https://www.crhoy.com/deportes/infantino-anuncia-cuantos-cupos-tendra-la-concacaf-para-el-mundial-de-2026/ |archive-date=August 31, 2022 |access-date=October 18, 2022 |website=CRHoy.com |language=es}}&lt;/ref&gt; a onda i [[Vijeće FIFA-e]] na sjednici u veljači [[2023.]] godine.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-highlights-record-breaking-revenue-in-football |title=FIFA Council highlights record breaking revenue in football |publisher=[[FIFA]] |date=February 14, 2023 |access-date=February 14, 2023 |archive-date=February 14, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230214163245/https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-highlights-record-breaking-revenue-in-football |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.reuters.com/lifestyle/sports/fifa-confirms-us-mexico-canada-automatically-26-world-cup-2023-02-15/ |title=FIFA confirms U.S., Mexico, Canada automatically in '26 World Cup |publisher=[[Reuters]] |date=February 14, 2023|access-date=February 14, 2023|archive-date=February 15, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230215070258/https://www.reuters.com/lifestyle/sports/fifa-confirms-us-mexico-canada-automatically-26-world-cup-2023-02-15/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Ostala kontinentalna mjesta potvrđena su na sastanku u [[Manama|Manami]] prije 67. kongresa FIFA-e,&lt;ref name=&quot;slot&quot;&gt;{{cite web |date=March 30, 2017 |title=Bureau of the Council recommends slot allocation for the 2026 FIFA World Cup |url=https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/media-releases/bureau-of-the-council-recommends-slot-allocation-for-the-2026-fifa-wor-2878254 |access-date=August 5, 2022 |publisher=FIFA |archive-date=June 19, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220619161123/https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/media-releases/bureau-of-the-council-recommends-slot-allocation-for-the-2026-fifa-wor-2878254 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |date=March 30, 2017 |title=World Cup 2026: Fifa reveals allocation for 48-team tournament |url=https://www.bbc.com/sport/football/39448474 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170330224520/http://www.bbc.com/sport/football/39448474 |archive-date=March 30, 2017 |publisher=BBC}}&lt;/ref&gt; gdje je potvrđeno i uvođenje interkontinentalnog kvalifikacijskog turnira na koje bi se šest reprezentacija borilo za posljednja dva mjesta na završnom turniru.&lt;ref name=&quot;fifa_council&quot;&gt;{{Cite web |date=May 9, 2017 |title=FIFA Council prepares Congress, takes key decisions for the future of the FIFA World Cup |url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=5/news=fifa-council-prepares-congress-takes-key-decisions-for-the-future-of-t-2883353.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170618072825/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y%3D2017/m%3D5/news%3Dfifa-council-prepares-congress-takes-key-decisions-for-the-future-of-t-2883353.html |archive-date=June 18, 2017 |publisher=FIFA}}&lt;/ref&gt; Ostatak kvalifikacija provodio se po konfederacijama kao i ranije, a branitelj naslova [[Fudbalska reprezentacija Argentine|Argentina]] također je sudjelovala u kvalifikacijama.

=== Kvalificirane momčadi ===

Od ukupno 48 reprezentacija na turniru, njih je 26 sudjelovalo i na [[FIFA Svjetsko prvenstvo 2022.|prethodnom turniru]]. Zbog povećanja broja reprezentacija došlo je i do povećanja broja debitanata, tako da su čak četiri reprezentacije izborile debitantski nastup, a to su [[Fudbalska reprezentacija Curaçaa|Curaçao]],&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{cite news |last=Wilson |first=Jonathan |title=Curaçao complete fairytale with battling draw in Jamaica to qualify for World Cup |url=https://www.theguardian.com/football/2025/nov/19/curacao-complete-fairytale-with-battling-draw-in-jamaica-to-qualify-for-world-cup |access-date=November 19, 2025 |work=The Guardian}}&lt;/ref&gt; [[Fudbalska reprezentacija Jordana|Jordan]], [[Fudbalska reprezentacija Uzbekistana|Uzbekistan]]&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Millar |first=Colin |date=June 5, 2025 |title=Uzbekistan, Jordan qualify for World Cup for first time |url=https://www.nytimes.com/athletic/6229851/2025/06/05/uzbekistan-world-cup-qualification-2026/ |access-date=November 19, 2025 |work=The New York Times |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt; i [[Fudbalska reprezentacija Zelenortske Republike|Zelenortska Republika]].&lt;ref&gt;{{cite web |date=October 13, 2025 |title=Cabo Verde seal historic World Cup qualification |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/cabo-verde-qualify |access-date=October 14, 2025 |publisher=FIFA}}&lt;/ref&gt; [[Fudbalska reprezentacija Katara|Katar]], koji se na prethodno izdanje kvalificirao automatski zbog domaćinstva, prvi je put izborio nastup na završnici kroz kvalifikacije.&lt;ref&gt;{{cite web |date=October 14, 2025 |title=Qatar and Saudi Arabia qualify for 2026 World Cup |url=https://global.espn.com/football/story/_/id/46597037/qatar-saudi-arabia-qualify-2026-fifa-world-cup|access-date=October 15, 2025 |website=ESPN |agency=Associated Press}}&lt;/ref&gt; Velik broj reprezentacija vratio se nakon značajnijih perioda izbivanja, a to su [[Fudbalska reprezentacija Demokratske Republike Konga|DR Kongo]] i [[Fudbalska reprezentacija Haitija|Haiti]] (posljednji nastup bio im je [[1974.]] godine),&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Williams |first=Ian |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/cn43qqy9z8xo |title=Tuanzebe sends DR Congo back to World Cup after 52 years |date=March 31, 2026 |access-date=March 31, 2026 |website=BBC Sport}}&lt;/ref&gt; [[Fudbalska reprezentacija Iraka|Irak]] (posljednji nastup bio je [[1986.]] godine)&lt;ref&gt;{{cite web |last=Luckings |first=Steve |url=https://www.thenationalnews.com/sport/2026/04/01/iraq-beat-bolivia-to-qualify-for-2026-fifa-world-cup/ |title=Iraq beat Bolivia to qualify for 2026 Fifa World Cup |date=March 31, 2026 |access-date=March 31, 2026 |website=The National News}}&lt;/ref&gt; te [[Fudbalska reprezentacija Austrije|Austrija]], [[Fudbalska reprezentacija Norveške|Norveška]]&lt;ref&gt;{{Cite news |date=November 16, 2025 |title=Norway Qualifies for 2026 World Cup and Sends Italy To Dreaded Playoff |url=https://www.foxsports.com/stories/soccer/norway-qualifies-2026-world-cup-sends-italy-dreaded-playoff |access-date=November 16, 2025 |work=Fox Sports}}&lt;/ref&gt; i [[Fudbalska reprezentacija Škotske|Škotska]] (posljednji nastup bio im je [[1998.]] godine).&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/uefa-qualifiers-review-matchday-10-november-18 |title=Austria, Belgium, Scotland, Spain and Swiss reach World Cup |publisher=FIFA|access-date=November 19, 2025}}&lt;/ref&gt;

Što se tiče značajnijih izbivanja, četverostruki svjetski prvak [[Fudbalska reprezentacija Italije|Italija]] nije se uspjela kvalificirati na svoje treće uzastopno Svjetsko prvenstvo, što je neslavni rekord postavljen nakon novog poraza u play-offu.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Bandini |first=Nicky |url=https://www.theguardian.com/football/2026/mar/31/bosnia-herzegovina-italy-world-cup-2026-qualifying-playoff-match-report |title=Italy miss out on World Cup again after Bosnia and Herzegovina's shootout triumph |date=March 31, 2026 |access-date=April 3, 2026 |website=The Guardian}}&lt;/ref&gt; Talijani su ujedno i jedini bivši prvaci koji se nisu kvalificirali na tri uzastopna prvenstva te najbolje rangirana momčad na FIFA-inoj ljestvici koja nije ostvarila plasman. Reprezentacije koje su igrale na prethodnom turniru, a nisu se kvalificirale za ovaj su [[Fudbalska reprezentacija Danske|Danska]], [[Fudbalska reprezentacija Kameruna|Kamerun]], [[Fudbalska reprezentacija Kostarike|Kostarika]], [[Fudbalska reprezentacija Poljske|Poljska]], [[Fudbalska reprezentacija Srbije|Srbija]] i [[Fudbalska reprezentacija Walesa|Wales]].

Kvalificirane momčadi su sljedeće:
{{col-begin}}
{{col-4}}
'''[[AFC]]''' (9)
* {{NogRep|AUS}}
* {{NogRep|IRK}}
* {{NogRep|IRN}}
* {{NogRep|JAP}}
* {{NogRep|JOR}} (debi)
* {{NogRep|JKO}}
* {{NogRep|KAT}}
* {{NogRep|SAU}}
* {{NogRep|UZB}} (debi)
'''[[CAF]]''' (10)
* {{NogRep|ALŽ}}
* {{NogRep|COD}}
* {{NogRep|EGI}}
* {{NogRep|GAN}}
* {{NogRep|JAR}}
* {{NogRep|MAR}}
* {{NogRep|CIV}}
* {{NogRep|SEN}}
* {{NogRep|TUN}}
* {{NogRep|ZEL}} (debi)
{{col-4}}
'''[[CONCACAF]]''' (6)
* {{NogRep|CUW}} (debi)
* {{NogRep|HAI}}
* {{NogRep|KAN}} (domaćin)
* {{NogRep|MEX}} (domaćin)
* {{NogRep|PAN}}
* {{NogRep|SAD}} (domaćin)
'''[[CONMEBOL]]''' (6)
* {{NogRep|ARG}}
* {{NogRep|BRA}}
* {{NogRep|EKV}}
* {{NogRep|KOL}}
* {{NogRep|PAR}}
* {{NogRep|URU}}
'''[[OFC]]''' (1)
* {{NogRep|NZL}}
{{col-4}}
'''[[UEFA]]''' (16)
* {{NogRep|AUT}}
* {{NogRep|BEL}}
* {{NogRep|BIH}}
* {{NogRep|ČEŠ}}
* {{NogRep|ENG}}
* {{NogRep|FRA}}
* {{NogRep|HRV}}
* {{NogRep|NIZ}}
* {{NogRep|NOR}}
* {{NogRep|NJE}}
* {{NogRep|POR}}
* {{NogRep|ŠKO}}
* {{flagicon|ŠPA}} [[Fudbalska reprezentacija Španije|Španjolska]]
* {{NogRep|ŠVE}}
* {{NogRep|ŠVI}}
* {{NogRep|TUR}}
{{col-end}}

== Gradovi domaćini ==

Tijekom kandidature, tri su zemlje predložile ukupno 41 grad s 42 potpuno funkcionalna stadiona s redovnim posjetiteljima (osim [[Montreal]]a) te dva stadiona u izgradnji (u [[Las Vegas]]u i [[Los Angeles]]u) kao potencijalne domaćine (tri stadiona u tri grada u [[Meksiko|Meksiku]], šest stadiona u šest gradova u [[Kanada|Kanadi]] te 35 stadiona u 32 grada u [[SAD|Sjedinjenim Državama]]).&lt;ref name=&quot;bids&quot;&gt;{{cite web |title=Forty-one Cities Across Canada, Mexico and the United States Submit Bids to Serve as Host Cities in United Bid for 2026 FIFA World Cup |url=http://www.ussoccer.com/stories/2017/09/07/18/05/20170907-news-wc2026-41-cities-canada-mexico-usa-submit-bids-as-2026-world-cup-hosts |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170908021347/http://www.ussoccer.com/stories/2017/09/07/18/05/20170907-news-wc2026-41-cities-canada-mexico-usa-submit-bids-as-2026-world-cup-hosts |archive-date=September 8, 2017 |access-date=September 7, 2017}}&lt;/ref&gt; Prvi krug eliminacija reducirao je broj gradova i stadiona za devet. Sljedeći je krug eliminirao još devet stadiona u šest gradova, dok su tri grada s tri stadiona ([[Chicago]], [[Minneapolis]] i [[Vancouver]]) odustala jer [[FIFA]] nije bila voljna dogovoriti se oko financijskih detalja.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Carlisle |first=Jeff |title=United States-led World Cup bid cuts list of potential host cities to 23 |url=https://www.espn.com/soccer/fifa-world-cup/story/3421045/united-states-led-world-cup-bid-reduces-list-of-potential-host-cities-to-23 |access-date=November 25, 2021 |publisher=ESPN |date=March 16, 2018 |archive-date=November 25, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211125114050/https://www.espn.com/soccer/fifa-world-cup/story/3421045/united-states-led-world-cup-bid-reduces-list-of-potential-host-cities-to-23 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; Nakon što je u srpnju [[2021.]] godine [[Montreal]] odustao zbog manjka financijske pomoći od provincije i nevoljkosti da se renovira [[Olimpijski stadion (Montreal)|Olimpijski stadion]],&lt;ref&gt;{{cite news |title=Montreal withdraws from host city selection process for 2026 World Cup |url=https://www.sportsnet.ca/soccer/article/montreal-withdraws-host-city-selection-process-2026-world-cup/ |access-date=July 6, 2021 |work=Sportsnet |date=July 6, 2021 |archive-date=August 16, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210816132650/https://www.sportsnet.ca/soccer/article/montreal-withdraws-host-city-selection-process-2026-world-cup/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[Vancouver]] se ponovo pridružio u travnju [[2022.]] godine,&lt;ref name=&quot;vancouver_candidatecity&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/update-on-fifa-world-cup-2026-candidate-host-city-process |title=Update on FIFA World Cup 2026 candidate host city process |publisher=FIFA |date=April 14, 2022|access-date=April 14, 2022|archive-date=July 12, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220712003456/https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/update-on-fifa-world-cup-2026-candidate-host-city-process|url-status=live}}&lt;/ref&gt; što je dovelo broj gradova domaćina na 24. 

Dana [[16. lipnja]] [[2022.]] godine [[FIFA]] je potvrdila šesnaest gradova domaćina (dva u [[Kanada|Kanadi]], tri u [[Meksiko|Meksiku]] te jedanaest u [[SAD|Sjedinjenim Državama]]), a to su bili: [[Atlanta]], [[Boston]], [[Ciudad de México]], [[Dallas]], [[Guadalajara]], [[Houston]], [[Kansas City, Missouri|Kansas City]], [[Los Angeles]], [[Miami]], [[Monterrey]], [[New York]]/[[New Jersey]], [[Philadelphia]], [[San Francisco]], [[Seattle]], [[Toronto]] i [[Vancouver]].&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/media-release-greater-than-fwc-2026-greater-than-host-cities-announcement |title=FIFA unveils stellar line-up of FIFA World Cup 2026 Host Cities |publisher=FIFA |date=June 16, 2022|access-date=June 16, 2022|archive-date=June 16, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220616223211/https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/media-release-greater-than-fwc-2026-greater-than-host-cities-announcement|url-status=live}}&lt;/ref&gt; FIFA je [[4. veljače]] [[2024.]] godine potvrdila da će se finale igrati na [[MetLife Stadium]]u.&lt;ref name=&quot;ESPN-Schedule&quot;&gt;{{cite news |last=Bonagura |first=Kyle |date=February 4, 2024 |title=2026 World Cup final set for MetLife Stadium, USMNT kicks off in L.A. |url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/39437198/2026-world-cup-final-metlife-stadium-usa-kicks-la |publisher=ESPN |access-date=February 4, 2024 |archive-date=February 4, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240204211650/https://www.espn.com/soccer/story/_/id/39437198/2026-world-cup-final-metlife-stadium-usa-kicks-la |url-status=live}}&lt;/ref&gt; Osam od šestanest stadiona ima trajno postavljenu umjetnu travu, koja će pred prvenstvo biti zamijenjena pravom travom. Četiri stadiona ([[Atlanta]], [[Dallas]], [[Houston]] i [[Vancouver]]) su zatvoreni stadioni koji imaju pomočni krov te su opremljeni s uređajima za kontrolu temperature, dok je stadion u [[Los Angeles]]u otvoren, ali ima prozirni krov i uređaje za kontrolu temperature.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Tannenwald |first=Jonathan |date=November 2, 2022 |title=FIFA goes to college to study how to grow grass indoors for the 2026 men's World Cup |work=[[The Philadelphia Inquirer]] |url=https://www.inquirer.com/soccer/2026-world-cup-stadiums-grass-john-sorochan-20221102.html |url-access=subscription |access-date=November 6, 2022 |archive-date=November 7, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221107071610/https://www.inquirer.com/soccer/2026-world-cup-stadiums-grass-john-sorochan-20221102.html |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

[[Ciudad de México]] je jedini glavni grad među odabranim gradovima, što znači da su se [[Ottawa]] i [[Washington, D.C.]] pridlužili [[Bonn]]u ([[1974.]]) i [[Tokyo|Tōkyu]] ([[2002.]]) kao jedini glavni gradovi koji nisu bili odabrani za domaćine utakmica Svjetskog prvenstva. Washington je bio među kandidatima, ali kako je lokalni [[FedExField]] bio u lošem stanju, kombinirali su svoju kandidaturu zajedno s [[Baltimore]]om, ali ona nije bila uspješna. Stadion u [[TD Place Stadium]] u Ottawi odbijen je vrlo rano zbog premalog kapaciteta gledališta.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Platt |first=Oliver |date=September 7, 2017 |title=Rogers Centre removed from list of potential World Cup 2026 venues |url=https://wakingthered.com/2017/09/07/1986/rogers-centre-removed-from-list-of-potential-world-cup-2026-venues/ |access-date=October 21, 2025 |website=Waking The Red |language=en |quote=Mosaic Stadium and TD Place Stadium do not currently meet the minimum-capacity requirement}}&lt;/ref&gt; Ostali odbijeni gradovi bili su [[Cincinnati]], [[Denver]], [[Nashville, Tennessee|Nashville]], [[Orlando]] i [[Edmonton]].

Iako je čak osam gradova ranije također ugostilo utakmice Svjetskih prvenstava ([[Dallas]], [[Los Angeles]], [[San Francisco]], [[New York]]/[[New Jersey]] i [[Boston]] na prvenstvu [[1994.]]; [[Guadalajara]] i [[Ciudad de México]] na prvenstvima [[1970.]] i [[1986.]]; [[Monterrey]] na prvenstvu [[1986.]]), [[Estadio Azteca]] jedini je stadion na kojemu su se i ranije igrale utakmice Svjetskog prvenstva; nijedan od stadiona sa [[FIFA Svjetsko prvenstvo 1994.|Svjetskog prvenstva 1994.]] godine neće biti korišten na ovom prvenstvu.&lt;ref&gt;{{cite news |first1=Chuck |last1=Booth |first2=Roger |last2=Gonzalez |title=FIFA World Cup 2026 host cities: Los Angeles, New York/New Jersey among top venues; Washington D.C. snubbed |url=https://www.cbssports.com/soccer/news/fifa-world-cup-2026-host-cities-los-angeles-new-york-new-jersey-among-top-venues-washington-d-c-snubbed/ |work=CBS Sports |date=June 17, 2022 |access-date=June 27, 2022 |archive-date=June 27, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220627172342/https://www.cbssports.com/soccer/news/fifa-world-cup-2026-host-cities-los-angeles-new-york-new-jersey-among-top-venues-washington-d-c-snubbed/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Zbog sponzorskih razloga, FIFA će za potrebe prvenstva koristiti druga imena za stadione jer izvorna imena sadrže imena sponzora; privremena imena prikazana su u tablici u zagradama.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Pelit |first=Asli |date=February 16, 2024 |title=FIFA RULES MAY COST METLIFE $80M IN WORLD CUP FINAL BRAND VALUE |url=https://www.sportico.com/business/sponsorship/2024/world-cup-final-metlife-sponsorship-fifa-rules-1234766942/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240216173018/https://www.sportico.com/business/sponsorship/2024/world-cup-final-metlife-sponsorship-fifa-rules-1234766942/ |archive-date=February 16, 2024 |access-date=July 21, 2024 |work=Sportico}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;FIFA stadia&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/world-cup-2026-stadiums-fifa-soccer-football-mexico-usa-canada |title=The FIFA World Cup 26 stadiums |date=July 15, 2025|access-date=November 17, 2025 |publisher=FIFA |quote=Stadium official names for the FIFA World Cup 26 have been matched with Host City names and may differ from the common designation used locally.}}&lt;/ref&gt; Podaci o kapacitetima stadiona temeljeni su na službenim podacima koje je objavila FIFA.&lt;ref name=&quot;FIFA stadia&quot;/&gt;

&lt;center&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|-
!{{flagicon|SAD}} [[Dallas]], [[Texas|TX]]
!{{flagicon|MEX}} [[Ciudad de México]]
!{{flagicon|SAD}} [[New York (grad)|New York]]/[[New Jersey]]
!{{flagicon|SAD}} [[Atlanta]], [[Georgia|GA]]
!{{flagicon|SAD}} [[Kansas City, Missouri|Kansas City]], [[Missouri|MO]]
!{{flagicon|SAD}} [[Houston]], [[Teksas|TX]]
|-
|[[AT&amp;T Stadium]]&lt;br&gt;{{small|(Dallas Stadium)}}
|[[Estadio Azteca|Estadio Banorte]]&lt;br&gt;{{small|(Mexico City Stadium)}}
|[[MetLife Stadium]]&lt;br&gt;{{small|(New York New Jersey Stadium)}}
|[[Mercedes-Benz Stadium]]&lt;br&gt;{{small|(Atlanta Stadium)}}
|[[Arrowhead Stadium|GEHA Field at Arrowhead Stadium]]&lt;br&gt;{{small|(Kansas City Stadium)}}
|[[NRG Stadium]]&lt;br&gt;{{small|(Houston Stadium)}}
|-
|Kapacitet: '''94,000'''
|Kapacitet: '''83,000'''
|Kapacitet: '''82,500'''
|Kapacitet: '''75,000'''
|Kapacitet: '''73,000'''
|Kapacitet: '''72,000'''
|-
|[[File:Cowboys stadium inside view 4.JPG|200x200px]]
|[[File:Soccer game at the Azteca Stadium.JPG|200x200px]]
|[[File:Copa America game between Columbia vs Peru at the MetLife Stadium.jpg|200x200px]]
|[[File:2017 Orlando City at Atlanta United MLS Game.jpg|200x200px]]
|[[File:25 July 2010 Kansas City Wizards vs Manchester United friendly.jpg|200x200px]]
|[[File:NRG Stadium, LEAGUES CUP 2024 TIGRES INTER MIAMI.jnp.jpg|200x200px]]
|-
!{{flagicon|SAD}} [[San Francisco]], [[Kalifornija|CA]]
!rowspan=&quot;8&quot; colspan=&quot;4&quot;|{{OSM Location map |float=center |nolabels=1 |width=800 |height=500 |coord={{coord|34|-99.5}} |zoom=3 |shapeD=circle |mark-sizeD=8 |label-sizeD=11,background,outline |label-posD=right |legendBox=,120px38px5px,5px457px,background,black |legendItem1=&lt;b&gt;Zapadna regija&lt;/b&gt;,1 |legendItem2=&lt;b&gt;Centralna regija&lt;/b&gt;,5,14 |legendItem3=&lt;b&gt;Istočna regija&lt;/b&gt;,11,25

&lt;!-- Western region --&gt;

|label1='''[[Los Angeles]]''' |mark-coord1={{Coord|33.95340|-118.33902}} |shape-color1=blue |label-pos1=west |mark-title1=[[Los Angeles]] |mark-description1=[[SoFi Stadium]]

|label2='''[[San Francisco]]''' |mark-coord2={{Coord|37.40317|-121.96979}} |shape-color2=blue |label-pos2=west |mark-title2=[[San Francisco]] |mark-description2=[[Levi's Stadium]]

|label3='''[[Seattle]]''' |mark-coord3={{Coord|47.59515|-122.33163}} |shape-color3=blue |mark-title3=[[Seattle]] |mark-description3=[[Lumen Field]]

|label4='''[[Vancouver]]''' |mark-coord4={{Coord|49.27669|-123.11202}} |shape-color4=blue |label-pos4=west |mark-title4=[[Vancouver]] |mark-description4=[[BC Place]]

&lt;!-- Central region --&gt;

|label5='''[[Dallas]]''' |mark-coord5={{Coord|32.74785|-97.09283}} |shape-color5=green |label-pos5=west |mark-title5=[[Dallas]] |mark-description5=[[AT&amp;T Stadium]]

|label6='''[[Guadalajara]]''' |mark-coord6={{Coord|20.68182|-103.46241}} |shape-color6=green |label-pos6=west |mark-title6=[[Guadalajara]] |mark-description6=[[Estadio Akron]]

|label7='''[[Houston]]''' |mark-coord7={{Coord|29.68486|-95.41080}} |shape-color7=green |label-pos7=west |mark-title7=[[Houston]] |mark-description7=[[NRG Stadium]]

|label8='''[[Kansas City, Missouri|Kansas City]]''' |mark-coord8={{Coord|39.04893|-94.48401}} |shape-color8=green |label-pos8=west |mark-title8=[[Kansas City, Missouri|Kansas City]] |mark-description8=[[Arrowhead Stadium]]

|label9='''[[Ciudad de México]]''' |mark-coord9={{Coord|19.30295|-99.15047}} |shape-color9=green |mark-title9=[[Ciudad de México]] |mark-description9=[[Estadio Azteca]]

|label10='''[[Monterrey]]''' |mark-coord10={{Coord|25.66911|-100.24437}} |shape-color10=green |mark-title10=[[Monterrey]] |mark-description10=[[Estadio BBVA]]

&lt;!-- Eastern region --&gt;

|label11='''[[Atlanta]]''' |mark-coord11={{Coord|33.75541|-84.40085}} |shape-color11=red |mark-title11=[[Atlanta]] |mark-description11=[[Mercedes-Benz Stadium]]

|label12='''[[Boston]]''' |mark-coord12={{Coord|42.09093|-71.26436}} |shape-color12=red
|mark-title12=[[Boston]] |mark-description12=[[Gillette Stadium]]

|label13='''[[Miami]]''' |mark-coord13={{Coord|25.95795|-80.23885}} |shape-color13=red |mark-title13=[[Miami]] |mark-description13=[[Hard Rock Stadium]]

|label14='''[[New York (grad)|New York]]''' |mark-coord14={{Coord|40.81352|-74.07435}} |shape-color14=red |ldx14=-2 |ldy14=7 |mark-title14=[[New York (grad)|New York/New Jersey]] |mark-description14=[[MetLife Stadium]]

|label15='''[[Philadelphia]]''' |mark-coord15={{Coord|39.90081|-75.16747}} |shape-color15=red |label-pos15=west |mark-title15=[[Philadelphia]] |mark-description15=[[Lincoln Financial Field]]

|label16='''[[Toronto]]''' |mark-coord16={{Coord|43.63322|-79.41858}} |shape-color16=red |label-pos16=west |mark-title16=[[Toronto]] |mark-description16=[[BMO Field]]
}}
!{{flagicon|SAD}} [[Los Angeles]], [[Kalifornija|CA]]
|-
|[[Levi's Stadium]]&lt;br&gt;{{small|(San Francisco Bay Area Stadium)}}
|[[SoFi Stadium]]&lt;br&gt;{{small|(Los Angeles Stadium)}}
|-
|Kapacitet: '''71,000'''
|Kapacitet: '''70,000'''
|-
|[[File:Entering Levi's Stadium.JPG|200x200px]]
|[[File:SoFi Stadium 23rd March 2025.jpg|200x200px]]
|-
!{{flagicon|SAD}} [[Philadelphia]], [[Pennsylvania|PA]]
!{{flagicon|SAD}} [[Seattle]], [[Washington (savezna država)|WA]]
|-
|[[Lincoln Financial Field]]&lt;br&gt;{{small|(Philadelphia Stadium)}}
|[[Lumen Field]]&lt;br&gt;{{small|(Seattle Stadium)}}
|-
|Kapacitet: '''69,000'''
|Kapacitet: '''69,000'''
|-
|[[File:United States v Paraguay, Copa América Centenario (cropped).jpg|200x200px]]
|[[File:2025 FIFA Club World Cup - Seattle Sounders FC vs. Botafogo - 03.jpg|200x200px]]
|-
!{{flagicon|SAD}} [[Boston]], [[Massachusetts|MA]]
!{{flagicon|SAD}} [[Miami]], [[Florida|FL]]
!{{flagicon|KAN}} [[Vancouver]], [[British Columbia|BC]]
!{{flagicon|MEX}} [[Monterrey]]
!{{flagicon|MEX}} [[Guadalajara]]
!{{flagicon|KAN}} [[Toronto]], [[Ontario|ON]]
|-
|[[Gillette Stadium]]&lt;br&gt;{{small|(Boston Stadium)}}
|[[Hard Rock Stadium]]&lt;br&gt;{{small|(Miami Stadium)}}
|[[BC Place]]&lt;br&gt;{{small|(BC Place Vancouver)}}
|[[Estadio BBVA]]&lt;br&gt;{{small|(Estadio Monterrey)}}
|[[Estadio Akron]]&lt;br&gt;{{small|(Estadio Guadalajara)}}
|[[BMO Field]]&lt;br&gt;{{small|(Toronto Stadium)}}
|-
|Kapacitet: '''65,000'''
|Kapacitet: '''65,000'''
|Kapacitet: '''54,000'''
|Kapacitet: '''53,500'''
|Kapacitet: '''48,000'''
|Kapacitet: '''45,000'''
|-
|[[File:New England Revolution vs Liga Deportivo Alajuense 2024-03-06 53571677017.jpg|200x200px]]
|[[File:Hard Rock Stadium Club World Cup.jpg|200x200px]]
|[[File:BC Place 2015 Women's FIFA World Cup.jpg|200x200px]]
|[[File:Estadio BBVA Bancomer - Diciembre 2017.jpg|200x200px]]
|[[File:Estadio Akron 02-07-2022 cabecera sur lado derecho (3).jpg|200x200px]]
|[[File:Bmo Field 2016 East Stand.jpg|200x200px]]
|}
&lt;/center&gt;

== Finalni ždrijeb ==

Finalni ždrijeb za Svjetsko prvenstvo održao se [[5. prosinca]] [[2025.]] godine u [[Kennedyjev centar|Kennedyjevom centru]] u [[Washington, D.C.|Washingtonu]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/final-draw-results |title=Groups revealed in star-studded Final Draw |publisher=FIFA |date=December 5, 2025 |access-date=December 6, 2025}}&lt;/ref&gt; Reprezentacije su raspoređene u četiri jakosne skupine po 12 reprezentacija. U prvoj jakosnoj skupini bili su domaćini te devet najbolje plasiranih reprezentacija prema FIFA-inoj ljestvici. Preostale tri jakosne skupine sadržavale su ostale reprezentacije, također podijeljene prema FIFA-inoj ljestvici. Izuzetak su četiri reprezentacije iz europskog ''play-offa'' te dvije reprezentacije s interkontinentalnog ''play-offa'', koje su smještene u četvrtu jakosnu skupinu jer se u trenutku ždrijeba još nije znalo koje će to reprezentacije biti.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.france24.com/en/sport/20251125-world-cup-draw-to-separate-spain-argentina-france-and-england-until-final-rounds|title=FIFA 2026: World Cup draw to separate Spain, Argentina, France and England until final rounds|work=France 24|access-date=November 27, 2025}}&lt;/ref&gt; Grupe su formirane nasumično izvlačenjem po jedne reprezentacije iz svake jakosne skupine, vodeći se načelnim pravilom da, kada god je to moguće, u istoj grupi ne budu momčadi iz iste konfederacije.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://inside.fifa.com/organisation/media-releases/procedures-final-draw-world-cup-2026-revealed |title=Procedures for the Final Draw for the FIFA World Cup 2026 revealed |publisher=FIFA |date=November 25, 2025 |access-date=November 25, 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/2d1a1ac7bab78995/original/Draw-Procedures-for-the-FIFA-World-Cup-2026.pdf |title=Draw Procedures for the FIFA World Cup 2026 |publisher=FIFA |date=November 25, 2025 |access-date=November 25, 2025}}&lt;/ref&gt; Ovo je pravilo primjenjivo na sve konfederacije osim UEFA-e, tako da su u grupi smjele biti maksimalno dvije europske momčadi. 

Kao što je i inače praksa, domaćini su još prije ždrijeba bili raspoređeni u grupe radi rasporeda igranja.&lt;ref name=&quot;Schedule&quot;&gt;{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf |title=FIFA World Cup 26 – Match Schedule |publisher=FIFA |date=February 4, 2024 |access-date=February 4, 2024 |archive-date=February 5, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240205034420/https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last1=Bushnell |first1=Henry |last2=Crafton |first2=Adam |date=August 22, 2025 |title=2026 World Cup draw to be held at Kennedy Center, President Trump announces |url=https://www.nytimes.com/athletic/6569842/2025/08/22/world-cup-draw-kennedy-center-trump-infantino/ |access-date=August 22, 2025 |work=The New York Times |issn=0362-4331 |url-access=limited}}&lt;/ref&gt; Tako je [[Fudbalska reprezentacija Meksika|Meksiko]] smješten u grupu A kako bi [[11. lipnja]] igrao utakmicu otvaranja na [[Estadio Azteca|Azteci]]. [[Fudbalska reprezentacija Kanade|Kanada]] i [[Fudbalska reprezentacija Sjedinjenih Američkih Država|Sjedinjene Američke Države]] smješteni su u grupu B, odnosno grupu D. 

Kako bi osigurala balans u kompetitivnosti, FIFA je također osigurala da se prve četiri reprezentacije s FIFA-ine ljestvice ne mogu međusobno susresti prije polufinala,&lt;ref&gt;{{cite web |last=Johnson |first=Dale |date=November 25, 2025 |title=Fifa to keep top seeds apart in World Cup draw |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/cvg84knn2p5o |access-date=November 25, 2025 |work=[[BBC Sport]]}}&lt;/ref&gt; odnosno finala i to tako što je osigurala da prva ([[Fudbalska reprezentacija Španije|Španjolska]]) i druga ([[Fudbalska reprezentacija Argentine|Argentina]]), odnosno treća ([[Fudbalska reprezentacija Francuske|Francuska]]) i četvrta ([[Fudbalska reprezentacija Engleske|Engleska]]) reprezentacija svijeta budu ždrijebane u suprotnim dijelovima turnira za fazu na izbacivanje, čime se osiguralo da se ne susretnu u ranim fazama turnira u slučaju da osvoje svoje grupe. Ždrijeb je započao s prvom, a završio sa četvrtom jakosnom skupinom, pri čemu je svaka reprezentacija bila raspoređena u prvu slobodnu grupu po abecednom ključu. Zbog rasporeda igranja, momčadi iz prve jakosne skupine automatski su bile ždrijebane na prvu poziciju svake grupe. Za ostale jakosne skupine, FIFA je osmislila predeterminirani način određivanja pozicije u grupu temeljen na jakosnoj skupini i grupu u koju su ždrijebani. Jakosne skupine izgledale su ovako:&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://inside.fifa.com/fifa-world-ranking/men?dateId=id14933 |title=FIFA Men's World Ranking: 19 November 2025 |publisher=FIFA |date=November 19, 2025 |access-date=November 27, 2025}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;white-space:nowrap; display:inline-table;&quot;
|+Skupina 1
|-
! style=&quot;width:150px&quot; | Reprezentacija
! {{Abbr|Grupa|Grupa u koju je reprezentacija raspoređena prije ždrijeba ili prije nego je reprezentacija bila poznata}}
! {{Abbr|Rang|Pozicija na FIFA-inoj ljestvici u trenutku ždrijeba}}
|- 
| {{fb|SAD}}{{efn|Sjedinjene Američke Države su kao sudomaćin raspoređene u prvu jakosnu skupinu te im je automatski dodijeljena pozicija D1. Po rangu, Sjedinjene Američke Države bi inače bile u drugoj jakosnoj skupini.}}
| {{center|[[#Grupa D|D]]}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 14
|-
| {{fb|MEX}}{{efn|Meksiko je kao sudomaćin raspoređen u prvu jakosnu skupinu te mu je automatski dodijeljena pozicija A1. Po rangu, Meksiko bi inače bio u drugoj jakosnoj skupini.}}
| {{center|[[#Grupa A|A]]}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 15
|- style=&quot;border-bottom:2px solid blue;&quot;
| {{fb|KAN}}{{efn|Kanada je kao sudomaćin raspoređena u prvu jakosnu skupinu te joj je automatski dodijeljena pozicija B1. Po rangu, Kanada bi inače bila u trećoj jakosnoj skupini.}}
| {{center|[[#Grupa B|B]]}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 27
|-
| {{flagicon|ŠPA}} [[Fudbalska reprezentacija Španije|Španjolska]]
| {{N/A|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 1
|-
| {{fb|ARG}}
| {{N/A|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 2
|-
| {{fb|FRA}}
| {{N/A|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 3
|-
| {{fb|ENG}}
| {{N/A|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 4
|-
| {{fb|BRA}}
| {{N/A|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 5
|-
| {{fb|POR}}
| {{N/A|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 6
|-
| {{fb|NIZ}}
| {{N/A|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 7
|-
| {{fb|BEL}}
| {{N/A|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 8
|-
| {{fb|NJE}}
| {{N/A|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 9
|}
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;white-space:nowrap; display:inline-table;&quot;
|+Skupina 2
|-
! style=&quot;width:150px&quot; | Reprezentacija
! {{Abbr|Grupa|Grupa u koju je reprezentacija raspoređena prije ždrijeba ili prije nego je reprezentacija bila poznata}}
! {{Abbr|Rang|Pozicija na FIFA-inoj ljestvici u trenutku ždrijeba}}
|-
| {{fb|HRV}}
| {{N/a|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 10
|-
| {{fb|MAR}}
| {{N/a|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 11
|-
| {{fb|KOL}}
| {{N/a|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 13
|-
| {{fb|URU}}
| {{N/a|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 16
|-
| {{flagicon|ŠVI|size=16px}} [[Nogometna reprezentacija Švicarske|Švicarska]]
| {{N/a|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 17
|-
| {{fb|JAP}}
| {{N/a|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 18
|-
| {{fb|SEN}}
| {{N/a|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 19
|-
| {{fb|IRN}}
| {{N/a|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 20
|-
| {{fb|JKO}}
| {{N/a|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 22
|-
| {{fb|EKV}}
| {{N/a|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 23
|-
| {{fb|AUT}}
| {{N/a|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 24
|-
| {{fb|AUS}}
| {{N/a|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 26
|}
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;white-space:nowrap; display:inline-table;&quot;
|+Skupina 3
|-
! style=&quot;width:150px&quot; | Reprezentacija
! {{Abbr|Grupa|Grupa u koju je reprezentacija raspoređena prije ždrijeba ili prije nego je reprezentacija bila poznata}}
! {{Abbr|Rang|Pozicija na FIFA-inoj ljestvici u trenutku ždrijeba}}
|-
| {{fb|NOR}}
| {{N/a|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 29
|-
| {{fb|PAN}}
| {{N/a|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 30
|-
| {{fb|EGI}}
| {{N/a|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 34
|-
| {{fb|ALŽ}}
| {{N/a|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 35
|-
| {{fb|ŠKO}}
| {{N/a|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 36
|-
| {{fb|PAR}}
| {{N/a|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 39
|-
| {{fb|TUN}}
| {{N/a|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 40
|-
| {{fb|CIV}}
| {{N/a|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 42
|-
| {{fb|UZB}}
| {{N/a|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 50
|-
| {{fb|KAT}}
| {{N/a|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 51
|-
| {{fb|SAU}}
| {{N/a|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 60
|-
| {{fb|JAR}}
| {{N/a|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 61
|}
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;white-space:nowrap; display:inline-table;&quot;
|+Skupina 4{{efn|name=Identitet|Pobjednici četiri europska ''play-offa'' i pobjednici dva interkontinentalna ''play-offa'' nisu bili poznati u vrijeme formiranja jakosnih skupina.}}
|-
! style=&quot;width:150px&quot; | Reprezentacija
! {{Abbr|Grupa|Grupa u koju je reprezentacija raspoređena prije ždrijeba ili prije nego je reprezentacija bila poznata}}
! {{Abbr|Rang|Pozicija na FIFA-inoj ljestvici u trenutku ždrijeba}}
|-
| {{fb|JOR}}
| {{N/a|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 66
|-
| {{fb|ZEL}}
| {{N/a|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 68
|-
| {{fb|GAN}}
| {{N/a|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 72
|-
| {{fb|CUW}}
| {{N/a|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 82
|-
| {{fb|HAI}}
| {{N/a|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 84
|-
| {{fb|NZL}}
| {{N/a|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 86
|-
| &lt;!--Do not replace with eventual Path A winner--&gt;[[Kvalifikacije za FIFA Svjetsko prvenstvo 2026.|''Play-off'' UEFA A]]{{efn|name=UEFA A|U trenutku ždrijeba, pobjednik A puta UEFA-inih kvalifikacija nije bio poznat. U konačnici je to bila {{fb|BIH}} (71), koja bi svakako bila svrstana u četvrtu jakosnu skupinu. Prilikom ždrijeba određeno je da će pobjednik A puta UEFA-inih kvalifikacija ići na mjesto B2.}}
| {{nowrap|{{center|[[#Grupa B|B]]}}}}
| style=&quot;text-align:center&quot; rowspan=&quot;6&quot; {{N/a}}
|-
| &lt;!--Do not replace with eventual Path A winner--&gt;[[Kvalifikacije za FIFA Svjetsko prvenstvo 2026.|''Play-off'' UEFA B]]{{efn|name=UEFA B|U trenutku ždrijeba, pobjednik B puta UEFA-inih kvalifikacija nije bio poznat. U konačnici je to bila {{fb|ŠVE}} (43), koja bi inače išla u treću jakosnu skupinu, ali je zbog play-offa svrstana u četvrtu. Prilikom ždrijeba određeno je da će pobjednik B puta UEFA-inih kvalifikacija ići na mjesto F3.}}
| {{nowrap|{{center|[[#Grupa F|F]]}}}}
|-
| &lt;!--Do not replace with eventual Path A winner--&gt;[[Kvalifikacije za FIFA Svjetsko prvenstvo 2026.|''Play-off'' UEFA C]]{{efn|name=UEFA C|U trenutku ždrijeba, pobjednik C puta UEFA-inih kvalifikacija nije bio poznat. U konačnici je to bila {{fb|TUR}} (25), koja bi inače išla u drugu jakosnu skupinu, ali je zbog play-offa svrstana u četvrtu. Prilikom ždrijeba određeno je da će pobjednik C puta UEFA-inih kvalifikacija ići na mjesto D4.}}
| {{nowrap|{{center|[[#Grupa D|D]]}}}}
|-
| &lt;!--Do not replace with eventual Path A winner--&gt;[[Kvalifikacije za FIFA Svjetsko prvenstvo 2026.|''Play-off'' UEFA D]]{{efn|name=UEFA D|U trenutku ždrijeba, pobjednik D puta UEFA-inih kvalifikacija nije bio poznat. U konačnici je to bila {{fb|ČEŠ}} (44), koja bi inače išla u treću jakosnu skupinu, ali je zbog play-offa svrstana u četvrtu. Prilikom ždrijeba određeno je da će pobjednik D puta UEFA-inih kvalifikacija ići na mjesto A4.}}
| {{nowrap|{{center|[[#Grupa A|A]]}}}}
|-
| &lt;!--Do not replace with eventual Path B winner--&gt;[[Kvalifikacije za FIFA Svjetsko prvenstvo 2026.|Interkontinentalni ''play-off'' 1]]{{efn|name=DR Kongo|U trenutku ždrijeba, pobjednik interkontinentalnog ''play-offa'' 1 nije bio poznat. U konačnici je to bio {{fb|COD}} (56), koji bi svakako bio svrstan u četvrtu jakosnu skupinu. Prilikom ždrijeba određeno je da će pobjednik interkontinentalnog ''play-offa'' 1 ići na mjesto K2.}}
| {{nowrap|{{center|[[#Grupa K|K]]}}}}
|-
| &lt;!--Do not replace with eventual Path C winner--&gt;[[Kvalifikacije za FIFA Svjetsko prvenstvo 2026.|Interkontinentalni ''play-off'' 2]]{{efn|name=Irak|U trenutku ždrijeba, pobjednik interkontinentalnog ''play-offa'' 2 nije bio poznat. U konačnici je to bio {{fb|IRK}} (58), koji bi svakako bio svrstan u četvrtu jakosnu skupinu. Prilikom ždrijeba određeno je da će pobjednik interkontinentalnog ''play-offa'' 2 ići na mjesto I3.}}
| {{nowrap|{{center|[[#Grupa I|I]]}}}}
|}
{{notelist}}

== Suci ==

FIFA je [[9. travnja]] [[2026.]] godine potvrdila konačni, službeni popis od 52 glavna suca, 88 pomoćnih sudaca i 30 VAR sudaca za turnir.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=April 9, 2026 |title=Match officials appointed for World Cup 2026 |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/match-officials-appointed-referees |access-date=April 9, 2026 |website=FIFA}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=April 9, 2026 |title=Match officials appointed for World Cup 2026 |url=https://digitalhub.fifa.com/asset/7879a8c6-c228-4848-a8de-7dc69b37b594/Final-List-of-Match-Officials-FWC-2026.pdf |access-date=April 9, 2026 |website=FIFA}}&lt;/ref&gt;

Konačni popis svih sudaca izgledao je ovako:

{| class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;100%&quot;
|-
!colspan=&quot;4&quot;|Lista sudaca
|-
!Konfederacija
!Glavni sudac
!Pomoćni suci
!VAR suci
|-
|rowspan=&quot;8&quot;|[[AFC]]
|{{flagicon|UAE}} [[Omar al-Ali]] ([[Ujedinjeni Arapski Emirati]])
|rowspan=&quot;8&quot;|{{ubl|George Lakrindis ([[Australija]]) / James Lindsay ([[Australija]])|Jun Mihara ([[Japan]]) / Zhou Fei ([[Kina]])|Muhamad al-Kalaf ([[Jordan]]) / Ahmed al-Roalle ([[Jordan]])|Taleb al-Mari ([[Katar]]) / Saud al-Makaleh ([[Katar]])|Muhamed al-Bakri ([[Saudijska Arabija]]) / Mohamed al-Hamadi ([[Ujedinjeni Arapski Emirati]])|Timur Gaynullin ([[Uzbekistan]]) / Andrey Tsapenko ([[Uzbekistan]])}}
|rowspan=&quot;8&quot;|{{ubl|{{flagicon|AUS}} [[Shaun Evans (fudbalski sudac)|Shaun Evans]] ([[Australija]])|{{flagicon|KAT}} [[Hamis al-Marri]] ([[Katar]])|{{flagicon|KIN}} [[Fu Ming]] ([[Kina]])|{{flagicon|SAU}} [[Abdullah al-Šehri]] ([[Saudijska Arabija]])}}
|-
|{{flagicon|JAP}} [[Yūsuke Araki]] ([[Japan]])
|-
|{{flagicon|KAT}} [[Abdulrahman al-Džasim]] ([[Katar]])
|-
|{{flagicon|AUS}} [[Ali-Reza Fagani]] ([[Australija]])
|-
|{{flagicon|KIN}} [[Ma Ning (fudbalski sudac)|Ma Ning]] ([[Kina]])
|-
|{{flagicon|JOR}} [[Adham al-Muhadamah]] ([[Jordan]])
|-
|{{flagicon|UZB}} [[Ilgiz Tantashev]] ([[Uzbekistan]])
|-
|{{flagicon|SAU}} [[Haled al-Turais]] ([[Saudijska Arabija]])
|-
|rowspan=&quot;7&quot;|[[CAF]]
|&lt;s&gt;{{flagicon|SOM}} [[Omar Abdulkadir Artan]] ([[Somalija]])&lt;/s&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 |url= https://www.bbc.com/sport/football/articles/cnv9drg0qzgo |title= Somali referee Artan barred from entering USA |author= Mike Peter |date= June 8, 2026 |website= BBC Sport|access-date= June 8, 2026}}&lt;/ref&gt;
|rowspan=&quot;7&quot;|{{ubl|Mokrane Gourari ([[Alžir]]) / Abbes Akram Zerhouni ([[Alžir]])|Jerson Emiliano dos Santos ([[Angola]]) / Elvis Noupue ([[Kamerun]])|Mahmud Aburegal ([[Egipat]]) / Ahmed Hossam Taha ([[Egipat]])|Boris Ditsoga ([[Gabon]]) / Amos Abeigne Ndong ([[Gabon]])|Zakhele Siwela ([[Južnoafrička Republika]])|Zakaria Brinsi ([[Maroko]]) / Mostafa Akarkad ([[Maroko]])}}
|rowspan=&quot;7&quot;|{{ubl|{{flagicon|EGI}} [[Mahmud Ašur]] ([[Egipat]])|{{flagicon|MAR}} [[Hamza al-Fariq]] ([[Maroko]])}}
|-
|{{flagicon|GAB}} [[Pierre Atcho]] ([[Gabon]])
|-
|{{flagicon|Mauritanija}} [[Dahhan Bajdah]] ([[Mauritanija]])
|-
|{{flagicon|ALŽ}} [[Mustapha Ghorbal]] ([[Alžir]])
|-
|{{flagicon|MAR}} [[Jalal Jayed]] ([[Maroko]])
|-
|{{flagicon|EGI}} [[Amin Omar]] ([[Egipat]])
|-
|{{flagicon|JAR}} [[Abongile Tom]] ([[Južnoafrička Republika]])
|-
|rowspan=&quot;9&quot;|[[CONCACAF]]
|{{flagicon|SAL}} [[Iván Barton]] ([[Salvador]])
|rowspan=&quot;9&quot;|{{ubl|Walter López ([[Honduras]]) / Christian Ramírez ([[Honduras]])|Lyes Arfa ([[Kanada]]) / Micheal Barwegen ([[Kanada]])|Juan Carlos Mora ([[Kostarika]]) / Caleb Wales ([[Trinidad i Tobago]])|Alberto Morín ([[Meksiko]]) / Marco Bisguerra ([[Meksiko]])|Sandra Ramírez ([[Meksiko]])|Henry Pupiro ([[Nikaragva]]) / David Morán ([[Salvador]])|Corey Parker ([[Sjedinjene Države]]) / Kyle Atkins ([[Sjedinjene Države]])|Kathryn Nesbitt ([[Sjedinjene Države]]) / Brooke Mayo ([[Sjedinjene Države]])}}
|rowspan=&quot;9&quot;|{{ubl|{{flagicon|SAD}} [[Joe Dickerson]] ([[Sjedinjene Države]])|{{flagicon|NIK}} [[Tatiana Guzmán]] ([[Nikaragva]])|{{flagicon|MEX}} [[Erick Miranda]] ([[Meksiko]])|{{flagicon|SAD}} [[Armando Villarreal]] ([[Sjedinjene Države]])}}
|-
|{{flagicon|CRC}} [[Juan Gabriel Calderón]] ([[Kostarika]])
|-
|{{flagicon|SAD}} [[Ismail Elfath]] ([[Sjedinjene Države]])
|-
|{{flagicon|KAN}} [[Drew Fischer]] ([[Kanada]])
|-
|{{flagicon|MEX}} [[Katia Itzel García]] ([[Meksiko]])
|-
|{{flagicon|HON}} [[Saíd Martínez]] ([[Honduras]])
|-
|{{flagicon|JAM}} [[Oshane Nation]] ([[Jamajka]])
|-
|{{flagicon|SAD}} [[Tori Penso]] ([[Sjedinjene Države]])
|-
|{{flagicon|MEX}} [[César Arturo Ramos]] ([[Meksiko]])
|-
|rowspan=&quot;12&quot;|[[CONMEBOL]]
|{{flagicon|BRA}} [[Ramon Abatti]] ([[Brazil]])
|rowspan=&quot;12&quot;|{{ubl|Facundo Rodríguez ([[Argentina]]) / Maximiliano Del Yesso ([[Argentina]])|Juan Pablo Belatti ([[Argentina]]) / Gabriel Chade ([[Argentina]])|Cristian Navarro ([[Argentina]]) / Rodrigo Figueiredo ([[Brazil]])|Rafael Alves ([[Brazil]]) / Danilo Manis ([[Brazil]])|Bruno Boschilia ([[Brazil]]) / Bruno Pires ([[Brazil]])|José Retamal ([[Čile]]) / Miguel Rocha ([[Čile]])|Alexander Guzmán ([[Kolumbija]]) / Michael Orué ([[Peru]])|Eduardo Cardozo ([[Paragvaj]]) / Milcíades Saldívar ([[Paragvaj]])|Nicolás Tarán ([[Urugvaj]]) / Carlos Barreiro ([[Urugvaj]])|Jorge Urrego ([[Venezuela]]) / Tulio Moreno ([[Venezuela]])}}
|rowspan=&quot;12&quot;|{{ubl|{{flagicon|KOL}} [[Nicolás Gallo]] ([[Kolumbija]])|{{flagicon|URU}} [[Antonio García (fudbalski sudac)|Antonio García]] ([[Urugvaj]])|{{flagicon|URU}} [[Leodán González]] ([[Urugvaj]])|{{flagicon|ČIL}} [[Juan Lara]] ([[Čile]])|{{flagicon|ARG}} [[Hernán Mastrángelo]] ([[Argentina]])|{{flagicon|VEN}} [[Juan Soto (fudbalski sudac)|Juan Soto]] ([[Venezuela]])|{{flagicon|BRA}} [[Rodolpho Toski]] ([[Brazil]])}}
|-
|{{flagicon|PAR}} [[Juan Gabriel Benítez]] ([[Paragvaj]])
|-
|{{flagicon|BRA}} [[Raphael Claus]] ([[Brazil]])
|-
|{{flagicon|ARG}} [[Yael Falcón]] ([[Argentina]])
|-
|{{flagicon|ČIL}} [[Cristián Garay]] ([[Čile]])
|-
|{{flagicon|ARG}} [[Darío Herrera (fudbalski sudac)|Darío Herrera]] ([[Argentina]])
|-
|{{flagicon|PER}} [[Kevin Ortega (fudbalski sudac)|Kevin Ortega]] ([[Peru]])
|-
|{{flagicon|KOL}} [[Andrés Rojas]] ([[Kolumbija]])
|-
|{{flagicon|BRA}} [[Wilton Sampaio]] ([[Brazil]])
|-
|{{flagicon|URU}} [[Gustavo Tejera]] ([[Urugvaj]])
|-
|{{flagicon|ARG}} [[Facundo Tello]] ([[Argentina]])
|-
|{{flagicon|VEN}} [[Jesús Valenzuela]] ([[Venezuela]])
|-
|[[OFC]]
|{{flagicon|NZL}} [[Campbell-Kirk Kawana-Waugh]] ([[Novi Zeland]])
|Isaac Trevis ([[Novi Zeland]])
|{{N/A|—}}
|-
|rowspan=&quot;15&quot;|[[UEFA]]
|{{flagicon|NOR}} [[Espen Eskås]] ([[Norveška]])
|rowspan=&quot;15&quot;|{{ubl|Stuart Burt ([[Engleska]]) / James Mainwaring ([[Engleska]])|Gary Beswick ([[Engleska]]) / Adam Nunn ([[Engleska]])|Cyril Mugnier ([[Francuska]]) / Mehdi Rahmouni ([[Francuska]])|Nicolas Danos ([[Francuska]]) / Benjamin Pagès ([[Francuska]])|Daniele Bindoni ([[Italija]]) / Alberto Tegoni ([[Italija]])|Hessel Steegstra ([[Nizozemska]]) / Jan de Vries ([[Nizozemska]])|Jan Erik Engan ([[Norveška]]) / Isaak Bashevkin ([[Norveška]])|Robert Kempter ([[Njemačka]]) / Christian Dietz ([[Njemačka]])|Bruno Jesus ([[Portugal]]) / Luciano Maia ([[Portugal]])|Tomasz Listkiewicz ([[Poljska]]) / Adam Kupsik ([[Poljska]])|Mihai Marius Marica ([[Rumunjska]]) / Ferencz Tunyogi ([[Rumunjska]])|Tomaž Klančnik ([[Slovenija]]) / Andraž Kovačič ([[Slovenija]])|Jose Enrique Naranjo Perez ([[Španjolska]]) / Diego Sánchez Rojo ([[Španjolska]])|Mahbod Beigi ([[Švedska]]) / Andreas Söderkvist ([[Švedska]])|Stéphane De Almeida ([[Švicarska]])}}
|rowspan=&quot;15&quot;|{{ubl|{{flagicon|HRV}} [[Ivan Bebek]] ([[Hrvatska]])|{{flagicon|FRA}} [[Jérôme Brisard]] ([[Francuska]])|{{flagicon|ŠPA}} [[Carlos del Cerro Grande]] ([[Španjolska]])|{{flagicon|NJE}} [[Bastian Dankert]] ([[Njemačka]])|{{flagicon|ITA}} [[Marco Di Bello]] ([[Italija]])|&lt;s&gt;{{flagicon|NIZ}} [[Rob Dieperink]] ([[Nizozemska]])&lt;/s&gt;&lt;ref name=&quot;RD1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;RD2&quot;/&gt;|{{flagicon|BEL}} [[Bram Van Driessche]] ([[Belgija]])|{{flagicon|ENG}} [[Jarred Gillett]] ([[Engleska]])|{{flagicon|NIZ}} [[Dennis Higler]] ([[Nizozemska]])|{{flagicon|POLJ}} [[Tomasz Kwiatkowski]] ([[Poljska]])|{{flagicon|ŠVI|size=16px}} [[Fedayi San]] ([[Švicarska]])|{{flagicon|FRA}} [[Willy Delajod]] ([[Francuska]])&lt;ref name=&quot;RD1&quot;&gt;{{Cite web |date=May 7, 2026 |title=Willy Delajod selected for VAR at 2026 World Cup as France add to contingent |access-date=May 15, 2026 |website=FIFA|url=https://onefootball.com/fr/news/willy-delajod-selected-for-var-at-2026-world-cup-as-france-add-to-contingent-42829117}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;RD2&quot;&gt;{{Cite web |date=May 15, 2026 |title=KNVB haalt scheidsrechter Rob Dieperink van beslissend duel NEC af |access-date=May 15, 2026 |website=FIFA|url=https://www.telegraaf.nl/sport/voetbal/knvb-haalt-scheidsrechter-rob-dieperink-van-beslissend-duel-nec-af/151711038.html|language=Dutch}}&lt;/ref&gt;}}
|-
|{{flagicon|ŠPA}} [[Alejandro Hernández Hernández]] ([[Španjolska]])
|-
|{{flagicon|RUM}} [[István Kovács (fudbalski sudac)|István Kovács]] ([[Rumunjska]])
|-
|{{flagicon|FRA}} [[François Letexier]] ([[Francuska]])
|-
|{{flagicon|NIZ}} [[Danny Makkelie]] ([[Nizozemska]])
|-
|{{flagicon|POLJ}} [[Szymon Marciniak]] ([[Poljska]])
|-
|{{flagicon|ITA}} [[Maurizio Mariani]] ([[Italija]])
|-
|{{flagicon|ŠVE}} [[Glenn Nyberg]] ([[Švedska]])
|-
|{{flagicon|ENG}} [[Michael Oliver (fudbalski sudac)|Michael Oliver]] ([[Engleska]])
|-
|{{flagicon|POR}} [[João Pinheiro (fudbalski sudac)|João Pinheiro]] ([[Portugal]])
|-
|{{flagicon|ŠVI|size=16px}} [[Sandro Schärer]] ([[Švicarska]])
|-
|{{flagicon|ENG}} [[Anthony Taylor (fudbalski sudac)|Anthony Taylor]] ([[Engleska]])
|-
|{{flagicon|FRA}} [[Clément Turpin]] ([[Francuska]])
|-
|{{flagicon|SLO}} [[Slavko Vinčić]] ([[Slovenija]])
|-
|{{flagicon|NJE}} [[Felix Zwayer]] ([[Njemačka]])
|}

== Grupna faza ==
{{quote box| width=20%| quote = 
'''Legenda:'''

:{{color box|#ffcccc}} Momčad ispala iz daljnjeg natjecanja.
:{{color box|#ccffcc}} Momčad prolazi u osminu finala. }}
'''Napomena:''' ''Sva vremena navedena su prema lokalnom vremenu.''

Sljedeći kriteriji primjenjivat će se prilikom rangiranja reprezentacija u grupnoj fazi:&lt;ref name=&quot;regulations&quot;&gt;{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf |title=FIFA World Cup 2026 Regulations |publisher=FIFA |date=May 2025 |access-date=June 7, 2025 |archive-date=June 23, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250623212158/https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
# Broj bodova u svim utakmicama u grupi;
# Gol razlika u svim utakmicama u grupi;
# Broj postignutih golova u svim utakmicama u grupi;
# Veći broj bodova osvojen u međusobnim susretima;
# Bolja gol razlika ostvarena u međusobnim susretima;
# Više postignutih golova u međusobnim susretima;
# Fair play bodovi u svim utakmicama u grupi (samo jedno oduzimanje bodova može se primijeniti na jednog igrača po utakmici):
##Žuti karton: -1 bod
##Indirektni crveni karton (dva žuta kartona): -3 boda
##Direktni crveni karton: -4 boda
##Žuti i direktni crveni karton: -5 bodova
# Bolji plasman na najrecentnijoj FIFA-inoj ljestvici;
# Bolji plasman na progresivno starijim FIFA-inim ljestvicama do trenutka u kojem se reprezentacije mogu odvojiti.

=== Grupa A ===

{| class=wikitable style=&quot;text-align:center&quot;
|- bgcolor=&quot;#DCDCDC&quot;
!width=&quot;25&quot; |
!width=&quot;200&quot;|Reprezentacija
!width=&quot;60&quot;|Bod.
!width=&quot;60&quot;|Ut.
!width=&quot;60&quot;|Pob.
!width=&quot;60&quot;|N.
!width=&quot;60&quot;|Por.
!width=&quot;60&quot;|Pos.
!width=&quot;60&quot;|Pri.
!width=&quot;60&quot;|RP
|- style=&quot;background: &lt;!--#ccffcc--&gt;;&quot;
|1.
|align=left|{{NogRep|MEX}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: &lt;!--##ccffcc--&gt;;&quot;
|2.
|align=left|{{NogRep|JAR}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: &lt;!--##ffcccc--&gt;;&quot;
|3.
|align=left|{{NogRep|JKO}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: &lt;!--##ffcccc--&gt;;&quot;
|4.
|align=left|{{NogRep|ČEŠ}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|}

{{footballbox
|datum= [[11. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 13:00 {{small|(UTC−6)}}
|momčad1= [[Meksiko]] {{flagicon|MEX}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Južnoafrička Republika}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Estadio Azteca|Mexico City Stadium]], [[Ciudad de México]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[11. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 20:00 {{small|(UTC−6)}}
|momčad1= [[Južna Koreja]] {{flagicon|JKO}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Češka}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Estadio Akron|Estatio Guadalajara]], [[Guadalajara]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[18. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 12:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= [[Češka]] {{flagicon|ČEŠ}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Južnoafrička Republika}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Mercedes-Benz Stadium|Atlanta Stadium]], [[Atlanta]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[18. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 19:00 {{small|(UTC−6)}}
|momčad1= [[Meksiko]] {{flagicon|MEX}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Južna Koreja}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Estadio Akron|Estatio Guadalajara]], [[Guadalajara]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[24. lipnja]] [[2026.]] 
|vrijeme= 19:00 {{small|(UTC−6)}}
|momčad1= [[Češka]] {{flagicon|ČEŠ}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Meksiko}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Estadio Azteca|Mexico City Stadium]], [[Ciudad de México]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[24. lipnja]] [[2026.]]  
|vrijeme= 19:00 {{small|(UTC−6)}}
|momčad1= [[Južnoafrička Republika]] {{flagicon|JAR}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Južna Koreja}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Estadio BBVA|Estadio Monterrey]], [[Monterrey]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}

=== Grupa B ===

{| class=wikitable style=&quot;text-align:center&quot;
|- bgcolor=&quot;#DCDCDC&quot;
!width=&quot;25&quot; |
!width=&quot;200&quot;|Reprezentacija
!width=&quot;60&quot;|Bod.
!width=&quot;60&quot;|Ut.
!width=&quot;60&quot;|Pob.
!width=&quot;60&quot;|N.
!width=&quot;60&quot;|Por.
!width=&quot;60&quot;|Pos.
!width=&quot;60&quot;|Pri.
!width=&quot;60&quot;|RP
|- style=&quot;background: &lt;!--#ccffcc--&gt;;&quot;
|1.
|align=left|{{NogRep|KAN}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: &lt;!--##ccffcc--&gt;;&quot;
|2.
|align=left|{{NogRep|BIH}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: &lt;!--##ffcccc--&gt;;&quot;
|3.
|align=left|{{NogRep|KAT}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: &lt;!--##ffcccc--&gt;;&quot;
|4.
|align=left|{{NogRep|ŠVI}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|}

{{footballbox
|datum= [[12. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 15:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= [[Kanada]] {{flagicon|KAN}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Bosna i Hercegovina}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[BMO Field|Toronto Stadium]], [[Toronto]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[13. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 12:00 {{small|(UTC−7)}}
|momčad1= [[Katar]] {{flagicon|KAT}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Švicarska}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Levi's Stadium|San Francisco Bay Area Stadium]], [[San Francisco]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[18. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 12:00 {{small|(UTC−7)}}
|momčad1= [[Švicarska]] {{flagicon|ŠVI}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Bosna i Hercegovina}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[SoFi Stadium|Los Angeles Stadium]], [[Los Angeles]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[18. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 15:00 {{small|(UTC−7)}}
|momčad1= [[Kanada]] {{flagicon|KAN}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Katar}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[BC Place|BC Place Vancouver]], [[Vancouver]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[24. lipnja]] [[2026.]] 
|vrijeme= 12:00 {{small|(UTC−7)}}
|momčad1= [[Švicarska]] {{flagicon|ŠVI}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Kanada}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[BC Place|BC Place Vancouver]], [[Vancouver]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[24. lipnja]] [[2026.]]  
|vrijeme= 12:00 {{small|(UTC−7)}}
|momčad1= [[Bosna i Hercegovina]] {{flagicon|BIH}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Katar}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Lumen Field|Seattle Stadium]], [[Seattle]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}

=== Grupa C ===

{| class=wikitable style=&quot;text-align:center&quot;
|- bgcolor=&quot;#DCDCDC&quot;
!width=&quot;25&quot; |
!width=&quot;200&quot;|Reprezentacija
!width=&quot;60&quot;|Bod.
!width=&quot;60&quot;|Ut.
!width=&quot;60&quot;|Pob.
!width=&quot;60&quot;|N.
!width=&quot;60&quot;|Por.
!width=&quot;60&quot;|Pos.
!width=&quot;60&quot;|Pri.
!width=&quot;60&quot;|RP
|- style=&quot;background: &lt;!--#ccffcc--&gt;;&quot;
|1.
|align=left|{{NogRep|BRA}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: &lt;!--##ccffcc--&gt;;&quot;
|2.
|align=left|{{NogRep|MAR}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: &lt;!--##ffcccc--&gt;;&quot;
|3.
|align=left|{{NogRep|HAI}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: &lt;!--##ffcccc--&gt;;&quot;
|4.
|align=left|{{NogRep|ŠKO}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|}

{{footballbox
|datum= [[13. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 18:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= [[Brazil]] {{flagicon|BRA}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Maroko}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[MetLife Stadium|New York New Jersey Stadium]], [[New York (grad)|New York]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[13. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 21:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= [[Haiti]] {{flagicon|HAI}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Škotska}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Gillette Stadium|Boston Stadium]], [[Boston]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[19. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 18:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= [[Škotska]] {{flagicon|ŠKO}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Maroko}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Gillette Stadium|Boston Stadium]], [[Boston]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[19. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 20:30 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= [[Brazil]] {{flagicon|BRA}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Haiti}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Lincoln Financial Field|Philadelphia Stadium]], [[Philadelphia]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[24. lipnja]] [[2026.]] 
|vrijeme= 18:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= [[Škotska]] {{flagicon|ŠKO}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Brazil}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Hard Rock Stadium|Miami Stadium]], [[Miami]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[24. lipnja]] [[2026.]]  
|vrijeme= 18:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= [[Maroko]] {{flagicon|MAR}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Haiti}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Mercedes-Benz Stadium|Atlanta Stadium]], [[Atlanta]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}

=== Grupa D ===

{| class=wikitable style=&quot;text-align:center&quot;
|- bgcolor=&quot;#DCDCDC&quot;
!width=&quot;25&quot; |
!width=&quot;200&quot;|Reprezentacija
!width=&quot;60&quot;|Bod.
!width=&quot;60&quot;|Ut.
!width=&quot;60&quot;|Pob.
!width=&quot;60&quot;|N.
!width=&quot;60&quot;|Por.
!width=&quot;60&quot;|Pos.
!width=&quot;60&quot;|Pri.
!width=&quot;60&quot;|RP
|- style=&quot;background: &lt;!--#ccffcc--&gt;;&quot;
|1.
|align=left|{{nowrap|{{NogRep|SAD}}}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: &lt;!--##ccffcc--&gt;;&quot;
|2.
|align=left|{{NogRep|PAR}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: &lt;!--##ffcccc--&gt;;&quot;
|3.
|align=left|{{NogRep|AUS}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: &lt;!--##ffcccc--&gt;;&quot;
|4.
|align=left|{{NogRep|TUR}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|}

{{footballbox
|datum= [[12. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 18:00 {{small|(UTC−7)}}
|momčad1= [[Sjedinjene Američke Države]] {{flagicon|SAD}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Paragvaj}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[SoFi Stadium|Los Angeles Stadium]], [[Los Angeles]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[13. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 21:00 {{small|(UTC−7)}}
|momčad1= [[Australija]] {{flagicon|AUS}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Turska}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[BC Place|BC Place Vancouver]], [[Vancouver]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[19. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 12:00 {{small|(UTC−7)}}
|momčad1= [[Sjedinjene Američke Države]] {{flagicon|SAD}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Australija}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Lumen Field|Seattle Stadium]], [[Seattle]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[19. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 20:00 {{small|(UTC−7)}}
|momčad1= [[Turska]] {{flagicon|TUR}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Paragvaj}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Levi's Stadium|San Francisco Bay Area Stadium]], [[San Francisco]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[25. lipnja]] [[2026.]] 
|vrijeme= 19:00 {{small|(UTC−7)}}
|momčad1= [[Turska]] {{flagicon|TUR}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Sjedinjene Američke Države}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[SoFi Stadium|Los Angeles Stadium]], [[Los Angeles]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[25. lipnja]] [[2026.]]  
|vrijeme= 19:00 {{small|(UTC−7)}}
|momčad1= [[Paragvaj]] {{flagicon|PAR}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Australija}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Levi's Stadium|San Francisco Bay Area Stadium]], [[San Francisco]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}

=== Grupa E ===

{| class=wikitable style=&quot;text-align:center&quot;
|- bgcolor=&quot;#DCDCDC&quot;
!width=&quot;25&quot; |
!width=&quot;200&quot;|Reprezentacija
!width=&quot;60&quot;|Bod.
!width=&quot;60&quot;|Ut.
!width=&quot;60&quot;|Pob.
!width=&quot;60&quot;|N.
!width=&quot;60&quot;|Por.
!width=&quot;60&quot;|Pos.
!width=&quot;60&quot;|Pri.
!width=&quot;60&quot;|RP
|- style=&quot;background: &lt;!--#ccffcc--&gt;;&quot;
|1.
|align=left|{{NogRep|NJE}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: &lt;!--##ccffcc--&gt;;&quot;
|2.
|align=left|{{NogRep|CUW}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: &lt;!--##ffcccc--&gt;;&quot;
|3.
|align=left|{{NogRep|CIV}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: &lt;!--##ffcccc--&gt;;&quot;
|4.
|align=left|{{NogRep|EKV}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|}

{{footballbox
|datum= [[14. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 12:00 {{small|(UTC−5)}}
|momčad1= [[Njemačka]] {{flagicon|NJE}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Curaçao}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[NRG Stadium|Houston Stadium]], [[Houston]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[14. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 19:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= [[Obala Slonovače]] {{flagicon|CIV}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Ekvador}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Lincoln Financial Field|Philadelphia Stadium]], [[Philadelphia]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[20. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 16:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= [[Njemačka]] {{flagicon|NJE}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Obala Slonovače}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[BMO Field|Toronto Stadium]], [[Toronto]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[20. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 19:00 {{small|(UTC−5)}}
|momčad1= [[Ekvador]] {{flagicon|EKV}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Curaçao}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Arrowhead Stadium|Kansas City Stadium]], [[Kansas City, Missouri|Kansas City]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[25. lipnja]] [[2026.]] 
|vrijeme= 16:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= [[Curaçao]] {{flagicon|CUW}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Obala Slonovače}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Lincoln Financial Field|Philadelphia Stadium]], [[Philadelphia]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[25. lipnja]] [[2026.]]  
|vrijeme= 16:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= [[Ekvador]] {{flagicon|EKV}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Njemačka}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[MetLife Stadium|New York New Jersey Stadium]], [[New York (grad)|New York]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}

=== Grupa F ===

{| class=wikitable style=&quot;text-align:center&quot;
|- bgcolor=&quot;#DCDCDC&quot;
!width=&quot;25&quot; |
!width=&quot;200&quot;|Reprezentacija
!width=&quot;60&quot;|Bod.
!width=&quot;60&quot;|Ut.
!width=&quot;60&quot;|Pob.
!width=&quot;60&quot;|N.
!width=&quot;60&quot;|Por.
!width=&quot;60&quot;|Pos.
!width=&quot;60&quot;|Pri.
!width=&quot;60&quot;|RP
|- style=&quot;background: &lt;!--#ccffcc--&gt;;&quot;
|1.
|align=left|{{NogRep|NIZ}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: &lt;!--##ccffcc--&gt;;&quot;
|2.
|align=left|{{NogRep|JAP}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: &lt;!--##ffcccc--&gt;;&quot;
|3.
|align=left|{{NogRep|ŠVE}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: &lt;!--##ffcccc--&gt;;&quot;
|4.
|align=left|{{NogRep|TUN}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|}

{{footballbox
|datum= [[14. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 15:00 {{small|(UTC−5)}}
|momčad1= [[Nizozemska]] {{flagicon|NIZ}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Japan}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[AT&amp;T Stadium|Dallas Stadium]], [[Dallas]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[14. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 20:00 {{small|(UTC−6)}}
|momčad1= [[Švedska]] {{flagicon|ŠVE}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Tunis}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Estadio BBVA|Estadio Monterrey]], [[Monterrey]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[20. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 12:00 {{small|(UTC−5)}}
|momčad1= [[Nizozemska]] {{flagicon|NIZ}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Švedska}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[NRG Stadium|Houston Stadium]], [[Houston]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[20. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 22:00 {{small|(UTC−6)}}
|momčad1= [[Tunis]] {{flagicon|TUN}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Japan}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Estadio BBVA|Estadio Monterrey]], [[Monterrey]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[25. lipnja]] [[2026.]] 
|vrijeme= 18:00 {{small|(UTC−5)}}
|momčad1= [[Japan]] {{flagicon|JAP}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Švedska}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[AT&amp;T Stadium|Dallas Stadium]], [[Dallas]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[25. lipnja]] [[2026.]]  
|vrijeme= 18:00 {{small|(UTC−5)}}
|momčad1= [[Tunis]] {{flagicon|TUN}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Nizozemska}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Arrowhead Stadium|Kansas City Stadium]], [[Kansas City, Missouri|Kansas City]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}

=== Grupa G ===

{| class=wikitable style=&quot;text-align:center&quot;
|- bgcolor=&quot;#DCDCDC&quot;
!width=&quot;25&quot; |
!width=&quot;200&quot;|Reprezentacija
!width=&quot;60&quot;|Bod.
!width=&quot;60&quot;|Ut.
!width=&quot;60&quot;|Pob.
!width=&quot;60&quot;|N.
!width=&quot;60&quot;|Por.
!width=&quot;60&quot;|Pos.
!width=&quot;60&quot;|Pri.
!width=&quot;60&quot;|RP
|- style=&quot;background: &lt;!--#ccffcc--&gt;;&quot;
|1.
|align=left|{{NogRep|BEL}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: &lt;!--##ccffcc--&gt;;&quot;
|2.
|align=left|{{NogRep|EGI}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: &lt;!--##ffcccc--&gt;;&quot;
|3.
|align=left|{{NogRep|IRN}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: &lt;!--##ffcccc--&gt;;&quot;
|4.
|align=left|{{NogRep|NZL}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|}

{{footballbox
|datum= [[15. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 12:00 {{small|(UTC−7)}}
|momčad1= [[Belgija]] {{flagicon|BEL}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Egipat}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Lumen Field|Seattle Stadium]], [[Seattle]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[15. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 18:00 {{small|(UTC−7)}}
|momčad1= [[Iran]] {{flagicon|IRN}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Novi Zeland}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[SoFi Stadium|Los Angeles Stadium]], [[Los Angeles]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[21. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 12:00 {{small|(UTC−7)}}
|momčad1= [[Belgija]] {{flagicon|BEL}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Iran}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[SoFi Stadium|Los Angeles Stadium]], [[Los Angeles]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[21. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 18:00 {{small|(UTC−7)}}
|momčad1= [[Novi Zeland]] {{flagicon|NZL}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Egipat}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[BC Place|BC Place Vancouver]], [[Vancouver]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[26. lipnja]] [[2026.]] 
|vrijeme= 20:00 {{small|(UTC−7)}}
|momčad1= [[Egipat]] {{flagicon|EGI}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Iran}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Lumen Field|Seattle Stadium]], [[Seattle]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[26. lipnja]] [[2026.]]  
|vrijeme= 20:00 {{small|(UTC−7)}}
|momčad1= [[Novi Zeland]] {{flagicon|NZL}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Belgija}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[BC Place|BC Place Vancouver]], [[Vancouver]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}

=== Grupa H ===

{| class=wikitable style=&quot;text-align:center&quot;
|- bgcolor=&quot;#DCDCDC&quot;
!width=&quot;25&quot; |
!width=&quot;200&quot;|Reprezentacija
!width=&quot;60&quot;|Bod.
!width=&quot;60&quot;|Ut.
!width=&quot;60&quot;|Pob.
!width=&quot;60&quot;|N.
!width=&quot;60&quot;|Por.
!width=&quot;60&quot;|Pos.
!width=&quot;60&quot;|Pri.
!width=&quot;60&quot;|RP
|- style=&quot;background: &lt;!--#ccffcc--&gt;;&quot;
|1.
|align=left|{{flagicon|ŠPA}} [[Fudbalska reprezentacija Španije|Španjolska]]
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: &lt;!--##ccffcc--&gt;;&quot;
|2.
|align=left|{{NogRep|ZEL}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: &lt;!--##ffcccc--&gt;;&quot;
|3.
|align=left|{{NogRep|SAU}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: &lt;!--##ffcccc--&gt;;&quot;
|4.
|align=left|{{NogRep|URU}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|}

{{footballbox
|datum= [[15. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 12:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= [[Španjolska]] {{flagicon|ŠPA}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Zelenortska Republika}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Mercedes-Benz Stadium|Atlanta Stadium]], [[Atlanta]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[15. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 18:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= [[Saudijska Arabija]] {{flagicon|SAU}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Urugvaj}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Hard Rock Stadium|Miami Stadium]], [[Miami]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[21. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 12:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= [[Španjolska]] {{flagicon|ŠPA}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Saudijska Arabija}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Mercedes-Benz Stadium|Atlanta Stadium]], [[Atlanta]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[21. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 18:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= [[Urugvaj]] {{flagicon|URU}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Zelenortska Republika}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Hard Rock Stadium|Miami Stadium]], [[Miami]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[26. lipnja]] [[2026.]] 
|vrijeme= 19:00 {{small|(UTC−5)}}
|momčad1= [[Zelenortska Republika]] {{flagicon|ZEL}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Saudijska Arabija}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[NRG Stadium|Houston Stadium]], [[Houston]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[26. lipnja]] [[2026.]]  
|vrijeme= 18:00 {{small|(UTC−6)}}
|momčad1= [[Urugvaj]] {{flagicon|URU}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Španjolska}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Estadio Akron|Estadio Guadalajara]], [[Guadalajara]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}

=== Grupa I ===

{| class=wikitable style=&quot;text-align:center&quot;
|- bgcolor=&quot;#DCDCDC&quot;
!width=&quot;25&quot; |
!width=&quot;200&quot;|Reprezentacija
!width=&quot;60&quot;|Bod.
!width=&quot;60&quot;|Ut.
!width=&quot;60&quot;|Pob.
!width=&quot;60&quot;|N.
!width=&quot;60&quot;|Por.
!width=&quot;60&quot;|Pos.
!width=&quot;60&quot;|Pri.
!width=&quot;60&quot;|RP
|- style=&quot;background: &lt;!--#ccffcc--&gt;;&quot;
|1.
|align=left|{{NogRep|FRA}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: &lt;!--##ccffcc--&gt;;&quot;
|2.
|align=left|{{NogRep|SEN}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: &lt;!--##ffcccc--&gt;;&quot;
|3.
|align=left|{{NogRep|IRK}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: &lt;!--##ffcccc--&gt;;&quot;
|4.
|align=left|{{NogRep|NOR}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|}

{{footballbox
|datum= [[16. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 15:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= [[Francuska]] {{flagicon|FRA}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Senegal}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[MetLife Stadium|New York New Jersey Stadium]], [[New York (grad)|New York]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[16. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 18:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= [[Irak]] {{flagicon|IRK}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Norveška}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Gillette Stadium|Boston Stadium]], [[Boston]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[22. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 17:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= [[Francuska]] {{flagicon|FRA}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Irak}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Lincoln Financial Field|Philadelphia Stadium]], [[Philadelphia]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[22. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 20:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= [[Norveška]] {{flagicon|NOR}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Senegal}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[MetLife Stadium|New York New Jersey Stadium]], [[New York (grad)|New York]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[26. lipnja]] [[2026.]] 
|vrijeme= 15:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= [[Norveška]] {{flagicon|NOR}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Francuska}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Gillette Stadium|Boston Stadium]], [[Boston]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[26. lipnja]] [[2026.]]  
|vrijeme= 15:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= [[Senegal]] {{flagicon|SEN}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Irak}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[BMO Field|Toronto Stadium]], [[Toronto]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}

=== Grupa J ===

{| class=wikitable style=&quot;text-align:center&quot;
|- bgcolor=&quot;#DCDCDC&quot;
!width=&quot;25&quot; |
!width=&quot;200&quot;|Reprezentacija
!width=&quot;60&quot;|Bod.
!width=&quot;60&quot;|Ut.
!width=&quot;60&quot;|Pob.
!width=&quot;60&quot;|N.
!width=&quot;60&quot;|Por.
!width=&quot;60&quot;|Pos.
!width=&quot;60&quot;|Pri.
!width=&quot;60&quot;|RP
|- style=&quot;background: &lt;!--#ccffcc--&gt;;&quot;
|1.
|align=left|{{NogRep|ARG}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: &lt;!--##ccffcc--&gt;;&quot;
|2.
|align=left|{{NogRep|ALŽ}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: &lt;!--##ffcccc--&gt;;&quot;
|3.
|align=left|{{NogRep|AUT}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: &lt;!--##ffcccc--&gt;;&quot;
|4.
|align=left|{{NogRep|JOR}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|}

{{footballbox
|datum= [[16. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 20:00 {{small|(UTC−5)}}
|momčad1= [[Argentina]] {{flagicon|ARG}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Alžir}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Arrowhead Stadium|Kansas City Stadium]], [[Kansas City, Missouri|Kansas City]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[16. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 21:00 {{small|(UTC−7)}}
|momčad1= [[Austrija]] {{flagicon|AUT}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Jordan}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Levi's Stadium|San Francisco Bay Area Stadium]], [[San Francisco]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[22. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 12:00 {{small|(UTC−5)}}
|momčad1= [[Argentina]] {{flagicon|ARG}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Austrija}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[AT&amp;T Stadium|Dallas Stadium]], [[Dallas]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[22. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 20:00 {{small|(UTC−7)}}
|momčad1= [[Jordan]] {{flagicon|JOR}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Alžir}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Levi's Stadium|San Francisco Bay Area Stadium]], [[San Francisco]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[27. lipnja]] [[2026.]] 
|vrijeme= 21:00 {{small|(UTC−5)}}
|momčad1= [[Alžir]] {{flagicon|ALŽ}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Austrija}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Arrowhead Stadium|Kansas City Stadium]], [[Kansas City, Missouri|Kansas City]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[27. lipnja]] [[2026.]]  
|vrijeme= 21:00 {{small|(UTC−5)}}
|momčad1= [[Jordan]] {{flagicon|JOR}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Argentina}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[AT&amp;T Stadium|Dallas Stadium]], [[Dallas]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}

=== Grupa K ===

{| class=wikitable style=&quot;text-align:center&quot;
|- bgcolor=&quot;#DCDCDC&quot;
!width=&quot;25&quot; |
!width=&quot;200&quot;|Reprezentacija
!width=&quot;60&quot;|Bod.
!width=&quot;60&quot;|Ut.
!width=&quot;60&quot;|Pob.
!width=&quot;60&quot;|N.
!width=&quot;60&quot;|Por.
!width=&quot;60&quot;|Pos.
!width=&quot;60&quot;|Pri.
!width=&quot;60&quot;|RP
|- style=&quot;background: &lt;!--#ccffcc--&gt;;&quot;
|1.
|align=left|{{NogRep|POR}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: &lt;!--##ccffcc--&gt;;&quot;
|2.
|align=left|{{NogRep|COD}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: &lt;!--##ffcccc--&gt;;&quot;
|3.
|align=left|{{NogRep|UZB}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: &lt;!--##ffcccc--&gt;;&quot;
|4.
|align=left|{{NogRep|KOL}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|}

{{footballbox
|datum= [[17. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 12:00 {{small|(UTC−5)}}
|momčad1= [[Portugal]] {{flagicon|POR}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|DR Kongo}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[NRG Stadium|Houston Stadium]], [[Houston]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[17. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 20:00 {{small|(UTC−6)}}
|momčad1= [[Uzbekistan]] {{flagicon|UZB}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Kolumbija}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Estadio Azteca|Mexico City Stadium]], [[Ciudad de México]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[23. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 12:00 {{small|(UTC−5)}}
|momčad1= [[Portugal]] {{flagicon|POR}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Uzbekistan}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[NRG Stadium|Houston Stadium]], [[Houston]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[23. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 20:00 {{small|(UTC−6)}}
|momčad1= [[Kolumbija]] {{flagicon|KOL}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|DR Kongo}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Estadio Akron|Estadio Guadalajara]], [[Guadalajara]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[27. lipnja]] [[2026.]] 
|vrijeme= 19:30 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= [[Kolumbija]] {{flagicon|KOL}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Portugal}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Hard Rock Stadium|Miami Stadium]], [[Miami]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[27. lipnja]] [[2026.]]  
|vrijeme= 19:30 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= [[DR Kongo]] {{flagicon|COD}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Uzbekistan}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Mercedes-Benz Stadium|Atlanta Stadium]], [[Atlanta]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}

=== Grupa L ===

{| class=wikitable style=&quot;text-align:center&quot;
|- bgcolor=&quot;#DCDCDC&quot;
!width=&quot;25&quot; |
!width=&quot;200&quot;|Reprezentacija
!width=&quot;60&quot;|Bod.
!width=&quot;60&quot;|Ut.
!width=&quot;60&quot;|Pob.
!width=&quot;60&quot;|N.
!width=&quot;60&quot;|Por.
!width=&quot;60&quot;|Pos.
!width=&quot;60&quot;|Pri.
!width=&quot;60&quot;|RP
|- style=&quot;background: &lt;!--#ccffcc--&gt;;&quot;
|1.
|align=left|{{NogRep|ENG}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: &lt;!--##ccffcc--&gt;;&quot;
|2.
|align=left|{{NogRep|HRV}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: &lt;!--##ffcccc--&gt;;&quot;
|3.
|align=left|{{NogRep|GAN}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: &lt;!--##ffcccc--&gt;;&quot;
|4.
|align=left|{{NogRep|PAN}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|}

{{footballbox
|datum= [[17. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 15:00 {{small|(UTC−5)}}
|momčad1= [[Engleska]] {{flagicon|ENG}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Hrvatska}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[AT&amp;T Stadium|Dallas Stadium]], [[Dallas]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[17. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 19:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= [[Gana]] {{flagicon|GAN}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Panama}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[BMO Field|Toronto Stadium]], [[Toronto]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[23. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 16:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= [[Engleska]] {{flagicon|ENG}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Gana}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Gillette Stadium|Boston Stadium]], [[Boston]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[23. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 19:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= [[Panama]] {{flagicon|PAN}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Hrvatska}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[BMO Field|Toronto Stadium]], [[Toronto]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[27. lipnja]] [[2026.]] 
|vrijeme= 17:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= [[Panama]] {{flagicon|PAN}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Engleska}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[MetLife Stadium|New York New Jersey Stadium]], [[New York (grad)|New York]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[27. lipnja]] [[2026.]]  
|vrijeme= 17:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= [[Hrvatska]] {{flagicon|HRV}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Gana}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Lincoln Financial Field|Philadelphia Stadium]], [[Philadelphia]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}

=== Rangiranje trećeplasiranih momčadi ===
{| style=&quot;background-color: transparent; width: {{{width|100%}}}&quot;
| width=&quot;{{{width|}}}&quot; align=&quot;{{{align|left}}}&quot; valign=&quot;{{{valign|top}}}&quot; |

{| class=wikitable style=&quot;text-align:center&quot;
|- bgcolor=&quot;#DCDCDC&quot;
! | {{Abbr|Poz.|Pozicija}}
! | Grupa
!width=&quot;200&quot;|Reprezentacija
!width=&quot;40&quot;|Bod.
!width=&quot;40&quot;|Ut.
!width=&quot;40&quot;|Pob.
!width=&quot;40&quot;|N.
!width=&quot;40&quot;|Por.
!width=&quot;40&quot;|Pos.
!width=&quot;40&quot;|Pri.
!width=&quot;40&quot;|GR
|- style=&quot;background: #ccffcc;&quot;
|1.
|[[#Grupa A|A]]
|align=left|A3
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: #ccffcc;&quot;
|2.
|[[#Grupa B|B]]
|align=left|B3
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: #ccffcc;&quot;
|3.
|[[#Grupa C|C]]
|align=left|C3
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: #ccffcc;&quot;
|4.
|[[#Grupa D|D]]
|align=left|D3
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: #ccffcc;&quot;
|5.
|[[#Grupa E|E]]
|align=left|E3
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: #ccffcc;&quot;
|6.
|[[#Grupa F|F]]
|align=left|F3
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: #ccffcc;&quot;
|7.
|[[#Grupa G|G]]
|align=left|G3
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: #ccffcc;&quot;
|8.
|[[#Grupa H|H]]
|align=left|H3
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|-
|9.
|[[#Grupa I|I]]
|align=left|I3
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|-
|10.
|[[#Grupa J|J]]
|align=left|J3
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|-
|11.
|[[#Grupa K|K]]
|align=left|K3
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|-
|12.
|[[#Grupa L|L]]
|align=left|L3
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|}
| width=&quot;{{{width|}}}&quot; align=&quot;{{{align|left}}}&quot; valign=&quot;{{{valign|top}}}&quot; |
Osam najboljih trećeplasiranih reprezentacija određuje se prema sljedećim kriterijima:&lt;ref name=&quot;regulations&quot;/&gt;
# Najviše osvojenih bodova;
# Bolja gol razlika;
# Veći broj postignutih golova;
# Manje disciplinskih bodova;
# Pozicija na najrecentnijoj ljestvici;
# Pozicija na starijim ljestvicama.

|}

== Faza na izbacivanje ==
&lt;section begin=Bracket /&gt;{{#invoke:RoundN|N32
|style=white-space:nowrap|widescore=yes|bold_winner=high|3rdplace=yes
|RD1=[[#Šesnaestina finala|Šesnaestina finala]]
|RD2=[[#Osmina finala|Osmina finala]]
|RD3=[[#Četvrtfinale|Četvrtfinale]]
|RD4=[[#Polufinale|Polufinale]]
|RD5=[[#Finale|Finale]]
|Consol=[[#Utakmica za treće mjesto|Utakmica za treće mjesto]]
&lt;!--Date – Place|Team 1|Score 1|Team 2|Score 2--&gt;
&lt;!--Round of 32--&gt;
|[[29. lipnja]] – [[Boston]]|E1||A3/B3/C3/D3/F3|
|[[30. lipnja]] – [[New York (grad)|New York]]|I1||C3/D3/F3/G3/H3|
|[[28. lipnja]] – [[Los Angeles]]|A2||B2|
|[[29. lipnja]] – [[Monterrey]]|F1||C2|
|[[2. srpnja]] – [[Toronto]]|K2||L2|
|[[2. srpnja]] – [[Los Angeles]]|H1||J2|
|[[1. srpnja]] – [[San Francisco]]|D1||B3/E3/F3/I3/J3|
|[[1. srpnja]] – [[Seattle]]|G1||A3/E3/H3/I3/J3|
|[[29. lipnja]] – [[Houston]]|C1||F2|
|[[30. lipnja]] – [[Dallas]]|E2||I2|
|[[30. lipnja]] – [[Ciudad de México]]|A1||C3/E3/F3/H3/I3|
|[[1. srpnja]] – [[Atlanta]]|L1||E3/H3/I3/J3/K3|
|[[3. srpnja]] – [[Miami]]|J1||H2|
|[[3. srpnja]] – [[Dallas]]|D2||G2|
|[[2. srpnja]] – [[Vancouver]]|B1||E3/F3/G3/I3/J3|
|[[3. srpnja]] – [[Kansas City, Missouri|Kansas City]]|K1||D3/E3/I3/J3/L3|
&lt;!--Round of 16--&gt;
|[[4. srpnja]] – [[Philadelphia]]||||
|[[4. srpnja]] – [[Houston]]||||
|[[6. srpnja]] – [[Dallas]]||||
|[[6. srpnja]] – [[Seattle]]||||
|[[5. srpnja]] – [[New York (grad)|New York]]||||
|[[5. srpnja]] – [[Ciudad de México]]||||
|[[7. srpnja]] – [[Atlanta]]||||
|[[7. srpnja]] – [[Vancouver]]||||
&lt;!--Quarterfinals--&gt;
|[[9. srpnja]] – [[Boston]]||||
|[[10. srpnja]] – [[Los Angeles]]||||
|[[11. srpnja]] – [[Miami]]||||
|[[11. srpnja]] – [[Kansas City, Missouri|Kansas City]]||||
&lt;!--Semifinals--&gt;
|[[14. srpnja]] – [[Dallas]]||||
|[[15. srpnja]] – [[Atlanta]]||||
&lt;!--Final--&gt;
|[[19. srpnja]] – [[New York (grad)|New York]]||||
&lt;!--Match for third place--&gt;
|[[18. srpnja]] – [[Miami]]||||
}}&lt;section end=Bracket /&gt;

=== Šesnaestina finala ===

{{footballbox
|datum= [[28. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 12:00 {{small|(UTC−7)}}
|momčad1= A2
|rezultat= 73
|izvještaj= 
|momčad2= B2
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[SoFi Stadium|Los Angeles Stadium]], [[Los Angeles]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[29. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 12:00 {{small|(UTC−5)}}
|momčad1= C1
|rezultat= 76
|izvještaj= 
|momčad2= F2
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[NRG Stadium|Houston Stadium]], [[Houston]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[29. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 16:30 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= E1
|rezultat= 74
|izvještaj= 
|momčad2= A3/B3/C3/D3/F3
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Gillette Stadium|Boston Stadium]], [[Boston]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[29. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 19:00 {{small|(UTC−6)}}
|momčad1=F1 
|rezultat= 75
|izvještaj= 
|momčad2= C2
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Estadio BBVA|Estadio Monterrey]], [[Monterrey]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[30. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 12:00 {{small|(UTC−5)}}
|momčad1= E2
|rezultat= 78
|izvještaj= 
|momčad2= I2
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[AT&amp;T Stadium|Dallas Stadium]], [[Dallas]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[30. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 17:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= I1
|rezultat= 77
|izvještaj= 
|momčad2= C3/D3/F3/G3/H3
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[MetLife Stadium|New York New Jersey Stadium]], [[New York (grad)|New York]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[30. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 19:00 {{small|(UTC−6)}}
|momčad1= A1
|rezultat= 79
|izvještaj= 
|momčad2= C3/E3/F3/H3/I3
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Estadio Azteca|Mexico City Stadium]], [[Ciudad de México]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[1. srpnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 12:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= L1
|rezultat= 80
|izvještaj= 
|momčad2= E3/H3/I3/J3/K3
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Mercedes-Benz Stadium|Atlanta Stadium]], [[Atlanta]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[1. srpnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 13:00 {{small|(UTC−7)}}
|momčad1= G1
|rezultat= 82
|izvještaj= 
|momčad2= A3/E3/H3/I3/J3
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Lumen Field|Seattle Stadium]], [[Seattle]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[1. srpnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 17:00 {{small|(UTC−7)}}
|momčad1= D1
|rezultat= 81
|izvještaj= 
|momčad2= B3/E3/F3/I3/J3
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Levi's Stadium|San Francisco Bay Area Stadium]], [[San Francisco]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[2. srpnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 12:00 {{small|(UTC−7)}}
|momčad1= H1
|rezultat= 84
|izvještaj= 
|momčad2= J2
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[SoFi Stadium|Los Angeles Stadium]], [[Los Angeles]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[2. srpnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 19:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= K2
|rezultat= 83
|izvještaj= 
|momčad2= L2
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[BMO Field|Toronto Stadium]], [[Toronto]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[2. srpnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 20:00 {{small|(UTC−7)}}
|momčad1= B1
|rezultat= 85
|izvještaj= 
|momčad2= E3/F3/G3/I3/J3
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[BC Place|BC Place Vancouver]], [[Vancouver]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[3. srpnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 13:00 {{small|(UTC−5)}}
|momčad1= D2
|rezultat= 88
|izvještaj= 
|momčad2= G2
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[AT&amp;T Stadium|Dallas Stadium]], [[Dallas]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[3. srpnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 18:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= J1
|rezultat= 86
|izvještaj= 
|momčad2= H2
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Hard Rock Stadium|Miami Stadium]], [[Miami]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[3. srpnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 20:30 {{small|(UTC−5)}}
|momčad1= K1
|rezultat= 87
|izvještaj= 
|momčad2= D3/E3/I3/J3/L3
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Arrowhead Stadium|Kansas City Stadium]], [[Kansas City, Missouri|Kansas City]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}

=== Osmina finala ===

{{footballbox
|datum= [[4. srpnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 12:00 {{small|(UTC−5)}}
|momčad1= Pobjednik 73
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= Pobjednik 75
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[NRG Stadium|Houston Stadium]], [[Houston]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[4. srpnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 17:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= Pobjednik 74
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= Pobjednik 77
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Lincoln Financial Field|Philadelphia Stadium]], [[Philadelphia]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[5. srpnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 16:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= Pobjednik 76
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= Pobjednik 78
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[MetLife Stadium|New York New Jersey Stadium]], [[New York (grad)|New York]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[5. srpnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 18:00 {{small|(UTC−6)}}
|momčad1= Pobjednik 79
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= Pobjednik 80
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Estadio Azteca|Mexico City Stadium]], [[Ciudad de México]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[6. srpnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 14:00 {{small|(UTC−5)}}
|momčad1= Pobjednik 83
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= Pobjednik 84
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[AT&amp;T Stadium|Dallas Stadium]], [[Dallas]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[6. srpnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 17:00 {{small|(UTC−7)}}
|momčad1= Pobjednik 81
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= Pobjednik 82
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Lumen Field|Seattle Stadium]], [[Seattle]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[7. srpnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 12:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= Pobjednik 86
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= Pobjednik 88
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Mercedes-Benz Stadium|Atlanta Stadium]], [[Atlanta]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[7. srpnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 13:00 {{small|(UTC−7)}}
|momčad1= Pobjednik 85
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= Pobjednik 87
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[BC Place|BC Place Vancouver]], [[Vancouver]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}

=== Četvrtfinale ===

{{footballbox
|datum= [[9. srpnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 16:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= Pobjednik OF2
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= Pobjednik OF1
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Gillette Stadium|Boston Stadium]], [[Boston]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[10. srpnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 12:00 {{small|(UTC−7)}}
|momčad1= Pobjednik OF5
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= Pobjednik OF6
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Levi's Stadium|San Francisco Bay Area Stadium]], [[San Francisco]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[11. srpnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 17:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= Pobjednik OF3
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= Pobjednik OF4
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Hard Rock Stadium|Miami Stadium]], [[Miami]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[11. srpnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 20:00 {{small|(UTC−5)}}
|momčad1= Pobjednik OF7
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= Pobjednik OF8
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Arrowhead Stadium|Kansas City Stadium]], [[Kansas City, Missouri|Kansas City]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}

=== Polufinale ===

{{footballbox
|datum= [[14. srpnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 14:00 {{small|(UTC−5)}}
|momčad1= Pobjednik ČF1
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= Pobjednik ČF2
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[AT&amp;T Stadium|Dallas Stadium]], [[Dallas]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[15. srpnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 15:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= Pobjednik ČF3
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= Pobjednik ČF4
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Mercedes-Benz Stadium|Atlanta Stadium]], [[Atlanta]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}

=== Utakmica za treće mjesto ===

{{footballbox
|datum= [[18. srpnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 17:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= Poraženi PF1
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= Poraženi PF2
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Hard Rock Stadium|Miami Stadium]], [[Miami]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}

=== Finale ===

{{footballbox
|datum= [[19. srpnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 15:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= Pobjednik PF1
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= Pobjednik PF2
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[MetLife Stadium|New York New Jersey Stadium]], [[New York (grad)|New York]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}

==Statistike i nagrade==

===Statistike===
&lt;!--
{{small|'''Ažurirano:'''}}
{| style=&quot;background-color: transparent; width: {{{width|100%}}}&quot;
| width=&quot;{{{width|}}}&quot; align=&quot;{{{align|left}}}&quot; valign=&quot;{{{valign|top}}}&quot; |
'''Prvi pogodak'''

'''Najbrži pogodak'''

'''Najkasniji pogodak'''

'''Prvi žuti karton'''

'''Prvi crveni karton'''

'''Najstariji igrač s nastupom'''

'''Najmlađi igrač s nastupom'''

'''Najstariji igrač s postignutim golom'''

'''Najmlađi igrač s postignutim golom'''
* {{flagicon|ŠPA}} [[Gavi (fudbaler)|Gavi]] - {{age in years and days|2004|8|5|2022|11|23}}

'''Prvi hat-trick'''

'''Igrači s najviše postignutih pogodaka na jednoj utakmici (0)'''

| width=&quot;{{{width|}}}&quot; align=&quot;{{{align|left}}}&quot; valign=&quot;{{{valign|top}}}&quot; |

'''Najviše golova na utakmici'''

'''Najmanje golova na utakmici'''

'''Momčadi s najviše postignutih pogodaka (0)'''

'''Momčadi s najviše primljenih pogodaka (0)'''

'''Momčadi s najmanje primljenih pogodaka (0)'''

'''Momčadi s najmanje postignutih pogodaka (0)'''

|}--&gt;

===Strijelci===
&lt;!--{{small|'''Ažurirano:'''}}
;1 gol
{{div col|4}}

{{div col end}}

;Autogolovi 
{{div col|4}}
{{div col end}}--&gt;

===Jedanaesterci===
&lt;!--Ne računajući utakmice koje su odlučene izvođenjem jedanaesteraca, ovako izgleda realizacija jedanaesteraca dosuđenih tokom igre:
{| style=&quot;background-color: transparent; width: {{{width|100%}}}&quot; 
| width=&quot;{{{width|}}}&quot; align=&quot;{{{align|left}}}&quot; valign=&quot;{{{valign|top}}}&quot; |
==== Realizirani ====

| width=&quot;{{{width|}}}&quot; align=&quot;{{{align|left}}}&quot; valign=&quot;{{{valign|top}}}&quot; |

==== Promašeni ====

|}--&gt;

===Nagrade===

&lt;!--{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin: 0 auto; width: 20%;&quot;
|-
!Pobjednici&lt;br&gt;FIFA Svjetskog prvenstva 2026.
|-
|align=center|{{flagicon|ARG|size=100px}}&lt;br&gt;'''[[Fudbalska reprezentacija Argentine|ARGENTINA]]'''&lt;br /&gt;'''3. naslov'''
|}
&lt;br&gt;--&gt;
&lt;!--{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin: 0 auto; width: 100%;&quot;
|-
![[Nagrade na svjetskim nogometnim prvenstvima#Zlatna kopačka|Dobitnik zlatne kopačke]]
![[Nagrade na svjetskim nogometnim prvenstvima#Zlatna lopta|Dobitnik zlatne lopte]]
![[Nagrade na svjetskim nogometnim prvenstvima#Zlatna rukavica|Dobitnik Zlatne rukavice]]
![[Nagrade na svjetskim nogometnim prvenstvima#Najbolji mladi igrač|Najbolji mladi igrač]]
![[Nagrade na svjetskim nogometnim prvenstvima#FIFA Fair Play pokal|Dobitnik FIFA Fair Play pokala]]
|-
|align=center|  {{small|(? golova)}}
|align=center| 
|align=center| 
|align=center| 
|align=center| 
|}--&gt;

&lt;!--==== Idealna momčad ====

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin: 0 auto; width: 80%;&quot;
|-
!Vratari
!Braniči
!Veznjaci
!Napadači
|-
|align=left valign=top|{{flagicon|ARG}} [[Emiliano Martínez]]

|align=left valign=top|

|align=left valign=top|

|align=left valign=top|

|}--&gt;

== Konačni poredak ==
[[File:2026 world cup.png|upright=2.0|thumb|Konačni plasman sudionika svjetskog prvenstva 2026. godine{{col-start}}{{col-4}}{{legend|#2b42a3|Prvaci}}{{legend|#34c0be|Drugoplasirani}}
{{col-4}}{{legend|#269c5a|Trećeplasirani}}{{legend|#81c846|Četvrtoplasirani}}
{{col-4}}{{legend|#e4e454|Četvrtfinalisti}}{{legend|#EFE4B0|Osmina finala}}
{{col-4}}{{legend|#ff9f40|Šesnaestina faza}}{{legend|#b94954|Grupna faza}} {{col-end}}]]
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 95%; text-align: center;&quot;
|-
!width=25| #!!width=165| Momčad !!width=25| Grupa !!width=25| Uta. !!width=25| Pob. !!width=25| Izj. !!width=25| Por. !!width=25| G+ !!width=25| G- !!width=25| GR !!width=25| Bod.
|-
| colspan=&quot;11&quot;| '''Finale'''
|-bgcolor=gold
| 1  || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-bgcolor=silver
| 2  || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| colspan=&quot;11&quot;| '''Treće i četvrto mjesto'''
|-bgcolor=cc9966
| 3  || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-bgcolor=beige
| 4  || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| colspan=&quot;11&quot;| '''Četvrtfinale'''
|-
| 5  || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 6  || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 7  || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 8  || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| colspan=&quot;11&quot;| '''Osmina finala'''
|-
| 9  || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 10 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 11 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 12 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 13 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 14 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 15 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 16 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| colspan=&quot;11&quot;| '''Šesnaestina finala'''
|-
| 17 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 18 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 19 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 20 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 21 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 22 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 23 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 24 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 25 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 26 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 27 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 28 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 29 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 30 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 31 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 32 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| colspan=&quot;11&quot;| '''Grupna faza'''
|-
| 33 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 34 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 35 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 36 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 37 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 38 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 39 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 40 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 41 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 42 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 43 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 44 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 45 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 46 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 47 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 48 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|}

== Marketing ==

=== Službena lopta ===
{{main|Adidas Trionda}}
{{multiple image
&lt;!-- Layout parameters --&gt;
 | align             = right
 | direction         = horizontal
 | background color  = 
 | total_width       = 500px
 | caption_align     = 
 | image1            = Trionda (cropped).jpg
 | alt1              = 
 | link1             = 
 | thumbtime1        =
 | caption1          = 
 | image2            = Maple-Zayu-Clutch (mascot).jpeg
 | alt2              = 
 | link2             = 
 | caption2          = 
 | footer            = [[Adidas Trionda]] (lijevo) službena je lopta, dok su los Maple, jaguar Zayu i orao Clutch službene maskote (desno) FIFA Svjetskog prvenstva 2026. godine.

}}
Dana [[2. svibnja]] [[2025.]] pojavili su se medijski natpisi da će se službena lopta za prvenstvo zvati [[Adidas Trionda]]. Lopta sadrži crvenu, zelenu i plavu boju (što su boje koje predstavljaju [[Kanada|Kanadu]], [[Meksiko]] i [[SAD|Sjedinjene Države]] te se nalaze na njihovim zastavama) koje su međusobno povezane bijelim valom, a što objašnjava i naziv lopte, s obzirom da &quot;trionda&quot; na [[španjolski|španjolskom]] sadrži riječi za tri (''tri'') i val (''onda'').&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Steiner |first=Ben |date=May 2, 2025 |title=FIFA World Cup 2026 'Trionda' Match Ball Leaks, Featuring U.S., Mexico and Canada Colors |url=https://www.si.com/soccer/fifa-world-cup-2026-trionda-match-ball-leak |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250502232842/https://www.si.com/soccer/fifa-world-cup-2026-trionda-match-ball-leak |archive-date=May 2, 2025 |magazine=Sports Illustrated}}&lt;/ref&gt; Na lopti se nalaze i nacionalni simboli triju domaćina ([[javor]]ov list za [[Kanada|Kanadu]], [[suri orao|zlatni orao]] za [[Meksiko]], zvijezda petokraka za [[Sjedinjene Države]]), kao i zlatni dodaci koji predstavljaju [[trofej FIFA Svjetskog prvenstva]].&lt;ref&gt;{{Cite web |date=October 2, 2025 |title=FIFA celebrates launch of Official Match Ball of FIFA World Cup 26™: TRIONDA |url=https://inside.fifa.com/organisation/media-releases/fifa-celebrates-launch-official-match-ball-world-cup-26-trionda |access-date=October 2, 2025 |website=FIFA}}&lt;/ref&gt;

=== Maskote ===
{{main|Maskote FIFA Svjetskih prvenstava}}
Službene maskote prvenstva predstavljene su [[25. rujna]] [[2025.]] godine, a to su [[Maple, Zayu i Clutch]].&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Hernandez |first=Cesar |date=September 25, 2025 |title=Who are the 2026 World Cup mascots? Maple, Zayu and Clutch! |url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/46377619/who-2026-fifa-world-cup-mascots-maple-zayu-clutch |access-date=September 25, 2025 |website=ESPN.com |language=en}}&lt;/ref&gt; Maple je antropomorfni kanadski [[los]], a nosi crveni dres i predstavlja kreativnost i upornost. Igra na poziciji golmana, a inspiriran je [[javor]]ovim listom, simbolom [[Kanada|Kanade]]. Zayu je antropomorfni meksički [[jaguar]] koji nosi tradicionalni zeleni dres i igra kao napadač. Inspiriran je značajem jaguara za antičke civilizacije, a predstavlja snagu, agilnost i kulturološki ponos. Clutch je antropomorfni [[bjeloglavi orao]] u plavom dresu, a simbolizira hrabrost, vodstvo i jedinstvo. Igra kao vezni igrač. Maskote su dizajnirane tako da predstavljaju kulturno nasljeđe zemalja domaćina.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/clutch-maple-zayu-mascots-unveiled |title=Colourful trio of mascots unveiled for FIFA World Cup 26 |publisher=[[FIFA]] |access-date=September 25, 2025}}&lt;/ref&gt; 

=== Muzika ===
{{see also|FIFA World Cup 2026 Official Album|Lista službenih pjesama FIFA Svjetskih prvenstava}}
Dana [[17. svibnja]] [[2023.]] godine objavljena je službena pjesma prvenstva, instrumentalna kompozicija jednostavnog naziva &quot;FIFA World Cup 26 Theme Song&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=HmpzUm5j4OE |title=The Official FIFA World Cup 26™ Theme |date=May 17, 2023 |via=YouTube|archive-date=May 30, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250530012949/https://www.youtube.com/watch?v=HmpzUm5j4OE|url-status=live}}&lt;/ref&gt; U ožujku [[2025.]] godine objavljeno je šesnaest remiksova ove teme, a koje su izradili umjetnici iz gradova domaćina i tako im dali lokalni element.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=February 26, 2025 |title=Official FIFA World Cup 26™ Sonic IDs celebrate diversity and creativity of Host Cities |url=https://inside.fifa.com/organisation/news/world-cup-2026-host-city-sonic-ids |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250226225754/https://inside.fifa.com/organisation/news/world-cup-2026-host-city-sonic-ids |archive-date=February 26, 2025 |website=FIFA}}&lt;/ref&gt; Dana [[20. ožujka]] [[2026.]] godine potvrđen je izlazak službenog albuma, a istoga je dana objavljen i prvi singl s tog albuma, pjesma &quot;[[Lighter (pjesma, Jelly Roll i Carín León)|Lighter]]&quot;, koju izvode [[Jelly Roll]] i [[Carín León]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://inside.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/official-world-cup-2026-album-lighter-jelly-roll-carin-leon-cirkut |title=Official FIFA World Cup 2026™ Album kicks off with Lighter by Jelly Roll and Carín León, produced by Cirkut|access-date=March 21, 2026 |date=March 20, 2026 |website=FIFA}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=March 20, 2026 |title=Official FIFA World Cup 2026™ Album roll-out begins |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/official-album-roll-out-begins-lighter |access-date=March 21, 2026 |publisher= |website=FIFA}}&lt;/ref&gt; Druga pjesma, &quot;[[Por Ella (pjesma, Belinda i Los Ángeles Azules song)|Por Ella]]&quot;, koju izvode [[Belinda Peregrín]] i [[Los Ángeles Azules]], objavljena je [[17. travnja]] [[2026.]] godine zajedno sa spotom.&lt;ref&gt;{{cite web |date=April 17, 2026 |title=Por Ella released as second single of FIFA World Cup 2026 Album |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/por-ella-los-angeles-azules-belinda-released-as-second-single-of-album|access-date=April 17, 2026 |publisher=FIFA}}&lt;/ref&gt; Treća pjesma, &quot;[[Echo (pjesma, Daddy Yankee i Shenseea song)|Echo]]&quot;, koju izvode [[Daddy Yankee]] i [[Shenseea]], objavljena je [[28. travnja]] [[2026.]] godine zajedno sa spotom.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=April 28, 2026 |title=Daddy Yankee and Shenseea join forces on Echo, the third single from the Official FIFA World Cup 2026™ Album |url=https://inside.fifa.com/organisation/media-releases/daddy-yankee-shenseea-echo-third-single-fifa-world-cup-2026-album |access-date=April 30, 2026 |website=Inside FIFA |publisher=FIFA}}&lt;/ref&gt;

== Reference ==
{{reflist}}

== Vanjske veze ==
{{Commonscat|FIFA World Cup 2026|2026 FIFA World Cup}}
*[https://www.fifa.com/worldcup/fifaworldcup2026/ FIFA Svjetsko prvenstvo 2026.], FIFA.com

{{Svjetski kup FIFA}}
{{Authority control}}

[[Kategorija:2026.]]
[[Kategorija:FIFA Svjetsko prvenstvo|2026M]]
[[Kategorija:Fudbal u Kanadi]]
[[Kategorija:Fudbal u Meksiku]]
[[Kategorija:Fudbal u Sjedinjenim Američkim Državama]]</text>
      <sha1>qx2f8il28wewbu0axit100uqoqlf1pu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>42607323</id>
      <parentid>42607322</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T07:58:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Edgar Allan Poe</username>
        <id>29250</id>
      </contributor>
      <comment>/* Grupa A */</comment>
      <origin>42607323</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="135421" sha1="igtqfuml3sbydh3r7aegxqtwtkqovus" xml:space="preserve">{{Aktualni sportski događaj}}
{{Infokutija međunarodno fudbalsko takmičenje
| Name                    = FIFA Svjetsko prvenstvo 2026.
| izvorni naziv           = {{ubl|FIFA World Cup 26|Copa Mundial de la FIFA 2026|Coupe du Monde de la FIFA 2026}}
| Logo                    = 2026_FIFA_World_Cup_emblem.svg
| Size                    = 220px
| Optional caption        = 
| Zemlja domaćin          = {{ubl|{{flag|Kanada}}|{{flag|Meksiko}}|{{flag|Sjedinjene Američke Države}}}}
| datum                   = [[11. lipnja]] – [[19. srpnja]] [[2026.]]
| Broj reprezentacija     = 48
| stadioni                = 16
| gradovi                 = 16
| Prvaci                  = 
| drugi                   = 
| treći                   = 
| četvrti                 = 
| Broj utakmica           = 104
| Broj golova             = 
| gledanost               = 
| Najbolji strijelac      = 
| Najbolji igrač          = 
| ažurirano               = [[2. svibnja]] [[2026]]
}}
'''FIFA Svjetsko prvenstvo 2026.''' ([[engleski]]: ''FIFA World Cup 26''; [[španjolski]]: ''Copa Mundial de la FIFA 2026''; [[francuski]]: ''Coupe du Monde de la FIFA 2026'') bit će 23. izdanje [[FIFA Svjetsko prvenstvo|FIFA Svjetskog prvenstva]] koje će se od [[11. lipnja]] do [[19. srpnja]] [[2026.]] godine održati u [[Kanada|Kanadi]], [[Meksiko|Meksiku]] i [[SAD|Sjedinjenim Američkim Državama]]. Bit će to prvo prvenstvo nakon [[1994.]] godine koje će se održati na tlu [[Sjeverna Amerika|Sjeverne Amerike]]; [[Kanada]] će prvi put biti domaćin, dok su [[Meksiko]] (dva puta, [[1970.]] i [[1986.]]) i [[SAD|Sjedinjene Države]] (jednom, [[1994.]]) ranije već ugostili Svjetsko prvenstvo. Turnir će se igrati u ukupno 16 gradova na 16 stadiona – 11 u Sjedinjenim Državana, tri u Meksiku i dva u Kanadi. Bit će to prvi put u historiji turnira da će tri zemlje zajednički organizirati prvenstvo te prvi put da će na njemu sudjelovati 48 reprezentacija.

Sjevernoamerička kandidatura za turnir [[2026.]] godine pobijedila je [[Maroko|marokansku]] kandidaturu na glasovanju u [[Moskva|Moskvi]]. Bit će to prvi turnir nakon [[2002.]] godine s više od jednog domaćina. Uz to, Meksiko će postati prva zemlja u historiji koja je čak tri puta bila domaćin ovog natjecanja. Nakon promjene termina za [[FIFA Svjetsko prvenstvo 2022.|prethodno prvenstvo]], koje se igralo tijekom zime, termin je za ovaj turnir vraćen na tradicionalni ljetni termin. 

Proširenje s 32 na 48 reprezentacija dovelo je do velikog broja debitanata, tako da će svoje prve nastupa na ovom natjecanju imati [[Fudbalska reprezentacija Curaçaa|Curaçao]], [[Fudbalska reprezentacija Jordana|Jordan]], [[Fudbalska reprezentacija Uzbekistana|Uzbekistan]] i [[Fudbalska reprezentacija Zelenortske Republike|Zelenortska Republika]]. Istovremeno, sva tri domaćina imali su direktan plasman na turnir. Branitelj naslova je [[Fudbalska reprezentacija Argentine|Argentina]], koja je četiri godine ranije u finalu pobijedila [[Fudbalska reprezentacija Francuske|Francusku]].

== Izbor domaćina ==
[[File:2026 world cup bid election.png|thumb|500px|upright=1.6|{{center|'''Rezultati glasovanja'''}}
{|
|-
!Mogli su glasovati !! Nisu mogli glasovati
|-
|{{legend|#867650|Glasovali za sjevernoameričku kandidaturu}}||{{legend|#FFBD41|Kanada–Meksiko–Sjedinjene Države}}
|-
|{{legend|#2770AB|Glasovali za marokansku kandidaturu}}||{{legend|#55208D|Maroko}}
|-
|{{legend|#008E2A|Nisu glasovali ni za jednu kandidaturu}}||{{legend|#000000|Pod suspenzijom FIFA-e}}
|-
|{{legend|#B32A2F|Nisu glasovali}}||{{legend|#C1C1C1|Nije članica FIFA-e}}
|}]]
[[Vijeće FIFA-e]] je u periodu od [[2013.]] do [[2017.]] godine intenzivno raspravljalo o ograničenjima u kontekstu rotacije domaćina prema kontinentalnom ključu. Inicijalno je pravilo glasilo da se za domaćinstvo mogla kandidirati samo država iz konfederacije koja nije bila domaćin prethodna dva turnira. Privremeno je ograničenje suženo na samo prethodni turnir,&lt;ref&gt;{{Cite news |date=May 30, 2015 |title=Current allocation of FIFA World Cup confederation slots maintained |publisher=FIFA |url=https://www.fifa.com/worldcup/news/y=2015/m=5/news=current-allocation-of-fifa-world-cuptm-confederation-slots-maintained-2610611.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150530211217/http://www.fifa.com/worldcup/news/y%3D2015/m%3D5/news%3Dcurrent-allocation-of-fifa-world-cuptm-confederation-slots-maintained-2610611.html |archive-date=May 30, 2015}}&lt;/ref&gt; nakon čega je opet prošireno na prethodna dva. Dogovorena je i iznimka za domaćine pretposljednjeg prethodnog turnira u slučaju da nijedna pristigla kandidatura ne ispunjava stroge tehničke i financijske kriterije.&lt;ref name=&quot;fifacouncil&quot;&gt;{{Cite news |date=October 14, 2016 |title=FIFA Council discusses vision for the future of football |publisher=FIFA |url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2016/m=10/news=fifa-council-discusses-vision-for-the-future-of-football-2843681.html?intcmp=fifacom_hp_module_news_top |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161017181207/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y%3D2016/m%3D10/news%3Dfifa-council-discusses-vision-for-the-future-of-football-2843681.html?intcmp=fifacom_hp_module_news_top |archive-date=October 17, 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ap-cbc&quot;&gt;{{Cite news |date=October 14, 2016 |title=FIFA blocks Europe from hosting 2026 World Cup, lifting Canada's chances |publisher=[[Canadian Broadcasting Corporation]] |agency=Associated Press |url=http://www.cbc.ca/sports/soccer/world-cup-expanded-1.3804717 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161014191406/http://www.cbc.ca/sports/soccer/world-cup-expanded-1.3804717 |archive-date=October 14, 2016}}&lt;/ref&gt; 

U ožujku [[2017.]] godine, predsjednik [[FIFA]]-e [[Gianni Infantino]] potvrdio je da se europske i azijske zemlje, zbog [[Rusija|ruskog]] i [[katar]]skog domaćinstva [[2018.]], odnosno [[2022.]] godine, neće moći kandidirati za domaćinstvo prvenstva [[2026.]] godine, što je značilo da se za prvenstvo mogu kandidirati zemlje iz [[CONCACAF]]-a (posljednje domaćinstvo bilo je [[1994.]] godine), [[CAF]]-a (posljednje domaćinstvo bilo je [[2010.]] godine), [[CONMEBOL|CONMEBOL-]]a (posljednje domaćinstvo bilo je [[2014.]] godine) ili [[OFC]]-a (nikada nisu bili domaćini), odnosno potencijalno iz [[UEFA]]-e ako nijedna ponuda iz ove četiri konfederacije ne bi zadovoljila uvjete.&lt;ref name=&quot;guardian&quot;&gt;{{Cite news |last=Hill |first=Tim |date=March 9, 2017 |title=Trump travel ban could prevent United States hosting World Cup |url=https://www.theguardian.com/football/2017/mar/09/donald-trump-travel-ban-could-prevent-united-states-hosting-football-world-cup |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211114173744/https://www.theguardian.com/football/2017/mar/09/donald-trump-travel-ban-could-prevent-united-states-hosting-football-world-cup |archive-date=November 14, 2021 |access-date=March 24, 2017 |work=The Guardian}}&lt;/ref&gt; 

Sudomaćinstvo, koje je [[FIFA]] bila zabranila nakon [[FIFA Svjetsko prvenstvo 2002.|prvenstva u Japanu i Južnoj Koreji]], odobreno je za prvenstvo [[2026.]] godine, ali bez ograničenja u broju domaćina, što bi se procjenjivalo od slučaja do slučaja. U konačnici su pred FIFA-u stigle dvije kandidatura – ona [[Maroko|Maroka]] i ujedinjena kandidatura triju sjevernoameričkih država. [[Kanada]], [[Meksiko]] i [[Sjedinjene Američke Države]] su, svaka posebno, razmatrale samostalne kandidature, s tim da je [[10. travnja]] [[2017.]] godine objavljeno kako će poslati zajedničku kandidaturu.&lt;ref&gt;{{cite magazine |url=https://www.si.com/planet-futbol/2017/04/10/2026-world-cup-usa-mexico-canada-host-bid |title=USA, Mexico, Canada announce bid to host '26 WC |date=April 10, 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170411054626/https://www.si.com/planet-futbol/2017/04/10/2026-world-cup-usa-mexico-canada-host-bid|archive-date=April 11, 2017 |magazine=Sports Illustrated}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.espn.co.uk/football/fifa-world-cup/story/3100808/usmexico-and-canada-officially-launch-bid-to-co-host-2026-world-cup |first=Jeff |last=Carlise |date=April 10, 2017 |title=U.S., Mexico and Canada officially launch bid to co-host 2026 World Cup|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170411140749/http://www.espn.co.uk/football/fifa-world-cup/story/3100808/usmexico-and-canada-officially-launch-bid-to-co-host-2026-world-cup|archive-date=April 11, 2017 |work=ESPN}}&lt;/ref&gt; 

Glasovanje o kandidatima održano je [[13. lipnja]] [[2018.]] godine na 68. kongresu FIFA-e u [[Moskva|Moskvi]]. U glasovanju su mogla sudjelovati 203 saveza,&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Graham |first=Bryan Armen |date=June 13, 2018 |title=North America to host 2026 World Cup after winning vote over Morocco – as it happened |url=https://www.theguardian.com/football/live/2018/jun/13/world-cup-2026-vote-fifa-nations-choose-between-north-america-and-morocco-live |website=The Guardian |access-date=July 12, 2018 |archive-date=July 18, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180718045428/https://www.theguardian.com/football/live/2018/jun/13/world-cup-2026-vote-fifa-nations-choose-between-north-america-and-morocco-live |url-status=live}}&lt;/ref&gt; pri čemu je [[Gana]] bila pod suspenzijom FIFA-e zbog korupcijskog skandala pa nije mogla glasovati. Sjevernoamerička kandidatura uvjerljivo je pobijedila sa 134 glasa, dok je marokanska kandidatura dobila 65 glasova;&lt;ref&gt;{{cite news |date=June 13, 2018 |title=World Cup 2026: Canada, US &amp; Mexico joint bid wins right to host tournament |work=BBC Sport |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/44464913|url-status=live|access-date=June 13, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20210114150230/https://www.bbc.com/sport/football/44464913|archive-date=January 14, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; tri zemlje ([[Kuba]], [[Slovenija]] i [[Španjolska]]) nisu glasovale, dok [[Iran]] nije glasovao ni za jednu od kandidatura.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Gyamera-Antwi |first1=Evans |title=Ghana &amp; Kosovo excluded from Fifa Congress ahead of 2026 World Cup vote |url=http://www.goal.com/en-gh/news/ghana-kosovo-excluded-from-fifa-congress-ahead-of-2026-world-cup-/zhbmtfxdo6fe1i4r07wrr39b9 |access-date=June 13, 2018 |work=Goal.com |date=June 12, 2018 |archive-date=October 21, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231021220157/https://www.goal.com/en-gh/news/ghana-kosovo-excluded-from-fifa-congress-ahead-of-2026-world-cup-/zhbmtfxdo6fe1i4r07wrr39b9 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |date=June 7, 2018 |title=Breaking News: President Akufo-Addo dissolves GFA |url=https://www.myjoyonline.com/news/2018/June-7th/breaking-news-president-akufo-addo-dissolves-gfa.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180612162226/https://www.myjoyonline.com/news/2018/June-7th/breaking-news-president-akufo-addo-dissolves-gfa.php |archive-date=June 12, 2018 |access-date=June 14, 2018 |work=myjoyonline.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Fifa bans Ghana football head Kwesi Nyantakyi over 'cash gift' |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-44414780 |access-date=June 14, 2018 |work=BBC News |date=June 8, 2018 |archive-date=June 9, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180609011624/https://www.bbc.com/news/world-africa-44414780 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=May 15, 2017 |title=FIFA Congress confirms next steps of the bidding process for the 2026 FIFA World Cup - FIFA.com |url=http://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=5/news=fifa-congress-confirms-next-steps-of-the-bidding-process-for-the-2026--2883665.html?intcmp=fifacom_hp_module_news_top |access-date=April 16, 2024 |archive-date=May 15, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170515003503/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=5/news=fifa-congress-confirms-next-steps-of-the-bidding-process-for-the-2026--2883665.html?intcmp=fifacom_hp_module_news_top |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=June 10, 2015 |title=Scandal-plagued FIFA postpones 2026 World Cup bidding |url=https://www.abc.net.au/news/2015-06-10/fifa-world-cup-2026-bidding-postponed/6536834 |access-date=April 16, 2024 |work=ABC News |language=en-AU |archive-date=April 16, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240416202847/https://www.abc.net.au/news/2015-06-10/fifa-world-cup-2026-bidding-postponed/6536834 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; Rezultati su izgledali ovako:

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin: 0 auto;text-align: center&quot;
|+ Rezultati glasovanja
|-
!Kandidature
!1. krug&lt;br&gt;{{small|(glasovi)}}
|- style=&quot;background:#90ee90&quot;
|align=left|'''{{ubl|{{flag|Kanada}}|{{flag|Meksiko}}|{{flag|Sjedinjene Države}}}}'''
|'''134'''
|-
|align=left|{{flag|Maroko}}
|65
|-
|align=left|Nijedna kandidatura
|1
|-
|align=left|Nisu glasovali
|3
|}

== Proširenje i promjena formata ==

Ideja o proširenju prvenstva, odnosno povećanju broja reprezentacija, pojavila se još [[2013.]] godine kada je to predložio tadašnji predsjednik [[UEFA]]-e [[Michel Platini]],&lt;ref&gt;{{Cite news |date=October 28, 2013 |title=Michel Platini calls for 40-team World Cup starting with Russia 2018 |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/football/2013/oct/28/michel-platini-40-team-world-cup-russia |access-date=January 24, 2015 |archive-date=September 15, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180915093947/https://www.theguardian.com/football/2013/oct/28/michel-platini-40-team-world-cup-russia |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |date=October 29, 2013 |title=Michel Platini's World Cup expansion plan unlikely – Fifa |work=BBC Sport |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/24735765 |url-status=live |access-date=January 24, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140421001646/http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/24735765 |archive-date=April 21, 2014}}&lt;/ref&gt; a ponovio ju je i [[FIFA]]-in predsjednik [[Gianni Infantino]] [[2016.]] godine.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=March 30, 2016 |title=Infantino suggests 40-team World Cup finals |work=Independent Online |publisher=[[Independent Online (South Africa)|IOL]] |agency=Reuters |location=South Africa |url=http://www.iol.co.za/sport/fifa/infantino-suggests-40-team-world-cup-finals-2002682 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161230230628/http://www.iol.co.za/sport/fifa/infantino-suggests-40-team-world-cup-finals-2002682 |archive-date=December 30, 2016}}&lt;/ref&gt; Protivnici prijedloga tvrdili su da je već sada broj utakmica pretjerano velik,&lt;ref name=&quot;auto2&quot;&gt;{{Cite news |last=Macguire |first=Eoghan |date=December 15, 2016 |title=World Cup: Europe's top clubs oppose FIFA's expansion plans |url=https://edition.cnn.com/2016/12/15/football/eca-world-cup-fifa-expansion-plan/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161224164833/http://edition.cnn.com/2016/12/15/football/eca-world-cup-fifa-expansion-plan/ |archive-date=December 24, 2016 |publisher=CNN}}&lt;/ref&gt; da bi proširenje smanjilo kvalitetu utakmica&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite news |date=October 2, 2016 |title=Low confirms opposition to 40-team World Cup |publisher=sbs.com.au |agency=[[Australian Associated Press]] |url=http://theworldgame.sbs.com.au/article/2016/10/02/low-confirms-opposition-40-team-world-cup |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161005031826/http://theworldgame.sbs.com.au/article/2016/10/02/low-confirms-opposition-40-team-world-cup |archive-date=October 5, 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;auto1&quot;&gt;{{Cite news |last=Martín |first=Idafe |date=January 10, 2017 |title=Mundial de 48 equipos: durísimas críticas en Europa |url=https://www.clarin.com/deportes/futbol-internacional/mundial-48-equipos-durisimas-criticas-europa_0_BktHNPGUe.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170112153909/https://www.clarin.com/deportes/futbol-internacional/mundial-48-equipos-durisimas-criticas-europa_0_BktHNPGUe.html |archive-date=January 12, 2017 |work=[[Clarín (Argentine newspaper)|Clarín]] |language=es}}&lt;/ref&gt; te da je odluka motivirana političkim, a ne sportskim razlozima, optužujući Infantina da koristi ideju u svrhu samopromocije pred izbore za predsjednika.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=January 10, 2017 |title=Críticas a decisión de la FIFA de jugar el Mundial 2026 con 48 selecciones |language=es |work=[[El Universo]] |agency=[[Agence France-Presse]] |url=http://www.eluniverso.com/deportes/2017/01/10/nota/5990365/critican-decision-fifa-jugar-mundial-2026-48-selecciones |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170111180321/https://www.eluniverso.com/deportes/2017/01/10/nota/5990365/critican-decision-fifa-jugar-mundial-2026-48-selecciones |archive-date=January 11, 2017}}&lt;/ref&gt;

Unatoč kritikama, FIFA je [[10. siječnja]] [[2017.]] godine odobrila proširenje s 32 na 48 reprezentacija,&lt;ref name=&quot;48teams&quot;&gt;{{Cite news |date=January 10, 2017 |title=Unanimous decision expands FIFA World Cup to 48 teams from 2026 |url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110231324/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html |archive-date=January 10, 2017 |access-date=January 10, 2017 |publisher=FIFA}}&lt;/ref&gt; što je 16 više u odnosu na prethodnih sedam turnira.&lt;ref name=&quot;48teams&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Conn |first=David |date=January 10, 2017 |title=Fifa approves Infantino's plan to expand World Cup to 48 teams from 2026 |url=https://www.theguardian.com/football/2017/jan/10/fifa-vote-expand-world-cup-48-teams-from-2026 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110104617/https://www.theguardian.com/football/2017/jan/10/fifa-vote-expand-world-cup-48-teams-from-2026 |archive-date=January 10, 2017 |access-date=January 10, 2017 |website=The Guardian}}&lt;/ref&gt; Izvorno je promijenjeni format trebao imati 16 grupa po tri reprezentacije uz 80 odigranih utakmica, pri čemu bi prve dvije reprezentacije iz svake grupe išle dalje u fazu na izbacivanje. Prema tom formatu, broj utakmica svake momčadi i dalje bi bio maksimalno sedam, pri čemu bi svaka reprezentacija igrala jednu utakmicu manje u grupu, a turnir bi se i dalje mogao završiti unutar standardna 32 dana.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=January 10, 2017 |title=World Cup: Gianni Infantino defends tournament expansion to 48 teams |url=https://www.bbc.com/sport/football/38577001 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170331171815/http://www.bbc.com/sport/football/38577001 |archive-date=March 31, 2017 |publisher=BBC Sport}}&lt;/ref&gt; Kritičari ovog formata isticali su da bi ovo moglo dovesti do koluzije među reprezentacijama,&lt;ref name=&quot;guyon&quot;&gt;{{Cite journal |last=Guyon |first=Julien |date=April 30, 2020 |title=Risk of Collusion: Will Groups of 3 Ruin the FIFA World Cup? |journal=Journal of Sports Analytics |volume=6 |issue=4 |pages=259–279 |doi=10.3233/JSA-200414 |doi-access=free |url=https://doi.org/10.3233/JSA-200414 |archive-date=2024-08-03 |access-date=2026-05-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240803091047/https://doi.org/10.3233/JSA-200414 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; na što je FIFA predložila izvođenje penala s ciljem izbjegavanja remija u grupnoj fazi,&lt;ref&gt;{{cite news |date=January 18, 2017 |title=Penalty shootouts may be used to settle drawn World Cup matches |work=World Soccer |url=http://www.worldsoccer.com/news/penalty-shootouts-may-be-used-to-settle-drawn-world-cup-matches-394315 |access-date=November 12, 2020 |archive-date=October 28, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201028040619/https://www.worldsoccer.com/news/penalty-shootouts-may-be-used-to-settle-drawn-world-cup-matches-394315 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; međutim ni to nije potpuno ukinulo postojeći rizik,&lt;ref name=&quot;guyon&quot;/&gt; što je FIFA-u potaklo na alternativna rješenja.&lt;ref&gt;{{cite news |first=Martyn |last=Ziegler |title=Format for 2026 World Cup could be revamped amid 'collusion' fears, says Fifa vice-president |url=https://www.thetimes.com/sport/football/article/format-for-2026-world-cup-could-be-revamped-amid-collusion-fears-says-fifa-vice-president-n5kh6l6tg |work=[[The Times]] |location=London |date=April 1, 2022 |access-date=November 5, 2022 |archive-date=November 13, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113124725/https://www.thetimes.co.uk/article/format-for-2026-world-cup-could-be-revamped-amid-collusion-fears-says-fifa-vice-president-n5kh6l6tg |url-status=live}}&lt;/ref&gt; 

U konačnici je format promijenjen [[14. ožujka]] [[2023.]] godine i to na način da će reprezentacije biti raspoređene u 12 grupa po četiri reprezentacije, pri čemu prve dvije iz svake grupe prolaze dalje, zajedno s osam najboljih trećeplasiranih reprezentacija iz svih grupa.&lt;ref name=&quot;IMC&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-approves-international-match-calendars |title=FIFA Council approves international match calendars |publisher=[[FIFA]] |date=March 14, 2023 |access-date=March 14, 2023 |archive-date=March 14, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314155521/https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-approves-international-match-calendars |url-status=live}}&lt;/ref&gt; Prema novom formatu, igrat će se ukupno 104 umjesto 64 utakmice, a turnir će trajati 39 dana, duže nego prije;&lt;ref&gt;{{cite news |last=Ingle |first=Sean |url=https://www.theguardian.com/football/2023/mar/14/world-cup-2026-four-team-groups-104-game-tournament-approval-fifa |title=World Cup 2026: four-team groups and 104 game-tournament confirmed by Fifa |work=[[The Guardian]] |date=March 14, 2023 |access-date=April 11, 2023 |archive-date=April 11, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230411173501/https://www.theguardian.com/football/2023/mar/14/world-cup-2026-four-team-groups-104-game-tournament-approval-fifa |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last=Bushnell |first=Henry |url=https://sports.yahoo.com/world-cup-format-2026-fifa-135958106.html |title=FIFA scraps ill-fated 2026 World Cup format, but new plan presents other pros and cons |work=[[Yahoo! Sports]] |date=March 14, 2023 |access-date=April 11, 2023 |archive-date=April 11, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230411012544/https://sports.yahoo.com/world-cup-format-2026-fifa-135958106.html |url-status=live}}&lt;/ref&gt; iako će svaka reprezentacija i dalje igrati po tri utakmice u grupnoj fazi, broj utakmica u fazi na izbacivanje povećan je sa sedam na osam zbog uvođenja šesnaestine finala.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Ziegler |first=Martyn |url=https://www.thetimes.com/article/7d38da2c-c24b-11ed-8e20-0f5794810aad |title=World Cup will be a week longer — but Fifa scraps three-team group plan |work=[[The Times]] |date=March 14, 2023 |access-date=March 14, 2023 |archive-date=March 14, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314110957/https://www.thetimes.co.uk/article/7d38da2c-c24b-11ed-8e20-0f5794810aad |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Slater |first1=Matt |last2=Ornstein |first2=David |url=https://www.nytimes.com/athletic/4307230/2023/03/14/world-cup-2026-format-usa/ |title=World Cup 2026 format expands again with four-team groups and 104 matches |work=[[The Athletic]] |date=March 14, 2023 |access-date=March 14, 2023 |archive-date=March 14, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314103434/https://theathletic.com/4307230/2023/03/14/world-cup-2026-format-usa/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== Kvalifikacije ==
{{main|Kvalifikacije za FIFA Svjetsko prvenstvo 2026.}}
[[File:2026 world cup qualification map.svg|thumb|400x400px|{{legend|#0000ff|Kvalificirani na Svjetsko prvenstvo}} {{legend|#ffbf00|Nisu se uspjeli kvalificirati}} {{legend|#000000|Diskvalificirani ili se povukli iz kvalifikacija}} {{legend|#cccccc|Nisu članice FIFA-e}}]]
Zbog proširenja broja reprezentacija na 48, došlo je i do promjene formata kvalifikacija te povećanja broja kontinentalnih pozicija za svaku konfederaciju. Što se tiče domaćina, podnositelji kandidature računali su na to da će sve tri reprezentacije imati direktan plasman kao domaćini,&lt;ref name=&quot;bid_cities&quot;&gt;{{Cite web |title=United 2026 bid book |url=https://digitalhub.fifa.com/m/3c077448dcd5c0ab/original/w3yjeu7dadt5erw26wmu-pdf.pdf |publisher=united2026.com |access-date=April 30, 2018 |archive-date=September 15, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210915131958/https://digitalhub.fifa.com/m/3c077448dcd5c0ab/original/w3yjeu7dadt5erw26wmu-pdf.pdf |url-status=live}}&lt;/ref&gt; što je prvo potvrdio Infantino, navodeći da će [[CONCACAF]] dobiti šest mjesta, tri od koja će ići domaćinima,&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://espndeportes.espn.com/futbol/guatemala/nota/_/id/10856065/presidente-fifa-gianni-infantino-plazas-concacaf-mundial-2026 |title=Presidente de la FIFA confirma cantidad de plazas de Concacaf para el Mundial de 2026 |language=es |website=ESPN Deportes |date=August 31, 2022 |access-date=October 18, 2022 |archive-date=September 22, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220922004259/https://espndeportes.espn.com/futbol/guatemala/nota/_/id/10856065/presidente-fifa-gianni-infantino-plazas-concacaf-mundial-2026 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Vargas |first=Dinia |date=August 31, 2022 |title=Infantino anuncia cuántos cupos tendrá la Concacaf para el Mundial de 2026 |url=https://www.crhoy.com/deportes/infantino-anuncia-cuantos-cupos-tendra-la-concacaf-para-el-mundial-de-2026/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220831205624/https://www.crhoy.com/deportes/infantino-anuncia-cuantos-cupos-tendra-la-concacaf-para-el-mundial-de-2026/ |archive-date=August 31, 2022 |access-date=October 18, 2022 |website=CRHoy.com |language=es}}&lt;/ref&gt; a onda i [[Vijeće FIFA-e]] na sjednici u veljači [[2023.]] godine.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-highlights-record-breaking-revenue-in-football |title=FIFA Council highlights record breaking revenue in football |publisher=[[FIFA]] |date=February 14, 2023 |access-date=February 14, 2023 |archive-date=February 14, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230214163245/https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-highlights-record-breaking-revenue-in-football |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.reuters.com/lifestyle/sports/fifa-confirms-us-mexico-canada-automatically-26-world-cup-2023-02-15/ |title=FIFA confirms U.S., Mexico, Canada automatically in '26 World Cup |publisher=[[Reuters]] |date=February 14, 2023|access-date=February 14, 2023|archive-date=February 15, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230215070258/https://www.reuters.com/lifestyle/sports/fifa-confirms-us-mexico-canada-automatically-26-world-cup-2023-02-15/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Ostala kontinentalna mjesta potvrđena su na sastanku u [[Manama|Manami]] prije 67. kongresa FIFA-e,&lt;ref name=&quot;slot&quot;&gt;{{cite web |date=March 30, 2017 |title=Bureau of the Council recommends slot allocation for the 2026 FIFA World Cup |url=https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/media-releases/bureau-of-the-council-recommends-slot-allocation-for-the-2026-fifa-wor-2878254 |access-date=August 5, 2022 |publisher=FIFA |archive-date=June 19, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220619161123/https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/media-releases/bureau-of-the-council-recommends-slot-allocation-for-the-2026-fifa-wor-2878254 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |date=March 30, 2017 |title=World Cup 2026: Fifa reveals allocation for 48-team tournament |url=https://www.bbc.com/sport/football/39448474 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170330224520/http://www.bbc.com/sport/football/39448474 |archive-date=March 30, 2017 |publisher=BBC}}&lt;/ref&gt; gdje je potvrđeno i uvođenje interkontinentalnog kvalifikacijskog turnira na koje bi se šest reprezentacija borilo za posljednja dva mjesta na završnom turniru.&lt;ref name=&quot;fifa_council&quot;&gt;{{Cite web |date=May 9, 2017 |title=FIFA Council prepares Congress, takes key decisions for the future of the FIFA World Cup |url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=5/news=fifa-council-prepares-congress-takes-key-decisions-for-the-future-of-t-2883353.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170618072825/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y%3D2017/m%3D5/news%3Dfifa-council-prepares-congress-takes-key-decisions-for-the-future-of-t-2883353.html |archive-date=June 18, 2017 |publisher=FIFA}}&lt;/ref&gt; Ostatak kvalifikacija provodio se po konfederacijama kao i ranije, a branitelj naslova [[Fudbalska reprezentacija Argentine|Argentina]] također je sudjelovala u kvalifikacijama.

=== Kvalificirane momčadi ===

Od ukupno 48 reprezentacija na turniru, njih je 26 sudjelovalo i na [[FIFA Svjetsko prvenstvo 2022.|prethodnom turniru]]. Zbog povećanja broja reprezentacija došlo je i do povećanja broja debitanata, tako da su čak četiri reprezentacije izborile debitantski nastup, a to su [[Fudbalska reprezentacija Curaçaa|Curaçao]],&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{cite news |last=Wilson |first=Jonathan |title=Curaçao complete fairytale with battling draw in Jamaica to qualify for World Cup |url=https://www.theguardian.com/football/2025/nov/19/curacao-complete-fairytale-with-battling-draw-in-jamaica-to-qualify-for-world-cup |access-date=November 19, 2025 |work=The Guardian}}&lt;/ref&gt; [[Fudbalska reprezentacija Jordana|Jordan]], [[Fudbalska reprezentacija Uzbekistana|Uzbekistan]]&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Millar |first=Colin |date=June 5, 2025 |title=Uzbekistan, Jordan qualify for World Cup for first time |url=https://www.nytimes.com/athletic/6229851/2025/06/05/uzbekistan-world-cup-qualification-2026/ |access-date=November 19, 2025 |work=The New York Times |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt; i [[Fudbalska reprezentacija Zelenortske Republike|Zelenortska Republika]].&lt;ref&gt;{{cite web |date=October 13, 2025 |title=Cabo Verde seal historic World Cup qualification |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/cabo-verde-qualify |access-date=October 14, 2025 |publisher=FIFA}}&lt;/ref&gt; [[Fudbalska reprezentacija Katara|Katar]], koji se na prethodno izdanje kvalificirao automatski zbog domaćinstva, prvi je put izborio nastup na završnici kroz kvalifikacije.&lt;ref&gt;{{cite web |date=October 14, 2025 |title=Qatar and Saudi Arabia qualify for 2026 World Cup |url=https://global.espn.com/football/story/_/id/46597037/qatar-saudi-arabia-qualify-2026-fifa-world-cup|access-date=October 15, 2025 |website=ESPN |agency=Associated Press}}&lt;/ref&gt; Velik broj reprezentacija vratio se nakon značajnijih perioda izbivanja, a to su [[Fudbalska reprezentacija Demokratske Republike Konga|DR Kongo]] i [[Fudbalska reprezentacija Haitija|Haiti]] (posljednji nastup bio im je [[1974.]] godine),&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Williams |first=Ian |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/cn43qqy9z8xo |title=Tuanzebe sends DR Congo back to World Cup after 52 years |date=March 31, 2026 |access-date=March 31, 2026 |website=BBC Sport}}&lt;/ref&gt; [[Fudbalska reprezentacija Iraka|Irak]] (posljednji nastup bio je [[1986.]] godine)&lt;ref&gt;{{cite web |last=Luckings |first=Steve |url=https://www.thenationalnews.com/sport/2026/04/01/iraq-beat-bolivia-to-qualify-for-2026-fifa-world-cup/ |title=Iraq beat Bolivia to qualify for 2026 Fifa World Cup |date=March 31, 2026 |access-date=March 31, 2026 |website=The National News}}&lt;/ref&gt; te [[Fudbalska reprezentacija Austrije|Austrija]], [[Fudbalska reprezentacija Norveške|Norveška]]&lt;ref&gt;{{Cite news |date=November 16, 2025 |title=Norway Qualifies for 2026 World Cup and Sends Italy To Dreaded Playoff |url=https://www.foxsports.com/stories/soccer/norway-qualifies-2026-world-cup-sends-italy-dreaded-playoff |access-date=November 16, 2025 |work=Fox Sports}}&lt;/ref&gt; i [[Fudbalska reprezentacija Škotske|Škotska]] (posljednji nastup bio im je [[1998.]] godine).&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/uefa-qualifiers-review-matchday-10-november-18 |title=Austria, Belgium, Scotland, Spain and Swiss reach World Cup |publisher=FIFA|access-date=November 19, 2025}}&lt;/ref&gt;

Što se tiče značajnijih izbivanja, četverostruki svjetski prvak [[Fudbalska reprezentacija Italije|Italija]] nije se uspjela kvalificirati na svoje treće uzastopno Svjetsko prvenstvo, što je neslavni rekord postavljen nakon novog poraza u play-offu.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Bandini |first=Nicky |url=https://www.theguardian.com/football/2026/mar/31/bosnia-herzegovina-italy-world-cup-2026-qualifying-playoff-match-report |title=Italy miss out on World Cup again after Bosnia and Herzegovina's shootout triumph |date=March 31, 2026 |access-date=April 3, 2026 |website=The Guardian}}&lt;/ref&gt; Talijani su ujedno i jedini bivši prvaci koji se nisu kvalificirali na tri uzastopna prvenstva te najbolje rangirana momčad na FIFA-inoj ljestvici koja nije ostvarila plasman. Reprezentacije koje su igrale na prethodnom turniru, a nisu se kvalificirale za ovaj su [[Fudbalska reprezentacija Danske|Danska]], [[Fudbalska reprezentacija Kameruna|Kamerun]], [[Fudbalska reprezentacija Kostarike|Kostarika]], [[Fudbalska reprezentacija Poljske|Poljska]], [[Fudbalska reprezentacija Srbije|Srbija]] i [[Fudbalska reprezentacija Walesa|Wales]].

Kvalificirane momčadi su sljedeće:
{{col-begin}}
{{col-4}}
'''[[AFC]]''' (9)
* {{NogRep|AUS}}
* {{NogRep|IRK}}
* {{NogRep|IRN}}
* {{NogRep|JAP}}
* {{NogRep|JOR}} (debi)
* {{NogRep|JKO}}
* {{NogRep|KAT}}
* {{NogRep|SAU}}
* {{NogRep|UZB}} (debi)
'''[[CAF]]''' (10)
* {{NogRep|ALŽ}}
* {{NogRep|COD}}
* {{NogRep|EGI}}
* {{NogRep|GAN}}
* {{NogRep|JAR}}
* {{NogRep|MAR}}
* {{NogRep|CIV}}
* {{NogRep|SEN}}
* {{NogRep|TUN}}
* {{NogRep|ZEL}} (debi)
{{col-4}}
'''[[CONCACAF]]''' (6)
* {{NogRep|CUW}} (debi)
* {{NogRep|HAI}}
* {{NogRep|KAN}} (domaćin)
* {{NogRep|MEX}} (domaćin)
* {{NogRep|PAN}}
* {{NogRep|SAD}} (domaćin)
'''[[CONMEBOL]]''' (6)
* {{NogRep|ARG}}
* {{NogRep|BRA}}
* {{NogRep|EKV}}
* {{NogRep|KOL}}
* {{NogRep|PAR}}
* {{NogRep|URU}}
'''[[OFC]]''' (1)
* {{NogRep|NZL}}
{{col-4}}
'''[[UEFA]]''' (16)
* {{NogRep|AUT}}
* {{NogRep|BEL}}
* {{NogRep|BIH}}
* {{NogRep|ČEŠ}}
* {{NogRep|ENG}}
* {{NogRep|FRA}}
* {{NogRep|HRV}}
* {{NogRep|NIZ}}
* {{NogRep|NOR}}
* {{NogRep|NJE}}
* {{NogRep|POR}}
* {{NogRep|ŠKO}}
* {{flagicon|ŠPA}} [[Fudbalska reprezentacija Španije|Španjolska]]
* {{NogRep|ŠVE}}
* {{NogRep|ŠVI}}
* {{NogRep|TUR}}
{{col-end}}

== Gradovi domaćini ==

Tijekom kandidature, tri su zemlje predložile ukupno 41 grad s 42 potpuno funkcionalna stadiona s redovnim posjetiteljima (osim [[Montreal]]a) te dva stadiona u izgradnji (u [[Las Vegas]]u i [[Los Angeles]]u) kao potencijalne domaćine (tri stadiona u tri grada u [[Meksiko|Meksiku]], šest stadiona u šest gradova u [[Kanada|Kanadi]] te 35 stadiona u 32 grada u [[SAD|Sjedinjenim Državama]]).&lt;ref name=&quot;bids&quot;&gt;{{cite web |title=Forty-one Cities Across Canada, Mexico and the United States Submit Bids to Serve as Host Cities in United Bid for 2026 FIFA World Cup |url=http://www.ussoccer.com/stories/2017/09/07/18/05/20170907-news-wc2026-41-cities-canada-mexico-usa-submit-bids-as-2026-world-cup-hosts |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170908021347/http://www.ussoccer.com/stories/2017/09/07/18/05/20170907-news-wc2026-41-cities-canada-mexico-usa-submit-bids-as-2026-world-cup-hosts |archive-date=September 8, 2017 |access-date=September 7, 2017}}&lt;/ref&gt; Prvi krug eliminacija reducirao je broj gradova i stadiona za devet. Sljedeći je krug eliminirao još devet stadiona u šest gradova, dok su tri grada s tri stadiona ([[Chicago]], [[Minneapolis]] i [[Vancouver]]) odustala jer [[FIFA]] nije bila voljna dogovoriti se oko financijskih detalja.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Carlisle |first=Jeff |title=United States-led World Cup bid cuts list of potential host cities to 23 |url=https://www.espn.com/soccer/fifa-world-cup/story/3421045/united-states-led-world-cup-bid-reduces-list-of-potential-host-cities-to-23 |access-date=November 25, 2021 |publisher=ESPN |date=March 16, 2018 |archive-date=November 25, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211125114050/https://www.espn.com/soccer/fifa-world-cup/story/3421045/united-states-led-world-cup-bid-reduces-list-of-potential-host-cities-to-23 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; Nakon što je u srpnju [[2021.]] godine [[Montreal]] odustao zbog manjka financijske pomoći od provincije i nevoljkosti da se renovira [[Olimpijski stadion (Montreal)|Olimpijski stadion]],&lt;ref&gt;{{cite news |title=Montreal withdraws from host city selection process for 2026 World Cup |url=https://www.sportsnet.ca/soccer/article/montreal-withdraws-host-city-selection-process-2026-world-cup/ |access-date=July 6, 2021 |work=Sportsnet |date=July 6, 2021 |archive-date=August 16, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210816132650/https://www.sportsnet.ca/soccer/article/montreal-withdraws-host-city-selection-process-2026-world-cup/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[Vancouver]] se ponovo pridružio u travnju [[2022.]] godine,&lt;ref name=&quot;vancouver_candidatecity&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/update-on-fifa-world-cup-2026-candidate-host-city-process |title=Update on FIFA World Cup 2026 candidate host city process |publisher=FIFA |date=April 14, 2022|access-date=April 14, 2022|archive-date=July 12, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220712003456/https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/update-on-fifa-world-cup-2026-candidate-host-city-process|url-status=live}}&lt;/ref&gt; što je dovelo broj gradova domaćina na 24. 

Dana [[16. lipnja]] [[2022.]] godine [[FIFA]] je potvrdila šesnaest gradova domaćina (dva u [[Kanada|Kanadi]], tri u [[Meksiko|Meksiku]] te jedanaest u [[SAD|Sjedinjenim Državama]]), a to su bili: [[Atlanta]], [[Boston]], [[Ciudad de México]], [[Dallas]], [[Guadalajara]], [[Houston]], [[Kansas City, Missouri|Kansas City]], [[Los Angeles]], [[Miami]], [[Monterrey]], [[New York]]/[[New Jersey]], [[Philadelphia]], [[San Francisco]], [[Seattle]], [[Toronto]] i [[Vancouver]].&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/media-release-greater-than-fwc-2026-greater-than-host-cities-announcement |title=FIFA unveils stellar line-up of FIFA World Cup 2026 Host Cities |publisher=FIFA |date=June 16, 2022|access-date=June 16, 2022|archive-date=June 16, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220616223211/https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/media-release-greater-than-fwc-2026-greater-than-host-cities-announcement|url-status=live}}&lt;/ref&gt; FIFA je [[4. veljače]] [[2024.]] godine potvrdila da će se finale igrati na [[MetLife Stadium]]u.&lt;ref name=&quot;ESPN-Schedule&quot;&gt;{{cite news |last=Bonagura |first=Kyle |date=February 4, 2024 |title=2026 World Cup final set for MetLife Stadium, USMNT kicks off in L.A. |url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/39437198/2026-world-cup-final-metlife-stadium-usa-kicks-la |publisher=ESPN |access-date=February 4, 2024 |archive-date=February 4, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240204211650/https://www.espn.com/soccer/story/_/id/39437198/2026-world-cup-final-metlife-stadium-usa-kicks-la |url-status=live}}&lt;/ref&gt; Osam od šestanest stadiona ima trajno postavljenu umjetnu travu, koja će pred prvenstvo biti zamijenjena pravom travom. Četiri stadiona ([[Atlanta]], [[Dallas]], [[Houston]] i [[Vancouver]]) su zatvoreni stadioni koji imaju pomočni krov te su opremljeni s uređajima za kontrolu temperature, dok je stadion u [[Los Angeles]]u otvoren, ali ima prozirni krov i uređaje za kontrolu temperature.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Tannenwald |first=Jonathan |date=November 2, 2022 |title=FIFA goes to college to study how to grow grass indoors for the 2026 men's World Cup |work=[[The Philadelphia Inquirer]] |url=https://www.inquirer.com/soccer/2026-world-cup-stadiums-grass-john-sorochan-20221102.html |url-access=subscription |access-date=November 6, 2022 |archive-date=November 7, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221107071610/https://www.inquirer.com/soccer/2026-world-cup-stadiums-grass-john-sorochan-20221102.html |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

[[Ciudad de México]] je jedini glavni grad među odabranim gradovima, što znači da su se [[Ottawa]] i [[Washington, D.C.]] pridlužili [[Bonn]]u ([[1974.]]) i [[Tokyo|Tōkyu]] ([[2002.]]) kao jedini glavni gradovi koji nisu bili odabrani za domaćine utakmica Svjetskog prvenstva. Washington je bio među kandidatima, ali kako je lokalni [[FedExField]] bio u lošem stanju, kombinirali su svoju kandidaturu zajedno s [[Baltimore]]om, ali ona nije bila uspješna. Stadion u [[TD Place Stadium]] u Ottawi odbijen je vrlo rano zbog premalog kapaciteta gledališta.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Platt |first=Oliver |date=September 7, 2017 |title=Rogers Centre removed from list of potential World Cup 2026 venues |url=https://wakingthered.com/2017/09/07/1986/rogers-centre-removed-from-list-of-potential-world-cup-2026-venues/ |access-date=October 21, 2025 |website=Waking The Red |language=en |quote=Mosaic Stadium and TD Place Stadium do not currently meet the minimum-capacity requirement}}&lt;/ref&gt; Ostali odbijeni gradovi bili su [[Cincinnati]], [[Denver]], [[Nashville, Tennessee|Nashville]], [[Orlando]] i [[Edmonton]].

Iako je čak osam gradova ranije također ugostilo utakmice Svjetskih prvenstava ([[Dallas]], [[Los Angeles]], [[San Francisco]], [[New York]]/[[New Jersey]] i [[Boston]] na prvenstvu [[1994.]]; [[Guadalajara]] i [[Ciudad de México]] na prvenstvima [[1970.]] i [[1986.]]; [[Monterrey]] na prvenstvu [[1986.]]), [[Estadio Azteca]] jedini je stadion na kojemu su se i ranije igrale utakmice Svjetskog prvenstva; nijedan od stadiona sa [[FIFA Svjetsko prvenstvo 1994.|Svjetskog prvenstva 1994.]] godine neće biti korišten na ovom prvenstvu.&lt;ref&gt;{{cite news |first1=Chuck |last1=Booth |first2=Roger |last2=Gonzalez |title=FIFA World Cup 2026 host cities: Los Angeles, New York/New Jersey among top venues; Washington D.C. snubbed |url=https://www.cbssports.com/soccer/news/fifa-world-cup-2026-host-cities-los-angeles-new-york-new-jersey-among-top-venues-washington-d-c-snubbed/ |work=CBS Sports |date=June 17, 2022 |access-date=June 27, 2022 |archive-date=June 27, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220627172342/https://www.cbssports.com/soccer/news/fifa-world-cup-2026-host-cities-los-angeles-new-york-new-jersey-among-top-venues-washington-d-c-snubbed/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Zbog sponzorskih razloga, FIFA će za potrebe prvenstva koristiti druga imena za stadione jer izvorna imena sadrže imena sponzora; privremena imena prikazana su u tablici u zagradama.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Pelit |first=Asli |date=February 16, 2024 |title=FIFA RULES MAY COST METLIFE $80M IN WORLD CUP FINAL BRAND VALUE |url=https://www.sportico.com/business/sponsorship/2024/world-cup-final-metlife-sponsorship-fifa-rules-1234766942/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240216173018/https://www.sportico.com/business/sponsorship/2024/world-cup-final-metlife-sponsorship-fifa-rules-1234766942/ |archive-date=February 16, 2024 |access-date=July 21, 2024 |work=Sportico}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;FIFA stadia&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/world-cup-2026-stadiums-fifa-soccer-football-mexico-usa-canada |title=The FIFA World Cup 26 stadiums |date=July 15, 2025|access-date=November 17, 2025 |publisher=FIFA |quote=Stadium official names for the FIFA World Cup 26 have been matched with Host City names and may differ from the common designation used locally.}}&lt;/ref&gt; Podaci o kapacitetima stadiona temeljeni su na službenim podacima koje je objavila FIFA.&lt;ref name=&quot;FIFA stadia&quot;/&gt;

&lt;center&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|-
!{{flagicon|SAD}} [[Dallas]], [[Texas|TX]]
!{{flagicon|MEX}} [[Ciudad de México]]
!{{flagicon|SAD}} [[New York (grad)|New York]]/[[New Jersey]]
!{{flagicon|SAD}} [[Atlanta]], [[Georgia|GA]]
!{{flagicon|SAD}} [[Kansas City, Missouri|Kansas City]], [[Missouri|MO]]
!{{flagicon|SAD}} [[Houston]], [[Teksas|TX]]
|-
|[[AT&amp;T Stadium]]&lt;br&gt;{{small|(Dallas Stadium)}}
|[[Estadio Azteca|Estadio Banorte]]&lt;br&gt;{{small|(Mexico City Stadium)}}
|[[MetLife Stadium]]&lt;br&gt;{{small|(New York New Jersey Stadium)}}
|[[Mercedes-Benz Stadium]]&lt;br&gt;{{small|(Atlanta Stadium)}}
|[[Arrowhead Stadium|GEHA Field at Arrowhead Stadium]]&lt;br&gt;{{small|(Kansas City Stadium)}}
|[[NRG Stadium]]&lt;br&gt;{{small|(Houston Stadium)}}
|-
|Kapacitet: '''94,000'''
|Kapacitet: '''83,000'''
|Kapacitet: '''82,500'''
|Kapacitet: '''75,000'''
|Kapacitet: '''73,000'''
|Kapacitet: '''72,000'''
|-
|[[File:Cowboys stadium inside view 4.JPG|200x200px]]
|[[File:Soccer game at the Azteca Stadium.JPG|200x200px]]
|[[File:Copa America game between Columbia vs Peru at the MetLife Stadium.jpg|200x200px]]
|[[File:2017 Orlando City at Atlanta United MLS Game.jpg|200x200px]]
|[[File:25 July 2010 Kansas City Wizards vs Manchester United friendly.jpg|200x200px]]
|[[File:NRG Stadium, LEAGUES CUP 2024 TIGRES INTER MIAMI.jnp.jpg|200x200px]]
|-
!{{flagicon|SAD}} [[San Francisco]], [[Kalifornija|CA]]
!rowspan=&quot;8&quot; colspan=&quot;4&quot;|{{OSM Location map |float=center |nolabels=1 |width=800 |height=500 |coord={{coord|34|-99.5}} |zoom=3 |shapeD=circle |mark-sizeD=8 |label-sizeD=11,background,outline |label-posD=right |legendBox=,120px38px5px,5px457px,background,black |legendItem1=&lt;b&gt;Zapadna regija&lt;/b&gt;,1 |legendItem2=&lt;b&gt;Centralna regija&lt;/b&gt;,5,14 |legendItem3=&lt;b&gt;Istočna regija&lt;/b&gt;,11,25

&lt;!-- Western region --&gt;

|label1='''[[Los Angeles]]''' |mark-coord1={{Coord|33.95340|-118.33902}} |shape-color1=blue |label-pos1=west |mark-title1=[[Los Angeles]] |mark-description1=[[SoFi Stadium]]

|label2='''[[San Francisco]]''' |mark-coord2={{Coord|37.40317|-121.96979}} |shape-color2=blue |label-pos2=west |mark-title2=[[San Francisco]] |mark-description2=[[Levi's Stadium]]

|label3='''[[Seattle]]''' |mark-coord3={{Coord|47.59515|-122.33163}} |shape-color3=blue |mark-title3=[[Seattle]] |mark-description3=[[Lumen Field]]

|label4='''[[Vancouver]]''' |mark-coord4={{Coord|49.27669|-123.11202}} |shape-color4=blue |label-pos4=west |mark-title4=[[Vancouver]] |mark-description4=[[BC Place]]

&lt;!-- Central region --&gt;

|label5='''[[Dallas]]''' |mark-coord5={{Coord|32.74785|-97.09283}} |shape-color5=green |label-pos5=west |mark-title5=[[Dallas]] |mark-description5=[[AT&amp;T Stadium]]

|label6='''[[Guadalajara]]''' |mark-coord6={{Coord|20.68182|-103.46241}} |shape-color6=green |label-pos6=west |mark-title6=[[Guadalajara]] |mark-description6=[[Estadio Akron]]

|label7='''[[Houston]]''' |mark-coord7={{Coord|29.68486|-95.41080}} |shape-color7=green |label-pos7=west |mark-title7=[[Houston]] |mark-description7=[[NRG Stadium]]

|label8='''[[Kansas City, Missouri|Kansas City]]''' |mark-coord8={{Coord|39.04893|-94.48401}} |shape-color8=green |label-pos8=west |mark-title8=[[Kansas City, Missouri|Kansas City]] |mark-description8=[[Arrowhead Stadium]]

|label9='''[[Ciudad de México]]''' |mark-coord9={{Coord|19.30295|-99.15047}} |shape-color9=green |mark-title9=[[Ciudad de México]] |mark-description9=[[Estadio Azteca]]

|label10='''[[Monterrey]]''' |mark-coord10={{Coord|25.66911|-100.24437}} |shape-color10=green |mark-title10=[[Monterrey]] |mark-description10=[[Estadio BBVA]]

&lt;!-- Eastern region --&gt;

|label11='''[[Atlanta]]''' |mark-coord11={{Coord|33.75541|-84.40085}} |shape-color11=red |mark-title11=[[Atlanta]] |mark-description11=[[Mercedes-Benz Stadium]]

|label12='''[[Boston]]''' |mark-coord12={{Coord|42.09093|-71.26436}} |shape-color12=red
|mark-title12=[[Boston]] |mark-description12=[[Gillette Stadium]]

|label13='''[[Miami]]''' |mark-coord13={{Coord|25.95795|-80.23885}} |shape-color13=red |mark-title13=[[Miami]] |mark-description13=[[Hard Rock Stadium]]

|label14='''[[New York (grad)|New York]]''' |mark-coord14={{Coord|40.81352|-74.07435}} |shape-color14=red |ldx14=-2 |ldy14=7 |mark-title14=[[New York (grad)|New York/New Jersey]] |mark-description14=[[MetLife Stadium]]

|label15='''[[Philadelphia]]''' |mark-coord15={{Coord|39.90081|-75.16747}} |shape-color15=red |label-pos15=west |mark-title15=[[Philadelphia]] |mark-description15=[[Lincoln Financial Field]]

|label16='''[[Toronto]]''' |mark-coord16={{Coord|43.63322|-79.41858}} |shape-color16=red |label-pos16=west |mark-title16=[[Toronto]] |mark-description16=[[BMO Field]]
}}
!{{flagicon|SAD}} [[Los Angeles]], [[Kalifornija|CA]]
|-
|[[Levi's Stadium]]&lt;br&gt;{{small|(San Francisco Bay Area Stadium)}}
|[[SoFi Stadium]]&lt;br&gt;{{small|(Los Angeles Stadium)}}
|-
|Kapacitet: '''71,000'''
|Kapacitet: '''70,000'''
|-
|[[File:Entering Levi's Stadium.JPG|200x200px]]
|[[File:SoFi Stadium 23rd March 2025.jpg|200x200px]]
|-
!{{flagicon|SAD}} [[Philadelphia]], [[Pennsylvania|PA]]
!{{flagicon|SAD}} [[Seattle]], [[Washington (savezna država)|WA]]
|-
|[[Lincoln Financial Field]]&lt;br&gt;{{small|(Philadelphia Stadium)}}
|[[Lumen Field]]&lt;br&gt;{{small|(Seattle Stadium)}}
|-
|Kapacitet: '''69,000'''
|Kapacitet: '''69,000'''
|-
|[[File:United States v Paraguay, Copa América Centenario (cropped).jpg|200x200px]]
|[[File:2025 FIFA Club World Cup - Seattle Sounders FC vs. Botafogo - 03.jpg|200x200px]]
|-
!{{flagicon|SAD}} [[Boston]], [[Massachusetts|MA]]
!{{flagicon|SAD}} [[Miami]], [[Florida|FL]]
!{{flagicon|KAN}} [[Vancouver]], [[British Columbia|BC]]
!{{flagicon|MEX}} [[Monterrey]]
!{{flagicon|MEX}} [[Guadalajara]]
!{{flagicon|KAN}} [[Toronto]], [[Ontario|ON]]
|-
|[[Gillette Stadium]]&lt;br&gt;{{small|(Boston Stadium)}}
|[[Hard Rock Stadium]]&lt;br&gt;{{small|(Miami Stadium)}}
|[[BC Place]]&lt;br&gt;{{small|(BC Place Vancouver)}}
|[[Estadio BBVA]]&lt;br&gt;{{small|(Estadio Monterrey)}}
|[[Estadio Akron]]&lt;br&gt;{{small|(Estadio Guadalajara)}}
|[[BMO Field]]&lt;br&gt;{{small|(Toronto Stadium)}}
|-
|Kapacitet: '''65,000'''
|Kapacitet: '''65,000'''
|Kapacitet: '''54,000'''
|Kapacitet: '''53,500'''
|Kapacitet: '''48,000'''
|Kapacitet: '''45,000'''
|-
|[[File:New England Revolution vs Liga Deportivo Alajuense 2024-03-06 53571677017.jpg|200x200px]]
|[[File:Hard Rock Stadium Club World Cup.jpg|200x200px]]
|[[File:BC Place 2015 Women's FIFA World Cup.jpg|200x200px]]
|[[File:Estadio BBVA Bancomer - Diciembre 2017.jpg|200x200px]]
|[[File:Estadio Akron 02-07-2022 cabecera sur lado derecho (3).jpg|200x200px]]
|[[File:Bmo Field 2016 East Stand.jpg|200x200px]]
|}
&lt;/center&gt;

== Finalni ždrijeb ==

Finalni ždrijeb za Svjetsko prvenstvo održao se [[5. prosinca]] [[2025.]] godine u [[Kennedyjev centar|Kennedyjevom centru]] u [[Washington, D.C.|Washingtonu]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/final-draw-results |title=Groups revealed in star-studded Final Draw |publisher=FIFA |date=December 5, 2025 |access-date=December 6, 2025}}&lt;/ref&gt; Reprezentacije su raspoređene u četiri jakosne skupine po 12 reprezentacija. U prvoj jakosnoj skupini bili su domaćini te devet najbolje plasiranih reprezentacija prema FIFA-inoj ljestvici. Preostale tri jakosne skupine sadržavale su ostale reprezentacije, također podijeljene prema FIFA-inoj ljestvici. Izuzetak su četiri reprezentacije iz europskog ''play-offa'' te dvije reprezentacije s interkontinentalnog ''play-offa'', koje su smještene u četvrtu jakosnu skupinu jer se u trenutku ždrijeba još nije znalo koje će to reprezentacije biti.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.france24.com/en/sport/20251125-world-cup-draw-to-separate-spain-argentina-france-and-england-until-final-rounds|title=FIFA 2026: World Cup draw to separate Spain, Argentina, France and England until final rounds|work=France 24|access-date=November 27, 2025}}&lt;/ref&gt; Grupe su formirane nasumično izvlačenjem po jedne reprezentacije iz svake jakosne skupine, vodeći se načelnim pravilom da, kada god je to moguće, u istoj grupi ne budu momčadi iz iste konfederacije.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://inside.fifa.com/organisation/media-releases/procedures-final-draw-world-cup-2026-revealed |title=Procedures for the Final Draw for the FIFA World Cup 2026 revealed |publisher=FIFA |date=November 25, 2025 |access-date=November 25, 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/2d1a1ac7bab78995/original/Draw-Procedures-for-the-FIFA-World-Cup-2026.pdf |title=Draw Procedures for the FIFA World Cup 2026 |publisher=FIFA |date=November 25, 2025 |access-date=November 25, 2025}}&lt;/ref&gt; Ovo je pravilo primjenjivo na sve konfederacije osim UEFA-e, tako da su u grupi smjele biti maksimalno dvije europske momčadi. 

Kao što je i inače praksa, domaćini su još prije ždrijeba bili raspoređeni u grupe radi rasporeda igranja.&lt;ref name=&quot;Schedule&quot;&gt;{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf |title=FIFA World Cup 26 – Match Schedule |publisher=FIFA |date=February 4, 2024 |access-date=February 4, 2024 |archive-date=February 5, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240205034420/https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last1=Bushnell |first1=Henry |last2=Crafton |first2=Adam |date=August 22, 2025 |title=2026 World Cup draw to be held at Kennedy Center, President Trump announces |url=https://www.nytimes.com/athletic/6569842/2025/08/22/world-cup-draw-kennedy-center-trump-infantino/ |access-date=August 22, 2025 |work=The New York Times |issn=0362-4331 |url-access=limited}}&lt;/ref&gt; Tako je [[Fudbalska reprezentacija Meksika|Meksiko]] smješten u grupu A kako bi [[11. lipnja]] igrao utakmicu otvaranja na [[Estadio Azteca|Azteci]]. [[Fudbalska reprezentacija Kanade|Kanada]] i [[Fudbalska reprezentacija Sjedinjenih Američkih Država|Sjedinjene Američke Države]] smješteni su u grupu B, odnosno grupu D. 

Kako bi osigurala balans u kompetitivnosti, FIFA je također osigurala da se prve četiri reprezentacije s FIFA-ine ljestvice ne mogu međusobno susresti prije polufinala,&lt;ref&gt;{{cite web |last=Johnson |first=Dale |date=November 25, 2025 |title=Fifa to keep top seeds apart in World Cup draw |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/cvg84knn2p5o |access-date=November 25, 2025 |work=[[BBC Sport]]}}&lt;/ref&gt; odnosno finala i to tako što je osigurala da prva ([[Fudbalska reprezentacija Španije|Španjolska]]) i druga ([[Fudbalska reprezentacija Argentine|Argentina]]), odnosno treća ([[Fudbalska reprezentacija Francuske|Francuska]]) i četvrta ([[Fudbalska reprezentacija Engleske|Engleska]]) reprezentacija svijeta budu ždrijebane u suprotnim dijelovima turnira za fazu na izbacivanje, čime se osiguralo da se ne susretnu u ranim fazama turnira u slučaju da osvoje svoje grupe. Ždrijeb je započao s prvom, a završio sa četvrtom jakosnom skupinom, pri čemu je svaka reprezentacija bila raspoređena u prvu slobodnu grupu po abecednom ključu. Zbog rasporeda igranja, momčadi iz prve jakosne skupine automatski su bile ždrijebane na prvu poziciju svake grupe. Za ostale jakosne skupine, FIFA je osmislila predeterminirani način određivanja pozicije u grupu temeljen na jakosnoj skupini i grupu u koju su ždrijebani. Jakosne skupine izgledale su ovako:&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://inside.fifa.com/fifa-world-ranking/men?dateId=id14933 |title=FIFA Men's World Ranking: 19 November 2025 |publisher=FIFA |date=November 19, 2025 |access-date=November 27, 2025}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;white-space:nowrap; display:inline-table;&quot;
|+Skupina 1
|-
! style=&quot;width:150px&quot; | Reprezentacija
! {{Abbr|Grupa|Grupa u koju je reprezentacija raspoređena prije ždrijeba ili prije nego je reprezentacija bila poznata}}
! {{Abbr|Rang|Pozicija na FIFA-inoj ljestvici u trenutku ždrijeba}}
|- 
| {{fb|SAD}}{{efn|Sjedinjene Američke Države su kao sudomaćin raspoređene u prvu jakosnu skupinu te im je automatski dodijeljena pozicija D1. Po rangu, Sjedinjene Američke Države bi inače bile u drugoj jakosnoj skupini.}}
| {{center|[[#Grupa D|D]]}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 14
|-
| {{fb|MEX}}{{efn|Meksiko je kao sudomaćin raspoređen u prvu jakosnu skupinu te mu je automatski dodijeljena pozicija A1. Po rangu, Meksiko bi inače bio u drugoj jakosnoj skupini.}}
| {{center|[[#Grupa A|A]]}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 15
|- style=&quot;border-bottom:2px solid blue;&quot;
| {{fb|KAN}}{{efn|Kanada je kao sudomaćin raspoređena u prvu jakosnu skupinu te joj je automatski dodijeljena pozicija B1. Po rangu, Kanada bi inače bila u trećoj jakosnoj skupini.}}
| {{center|[[#Grupa B|B]]}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 27
|-
| {{flagicon|ŠPA}} [[Fudbalska reprezentacija Španije|Španjolska]]
| {{N/A|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 1
|-
| {{fb|ARG}}
| {{N/A|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 2
|-
| {{fb|FRA}}
| {{N/A|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 3
|-
| {{fb|ENG}}
| {{N/A|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 4
|-
| {{fb|BRA}}
| {{N/A|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 5
|-
| {{fb|POR}}
| {{N/A|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 6
|-
| {{fb|NIZ}}
| {{N/A|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 7
|-
| {{fb|BEL}}
| {{N/A|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 8
|-
| {{fb|NJE}}
| {{N/A|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 9
|}
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;white-space:nowrap; display:inline-table;&quot;
|+Skupina 2
|-
! style=&quot;width:150px&quot; | Reprezentacija
! {{Abbr|Grupa|Grupa u koju je reprezentacija raspoređena prije ždrijeba ili prije nego je reprezentacija bila poznata}}
! {{Abbr|Rang|Pozicija na FIFA-inoj ljestvici u trenutku ždrijeba}}
|-
| {{fb|HRV}}
| {{N/a|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 10
|-
| {{fb|MAR}}
| {{N/a|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 11
|-
| {{fb|KOL}}
| {{N/a|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 13
|-
| {{fb|URU}}
| {{N/a|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 16
|-
| {{flagicon|ŠVI|size=16px}} [[Nogometna reprezentacija Švicarske|Švicarska]]
| {{N/a|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 17
|-
| {{fb|JAP}}
| {{N/a|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 18
|-
| {{fb|SEN}}
| {{N/a|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 19
|-
| {{fb|IRN}}
| {{N/a|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 20
|-
| {{fb|JKO}}
| {{N/a|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 22
|-
| {{fb|EKV}}
| {{N/a|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 23
|-
| {{fb|AUT}}
| {{N/a|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 24
|-
| {{fb|AUS}}
| {{N/a|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 26
|}
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;white-space:nowrap; display:inline-table;&quot;
|+Skupina 3
|-
! style=&quot;width:150px&quot; | Reprezentacija
! {{Abbr|Grupa|Grupa u koju je reprezentacija raspoređena prije ždrijeba ili prije nego je reprezentacija bila poznata}}
! {{Abbr|Rang|Pozicija na FIFA-inoj ljestvici u trenutku ždrijeba}}
|-
| {{fb|NOR}}
| {{N/a|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 29
|-
| {{fb|PAN}}
| {{N/a|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 30
|-
| {{fb|EGI}}
| {{N/a|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 34
|-
| {{fb|ALŽ}}
| {{N/a|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 35
|-
| {{fb|ŠKO}}
| {{N/a|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 36
|-
| {{fb|PAR}}
| {{N/a|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 39
|-
| {{fb|TUN}}
| {{N/a|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 40
|-
| {{fb|CIV}}
| {{N/a|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 42
|-
| {{fb|UZB}}
| {{N/a|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 50
|-
| {{fb|KAT}}
| {{N/a|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 51
|-
| {{fb|SAU}}
| {{N/a|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 60
|-
| {{fb|JAR}}
| {{N/a|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 61
|}
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;white-space:nowrap; display:inline-table;&quot;
|+Skupina 4{{efn|name=Identitet|Pobjednici četiri europska ''play-offa'' i pobjednici dva interkontinentalna ''play-offa'' nisu bili poznati u vrijeme formiranja jakosnih skupina.}}
|-
! style=&quot;width:150px&quot; | Reprezentacija
! {{Abbr|Grupa|Grupa u koju je reprezentacija raspoređena prije ždrijeba ili prije nego je reprezentacija bila poznata}}
! {{Abbr|Rang|Pozicija na FIFA-inoj ljestvici u trenutku ždrijeba}}
|-
| {{fb|JOR}}
| {{N/a|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 66
|-
| {{fb|ZEL}}
| {{N/a|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 68
|-
| {{fb|GAN}}
| {{N/a|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 72
|-
| {{fb|CUW}}
| {{N/a|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 82
|-
| {{fb|HAI}}
| {{N/a|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 84
|-
| {{fb|NZL}}
| {{N/a|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 86
|-
| &lt;!--Do not replace with eventual Path A winner--&gt;[[Kvalifikacije za FIFA Svjetsko prvenstvo 2026.|''Play-off'' UEFA A]]{{efn|name=UEFA A|U trenutku ždrijeba, pobjednik A puta UEFA-inih kvalifikacija nije bio poznat. U konačnici je to bila {{fb|BIH}} (71), koja bi svakako bila svrstana u četvrtu jakosnu skupinu. Prilikom ždrijeba određeno je da će pobjednik A puta UEFA-inih kvalifikacija ići na mjesto B2.}}
| {{nowrap|{{center|[[#Grupa B|B]]}}}}
| style=&quot;text-align:center&quot; rowspan=&quot;6&quot; {{N/a}}
|-
| &lt;!--Do not replace with eventual Path A winner--&gt;[[Kvalifikacije za FIFA Svjetsko prvenstvo 2026.|''Play-off'' UEFA B]]{{efn|name=UEFA B|U trenutku ždrijeba, pobjednik B puta UEFA-inih kvalifikacija nije bio poznat. U konačnici je to bila {{fb|ŠVE}} (43), koja bi inače išla u treću jakosnu skupinu, ali je zbog play-offa svrstana u četvrtu. Prilikom ždrijeba određeno je da će pobjednik B puta UEFA-inih kvalifikacija ići na mjesto F3.}}
| {{nowrap|{{center|[[#Grupa F|F]]}}}}
|-
| &lt;!--Do not replace with eventual Path A winner--&gt;[[Kvalifikacije za FIFA Svjetsko prvenstvo 2026.|''Play-off'' UEFA C]]{{efn|name=UEFA C|U trenutku ždrijeba, pobjednik C puta UEFA-inih kvalifikacija nije bio poznat. U konačnici je to bila {{fb|TUR}} (25), koja bi inače išla u drugu jakosnu skupinu, ali je zbog play-offa svrstana u četvrtu. Prilikom ždrijeba određeno je da će pobjednik C puta UEFA-inih kvalifikacija ići na mjesto D4.}}
| {{nowrap|{{center|[[#Grupa D|D]]}}}}
|-
| &lt;!--Do not replace with eventual Path A winner--&gt;[[Kvalifikacije za FIFA Svjetsko prvenstvo 2026.|''Play-off'' UEFA D]]{{efn|name=UEFA D|U trenutku ždrijeba, pobjednik D puta UEFA-inih kvalifikacija nije bio poznat. U konačnici je to bila {{fb|ČEŠ}} (44), koja bi inače išla u treću jakosnu skupinu, ali je zbog play-offa svrstana u četvrtu. Prilikom ždrijeba određeno je da će pobjednik D puta UEFA-inih kvalifikacija ići na mjesto A4.}}
| {{nowrap|{{center|[[#Grupa A|A]]}}}}
|-
| &lt;!--Do not replace with eventual Path B winner--&gt;[[Kvalifikacije za FIFA Svjetsko prvenstvo 2026.|Interkontinentalni ''play-off'' 1]]{{efn|name=DR Kongo|U trenutku ždrijeba, pobjednik interkontinentalnog ''play-offa'' 1 nije bio poznat. U konačnici je to bio {{fb|COD}} (56), koji bi svakako bio svrstan u četvrtu jakosnu skupinu. Prilikom ždrijeba određeno je da će pobjednik interkontinentalnog ''play-offa'' 1 ići na mjesto K2.}}
| {{nowrap|{{center|[[#Grupa K|K]]}}}}
|-
| &lt;!--Do not replace with eventual Path C winner--&gt;[[Kvalifikacije za FIFA Svjetsko prvenstvo 2026.|Interkontinentalni ''play-off'' 2]]{{efn|name=Irak|U trenutku ždrijeba, pobjednik interkontinentalnog ''play-offa'' 2 nije bio poznat. U konačnici je to bio {{fb|IRK}} (58), koji bi svakako bio svrstan u četvrtu jakosnu skupinu. Prilikom ždrijeba određeno je da će pobjednik interkontinentalnog ''play-offa'' 2 ići na mjesto I3.}}
| {{nowrap|{{center|[[#Grupa I|I]]}}}}
|}
{{notelist}}

== Suci ==

FIFA je [[9. travnja]] [[2026.]] godine potvrdila konačni, službeni popis od 52 glavna suca, 88 pomoćnih sudaca i 30 VAR sudaca za turnir.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=April 9, 2026 |title=Match officials appointed for World Cup 2026 |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/match-officials-appointed-referees |access-date=April 9, 2026 |website=FIFA}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=April 9, 2026 |title=Match officials appointed for World Cup 2026 |url=https://digitalhub.fifa.com/asset/7879a8c6-c228-4848-a8de-7dc69b37b594/Final-List-of-Match-Officials-FWC-2026.pdf |access-date=April 9, 2026 |website=FIFA}}&lt;/ref&gt;

Konačni popis svih sudaca izgledao je ovako:

{| class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;100%&quot;
|-
!colspan=&quot;4&quot;|Lista sudaca
|-
!Konfederacija
!Glavni sudac
!Pomoćni suci
!VAR suci
|-
|rowspan=&quot;8&quot;|[[AFC]]
|{{flagicon|UAE}} [[Omar al-Ali]] ([[Ujedinjeni Arapski Emirati]])
|rowspan=&quot;8&quot;|{{ubl|George Lakrindis ([[Australija]]) / James Lindsay ([[Australija]])|Jun Mihara ([[Japan]]) / Zhou Fei ([[Kina]])|Muhamad al-Kalaf ([[Jordan]]) / Ahmed al-Roalle ([[Jordan]])|Taleb al-Mari ([[Katar]]) / Saud al-Makaleh ([[Katar]])|Muhamed al-Bakri ([[Saudijska Arabija]]) / Mohamed al-Hamadi ([[Ujedinjeni Arapski Emirati]])|Timur Gaynullin ([[Uzbekistan]]) / Andrey Tsapenko ([[Uzbekistan]])}}
|rowspan=&quot;8&quot;|{{ubl|{{flagicon|AUS}} [[Shaun Evans (fudbalski sudac)|Shaun Evans]] ([[Australija]])|{{flagicon|KAT}} [[Hamis al-Marri]] ([[Katar]])|{{flagicon|KIN}} [[Fu Ming]] ([[Kina]])|{{flagicon|SAU}} [[Abdullah al-Šehri]] ([[Saudijska Arabija]])}}
|-
|{{flagicon|JAP}} [[Yūsuke Araki]] ([[Japan]])
|-
|{{flagicon|KAT}} [[Abdulrahman al-Džasim]] ([[Katar]])
|-
|{{flagicon|AUS}} [[Ali-Reza Fagani]] ([[Australija]])
|-
|{{flagicon|KIN}} [[Ma Ning (fudbalski sudac)|Ma Ning]] ([[Kina]])
|-
|{{flagicon|JOR}} [[Adham al-Muhadamah]] ([[Jordan]])
|-
|{{flagicon|UZB}} [[Ilgiz Tantashev]] ([[Uzbekistan]])
|-
|{{flagicon|SAU}} [[Haled al-Turais]] ([[Saudijska Arabija]])
|-
|rowspan=&quot;7&quot;|[[CAF]]
|&lt;s&gt;{{flagicon|SOM}} [[Omar Abdulkadir Artan]] ([[Somalija]])&lt;/s&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 |url= https://www.bbc.com/sport/football/articles/cnv9drg0qzgo |title= Somali referee Artan barred from entering USA |author= Mike Peter |date= June 8, 2026 |website= BBC Sport|access-date= June 8, 2026}}&lt;/ref&gt;
|rowspan=&quot;7&quot;|{{ubl|Mokrane Gourari ([[Alžir]]) / Abbes Akram Zerhouni ([[Alžir]])|Jerson Emiliano dos Santos ([[Angola]]) / Elvis Noupue ([[Kamerun]])|Mahmud Aburegal ([[Egipat]]) / Ahmed Hossam Taha ([[Egipat]])|Boris Ditsoga ([[Gabon]]) / Amos Abeigne Ndong ([[Gabon]])|Zakhele Siwela ([[Južnoafrička Republika]])|Zakaria Brinsi ([[Maroko]]) / Mostafa Akarkad ([[Maroko]])}}
|rowspan=&quot;7&quot;|{{ubl|{{flagicon|EGI}} [[Mahmud Ašur]] ([[Egipat]])|{{flagicon|MAR}} [[Hamza al-Fariq]] ([[Maroko]])}}
|-
|{{flagicon|GAB}} [[Pierre Atcho]] ([[Gabon]])
|-
|{{flagicon|Mauritanija}} [[Dahhan Bajdah]] ([[Mauritanija]])
|-
|{{flagicon|ALŽ}} [[Mustapha Ghorbal]] ([[Alžir]])
|-
|{{flagicon|MAR}} [[Jalal Jayed]] ([[Maroko]])
|-
|{{flagicon|EGI}} [[Amin Omar]] ([[Egipat]])
|-
|{{flagicon|JAR}} [[Abongile Tom]] ([[Južnoafrička Republika]])
|-
|rowspan=&quot;9&quot;|[[CONCACAF]]
|{{flagicon|SAL}} [[Iván Barton]] ([[Salvador]])
|rowspan=&quot;9&quot;|{{ubl|Walter López ([[Honduras]]) / Christian Ramírez ([[Honduras]])|Lyes Arfa ([[Kanada]]) / Micheal Barwegen ([[Kanada]])|Juan Carlos Mora ([[Kostarika]]) / Caleb Wales ([[Trinidad i Tobago]])|Alberto Morín ([[Meksiko]]) / Marco Bisguerra ([[Meksiko]])|Sandra Ramírez ([[Meksiko]])|Henry Pupiro ([[Nikaragva]]) / David Morán ([[Salvador]])|Corey Parker ([[Sjedinjene Države]]) / Kyle Atkins ([[Sjedinjene Države]])|Kathryn Nesbitt ([[Sjedinjene Države]]) / Brooke Mayo ([[Sjedinjene Države]])}}
|rowspan=&quot;9&quot;|{{ubl|{{flagicon|SAD}} [[Joe Dickerson]] ([[Sjedinjene Države]])|{{flagicon|NIK}} [[Tatiana Guzmán]] ([[Nikaragva]])|{{flagicon|MEX}} [[Erick Miranda]] ([[Meksiko]])|{{flagicon|SAD}} [[Armando Villarreal]] ([[Sjedinjene Države]])}}
|-
|{{flagicon|CRC}} [[Juan Gabriel Calderón]] ([[Kostarika]])
|-
|{{flagicon|SAD}} [[Ismail Elfath]] ([[Sjedinjene Države]])
|-
|{{flagicon|KAN}} [[Drew Fischer]] ([[Kanada]])
|-
|{{flagicon|MEX}} [[Katia Itzel García]] ([[Meksiko]])
|-
|{{flagicon|HON}} [[Saíd Martínez]] ([[Honduras]])
|-
|{{flagicon|JAM}} [[Oshane Nation]] ([[Jamajka]])
|-
|{{flagicon|SAD}} [[Tori Penso]] ([[Sjedinjene Države]])
|-
|{{flagicon|MEX}} [[César Arturo Ramos]] ([[Meksiko]])
|-
|rowspan=&quot;12&quot;|[[CONMEBOL]]
|{{flagicon|BRA}} [[Ramon Abatti]] ([[Brazil]])
|rowspan=&quot;12&quot;|{{ubl|Facundo Rodríguez ([[Argentina]]) / Maximiliano Del Yesso ([[Argentina]])|Juan Pablo Belatti ([[Argentina]]) / Gabriel Chade ([[Argentina]])|Cristian Navarro ([[Argentina]]) / Rodrigo Figueiredo ([[Brazil]])|Rafael Alves ([[Brazil]]) / Danilo Manis ([[Brazil]])|Bruno Boschilia ([[Brazil]]) / Bruno Pires ([[Brazil]])|José Retamal ([[Čile]]) / Miguel Rocha ([[Čile]])|Alexander Guzmán ([[Kolumbija]]) / Michael Orué ([[Peru]])|Eduardo Cardozo ([[Paragvaj]]) / Milcíades Saldívar ([[Paragvaj]])|Nicolás Tarán ([[Urugvaj]]) / Carlos Barreiro ([[Urugvaj]])|Jorge Urrego ([[Venezuela]]) / Tulio Moreno ([[Venezuela]])}}
|rowspan=&quot;12&quot;|{{ubl|{{flagicon|KOL}} [[Nicolás Gallo]] ([[Kolumbija]])|{{flagicon|URU}} [[Antonio García (fudbalski sudac)|Antonio García]] ([[Urugvaj]])|{{flagicon|URU}} [[Leodán González]] ([[Urugvaj]])|{{flagicon|ČIL}} [[Juan Lara]] ([[Čile]])|{{flagicon|ARG}} [[Hernán Mastrángelo]] ([[Argentina]])|{{flagicon|VEN}} [[Juan Soto (fudbalski sudac)|Juan Soto]] ([[Venezuela]])|{{flagicon|BRA}} [[Rodolpho Toski]] ([[Brazil]])}}
|-
|{{flagicon|PAR}} [[Juan Gabriel Benítez]] ([[Paragvaj]])
|-
|{{flagicon|BRA}} [[Raphael Claus]] ([[Brazil]])
|-
|{{flagicon|ARG}} [[Yael Falcón]] ([[Argentina]])
|-
|{{flagicon|ČIL}} [[Cristián Garay]] ([[Čile]])
|-
|{{flagicon|ARG}} [[Darío Herrera (fudbalski sudac)|Darío Herrera]] ([[Argentina]])
|-
|{{flagicon|PER}} [[Kevin Ortega (fudbalski sudac)|Kevin Ortega]] ([[Peru]])
|-
|{{flagicon|KOL}} [[Andrés Rojas]] ([[Kolumbija]])
|-
|{{flagicon|BRA}} [[Wilton Sampaio]] ([[Brazil]])
|-
|{{flagicon|URU}} [[Gustavo Tejera]] ([[Urugvaj]])
|-
|{{flagicon|ARG}} [[Facundo Tello]] ([[Argentina]])
|-
|{{flagicon|VEN}} [[Jesús Valenzuela]] ([[Venezuela]])
|-
|[[OFC]]
|{{flagicon|NZL}} [[Campbell-Kirk Kawana-Waugh]] ([[Novi Zeland]])
|Isaac Trevis ([[Novi Zeland]])
|{{N/A|—}}
|-
|rowspan=&quot;15&quot;|[[UEFA]]
|{{flagicon|NOR}} [[Espen Eskås]] ([[Norveška]])
|rowspan=&quot;15&quot;|{{ubl|Stuart Burt ([[Engleska]]) / James Mainwaring ([[Engleska]])|Gary Beswick ([[Engleska]]) / Adam Nunn ([[Engleska]])|Cyril Mugnier ([[Francuska]]) / Mehdi Rahmouni ([[Francuska]])|Nicolas Danos ([[Francuska]]) / Benjamin Pagès ([[Francuska]])|Daniele Bindoni ([[Italija]]) / Alberto Tegoni ([[Italija]])|Hessel Steegstra ([[Nizozemska]]) / Jan de Vries ([[Nizozemska]])|Jan Erik Engan ([[Norveška]]) / Isaak Bashevkin ([[Norveška]])|Robert Kempter ([[Njemačka]]) / Christian Dietz ([[Njemačka]])|Bruno Jesus ([[Portugal]]) / Luciano Maia ([[Portugal]])|Tomasz Listkiewicz ([[Poljska]]) / Adam Kupsik ([[Poljska]])|Mihai Marius Marica ([[Rumunjska]]) / Ferencz Tunyogi ([[Rumunjska]])|Tomaž Klančnik ([[Slovenija]]) / Andraž Kovačič ([[Slovenija]])|Jose Enrique Naranjo Perez ([[Španjolska]]) / Diego Sánchez Rojo ([[Španjolska]])|Mahbod Beigi ([[Švedska]]) / Andreas Söderkvist ([[Švedska]])|Stéphane De Almeida ([[Švicarska]])}}
|rowspan=&quot;15&quot;|{{ubl|{{flagicon|HRV}} [[Ivan Bebek]] ([[Hrvatska]])|{{flagicon|FRA}} [[Jérôme Brisard]] ([[Francuska]])|{{flagicon|ŠPA}} [[Carlos del Cerro Grande]] ([[Španjolska]])|{{flagicon|NJE}} [[Bastian Dankert]] ([[Njemačka]])|{{flagicon|ITA}} [[Marco Di Bello]] ([[Italija]])|&lt;s&gt;{{flagicon|NIZ}} [[Rob Dieperink]] ([[Nizozemska]])&lt;/s&gt;&lt;ref name=&quot;RD1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;RD2&quot;/&gt;|{{flagicon|BEL}} [[Bram Van Driessche]] ([[Belgija]])|{{flagicon|ENG}} [[Jarred Gillett]] ([[Engleska]])|{{flagicon|NIZ}} [[Dennis Higler]] ([[Nizozemska]])|{{flagicon|POLJ}} [[Tomasz Kwiatkowski]] ([[Poljska]])|{{flagicon|ŠVI|size=16px}} [[Fedayi San]] ([[Švicarska]])|{{flagicon|FRA}} [[Willy Delajod]] ([[Francuska]])&lt;ref name=&quot;RD1&quot;&gt;{{Cite web |date=May 7, 2026 |title=Willy Delajod selected for VAR at 2026 World Cup as France add to contingent |access-date=May 15, 2026 |website=FIFA|url=https://onefootball.com/fr/news/willy-delajod-selected-for-var-at-2026-world-cup-as-france-add-to-contingent-42829117}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;RD2&quot;&gt;{{Cite web |date=May 15, 2026 |title=KNVB haalt scheidsrechter Rob Dieperink van beslissend duel NEC af |access-date=May 15, 2026 |website=FIFA|url=https://www.telegraaf.nl/sport/voetbal/knvb-haalt-scheidsrechter-rob-dieperink-van-beslissend-duel-nec-af/151711038.html|language=Dutch}}&lt;/ref&gt;}}
|-
|{{flagicon|ŠPA}} [[Alejandro Hernández Hernández]] ([[Španjolska]])
|-
|{{flagicon|RUM}} [[István Kovács (fudbalski sudac)|István Kovács]] ([[Rumunjska]])
|-
|{{flagicon|FRA}} [[François Letexier]] ([[Francuska]])
|-
|{{flagicon|NIZ}} [[Danny Makkelie]] ([[Nizozemska]])
|-
|{{flagicon|POLJ}} [[Szymon Marciniak]] ([[Poljska]])
|-
|{{flagicon|ITA}} [[Maurizio Mariani]] ([[Italija]])
|-
|{{flagicon|ŠVE}} [[Glenn Nyberg]] ([[Švedska]])
|-
|{{flagicon|ENG}} [[Michael Oliver (fudbalski sudac)|Michael Oliver]] ([[Engleska]])
|-
|{{flagicon|POR}} [[João Pinheiro (fudbalski sudac)|João Pinheiro]] ([[Portugal]])
|-
|{{flagicon|ŠVI|size=16px}} [[Sandro Schärer]] ([[Švicarska]])
|-
|{{flagicon|ENG}} [[Anthony Taylor (fudbalski sudac)|Anthony Taylor]] ([[Engleska]])
|-
|{{flagicon|FRA}} [[Clément Turpin]] ([[Francuska]])
|-
|{{flagicon|SLO}} [[Slavko Vinčić]] ([[Slovenija]])
|-
|{{flagicon|NJE}} [[Felix Zwayer]] ([[Njemačka]])
|}

== Grupna faza ==
{{quote box| width=20%| quote = 
'''Legenda:'''

:{{color box|#ffcccc}} Momčad ispala iz daljnjeg natjecanja.
:{{color box|#ccffcc}} Momčad prolazi u osminu finala. }}
'''Napomena:''' ''Sva vremena navedena su prema lokalnom vremenu.''

Sljedeći kriteriji primjenjivat će se prilikom rangiranja reprezentacija u grupnoj fazi:&lt;ref name=&quot;regulations&quot;&gt;{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf |title=FIFA World Cup 2026 Regulations |publisher=FIFA |date=May 2025 |access-date=June 7, 2025 |archive-date=June 23, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250623212158/https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
# Broj bodova u svim utakmicama u grupi;
# Gol razlika u svim utakmicama u grupi;
# Broj postignutih golova u svim utakmicama u grupi;
# Veći broj bodova osvojen u međusobnim susretima;
# Bolja gol razlika ostvarena u međusobnim susretima;
# Više postignutih golova u međusobnim susretima;
# Fair play bodovi u svim utakmicama u grupi (samo jedno oduzimanje bodova može se primijeniti na jednog igrača po utakmici):
##Žuti karton: -1 bod
##Indirektni crveni karton (dva žuta kartona): -3 boda
##Direktni crveni karton: -4 boda
##Žuti i direktni crveni karton: -5 bodova
# Bolji plasman na najrecentnijoj FIFA-inoj ljestvici;
# Bolji plasman na progresivno starijim FIFA-inim ljestvicama do trenutka u kojem se reprezentacije mogu odvojiti.

=== Grupa A ===

{| class=wikitable style=&quot;text-align:center&quot;
|- bgcolor=&quot;#DCDCDC&quot;
!width=&quot;25&quot; |
!width=&quot;200&quot;|Reprezentacija
!width=&quot;60&quot;|Bod.
!width=&quot;60&quot;|Ut.
!width=&quot;60&quot;|Pob.
!width=&quot;60&quot;|N.
!width=&quot;60&quot;|Por.
!width=&quot;60&quot;|Pos.
!width=&quot;60&quot;|Pri.
!width=&quot;60&quot;|RP
|- style=&quot;background: &lt;!--#ccffcc--&gt;;&quot;
|1.
|align=left|{{NogRep|MEX}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: &lt;!--##ccffcc--&gt;;&quot;
|2.
|align=left|{{NogRep|JAR}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: &lt;!--##ffcccc--&gt;;&quot;
|3.
|align=left|{{NogRep|JKO}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: &lt;!--##ffcccc--&gt;;&quot;
|4.
|align=left|{{NogRep|ČEŠ}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|}

{{footballbox
|datum= [[11. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 13:00 {{small|(UTC−6)}}
|momčad1= [[Meksiko]] {{flagicon|MEX}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Južnoafrička Republika}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Estadio Azteca|Mexico City Stadium]], [[Ciudad de México]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[11. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 20:00 {{small|(UTC−6)}}
|momčad1= [[Južna Koreja]] {{flagicon|JKO}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Češka}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Estadio Akron|Estatio Guadalajara]], [[Guadalajara]]
|gledatelji= 
|sudac= {{flagicon|BRA}} [[Wilton Sampaio]]
}}
----
{{footballbox
|datum= [[18. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 12:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= [[Češka]] {{flagicon|ČEŠ}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Južnoafrička Republika}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Mercedes-Benz Stadium|Atlanta Stadium]], [[Atlanta]]
|gledatelji= 
|sudac= {{flagicon|EGI}} [[Amin Omar]]
}}
----
{{footballbox
|datum= [[18. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 19:00 {{small|(UTC−6)}}
|momčad1= [[Meksiko]] {{flagicon|MEX}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Južna Koreja}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Estadio Akron|Estatio Guadalajara]], [[Guadalajara]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[24. lipnja]] [[2026.]] 
|vrijeme= 19:00 {{small|(UTC−6)}}
|momčad1= [[Češka]] {{flagicon|ČEŠ}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Meksiko}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Estadio Azteca|Mexico City Stadium]], [[Ciudad de México]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[24. lipnja]] [[2026.]]  
|vrijeme= 19:00 {{small|(UTC−6)}}
|momčad1= [[Južnoafrička Republika]] {{flagicon|JAR}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Južna Koreja}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Estadio BBVA|Estadio Monterrey]], [[Monterrey]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}

=== Grupa B ===

{| class=wikitable style=&quot;text-align:center&quot;
|- bgcolor=&quot;#DCDCDC&quot;
!width=&quot;25&quot; |
!width=&quot;200&quot;|Reprezentacija
!width=&quot;60&quot;|Bod.
!width=&quot;60&quot;|Ut.
!width=&quot;60&quot;|Pob.
!width=&quot;60&quot;|N.
!width=&quot;60&quot;|Por.
!width=&quot;60&quot;|Pos.
!width=&quot;60&quot;|Pri.
!width=&quot;60&quot;|RP
|- style=&quot;background: &lt;!--#ccffcc--&gt;;&quot;
|1.
|align=left|{{NogRep|KAN}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: &lt;!--##ccffcc--&gt;;&quot;
|2.
|align=left|{{NogRep|BIH}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: &lt;!--##ffcccc--&gt;;&quot;
|3.
|align=left|{{NogRep|KAT}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: &lt;!--##ffcccc--&gt;;&quot;
|4.
|align=left|{{NogRep|ŠVI}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|}

{{footballbox
|datum= [[12. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 15:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= [[Kanada]] {{flagicon|KAN}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Bosna i Hercegovina}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[BMO Field|Toronto Stadium]], [[Toronto]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[13. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 12:00 {{small|(UTC−7)}}
|momčad1= [[Katar]] {{flagicon|KAT}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Švicarska}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Levi's Stadium|San Francisco Bay Area Stadium]], [[San Francisco]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[18. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 12:00 {{small|(UTC−7)}}
|momčad1= [[Švicarska]] {{flagicon|ŠVI}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Bosna i Hercegovina}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[SoFi Stadium|Los Angeles Stadium]], [[Los Angeles]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[18. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 15:00 {{small|(UTC−7)}}
|momčad1= [[Kanada]] {{flagicon|KAN}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Katar}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[BC Place|BC Place Vancouver]], [[Vancouver]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[24. lipnja]] [[2026.]] 
|vrijeme= 12:00 {{small|(UTC−7)}}
|momčad1= [[Švicarska]] {{flagicon|ŠVI}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Kanada}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[BC Place|BC Place Vancouver]], [[Vancouver]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[24. lipnja]] [[2026.]]  
|vrijeme= 12:00 {{small|(UTC−7)}}
|momčad1= [[Bosna i Hercegovina]] {{flagicon|BIH}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Katar}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Lumen Field|Seattle Stadium]], [[Seattle]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}

=== Grupa C ===

{| class=wikitable style=&quot;text-align:center&quot;
|- bgcolor=&quot;#DCDCDC&quot;
!width=&quot;25&quot; |
!width=&quot;200&quot;|Reprezentacija
!width=&quot;60&quot;|Bod.
!width=&quot;60&quot;|Ut.
!width=&quot;60&quot;|Pob.
!width=&quot;60&quot;|N.
!width=&quot;60&quot;|Por.
!width=&quot;60&quot;|Pos.
!width=&quot;60&quot;|Pri.
!width=&quot;60&quot;|RP
|- style=&quot;background: &lt;!--#ccffcc--&gt;;&quot;
|1.
|align=left|{{NogRep|BRA}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: &lt;!--##ccffcc--&gt;;&quot;
|2.
|align=left|{{NogRep|MAR}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: &lt;!--##ffcccc--&gt;;&quot;
|3.
|align=left|{{NogRep|HAI}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: &lt;!--##ffcccc--&gt;;&quot;
|4.
|align=left|{{NogRep|ŠKO}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|}

{{footballbox
|datum= [[13. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 18:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= [[Brazil]] {{flagicon|BRA}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Maroko}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[MetLife Stadium|New York New Jersey Stadium]], [[New York (grad)|New York]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[13. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 21:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= [[Haiti]] {{flagicon|HAI}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Škotska}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Gillette Stadium|Boston Stadium]], [[Boston]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[19. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 18:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= [[Škotska]] {{flagicon|ŠKO}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Maroko}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Gillette Stadium|Boston Stadium]], [[Boston]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[19. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 20:30 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= [[Brazil]] {{flagicon|BRA}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Haiti}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Lincoln Financial Field|Philadelphia Stadium]], [[Philadelphia]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[24. lipnja]] [[2026.]] 
|vrijeme= 18:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= [[Škotska]] {{flagicon|ŠKO}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Brazil}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Hard Rock Stadium|Miami Stadium]], [[Miami]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[24. lipnja]] [[2026.]]  
|vrijeme= 18:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= [[Maroko]] {{flagicon|MAR}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Haiti}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Mercedes-Benz Stadium|Atlanta Stadium]], [[Atlanta]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}

=== Grupa D ===

{| class=wikitable style=&quot;text-align:center&quot;
|- bgcolor=&quot;#DCDCDC&quot;
!width=&quot;25&quot; |
!width=&quot;200&quot;|Reprezentacija
!width=&quot;60&quot;|Bod.
!width=&quot;60&quot;|Ut.
!width=&quot;60&quot;|Pob.
!width=&quot;60&quot;|N.
!width=&quot;60&quot;|Por.
!width=&quot;60&quot;|Pos.
!width=&quot;60&quot;|Pri.
!width=&quot;60&quot;|RP
|- style=&quot;background: &lt;!--#ccffcc--&gt;;&quot;
|1.
|align=left|{{nowrap|{{NogRep|SAD}}}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: &lt;!--##ccffcc--&gt;;&quot;
|2.
|align=left|{{NogRep|PAR}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: &lt;!--##ffcccc--&gt;;&quot;
|3.
|align=left|{{NogRep|AUS}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: &lt;!--##ffcccc--&gt;;&quot;
|4.
|align=left|{{NogRep|TUR}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|}

{{footballbox
|datum= [[12. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 18:00 {{small|(UTC−7)}}
|momčad1= [[Sjedinjene Američke Države]] {{flagicon|SAD}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Paragvaj}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[SoFi Stadium|Los Angeles Stadium]], [[Los Angeles]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[13. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 21:00 {{small|(UTC−7)}}
|momčad1= [[Australija]] {{flagicon|AUS}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Turska}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[BC Place|BC Place Vancouver]], [[Vancouver]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[19. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 12:00 {{small|(UTC−7)}}
|momčad1= [[Sjedinjene Američke Države]] {{flagicon|SAD}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Australija}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Lumen Field|Seattle Stadium]], [[Seattle]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[19. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 20:00 {{small|(UTC−7)}}
|momčad1= [[Turska]] {{flagicon|TUR}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Paragvaj}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Levi's Stadium|San Francisco Bay Area Stadium]], [[San Francisco]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[25. lipnja]] [[2026.]] 
|vrijeme= 19:00 {{small|(UTC−7)}}
|momčad1= [[Turska]] {{flagicon|TUR}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Sjedinjene Američke Države}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[SoFi Stadium|Los Angeles Stadium]], [[Los Angeles]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[25. lipnja]] [[2026.]]  
|vrijeme= 19:00 {{small|(UTC−7)}}
|momčad1= [[Paragvaj]] {{flagicon|PAR}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Australija}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Levi's Stadium|San Francisco Bay Area Stadium]], [[San Francisco]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}

=== Grupa E ===

{| class=wikitable style=&quot;text-align:center&quot;
|- bgcolor=&quot;#DCDCDC&quot;
!width=&quot;25&quot; |
!width=&quot;200&quot;|Reprezentacija
!width=&quot;60&quot;|Bod.
!width=&quot;60&quot;|Ut.
!width=&quot;60&quot;|Pob.
!width=&quot;60&quot;|N.
!width=&quot;60&quot;|Por.
!width=&quot;60&quot;|Pos.
!width=&quot;60&quot;|Pri.
!width=&quot;60&quot;|RP
|- style=&quot;background: &lt;!--#ccffcc--&gt;;&quot;
|1.
|align=left|{{NogRep|NJE}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: &lt;!--##ccffcc--&gt;;&quot;
|2.
|align=left|{{NogRep|CUW}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: &lt;!--##ffcccc--&gt;;&quot;
|3.
|align=left|{{NogRep|CIV}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: &lt;!--##ffcccc--&gt;;&quot;
|4.
|align=left|{{NogRep|EKV}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|}

{{footballbox
|datum= [[14. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 12:00 {{small|(UTC−5)}}
|momčad1= [[Njemačka]] {{flagicon|NJE}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Curaçao}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[NRG Stadium|Houston Stadium]], [[Houston]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[14. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 19:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= [[Obala Slonovače]] {{flagicon|CIV}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Ekvador}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Lincoln Financial Field|Philadelphia Stadium]], [[Philadelphia]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[20. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 16:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= [[Njemačka]] {{flagicon|NJE}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Obala Slonovače}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[BMO Field|Toronto Stadium]], [[Toronto]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[20. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 19:00 {{small|(UTC−5)}}
|momčad1= [[Ekvador]] {{flagicon|EKV}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Curaçao}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Arrowhead Stadium|Kansas City Stadium]], [[Kansas City, Missouri|Kansas City]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[25. lipnja]] [[2026.]] 
|vrijeme= 16:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= [[Curaçao]] {{flagicon|CUW}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Obala Slonovače}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Lincoln Financial Field|Philadelphia Stadium]], [[Philadelphia]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[25. lipnja]] [[2026.]]  
|vrijeme= 16:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= [[Ekvador]] {{flagicon|EKV}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Njemačka}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[MetLife Stadium|New York New Jersey Stadium]], [[New York (grad)|New York]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}

=== Grupa F ===

{| class=wikitable style=&quot;text-align:center&quot;
|- bgcolor=&quot;#DCDCDC&quot;
!width=&quot;25&quot; |
!width=&quot;200&quot;|Reprezentacija
!width=&quot;60&quot;|Bod.
!width=&quot;60&quot;|Ut.
!width=&quot;60&quot;|Pob.
!width=&quot;60&quot;|N.
!width=&quot;60&quot;|Por.
!width=&quot;60&quot;|Pos.
!width=&quot;60&quot;|Pri.
!width=&quot;60&quot;|RP
|- style=&quot;background: &lt;!--#ccffcc--&gt;;&quot;
|1.
|align=left|{{NogRep|NIZ}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: &lt;!--##ccffcc--&gt;;&quot;
|2.
|align=left|{{NogRep|JAP}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: &lt;!--##ffcccc--&gt;;&quot;
|3.
|align=left|{{NogRep|ŠVE}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: &lt;!--##ffcccc--&gt;;&quot;
|4.
|align=left|{{NogRep|TUN}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|}

{{footballbox
|datum= [[14. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 15:00 {{small|(UTC−5)}}
|momčad1= [[Nizozemska]] {{flagicon|NIZ}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Japan}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[AT&amp;T Stadium|Dallas Stadium]], [[Dallas]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[14. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 20:00 {{small|(UTC−6)}}
|momčad1= [[Švedska]] {{flagicon|ŠVE}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Tunis}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Estadio BBVA|Estadio Monterrey]], [[Monterrey]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[20. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 12:00 {{small|(UTC−5)}}
|momčad1= [[Nizozemska]] {{flagicon|NIZ}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Švedska}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[NRG Stadium|Houston Stadium]], [[Houston]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[20. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 22:00 {{small|(UTC−6)}}
|momčad1= [[Tunis]] {{flagicon|TUN}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Japan}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Estadio BBVA|Estadio Monterrey]], [[Monterrey]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[25. lipnja]] [[2026.]] 
|vrijeme= 18:00 {{small|(UTC−5)}}
|momčad1= [[Japan]] {{flagicon|JAP}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Švedska}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[AT&amp;T Stadium|Dallas Stadium]], [[Dallas]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[25. lipnja]] [[2026.]]  
|vrijeme= 18:00 {{small|(UTC−5)}}
|momčad1= [[Tunis]] {{flagicon|TUN}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Nizozemska}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Arrowhead Stadium|Kansas City Stadium]], [[Kansas City, Missouri|Kansas City]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}

=== Grupa G ===

{| class=wikitable style=&quot;text-align:center&quot;
|- bgcolor=&quot;#DCDCDC&quot;
!width=&quot;25&quot; |
!width=&quot;200&quot;|Reprezentacija
!width=&quot;60&quot;|Bod.
!width=&quot;60&quot;|Ut.
!width=&quot;60&quot;|Pob.
!width=&quot;60&quot;|N.
!width=&quot;60&quot;|Por.
!width=&quot;60&quot;|Pos.
!width=&quot;60&quot;|Pri.
!width=&quot;60&quot;|RP
|- style=&quot;background: &lt;!--#ccffcc--&gt;;&quot;
|1.
|align=left|{{NogRep|BEL}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: &lt;!--##ccffcc--&gt;;&quot;
|2.
|align=left|{{NogRep|EGI}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: &lt;!--##ffcccc--&gt;;&quot;
|3.
|align=left|{{NogRep|IRN}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: &lt;!--##ffcccc--&gt;;&quot;
|4.
|align=left|{{NogRep|NZL}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|}

{{footballbox
|datum= [[15. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 12:00 {{small|(UTC−7)}}
|momčad1= [[Belgija]] {{flagicon|BEL}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Egipat}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Lumen Field|Seattle Stadium]], [[Seattle]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[15. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 18:00 {{small|(UTC−7)}}
|momčad1= [[Iran]] {{flagicon|IRN}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Novi Zeland}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[SoFi Stadium|Los Angeles Stadium]], [[Los Angeles]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[21. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 12:00 {{small|(UTC−7)}}
|momčad1= [[Belgija]] {{flagicon|BEL}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Iran}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[SoFi Stadium|Los Angeles Stadium]], [[Los Angeles]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[21. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 18:00 {{small|(UTC−7)}}
|momčad1= [[Novi Zeland]] {{flagicon|NZL}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Egipat}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[BC Place|BC Place Vancouver]], [[Vancouver]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[26. lipnja]] [[2026.]] 
|vrijeme= 20:00 {{small|(UTC−7)}}
|momčad1= [[Egipat]] {{flagicon|EGI}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Iran}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Lumen Field|Seattle Stadium]], [[Seattle]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[26. lipnja]] [[2026.]]  
|vrijeme= 20:00 {{small|(UTC−7)}}
|momčad1= [[Novi Zeland]] {{flagicon|NZL}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Belgija}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[BC Place|BC Place Vancouver]], [[Vancouver]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}

=== Grupa H ===

{| class=wikitable style=&quot;text-align:center&quot;
|- bgcolor=&quot;#DCDCDC&quot;
!width=&quot;25&quot; |
!width=&quot;200&quot;|Reprezentacija
!width=&quot;60&quot;|Bod.
!width=&quot;60&quot;|Ut.
!width=&quot;60&quot;|Pob.
!width=&quot;60&quot;|N.
!width=&quot;60&quot;|Por.
!width=&quot;60&quot;|Pos.
!width=&quot;60&quot;|Pri.
!width=&quot;60&quot;|RP
|- style=&quot;background: &lt;!--#ccffcc--&gt;;&quot;
|1.
|align=left|{{flagicon|ŠPA}} [[Fudbalska reprezentacija Španije|Španjolska]]
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: &lt;!--##ccffcc--&gt;;&quot;
|2.
|align=left|{{NogRep|ZEL}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: &lt;!--##ffcccc--&gt;;&quot;
|3.
|align=left|{{NogRep|SAU}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: &lt;!--##ffcccc--&gt;;&quot;
|4.
|align=left|{{NogRep|URU}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|}

{{footballbox
|datum= [[15. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 12:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= [[Španjolska]] {{flagicon|ŠPA}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Zelenortska Republika}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Mercedes-Benz Stadium|Atlanta Stadium]], [[Atlanta]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[15. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 18:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= [[Saudijska Arabija]] {{flagicon|SAU}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Urugvaj}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Hard Rock Stadium|Miami Stadium]], [[Miami]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[21. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 12:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= [[Španjolska]] {{flagicon|ŠPA}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Saudijska Arabija}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Mercedes-Benz Stadium|Atlanta Stadium]], [[Atlanta]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[21. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 18:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= [[Urugvaj]] {{flagicon|URU}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Zelenortska Republika}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Hard Rock Stadium|Miami Stadium]], [[Miami]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[26. lipnja]] [[2026.]] 
|vrijeme= 19:00 {{small|(UTC−5)}}
|momčad1= [[Zelenortska Republika]] {{flagicon|ZEL}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Saudijska Arabija}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[NRG Stadium|Houston Stadium]], [[Houston]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[26. lipnja]] [[2026.]]  
|vrijeme= 18:00 {{small|(UTC−6)}}
|momčad1= [[Urugvaj]] {{flagicon|URU}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Španjolska}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Estadio Akron|Estadio Guadalajara]], [[Guadalajara]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}

=== Grupa I ===

{| class=wikitable style=&quot;text-align:center&quot;
|- bgcolor=&quot;#DCDCDC&quot;
!width=&quot;25&quot; |
!width=&quot;200&quot;|Reprezentacija
!width=&quot;60&quot;|Bod.
!width=&quot;60&quot;|Ut.
!width=&quot;60&quot;|Pob.
!width=&quot;60&quot;|N.
!width=&quot;60&quot;|Por.
!width=&quot;60&quot;|Pos.
!width=&quot;60&quot;|Pri.
!width=&quot;60&quot;|RP
|- style=&quot;background: &lt;!--#ccffcc--&gt;;&quot;
|1.
|align=left|{{NogRep|FRA}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: &lt;!--##ccffcc--&gt;;&quot;
|2.
|align=left|{{NogRep|SEN}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: &lt;!--##ffcccc--&gt;;&quot;
|3.
|align=left|{{NogRep|IRK}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: &lt;!--##ffcccc--&gt;;&quot;
|4.
|align=left|{{NogRep|NOR}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|}

{{footballbox
|datum= [[16. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 15:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= [[Francuska]] {{flagicon|FRA}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Senegal}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[MetLife Stadium|New York New Jersey Stadium]], [[New York (grad)|New York]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[16. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 18:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= [[Irak]] {{flagicon|IRK}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Norveška}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Gillette Stadium|Boston Stadium]], [[Boston]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[22. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 17:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= [[Francuska]] {{flagicon|FRA}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Irak}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Lincoln Financial Field|Philadelphia Stadium]], [[Philadelphia]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[22. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 20:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= [[Norveška]] {{flagicon|NOR}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Senegal}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[MetLife Stadium|New York New Jersey Stadium]], [[New York (grad)|New York]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[26. lipnja]] [[2026.]] 
|vrijeme= 15:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= [[Norveška]] {{flagicon|NOR}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Francuska}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Gillette Stadium|Boston Stadium]], [[Boston]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[26. lipnja]] [[2026.]]  
|vrijeme= 15:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= [[Senegal]] {{flagicon|SEN}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Irak}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[BMO Field|Toronto Stadium]], [[Toronto]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}

=== Grupa J ===

{| class=wikitable style=&quot;text-align:center&quot;
|- bgcolor=&quot;#DCDCDC&quot;
!width=&quot;25&quot; |
!width=&quot;200&quot;|Reprezentacija
!width=&quot;60&quot;|Bod.
!width=&quot;60&quot;|Ut.
!width=&quot;60&quot;|Pob.
!width=&quot;60&quot;|N.
!width=&quot;60&quot;|Por.
!width=&quot;60&quot;|Pos.
!width=&quot;60&quot;|Pri.
!width=&quot;60&quot;|RP
|- style=&quot;background: &lt;!--#ccffcc--&gt;;&quot;
|1.
|align=left|{{NogRep|ARG}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: &lt;!--##ccffcc--&gt;;&quot;
|2.
|align=left|{{NogRep|ALŽ}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: &lt;!--##ffcccc--&gt;;&quot;
|3.
|align=left|{{NogRep|AUT}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: &lt;!--##ffcccc--&gt;;&quot;
|4.
|align=left|{{NogRep|JOR}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|}

{{footballbox
|datum= [[16. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 20:00 {{small|(UTC−5)}}
|momčad1= [[Argentina]] {{flagicon|ARG}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Alžir}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Arrowhead Stadium|Kansas City Stadium]], [[Kansas City, Missouri|Kansas City]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[16. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 21:00 {{small|(UTC−7)}}
|momčad1= [[Austrija]] {{flagicon|AUT}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Jordan}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Levi's Stadium|San Francisco Bay Area Stadium]], [[San Francisco]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[22. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 12:00 {{small|(UTC−5)}}
|momčad1= [[Argentina]] {{flagicon|ARG}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Austrija}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[AT&amp;T Stadium|Dallas Stadium]], [[Dallas]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[22. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 20:00 {{small|(UTC−7)}}
|momčad1= [[Jordan]] {{flagicon|JOR}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Alžir}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Levi's Stadium|San Francisco Bay Area Stadium]], [[San Francisco]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[27. lipnja]] [[2026.]] 
|vrijeme= 21:00 {{small|(UTC−5)}}
|momčad1= [[Alžir]] {{flagicon|ALŽ}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Austrija}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Arrowhead Stadium|Kansas City Stadium]], [[Kansas City, Missouri|Kansas City]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[27. lipnja]] [[2026.]]  
|vrijeme= 21:00 {{small|(UTC−5)}}
|momčad1= [[Jordan]] {{flagicon|JOR}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Argentina}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[AT&amp;T Stadium|Dallas Stadium]], [[Dallas]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}

=== Grupa K ===

{| class=wikitable style=&quot;text-align:center&quot;
|- bgcolor=&quot;#DCDCDC&quot;
!width=&quot;25&quot; |
!width=&quot;200&quot;|Reprezentacija
!width=&quot;60&quot;|Bod.
!width=&quot;60&quot;|Ut.
!width=&quot;60&quot;|Pob.
!width=&quot;60&quot;|N.
!width=&quot;60&quot;|Por.
!width=&quot;60&quot;|Pos.
!width=&quot;60&quot;|Pri.
!width=&quot;60&quot;|RP
|- style=&quot;background: &lt;!--#ccffcc--&gt;;&quot;
|1.
|align=left|{{NogRep|POR}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: &lt;!--##ccffcc--&gt;;&quot;
|2.
|align=left|{{NogRep|COD}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: &lt;!--##ffcccc--&gt;;&quot;
|3.
|align=left|{{NogRep|UZB}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: &lt;!--##ffcccc--&gt;;&quot;
|4.
|align=left|{{NogRep|KOL}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|}

{{footballbox
|datum= [[17. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 12:00 {{small|(UTC−5)}}
|momčad1= [[Portugal]] {{flagicon|POR}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|DR Kongo}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[NRG Stadium|Houston Stadium]], [[Houston]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[17. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 20:00 {{small|(UTC−6)}}
|momčad1= [[Uzbekistan]] {{flagicon|UZB}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Kolumbija}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Estadio Azteca|Mexico City Stadium]], [[Ciudad de México]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[23. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 12:00 {{small|(UTC−5)}}
|momčad1= [[Portugal]] {{flagicon|POR}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Uzbekistan}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[NRG Stadium|Houston Stadium]], [[Houston]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[23. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 20:00 {{small|(UTC−6)}}
|momčad1= [[Kolumbija]] {{flagicon|KOL}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|DR Kongo}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Estadio Akron|Estadio Guadalajara]], [[Guadalajara]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[27. lipnja]] [[2026.]] 
|vrijeme= 19:30 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= [[Kolumbija]] {{flagicon|KOL}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Portugal}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Hard Rock Stadium|Miami Stadium]], [[Miami]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[27. lipnja]] [[2026.]]  
|vrijeme= 19:30 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= [[DR Kongo]] {{flagicon|COD}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Uzbekistan}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Mercedes-Benz Stadium|Atlanta Stadium]], [[Atlanta]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}

=== Grupa L ===

{| class=wikitable style=&quot;text-align:center&quot;
|- bgcolor=&quot;#DCDCDC&quot;
!width=&quot;25&quot; |
!width=&quot;200&quot;|Reprezentacija
!width=&quot;60&quot;|Bod.
!width=&quot;60&quot;|Ut.
!width=&quot;60&quot;|Pob.
!width=&quot;60&quot;|N.
!width=&quot;60&quot;|Por.
!width=&quot;60&quot;|Pos.
!width=&quot;60&quot;|Pri.
!width=&quot;60&quot;|RP
|- style=&quot;background: &lt;!--#ccffcc--&gt;;&quot;
|1.
|align=left|{{NogRep|ENG}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: &lt;!--##ccffcc--&gt;;&quot;
|2.
|align=left|{{NogRep|HRV}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: &lt;!--##ffcccc--&gt;;&quot;
|3.
|align=left|{{NogRep|GAN}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: &lt;!--##ffcccc--&gt;;&quot;
|4.
|align=left|{{NogRep|PAN}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|}

{{footballbox
|datum= [[17. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 15:00 {{small|(UTC−5)}}
|momčad1= [[Engleska]] {{flagicon|ENG}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Hrvatska}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[AT&amp;T Stadium|Dallas Stadium]], [[Dallas]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[17. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 19:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= [[Gana]] {{flagicon|GAN}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Panama}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[BMO Field|Toronto Stadium]], [[Toronto]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[23. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 16:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= [[Engleska]] {{flagicon|ENG}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Gana}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Gillette Stadium|Boston Stadium]], [[Boston]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[23. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 19:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= [[Panama]] {{flagicon|PAN}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Hrvatska}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[BMO Field|Toronto Stadium]], [[Toronto]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[27. lipnja]] [[2026.]] 
|vrijeme= 17:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= [[Panama]] {{flagicon|PAN}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Engleska}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[MetLife Stadium|New York New Jersey Stadium]], [[New York (grad)|New York]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[27. lipnja]] [[2026.]]  
|vrijeme= 17:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= [[Hrvatska]] {{flagicon|HRV}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Gana}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Lincoln Financial Field|Philadelphia Stadium]], [[Philadelphia]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}

=== Rangiranje trećeplasiranih momčadi ===
{| style=&quot;background-color: transparent; width: {{{width|100%}}}&quot;
| width=&quot;{{{width|}}}&quot; align=&quot;{{{align|left}}}&quot; valign=&quot;{{{valign|top}}}&quot; |

{| class=wikitable style=&quot;text-align:center&quot;
|- bgcolor=&quot;#DCDCDC&quot;
! | {{Abbr|Poz.|Pozicija}}
! | Grupa
!width=&quot;200&quot;|Reprezentacija
!width=&quot;40&quot;|Bod.
!width=&quot;40&quot;|Ut.
!width=&quot;40&quot;|Pob.
!width=&quot;40&quot;|N.
!width=&quot;40&quot;|Por.
!width=&quot;40&quot;|Pos.
!width=&quot;40&quot;|Pri.
!width=&quot;40&quot;|GR
|- style=&quot;background: #ccffcc;&quot;
|1.
|[[#Grupa A|A]]
|align=left|A3
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: #ccffcc;&quot;
|2.
|[[#Grupa B|B]]
|align=left|B3
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: #ccffcc;&quot;
|3.
|[[#Grupa C|C]]
|align=left|C3
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: #ccffcc;&quot;
|4.
|[[#Grupa D|D]]
|align=left|D3
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: #ccffcc;&quot;
|5.
|[[#Grupa E|E]]
|align=left|E3
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: #ccffcc;&quot;
|6.
|[[#Grupa F|F]]
|align=left|F3
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: #ccffcc;&quot;
|7.
|[[#Grupa G|G]]
|align=left|G3
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: #ccffcc;&quot;
|8.
|[[#Grupa H|H]]
|align=left|H3
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|-
|9.
|[[#Grupa I|I]]
|align=left|I3
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|-
|10.
|[[#Grupa J|J]]
|align=left|J3
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|-
|11.
|[[#Grupa K|K]]
|align=left|K3
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|-
|12.
|[[#Grupa L|L]]
|align=left|L3
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|}
| width=&quot;{{{width|}}}&quot; align=&quot;{{{align|left}}}&quot; valign=&quot;{{{valign|top}}}&quot; |
Osam najboljih trećeplasiranih reprezentacija određuje se prema sljedećim kriterijima:&lt;ref name=&quot;regulations&quot;/&gt;
# Najviše osvojenih bodova;
# Bolja gol razlika;
# Veći broj postignutih golova;
# Manje disciplinskih bodova;
# Pozicija na najrecentnijoj ljestvici;
# Pozicija na starijim ljestvicama.

|}

== Faza na izbacivanje ==
&lt;section begin=Bracket /&gt;{{#invoke:RoundN|N32
|style=white-space:nowrap|widescore=yes|bold_winner=high|3rdplace=yes
|RD1=[[#Šesnaestina finala|Šesnaestina finala]]
|RD2=[[#Osmina finala|Osmina finala]]
|RD3=[[#Četvrtfinale|Četvrtfinale]]
|RD4=[[#Polufinale|Polufinale]]
|RD5=[[#Finale|Finale]]
|Consol=[[#Utakmica za treće mjesto|Utakmica za treće mjesto]]
&lt;!--Date – Place|Team 1|Score 1|Team 2|Score 2--&gt;
&lt;!--Round of 32--&gt;
|[[29. lipnja]] – [[Boston]]|E1||A3/B3/C3/D3/F3|
|[[30. lipnja]] – [[New York (grad)|New York]]|I1||C3/D3/F3/G3/H3|
|[[28. lipnja]] – [[Los Angeles]]|A2||B2|
|[[29. lipnja]] – [[Monterrey]]|F1||C2|
|[[2. srpnja]] – [[Toronto]]|K2||L2|
|[[2. srpnja]] – [[Los Angeles]]|H1||J2|
|[[1. srpnja]] – [[San Francisco]]|D1||B3/E3/F3/I3/J3|
|[[1. srpnja]] – [[Seattle]]|G1||A3/E3/H3/I3/J3|
|[[29. lipnja]] – [[Houston]]|C1||F2|
|[[30. lipnja]] – [[Dallas]]|E2||I2|
|[[30. lipnja]] – [[Ciudad de México]]|A1||C3/E3/F3/H3/I3|
|[[1. srpnja]] – [[Atlanta]]|L1||E3/H3/I3/J3/K3|
|[[3. srpnja]] – [[Miami]]|J1||H2|
|[[3. srpnja]] – [[Dallas]]|D2||G2|
|[[2. srpnja]] – [[Vancouver]]|B1||E3/F3/G3/I3/J3|
|[[3. srpnja]] – [[Kansas City, Missouri|Kansas City]]|K1||D3/E3/I3/J3/L3|
&lt;!--Round of 16--&gt;
|[[4. srpnja]] – [[Philadelphia]]||||
|[[4. srpnja]] – [[Houston]]||||
|[[6. srpnja]] – [[Dallas]]||||
|[[6. srpnja]] – [[Seattle]]||||
|[[5. srpnja]] – [[New York (grad)|New York]]||||
|[[5. srpnja]] – [[Ciudad de México]]||||
|[[7. srpnja]] – [[Atlanta]]||||
|[[7. srpnja]] – [[Vancouver]]||||
&lt;!--Quarterfinals--&gt;
|[[9. srpnja]] – [[Boston]]||||
|[[10. srpnja]] – [[Los Angeles]]||||
|[[11. srpnja]] – [[Miami]]||||
|[[11. srpnja]] – [[Kansas City, Missouri|Kansas City]]||||
&lt;!--Semifinals--&gt;
|[[14. srpnja]] – [[Dallas]]||||
|[[15. srpnja]] – [[Atlanta]]||||
&lt;!--Final--&gt;
|[[19. srpnja]] – [[New York (grad)|New York]]||||
&lt;!--Match for third place--&gt;
|[[18. srpnja]] – [[Miami]]||||
}}&lt;section end=Bracket /&gt;

=== Šesnaestina finala ===

{{footballbox
|datum= [[28. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 12:00 {{small|(UTC−7)}}
|momčad1= A2
|rezultat= 73
|izvještaj= 
|momčad2= B2
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[SoFi Stadium|Los Angeles Stadium]], [[Los Angeles]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[29. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 12:00 {{small|(UTC−5)}}
|momčad1= C1
|rezultat= 76
|izvještaj= 
|momčad2= F2
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[NRG Stadium|Houston Stadium]], [[Houston]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[29. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 16:30 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= E1
|rezultat= 74
|izvještaj= 
|momčad2= A3/B3/C3/D3/F3
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Gillette Stadium|Boston Stadium]], [[Boston]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[29. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 19:00 {{small|(UTC−6)}}
|momčad1=F1 
|rezultat= 75
|izvještaj= 
|momčad2= C2
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Estadio BBVA|Estadio Monterrey]], [[Monterrey]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[30. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 12:00 {{small|(UTC−5)}}
|momčad1= E2
|rezultat= 78
|izvještaj= 
|momčad2= I2
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[AT&amp;T Stadium|Dallas Stadium]], [[Dallas]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[30. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 17:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= I1
|rezultat= 77
|izvještaj= 
|momčad2= C3/D3/F3/G3/H3
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[MetLife Stadium|New York New Jersey Stadium]], [[New York (grad)|New York]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[30. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 19:00 {{small|(UTC−6)}}
|momčad1= A1
|rezultat= 79
|izvještaj= 
|momčad2= C3/E3/F3/H3/I3
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Estadio Azteca|Mexico City Stadium]], [[Ciudad de México]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[1. srpnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 12:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= L1
|rezultat= 80
|izvještaj= 
|momčad2= E3/H3/I3/J3/K3
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Mercedes-Benz Stadium|Atlanta Stadium]], [[Atlanta]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[1. srpnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 13:00 {{small|(UTC−7)}}
|momčad1= G1
|rezultat= 82
|izvještaj= 
|momčad2= A3/E3/H3/I3/J3
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Lumen Field|Seattle Stadium]], [[Seattle]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[1. srpnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 17:00 {{small|(UTC−7)}}
|momčad1= D1
|rezultat= 81
|izvještaj= 
|momčad2= B3/E3/F3/I3/J3
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Levi's Stadium|San Francisco Bay Area Stadium]], [[San Francisco]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[2. srpnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 12:00 {{small|(UTC−7)}}
|momčad1= H1
|rezultat= 84
|izvještaj= 
|momčad2= J2
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[SoFi Stadium|Los Angeles Stadium]], [[Los Angeles]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[2. srpnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 19:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= K2
|rezultat= 83
|izvještaj= 
|momčad2= L2
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[BMO Field|Toronto Stadium]], [[Toronto]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[2. srpnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 20:00 {{small|(UTC−7)}}
|momčad1= B1
|rezultat= 85
|izvještaj= 
|momčad2= E3/F3/G3/I3/J3
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[BC Place|BC Place Vancouver]], [[Vancouver]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[3. srpnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 13:00 {{small|(UTC−5)}}
|momčad1= D2
|rezultat= 88
|izvještaj= 
|momčad2= G2
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[AT&amp;T Stadium|Dallas Stadium]], [[Dallas]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[3. srpnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 18:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= J1
|rezultat= 86
|izvještaj= 
|momčad2= H2
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Hard Rock Stadium|Miami Stadium]], [[Miami]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[3. srpnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 20:30 {{small|(UTC−5)}}
|momčad1= K1
|rezultat= 87
|izvještaj= 
|momčad2= D3/E3/I3/J3/L3
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Arrowhead Stadium|Kansas City Stadium]], [[Kansas City, Missouri|Kansas City]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}

=== Osmina finala ===

{{footballbox
|datum= [[4. srpnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 12:00 {{small|(UTC−5)}}
|momčad1= Pobjednik 73
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= Pobjednik 75
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[NRG Stadium|Houston Stadium]], [[Houston]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[4. srpnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 17:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= Pobjednik 74
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= Pobjednik 77
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Lincoln Financial Field|Philadelphia Stadium]], [[Philadelphia]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[5. srpnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 16:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= Pobjednik 76
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= Pobjednik 78
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[MetLife Stadium|New York New Jersey Stadium]], [[New York (grad)|New York]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[5. srpnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 18:00 {{small|(UTC−6)}}
|momčad1= Pobjednik 79
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= Pobjednik 80
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Estadio Azteca|Mexico City Stadium]], [[Ciudad de México]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[6. srpnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 14:00 {{small|(UTC−5)}}
|momčad1= Pobjednik 83
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= Pobjednik 84
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[AT&amp;T Stadium|Dallas Stadium]], [[Dallas]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[6. srpnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 17:00 {{small|(UTC−7)}}
|momčad1= Pobjednik 81
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= Pobjednik 82
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Lumen Field|Seattle Stadium]], [[Seattle]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[7. srpnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 12:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= Pobjednik 86
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= Pobjednik 88
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Mercedes-Benz Stadium|Atlanta Stadium]], [[Atlanta]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[7. srpnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 13:00 {{small|(UTC−7)}}
|momčad1= Pobjednik 85
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= Pobjednik 87
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[BC Place|BC Place Vancouver]], [[Vancouver]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}

=== Četvrtfinale ===

{{footballbox
|datum= [[9. srpnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 16:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= Pobjednik OF2
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= Pobjednik OF1
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Gillette Stadium|Boston Stadium]], [[Boston]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[10. srpnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 12:00 {{small|(UTC−7)}}
|momčad1= Pobjednik OF5
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= Pobjednik OF6
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Levi's Stadium|San Francisco Bay Area Stadium]], [[San Francisco]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[11. srpnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 17:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= Pobjednik OF3
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= Pobjednik OF4
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Hard Rock Stadium|Miami Stadium]], [[Miami]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[11. srpnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 20:00 {{small|(UTC−5)}}
|momčad1= Pobjednik OF7
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= Pobjednik OF8
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Arrowhead Stadium|Kansas City Stadium]], [[Kansas City, Missouri|Kansas City]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}

=== Polufinale ===

{{footballbox
|datum= [[14. srpnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 14:00 {{small|(UTC−5)}}
|momčad1= Pobjednik ČF1
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= Pobjednik ČF2
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[AT&amp;T Stadium|Dallas Stadium]], [[Dallas]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[15. srpnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 15:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= Pobjednik ČF3
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= Pobjednik ČF4
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Mercedes-Benz Stadium|Atlanta Stadium]], [[Atlanta]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}

=== Utakmica za treće mjesto ===

{{footballbox
|datum= [[18. srpnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 17:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= Poraženi PF1
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= Poraženi PF2
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Hard Rock Stadium|Miami Stadium]], [[Miami]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}

=== Finale ===

{{footballbox
|datum= [[19. srpnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 15:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= Pobjednik PF1
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= Pobjednik PF2
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[MetLife Stadium|New York New Jersey Stadium]], [[New York (grad)|New York]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}

==Statistike i nagrade==

===Statistike===
&lt;!--
{{small|'''Ažurirano:'''}}
{| style=&quot;background-color: transparent; width: {{{width|100%}}}&quot;
| width=&quot;{{{width|}}}&quot; align=&quot;{{{align|left}}}&quot; valign=&quot;{{{valign|top}}}&quot; |
'''Prvi pogodak'''

'''Najbrži pogodak'''

'''Najkasniji pogodak'''

'''Prvi žuti karton'''

'''Prvi crveni karton'''

'''Najstariji igrač s nastupom'''

'''Najmlađi igrač s nastupom'''

'''Najstariji igrač s postignutim golom'''

'''Najmlađi igrač s postignutim golom'''
* {{flagicon|ŠPA}} [[Gavi (fudbaler)|Gavi]] - {{age in years and days|2004|8|5|2022|11|23}}

'''Prvi hat-trick'''

'''Igrači s najviše postignutih pogodaka na jednoj utakmici (0)'''

| width=&quot;{{{width|}}}&quot; align=&quot;{{{align|left}}}&quot; valign=&quot;{{{valign|top}}}&quot; |

'''Najviše golova na utakmici'''

'''Najmanje golova na utakmici'''

'''Momčadi s najviše postignutih pogodaka (0)'''

'''Momčadi s najviše primljenih pogodaka (0)'''

'''Momčadi s najmanje primljenih pogodaka (0)'''

'''Momčadi s najmanje postignutih pogodaka (0)'''

|}--&gt;

===Strijelci===
&lt;!--{{small|'''Ažurirano:'''}}
;1 gol
{{div col|4}}

{{div col end}}

;Autogolovi 
{{div col|4}}
{{div col end}}--&gt;

===Jedanaesterci===
&lt;!--Ne računajući utakmice koje su odlučene izvođenjem jedanaesteraca, ovako izgleda realizacija jedanaesteraca dosuđenih tokom igre:
{| style=&quot;background-color: transparent; width: {{{width|100%}}}&quot; 
| width=&quot;{{{width|}}}&quot; align=&quot;{{{align|left}}}&quot; valign=&quot;{{{valign|top}}}&quot; |
==== Realizirani ====

| width=&quot;{{{width|}}}&quot; align=&quot;{{{align|left}}}&quot; valign=&quot;{{{valign|top}}}&quot; |

==== Promašeni ====

|}--&gt;

===Nagrade===

&lt;!--{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin: 0 auto; width: 20%;&quot;
|-
!Pobjednici&lt;br&gt;FIFA Svjetskog prvenstva 2026.
|-
|align=center|{{flagicon|ARG|size=100px}}&lt;br&gt;'''[[Fudbalska reprezentacija Argentine|ARGENTINA]]'''&lt;br /&gt;'''3. naslov'''
|}
&lt;br&gt;--&gt;
&lt;!--{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin: 0 auto; width: 100%;&quot;
|-
![[Nagrade na svjetskim nogometnim prvenstvima#Zlatna kopačka|Dobitnik zlatne kopačke]]
![[Nagrade na svjetskim nogometnim prvenstvima#Zlatna lopta|Dobitnik zlatne lopte]]
![[Nagrade na svjetskim nogometnim prvenstvima#Zlatna rukavica|Dobitnik Zlatne rukavice]]
![[Nagrade na svjetskim nogometnim prvenstvima#Najbolji mladi igrač|Najbolji mladi igrač]]
![[Nagrade na svjetskim nogometnim prvenstvima#FIFA Fair Play pokal|Dobitnik FIFA Fair Play pokala]]
|-
|align=center|  {{small|(? golova)}}
|align=center| 
|align=center| 
|align=center| 
|align=center| 
|}--&gt;

&lt;!--==== Idealna momčad ====

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin: 0 auto; width: 80%;&quot;
|-
!Vratari
!Braniči
!Veznjaci
!Napadači
|-
|align=left valign=top|{{flagicon|ARG}} [[Emiliano Martínez]]

|align=left valign=top|

|align=left valign=top|

|align=left valign=top|

|}--&gt;

== Konačni poredak ==
[[File:2026 world cup.png|upright=2.0|thumb|Konačni plasman sudionika svjetskog prvenstva 2026. godine{{col-start}}{{col-4}}{{legend|#2b42a3|Prvaci}}{{legend|#34c0be|Drugoplasirani}}
{{col-4}}{{legend|#269c5a|Trećeplasirani}}{{legend|#81c846|Četvrtoplasirani}}
{{col-4}}{{legend|#e4e454|Četvrtfinalisti}}{{legend|#EFE4B0|Osmina finala}}
{{col-4}}{{legend|#ff9f40|Šesnaestina faza}}{{legend|#b94954|Grupna faza}} {{col-end}}]]
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 95%; text-align: center;&quot;
|-
!width=25| #!!width=165| Momčad !!width=25| Grupa !!width=25| Uta. !!width=25| Pob. !!width=25| Izj. !!width=25| Por. !!width=25| G+ !!width=25| G- !!width=25| GR !!width=25| Bod.
|-
| colspan=&quot;11&quot;| '''Finale'''
|-bgcolor=gold
| 1  || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-bgcolor=silver
| 2  || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| colspan=&quot;11&quot;| '''Treće i četvrto mjesto'''
|-bgcolor=cc9966
| 3  || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-bgcolor=beige
| 4  || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| colspan=&quot;11&quot;| '''Četvrtfinale'''
|-
| 5  || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 6  || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 7  || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 8  || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| colspan=&quot;11&quot;| '''Osmina finala'''
|-
| 9  || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 10 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 11 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 12 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 13 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 14 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 15 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 16 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| colspan=&quot;11&quot;| '''Šesnaestina finala'''
|-
| 17 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 18 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 19 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 20 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 21 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 22 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 23 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 24 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 25 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 26 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 27 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 28 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 29 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 30 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 31 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 32 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| colspan=&quot;11&quot;| '''Grupna faza'''
|-
| 33 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 34 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 35 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 36 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 37 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 38 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 39 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 40 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 41 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 42 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 43 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 44 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 45 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 46 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 47 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 48 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|}

== Marketing ==

=== Službena lopta ===
{{main|Adidas Trionda}}
{{multiple image
&lt;!-- Layout parameters --&gt;
 | align             = right
 | direction         = horizontal
 | background color  = 
 | total_width       = 500px
 | caption_align     = 
 | image1            = Trionda (cropped).jpg
 | alt1              = 
 | link1             = 
 | thumbtime1        =
 | caption1          = 
 | image2            = Maple-Zayu-Clutch (mascot).jpeg
 | alt2              = 
 | link2             = 
 | caption2          = 
 | footer            = [[Adidas Trionda]] (lijevo) službena je lopta, dok su los Maple, jaguar Zayu i orao Clutch službene maskote (desno) FIFA Svjetskog prvenstva 2026. godine.

}}
Dana [[2. svibnja]] [[2025.]] pojavili su se medijski natpisi da će se službena lopta za prvenstvo zvati [[Adidas Trionda]]. Lopta sadrži crvenu, zelenu i plavu boju (što su boje koje predstavljaju [[Kanada|Kanadu]], [[Meksiko]] i [[SAD|Sjedinjene Države]] te se nalaze na njihovim zastavama) koje su međusobno povezane bijelim valom, a što objašnjava i naziv lopte, s obzirom da &quot;trionda&quot; na [[španjolski|španjolskom]] sadrži riječi za tri (''tri'') i val (''onda'').&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Steiner |first=Ben |date=May 2, 2025 |title=FIFA World Cup 2026 'Trionda' Match Ball Leaks, Featuring U.S., Mexico and Canada Colors |url=https://www.si.com/soccer/fifa-world-cup-2026-trionda-match-ball-leak |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250502232842/https://www.si.com/soccer/fifa-world-cup-2026-trionda-match-ball-leak |archive-date=May 2, 2025 |magazine=Sports Illustrated}}&lt;/ref&gt; Na lopti se nalaze i nacionalni simboli triju domaćina ([[javor]]ov list za [[Kanada|Kanadu]], [[suri orao|zlatni orao]] za [[Meksiko]], zvijezda petokraka za [[Sjedinjene Države]]), kao i zlatni dodaci koji predstavljaju [[trofej FIFA Svjetskog prvenstva]].&lt;ref&gt;{{Cite web |date=October 2, 2025 |title=FIFA celebrates launch of Official Match Ball of FIFA World Cup 26™: TRIONDA |url=https://inside.fifa.com/organisation/media-releases/fifa-celebrates-launch-official-match-ball-world-cup-26-trionda |access-date=October 2, 2025 |website=FIFA}}&lt;/ref&gt;

=== Maskote ===
{{main|Maskote FIFA Svjetskih prvenstava}}
Službene maskote prvenstva predstavljene su [[25. rujna]] [[2025.]] godine, a to su [[Maple, Zayu i Clutch]].&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Hernandez |first=Cesar |date=September 25, 2025 |title=Who are the 2026 World Cup mascots? Maple, Zayu and Clutch! |url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/46377619/who-2026-fifa-world-cup-mascots-maple-zayu-clutch |access-date=September 25, 2025 |website=ESPN.com |language=en}}&lt;/ref&gt; Maple je antropomorfni kanadski [[los]], a nosi crveni dres i predstavlja kreativnost i upornost. Igra na poziciji golmana, a inspiriran je [[javor]]ovim listom, simbolom [[Kanada|Kanade]]. Zayu je antropomorfni meksički [[jaguar]] koji nosi tradicionalni zeleni dres i igra kao napadač. Inspiriran je značajem jaguara za antičke civilizacije, a predstavlja snagu, agilnost i kulturološki ponos. Clutch je antropomorfni [[bjeloglavi orao]] u plavom dresu, a simbolizira hrabrost, vodstvo i jedinstvo. Igra kao vezni igrač. Maskote su dizajnirane tako da predstavljaju kulturno nasljeđe zemalja domaćina.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/clutch-maple-zayu-mascots-unveiled |title=Colourful trio of mascots unveiled for FIFA World Cup 26 |publisher=[[FIFA]] |access-date=September 25, 2025}}&lt;/ref&gt; 

=== Muzika ===
{{see also|FIFA World Cup 2026 Official Album|Lista službenih pjesama FIFA Svjetskih prvenstava}}
Dana [[17. svibnja]] [[2023.]] godine objavljena je službena pjesma prvenstva, instrumentalna kompozicija jednostavnog naziva &quot;FIFA World Cup 26 Theme Song&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=HmpzUm5j4OE |title=The Official FIFA World Cup 26™ Theme |date=May 17, 2023 |via=YouTube|archive-date=May 30, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250530012949/https://www.youtube.com/watch?v=HmpzUm5j4OE|url-status=live}}&lt;/ref&gt; U ožujku [[2025.]] godine objavljeno je šesnaest remiksova ove teme, a koje su izradili umjetnici iz gradova domaćina i tako im dali lokalni element.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=February 26, 2025 |title=Official FIFA World Cup 26™ Sonic IDs celebrate diversity and creativity of Host Cities |url=https://inside.fifa.com/organisation/news/world-cup-2026-host-city-sonic-ids |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250226225754/https://inside.fifa.com/organisation/news/world-cup-2026-host-city-sonic-ids |archive-date=February 26, 2025 |website=FIFA}}&lt;/ref&gt; Dana [[20. ožujka]] [[2026.]] godine potvrđen je izlazak službenog albuma, a istoga je dana objavljen i prvi singl s tog albuma, pjesma &quot;[[Lighter (pjesma, Jelly Roll i Carín León)|Lighter]]&quot;, koju izvode [[Jelly Roll]] i [[Carín León]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://inside.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/official-world-cup-2026-album-lighter-jelly-roll-carin-leon-cirkut |title=Official FIFA World Cup 2026™ Album kicks off with Lighter by Jelly Roll and Carín León, produced by Cirkut|access-date=March 21, 2026 |date=March 20, 2026 |website=FIFA}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=March 20, 2026 |title=Official FIFA World Cup 2026™ Album roll-out begins |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/official-album-roll-out-begins-lighter |access-date=March 21, 2026 |publisher= |website=FIFA}}&lt;/ref&gt; Druga pjesma, &quot;[[Por Ella (pjesma, Belinda i Los Ángeles Azules song)|Por Ella]]&quot;, koju izvode [[Belinda Peregrín]] i [[Los Ángeles Azules]], objavljena je [[17. travnja]] [[2026.]] godine zajedno sa spotom.&lt;ref&gt;{{cite web |date=April 17, 2026 |title=Por Ella released as second single of FIFA World Cup 2026 Album |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/por-ella-los-angeles-azules-belinda-released-as-second-single-of-album|access-date=April 17, 2026 |publisher=FIFA}}&lt;/ref&gt; Treća pjesma, &quot;[[Echo (pjesma, Daddy Yankee i Shenseea song)|Echo]]&quot;, koju izvode [[Daddy Yankee]] i [[Shenseea]], objavljena je [[28. travnja]] [[2026.]] godine zajedno sa spotom.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=April 28, 2026 |title=Daddy Yankee and Shenseea join forces on Echo, the third single from the Official FIFA World Cup 2026™ Album |url=https://inside.fifa.com/organisation/media-releases/daddy-yankee-shenseea-echo-third-single-fifa-world-cup-2026-album |access-date=April 30, 2026 |website=Inside FIFA |publisher=FIFA}}&lt;/ref&gt;

== Reference ==
{{reflist}}

== Vanjske veze ==
{{Commonscat|FIFA World Cup 2026|2026 FIFA World Cup}}
*[https://www.fifa.com/worldcup/fifaworldcup2026/ FIFA Svjetsko prvenstvo 2026.], FIFA.com

{{Svjetski kup FIFA}}
{{Authority control}}

[[Kategorija:2026.]]
[[Kategorija:FIFA Svjetsko prvenstvo|2026M]]
[[Kategorija:Fudbal u Kanadi]]
[[Kategorija:Fudbal u Meksiku]]
[[Kategorija:Fudbal u Sjedinjenim Američkim Državama]]</text>
      <sha1>igtqfuml3sbydh3r7aegxqtwtkqovus</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>42607324</id>
      <parentid>42607323</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T07:58:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Edgar Allan Poe</username>
        <id>29250</id>
      </contributor>
      <comment>/* Grupa A */</comment>
      <origin>42607324</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="135421" sha1="awkebcdhsbqlq8278083y89fpefmvy4" xml:space="preserve">{{Aktualni sportski događaj}}
{{Infokutija međunarodno fudbalsko takmičenje
| Name                    = FIFA Svjetsko prvenstvo 2026.
| izvorni naziv           = {{ubl|FIFA World Cup 26|Copa Mundial de la FIFA 2026|Coupe du Monde de la FIFA 2026}}
| Logo                    = 2026_FIFA_World_Cup_emblem.svg
| Size                    = 220px
| Optional caption        = 
| Zemlja domaćin          = {{ubl|{{flag|Kanada}}|{{flag|Meksiko}}|{{flag|Sjedinjene Američke Države}}}}
| datum                   = [[11. lipnja]] – [[19. srpnja]] [[2026.]]
| Broj reprezentacija     = 48
| stadioni                = 16
| gradovi                 = 16
| Prvaci                  = 
| drugi                   = 
| treći                   = 
| četvrti                 = 
| Broj utakmica           = 104
| Broj golova             = 
| gledanost               = 
| Najbolji strijelac      = 
| Najbolji igrač          = 
| ažurirano               = [[2. svibnja]] [[2026]]
}}
'''FIFA Svjetsko prvenstvo 2026.''' ([[engleski]]: ''FIFA World Cup 26''; [[španjolski]]: ''Copa Mundial de la FIFA 2026''; [[francuski]]: ''Coupe du Monde de la FIFA 2026'') bit će 23. izdanje [[FIFA Svjetsko prvenstvo|FIFA Svjetskog prvenstva]] koje će se od [[11. lipnja]] do [[19. srpnja]] [[2026.]] godine održati u [[Kanada|Kanadi]], [[Meksiko|Meksiku]] i [[SAD|Sjedinjenim Američkim Državama]]. Bit će to prvo prvenstvo nakon [[1994.]] godine koje će se održati na tlu [[Sjeverna Amerika|Sjeverne Amerike]]; [[Kanada]] će prvi put biti domaćin, dok su [[Meksiko]] (dva puta, [[1970.]] i [[1986.]]) i [[SAD|Sjedinjene Države]] (jednom, [[1994.]]) ranije već ugostili Svjetsko prvenstvo. Turnir će se igrati u ukupno 16 gradova na 16 stadiona – 11 u Sjedinjenim Državana, tri u Meksiku i dva u Kanadi. Bit će to prvi put u historiji turnira da će tri zemlje zajednički organizirati prvenstvo te prvi put da će na njemu sudjelovati 48 reprezentacija.

Sjevernoamerička kandidatura za turnir [[2026.]] godine pobijedila je [[Maroko|marokansku]] kandidaturu na glasovanju u [[Moskva|Moskvi]]. Bit će to prvi turnir nakon [[2002.]] godine s više od jednog domaćina. Uz to, Meksiko će postati prva zemlja u historiji koja je čak tri puta bila domaćin ovog natjecanja. Nakon promjene termina za [[FIFA Svjetsko prvenstvo 2022.|prethodno prvenstvo]], koje se igralo tijekom zime, termin je za ovaj turnir vraćen na tradicionalni ljetni termin. 

Proširenje s 32 na 48 reprezentacija dovelo je do velikog broja debitanata, tako da će svoje prve nastupa na ovom natjecanju imati [[Fudbalska reprezentacija Curaçaa|Curaçao]], [[Fudbalska reprezentacija Jordana|Jordan]], [[Fudbalska reprezentacija Uzbekistana|Uzbekistan]] i [[Fudbalska reprezentacija Zelenortske Republike|Zelenortska Republika]]. Istovremeno, sva tri domaćina imali su direktan plasman na turnir. Branitelj naslova je [[Fudbalska reprezentacija Argentine|Argentina]], koja je četiri godine ranije u finalu pobijedila [[Fudbalska reprezentacija Francuske|Francusku]].

== Izbor domaćina ==
[[File:2026 world cup bid election.png|thumb|500px|upright=1.6|{{center|'''Rezultati glasovanja'''}}
{|
|-
!Mogli su glasovati !! Nisu mogli glasovati
|-
|{{legend|#867650|Glasovali za sjevernoameričku kandidaturu}}||{{legend|#FFBD41|Kanada–Meksiko–Sjedinjene Države}}
|-
|{{legend|#2770AB|Glasovali za marokansku kandidaturu}}||{{legend|#55208D|Maroko}}
|-
|{{legend|#008E2A|Nisu glasovali ni za jednu kandidaturu}}||{{legend|#000000|Pod suspenzijom FIFA-e}}
|-
|{{legend|#B32A2F|Nisu glasovali}}||{{legend|#C1C1C1|Nije članica FIFA-e}}
|}]]
[[Vijeće FIFA-e]] je u periodu od [[2013.]] do [[2017.]] godine intenzivno raspravljalo o ograničenjima u kontekstu rotacije domaćina prema kontinentalnom ključu. Inicijalno je pravilo glasilo da se za domaćinstvo mogla kandidirati samo država iz konfederacije koja nije bila domaćin prethodna dva turnira. Privremeno je ograničenje suženo na samo prethodni turnir,&lt;ref&gt;{{Cite news |date=May 30, 2015 |title=Current allocation of FIFA World Cup confederation slots maintained |publisher=FIFA |url=https://www.fifa.com/worldcup/news/y=2015/m=5/news=current-allocation-of-fifa-world-cuptm-confederation-slots-maintained-2610611.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150530211217/http://www.fifa.com/worldcup/news/y%3D2015/m%3D5/news%3Dcurrent-allocation-of-fifa-world-cuptm-confederation-slots-maintained-2610611.html |archive-date=May 30, 2015}}&lt;/ref&gt; nakon čega je opet prošireno na prethodna dva. Dogovorena je i iznimka za domaćine pretposljednjeg prethodnog turnira u slučaju da nijedna pristigla kandidatura ne ispunjava stroge tehničke i financijske kriterije.&lt;ref name=&quot;fifacouncil&quot;&gt;{{Cite news |date=October 14, 2016 |title=FIFA Council discusses vision for the future of football |publisher=FIFA |url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2016/m=10/news=fifa-council-discusses-vision-for-the-future-of-football-2843681.html?intcmp=fifacom_hp_module_news_top |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161017181207/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y%3D2016/m%3D10/news%3Dfifa-council-discusses-vision-for-the-future-of-football-2843681.html?intcmp=fifacom_hp_module_news_top |archive-date=October 17, 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ap-cbc&quot;&gt;{{Cite news |date=October 14, 2016 |title=FIFA blocks Europe from hosting 2026 World Cup, lifting Canada's chances |publisher=[[Canadian Broadcasting Corporation]] |agency=Associated Press |url=http://www.cbc.ca/sports/soccer/world-cup-expanded-1.3804717 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161014191406/http://www.cbc.ca/sports/soccer/world-cup-expanded-1.3804717 |archive-date=October 14, 2016}}&lt;/ref&gt; 

U ožujku [[2017.]] godine, predsjednik [[FIFA]]-e [[Gianni Infantino]] potvrdio je da se europske i azijske zemlje, zbog [[Rusija|ruskog]] i [[katar]]skog domaćinstva [[2018.]], odnosno [[2022.]] godine, neće moći kandidirati za domaćinstvo prvenstva [[2026.]] godine, što je značilo da se za prvenstvo mogu kandidirati zemlje iz [[CONCACAF]]-a (posljednje domaćinstvo bilo je [[1994.]] godine), [[CAF]]-a (posljednje domaćinstvo bilo je [[2010.]] godine), [[CONMEBOL|CONMEBOL-]]a (posljednje domaćinstvo bilo je [[2014.]] godine) ili [[OFC]]-a (nikada nisu bili domaćini), odnosno potencijalno iz [[UEFA]]-e ako nijedna ponuda iz ove četiri konfederacije ne bi zadovoljila uvjete.&lt;ref name=&quot;guardian&quot;&gt;{{Cite news |last=Hill |first=Tim |date=March 9, 2017 |title=Trump travel ban could prevent United States hosting World Cup |url=https://www.theguardian.com/football/2017/mar/09/donald-trump-travel-ban-could-prevent-united-states-hosting-football-world-cup |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211114173744/https://www.theguardian.com/football/2017/mar/09/donald-trump-travel-ban-could-prevent-united-states-hosting-football-world-cup |archive-date=November 14, 2021 |access-date=March 24, 2017 |work=The Guardian}}&lt;/ref&gt; 

Sudomaćinstvo, koje je [[FIFA]] bila zabranila nakon [[FIFA Svjetsko prvenstvo 2002.|prvenstva u Japanu i Južnoj Koreji]], odobreno je za prvenstvo [[2026.]] godine, ali bez ograničenja u broju domaćina, što bi se procjenjivalo od slučaja do slučaja. U konačnici su pred FIFA-u stigle dvije kandidatura – ona [[Maroko|Maroka]] i ujedinjena kandidatura triju sjevernoameričkih država. [[Kanada]], [[Meksiko]] i [[Sjedinjene Američke Države]] su, svaka posebno, razmatrale samostalne kandidature, s tim da je [[10. travnja]] [[2017.]] godine objavljeno kako će poslati zajedničku kandidaturu.&lt;ref&gt;{{cite magazine |url=https://www.si.com/planet-futbol/2017/04/10/2026-world-cup-usa-mexico-canada-host-bid |title=USA, Mexico, Canada announce bid to host '26 WC |date=April 10, 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170411054626/https://www.si.com/planet-futbol/2017/04/10/2026-world-cup-usa-mexico-canada-host-bid|archive-date=April 11, 2017 |magazine=Sports Illustrated}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.espn.co.uk/football/fifa-world-cup/story/3100808/usmexico-and-canada-officially-launch-bid-to-co-host-2026-world-cup |first=Jeff |last=Carlise |date=April 10, 2017 |title=U.S., Mexico and Canada officially launch bid to co-host 2026 World Cup|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170411140749/http://www.espn.co.uk/football/fifa-world-cup/story/3100808/usmexico-and-canada-officially-launch-bid-to-co-host-2026-world-cup|archive-date=April 11, 2017 |work=ESPN}}&lt;/ref&gt; 

Glasovanje o kandidatima održano je [[13. lipnja]] [[2018.]] godine na 68. kongresu FIFA-e u [[Moskva|Moskvi]]. U glasovanju su mogla sudjelovati 203 saveza,&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Graham |first=Bryan Armen |date=June 13, 2018 |title=North America to host 2026 World Cup after winning vote over Morocco – as it happened |url=https://www.theguardian.com/football/live/2018/jun/13/world-cup-2026-vote-fifa-nations-choose-between-north-america-and-morocco-live |website=The Guardian |access-date=July 12, 2018 |archive-date=July 18, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180718045428/https://www.theguardian.com/football/live/2018/jun/13/world-cup-2026-vote-fifa-nations-choose-between-north-america-and-morocco-live |url-status=live}}&lt;/ref&gt; pri čemu je [[Gana]] bila pod suspenzijom FIFA-e zbog korupcijskog skandala pa nije mogla glasovati. Sjevernoamerička kandidatura uvjerljivo je pobijedila sa 134 glasa, dok je marokanska kandidatura dobila 65 glasova;&lt;ref&gt;{{cite news |date=June 13, 2018 |title=World Cup 2026: Canada, US &amp; Mexico joint bid wins right to host tournament |work=BBC Sport |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/44464913|url-status=live|access-date=June 13, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20210114150230/https://www.bbc.com/sport/football/44464913|archive-date=January 14, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; tri zemlje ([[Kuba]], [[Slovenija]] i [[Španjolska]]) nisu glasovale, dok [[Iran]] nije glasovao ni za jednu od kandidatura.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Gyamera-Antwi |first1=Evans |title=Ghana &amp; Kosovo excluded from Fifa Congress ahead of 2026 World Cup vote |url=http://www.goal.com/en-gh/news/ghana-kosovo-excluded-from-fifa-congress-ahead-of-2026-world-cup-/zhbmtfxdo6fe1i4r07wrr39b9 |access-date=June 13, 2018 |work=Goal.com |date=June 12, 2018 |archive-date=October 21, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231021220157/https://www.goal.com/en-gh/news/ghana-kosovo-excluded-from-fifa-congress-ahead-of-2026-world-cup-/zhbmtfxdo6fe1i4r07wrr39b9 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |date=June 7, 2018 |title=Breaking News: President Akufo-Addo dissolves GFA |url=https://www.myjoyonline.com/news/2018/June-7th/breaking-news-president-akufo-addo-dissolves-gfa.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180612162226/https://www.myjoyonline.com/news/2018/June-7th/breaking-news-president-akufo-addo-dissolves-gfa.php |archive-date=June 12, 2018 |access-date=June 14, 2018 |work=myjoyonline.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Fifa bans Ghana football head Kwesi Nyantakyi over 'cash gift' |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-44414780 |access-date=June 14, 2018 |work=BBC News |date=June 8, 2018 |archive-date=June 9, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180609011624/https://www.bbc.com/news/world-africa-44414780 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=May 15, 2017 |title=FIFA Congress confirms next steps of the bidding process for the 2026 FIFA World Cup - FIFA.com |url=http://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=5/news=fifa-congress-confirms-next-steps-of-the-bidding-process-for-the-2026--2883665.html?intcmp=fifacom_hp_module_news_top |access-date=April 16, 2024 |archive-date=May 15, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170515003503/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=5/news=fifa-congress-confirms-next-steps-of-the-bidding-process-for-the-2026--2883665.html?intcmp=fifacom_hp_module_news_top |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=June 10, 2015 |title=Scandal-plagued FIFA postpones 2026 World Cup bidding |url=https://www.abc.net.au/news/2015-06-10/fifa-world-cup-2026-bidding-postponed/6536834 |access-date=April 16, 2024 |work=ABC News |language=en-AU |archive-date=April 16, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240416202847/https://www.abc.net.au/news/2015-06-10/fifa-world-cup-2026-bidding-postponed/6536834 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; Rezultati su izgledali ovako:

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin: 0 auto;text-align: center&quot;
|+ Rezultati glasovanja
|-
!Kandidature
!1. krug&lt;br&gt;{{small|(glasovi)}}
|- style=&quot;background:#90ee90&quot;
|align=left|'''{{ubl|{{flag|Kanada}}|{{flag|Meksiko}}|{{flag|Sjedinjene Države}}}}'''
|'''134'''
|-
|align=left|{{flag|Maroko}}
|65
|-
|align=left|Nijedna kandidatura
|1
|-
|align=left|Nisu glasovali
|3
|}

== Proširenje i promjena formata ==

Ideja o proširenju prvenstva, odnosno povećanju broja reprezentacija, pojavila se još [[2013.]] godine kada je to predložio tadašnji predsjednik [[UEFA]]-e [[Michel Platini]],&lt;ref&gt;{{Cite news |date=October 28, 2013 |title=Michel Platini calls for 40-team World Cup starting with Russia 2018 |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/football/2013/oct/28/michel-platini-40-team-world-cup-russia |access-date=January 24, 2015 |archive-date=September 15, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180915093947/https://www.theguardian.com/football/2013/oct/28/michel-platini-40-team-world-cup-russia |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |date=October 29, 2013 |title=Michel Platini's World Cup expansion plan unlikely – Fifa |work=BBC Sport |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/24735765 |url-status=live |access-date=January 24, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140421001646/http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/24735765 |archive-date=April 21, 2014}}&lt;/ref&gt; a ponovio ju je i [[FIFA]]-in predsjednik [[Gianni Infantino]] [[2016.]] godine.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=March 30, 2016 |title=Infantino suggests 40-team World Cup finals |work=Independent Online |publisher=[[Independent Online (South Africa)|IOL]] |agency=Reuters |location=South Africa |url=http://www.iol.co.za/sport/fifa/infantino-suggests-40-team-world-cup-finals-2002682 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161230230628/http://www.iol.co.za/sport/fifa/infantino-suggests-40-team-world-cup-finals-2002682 |archive-date=December 30, 2016}}&lt;/ref&gt; Protivnici prijedloga tvrdili su da je već sada broj utakmica pretjerano velik,&lt;ref name=&quot;auto2&quot;&gt;{{Cite news |last=Macguire |first=Eoghan |date=December 15, 2016 |title=World Cup: Europe's top clubs oppose FIFA's expansion plans |url=https://edition.cnn.com/2016/12/15/football/eca-world-cup-fifa-expansion-plan/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161224164833/http://edition.cnn.com/2016/12/15/football/eca-world-cup-fifa-expansion-plan/ |archive-date=December 24, 2016 |publisher=CNN}}&lt;/ref&gt; da bi proširenje smanjilo kvalitetu utakmica&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite news |date=October 2, 2016 |title=Low confirms opposition to 40-team World Cup |publisher=sbs.com.au |agency=[[Australian Associated Press]] |url=http://theworldgame.sbs.com.au/article/2016/10/02/low-confirms-opposition-40-team-world-cup |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161005031826/http://theworldgame.sbs.com.au/article/2016/10/02/low-confirms-opposition-40-team-world-cup |archive-date=October 5, 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;auto1&quot;&gt;{{Cite news |last=Martín |first=Idafe |date=January 10, 2017 |title=Mundial de 48 equipos: durísimas críticas en Europa |url=https://www.clarin.com/deportes/futbol-internacional/mundial-48-equipos-durisimas-criticas-europa_0_BktHNPGUe.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170112153909/https://www.clarin.com/deportes/futbol-internacional/mundial-48-equipos-durisimas-criticas-europa_0_BktHNPGUe.html |archive-date=January 12, 2017 |work=[[Clarín (Argentine newspaper)|Clarín]] |language=es}}&lt;/ref&gt; te da je odluka motivirana političkim, a ne sportskim razlozima, optužujući Infantina da koristi ideju u svrhu samopromocije pred izbore za predsjednika.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=January 10, 2017 |title=Críticas a decisión de la FIFA de jugar el Mundial 2026 con 48 selecciones |language=es |work=[[El Universo]] |agency=[[Agence France-Presse]] |url=http://www.eluniverso.com/deportes/2017/01/10/nota/5990365/critican-decision-fifa-jugar-mundial-2026-48-selecciones |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170111180321/https://www.eluniverso.com/deportes/2017/01/10/nota/5990365/critican-decision-fifa-jugar-mundial-2026-48-selecciones |archive-date=January 11, 2017}}&lt;/ref&gt;

Unatoč kritikama, FIFA je [[10. siječnja]] [[2017.]] godine odobrila proširenje s 32 na 48 reprezentacija,&lt;ref name=&quot;48teams&quot;&gt;{{Cite news |date=January 10, 2017 |title=Unanimous decision expands FIFA World Cup to 48 teams from 2026 |url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110231324/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html |archive-date=January 10, 2017 |access-date=January 10, 2017 |publisher=FIFA}}&lt;/ref&gt; što je 16 više u odnosu na prethodnih sedam turnira.&lt;ref name=&quot;48teams&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Conn |first=David |date=January 10, 2017 |title=Fifa approves Infantino's plan to expand World Cup to 48 teams from 2026 |url=https://www.theguardian.com/football/2017/jan/10/fifa-vote-expand-world-cup-48-teams-from-2026 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110104617/https://www.theguardian.com/football/2017/jan/10/fifa-vote-expand-world-cup-48-teams-from-2026 |archive-date=January 10, 2017 |access-date=January 10, 2017 |website=The Guardian}}&lt;/ref&gt; Izvorno je promijenjeni format trebao imati 16 grupa po tri reprezentacije uz 80 odigranih utakmica, pri čemu bi prve dvije reprezentacije iz svake grupe išle dalje u fazu na izbacivanje. Prema tom formatu, broj utakmica svake momčadi i dalje bi bio maksimalno sedam, pri čemu bi svaka reprezentacija igrala jednu utakmicu manje u grupu, a turnir bi se i dalje mogao završiti unutar standardna 32 dana.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=January 10, 2017 |title=World Cup: Gianni Infantino defends tournament expansion to 48 teams |url=https://www.bbc.com/sport/football/38577001 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170331171815/http://www.bbc.com/sport/football/38577001 |archive-date=March 31, 2017 |publisher=BBC Sport}}&lt;/ref&gt; Kritičari ovog formata isticali su da bi ovo moglo dovesti do koluzije među reprezentacijama,&lt;ref name=&quot;guyon&quot;&gt;{{Cite journal |last=Guyon |first=Julien |date=April 30, 2020 |title=Risk of Collusion: Will Groups of 3 Ruin the FIFA World Cup? |journal=Journal of Sports Analytics |volume=6 |issue=4 |pages=259–279 |doi=10.3233/JSA-200414 |doi-access=free |url=https://doi.org/10.3233/JSA-200414 |archive-date=2024-08-03 |access-date=2026-05-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240803091047/https://doi.org/10.3233/JSA-200414 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; na što je FIFA predložila izvođenje penala s ciljem izbjegavanja remija u grupnoj fazi,&lt;ref&gt;{{cite news |date=January 18, 2017 |title=Penalty shootouts may be used to settle drawn World Cup matches |work=World Soccer |url=http://www.worldsoccer.com/news/penalty-shootouts-may-be-used-to-settle-drawn-world-cup-matches-394315 |access-date=November 12, 2020 |archive-date=October 28, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201028040619/https://www.worldsoccer.com/news/penalty-shootouts-may-be-used-to-settle-drawn-world-cup-matches-394315 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; međutim ni to nije potpuno ukinulo postojeći rizik,&lt;ref name=&quot;guyon&quot;/&gt; što je FIFA-u potaklo na alternativna rješenja.&lt;ref&gt;{{cite news |first=Martyn |last=Ziegler |title=Format for 2026 World Cup could be revamped amid 'collusion' fears, says Fifa vice-president |url=https://www.thetimes.com/sport/football/article/format-for-2026-world-cup-could-be-revamped-amid-collusion-fears-says-fifa-vice-president-n5kh6l6tg |work=[[The Times]] |location=London |date=April 1, 2022 |access-date=November 5, 2022 |archive-date=November 13, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113124725/https://www.thetimes.co.uk/article/format-for-2026-world-cup-could-be-revamped-amid-collusion-fears-says-fifa-vice-president-n5kh6l6tg |url-status=live}}&lt;/ref&gt; 

U konačnici je format promijenjen [[14. ožujka]] [[2023.]] godine i to na način da će reprezentacije biti raspoređene u 12 grupa po četiri reprezentacije, pri čemu prve dvije iz svake grupe prolaze dalje, zajedno s osam najboljih trećeplasiranih reprezentacija iz svih grupa.&lt;ref name=&quot;IMC&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-approves-international-match-calendars |title=FIFA Council approves international match calendars |publisher=[[FIFA]] |date=March 14, 2023 |access-date=March 14, 2023 |archive-date=March 14, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314155521/https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-approves-international-match-calendars |url-status=live}}&lt;/ref&gt; Prema novom formatu, igrat će se ukupno 104 umjesto 64 utakmice, a turnir će trajati 39 dana, duže nego prije;&lt;ref&gt;{{cite news |last=Ingle |first=Sean |url=https://www.theguardian.com/football/2023/mar/14/world-cup-2026-four-team-groups-104-game-tournament-approval-fifa |title=World Cup 2026: four-team groups and 104 game-tournament confirmed by Fifa |work=[[The Guardian]] |date=March 14, 2023 |access-date=April 11, 2023 |archive-date=April 11, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230411173501/https://www.theguardian.com/football/2023/mar/14/world-cup-2026-four-team-groups-104-game-tournament-approval-fifa |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last=Bushnell |first=Henry |url=https://sports.yahoo.com/world-cup-format-2026-fifa-135958106.html |title=FIFA scraps ill-fated 2026 World Cup format, but new plan presents other pros and cons |work=[[Yahoo! Sports]] |date=March 14, 2023 |access-date=April 11, 2023 |archive-date=April 11, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230411012544/https://sports.yahoo.com/world-cup-format-2026-fifa-135958106.html |url-status=live}}&lt;/ref&gt; iako će svaka reprezentacija i dalje igrati po tri utakmice u grupnoj fazi, broj utakmica u fazi na izbacivanje povećan je sa sedam na osam zbog uvođenja šesnaestine finala.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Ziegler |first=Martyn |url=https://www.thetimes.com/article/7d38da2c-c24b-11ed-8e20-0f5794810aad |title=World Cup will be a week longer — but Fifa scraps three-team group plan |work=[[The Times]] |date=March 14, 2023 |access-date=March 14, 2023 |archive-date=March 14, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314110957/https://www.thetimes.co.uk/article/7d38da2c-c24b-11ed-8e20-0f5794810aad |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Slater |first1=Matt |last2=Ornstein |first2=David |url=https://www.nytimes.com/athletic/4307230/2023/03/14/world-cup-2026-format-usa/ |title=World Cup 2026 format expands again with four-team groups and 104 matches |work=[[The Athletic]] |date=March 14, 2023 |access-date=March 14, 2023 |archive-date=March 14, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314103434/https://theathletic.com/4307230/2023/03/14/world-cup-2026-format-usa/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== Kvalifikacije ==
{{main|Kvalifikacije za FIFA Svjetsko prvenstvo 2026.}}
[[File:2026 world cup qualification map.svg|thumb|400x400px|{{legend|#0000ff|Kvalificirani na Svjetsko prvenstvo}} {{legend|#ffbf00|Nisu se uspjeli kvalificirati}} {{legend|#000000|Diskvalificirani ili se povukli iz kvalifikacija}} {{legend|#cccccc|Nisu članice FIFA-e}}]]
Zbog proširenja broja reprezentacija na 48, došlo je i do promjene formata kvalifikacija te povećanja broja kontinentalnih pozicija za svaku konfederaciju. Što se tiče domaćina, podnositelji kandidature računali su na to da će sve tri reprezentacije imati direktan plasman kao domaćini,&lt;ref name=&quot;bid_cities&quot;&gt;{{Cite web |title=United 2026 bid book |url=https://digitalhub.fifa.com/m/3c077448dcd5c0ab/original/w3yjeu7dadt5erw26wmu-pdf.pdf |publisher=united2026.com |access-date=April 30, 2018 |archive-date=September 15, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210915131958/https://digitalhub.fifa.com/m/3c077448dcd5c0ab/original/w3yjeu7dadt5erw26wmu-pdf.pdf |url-status=live}}&lt;/ref&gt; što je prvo potvrdio Infantino, navodeći da će [[CONCACAF]] dobiti šest mjesta, tri od koja će ići domaćinima,&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://espndeportes.espn.com/futbol/guatemala/nota/_/id/10856065/presidente-fifa-gianni-infantino-plazas-concacaf-mundial-2026 |title=Presidente de la FIFA confirma cantidad de plazas de Concacaf para el Mundial de 2026 |language=es |website=ESPN Deportes |date=August 31, 2022 |access-date=October 18, 2022 |archive-date=September 22, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220922004259/https://espndeportes.espn.com/futbol/guatemala/nota/_/id/10856065/presidente-fifa-gianni-infantino-plazas-concacaf-mundial-2026 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Vargas |first=Dinia |date=August 31, 2022 |title=Infantino anuncia cuántos cupos tendrá la Concacaf para el Mundial de 2026 |url=https://www.crhoy.com/deportes/infantino-anuncia-cuantos-cupos-tendra-la-concacaf-para-el-mundial-de-2026/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220831205624/https://www.crhoy.com/deportes/infantino-anuncia-cuantos-cupos-tendra-la-concacaf-para-el-mundial-de-2026/ |archive-date=August 31, 2022 |access-date=October 18, 2022 |website=CRHoy.com |language=es}}&lt;/ref&gt; a onda i [[Vijeće FIFA-e]] na sjednici u veljači [[2023.]] godine.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-highlights-record-breaking-revenue-in-football |title=FIFA Council highlights record breaking revenue in football |publisher=[[FIFA]] |date=February 14, 2023 |access-date=February 14, 2023 |archive-date=February 14, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230214163245/https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-highlights-record-breaking-revenue-in-football |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.reuters.com/lifestyle/sports/fifa-confirms-us-mexico-canada-automatically-26-world-cup-2023-02-15/ |title=FIFA confirms U.S., Mexico, Canada automatically in '26 World Cup |publisher=[[Reuters]] |date=February 14, 2023|access-date=February 14, 2023|archive-date=February 15, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230215070258/https://www.reuters.com/lifestyle/sports/fifa-confirms-us-mexico-canada-automatically-26-world-cup-2023-02-15/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Ostala kontinentalna mjesta potvrđena su na sastanku u [[Manama|Manami]] prije 67. kongresa FIFA-e,&lt;ref name=&quot;slot&quot;&gt;{{cite web |date=March 30, 2017 |title=Bureau of the Council recommends slot allocation for the 2026 FIFA World Cup |url=https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/media-releases/bureau-of-the-council-recommends-slot-allocation-for-the-2026-fifa-wor-2878254 |access-date=August 5, 2022 |publisher=FIFA |archive-date=June 19, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220619161123/https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/media-releases/bureau-of-the-council-recommends-slot-allocation-for-the-2026-fifa-wor-2878254 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |date=March 30, 2017 |title=World Cup 2026: Fifa reveals allocation for 48-team tournament |url=https://www.bbc.com/sport/football/39448474 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170330224520/http://www.bbc.com/sport/football/39448474 |archive-date=March 30, 2017 |publisher=BBC}}&lt;/ref&gt; gdje je potvrđeno i uvođenje interkontinentalnog kvalifikacijskog turnira na koje bi se šest reprezentacija borilo za posljednja dva mjesta na završnom turniru.&lt;ref name=&quot;fifa_council&quot;&gt;{{Cite web |date=May 9, 2017 |title=FIFA Council prepares Congress, takes key decisions for the future of the FIFA World Cup |url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=5/news=fifa-council-prepares-congress-takes-key-decisions-for-the-future-of-t-2883353.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170618072825/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y%3D2017/m%3D5/news%3Dfifa-council-prepares-congress-takes-key-decisions-for-the-future-of-t-2883353.html |archive-date=June 18, 2017 |publisher=FIFA}}&lt;/ref&gt; Ostatak kvalifikacija provodio se po konfederacijama kao i ranije, a branitelj naslova [[Fudbalska reprezentacija Argentine|Argentina]] također je sudjelovala u kvalifikacijama.

=== Kvalificirane momčadi ===

Od ukupno 48 reprezentacija na turniru, njih je 26 sudjelovalo i na [[FIFA Svjetsko prvenstvo 2022.|prethodnom turniru]]. Zbog povećanja broja reprezentacija došlo je i do povećanja broja debitanata, tako da su čak četiri reprezentacije izborile debitantski nastup, a to su [[Fudbalska reprezentacija Curaçaa|Curaçao]],&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{cite news |last=Wilson |first=Jonathan |title=Curaçao complete fairytale with battling draw in Jamaica to qualify for World Cup |url=https://www.theguardian.com/football/2025/nov/19/curacao-complete-fairytale-with-battling-draw-in-jamaica-to-qualify-for-world-cup |access-date=November 19, 2025 |work=The Guardian}}&lt;/ref&gt; [[Fudbalska reprezentacija Jordana|Jordan]], [[Fudbalska reprezentacija Uzbekistana|Uzbekistan]]&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Millar |first=Colin |date=June 5, 2025 |title=Uzbekistan, Jordan qualify for World Cup for first time |url=https://www.nytimes.com/athletic/6229851/2025/06/05/uzbekistan-world-cup-qualification-2026/ |access-date=November 19, 2025 |work=The New York Times |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt; i [[Fudbalska reprezentacija Zelenortske Republike|Zelenortska Republika]].&lt;ref&gt;{{cite web |date=October 13, 2025 |title=Cabo Verde seal historic World Cup qualification |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/cabo-verde-qualify |access-date=October 14, 2025 |publisher=FIFA}}&lt;/ref&gt; [[Fudbalska reprezentacija Katara|Katar]], koji se na prethodno izdanje kvalificirao automatski zbog domaćinstva, prvi je put izborio nastup na završnici kroz kvalifikacije.&lt;ref&gt;{{cite web |date=October 14, 2025 |title=Qatar and Saudi Arabia qualify for 2026 World Cup |url=https://global.espn.com/football/story/_/id/46597037/qatar-saudi-arabia-qualify-2026-fifa-world-cup|access-date=October 15, 2025 |website=ESPN |agency=Associated Press}}&lt;/ref&gt; Velik broj reprezentacija vratio se nakon značajnijih perioda izbivanja, a to su [[Fudbalska reprezentacija Demokratske Republike Konga|DR Kongo]] i [[Fudbalska reprezentacija Haitija|Haiti]] (posljednji nastup bio im je [[1974.]] godine),&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Williams |first=Ian |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/cn43qqy9z8xo |title=Tuanzebe sends DR Congo back to World Cup after 52 years |date=March 31, 2026 |access-date=March 31, 2026 |website=BBC Sport}}&lt;/ref&gt; [[Fudbalska reprezentacija Iraka|Irak]] (posljednji nastup bio je [[1986.]] godine)&lt;ref&gt;{{cite web |last=Luckings |first=Steve |url=https://www.thenationalnews.com/sport/2026/04/01/iraq-beat-bolivia-to-qualify-for-2026-fifa-world-cup/ |title=Iraq beat Bolivia to qualify for 2026 Fifa World Cup |date=March 31, 2026 |access-date=March 31, 2026 |website=The National News}}&lt;/ref&gt; te [[Fudbalska reprezentacija Austrije|Austrija]], [[Fudbalska reprezentacija Norveške|Norveška]]&lt;ref&gt;{{Cite news |date=November 16, 2025 |title=Norway Qualifies for 2026 World Cup and Sends Italy To Dreaded Playoff |url=https://www.foxsports.com/stories/soccer/norway-qualifies-2026-world-cup-sends-italy-dreaded-playoff |access-date=November 16, 2025 |work=Fox Sports}}&lt;/ref&gt; i [[Fudbalska reprezentacija Škotske|Škotska]] (posljednji nastup bio im je [[1998.]] godine).&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/uefa-qualifiers-review-matchday-10-november-18 |title=Austria, Belgium, Scotland, Spain and Swiss reach World Cup |publisher=FIFA|access-date=November 19, 2025}}&lt;/ref&gt;

Što se tiče značajnijih izbivanja, četverostruki svjetski prvak [[Fudbalska reprezentacija Italije|Italija]] nije se uspjela kvalificirati na svoje treće uzastopno Svjetsko prvenstvo, što je neslavni rekord postavljen nakon novog poraza u play-offu.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Bandini |first=Nicky |url=https://www.theguardian.com/football/2026/mar/31/bosnia-herzegovina-italy-world-cup-2026-qualifying-playoff-match-report |title=Italy miss out on World Cup again after Bosnia and Herzegovina's shootout triumph |date=March 31, 2026 |access-date=April 3, 2026 |website=The Guardian}}&lt;/ref&gt; Talijani su ujedno i jedini bivši prvaci koji se nisu kvalificirali na tri uzastopna prvenstva te najbolje rangirana momčad na FIFA-inoj ljestvici koja nije ostvarila plasman. Reprezentacije koje su igrale na prethodnom turniru, a nisu se kvalificirale za ovaj su [[Fudbalska reprezentacija Danske|Danska]], [[Fudbalska reprezentacija Kameruna|Kamerun]], [[Fudbalska reprezentacija Kostarike|Kostarika]], [[Fudbalska reprezentacija Poljske|Poljska]], [[Fudbalska reprezentacija Srbije|Srbija]] i [[Fudbalska reprezentacija Walesa|Wales]].

Kvalificirane momčadi su sljedeće:
{{col-begin}}
{{col-4}}
'''[[AFC]]''' (9)
* {{NogRep|AUS}}
* {{NogRep|IRK}}
* {{NogRep|IRN}}
* {{NogRep|JAP}}
* {{NogRep|JOR}} (debi)
* {{NogRep|JKO}}
* {{NogRep|KAT}}
* {{NogRep|SAU}}
* {{NogRep|UZB}} (debi)
'''[[CAF]]''' (10)
* {{NogRep|ALŽ}}
* {{NogRep|COD}}
* {{NogRep|EGI}}
* {{NogRep|GAN}}
* {{NogRep|JAR}}
* {{NogRep|MAR}}
* {{NogRep|CIV}}
* {{NogRep|SEN}}
* {{NogRep|TUN}}
* {{NogRep|ZEL}} (debi)
{{col-4}}
'''[[CONCACAF]]''' (6)
* {{NogRep|CUW}} (debi)
* {{NogRep|HAI}}
* {{NogRep|KAN}} (domaćin)
* {{NogRep|MEX}} (domaćin)
* {{NogRep|PAN}}
* {{NogRep|SAD}} (domaćin)
'''[[CONMEBOL]]''' (6)
* {{NogRep|ARG}}
* {{NogRep|BRA}}
* {{NogRep|EKV}}
* {{NogRep|KOL}}
* {{NogRep|PAR}}
* {{NogRep|URU}}
'''[[OFC]]''' (1)
* {{NogRep|NZL}}
{{col-4}}
'''[[UEFA]]''' (16)
* {{NogRep|AUT}}
* {{NogRep|BEL}}
* {{NogRep|BIH}}
* {{NogRep|ČEŠ}}
* {{NogRep|ENG}}
* {{NogRep|FRA}}
* {{NogRep|HRV}}
* {{NogRep|NIZ}}
* {{NogRep|NOR}}
* {{NogRep|NJE}}
* {{NogRep|POR}}
* {{NogRep|ŠKO}}
* {{flagicon|ŠPA}} [[Fudbalska reprezentacija Španije|Španjolska]]
* {{NogRep|ŠVE}}
* {{NogRep|ŠVI}}
* {{NogRep|TUR}}
{{col-end}}

== Gradovi domaćini ==

Tijekom kandidature, tri su zemlje predložile ukupno 41 grad s 42 potpuno funkcionalna stadiona s redovnim posjetiteljima (osim [[Montreal]]a) te dva stadiona u izgradnji (u [[Las Vegas]]u i [[Los Angeles]]u) kao potencijalne domaćine (tri stadiona u tri grada u [[Meksiko|Meksiku]], šest stadiona u šest gradova u [[Kanada|Kanadi]] te 35 stadiona u 32 grada u [[SAD|Sjedinjenim Državama]]).&lt;ref name=&quot;bids&quot;&gt;{{cite web |title=Forty-one Cities Across Canada, Mexico and the United States Submit Bids to Serve as Host Cities in United Bid for 2026 FIFA World Cup |url=http://www.ussoccer.com/stories/2017/09/07/18/05/20170907-news-wc2026-41-cities-canada-mexico-usa-submit-bids-as-2026-world-cup-hosts |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170908021347/http://www.ussoccer.com/stories/2017/09/07/18/05/20170907-news-wc2026-41-cities-canada-mexico-usa-submit-bids-as-2026-world-cup-hosts |archive-date=September 8, 2017 |access-date=September 7, 2017}}&lt;/ref&gt; Prvi krug eliminacija reducirao je broj gradova i stadiona za devet. Sljedeći je krug eliminirao još devet stadiona u šest gradova, dok su tri grada s tri stadiona ([[Chicago]], [[Minneapolis]] i [[Vancouver]]) odustala jer [[FIFA]] nije bila voljna dogovoriti se oko financijskih detalja.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Carlisle |first=Jeff |title=United States-led World Cup bid cuts list of potential host cities to 23 |url=https://www.espn.com/soccer/fifa-world-cup/story/3421045/united-states-led-world-cup-bid-reduces-list-of-potential-host-cities-to-23 |access-date=November 25, 2021 |publisher=ESPN |date=March 16, 2018 |archive-date=November 25, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211125114050/https://www.espn.com/soccer/fifa-world-cup/story/3421045/united-states-led-world-cup-bid-reduces-list-of-potential-host-cities-to-23 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; Nakon što je u srpnju [[2021.]] godine [[Montreal]] odustao zbog manjka financijske pomoći od provincije i nevoljkosti da se renovira [[Olimpijski stadion (Montreal)|Olimpijski stadion]],&lt;ref&gt;{{cite news |title=Montreal withdraws from host city selection process for 2026 World Cup |url=https://www.sportsnet.ca/soccer/article/montreal-withdraws-host-city-selection-process-2026-world-cup/ |access-date=July 6, 2021 |work=Sportsnet |date=July 6, 2021 |archive-date=August 16, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210816132650/https://www.sportsnet.ca/soccer/article/montreal-withdraws-host-city-selection-process-2026-world-cup/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[Vancouver]] se ponovo pridružio u travnju [[2022.]] godine,&lt;ref name=&quot;vancouver_candidatecity&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/update-on-fifa-world-cup-2026-candidate-host-city-process |title=Update on FIFA World Cup 2026 candidate host city process |publisher=FIFA |date=April 14, 2022|access-date=April 14, 2022|archive-date=July 12, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220712003456/https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/update-on-fifa-world-cup-2026-candidate-host-city-process|url-status=live}}&lt;/ref&gt; što je dovelo broj gradova domaćina na 24. 

Dana [[16. lipnja]] [[2022.]] godine [[FIFA]] je potvrdila šesnaest gradova domaćina (dva u [[Kanada|Kanadi]], tri u [[Meksiko|Meksiku]] te jedanaest u [[SAD|Sjedinjenim Državama]]), a to su bili: [[Atlanta]], [[Boston]], [[Ciudad de México]], [[Dallas]], [[Guadalajara]], [[Houston]], [[Kansas City, Missouri|Kansas City]], [[Los Angeles]], [[Miami]], [[Monterrey]], [[New York]]/[[New Jersey]], [[Philadelphia]], [[San Francisco]], [[Seattle]], [[Toronto]] i [[Vancouver]].&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/media-release-greater-than-fwc-2026-greater-than-host-cities-announcement |title=FIFA unveils stellar line-up of FIFA World Cup 2026 Host Cities |publisher=FIFA |date=June 16, 2022|access-date=June 16, 2022|archive-date=June 16, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220616223211/https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/media-release-greater-than-fwc-2026-greater-than-host-cities-announcement|url-status=live}}&lt;/ref&gt; FIFA je [[4. veljače]] [[2024.]] godine potvrdila da će se finale igrati na [[MetLife Stadium]]u.&lt;ref name=&quot;ESPN-Schedule&quot;&gt;{{cite news |last=Bonagura |first=Kyle |date=February 4, 2024 |title=2026 World Cup final set for MetLife Stadium, USMNT kicks off in L.A. |url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/39437198/2026-world-cup-final-metlife-stadium-usa-kicks-la |publisher=ESPN |access-date=February 4, 2024 |archive-date=February 4, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240204211650/https://www.espn.com/soccer/story/_/id/39437198/2026-world-cup-final-metlife-stadium-usa-kicks-la |url-status=live}}&lt;/ref&gt; Osam od šestanest stadiona ima trajno postavljenu umjetnu travu, koja će pred prvenstvo biti zamijenjena pravom travom. Četiri stadiona ([[Atlanta]], [[Dallas]], [[Houston]] i [[Vancouver]]) su zatvoreni stadioni koji imaju pomočni krov te su opremljeni s uređajima za kontrolu temperature, dok je stadion u [[Los Angeles]]u otvoren, ali ima prozirni krov i uređaje za kontrolu temperature.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Tannenwald |first=Jonathan |date=November 2, 2022 |title=FIFA goes to college to study how to grow grass indoors for the 2026 men's World Cup |work=[[The Philadelphia Inquirer]] |url=https://www.inquirer.com/soccer/2026-world-cup-stadiums-grass-john-sorochan-20221102.html |url-access=subscription |access-date=November 6, 2022 |archive-date=November 7, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221107071610/https://www.inquirer.com/soccer/2026-world-cup-stadiums-grass-john-sorochan-20221102.html |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

[[Ciudad de México]] je jedini glavni grad među odabranim gradovima, što znači da su se [[Ottawa]] i [[Washington, D.C.]] pridlužili [[Bonn]]u ([[1974.]]) i [[Tokyo|Tōkyu]] ([[2002.]]) kao jedini glavni gradovi koji nisu bili odabrani za domaćine utakmica Svjetskog prvenstva. Washington je bio među kandidatima, ali kako je lokalni [[FedExField]] bio u lošem stanju, kombinirali su svoju kandidaturu zajedno s [[Baltimore]]om, ali ona nije bila uspješna. Stadion u [[TD Place Stadium]] u Ottawi odbijen je vrlo rano zbog premalog kapaciteta gledališta.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Platt |first=Oliver |date=September 7, 2017 |title=Rogers Centre removed from list of potential World Cup 2026 venues |url=https://wakingthered.com/2017/09/07/1986/rogers-centre-removed-from-list-of-potential-world-cup-2026-venues/ |access-date=October 21, 2025 |website=Waking The Red |language=en |quote=Mosaic Stadium and TD Place Stadium do not currently meet the minimum-capacity requirement}}&lt;/ref&gt; Ostali odbijeni gradovi bili su [[Cincinnati]], [[Denver]], [[Nashville, Tennessee|Nashville]], [[Orlando]] i [[Edmonton]].

Iako je čak osam gradova ranije također ugostilo utakmice Svjetskih prvenstava ([[Dallas]], [[Los Angeles]], [[San Francisco]], [[New York]]/[[New Jersey]] i [[Boston]] na prvenstvu [[1994.]]; [[Guadalajara]] i [[Ciudad de México]] na prvenstvima [[1970.]] i [[1986.]]; [[Monterrey]] na prvenstvu [[1986.]]), [[Estadio Azteca]] jedini je stadion na kojemu su se i ranije igrale utakmice Svjetskog prvenstva; nijedan od stadiona sa [[FIFA Svjetsko prvenstvo 1994.|Svjetskog prvenstva 1994.]] godine neće biti korišten na ovom prvenstvu.&lt;ref&gt;{{cite news |first1=Chuck |last1=Booth |first2=Roger |last2=Gonzalez |title=FIFA World Cup 2026 host cities: Los Angeles, New York/New Jersey among top venues; Washington D.C. snubbed |url=https://www.cbssports.com/soccer/news/fifa-world-cup-2026-host-cities-los-angeles-new-york-new-jersey-among-top-venues-washington-d-c-snubbed/ |work=CBS Sports |date=June 17, 2022 |access-date=June 27, 2022 |archive-date=June 27, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220627172342/https://www.cbssports.com/soccer/news/fifa-world-cup-2026-host-cities-los-angeles-new-york-new-jersey-among-top-venues-washington-d-c-snubbed/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Zbog sponzorskih razloga, FIFA će za potrebe prvenstva koristiti druga imena za stadione jer izvorna imena sadrže imena sponzora; privremena imena prikazana su u tablici u zagradama.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Pelit |first=Asli |date=February 16, 2024 |title=FIFA RULES MAY COST METLIFE $80M IN WORLD CUP FINAL BRAND VALUE |url=https://www.sportico.com/business/sponsorship/2024/world-cup-final-metlife-sponsorship-fifa-rules-1234766942/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240216173018/https://www.sportico.com/business/sponsorship/2024/world-cup-final-metlife-sponsorship-fifa-rules-1234766942/ |archive-date=February 16, 2024 |access-date=July 21, 2024 |work=Sportico}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;FIFA stadia&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/world-cup-2026-stadiums-fifa-soccer-football-mexico-usa-canada |title=The FIFA World Cup 26 stadiums |date=July 15, 2025|access-date=November 17, 2025 |publisher=FIFA |quote=Stadium official names for the FIFA World Cup 26 have been matched with Host City names and may differ from the common designation used locally.}}&lt;/ref&gt; Podaci o kapacitetima stadiona temeljeni su na službenim podacima koje je objavila FIFA.&lt;ref name=&quot;FIFA stadia&quot;/&gt;

&lt;center&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|-
!{{flagicon|SAD}} [[Dallas]], [[Texas|TX]]
!{{flagicon|MEX}} [[Ciudad de México]]
!{{flagicon|SAD}} [[New York (grad)|New York]]/[[New Jersey]]
!{{flagicon|SAD}} [[Atlanta]], [[Georgia|GA]]
!{{flagicon|SAD}} [[Kansas City, Missouri|Kansas City]], [[Missouri|MO]]
!{{flagicon|SAD}} [[Houston]], [[Teksas|TX]]
|-
|[[AT&amp;T Stadium]]&lt;br&gt;{{small|(Dallas Stadium)}}
|[[Estadio Azteca|Estadio Banorte]]&lt;br&gt;{{small|(Mexico City Stadium)}}
|[[MetLife Stadium]]&lt;br&gt;{{small|(New York New Jersey Stadium)}}
|[[Mercedes-Benz Stadium]]&lt;br&gt;{{small|(Atlanta Stadium)}}
|[[Arrowhead Stadium|GEHA Field at Arrowhead Stadium]]&lt;br&gt;{{small|(Kansas City Stadium)}}
|[[NRG Stadium]]&lt;br&gt;{{small|(Houston Stadium)}}
|-
|Kapacitet: '''94,000'''
|Kapacitet: '''83,000'''
|Kapacitet: '''82,500'''
|Kapacitet: '''75,000'''
|Kapacitet: '''73,000'''
|Kapacitet: '''72,000'''
|-
|[[File:Cowboys stadium inside view 4.JPG|200x200px]]
|[[File:Soccer game at the Azteca Stadium.JPG|200x200px]]
|[[File:Copa America game between Columbia vs Peru at the MetLife Stadium.jpg|200x200px]]
|[[File:2017 Orlando City at Atlanta United MLS Game.jpg|200x200px]]
|[[File:25 July 2010 Kansas City Wizards vs Manchester United friendly.jpg|200x200px]]
|[[File:NRG Stadium, LEAGUES CUP 2024 TIGRES INTER MIAMI.jnp.jpg|200x200px]]
|-
!{{flagicon|SAD}} [[San Francisco]], [[Kalifornija|CA]]
!rowspan=&quot;8&quot; colspan=&quot;4&quot;|{{OSM Location map |float=center |nolabels=1 |width=800 |height=500 |coord={{coord|34|-99.5}} |zoom=3 |shapeD=circle |mark-sizeD=8 |label-sizeD=11,background,outline |label-posD=right |legendBox=,120px38px5px,5px457px,background,black |legendItem1=&lt;b&gt;Zapadna regija&lt;/b&gt;,1 |legendItem2=&lt;b&gt;Centralna regija&lt;/b&gt;,5,14 |legendItem3=&lt;b&gt;Istočna regija&lt;/b&gt;,11,25

&lt;!-- Western region --&gt;

|label1='''[[Los Angeles]]''' |mark-coord1={{Coord|33.95340|-118.33902}} |shape-color1=blue |label-pos1=west |mark-title1=[[Los Angeles]] |mark-description1=[[SoFi Stadium]]

|label2='''[[San Francisco]]''' |mark-coord2={{Coord|37.40317|-121.96979}} |shape-color2=blue |label-pos2=west |mark-title2=[[San Francisco]] |mark-description2=[[Levi's Stadium]]

|label3='''[[Seattle]]''' |mark-coord3={{Coord|47.59515|-122.33163}} |shape-color3=blue |mark-title3=[[Seattle]] |mark-description3=[[Lumen Field]]

|label4='''[[Vancouver]]''' |mark-coord4={{Coord|49.27669|-123.11202}} |shape-color4=blue |label-pos4=west |mark-title4=[[Vancouver]] |mark-description4=[[BC Place]]

&lt;!-- Central region --&gt;

|label5='''[[Dallas]]''' |mark-coord5={{Coord|32.74785|-97.09283}} |shape-color5=green |label-pos5=west |mark-title5=[[Dallas]] |mark-description5=[[AT&amp;T Stadium]]

|label6='''[[Guadalajara]]''' |mark-coord6={{Coord|20.68182|-103.46241}} |shape-color6=green |label-pos6=west |mark-title6=[[Guadalajara]] |mark-description6=[[Estadio Akron]]

|label7='''[[Houston]]''' |mark-coord7={{Coord|29.68486|-95.41080}} |shape-color7=green |label-pos7=west |mark-title7=[[Houston]] |mark-description7=[[NRG Stadium]]

|label8='''[[Kansas City, Missouri|Kansas City]]''' |mark-coord8={{Coord|39.04893|-94.48401}} |shape-color8=green |label-pos8=west |mark-title8=[[Kansas City, Missouri|Kansas City]] |mark-description8=[[Arrowhead Stadium]]

|label9='''[[Ciudad de México]]''' |mark-coord9={{Coord|19.30295|-99.15047}} |shape-color9=green |mark-title9=[[Ciudad de México]] |mark-description9=[[Estadio Azteca]]

|label10='''[[Monterrey]]''' |mark-coord10={{Coord|25.66911|-100.24437}} |shape-color10=green |mark-title10=[[Monterrey]] |mark-description10=[[Estadio BBVA]]

&lt;!-- Eastern region --&gt;

|label11='''[[Atlanta]]''' |mark-coord11={{Coord|33.75541|-84.40085}} |shape-color11=red |mark-title11=[[Atlanta]] |mark-description11=[[Mercedes-Benz Stadium]]

|label12='''[[Boston]]''' |mark-coord12={{Coord|42.09093|-71.26436}} |shape-color12=red
|mark-title12=[[Boston]] |mark-description12=[[Gillette Stadium]]

|label13='''[[Miami]]''' |mark-coord13={{Coord|25.95795|-80.23885}} |shape-color13=red |mark-title13=[[Miami]] |mark-description13=[[Hard Rock Stadium]]

|label14='''[[New York (grad)|New York]]''' |mark-coord14={{Coord|40.81352|-74.07435}} |shape-color14=red |ldx14=-2 |ldy14=7 |mark-title14=[[New York (grad)|New York/New Jersey]] |mark-description14=[[MetLife Stadium]]

|label15='''[[Philadelphia]]''' |mark-coord15={{Coord|39.90081|-75.16747}} |shape-color15=red |label-pos15=west |mark-title15=[[Philadelphia]] |mark-description15=[[Lincoln Financial Field]]

|label16='''[[Toronto]]''' |mark-coord16={{Coord|43.63322|-79.41858}} |shape-color16=red |label-pos16=west |mark-title16=[[Toronto]] |mark-description16=[[BMO Field]]
}}
!{{flagicon|SAD}} [[Los Angeles]], [[Kalifornija|CA]]
|-
|[[Levi's Stadium]]&lt;br&gt;{{small|(San Francisco Bay Area Stadium)}}
|[[SoFi Stadium]]&lt;br&gt;{{small|(Los Angeles Stadium)}}
|-
|Kapacitet: '''71,000'''
|Kapacitet: '''70,000'''
|-
|[[File:Entering Levi's Stadium.JPG|200x200px]]
|[[File:SoFi Stadium 23rd March 2025.jpg|200x200px]]
|-
!{{flagicon|SAD}} [[Philadelphia]], [[Pennsylvania|PA]]
!{{flagicon|SAD}} [[Seattle]], [[Washington (savezna država)|WA]]
|-
|[[Lincoln Financial Field]]&lt;br&gt;{{small|(Philadelphia Stadium)}}
|[[Lumen Field]]&lt;br&gt;{{small|(Seattle Stadium)}}
|-
|Kapacitet: '''69,000'''
|Kapacitet: '''69,000'''
|-
|[[File:United States v Paraguay, Copa América Centenario (cropped).jpg|200x200px]]
|[[File:2025 FIFA Club World Cup - Seattle Sounders FC vs. Botafogo - 03.jpg|200x200px]]
|-
!{{flagicon|SAD}} [[Boston]], [[Massachusetts|MA]]
!{{flagicon|SAD}} [[Miami]], [[Florida|FL]]
!{{flagicon|KAN}} [[Vancouver]], [[British Columbia|BC]]
!{{flagicon|MEX}} [[Monterrey]]
!{{flagicon|MEX}} [[Guadalajara]]
!{{flagicon|KAN}} [[Toronto]], [[Ontario|ON]]
|-
|[[Gillette Stadium]]&lt;br&gt;{{small|(Boston Stadium)}}
|[[Hard Rock Stadium]]&lt;br&gt;{{small|(Miami Stadium)}}
|[[BC Place]]&lt;br&gt;{{small|(BC Place Vancouver)}}
|[[Estadio BBVA]]&lt;br&gt;{{small|(Estadio Monterrey)}}
|[[Estadio Akron]]&lt;br&gt;{{small|(Estadio Guadalajara)}}
|[[BMO Field]]&lt;br&gt;{{small|(Toronto Stadium)}}
|-
|Kapacitet: '''65,000'''
|Kapacitet: '''65,000'''
|Kapacitet: '''54,000'''
|Kapacitet: '''53,500'''
|Kapacitet: '''48,000'''
|Kapacitet: '''45,000'''
|-
|[[File:New England Revolution vs Liga Deportivo Alajuense 2024-03-06 53571677017.jpg|200x200px]]
|[[File:Hard Rock Stadium Club World Cup.jpg|200x200px]]
|[[File:BC Place 2015 Women's FIFA World Cup.jpg|200x200px]]
|[[File:Estadio BBVA Bancomer - Diciembre 2017.jpg|200x200px]]
|[[File:Estadio Akron 02-07-2022 cabecera sur lado derecho (3).jpg|200x200px]]
|[[File:Bmo Field 2016 East Stand.jpg|200x200px]]
|}
&lt;/center&gt;

== Finalni ždrijeb ==

Finalni ždrijeb za Svjetsko prvenstvo održao se [[5. prosinca]] [[2025.]] godine u [[Kennedyjev centar|Kennedyjevom centru]] u [[Washington, D.C.|Washingtonu]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/final-draw-results |title=Groups revealed in star-studded Final Draw |publisher=FIFA |date=December 5, 2025 |access-date=December 6, 2025}}&lt;/ref&gt; Reprezentacije su raspoređene u četiri jakosne skupine po 12 reprezentacija. U prvoj jakosnoj skupini bili su domaćini te devet najbolje plasiranih reprezentacija prema FIFA-inoj ljestvici. Preostale tri jakosne skupine sadržavale su ostale reprezentacije, također podijeljene prema FIFA-inoj ljestvici. Izuzetak su četiri reprezentacije iz europskog ''play-offa'' te dvije reprezentacije s interkontinentalnog ''play-offa'', koje su smještene u četvrtu jakosnu skupinu jer se u trenutku ždrijeba još nije znalo koje će to reprezentacije biti.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.france24.com/en/sport/20251125-world-cup-draw-to-separate-spain-argentina-france-and-england-until-final-rounds|title=FIFA 2026: World Cup draw to separate Spain, Argentina, France and England until final rounds|work=France 24|access-date=November 27, 2025}}&lt;/ref&gt; Grupe su formirane nasumično izvlačenjem po jedne reprezentacije iz svake jakosne skupine, vodeći se načelnim pravilom da, kada god je to moguće, u istoj grupi ne budu momčadi iz iste konfederacije.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://inside.fifa.com/organisation/media-releases/procedures-final-draw-world-cup-2026-revealed |title=Procedures for the Final Draw for the FIFA World Cup 2026 revealed |publisher=FIFA |date=November 25, 2025 |access-date=November 25, 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/2d1a1ac7bab78995/original/Draw-Procedures-for-the-FIFA-World-Cup-2026.pdf |title=Draw Procedures for the FIFA World Cup 2026 |publisher=FIFA |date=November 25, 2025 |access-date=November 25, 2025}}&lt;/ref&gt; Ovo je pravilo primjenjivo na sve konfederacije osim UEFA-e, tako da su u grupi smjele biti maksimalno dvije europske momčadi. 

Kao što je i inače praksa, domaćini su još prije ždrijeba bili raspoređeni u grupe radi rasporeda igranja.&lt;ref name=&quot;Schedule&quot;&gt;{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf |title=FIFA World Cup 26 – Match Schedule |publisher=FIFA |date=February 4, 2024 |access-date=February 4, 2024 |archive-date=February 5, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240205034420/https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last1=Bushnell |first1=Henry |last2=Crafton |first2=Adam |date=August 22, 2025 |title=2026 World Cup draw to be held at Kennedy Center, President Trump announces |url=https://www.nytimes.com/athletic/6569842/2025/08/22/world-cup-draw-kennedy-center-trump-infantino/ |access-date=August 22, 2025 |work=The New York Times |issn=0362-4331 |url-access=limited}}&lt;/ref&gt; Tako je [[Fudbalska reprezentacija Meksika|Meksiko]] smješten u grupu A kako bi [[11. lipnja]] igrao utakmicu otvaranja na [[Estadio Azteca|Azteci]]. [[Fudbalska reprezentacija Kanade|Kanada]] i [[Fudbalska reprezentacija Sjedinjenih Američkih Država|Sjedinjene Američke Države]] smješteni su u grupu B, odnosno grupu D. 

Kako bi osigurala balans u kompetitivnosti, FIFA je također osigurala da se prve četiri reprezentacije s FIFA-ine ljestvice ne mogu međusobno susresti prije polufinala,&lt;ref&gt;{{cite web |last=Johnson |first=Dale |date=November 25, 2025 |title=Fifa to keep top seeds apart in World Cup draw |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/cvg84knn2p5o |access-date=November 25, 2025 |work=[[BBC Sport]]}}&lt;/ref&gt; odnosno finala i to tako što je osigurala da prva ([[Fudbalska reprezentacija Španije|Španjolska]]) i druga ([[Fudbalska reprezentacija Argentine|Argentina]]), odnosno treća ([[Fudbalska reprezentacija Francuske|Francuska]]) i četvrta ([[Fudbalska reprezentacija Engleske|Engleska]]) reprezentacija svijeta budu ždrijebane u suprotnim dijelovima turnira za fazu na izbacivanje, čime se osiguralo da se ne susretnu u ranim fazama turnira u slučaju da osvoje svoje grupe. Ždrijeb je započao s prvom, a završio sa četvrtom jakosnom skupinom, pri čemu je svaka reprezentacija bila raspoređena u prvu slobodnu grupu po abecednom ključu. Zbog rasporeda igranja, momčadi iz prve jakosne skupine automatski su bile ždrijebane na prvu poziciju svake grupe. Za ostale jakosne skupine, FIFA je osmislila predeterminirani način određivanja pozicije u grupu temeljen na jakosnoj skupini i grupu u koju su ždrijebani. Jakosne skupine izgledale su ovako:&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://inside.fifa.com/fifa-world-ranking/men?dateId=id14933 |title=FIFA Men's World Ranking: 19 November 2025 |publisher=FIFA |date=November 19, 2025 |access-date=November 27, 2025}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;white-space:nowrap; display:inline-table;&quot;
|+Skupina 1
|-
! style=&quot;width:150px&quot; | Reprezentacija
! {{Abbr|Grupa|Grupa u koju je reprezentacija raspoređena prije ždrijeba ili prije nego je reprezentacija bila poznata}}
! {{Abbr|Rang|Pozicija na FIFA-inoj ljestvici u trenutku ždrijeba}}
|- 
| {{fb|SAD}}{{efn|Sjedinjene Američke Države su kao sudomaćin raspoređene u prvu jakosnu skupinu te im je automatski dodijeljena pozicija D1. Po rangu, Sjedinjene Američke Države bi inače bile u drugoj jakosnoj skupini.}}
| {{center|[[#Grupa D|D]]}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 14
|-
| {{fb|MEX}}{{efn|Meksiko je kao sudomaćin raspoređen u prvu jakosnu skupinu te mu je automatski dodijeljena pozicija A1. Po rangu, Meksiko bi inače bio u drugoj jakosnoj skupini.}}
| {{center|[[#Grupa A|A]]}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 15
|- style=&quot;border-bottom:2px solid blue;&quot;
| {{fb|KAN}}{{efn|Kanada je kao sudomaćin raspoređena u prvu jakosnu skupinu te joj je automatski dodijeljena pozicija B1. Po rangu, Kanada bi inače bila u trećoj jakosnoj skupini.}}
| {{center|[[#Grupa B|B]]}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 27
|-
| {{flagicon|ŠPA}} [[Fudbalska reprezentacija Španije|Španjolska]]
| {{N/A|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 1
|-
| {{fb|ARG}}
| {{N/A|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 2
|-
| {{fb|FRA}}
| {{N/A|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 3
|-
| {{fb|ENG}}
| {{N/A|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 4
|-
| {{fb|BRA}}
| {{N/A|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 5
|-
| {{fb|POR}}
| {{N/A|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 6
|-
| {{fb|NIZ}}
| {{N/A|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 7
|-
| {{fb|BEL}}
| {{N/A|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 8
|-
| {{fb|NJE}}
| {{N/A|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 9
|}
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;white-space:nowrap; display:inline-table;&quot;
|+Skupina 2
|-
! style=&quot;width:150px&quot; | Reprezentacija
! {{Abbr|Grupa|Grupa u koju je reprezentacija raspoređena prije ždrijeba ili prije nego je reprezentacija bila poznata}}
! {{Abbr|Rang|Pozicija na FIFA-inoj ljestvici u trenutku ždrijeba}}
|-
| {{fb|HRV}}
| {{N/a|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 10
|-
| {{fb|MAR}}
| {{N/a|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 11
|-
| {{fb|KOL}}
| {{N/a|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 13
|-
| {{fb|URU}}
| {{N/a|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 16
|-
| {{flagicon|ŠVI|size=16px}} [[Nogometna reprezentacija Švicarske|Švicarska]]
| {{N/a|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 17
|-
| {{fb|JAP}}
| {{N/a|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 18
|-
| {{fb|SEN}}
| {{N/a|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 19
|-
| {{fb|IRN}}
| {{N/a|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 20
|-
| {{fb|JKO}}
| {{N/a|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 22
|-
| {{fb|EKV}}
| {{N/a|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 23
|-
| {{fb|AUT}}
| {{N/a|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 24
|-
| {{fb|AUS}}
| {{N/a|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 26
|}
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;white-space:nowrap; display:inline-table;&quot;
|+Skupina 3
|-
! style=&quot;width:150px&quot; | Reprezentacija
! {{Abbr|Grupa|Grupa u koju je reprezentacija raspoređena prije ždrijeba ili prije nego je reprezentacija bila poznata}}
! {{Abbr|Rang|Pozicija na FIFA-inoj ljestvici u trenutku ždrijeba}}
|-
| {{fb|NOR}}
| {{N/a|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 29
|-
| {{fb|PAN}}
| {{N/a|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 30
|-
| {{fb|EGI}}
| {{N/a|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 34
|-
| {{fb|ALŽ}}
| {{N/a|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 35
|-
| {{fb|ŠKO}}
| {{N/a|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 36
|-
| {{fb|PAR}}
| {{N/a|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 39
|-
| {{fb|TUN}}
| {{N/a|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 40
|-
| {{fb|CIV}}
| {{N/a|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 42
|-
| {{fb|UZB}}
| {{N/a|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 50
|-
| {{fb|KAT}}
| {{N/a|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 51
|-
| {{fb|SAU}}
| {{N/a|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 60
|-
| {{fb|JAR}}
| {{N/a|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 61
|}
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;white-space:nowrap; display:inline-table;&quot;
|+Skupina 4{{efn|name=Identitet|Pobjednici četiri europska ''play-offa'' i pobjednici dva interkontinentalna ''play-offa'' nisu bili poznati u vrijeme formiranja jakosnih skupina.}}
|-
! style=&quot;width:150px&quot; | Reprezentacija
! {{Abbr|Grupa|Grupa u koju je reprezentacija raspoređena prije ždrijeba ili prije nego je reprezentacija bila poznata}}
! {{Abbr|Rang|Pozicija na FIFA-inoj ljestvici u trenutku ždrijeba}}
|-
| {{fb|JOR}}
| {{N/a|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 66
|-
| {{fb|ZEL}}
| {{N/a|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 68
|-
| {{fb|GAN}}
| {{N/a|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 72
|-
| {{fb|CUW}}
| {{N/a|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 82
|-
| {{fb|HAI}}
| {{N/a|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 84
|-
| {{fb|NZL}}
| {{N/a|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 86
|-
| &lt;!--Do not replace with eventual Path A winner--&gt;[[Kvalifikacije za FIFA Svjetsko prvenstvo 2026.|''Play-off'' UEFA A]]{{efn|name=UEFA A|U trenutku ždrijeba, pobjednik A puta UEFA-inih kvalifikacija nije bio poznat. U konačnici je to bila {{fb|BIH}} (71), koja bi svakako bila svrstana u četvrtu jakosnu skupinu. Prilikom ždrijeba određeno je da će pobjednik A puta UEFA-inih kvalifikacija ići na mjesto B2.}}
| {{nowrap|{{center|[[#Grupa B|B]]}}}}
| style=&quot;text-align:center&quot; rowspan=&quot;6&quot; {{N/a}}
|-
| &lt;!--Do not replace with eventual Path A winner--&gt;[[Kvalifikacije za FIFA Svjetsko prvenstvo 2026.|''Play-off'' UEFA B]]{{efn|name=UEFA B|U trenutku ždrijeba, pobjednik B puta UEFA-inih kvalifikacija nije bio poznat. U konačnici je to bila {{fb|ŠVE}} (43), koja bi inače išla u treću jakosnu skupinu, ali je zbog play-offa svrstana u četvrtu. Prilikom ždrijeba određeno je da će pobjednik B puta UEFA-inih kvalifikacija ići na mjesto F3.}}
| {{nowrap|{{center|[[#Grupa F|F]]}}}}
|-
| &lt;!--Do not replace with eventual Path A winner--&gt;[[Kvalifikacije za FIFA Svjetsko prvenstvo 2026.|''Play-off'' UEFA C]]{{efn|name=UEFA C|U trenutku ždrijeba, pobjednik C puta UEFA-inih kvalifikacija nije bio poznat. U konačnici je to bila {{fb|TUR}} (25), koja bi inače išla u drugu jakosnu skupinu, ali je zbog play-offa svrstana u četvrtu. Prilikom ždrijeba određeno je da će pobjednik C puta UEFA-inih kvalifikacija ići na mjesto D4.}}
| {{nowrap|{{center|[[#Grupa D|D]]}}}}
|-
| &lt;!--Do not replace with eventual Path A winner--&gt;[[Kvalifikacije za FIFA Svjetsko prvenstvo 2026.|''Play-off'' UEFA D]]{{efn|name=UEFA D|U trenutku ždrijeba, pobjednik D puta UEFA-inih kvalifikacija nije bio poznat. U konačnici je to bila {{fb|ČEŠ}} (44), koja bi inače išla u treću jakosnu skupinu, ali je zbog play-offa svrstana u četvrtu. Prilikom ždrijeba određeno je da će pobjednik D puta UEFA-inih kvalifikacija ići na mjesto A4.}}
| {{nowrap|{{center|[[#Grupa A|A]]}}}}
|-
| &lt;!--Do not replace with eventual Path B winner--&gt;[[Kvalifikacije za FIFA Svjetsko prvenstvo 2026.|Interkontinentalni ''play-off'' 1]]{{efn|name=DR Kongo|U trenutku ždrijeba, pobjednik interkontinentalnog ''play-offa'' 1 nije bio poznat. U konačnici je to bio {{fb|COD}} (56), koji bi svakako bio svrstan u četvrtu jakosnu skupinu. Prilikom ždrijeba određeno je da će pobjednik interkontinentalnog ''play-offa'' 1 ići na mjesto K2.}}
| {{nowrap|{{center|[[#Grupa K|K]]}}}}
|-
| &lt;!--Do not replace with eventual Path C winner--&gt;[[Kvalifikacije za FIFA Svjetsko prvenstvo 2026.|Interkontinentalni ''play-off'' 2]]{{efn|name=Irak|U trenutku ždrijeba, pobjednik interkontinentalnog ''play-offa'' 2 nije bio poznat. U konačnici je to bio {{fb|IRK}} (58), koji bi svakako bio svrstan u četvrtu jakosnu skupinu. Prilikom ždrijeba određeno je da će pobjednik interkontinentalnog ''play-offa'' 2 ići na mjesto I3.}}
| {{nowrap|{{center|[[#Grupa I|I]]}}}}
|}
{{notelist}}

== Suci ==

FIFA je [[9. travnja]] [[2026.]] godine potvrdila konačni, službeni popis od 52 glavna suca, 88 pomoćnih sudaca i 30 VAR sudaca za turnir.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=April 9, 2026 |title=Match officials appointed for World Cup 2026 |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/match-officials-appointed-referees |access-date=April 9, 2026 |website=FIFA}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=April 9, 2026 |title=Match officials appointed for World Cup 2026 |url=https://digitalhub.fifa.com/asset/7879a8c6-c228-4848-a8de-7dc69b37b594/Final-List-of-Match-Officials-FWC-2026.pdf |access-date=April 9, 2026 |website=FIFA}}&lt;/ref&gt;

Konačni popis svih sudaca izgledao je ovako:

{| class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;100%&quot;
|-
!colspan=&quot;4&quot;|Lista sudaca
|-
!Konfederacija
!Glavni sudac
!Pomoćni suci
!VAR suci
|-
|rowspan=&quot;8&quot;|[[AFC]]
|{{flagicon|UAE}} [[Omar al-Ali]] ([[Ujedinjeni Arapski Emirati]])
|rowspan=&quot;8&quot;|{{ubl|George Lakrindis ([[Australija]]) / James Lindsay ([[Australija]])|Jun Mihara ([[Japan]]) / Zhou Fei ([[Kina]])|Muhamad al-Kalaf ([[Jordan]]) / Ahmed al-Roalle ([[Jordan]])|Taleb al-Mari ([[Katar]]) / Saud al-Makaleh ([[Katar]])|Muhamed al-Bakri ([[Saudijska Arabija]]) / Mohamed al-Hamadi ([[Ujedinjeni Arapski Emirati]])|Timur Gaynullin ([[Uzbekistan]]) / Andrey Tsapenko ([[Uzbekistan]])}}
|rowspan=&quot;8&quot;|{{ubl|{{flagicon|AUS}} [[Shaun Evans (fudbalski sudac)|Shaun Evans]] ([[Australija]])|{{flagicon|KAT}} [[Hamis al-Marri]] ([[Katar]])|{{flagicon|KIN}} [[Fu Ming]] ([[Kina]])|{{flagicon|SAU}} [[Abdullah al-Šehri]] ([[Saudijska Arabija]])}}
|-
|{{flagicon|JAP}} [[Yūsuke Araki]] ([[Japan]])
|-
|{{flagicon|KAT}} [[Abdulrahman al-Džasim]] ([[Katar]])
|-
|{{flagicon|AUS}} [[Ali-Reza Fagani]] ([[Australija]])
|-
|{{flagicon|KIN}} [[Ma Ning (fudbalski sudac)|Ma Ning]] ([[Kina]])
|-
|{{flagicon|JOR}} [[Adham al-Muhadamah]] ([[Jordan]])
|-
|{{flagicon|UZB}} [[Ilgiz Tantashev]] ([[Uzbekistan]])
|-
|{{flagicon|SAU}} [[Haled al-Turais]] ([[Saudijska Arabija]])
|-
|rowspan=&quot;7&quot;|[[CAF]]
|&lt;s&gt;{{flagicon|SOM}} [[Omar Abdulkadir Artan]] ([[Somalija]])&lt;/s&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 |url= https://www.bbc.com/sport/football/articles/cnv9drg0qzgo |title= Somali referee Artan barred from entering USA |author= Mike Peter |date= June 8, 2026 |website= BBC Sport|access-date= June 8, 2026}}&lt;/ref&gt;
|rowspan=&quot;7&quot;|{{ubl|Mokrane Gourari ([[Alžir]]) / Abbes Akram Zerhouni ([[Alžir]])|Jerson Emiliano dos Santos ([[Angola]]) / Elvis Noupue ([[Kamerun]])|Mahmud Aburegal ([[Egipat]]) / Ahmed Hossam Taha ([[Egipat]])|Boris Ditsoga ([[Gabon]]) / Amos Abeigne Ndong ([[Gabon]])|Zakhele Siwela ([[Južnoafrička Republika]])|Zakaria Brinsi ([[Maroko]]) / Mostafa Akarkad ([[Maroko]])}}
|rowspan=&quot;7&quot;|{{ubl|{{flagicon|EGI}} [[Mahmud Ašur]] ([[Egipat]])|{{flagicon|MAR}} [[Hamza al-Fariq]] ([[Maroko]])}}
|-
|{{flagicon|GAB}} [[Pierre Atcho]] ([[Gabon]])
|-
|{{flagicon|Mauritanija}} [[Dahhan Bajdah]] ([[Mauritanija]])
|-
|{{flagicon|ALŽ}} [[Mustapha Ghorbal]] ([[Alžir]])
|-
|{{flagicon|MAR}} [[Jalal Jayed]] ([[Maroko]])
|-
|{{flagicon|EGI}} [[Amin Omar]] ([[Egipat]])
|-
|{{flagicon|JAR}} [[Abongile Tom]] ([[Južnoafrička Republika]])
|-
|rowspan=&quot;9&quot;|[[CONCACAF]]
|{{flagicon|SAL}} [[Iván Barton]] ([[Salvador]])
|rowspan=&quot;9&quot;|{{ubl|Walter López ([[Honduras]]) / Christian Ramírez ([[Honduras]])|Lyes Arfa ([[Kanada]]) / Micheal Barwegen ([[Kanada]])|Juan Carlos Mora ([[Kostarika]]) / Caleb Wales ([[Trinidad i Tobago]])|Alberto Morín ([[Meksiko]]) / Marco Bisguerra ([[Meksiko]])|Sandra Ramírez ([[Meksiko]])|Henry Pupiro ([[Nikaragva]]) / David Morán ([[Salvador]])|Corey Parker ([[Sjedinjene Države]]) / Kyle Atkins ([[Sjedinjene Države]])|Kathryn Nesbitt ([[Sjedinjene Države]]) / Brooke Mayo ([[Sjedinjene Države]])}}
|rowspan=&quot;9&quot;|{{ubl|{{flagicon|SAD}} [[Joe Dickerson]] ([[Sjedinjene Države]])|{{flagicon|NIK}} [[Tatiana Guzmán]] ([[Nikaragva]])|{{flagicon|MEX}} [[Erick Miranda]] ([[Meksiko]])|{{flagicon|SAD}} [[Armando Villarreal]] ([[Sjedinjene Države]])}}
|-
|{{flagicon|CRC}} [[Juan Gabriel Calderón]] ([[Kostarika]])
|-
|{{flagicon|SAD}} [[Ismail Elfath]] ([[Sjedinjene Države]])
|-
|{{flagicon|KAN}} [[Drew Fischer]] ([[Kanada]])
|-
|{{flagicon|MEX}} [[Katia Itzel García]] ([[Meksiko]])
|-
|{{flagicon|HON}} [[Saíd Martínez]] ([[Honduras]])
|-
|{{flagicon|JAM}} [[Oshane Nation]] ([[Jamajka]])
|-
|{{flagicon|SAD}} [[Tori Penso]] ([[Sjedinjene Države]])
|-
|{{flagicon|MEX}} [[César Arturo Ramos]] ([[Meksiko]])
|-
|rowspan=&quot;12&quot;|[[CONMEBOL]]
|{{flagicon|BRA}} [[Ramon Abatti]] ([[Brazil]])
|rowspan=&quot;12&quot;|{{ubl|Facundo Rodríguez ([[Argentina]]) / Maximiliano Del Yesso ([[Argentina]])|Juan Pablo Belatti ([[Argentina]]) / Gabriel Chade ([[Argentina]])|Cristian Navarro ([[Argentina]]) / Rodrigo Figueiredo ([[Brazil]])|Rafael Alves ([[Brazil]]) / Danilo Manis ([[Brazil]])|Bruno Boschilia ([[Brazil]]) / Bruno Pires ([[Brazil]])|José Retamal ([[Čile]]) / Miguel Rocha ([[Čile]])|Alexander Guzmán ([[Kolumbija]]) / Michael Orué ([[Peru]])|Eduardo Cardozo ([[Paragvaj]]) / Milcíades Saldívar ([[Paragvaj]])|Nicolás Tarán ([[Urugvaj]]) / Carlos Barreiro ([[Urugvaj]])|Jorge Urrego ([[Venezuela]]) / Tulio Moreno ([[Venezuela]])}}
|rowspan=&quot;12&quot;|{{ubl|{{flagicon|KOL}} [[Nicolás Gallo]] ([[Kolumbija]])|{{flagicon|URU}} [[Antonio García (fudbalski sudac)|Antonio García]] ([[Urugvaj]])|{{flagicon|URU}} [[Leodán González]] ([[Urugvaj]])|{{flagicon|ČIL}} [[Juan Lara]] ([[Čile]])|{{flagicon|ARG}} [[Hernán Mastrángelo]] ([[Argentina]])|{{flagicon|VEN}} [[Juan Soto (fudbalski sudac)|Juan Soto]] ([[Venezuela]])|{{flagicon|BRA}} [[Rodolpho Toski]] ([[Brazil]])}}
|-
|{{flagicon|PAR}} [[Juan Gabriel Benítez]] ([[Paragvaj]])
|-
|{{flagicon|BRA}} [[Raphael Claus]] ([[Brazil]])
|-
|{{flagicon|ARG}} [[Yael Falcón]] ([[Argentina]])
|-
|{{flagicon|ČIL}} [[Cristián Garay]] ([[Čile]])
|-
|{{flagicon|ARG}} [[Darío Herrera (fudbalski sudac)|Darío Herrera]] ([[Argentina]])
|-
|{{flagicon|PER}} [[Kevin Ortega (fudbalski sudac)|Kevin Ortega]] ([[Peru]])
|-
|{{flagicon|KOL}} [[Andrés Rojas]] ([[Kolumbija]])
|-
|{{flagicon|BRA}} [[Wilton Sampaio]] ([[Brazil]])
|-
|{{flagicon|URU}} [[Gustavo Tejera]] ([[Urugvaj]])
|-
|{{flagicon|ARG}} [[Facundo Tello]] ([[Argentina]])
|-
|{{flagicon|VEN}} [[Jesús Valenzuela]] ([[Venezuela]])
|-
|[[OFC]]
|{{flagicon|NZL}} [[Campbell-Kirk Kawana-Waugh]] ([[Novi Zeland]])
|Isaac Trevis ([[Novi Zeland]])
|{{N/A|—}}
|-
|rowspan=&quot;15&quot;|[[UEFA]]
|{{flagicon|NOR}} [[Espen Eskås]] ([[Norveška]])
|rowspan=&quot;15&quot;|{{ubl|Stuart Burt ([[Engleska]]) / James Mainwaring ([[Engleska]])|Gary Beswick ([[Engleska]]) / Adam Nunn ([[Engleska]])|Cyril Mugnier ([[Francuska]]) / Mehdi Rahmouni ([[Francuska]])|Nicolas Danos ([[Francuska]]) / Benjamin Pagès ([[Francuska]])|Daniele Bindoni ([[Italija]]) / Alberto Tegoni ([[Italija]])|Hessel Steegstra ([[Nizozemska]]) / Jan de Vries ([[Nizozemska]])|Jan Erik Engan ([[Norveška]]) / Isaak Bashevkin ([[Norveška]])|Robert Kempter ([[Njemačka]]) / Christian Dietz ([[Njemačka]])|Bruno Jesus ([[Portugal]]) / Luciano Maia ([[Portugal]])|Tomasz Listkiewicz ([[Poljska]]) / Adam Kupsik ([[Poljska]])|Mihai Marius Marica ([[Rumunjska]]) / Ferencz Tunyogi ([[Rumunjska]])|Tomaž Klančnik ([[Slovenija]]) / Andraž Kovačič ([[Slovenija]])|Jose Enrique Naranjo Perez ([[Španjolska]]) / Diego Sánchez Rojo ([[Španjolska]])|Mahbod Beigi ([[Švedska]]) / Andreas Söderkvist ([[Švedska]])|Stéphane De Almeida ([[Švicarska]])}}
|rowspan=&quot;15&quot;|{{ubl|{{flagicon|HRV}} [[Ivan Bebek]] ([[Hrvatska]])|{{flagicon|FRA}} [[Jérôme Brisard]] ([[Francuska]])|{{flagicon|ŠPA}} [[Carlos del Cerro Grande]] ([[Španjolska]])|{{flagicon|NJE}} [[Bastian Dankert]] ([[Njemačka]])|{{flagicon|ITA}} [[Marco Di Bello]] ([[Italija]])|&lt;s&gt;{{flagicon|NIZ}} [[Rob Dieperink]] ([[Nizozemska]])&lt;/s&gt;&lt;ref name=&quot;RD1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;RD2&quot;/&gt;|{{flagicon|BEL}} [[Bram Van Driessche]] ([[Belgija]])|{{flagicon|ENG}} [[Jarred Gillett]] ([[Engleska]])|{{flagicon|NIZ}} [[Dennis Higler]] ([[Nizozemska]])|{{flagicon|POLJ}} [[Tomasz Kwiatkowski]] ([[Poljska]])|{{flagicon|ŠVI|size=16px}} [[Fedayi San]] ([[Švicarska]])|{{flagicon|FRA}} [[Willy Delajod]] ([[Francuska]])&lt;ref name=&quot;RD1&quot;&gt;{{Cite web |date=May 7, 2026 |title=Willy Delajod selected for VAR at 2026 World Cup as France add to contingent |access-date=May 15, 2026 |website=FIFA|url=https://onefootball.com/fr/news/willy-delajod-selected-for-var-at-2026-world-cup-as-france-add-to-contingent-42829117}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;RD2&quot;&gt;{{Cite web |date=May 15, 2026 |title=KNVB haalt scheidsrechter Rob Dieperink van beslissend duel NEC af |access-date=May 15, 2026 |website=FIFA|url=https://www.telegraaf.nl/sport/voetbal/knvb-haalt-scheidsrechter-rob-dieperink-van-beslissend-duel-nec-af/151711038.html|language=Dutch}}&lt;/ref&gt;}}
|-
|{{flagicon|ŠPA}} [[Alejandro Hernández Hernández]] ([[Španjolska]])
|-
|{{flagicon|RUM}} [[István Kovács (fudbalski sudac)|István Kovács]] ([[Rumunjska]])
|-
|{{flagicon|FRA}} [[François Letexier]] ([[Francuska]])
|-
|{{flagicon|NIZ}} [[Danny Makkelie]] ([[Nizozemska]])
|-
|{{flagicon|POLJ}} [[Szymon Marciniak]] ([[Poljska]])
|-
|{{flagicon|ITA}} [[Maurizio Mariani]] ([[Italija]])
|-
|{{flagicon|ŠVE}} [[Glenn Nyberg]] ([[Švedska]])
|-
|{{flagicon|ENG}} [[Michael Oliver (fudbalski sudac)|Michael Oliver]] ([[Engleska]])
|-
|{{flagicon|POR}} [[João Pinheiro (fudbalski sudac)|João Pinheiro]] ([[Portugal]])
|-
|{{flagicon|ŠVI|size=16px}} [[Sandro Schärer]] ([[Švicarska]])
|-
|{{flagicon|ENG}} [[Anthony Taylor (fudbalski sudac)|Anthony Taylor]] ([[Engleska]])
|-
|{{flagicon|FRA}} [[Clément Turpin]] ([[Francuska]])
|-
|{{flagicon|SLO}} [[Slavko Vinčić]] ([[Slovenija]])
|-
|{{flagicon|NJE}} [[Felix Zwayer]] ([[Njemačka]])
|}

== Grupna faza ==
{{quote box| width=20%| quote = 
'''Legenda:'''

:{{color box|#ffcccc}} Momčad ispala iz daljnjeg natjecanja.
:{{color box|#ccffcc}} Momčad prolazi u osminu finala. }}
'''Napomena:''' ''Sva vremena navedena su prema lokalnom vremenu.''

Sljedeći kriteriji primjenjivat će se prilikom rangiranja reprezentacija u grupnoj fazi:&lt;ref name=&quot;regulations&quot;&gt;{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf |title=FIFA World Cup 2026 Regulations |publisher=FIFA |date=May 2025 |access-date=June 7, 2025 |archive-date=June 23, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250623212158/https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
# Broj bodova u svim utakmicama u grupi;
# Gol razlika u svim utakmicama u grupi;
# Broj postignutih golova u svim utakmicama u grupi;
# Veći broj bodova osvojen u međusobnim susretima;
# Bolja gol razlika ostvarena u međusobnim susretima;
# Više postignutih golova u međusobnim susretima;
# Fair play bodovi u svim utakmicama u grupi (samo jedno oduzimanje bodova može se primijeniti na jednog igrača po utakmici):
##Žuti karton: -1 bod
##Indirektni crveni karton (dva žuta kartona): -3 boda
##Direktni crveni karton: -4 boda
##Žuti i direktni crveni karton: -5 bodova
# Bolji plasman na najrecentnijoj FIFA-inoj ljestvici;
# Bolji plasman na progresivno starijim FIFA-inim ljestvicama do trenutka u kojem se reprezentacije mogu odvojiti.

=== Grupa A ===

{| class=wikitable style=&quot;text-align:center&quot;
|- bgcolor=&quot;#DCDCDC&quot;
!width=&quot;25&quot; |
!width=&quot;200&quot;|Reprezentacija
!width=&quot;60&quot;|Bod.
!width=&quot;60&quot;|Ut.
!width=&quot;60&quot;|Pob.
!width=&quot;60&quot;|N.
!width=&quot;60&quot;|Por.
!width=&quot;60&quot;|Pos.
!width=&quot;60&quot;|Pri.
!width=&quot;60&quot;|RP
|- style=&quot;background: &lt;!--#ccffcc--&gt;;&quot;
|1.
|align=left|{{NogRep|MEX}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: &lt;!--##ccffcc--&gt;;&quot;
|2.
|align=left|{{NogRep|JAR}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: &lt;!--##ffcccc--&gt;;&quot;
|3.
|align=left|{{NogRep|JKO}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: &lt;!--##ffcccc--&gt;;&quot;
|4.
|align=left|{{NogRep|ČEŠ}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|}

{{footballbox
|datum= [[11. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 13:00 {{small|(UTC−6)}}
|momčad1= [[Meksiko]] {{flagicon|MEX}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Južnoafrička Republika}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Estadio Azteca|Mexico City Stadium]], [[Ciudad de México]]
|gledatelji= 
|sudac= {{flagicon|BRA}} [[Wilton Sampaio]]
}}
----
{{footballbox
|datum= [[11. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 20:00 {{small|(UTC−6)}}
|momčad1= [[Južna Koreja]] {{flagicon|JKO}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Češka}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Estadio Akron|Estatio Guadalajara]], [[Guadalajara]]
|gledatelji= 
|sudac= {{flagicon|EGI}} [[Amin Omar]]
}}
----
{{footballbox
|datum= [[18. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 12:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= [[Češka]] {{flagicon|ČEŠ}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Južnoafrička Republika}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Mercedes-Benz Stadium|Atlanta Stadium]], [[Atlanta]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[18. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 19:00 {{small|(UTC−6)}}
|momčad1= [[Meksiko]] {{flagicon|MEX}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Južna Koreja}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Estadio Akron|Estatio Guadalajara]], [[Guadalajara]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[24. lipnja]] [[2026.]] 
|vrijeme= 19:00 {{small|(UTC−6)}}
|momčad1= [[Češka]] {{flagicon|ČEŠ}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Meksiko}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Estadio Azteca|Mexico City Stadium]], [[Ciudad de México]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[24. lipnja]] [[2026.]]  
|vrijeme= 19:00 {{small|(UTC−6)}}
|momčad1= [[Južnoafrička Republika]] {{flagicon|JAR}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Južna Koreja}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Estadio BBVA|Estadio Monterrey]], [[Monterrey]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}

=== Grupa B ===

{| class=wikitable style=&quot;text-align:center&quot;
|- bgcolor=&quot;#DCDCDC&quot;
!width=&quot;25&quot; |
!width=&quot;200&quot;|Reprezentacija
!width=&quot;60&quot;|Bod.
!width=&quot;60&quot;|Ut.
!width=&quot;60&quot;|Pob.
!width=&quot;60&quot;|N.
!width=&quot;60&quot;|Por.
!width=&quot;60&quot;|Pos.
!width=&quot;60&quot;|Pri.
!width=&quot;60&quot;|RP
|- style=&quot;background: &lt;!--#ccffcc--&gt;;&quot;
|1.
|align=left|{{NogRep|KAN}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: &lt;!--##ccffcc--&gt;;&quot;
|2.
|align=left|{{NogRep|BIH}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: &lt;!--##ffcccc--&gt;;&quot;
|3.
|align=left|{{NogRep|KAT}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: &lt;!--##ffcccc--&gt;;&quot;
|4.
|align=left|{{NogRep|ŠVI}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|}

{{footballbox
|datum= [[12. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 15:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= [[Kanada]] {{flagicon|KAN}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Bosna i Hercegovina}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[BMO Field|Toronto Stadium]], [[Toronto]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[13. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 12:00 {{small|(UTC−7)}}
|momčad1= [[Katar]] {{flagicon|KAT}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Švicarska}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Levi's Stadium|San Francisco Bay Area Stadium]], [[San Francisco]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[18. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 12:00 {{small|(UTC−7)}}
|momčad1= [[Švicarska]] {{flagicon|ŠVI}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Bosna i Hercegovina}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[SoFi Stadium|Los Angeles Stadium]], [[Los Angeles]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[18. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 15:00 {{small|(UTC−7)}}
|momčad1= [[Kanada]] {{flagicon|KAN}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Katar}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[BC Place|BC Place Vancouver]], [[Vancouver]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[24. lipnja]] [[2026.]] 
|vrijeme= 12:00 {{small|(UTC−7)}}
|momčad1= [[Švicarska]] {{flagicon|ŠVI}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Kanada}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[BC Place|BC Place Vancouver]], [[Vancouver]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[24. lipnja]] [[2026.]]  
|vrijeme= 12:00 {{small|(UTC−7)}}
|momčad1= [[Bosna i Hercegovina]] {{flagicon|BIH}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Katar}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Lumen Field|Seattle Stadium]], [[Seattle]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}

=== Grupa C ===

{| class=wikitable style=&quot;text-align:center&quot;
|- bgcolor=&quot;#DCDCDC&quot;
!width=&quot;25&quot; |
!width=&quot;200&quot;|Reprezentacija
!width=&quot;60&quot;|Bod.
!width=&quot;60&quot;|Ut.
!width=&quot;60&quot;|Pob.
!width=&quot;60&quot;|N.
!width=&quot;60&quot;|Por.
!width=&quot;60&quot;|Pos.
!width=&quot;60&quot;|Pri.
!width=&quot;60&quot;|RP
|- style=&quot;background: &lt;!--#ccffcc--&gt;;&quot;
|1.
|align=left|{{NogRep|BRA}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: &lt;!--##ccffcc--&gt;;&quot;
|2.
|align=left|{{NogRep|MAR}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: &lt;!--##ffcccc--&gt;;&quot;
|3.
|align=left|{{NogRep|HAI}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: &lt;!--##ffcccc--&gt;;&quot;
|4.
|align=left|{{NogRep|ŠKO}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|}

{{footballbox
|datum= [[13. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 18:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= [[Brazil]] {{flagicon|BRA}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Maroko}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[MetLife Stadium|New York New Jersey Stadium]], [[New York (grad)|New York]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[13. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 21:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= [[Haiti]] {{flagicon|HAI}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Škotska}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Gillette Stadium|Boston Stadium]], [[Boston]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[19. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 18:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= [[Škotska]] {{flagicon|ŠKO}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Maroko}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Gillette Stadium|Boston Stadium]], [[Boston]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[19. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 20:30 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= [[Brazil]] {{flagicon|BRA}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Haiti}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Lincoln Financial Field|Philadelphia Stadium]], [[Philadelphia]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[24. lipnja]] [[2026.]] 
|vrijeme= 18:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= [[Škotska]] {{flagicon|ŠKO}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Brazil}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Hard Rock Stadium|Miami Stadium]], [[Miami]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[24. lipnja]] [[2026.]]  
|vrijeme= 18:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= [[Maroko]] {{flagicon|MAR}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Haiti}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Mercedes-Benz Stadium|Atlanta Stadium]], [[Atlanta]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}

=== Grupa D ===

{| class=wikitable style=&quot;text-align:center&quot;
|- bgcolor=&quot;#DCDCDC&quot;
!width=&quot;25&quot; |
!width=&quot;200&quot;|Reprezentacija
!width=&quot;60&quot;|Bod.
!width=&quot;60&quot;|Ut.
!width=&quot;60&quot;|Pob.
!width=&quot;60&quot;|N.
!width=&quot;60&quot;|Por.
!width=&quot;60&quot;|Pos.
!width=&quot;60&quot;|Pri.
!width=&quot;60&quot;|RP
|- style=&quot;background: &lt;!--#ccffcc--&gt;;&quot;
|1.
|align=left|{{nowrap|{{NogRep|SAD}}}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: &lt;!--##ccffcc--&gt;;&quot;
|2.
|align=left|{{NogRep|PAR}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: &lt;!--##ffcccc--&gt;;&quot;
|3.
|align=left|{{NogRep|AUS}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: &lt;!--##ffcccc--&gt;;&quot;
|4.
|align=left|{{NogRep|TUR}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|}

{{footballbox
|datum= [[12. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 18:00 {{small|(UTC−7)}}
|momčad1= [[Sjedinjene Američke Države]] {{flagicon|SAD}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Paragvaj}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[SoFi Stadium|Los Angeles Stadium]], [[Los Angeles]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[13. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 21:00 {{small|(UTC−7)}}
|momčad1= [[Australija]] {{flagicon|AUS}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Turska}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[BC Place|BC Place Vancouver]], [[Vancouver]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[19. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 12:00 {{small|(UTC−7)}}
|momčad1= [[Sjedinjene Američke Države]] {{flagicon|SAD}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Australija}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Lumen Field|Seattle Stadium]], [[Seattle]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[19. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 20:00 {{small|(UTC−7)}}
|momčad1= [[Turska]] {{flagicon|TUR}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Paragvaj}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Levi's Stadium|San Francisco Bay Area Stadium]], [[San Francisco]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[25. lipnja]] [[2026.]] 
|vrijeme= 19:00 {{small|(UTC−7)}}
|momčad1= [[Turska]] {{flagicon|TUR}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Sjedinjene Američke Države}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[SoFi Stadium|Los Angeles Stadium]], [[Los Angeles]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[25. lipnja]] [[2026.]]  
|vrijeme= 19:00 {{small|(UTC−7)}}
|momčad1= [[Paragvaj]] {{flagicon|PAR}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Australija}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Levi's Stadium|San Francisco Bay Area Stadium]], [[San Francisco]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}

=== Grupa E ===

{| class=wikitable style=&quot;text-align:center&quot;
|- bgcolor=&quot;#DCDCDC&quot;
!width=&quot;25&quot; |
!width=&quot;200&quot;|Reprezentacija
!width=&quot;60&quot;|Bod.
!width=&quot;60&quot;|Ut.
!width=&quot;60&quot;|Pob.
!width=&quot;60&quot;|N.
!width=&quot;60&quot;|Por.
!width=&quot;60&quot;|Pos.
!width=&quot;60&quot;|Pri.
!width=&quot;60&quot;|RP
|- style=&quot;background: &lt;!--#ccffcc--&gt;;&quot;
|1.
|align=left|{{NogRep|NJE}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: &lt;!--##ccffcc--&gt;;&quot;
|2.
|align=left|{{NogRep|CUW}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: &lt;!--##ffcccc--&gt;;&quot;
|3.
|align=left|{{NogRep|CIV}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: &lt;!--##ffcccc--&gt;;&quot;
|4.
|align=left|{{NogRep|EKV}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|}

{{footballbox
|datum= [[14. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 12:00 {{small|(UTC−5)}}
|momčad1= [[Njemačka]] {{flagicon|NJE}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Curaçao}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[NRG Stadium|Houston Stadium]], [[Houston]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[14. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 19:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= [[Obala Slonovače]] {{flagicon|CIV}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Ekvador}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Lincoln Financial Field|Philadelphia Stadium]], [[Philadelphia]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[20. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 16:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= [[Njemačka]] {{flagicon|NJE}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Obala Slonovače}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[BMO Field|Toronto Stadium]], [[Toronto]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[20. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 19:00 {{small|(UTC−5)}}
|momčad1= [[Ekvador]] {{flagicon|EKV}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Curaçao}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Arrowhead Stadium|Kansas City Stadium]], [[Kansas City, Missouri|Kansas City]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[25. lipnja]] [[2026.]] 
|vrijeme= 16:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= [[Curaçao]] {{flagicon|CUW}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Obala Slonovače}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Lincoln Financial Field|Philadelphia Stadium]], [[Philadelphia]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[25. lipnja]] [[2026.]]  
|vrijeme= 16:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= [[Ekvador]] {{flagicon|EKV}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Njemačka}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[MetLife Stadium|New York New Jersey Stadium]], [[New York (grad)|New York]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}

=== Grupa F ===

{| class=wikitable style=&quot;text-align:center&quot;
|- bgcolor=&quot;#DCDCDC&quot;
!width=&quot;25&quot; |
!width=&quot;200&quot;|Reprezentacija
!width=&quot;60&quot;|Bod.
!width=&quot;60&quot;|Ut.
!width=&quot;60&quot;|Pob.
!width=&quot;60&quot;|N.
!width=&quot;60&quot;|Por.
!width=&quot;60&quot;|Pos.
!width=&quot;60&quot;|Pri.
!width=&quot;60&quot;|RP
|- style=&quot;background: &lt;!--#ccffcc--&gt;;&quot;
|1.
|align=left|{{NogRep|NIZ}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: &lt;!--##ccffcc--&gt;;&quot;
|2.
|align=left|{{NogRep|JAP}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: &lt;!--##ffcccc--&gt;;&quot;
|3.
|align=left|{{NogRep|ŠVE}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: &lt;!--##ffcccc--&gt;;&quot;
|4.
|align=left|{{NogRep|TUN}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|}

{{footballbox
|datum= [[14. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 15:00 {{small|(UTC−5)}}
|momčad1= [[Nizozemska]] {{flagicon|NIZ}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Japan}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[AT&amp;T Stadium|Dallas Stadium]], [[Dallas]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[14. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 20:00 {{small|(UTC−6)}}
|momčad1= [[Švedska]] {{flagicon|ŠVE}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Tunis}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Estadio BBVA|Estadio Monterrey]], [[Monterrey]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[20. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 12:00 {{small|(UTC−5)}}
|momčad1= [[Nizozemska]] {{flagicon|NIZ}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Švedska}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[NRG Stadium|Houston Stadium]], [[Houston]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[20. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 22:00 {{small|(UTC−6)}}
|momčad1= [[Tunis]] {{flagicon|TUN}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Japan}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Estadio BBVA|Estadio Monterrey]], [[Monterrey]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[25. lipnja]] [[2026.]] 
|vrijeme= 18:00 {{small|(UTC−5)}}
|momčad1= [[Japan]] {{flagicon|JAP}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Švedska}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[AT&amp;T Stadium|Dallas Stadium]], [[Dallas]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[25. lipnja]] [[2026.]]  
|vrijeme= 18:00 {{small|(UTC−5)}}
|momčad1= [[Tunis]] {{flagicon|TUN}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Nizozemska}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Arrowhead Stadium|Kansas City Stadium]], [[Kansas City, Missouri|Kansas City]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}

=== Grupa G ===

{| class=wikitable style=&quot;text-align:center&quot;
|- bgcolor=&quot;#DCDCDC&quot;
!width=&quot;25&quot; |
!width=&quot;200&quot;|Reprezentacija
!width=&quot;60&quot;|Bod.
!width=&quot;60&quot;|Ut.
!width=&quot;60&quot;|Pob.
!width=&quot;60&quot;|N.
!width=&quot;60&quot;|Por.
!width=&quot;60&quot;|Pos.
!width=&quot;60&quot;|Pri.
!width=&quot;60&quot;|RP
|- style=&quot;background: &lt;!--#ccffcc--&gt;;&quot;
|1.
|align=left|{{NogRep|BEL}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: &lt;!--##ccffcc--&gt;;&quot;
|2.
|align=left|{{NogRep|EGI}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: &lt;!--##ffcccc--&gt;;&quot;
|3.
|align=left|{{NogRep|IRN}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: &lt;!--##ffcccc--&gt;;&quot;
|4.
|align=left|{{NogRep|NZL}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|}

{{footballbox
|datum= [[15. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 12:00 {{small|(UTC−7)}}
|momčad1= [[Belgija]] {{flagicon|BEL}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Egipat}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Lumen Field|Seattle Stadium]], [[Seattle]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[15. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 18:00 {{small|(UTC−7)}}
|momčad1= [[Iran]] {{flagicon|IRN}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Novi Zeland}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[SoFi Stadium|Los Angeles Stadium]], [[Los Angeles]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[21. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 12:00 {{small|(UTC−7)}}
|momčad1= [[Belgija]] {{flagicon|BEL}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Iran}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[SoFi Stadium|Los Angeles Stadium]], [[Los Angeles]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[21. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 18:00 {{small|(UTC−7)}}
|momčad1= [[Novi Zeland]] {{flagicon|NZL}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Egipat}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[BC Place|BC Place Vancouver]], [[Vancouver]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[26. lipnja]] [[2026.]] 
|vrijeme= 20:00 {{small|(UTC−7)}}
|momčad1= [[Egipat]] {{flagicon|EGI}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Iran}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Lumen Field|Seattle Stadium]], [[Seattle]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[26. lipnja]] [[2026.]]  
|vrijeme= 20:00 {{small|(UTC−7)}}
|momčad1= [[Novi Zeland]] {{flagicon|NZL}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Belgija}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[BC Place|BC Place Vancouver]], [[Vancouver]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}

=== Grupa H ===

{| class=wikitable style=&quot;text-align:center&quot;
|- bgcolor=&quot;#DCDCDC&quot;
!width=&quot;25&quot; |
!width=&quot;200&quot;|Reprezentacija
!width=&quot;60&quot;|Bod.
!width=&quot;60&quot;|Ut.
!width=&quot;60&quot;|Pob.
!width=&quot;60&quot;|N.
!width=&quot;60&quot;|Por.
!width=&quot;60&quot;|Pos.
!width=&quot;60&quot;|Pri.
!width=&quot;60&quot;|RP
|- style=&quot;background: &lt;!--#ccffcc--&gt;;&quot;
|1.
|align=left|{{flagicon|ŠPA}} [[Fudbalska reprezentacija Španije|Španjolska]]
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: &lt;!--##ccffcc--&gt;;&quot;
|2.
|align=left|{{NogRep|ZEL}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: &lt;!--##ffcccc--&gt;;&quot;
|3.
|align=left|{{NogRep|SAU}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: &lt;!--##ffcccc--&gt;;&quot;
|4.
|align=left|{{NogRep|URU}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|}

{{footballbox
|datum= [[15. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 12:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= [[Španjolska]] {{flagicon|ŠPA}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Zelenortska Republika}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Mercedes-Benz Stadium|Atlanta Stadium]], [[Atlanta]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[15. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 18:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= [[Saudijska Arabija]] {{flagicon|SAU}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Urugvaj}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Hard Rock Stadium|Miami Stadium]], [[Miami]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[21. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 12:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= [[Španjolska]] {{flagicon|ŠPA}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Saudijska Arabija}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Mercedes-Benz Stadium|Atlanta Stadium]], [[Atlanta]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[21. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 18:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= [[Urugvaj]] {{flagicon|URU}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Zelenortska Republika}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Hard Rock Stadium|Miami Stadium]], [[Miami]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[26. lipnja]] [[2026.]] 
|vrijeme= 19:00 {{small|(UTC−5)}}
|momčad1= [[Zelenortska Republika]] {{flagicon|ZEL}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Saudijska Arabija}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[NRG Stadium|Houston Stadium]], [[Houston]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[26. lipnja]] [[2026.]]  
|vrijeme= 18:00 {{small|(UTC−6)}}
|momčad1= [[Urugvaj]] {{flagicon|URU}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Španjolska}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Estadio Akron|Estadio Guadalajara]], [[Guadalajara]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}

=== Grupa I ===

{| class=wikitable style=&quot;text-align:center&quot;
|- bgcolor=&quot;#DCDCDC&quot;
!width=&quot;25&quot; |
!width=&quot;200&quot;|Reprezentacija
!width=&quot;60&quot;|Bod.
!width=&quot;60&quot;|Ut.
!width=&quot;60&quot;|Pob.
!width=&quot;60&quot;|N.
!width=&quot;60&quot;|Por.
!width=&quot;60&quot;|Pos.
!width=&quot;60&quot;|Pri.
!width=&quot;60&quot;|RP
|- style=&quot;background: &lt;!--#ccffcc--&gt;;&quot;
|1.
|align=left|{{NogRep|FRA}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: &lt;!--##ccffcc--&gt;;&quot;
|2.
|align=left|{{NogRep|SEN}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: &lt;!--##ffcccc--&gt;;&quot;
|3.
|align=left|{{NogRep|IRK}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: &lt;!--##ffcccc--&gt;;&quot;
|4.
|align=left|{{NogRep|NOR}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|}

{{footballbox
|datum= [[16. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 15:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= [[Francuska]] {{flagicon|FRA}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Senegal}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[MetLife Stadium|New York New Jersey Stadium]], [[New York (grad)|New York]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[16. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 18:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= [[Irak]] {{flagicon|IRK}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Norveška}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Gillette Stadium|Boston Stadium]], [[Boston]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[22. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 17:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= [[Francuska]] {{flagicon|FRA}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Irak}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Lincoln Financial Field|Philadelphia Stadium]], [[Philadelphia]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[22. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 20:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= [[Norveška]] {{flagicon|NOR}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Senegal}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[MetLife Stadium|New York New Jersey Stadium]], [[New York (grad)|New York]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[26. lipnja]] [[2026.]] 
|vrijeme= 15:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= [[Norveška]] {{flagicon|NOR}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Francuska}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Gillette Stadium|Boston Stadium]], [[Boston]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[26. lipnja]] [[2026.]]  
|vrijeme= 15:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= [[Senegal]] {{flagicon|SEN}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Irak}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[BMO Field|Toronto Stadium]], [[Toronto]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}

=== Grupa J ===

{| class=wikitable style=&quot;text-align:center&quot;
|- bgcolor=&quot;#DCDCDC&quot;
!width=&quot;25&quot; |
!width=&quot;200&quot;|Reprezentacija
!width=&quot;60&quot;|Bod.
!width=&quot;60&quot;|Ut.
!width=&quot;60&quot;|Pob.
!width=&quot;60&quot;|N.
!width=&quot;60&quot;|Por.
!width=&quot;60&quot;|Pos.
!width=&quot;60&quot;|Pri.
!width=&quot;60&quot;|RP
|- style=&quot;background: &lt;!--#ccffcc--&gt;;&quot;
|1.
|align=left|{{NogRep|ARG}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: &lt;!--##ccffcc--&gt;;&quot;
|2.
|align=left|{{NogRep|ALŽ}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: &lt;!--##ffcccc--&gt;;&quot;
|3.
|align=left|{{NogRep|AUT}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: &lt;!--##ffcccc--&gt;;&quot;
|4.
|align=left|{{NogRep|JOR}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|}

{{footballbox
|datum= [[16. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 20:00 {{small|(UTC−5)}}
|momčad1= [[Argentina]] {{flagicon|ARG}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Alžir}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Arrowhead Stadium|Kansas City Stadium]], [[Kansas City, Missouri|Kansas City]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[16. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 21:00 {{small|(UTC−7)}}
|momčad1= [[Austrija]] {{flagicon|AUT}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Jordan}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Levi's Stadium|San Francisco Bay Area Stadium]], [[San Francisco]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[22. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 12:00 {{small|(UTC−5)}}
|momčad1= [[Argentina]] {{flagicon|ARG}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Austrija}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[AT&amp;T Stadium|Dallas Stadium]], [[Dallas]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[22. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 20:00 {{small|(UTC−7)}}
|momčad1= [[Jordan]] {{flagicon|JOR}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Alžir}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Levi's Stadium|San Francisco Bay Area Stadium]], [[San Francisco]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[27. lipnja]] [[2026.]] 
|vrijeme= 21:00 {{small|(UTC−5)}}
|momčad1= [[Alžir]] {{flagicon|ALŽ}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Austrija}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Arrowhead Stadium|Kansas City Stadium]], [[Kansas City, Missouri|Kansas City]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[27. lipnja]] [[2026.]]  
|vrijeme= 21:00 {{small|(UTC−5)}}
|momčad1= [[Jordan]] {{flagicon|JOR}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Argentina}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[AT&amp;T Stadium|Dallas Stadium]], [[Dallas]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}

=== Grupa K ===

{| class=wikitable style=&quot;text-align:center&quot;
|- bgcolor=&quot;#DCDCDC&quot;
!width=&quot;25&quot; |
!width=&quot;200&quot;|Reprezentacija
!width=&quot;60&quot;|Bod.
!width=&quot;60&quot;|Ut.
!width=&quot;60&quot;|Pob.
!width=&quot;60&quot;|N.
!width=&quot;60&quot;|Por.
!width=&quot;60&quot;|Pos.
!width=&quot;60&quot;|Pri.
!width=&quot;60&quot;|RP
|- style=&quot;background: &lt;!--#ccffcc--&gt;;&quot;
|1.
|align=left|{{NogRep|POR}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: &lt;!--##ccffcc--&gt;;&quot;
|2.
|align=left|{{NogRep|COD}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: &lt;!--##ffcccc--&gt;;&quot;
|3.
|align=left|{{NogRep|UZB}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: &lt;!--##ffcccc--&gt;;&quot;
|4.
|align=left|{{NogRep|KOL}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|}

{{footballbox
|datum= [[17. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 12:00 {{small|(UTC−5)}}
|momčad1= [[Portugal]] {{flagicon|POR}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|DR Kongo}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[NRG Stadium|Houston Stadium]], [[Houston]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[17. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 20:00 {{small|(UTC−6)}}
|momčad1= [[Uzbekistan]] {{flagicon|UZB}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Kolumbija}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Estadio Azteca|Mexico City Stadium]], [[Ciudad de México]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[23. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 12:00 {{small|(UTC−5)}}
|momčad1= [[Portugal]] {{flagicon|POR}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Uzbekistan}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[NRG Stadium|Houston Stadium]], [[Houston]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[23. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 20:00 {{small|(UTC−6)}}
|momčad1= [[Kolumbija]] {{flagicon|KOL}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|DR Kongo}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Estadio Akron|Estadio Guadalajara]], [[Guadalajara]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[27. lipnja]] [[2026.]] 
|vrijeme= 19:30 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= [[Kolumbija]] {{flagicon|KOL}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Portugal}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Hard Rock Stadium|Miami Stadium]], [[Miami]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[27. lipnja]] [[2026.]]  
|vrijeme= 19:30 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= [[DR Kongo]] {{flagicon|COD}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Uzbekistan}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Mercedes-Benz Stadium|Atlanta Stadium]], [[Atlanta]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}

=== Grupa L ===

{| class=wikitable style=&quot;text-align:center&quot;
|- bgcolor=&quot;#DCDCDC&quot;
!width=&quot;25&quot; |
!width=&quot;200&quot;|Reprezentacija
!width=&quot;60&quot;|Bod.
!width=&quot;60&quot;|Ut.
!width=&quot;60&quot;|Pob.
!width=&quot;60&quot;|N.
!width=&quot;60&quot;|Por.
!width=&quot;60&quot;|Pos.
!width=&quot;60&quot;|Pri.
!width=&quot;60&quot;|RP
|- style=&quot;background: &lt;!--#ccffcc--&gt;;&quot;
|1.
|align=left|{{NogRep|ENG}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: &lt;!--##ccffcc--&gt;;&quot;
|2.
|align=left|{{NogRep|HRV}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: &lt;!--##ffcccc--&gt;;&quot;
|3.
|align=left|{{NogRep|GAN}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: &lt;!--##ffcccc--&gt;;&quot;
|4.
|align=left|{{NogRep|PAN}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|}

{{footballbox
|datum= [[17. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 15:00 {{small|(UTC−5)}}
|momčad1= [[Engleska]] {{flagicon|ENG}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Hrvatska}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[AT&amp;T Stadium|Dallas Stadium]], [[Dallas]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[17. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 19:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= [[Gana]] {{flagicon|GAN}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Panama}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[BMO Field|Toronto Stadium]], [[Toronto]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[23. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 16:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= [[Engleska]] {{flagicon|ENG}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Gana}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Gillette Stadium|Boston Stadium]], [[Boston]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[23. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 19:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= [[Panama]] {{flagicon|PAN}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Hrvatska}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[BMO Field|Toronto Stadium]], [[Toronto]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[27. lipnja]] [[2026.]] 
|vrijeme= 17:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= [[Panama]] {{flagicon|PAN}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Engleska}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[MetLife Stadium|New York New Jersey Stadium]], [[New York (grad)|New York]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[27. lipnja]] [[2026.]]  
|vrijeme= 17:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= [[Hrvatska]] {{flagicon|HRV}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Gana}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Lincoln Financial Field|Philadelphia Stadium]], [[Philadelphia]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}

=== Rangiranje trećeplasiranih momčadi ===
{| style=&quot;background-color: transparent; width: {{{width|100%}}}&quot;
| width=&quot;{{{width|}}}&quot; align=&quot;{{{align|left}}}&quot; valign=&quot;{{{valign|top}}}&quot; |

{| class=wikitable style=&quot;text-align:center&quot;
|- bgcolor=&quot;#DCDCDC&quot;
! | {{Abbr|Poz.|Pozicija}}
! | Grupa
!width=&quot;200&quot;|Reprezentacija
!width=&quot;40&quot;|Bod.
!width=&quot;40&quot;|Ut.
!width=&quot;40&quot;|Pob.
!width=&quot;40&quot;|N.
!width=&quot;40&quot;|Por.
!width=&quot;40&quot;|Pos.
!width=&quot;40&quot;|Pri.
!width=&quot;40&quot;|GR
|- style=&quot;background: #ccffcc;&quot;
|1.
|[[#Grupa A|A]]
|align=left|A3
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: #ccffcc;&quot;
|2.
|[[#Grupa B|B]]
|align=left|B3
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: #ccffcc;&quot;
|3.
|[[#Grupa C|C]]
|align=left|C3
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: #ccffcc;&quot;
|4.
|[[#Grupa D|D]]
|align=left|D3
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: #ccffcc;&quot;
|5.
|[[#Grupa E|E]]
|align=left|E3
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: #ccffcc;&quot;
|6.
|[[#Grupa F|F]]
|align=left|F3
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: #ccffcc;&quot;
|7.
|[[#Grupa G|G]]
|align=left|G3
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: #ccffcc;&quot;
|8.
|[[#Grupa H|H]]
|align=left|H3
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|-
|9.
|[[#Grupa I|I]]
|align=left|I3
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|-
|10.
|[[#Grupa J|J]]
|align=left|J3
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|-
|11.
|[[#Grupa K|K]]
|align=left|K3
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|-
|12.
|[[#Grupa L|L]]
|align=left|L3
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|}
| width=&quot;{{{width|}}}&quot; align=&quot;{{{align|left}}}&quot; valign=&quot;{{{valign|top}}}&quot; |
Osam najboljih trećeplasiranih reprezentacija određuje se prema sljedećim kriterijima:&lt;ref name=&quot;regulations&quot;/&gt;
# Najviše osvojenih bodova;
# Bolja gol razlika;
# Veći broj postignutih golova;
# Manje disciplinskih bodova;
# Pozicija na najrecentnijoj ljestvici;
# Pozicija na starijim ljestvicama.

|}

== Faza na izbacivanje ==
&lt;section begin=Bracket /&gt;{{#invoke:RoundN|N32
|style=white-space:nowrap|widescore=yes|bold_winner=high|3rdplace=yes
|RD1=[[#Šesnaestina finala|Šesnaestina finala]]
|RD2=[[#Osmina finala|Osmina finala]]
|RD3=[[#Četvrtfinale|Četvrtfinale]]
|RD4=[[#Polufinale|Polufinale]]
|RD5=[[#Finale|Finale]]
|Consol=[[#Utakmica za treće mjesto|Utakmica za treće mjesto]]
&lt;!--Date – Place|Team 1|Score 1|Team 2|Score 2--&gt;
&lt;!--Round of 32--&gt;
|[[29. lipnja]] – [[Boston]]|E1||A3/B3/C3/D3/F3|
|[[30. lipnja]] – [[New York (grad)|New York]]|I1||C3/D3/F3/G3/H3|
|[[28. lipnja]] – [[Los Angeles]]|A2||B2|
|[[29. lipnja]] – [[Monterrey]]|F1||C2|
|[[2. srpnja]] – [[Toronto]]|K2||L2|
|[[2. srpnja]] – [[Los Angeles]]|H1||J2|
|[[1. srpnja]] – [[San Francisco]]|D1||B3/E3/F3/I3/J3|
|[[1. srpnja]] – [[Seattle]]|G1||A3/E3/H3/I3/J3|
|[[29. lipnja]] – [[Houston]]|C1||F2|
|[[30. lipnja]] – [[Dallas]]|E2||I2|
|[[30. lipnja]] – [[Ciudad de México]]|A1||C3/E3/F3/H3/I3|
|[[1. srpnja]] – [[Atlanta]]|L1||E3/H3/I3/J3/K3|
|[[3. srpnja]] – [[Miami]]|J1||H2|
|[[3. srpnja]] – [[Dallas]]|D2||G2|
|[[2. srpnja]] – [[Vancouver]]|B1||E3/F3/G3/I3/J3|
|[[3. srpnja]] – [[Kansas City, Missouri|Kansas City]]|K1||D3/E3/I3/J3/L3|
&lt;!--Round of 16--&gt;
|[[4. srpnja]] – [[Philadelphia]]||||
|[[4. srpnja]] – [[Houston]]||||
|[[6. srpnja]] – [[Dallas]]||||
|[[6. srpnja]] – [[Seattle]]||||
|[[5. srpnja]] – [[New York (grad)|New York]]||||
|[[5. srpnja]] – [[Ciudad de México]]||||
|[[7. srpnja]] – [[Atlanta]]||||
|[[7. srpnja]] – [[Vancouver]]||||
&lt;!--Quarterfinals--&gt;
|[[9. srpnja]] – [[Boston]]||||
|[[10. srpnja]] – [[Los Angeles]]||||
|[[11. srpnja]] – [[Miami]]||||
|[[11. srpnja]] – [[Kansas City, Missouri|Kansas City]]||||
&lt;!--Semifinals--&gt;
|[[14. srpnja]] – [[Dallas]]||||
|[[15. srpnja]] – [[Atlanta]]||||
&lt;!--Final--&gt;
|[[19. srpnja]] – [[New York (grad)|New York]]||||
&lt;!--Match for third place--&gt;
|[[18. srpnja]] – [[Miami]]||||
}}&lt;section end=Bracket /&gt;

=== Šesnaestina finala ===

{{footballbox
|datum= [[28. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 12:00 {{small|(UTC−7)}}
|momčad1= A2
|rezultat= 73
|izvještaj= 
|momčad2= B2
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[SoFi Stadium|Los Angeles Stadium]], [[Los Angeles]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[29. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 12:00 {{small|(UTC−5)}}
|momčad1= C1
|rezultat= 76
|izvještaj= 
|momčad2= F2
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[NRG Stadium|Houston Stadium]], [[Houston]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[29. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 16:30 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= E1
|rezultat= 74
|izvještaj= 
|momčad2= A3/B3/C3/D3/F3
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Gillette Stadium|Boston Stadium]], [[Boston]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[29. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 19:00 {{small|(UTC−6)}}
|momčad1=F1 
|rezultat= 75
|izvještaj= 
|momčad2= C2
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Estadio BBVA|Estadio Monterrey]], [[Monterrey]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[30. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 12:00 {{small|(UTC−5)}}
|momčad1= E2
|rezultat= 78
|izvještaj= 
|momčad2= I2
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[AT&amp;T Stadium|Dallas Stadium]], [[Dallas]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[30. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 17:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= I1
|rezultat= 77
|izvještaj= 
|momčad2= C3/D3/F3/G3/H3
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[MetLife Stadium|New York New Jersey Stadium]], [[New York (grad)|New York]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[30. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 19:00 {{small|(UTC−6)}}
|momčad1= A1
|rezultat= 79
|izvještaj= 
|momčad2= C3/E3/F3/H3/I3
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Estadio Azteca|Mexico City Stadium]], [[Ciudad de México]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[1. srpnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 12:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= L1
|rezultat= 80
|izvještaj= 
|momčad2= E3/H3/I3/J3/K3
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Mercedes-Benz Stadium|Atlanta Stadium]], [[Atlanta]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[1. srpnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 13:00 {{small|(UTC−7)}}
|momčad1= G1
|rezultat= 82
|izvještaj= 
|momčad2= A3/E3/H3/I3/J3
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Lumen Field|Seattle Stadium]], [[Seattle]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[1. srpnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 17:00 {{small|(UTC−7)}}
|momčad1= D1
|rezultat= 81
|izvještaj= 
|momčad2= B3/E3/F3/I3/J3
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Levi's Stadium|San Francisco Bay Area Stadium]], [[San Francisco]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[2. srpnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 12:00 {{small|(UTC−7)}}
|momčad1= H1
|rezultat= 84
|izvještaj= 
|momčad2= J2
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[SoFi Stadium|Los Angeles Stadium]], [[Los Angeles]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[2. srpnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 19:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= K2
|rezultat= 83
|izvještaj= 
|momčad2= L2
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[BMO Field|Toronto Stadium]], [[Toronto]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[2. srpnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 20:00 {{small|(UTC−7)}}
|momčad1= B1
|rezultat= 85
|izvještaj= 
|momčad2= E3/F3/G3/I3/J3
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[BC Place|BC Place Vancouver]], [[Vancouver]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[3. srpnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 13:00 {{small|(UTC−5)}}
|momčad1= D2
|rezultat= 88
|izvještaj= 
|momčad2= G2
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[AT&amp;T Stadium|Dallas Stadium]], [[Dallas]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[3. srpnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 18:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= J1
|rezultat= 86
|izvještaj= 
|momčad2= H2
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Hard Rock Stadium|Miami Stadium]], [[Miami]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[3. srpnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 20:30 {{small|(UTC−5)}}
|momčad1= K1
|rezultat= 87
|izvještaj= 
|momčad2= D3/E3/I3/J3/L3
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Arrowhead Stadium|Kansas City Stadium]], [[Kansas City, Missouri|Kansas City]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}

=== Osmina finala ===

{{footballbox
|datum= [[4. srpnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 12:00 {{small|(UTC−5)}}
|momčad1= Pobjednik 73
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= Pobjednik 75
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[NRG Stadium|Houston Stadium]], [[Houston]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[4. srpnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 17:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= Pobjednik 74
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= Pobjednik 77
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Lincoln Financial Field|Philadelphia Stadium]], [[Philadelphia]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[5. srpnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 16:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= Pobjednik 76
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= Pobjednik 78
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[MetLife Stadium|New York New Jersey Stadium]], [[New York (grad)|New York]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[5. srpnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 18:00 {{small|(UTC−6)}}
|momčad1= Pobjednik 79
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= Pobjednik 80
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Estadio Azteca|Mexico City Stadium]], [[Ciudad de México]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[6. srpnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 14:00 {{small|(UTC−5)}}
|momčad1= Pobjednik 83
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= Pobjednik 84
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[AT&amp;T Stadium|Dallas Stadium]], [[Dallas]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[6. srpnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 17:00 {{small|(UTC−7)}}
|momčad1= Pobjednik 81
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= Pobjednik 82
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Lumen Field|Seattle Stadium]], [[Seattle]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[7. srpnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 12:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= Pobjednik 86
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= Pobjednik 88
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Mercedes-Benz Stadium|Atlanta Stadium]], [[Atlanta]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[7. srpnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 13:00 {{small|(UTC−7)}}
|momčad1= Pobjednik 85
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= Pobjednik 87
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[BC Place|BC Place Vancouver]], [[Vancouver]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}

=== Četvrtfinale ===

{{footballbox
|datum= [[9. srpnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 16:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= Pobjednik OF2
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= Pobjednik OF1
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Gillette Stadium|Boston Stadium]], [[Boston]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[10. srpnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 12:00 {{small|(UTC−7)}}
|momčad1= Pobjednik OF5
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= Pobjednik OF6
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Levi's Stadium|San Francisco Bay Area Stadium]], [[San Francisco]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[11. srpnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 17:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= Pobjednik OF3
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= Pobjednik OF4
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Hard Rock Stadium|Miami Stadium]], [[Miami]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[11. srpnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 20:00 {{small|(UTC−5)}}
|momčad1= Pobjednik OF7
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= Pobjednik OF8
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Arrowhead Stadium|Kansas City Stadium]], [[Kansas City, Missouri|Kansas City]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}

=== Polufinale ===

{{footballbox
|datum= [[14. srpnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 14:00 {{small|(UTC−5)}}
|momčad1= Pobjednik ČF1
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= Pobjednik ČF2
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[AT&amp;T Stadium|Dallas Stadium]], [[Dallas]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[15. srpnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 15:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= Pobjednik ČF3
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= Pobjednik ČF4
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Mercedes-Benz Stadium|Atlanta Stadium]], [[Atlanta]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}

=== Utakmica za treće mjesto ===

{{footballbox
|datum= [[18. srpnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 17:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= Poraženi PF1
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= Poraženi PF2
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Hard Rock Stadium|Miami Stadium]], [[Miami]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}

=== Finale ===

{{footballbox
|datum= [[19. srpnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 15:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= Pobjednik PF1
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= Pobjednik PF2
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[MetLife Stadium|New York New Jersey Stadium]], [[New York (grad)|New York]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}

==Statistike i nagrade==

===Statistike===
&lt;!--
{{small|'''Ažurirano:'''}}
{| style=&quot;background-color: transparent; width: {{{width|100%}}}&quot;
| width=&quot;{{{width|}}}&quot; align=&quot;{{{align|left}}}&quot; valign=&quot;{{{valign|top}}}&quot; |
'''Prvi pogodak'''

'''Najbrži pogodak'''

'''Najkasniji pogodak'''

'''Prvi žuti karton'''

'''Prvi crveni karton'''

'''Najstariji igrač s nastupom'''

'''Najmlađi igrač s nastupom'''

'''Najstariji igrač s postignutim golom'''

'''Najmlađi igrač s postignutim golom'''
* {{flagicon|ŠPA}} [[Gavi (fudbaler)|Gavi]] - {{age in years and days|2004|8|5|2022|11|23}}

'''Prvi hat-trick'''

'''Igrači s najviše postignutih pogodaka na jednoj utakmici (0)'''

| width=&quot;{{{width|}}}&quot; align=&quot;{{{align|left}}}&quot; valign=&quot;{{{valign|top}}}&quot; |

'''Najviše golova na utakmici'''

'''Najmanje golova na utakmici'''

'''Momčadi s najviše postignutih pogodaka (0)'''

'''Momčadi s najviše primljenih pogodaka (0)'''

'''Momčadi s najmanje primljenih pogodaka (0)'''

'''Momčadi s najmanje postignutih pogodaka (0)'''

|}--&gt;

===Strijelci===
&lt;!--{{small|'''Ažurirano:'''}}
;1 gol
{{div col|4}}

{{div col end}}

;Autogolovi 
{{div col|4}}
{{div col end}}--&gt;

===Jedanaesterci===
&lt;!--Ne računajući utakmice koje su odlučene izvođenjem jedanaesteraca, ovako izgleda realizacija jedanaesteraca dosuđenih tokom igre:
{| style=&quot;background-color: transparent; width: {{{width|100%}}}&quot; 
| width=&quot;{{{width|}}}&quot; align=&quot;{{{align|left}}}&quot; valign=&quot;{{{valign|top}}}&quot; |
==== Realizirani ====

| width=&quot;{{{width|}}}&quot; align=&quot;{{{align|left}}}&quot; valign=&quot;{{{valign|top}}}&quot; |

==== Promašeni ====

|}--&gt;

===Nagrade===

&lt;!--{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin: 0 auto; width: 20%;&quot;
|-
!Pobjednici&lt;br&gt;FIFA Svjetskog prvenstva 2026.
|-
|align=center|{{flagicon|ARG|size=100px}}&lt;br&gt;'''[[Fudbalska reprezentacija Argentine|ARGENTINA]]'''&lt;br /&gt;'''3. naslov'''
|}
&lt;br&gt;--&gt;
&lt;!--{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin: 0 auto; width: 100%;&quot;
|-
![[Nagrade na svjetskim nogometnim prvenstvima#Zlatna kopačka|Dobitnik zlatne kopačke]]
![[Nagrade na svjetskim nogometnim prvenstvima#Zlatna lopta|Dobitnik zlatne lopte]]
![[Nagrade na svjetskim nogometnim prvenstvima#Zlatna rukavica|Dobitnik Zlatne rukavice]]
![[Nagrade na svjetskim nogometnim prvenstvima#Najbolji mladi igrač|Najbolji mladi igrač]]
![[Nagrade na svjetskim nogometnim prvenstvima#FIFA Fair Play pokal|Dobitnik FIFA Fair Play pokala]]
|-
|align=center|  {{small|(? golova)}}
|align=center| 
|align=center| 
|align=center| 
|align=center| 
|}--&gt;

&lt;!--==== Idealna momčad ====

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin: 0 auto; width: 80%;&quot;
|-
!Vratari
!Braniči
!Veznjaci
!Napadači
|-
|align=left valign=top|{{flagicon|ARG}} [[Emiliano Martínez]]

|align=left valign=top|

|align=left valign=top|

|align=left valign=top|

|}--&gt;

== Konačni poredak ==
[[File:2026 world cup.png|upright=2.0|thumb|Konačni plasman sudionika svjetskog prvenstva 2026. godine{{col-start}}{{col-4}}{{legend|#2b42a3|Prvaci}}{{legend|#34c0be|Drugoplasirani}}
{{col-4}}{{legend|#269c5a|Trećeplasirani}}{{legend|#81c846|Četvrtoplasirani}}
{{col-4}}{{legend|#e4e454|Četvrtfinalisti}}{{legend|#EFE4B0|Osmina finala}}
{{col-4}}{{legend|#ff9f40|Šesnaestina faza}}{{legend|#b94954|Grupna faza}} {{col-end}}]]
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 95%; text-align: center;&quot;
|-
!width=25| #!!width=165| Momčad !!width=25| Grupa !!width=25| Uta. !!width=25| Pob. !!width=25| Izj. !!width=25| Por. !!width=25| G+ !!width=25| G- !!width=25| GR !!width=25| Bod.
|-
| colspan=&quot;11&quot;| '''Finale'''
|-bgcolor=gold
| 1  || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-bgcolor=silver
| 2  || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| colspan=&quot;11&quot;| '''Treće i četvrto mjesto'''
|-bgcolor=cc9966
| 3  || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-bgcolor=beige
| 4  || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| colspan=&quot;11&quot;| '''Četvrtfinale'''
|-
| 5  || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 6  || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 7  || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 8  || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| colspan=&quot;11&quot;| '''Osmina finala'''
|-
| 9  || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 10 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 11 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 12 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 13 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 14 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 15 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 16 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| colspan=&quot;11&quot;| '''Šesnaestina finala'''
|-
| 17 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 18 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 19 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 20 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 21 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 22 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 23 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 24 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 25 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 26 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 27 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 28 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 29 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 30 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 31 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 32 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| colspan=&quot;11&quot;| '''Grupna faza'''
|-
| 33 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 34 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 35 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 36 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 37 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 38 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 39 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 40 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 41 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 42 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 43 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 44 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 45 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 46 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 47 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 48 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|}

== Marketing ==

=== Službena lopta ===
{{main|Adidas Trionda}}
{{multiple image
&lt;!-- Layout parameters --&gt;
 | align             = right
 | direction         = horizontal
 | background color  = 
 | total_width       = 500px
 | caption_align     = 
 | image1            = Trionda (cropped).jpg
 | alt1              = 
 | link1             = 
 | thumbtime1        =
 | caption1          = 
 | image2            = Maple-Zayu-Clutch (mascot).jpeg
 | alt2              = 
 | link2             = 
 | caption2          = 
 | footer            = [[Adidas Trionda]] (lijevo) službena je lopta, dok su los Maple, jaguar Zayu i orao Clutch službene maskote (desno) FIFA Svjetskog prvenstva 2026. godine.

}}
Dana [[2. svibnja]] [[2025.]] pojavili su se medijski natpisi da će se službena lopta za prvenstvo zvati [[Adidas Trionda]]. Lopta sadrži crvenu, zelenu i plavu boju (što su boje koje predstavljaju [[Kanada|Kanadu]], [[Meksiko]] i [[SAD|Sjedinjene Države]] te se nalaze na njihovim zastavama) koje su međusobno povezane bijelim valom, a što objašnjava i naziv lopte, s obzirom da &quot;trionda&quot; na [[španjolski|španjolskom]] sadrži riječi za tri (''tri'') i val (''onda'').&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Steiner |first=Ben |date=May 2, 2025 |title=FIFA World Cup 2026 'Trionda' Match Ball Leaks, Featuring U.S., Mexico and Canada Colors |url=https://www.si.com/soccer/fifa-world-cup-2026-trionda-match-ball-leak |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250502232842/https://www.si.com/soccer/fifa-world-cup-2026-trionda-match-ball-leak |archive-date=May 2, 2025 |magazine=Sports Illustrated}}&lt;/ref&gt; Na lopti se nalaze i nacionalni simboli triju domaćina ([[javor]]ov list za [[Kanada|Kanadu]], [[suri orao|zlatni orao]] za [[Meksiko]], zvijezda petokraka za [[Sjedinjene Države]]), kao i zlatni dodaci koji predstavljaju [[trofej FIFA Svjetskog prvenstva]].&lt;ref&gt;{{Cite web |date=October 2, 2025 |title=FIFA celebrates launch of Official Match Ball of FIFA World Cup 26™: TRIONDA |url=https://inside.fifa.com/organisation/media-releases/fifa-celebrates-launch-official-match-ball-world-cup-26-trionda |access-date=October 2, 2025 |website=FIFA}}&lt;/ref&gt;

=== Maskote ===
{{main|Maskote FIFA Svjetskih prvenstava}}
Službene maskote prvenstva predstavljene su [[25. rujna]] [[2025.]] godine, a to su [[Maple, Zayu i Clutch]].&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Hernandez |first=Cesar |date=September 25, 2025 |title=Who are the 2026 World Cup mascots? Maple, Zayu and Clutch! |url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/46377619/who-2026-fifa-world-cup-mascots-maple-zayu-clutch |access-date=September 25, 2025 |website=ESPN.com |language=en}}&lt;/ref&gt; Maple je antropomorfni kanadski [[los]], a nosi crveni dres i predstavlja kreativnost i upornost. Igra na poziciji golmana, a inspiriran je [[javor]]ovim listom, simbolom [[Kanada|Kanade]]. Zayu je antropomorfni meksički [[jaguar]] koji nosi tradicionalni zeleni dres i igra kao napadač. Inspiriran je značajem jaguara za antičke civilizacije, a predstavlja snagu, agilnost i kulturološki ponos. Clutch je antropomorfni [[bjeloglavi orao]] u plavom dresu, a simbolizira hrabrost, vodstvo i jedinstvo. Igra kao vezni igrač. Maskote su dizajnirane tako da predstavljaju kulturno nasljeđe zemalja domaćina.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/clutch-maple-zayu-mascots-unveiled |title=Colourful trio of mascots unveiled for FIFA World Cup 26 |publisher=[[FIFA]] |access-date=September 25, 2025}}&lt;/ref&gt; 

=== Muzika ===
{{see also|FIFA World Cup 2026 Official Album|Lista službenih pjesama FIFA Svjetskih prvenstava}}
Dana [[17. svibnja]] [[2023.]] godine objavljena je službena pjesma prvenstva, instrumentalna kompozicija jednostavnog naziva &quot;FIFA World Cup 26 Theme Song&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=HmpzUm5j4OE |title=The Official FIFA World Cup 26™ Theme |date=May 17, 2023 |via=YouTube|archive-date=May 30, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250530012949/https://www.youtube.com/watch?v=HmpzUm5j4OE|url-status=live}}&lt;/ref&gt; U ožujku [[2025.]] godine objavljeno je šesnaest remiksova ove teme, a koje su izradili umjetnici iz gradova domaćina i tako im dali lokalni element.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=February 26, 2025 |title=Official FIFA World Cup 26™ Sonic IDs celebrate diversity and creativity of Host Cities |url=https://inside.fifa.com/organisation/news/world-cup-2026-host-city-sonic-ids |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250226225754/https://inside.fifa.com/organisation/news/world-cup-2026-host-city-sonic-ids |archive-date=February 26, 2025 |website=FIFA}}&lt;/ref&gt; Dana [[20. ožujka]] [[2026.]] godine potvrđen je izlazak službenog albuma, a istoga je dana objavljen i prvi singl s tog albuma, pjesma &quot;[[Lighter (pjesma, Jelly Roll i Carín León)|Lighter]]&quot;, koju izvode [[Jelly Roll]] i [[Carín León]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://inside.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/official-world-cup-2026-album-lighter-jelly-roll-carin-leon-cirkut |title=Official FIFA World Cup 2026™ Album kicks off with Lighter by Jelly Roll and Carín León, produced by Cirkut|access-date=March 21, 2026 |date=March 20, 2026 |website=FIFA}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=March 20, 2026 |title=Official FIFA World Cup 2026™ Album roll-out begins |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/official-album-roll-out-begins-lighter |access-date=March 21, 2026 |publisher= |website=FIFA}}&lt;/ref&gt; Druga pjesma, &quot;[[Por Ella (pjesma, Belinda i Los Ángeles Azules song)|Por Ella]]&quot;, koju izvode [[Belinda Peregrín]] i [[Los Ángeles Azules]], objavljena je [[17. travnja]] [[2026.]] godine zajedno sa spotom.&lt;ref&gt;{{cite web |date=April 17, 2026 |title=Por Ella released as second single of FIFA World Cup 2026 Album |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/por-ella-los-angeles-azules-belinda-released-as-second-single-of-album|access-date=April 17, 2026 |publisher=FIFA}}&lt;/ref&gt; Treća pjesma, &quot;[[Echo (pjesma, Daddy Yankee i Shenseea song)|Echo]]&quot;, koju izvode [[Daddy Yankee]] i [[Shenseea]], objavljena je [[28. travnja]] [[2026.]] godine zajedno sa spotom.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=April 28, 2026 |title=Daddy Yankee and Shenseea join forces on Echo, the third single from the Official FIFA World Cup 2026™ Album |url=https://inside.fifa.com/organisation/media-releases/daddy-yankee-shenseea-echo-third-single-fifa-world-cup-2026-album |access-date=April 30, 2026 |website=Inside FIFA |publisher=FIFA}}&lt;/ref&gt;

== Reference ==
{{reflist}}

== Vanjske veze ==
{{Commonscat|FIFA World Cup 2026|2026 FIFA World Cup}}
*[https://www.fifa.com/worldcup/fifaworldcup2026/ FIFA Svjetsko prvenstvo 2026.], FIFA.com

{{Svjetski kup FIFA}}
{{Authority control}}

[[Kategorija:2026.]]
[[Kategorija:FIFA Svjetsko prvenstvo|2026M]]
[[Kategorija:Fudbal u Kanadi]]
[[Kategorija:Fudbal u Meksiku]]
[[Kategorija:Fudbal u Sjedinjenim Američkim Državama]]</text>
      <sha1>awkebcdhsbqlq8278083y89fpefmvy4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>42607325</id>
      <parentid>42607324</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T07:59:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Edgar Allan Poe</username>
        <id>29250</id>
      </contributor>
      <comment>/* Grupa B */</comment>
      <origin>42607325</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="135455" sha1="ckgiqyt2fj9xic68qji2zakf1ypkww5" xml:space="preserve">{{Aktualni sportski događaj}}
{{Infokutija međunarodno fudbalsko takmičenje
| Name                    = FIFA Svjetsko prvenstvo 2026.
| izvorni naziv           = {{ubl|FIFA World Cup 26|Copa Mundial de la FIFA 2026|Coupe du Monde de la FIFA 2026}}
| Logo                    = 2026_FIFA_World_Cup_emblem.svg
| Size                    = 220px
| Optional caption        = 
| Zemlja domaćin          = {{ubl|{{flag|Kanada}}|{{flag|Meksiko}}|{{flag|Sjedinjene Američke Države}}}}
| datum                   = [[11. lipnja]] – [[19. srpnja]] [[2026.]]
| Broj reprezentacija     = 48
| stadioni                = 16
| gradovi                 = 16
| Prvaci                  = 
| drugi                   = 
| treći                   = 
| četvrti                 = 
| Broj utakmica           = 104
| Broj golova             = 
| gledanost               = 
| Najbolji strijelac      = 
| Najbolji igrač          = 
| ažurirano               = [[2. svibnja]] [[2026]]
}}
'''FIFA Svjetsko prvenstvo 2026.''' ([[engleski]]: ''FIFA World Cup 26''; [[španjolski]]: ''Copa Mundial de la FIFA 2026''; [[francuski]]: ''Coupe du Monde de la FIFA 2026'') bit će 23. izdanje [[FIFA Svjetsko prvenstvo|FIFA Svjetskog prvenstva]] koje će se od [[11. lipnja]] do [[19. srpnja]] [[2026.]] godine održati u [[Kanada|Kanadi]], [[Meksiko|Meksiku]] i [[SAD|Sjedinjenim Američkim Državama]]. Bit će to prvo prvenstvo nakon [[1994.]] godine koje će se održati na tlu [[Sjeverna Amerika|Sjeverne Amerike]]; [[Kanada]] će prvi put biti domaćin, dok su [[Meksiko]] (dva puta, [[1970.]] i [[1986.]]) i [[SAD|Sjedinjene Države]] (jednom, [[1994.]]) ranije već ugostili Svjetsko prvenstvo. Turnir će se igrati u ukupno 16 gradova na 16 stadiona – 11 u Sjedinjenim Državana, tri u Meksiku i dva u Kanadi. Bit će to prvi put u historiji turnira da će tri zemlje zajednički organizirati prvenstvo te prvi put da će na njemu sudjelovati 48 reprezentacija.

Sjevernoamerička kandidatura za turnir [[2026.]] godine pobijedila je [[Maroko|marokansku]] kandidaturu na glasovanju u [[Moskva|Moskvi]]. Bit će to prvi turnir nakon [[2002.]] godine s više od jednog domaćina. Uz to, Meksiko će postati prva zemlja u historiji koja je čak tri puta bila domaćin ovog natjecanja. Nakon promjene termina za [[FIFA Svjetsko prvenstvo 2022.|prethodno prvenstvo]], koje se igralo tijekom zime, termin je za ovaj turnir vraćen na tradicionalni ljetni termin. 

Proširenje s 32 na 48 reprezentacija dovelo je do velikog broja debitanata, tako da će svoje prve nastupa na ovom natjecanju imati [[Fudbalska reprezentacija Curaçaa|Curaçao]], [[Fudbalska reprezentacija Jordana|Jordan]], [[Fudbalska reprezentacija Uzbekistana|Uzbekistan]] i [[Fudbalska reprezentacija Zelenortske Republike|Zelenortska Republika]]. Istovremeno, sva tri domaćina imali su direktan plasman na turnir. Branitelj naslova je [[Fudbalska reprezentacija Argentine|Argentina]], koja je četiri godine ranije u finalu pobijedila [[Fudbalska reprezentacija Francuske|Francusku]].

== Izbor domaćina ==
[[File:2026 world cup bid election.png|thumb|500px|upright=1.6|{{center|'''Rezultati glasovanja'''}}
{|
|-
!Mogli su glasovati !! Nisu mogli glasovati
|-
|{{legend|#867650|Glasovali za sjevernoameričku kandidaturu}}||{{legend|#FFBD41|Kanada–Meksiko–Sjedinjene Države}}
|-
|{{legend|#2770AB|Glasovali za marokansku kandidaturu}}||{{legend|#55208D|Maroko}}
|-
|{{legend|#008E2A|Nisu glasovali ni za jednu kandidaturu}}||{{legend|#000000|Pod suspenzijom FIFA-e}}
|-
|{{legend|#B32A2F|Nisu glasovali}}||{{legend|#C1C1C1|Nije članica FIFA-e}}
|}]]
[[Vijeće FIFA-e]] je u periodu od [[2013.]] do [[2017.]] godine intenzivno raspravljalo o ograničenjima u kontekstu rotacije domaćina prema kontinentalnom ključu. Inicijalno je pravilo glasilo da se za domaćinstvo mogla kandidirati samo država iz konfederacije koja nije bila domaćin prethodna dva turnira. Privremeno je ograničenje suženo na samo prethodni turnir,&lt;ref&gt;{{Cite news |date=May 30, 2015 |title=Current allocation of FIFA World Cup confederation slots maintained |publisher=FIFA |url=https://www.fifa.com/worldcup/news/y=2015/m=5/news=current-allocation-of-fifa-world-cuptm-confederation-slots-maintained-2610611.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150530211217/http://www.fifa.com/worldcup/news/y%3D2015/m%3D5/news%3Dcurrent-allocation-of-fifa-world-cuptm-confederation-slots-maintained-2610611.html |archive-date=May 30, 2015}}&lt;/ref&gt; nakon čega je opet prošireno na prethodna dva. Dogovorena je i iznimka za domaćine pretposljednjeg prethodnog turnira u slučaju da nijedna pristigla kandidatura ne ispunjava stroge tehničke i financijske kriterije.&lt;ref name=&quot;fifacouncil&quot;&gt;{{Cite news |date=October 14, 2016 |title=FIFA Council discusses vision for the future of football |publisher=FIFA |url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2016/m=10/news=fifa-council-discusses-vision-for-the-future-of-football-2843681.html?intcmp=fifacom_hp_module_news_top |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161017181207/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y%3D2016/m%3D10/news%3Dfifa-council-discusses-vision-for-the-future-of-football-2843681.html?intcmp=fifacom_hp_module_news_top |archive-date=October 17, 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ap-cbc&quot;&gt;{{Cite news |date=October 14, 2016 |title=FIFA blocks Europe from hosting 2026 World Cup, lifting Canada's chances |publisher=[[Canadian Broadcasting Corporation]] |agency=Associated Press |url=http://www.cbc.ca/sports/soccer/world-cup-expanded-1.3804717 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161014191406/http://www.cbc.ca/sports/soccer/world-cup-expanded-1.3804717 |archive-date=October 14, 2016}}&lt;/ref&gt; 

U ožujku [[2017.]] godine, predsjednik [[FIFA]]-e [[Gianni Infantino]] potvrdio je da se europske i azijske zemlje, zbog [[Rusija|ruskog]] i [[katar]]skog domaćinstva [[2018.]], odnosno [[2022.]] godine, neće moći kandidirati za domaćinstvo prvenstva [[2026.]] godine, što je značilo da se za prvenstvo mogu kandidirati zemlje iz [[CONCACAF]]-a (posljednje domaćinstvo bilo je [[1994.]] godine), [[CAF]]-a (posljednje domaćinstvo bilo je [[2010.]] godine), [[CONMEBOL|CONMEBOL-]]a (posljednje domaćinstvo bilo je [[2014.]] godine) ili [[OFC]]-a (nikada nisu bili domaćini), odnosno potencijalno iz [[UEFA]]-e ako nijedna ponuda iz ove četiri konfederacije ne bi zadovoljila uvjete.&lt;ref name=&quot;guardian&quot;&gt;{{Cite news |last=Hill |first=Tim |date=March 9, 2017 |title=Trump travel ban could prevent United States hosting World Cup |url=https://www.theguardian.com/football/2017/mar/09/donald-trump-travel-ban-could-prevent-united-states-hosting-football-world-cup |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211114173744/https://www.theguardian.com/football/2017/mar/09/donald-trump-travel-ban-could-prevent-united-states-hosting-football-world-cup |archive-date=November 14, 2021 |access-date=March 24, 2017 |work=The Guardian}}&lt;/ref&gt; 

Sudomaćinstvo, koje je [[FIFA]] bila zabranila nakon [[FIFA Svjetsko prvenstvo 2002.|prvenstva u Japanu i Južnoj Koreji]], odobreno je za prvenstvo [[2026.]] godine, ali bez ograničenja u broju domaćina, što bi se procjenjivalo od slučaja do slučaja. U konačnici su pred FIFA-u stigle dvije kandidatura – ona [[Maroko|Maroka]] i ujedinjena kandidatura triju sjevernoameričkih država. [[Kanada]], [[Meksiko]] i [[Sjedinjene Američke Države]] su, svaka posebno, razmatrale samostalne kandidature, s tim da je [[10. travnja]] [[2017.]] godine objavljeno kako će poslati zajedničku kandidaturu.&lt;ref&gt;{{cite magazine |url=https://www.si.com/planet-futbol/2017/04/10/2026-world-cup-usa-mexico-canada-host-bid |title=USA, Mexico, Canada announce bid to host '26 WC |date=April 10, 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170411054626/https://www.si.com/planet-futbol/2017/04/10/2026-world-cup-usa-mexico-canada-host-bid|archive-date=April 11, 2017 |magazine=Sports Illustrated}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.espn.co.uk/football/fifa-world-cup/story/3100808/usmexico-and-canada-officially-launch-bid-to-co-host-2026-world-cup |first=Jeff |last=Carlise |date=April 10, 2017 |title=U.S., Mexico and Canada officially launch bid to co-host 2026 World Cup|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170411140749/http://www.espn.co.uk/football/fifa-world-cup/story/3100808/usmexico-and-canada-officially-launch-bid-to-co-host-2026-world-cup|archive-date=April 11, 2017 |work=ESPN}}&lt;/ref&gt; 

Glasovanje o kandidatima održano je [[13. lipnja]] [[2018.]] godine na 68. kongresu FIFA-e u [[Moskva|Moskvi]]. U glasovanju su mogla sudjelovati 203 saveza,&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Graham |first=Bryan Armen |date=June 13, 2018 |title=North America to host 2026 World Cup after winning vote over Morocco – as it happened |url=https://www.theguardian.com/football/live/2018/jun/13/world-cup-2026-vote-fifa-nations-choose-between-north-america-and-morocco-live |website=The Guardian |access-date=July 12, 2018 |archive-date=July 18, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180718045428/https://www.theguardian.com/football/live/2018/jun/13/world-cup-2026-vote-fifa-nations-choose-between-north-america-and-morocco-live |url-status=live}}&lt;/ref&gt; pri čemu je [[Gana]] bila pod suspenzijom FIFA-e zbog korupcijskog skandala pa nije mogla glasovati. Sjevernoamerička kandidatura uvjerljivo je pobijedila sa 134 glasa, dok je marokanska kandidatura dobila 65 glasova;&lt;ref&gt;{{cite news |date=June 13, 2018 |title=World Cup 2026: Canada, US &amp; Mexico joint bid wins right to host tournament |work=BBC Sport |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/44464913|url-status=live|access-date=June 13, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20210114150230/https://www.bbc.com/sport/football/44464913|archive-date=January 14, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; tri zemlje ([[Kuba]], [[Slovenija]] i [[Španjolska]]) nisu glasovale, dok [[Iran]] nije glasovao ni za jednu od kandidatura.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Gyamera-Antwi |first1=Evans |title=Ghana &amp; Kosovo excluded from Fifa Congress ahead of 2026 World Cup vote |url=http://www.goal.com/en-gh/news/ghana-kosovo-excluded-from-fifa-congress-ahead-of-2026-world-cup-/zhbmtfxdo6fe1i4r07wrr39b9 |access-date=June 13, 2018 |work=Goal.com |date=June 12, 2018 |archive-date=October 21, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231021220157/https://www.goal.com/en-gh/news/ghana-kosovo-excluded-from-fifa-congress-ahead-of-2026-world-cup-/zhbmtfxdo6fe1i4r07wrr39b9 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |date=June 7, 2018 |title=Breaking News: President Akufo-Addo dissolves GFA |url=https://www.myjoyonline.com/news/2018/June-7th/breaking-news-president-akufo-addo-dissolves-gfa.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180612162226/https://www.myjoyonline.com/news/2018/June-7th/breaking-news-president-akufo-addo-dissolves-gfa.php |archive-date=June 12, 2018 |access-date=June 14, 2018 |work=myjoyonline.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Fifa bans Ghana football head Kwesi Nyantakyi over 'cash gift' |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-44414780 |access-date=June 14, 2018 |work=BBC News |date=June 8, 2018 |archive-date=June 9, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180609011624/https://www.bbc.com/news/world-africa-44414780 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=May 15, 2017 |title=FIFA Congress confirms next steps of the bidding process for the 2026 FIFA World Cup - FIFA.com |url=http://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=5/news=fifa-congress-confirms-next-steps-of-the-bidding-process-for-the-2026--2883665.html?intcmp=fifacom_hp_module_news_top |access-date=April 16, 2024 |archive-date=May 15, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170515003503/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=5/news=fifa-congress-confirms-next-steps-of-the-bidding-process-for-the-2026--2883665.html?intcmp=fifacom_hp_module_news_top |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=June 10, 2015 |title=Scandal-plagued FIFA postpones 2026 World Cup bidding |url=https://www.abc.net.au/news/2015-06-10/fifa-world-cup-2026-bidding-postponed/6536834 |access-date=April 16, 2024 |work=ABC News |language=en-AU |archive-date=April 16, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240416202847/https://www.abc.net.au/news/2015-06-10/fifa-world-cup-2026-bidding-postponed/6536834 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; Rezultati su izgledali ovako:

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin: 0 auto;text-align: center&quot;
|+ Rezultati glasovanja
|-
!Kandidature
!1. krug&lt;br&gt;{{small|(glasovi)}}
|- style=&quot;background:#90ee90&quot;
|align=left|'''{{ubl|{{flag|Kanada}}|{{flag|Meksiko}}|{{flag|Sjedinjene Države}}}}'''
|'''134'''
|-
|align=left|{{flag|Maroko}}
|65
|-
|align=left|Nijedna kandidatura
|1
|-
|align=left|Nisu glasovali
|3
|}

== Proširenje i promjena formata ==

Ideja o proširenju prvenstva, odnosno povećanju broja reprezentacija, pojavila se još [[2013.]] godine kada je to predložio tadašnji predsjednik [[UEFA]]-e [[Michel Platini]],&lt;ref&gt;{{Cite news |date=October 28, 2013 |title=Michel Platini calls for 40-team World Cup starting with Russia 2018 |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/football/2013/oct/28/michel-platini-40-team-world-cup-russia |access-date=January 24, 2015 |archive-date=September 15, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180915093947/https://www.theguardian.com/football/2013/oct/28/michel-platini-40-team-world-cup-russia |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |date=October 29, 2013 |title=Michel Platini's World Cup expansion plan unlikely – Fifa |work=BBC Sport |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/24735765 |url-status=live |access-date=January 24, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140421001646/http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/24735765 |archive-date=April 21, 2014}}&lt;/ref&gt; a ponovio ju je i [[FIFA]]-in predsjednik [[Gianni Infantino]] [[2016.]] godine.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=March 30, 2016 |title=Infantino suggests 40-team World Cup finals |work=Independent Online |publisher=[[Independent Online (South Africa)|IOL]] |agency=Reuters |location=South Africa |url=http://www.iol.co.za/sport/fifa/infantino-suggests-40-team-world-cup-finals-2002682 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161230230628/http://www.iol.co.za/sport/fifa/infantino-suggests-40-team-world-cup-finals-2002682 |archive-date=December 30, 2016}}&lt;/ref&gt; Protivnici prijedloga tvrdili su da je već sada broj utakmica pretjerano velik,&lt;ref name=&quot;auto2&quot;&gt;{{Cite news |last=Macguire |first=Eoghan |date=December 15, 2016 |title=World Cup: Europe's top clubs oppose FIFA's expansion plans |url=https://edition.cnn.com/2016/12/15/football/eca-world-cup-fifa-expansion-plan/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161224164833/http://edition.cnn.com/2016/12/15/football/eca-world-cup-fifa-expansion-plan/ |archive-date=December 24, 2016 |publisher=CNN}}&lt;/ref&gt; da bi proširenje smanjilo kvalitetu utakmica&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite news |date=October 2, 2016 |title=Low confirms opposition to 40-team World Cup |publisher=sbs.com.au |agency=[[Australian Associated Press]] |url=http://theworldgame.sbs.com.au/article/2016/10/02/low-confirms-opposition-40-team-world-cup |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161005031826/http://theworldgame.sbs.com.au/article/2016/10/02/low-confirms-opposition-40-team-world-cup |archive-date=October 5, 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;auto1&quot;&gt;{{Cite news |last=Martín |first=Idafe |date=January 10, 2017 |title=Mundial de 48 equipos: durísimas críticas en Europa |url=https://www.clarin.com/deportes/futbol-internacional/mundial-48-equipos-durisimas-criticas-europa_0_BktHNPGUe.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170112153909/https://www.clarin.com/deportes/futbol-internacional/mundial-48-equipos-durisimas-criticas-europa_0_BktHNPGUe.html |archive-date=January 12, 2017 |work=[[Clarín (Argentine newspaper)|Clarín]] |language=es}}&lt;/ref&gt; te da je odluka motivirana političkim, a ne sportskim razlozima, optužujući Infantina da koristi ideju u svrhu samopromocije pred izbore za predsjednika.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=January 10, 2017 |title=Críticas a decisión de la FIFA de jugar el Mundial 2026 con 48 selecciones |language=es |work=[[El Universo]] |agency=[[Agence France-Presse]] |url=http://www.eluniverso.com/deportes/2017/01/10/nota/5990365/critican-decision-fifa-jugar-mundial-2026-48-selecciones |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170111180321/https://www.eluniverso.com/deportes/2017/01/10/nota/5990365/critican-decision-fifa-jugar-mundial-2026-48-selecciones |archive-date=January 11, 2017}}&lt;/ref&gt;

Unatoč kritikama, FIFA je [[10. siječnja]] [[2017.]] godine odobrila proširenje s 32 na 48 reprezentacija,&lt;ref name=&quot;48teams&quot;&gt;{{Cite news |date=January 10, 2017 |title=Unanimous decision expands FIFA World Cup to 48 teams from 2026 |url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110231324/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html |archive-date=January 10, 2017 |access-date=January 10, 2017 |publisher=FIFA}}&lt;/ref&gt; što je 16 više u odnosu na prethodnih sedam turnira.&lt;ref name=&quot;48teams&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Conn |first=David |date=January 10, 2017 |title=Fifa approves Infantino's plan to expand World Cup to 48 teams from 2026 |url=https://www.theguardian.com/football/2017/jan/10/fifa-vote-expand-world-cup-48-teams-from-2026 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110104617/https://www.theguardian.com/football/2017/jan/10/fifa-vote-expand-world-cup-48-teams-from-2026 |archive-date=January 10, 2017 |access-date=January 10, 2017 |website=The Guardian}}&lt;/ref&gt; Izvorno je promijenjeni format trebao imati 16 grupa po tri reprezentacije uz 80 odigranih utakmica, pri čemu bi prve dvije reprezentacije iz svake grupe išle dalje u fazu na izbacivanje. Prema tom formatu, broj utakmica svake momčadi i dalje bi bio maksimalno sedam, pri čemu bi svaka reprezentacija igrala jednu utakmicu manje u grupu, a turnir bi se i dalje mogao završiti unutar standardna 32 dana.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=January 10, 2017 |title=World Cup: Gianni Infantino defends tournament expansion to 48 teams |url=https://www.bbc.com/sport/football/38577001 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170331171815/http://www.bbc.com/sport/football/38577001 |archive-date=March 31, 2017 |publisher=BBC Sport}}&lt;/ref&gt; Kritičari ovog formata isticali su da bi ovo moglo dovesti do koluzije među reprezentacijama,&lt;ref name=&quot;guyon&quot;&gt;{{Cite journal |last=Guyon |first=Julien |date=April 30, 2020 |title=Risk of Collusion: Will Groups of 3 Ruin the FIFA World Cup? |journal=Journal of Sports Analytics |volume=6 |issue=4 |pages=259–279 |doi=10.3233/JSA-200414 |doi-access=free |url=https://doi.org/10.3233/JSA-200414 |archive-date=2024-08-03 |access-date=2026-05-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240803091047/https://doi.org/10.3233/JSA-200414 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; na što je FIFA predložila izvođenje penala s ciljem izbjegavanja remija u grupnoj fazi,&lt;ref&gt;{{cite news |date=January 18, 2017 |title=Penalty shootouts may be used to settle drawn World Cup matches |work=World Soccer |url=http://www.worldsoccer.com/news/penalty-shootouts-may-be-used-to-settle-drawn-world-cup-matches-394315 |access-date=November 12, 2020 |archive-date=October 28, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201028040619/https://www.worldsoccer.com/news/penalty-shootouts-may-be-used-to-settle-drawn-world-cup-matches-394315 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; međutim ni to nije potpuno ukinulo postojeći rizik,&lt;ref name=&quot;guyon&quot;/&gt; što je FIFA-u potaklo na alternativna rješenja.&lt;ref&gt;{{cite news |first=Martyn |last=Ziegler |title=Format for 2026 World Cup could be revamped amid 'collusion' fears, says Fifa vice-president |url=https://www.thetimes.com/sport/football/article/format-for-2026-world-cup-could-be-revamped-amid-collusion-fears-says-fifa-vice-president-n5kh6l6tg |work=[[The Times]] |location=London |date=April 1, 2022 |access-date=November 5, 2022 |archive-date=November 13, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113124725/https://www.thetimes.co.uk/article/format-for-2026-world-cup-could-be-revamped-amid-collusion-fears-says-fifa-vice-president-n5kh6l6tg |url-status=live}}&lt;/ref&gt; 

U konačnici je format promijenjen [[14. ožujka]] [[2023.]] godine i to na način da će reprezentacije biti raspoređene u 12 grupa po četiri reprezentacije, pri čemu prve dvije iz svake grupe prolaze dalje, zajedno s osam najboljih trećeplasiranih reprezentacija iz svih grupa.&lt;ref name=&quot;IMC&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-approves-international-match-calendars |title=FIFA Council approves international match calendars |publisher=[[FIFA]] |date=March 14, 2023 |access-date=March 14, 2023 |archive-date=March 14, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314155521/https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-approves-international-match-calendars |url-status=live}}&lt;/ref&gt; Prema novom formatu, igrat će se ukupno 104 umjesto 64 utakmice, a turnir će trajati 39 dana, duže nego prije;&lt;ref&gt;{{cite news |last=Ingle |first=Sean |url=https://www.theguardian.com/football/2023/mar/14/world-cup-2026-four-team-groups-104-game-tournament-approval-fifa |title=World Cup 2026: four-team groups and 104 game-tournament confirmed by Fifa |work=[[The Guardian]] |date=March 14, 2023 |access-date=April 11, 2023 |archive-date=April 11, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230411173501/https://www.theguardian.com/football/2023/mar/14/world-cup-2026-four-team-groups-104-game-tournament-approval-fifa |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last=Bushnell |first=Henry |url=https://sports.yahoo.com/world-cup-format-2026-fifa-135958106.html |title=FIFA scraps ill-fated 2026 World Cup format, but new plan presents other pros and cons |work=[[Yahoo! Sports]] |date=March 14, 2023 |access-date=April 11, 2023 |archive-date=April 11, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230411012544/https://sports.yahoo.com/world-cup-format-2026-fifa-135958106.html |url-status=live}}&lt;/ref&gt; iako će svaka reprezentacija i dalje igrati po tri utakmice u grupnoj fazi, broj utakmica u fazi na izbacivanje povećan je sa sedam na osam zbog uvođenja šesnaestine finala.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Ziegler |first=Martyn |url=https://www.thetimes.com/article/7d38da2c-c24b-11ed-8e20-0f5794810aad |title=World Cup will be a week longer — but Fifa scraps three-team group plan |work=[[The Times]] |date=March 14, 2023 |access-date=March 14, 2023 |archive-date=March 14, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314110957/https://www.thetimes.co.uk/article/7d38da2c-c24b-11ed-8e20-0f5794810aad |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Slater |first1=Matt |last2=Ornstein |first2=David |url=https://www.nytimes.com/athletic/4307230/2023/03/14/world-cup-2026-format-usa/ |title=World Cup 2026 format expands again with four-team groups and 104 matches |work=[[The Athletic]] |date=March 14, 2023 |access-date=March 14, 2023 |archive-date=March 14, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314103434/https://theathletic.com/4307230/2023/03/14/world-cup-2026-format-usa/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== Kvalifikacije ==
{{main|Kvalifikacije za FIFA Svjetsko prvenstvo 2026.}}
[[File:2026 world cup qualification map.svg|thumb|400x400px|{{legend|#0000ff|Kvalificirani na Svjetsko prvenstvo}} {{legend|#ffbf00|Nisu se uspjeli kvalificirati}} {{legend|#000000|Diskvalificirani ili se povukli iz kvalifikacija}} {{legend|#cccccc|Nisu članice FIFA-e}}]]
Zbog proširenja broja reprezentacija na 48, došlo je i do promjene formata kvalifikacija te povećanja broja kontinentalnih pozicija za svaku konfederaciju. Što se tiče domaćina, podnositelji kandidature računali su na to da će sve tri reprezentacije imati direktan plasman kao domaćini,&lt;ref name=&quot;bid_cities&quot;&gt;{{Cite web |title=United 2026 bid book |url=https://digitalhub.fifa.com/m/3c077448dcd5c0ab/original/w3yjeu7dadt5erw26wmu-pdf.pdf |publisher=united2026.com |access-date=April 30, 2018 |archive-date=September 15, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210915131958/https://digitalhub.fifa.com/m/3c077448dcd5c0ab/original/w3yjeu7dadt5erw26wmu-pdf.pdf |url-status=live}}&lt;/ref&gt; što je prvo potvrdio Infantino, navodeći da će [[CONCACAF]] dobiti šest mjesta, tri od koja će ići domaćinima,&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://espndeportes.espn.com/futbol/guatemala/nota/_/id/10856065/presidente-fifa-gianni-infantino-plazas-concacaf-mundial-2026 |title=Presidente de la FIFA confirma cantidad de plazas de Concacaf para el Mundial de 2026 |language=es |website=ESPN Deportes |date=August 31, 2022 |access-date=October 18, 2022 |archive-date=September 22, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220922004259/https://espndeportes.espn.com/futbol/guatemala/nota/_/id/10856065/presidente-fifa-gianni-infantino-plazas-concacaf-mundial-2026 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Vargas |first=Dinia |date=August 31, 2022 |title=Infantino anuncia cuántos cupos tendrá la Concacaf para el Mundial de 2026 |url=https://www.crhoy.com/deportes/infantino-anuncia-cuantos-cupos-tendra-la-concacaf-para-el-mundial-de-2026/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220831205624/https://www.crhoy.com/deportes/infantino-anuncia-cuantos-cupos-tendra-la-concacaf-para-el-mundial-de-2026/ |archive-date=August 31, 2022 |access-date=October 18, 2022 |website=CRHoy.com |language=es}}&lt;/ref&gt; a onda i [[Vijeće FIFA-e]] na sjednici u veljači [[2023.]] godine.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-highlights-record-breaking-revenue-in-football |title=FIFA Council highlights record breaking revenue in football |publisher=[[FIFA]] |date=February 14, 2023 |access-date=February 14, 2023 |archive-date=February 14, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230214163245/https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-highlights-record-breaking-revenue-in-football |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.reuters.com/lifestyle/sports/fifa-confirms-us-mexico-canada-automatically-26-world-cup-2023-02-15/ |title=FIFA confirms U.S., Mexico, Canada automatically in '26 World Cup |publisher=[[Reuters]] |date=February 14, 2023|access-date=February 14, 2023|archive-date=February 15, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230215070258/https://www.reuters.com/lifestyle/sports/fifa-confirms-us-mexico-canada-automatically-26-world-cup-2023-02-15/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Ostala kontinentalna mjesta potvrđena su na sastanku u [[Manama|Manami]] prije 67. kongresa FIFA-e,&lt;ref name=&quot;slot&quot;&gt;{{cite web |date=March 30, 2017 |title=Bureau of the Council recommends slot allocation for the 2026 FIFA World Cup |url=https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/media-releases/bureau-of-the-council-recommends-slot-allocation-for-the-2026-fifa-wor-2878254 |access-date=August 5, 2022 |publisher=FIFA |archive-date=June 19, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220619161123/https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/media-releases/bureau-of-the-council-recommends-slot-allocation-for-the-2026-fifa-wor-2878254 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |date=March 30, 2017 |title=World Cup 2026: Fifa reveals allocation for 48-team tournament |url=https://www.bbc.com/sport/football/39448474 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170330224520/http://www.bbc.com/sport/football/39448474 |archive-date=March 30, 2017 |publisher=BBC}}&lt;/ref&gt; gdje je potvrđeno i uvođenje interkontinentalnog kvalifikacijskog turnira na koje bi se šest reprezentacija borilo za posljednja dva mjesta na završnom turniru.&lt;ref name=&quot;fifa_council&quot;&gt;{{Cite web |date=May 9, 2017 |title=FIFA Council prepares Congress, takes key decisions for the future of the FIFA World Cup |url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=5/news=fifa-council-prepares-congress-takes-key-decisions-for-the-future-of-t-2883353.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170618072825/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y%3D2017/m%3D5/news%3Dfifa-council-prepares-congress-takes-key-decisions-for-the-future-of-t-2883353.html |archive-date=June 18, 2017 |publisher=FIFA}}&lt;/ref&gt; Ostatak kvalifikacija provodio se po konfederacijama kao i ranije, a branitelj naslova [[Fudbalska reprezentacija Argentine|Argentina]] također je sudjelovala u kvalifikacijama.

=== Kvalificirane momčadi ===

Od ukupno 48 reprezentacija na turniru, njih je 26 sudjelovalo i na [[FIFA Svjetsko prvenstvo 2022.|prethodnom turniru]]. Zbog povećanja broja reprezentacija došlo je i do povećanja broja debitanata, tako da su čak četiri reprezentacije izborile debitantski nastup, a to su [[Fudbalska reprezentacija Curaçaa|Curaçao]],&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{cite news |last=Wilson |first=Jonathan |title=Curaçao complete fairytale with battling draw in Jamaica to qualify for World Cup |url=https://www.theguardian.com/football/2025/nov/19/curacao-complete-fairytale-with-battling-draw-in-jamaica-to-qualify-for-world-cup |access-date=November 19, 2025 |work=The Guardian}}&lt;/ref&gt; [[Fudbalska reprezentacija Jordana|Jordan]], [[Fudbalska reprezentacija Uzbekistana|Uzbekistan]]&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Millar |first=Colin |date=June 5, 2025 |title=Uzbekistan, Jordan qualify for World Cup for first time |url=https://www.nytimes.com/athletic/6229851/2025/06/05/uzbekistan-world-cup-qualification-2026/ |access-date=November 19, 2025 |work=The New York Times |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt; i [[Fudbalska reprezentacija Zelenortske Republike|Zelenortska Republika]].&lt;ref&gt;{{cite web |date=October 13, 2025 |title=Cabo Verde seal historic World Cup qualification |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/cabo-verde-qualify |access-date=October 14, 2025 |publisher=FIFA}}&lt;/ref&gt; [[Fudbalska reprezentacija Katara|Katar]], koji se na prethodno izdanje kvalificirao automatski zbog domaćinstva, prvi je put izborio nastup na završnici kroz kvalifikacije.&lt;ref&gt;{{cite web |date=October 14, 2025 |title=Qatar and Saudi Arabia qualify for 2026 World Cup |url=https://global.espn.com/football/story/_/id/46597037/qatar-saudi-arabia-qualify-2026-fifa-world-cup|access-date=October 15, 2025 |website=ESPN |agency=Associated Press}}&lt;/ref&gt; Velik broj reprezentacija vratio se nakon značajnijih perioda izbivanja, a to su [[Fudbalska reprezentacija Demokratske Republike Konga|DR Kongo]] i [[Fudbalska reprezentacija Haitija|Haiti]] (posljednji nastup bio im je [[1974.]] godine),&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Williams |first=Ian |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/cn43qqy9z8xo |title=Tuanzebe sends DR Congo back to World Cup after 52 years |date=March 31, 2026 |access-date=March 31, 2026 |website=BBC Sport}}&lt;/ref&gt; [[Fudbalska reprezentacija Iraka|Irak]] (posljednji nastup bio je [[1986.]] godine)&lt;ref&gt;{{cite web |last=Luckings |first=Steve |url=https://www.thenationalnews.com/sport/2026/04/01/iraq-beat-bolivia-to-qualify-for-2026-fifa-world-cup/ |title=Iraq beat Bolivia to qualify for 2026 Fifa World Cup |date=March 31, 2026 |access-date=March 31, 2026 |website=The National News}}&lt;/ref&gt; te [[Fudbalska reprezentacija Austrije|Austrija]], [[Fudbalska reprezentacija Norveške|Norveška]]&lt;ref&gt;{{Cite news |date=November 16, 2025 |title=Norway Qualifies for 2026 World Cup and Sends Italy To Dreaded Playoff |url=https://www.foxsports.com/stories/soccer/norway-qualifies-2026-world-cup-sends-italy-dreaded-playoff |access-date=November 16, 2025 |work=Fox Sports}}&lt;/ref&gt; i [[Fudbalska reprezentacija Škotske|Škotska]] (posljednji nastup bio im je [[1998.]] godine).&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/uefa-qualifiers-review-matchday-10-november-18 |title=Austria, Belgium, Scotland, Spain and Swiss reach World Cup |publisher=FIFA|access-date=November 19, 2025}}&lt;/ref&gt;

Što se tiče značajnijih izbivanja, četverostruki svjetski prvak [[Fudbalska reprezentacija Italije|Italija]] nije se uspjela kvalificirati na svoje treće uzastopno Svjetsko prvenstvo, što je neslavni rekord postavljen nakon novog poraza u play-offu.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Bandini |first=Nicky |url=https://www.theguardian.com/football/2026/mar/31/bosnia-herzegovina-italy-world-cup-2026-qualifying-playoff-match-report |title=Italy miss out on World Cup again after Bosnia and Herzegovina's shootout triumph |date=March 31, 2026 |access-date=April 3, 2026 |website=The Guardian}}&lt;/ref&gt; Talijani su ujedno i jedini bivši prvaci koji se nisu kvalificirali na tri uzastopna prvenstva te najbolje rangirana momčad na FIFA-inoj ljestvici koja nije ostvarila plasman. Reprezentacije koje su igrale na prethodnom turniru, a nisu se kvalificirale za ovaj su [[Fudbalska reprezentacija Danske|Danska]], [[Fudbalska reprezentacija Kameruna|Kamerun]], [[Fudbalska reprezentacija Kostarike|Kostarika]], [[Fudbalska reprezentacija Poljske|Poljska]], [[Fudbalska reprezentacija Srbije|Srbija]] i [[Fudbalska reprezentacija Walesa|Wales]].

Kvalificirane momčadi su sljedeće:
{{col-begin}}
{{col-4}}
'''[[AFC]]''' (9)
* {{NogRep|AUS}}
* {{NogRep|IRK}}
* {{NogRep|IRN}}
* {{NogRep|JAP}}
* {{NogRep|JOR}} (debi)
* {{NogRep|JKO}}
* {{NogRep|KAT}}
* {{NogRep|SAU}}
* {{NogRep|UZB}} (debi)
'''[[CAF]]''' (10)
* {{NogRep|ALŽ}}
* {{NogRep|COD}}
* {{NogRep|EGI}}
* {{NogRep|GAN}}
* {{NogRep|JAR}}
* {{NogRep|MAR}}
* {{NogRep|CIV}}
* {{NogRep|SEN}}
* {{NogRep|TUN}}
* {{NogRep|ZEL}} (debi)
{{col-4}}
'''[[CONCACAF]]''' (6)
* {{NogRep|CUW}} (debi)
* {{NogRep|HAI}}
* {{NogRep|KAN}} (domaćin)
* {{NogRep|MEX}} (domaćin)
* {{NogRep|PAN}}
* {{NogRep|SAD}} (domaćin)
'''[[CONMEBOL]]''' (6)
* {{NogRep|ARG}}
* {{NogRep|BRA}}
* {{NogRep|EKV}}
* {{NogRep|KOL}}
* {{NogRep|PAR}}
* {{NogRep|URU}}
'''[[OFC]]''' (1)
* {{NogRep|NZL}}
{{col-4}}
'''[[UEFA]]''' (16)
* {{NogRep|AUT}}
* {{NogRep|BEL}}
* {{NogRep|BIH}}
* {{NogRep|ČEŠ}}
* {{NogRep|ENG}}
* {{NogRep|FRA}}
* {{NogRep|HRV}}
* {{NogRep|NIZ}}
* {{NogRep|NOR}}
* {{NogRep|NJE}}
* {{NogRep|POR}}
* {{NogRep|ŠKO}}
* {{flagicon|ŠPA}} [[Fudbalska reprezentacija Španije|Španjolska]]
* {{NogRep|ŠVE}}
* {{NogRep|ŠVI}}
* {{NogRep|TUR}}
{{col-end}}

== Gradovi domaćini ==

Tijekom kandidature, tri su zemlje predložile ukupno 41 grad s 42 potpuno funkcionalna stadiona s redovnim posjetiteljima (osim [[Montreal]]a) te dva stadiona u izgradnji (u [[Las Vegas]]u i [[Los Angeles]]u) kao potencijalne domaćine (tri stadiona u tri grada u [[Meksiko|Meksiku]], šest stadiona u šest gradova u [[Kanada|Kanadi]] te 35 stadiona u 32 grada u [[SAD|Sjedinjenim Državama]]).&lt;ref name=&quot;bids&quot;&gt;{{cite web |title=Forty-one Cities Across Canada, Mexico and the United States Submit Bids to Serve as Host Cities in United Bid for 2026 FIFA World Cup |url=http://www.ussoccer.com/stories/2017/09/07/18/05/20170907-news-wc2026-41-cities-canada-mexico-usa-submit-bids-as-2026-world-cup-hosts |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170908021347/http://www.ussoccer.com/stories/2017/09/07/18/05/20170907-news-wc2026-41-cities-canada-mexico-usa-submit-bids-as-2026-world-cup-hosts |archive-date=September 8, 2017 |access-date=September 7, 2017}}&lt;/ref&gt; Prvi krug eliminacija reducirao je broj gradova i stadiona za devet. Sljedeći je krug eliminirao još devet stadiona u šest gradova, dok su tri grada s tri stadiona ([[Chicago]], [[Minneapolis]] i [[Vancouver]]) odustala jer [[FIFA]] nije bila voljna dogovoriti se oko financijskih detalja.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Carlisle |first=Jeff |title=United States-led World Cup bid cuts list of potential host cities to 23 |url=https://www.espn.com/soccer/fifa-world-cup/story/3421045/united-states-led-world-cup-bid-reduces-list-of-potential-host-cities-to-23 |access-date=November 25, 2021 |publisher=ESPN |date=March 16, 2018 |archive-date=November 25, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211125114050/https://www.espn.com/soccer/fifa-world-cup/story/3421045/united-states-led-world-cup-bid-reduces-list-of-potential-host-cities-to-23 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; Nakon što je u srpnju [[2021.]] godine [[Montreal]] odustao zbog manjka financijske pomoći od provincije i nevoljkosti da se renovira [[Olimpijski stadion (Montreal)|Olimpijski stadion]],&lt;ref&gt;{{cite news |title=Montreal withdraws from host city selection process for 2026 World Cup |url=https://www.sportsnet.ca/soccer/article/montreal-withdraws-host-city-selection-process-2026-world-cup/ |access-date=July 6, 2021 |work=Sportsnet |date=July 6, 2021 |archive-date=August 16, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210816132650/https://www.sportsnet.ca/soccer/article/montreal-withdraws-host-city-selection-process-2026-world-cup/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[Vancouver]] se ponovo pridružio u travnju [[2022.]] godine,&lt;ref name=&quot;vancouver_candidatecity&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/update-on-fifa-world-cup-2026-candidate-host-city-process |title=Update on FIFA World Cup 2026 candidate host city process |publisher=FIFA |date=April 14, 2022|access-date=April 14, 2022|archive-date=July 12, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220712003456/https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/update-on-fifa-world-cup-2026-candidate-host-city-process|url-status=live}}&lt;/ref&gt; što je dovelo broj gradova domaćina na 24. 

Dana [[16. lipnja]] [[2022.]] godine [[FIFA]] je potvrdila šesnaest gradova domaćina (dva u [[Kanada|Kanadi]], tri u [[Meksiko|Meksiku]] te jedanaest u [[SAD|Sjedinjenim Državama]]), a to su bili: [[Atlanta]], [[Boston]], [[Ciudad de México]], [[Dallas]], [[Guadalajara]], [[Houston]], [[Kansas City, Missouri|Kansas City]], [[Los Angeles]], [[Miami]], [[Monterrey]], [[New York]]/[[New Jersey]], [[Philadelphia]], [[San Francisco]], [[Seattle]], [[Toronto]] i [[Vancouver]].&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/media-release-greater-than-fwc-2026-greater-than-host-cities-announcement |title=FIFA unveils stellar line-up of FIFA World Cup 2026 Host Cities |publisher=FIFA |date=June 16, 2022|access-date=June 16, 2022|archive-date=June 16, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220616223211/https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/media-release-greater-than-fwc-2026-greater-than-host-cities-announcement|url-status=live}}&lt;/ref&gt; FIFA je [[4. veljače]] [[2024.]] godine potvrdila da će se finale igrati na [[MetLife Stadium]]u.&lt;ref name=&quot;ESPN-Schedule&quot;&gt;{{cite news |last=Bonagura |first=Kyle |date=February 4, 2024 |title=2026 World Cup final set for MetLife Stadium, USMNT kicks off in L.A. |url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/39437198/2026-world-cup-final-metlife-stadium-usa-kicks-la |publisher=ESPN |access-date=February 4, 2024 |archive-date=February 4, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240204211650/https://www.espn.com/soccer/story/_/id/39437198/2026-world-cup-final-metlife-stadium-usa-kicks-la |url-status=live}}&lt;/ref&gt; Osam od šestanest stadiona ima trajno postavljenu umjetnu travu, koja će pred prvenstvo biti zamijenjena pravom travom. Četiri stadiona ([[Atlanta]], [[Dallas]], [[Houston]] i [[Vancouver]]) su zatvoreni stadioni koji imaju pomočni krov te su opremljeni s uređajima za kontrolu temperature, dok je stadion u [[Los Angeles]]u otvoren, ali ima prozirni krov i uređaje za kontrolu temperature.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Tannenwald |first=Jonathan |date=November 2, 2022 |title=FIFA goes to college to study how to grow grass indoors for the 2026 men's World Cup |work=[[The Philadelphia Inquirer]] |url=https://www.inquirer.com/soccer/2026-world-cup-stadiums-grass-john-sorochan-20221102.html |url-access=subscription |access-date=November 6, 2022 |archive-date=November 7, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221107071610/https://www.inquirer.com/soccer/2026-world-cup-stadiums-grass-john-sorochan-20221102.html |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

[[Ciudad de México]] je jedini glavni grad među odabranim gradovima, što znači da su se [[Ottawa]] i [[Washington, D.C.]] pridlužili [[Bonn]]u ([[1974.]]) i [[Tokyo|Tōkyu]] ([[2002.]]) kao jedini glavni gradovi koji nisu bili odabrani za domaćine utakmica Svjetskog prvenstva. Washington je bio među kandidatima, ali kako je lokalni [[FedExField]] bio u lošem stanju, kombinirali su svoju kandidaturu zajedno s [[Baltimore]]om, ali ona nije bila uspješna. Stadion u [[TD Place Stadium]] u Ottawi odbijen je vrlo rano zbog premalog kapaciteta gledališta.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Platt |first=Oliver |date=September 7, 2017 |title=Rogers Centre removed from list of potential World Cup 2026 venues |url=https://wakingthered.com/2017/09/07/1986/rogers-centre-removed-from-list-of-potential-world-cup-2026-venues/ |access-date=October 21, 2025 |website=Waking The Red |language=en |quote=Mosaic Stadium and TD Place Stadium do not currently meet the minimum-capacity requirement}}&lt;/ref&gt; Ostali odbijeni gradovi bili su [[Cincinnati]], [[Denver]], [[Nashville, Tennessee|Nashville]], [[Orlando]] i [[Edmonton]].

Iako je čak osam gradova ranije također ugostilo utakmice Svjetskih prvenstava ([[Dallas]], [[Los Angeles]], [[San Francisco]], [[New York]]/[[New Jersey]] i [[Boston]] na prvenstvu [[1994.]]; [[Guadalajara]] i [[Ciudad de México]] na prvenstvima [[1970.]] i [[1986.]]; [[Monterrey]] na prvenstvu [[1986.]]), [[Estadio Azteca]] jedini je stadion na kojemu su se i ranije igrale utakmice Svjetskog prvenstva; nijedan od stadiona sa [[FIFA Svjetsko prvenstvo 1994.|Svjetskog prvenstva 1994.]] godine neće biti korišten na ovom prvenstvu.&lt;ref&gt;{{cite news |first1=Chuck |last1=Booth |first2=Roger |last2=Gonzalez |title=FIFA World Cup 2026 host cities: Los Angeles, New York/New Jersey among top venues; Washington D.C. snubbed |url=https://www.cbssports.com/soccer/news/fifa-world-cup-2026-host-cities-los-angeles-new-york-new-jersey-among-top-venues-washington-d-c-snubbed/ |work=CBS Sports |date=June 17, 2022 |access-date=June 27, 2022 |archive-date=June 27, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220627172342/https://www.cbssports.com/soccer/news/fifa-world-cup-2026-host-cities-los-angeles-new-york-new-jersey-among-top-venues-washington-d-c-snubbed/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Zbog sponzorskih razloga, FIFA će za potrebe prvenstva koristiti druga imena za stadione jer izvorna imena sadrže imena sponzora; privremena imena prikazana su u tablici u zagradama.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Pelit |first=Asli |date=February 16, 2024 |title=FIFA RULES MAY COST METLIFE $80M IN WORLD CUP FINAL BRAND VALUE |url=https://www.sportico.com/business/sponsorship/2024/world-cup-final-metlife-sponsorship-fifa-rules-1234766942/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240216173018/https://www.sportico.com/business/sponsorship/2024/world-cup-final-metlife-sponsorship-fifa-rules-1234766942/ |archive-date=February 16, 2024 |access-date=July 21, 2024 |work=Sportico}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;FIFA stadia&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/world-cup-2026-stadiums-fifa-soccer-football-mexico-usa-canada |title=The FIFA World Cup 26 stadiums |date=July 15, 2025|access-date=November 17, 2025 |publisher=FIFA |quote=Stadium official names for the FIFA World Cup 26 have been matched with Host City names and may differ from the common designation used locally.}}&lt;/ref&gt; Podaci o kapacitetima stadiona temeljeni su na službenim podacima koje je objavila FIFA.&lt;ref name=&quot;FIFA stadia&quot;/&gt;

&lt;center&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|-
!{{flagicon|SAD}} [[Dallas]], [[Texas|TX]]
!{{flagicon|MEX}} [[Ciudad de México]]
!{{flagicon|SAD}} [[New York (grad)|New York]]/[[New Jersey]]
!{{flagicon|SAD}} [[Atlanta]], [[Georgia|GA]]
!{{flagicon|SAD}} [[Kansas City, Missouri|Kansas City]], [[Missouri|MO]]
!{{flagicon|SAD}} [[Houston]], [[Teksas|TX]]
|-
|[[AT&amp;T Stadium]]&lt;br&gt;{{small|(Dallas Stadium)}}
|[[Estadio Azteca|Estadio Banorte]]&lt;br&gt;{{small|(Mexico City Stadium)}}
|[[MetLife Stadium]]&lt;br&gt;{{small|(New York New Jersey Stadium)}}
|[[Mercedes-Benz Stadium]]&lt;br&gt;{{small|(Atlanta Stadium)}}
|[[Arrowhead Stadium|GEHA Field at Arrowhead Stadium]]&lt;br&gt;{{small|(Kansas City Stadium)}}
|[[NRG Stadium]]&lt;br&gt;{{small|(Houston Stadium)}}
|-
|Kapacitet: '''94,000'''
|Kapacitet: '''83,000'''
|Kapacitet: '''82,500'''
|Kapacitet: '''75,000'''
|Kapacitet: '''73,000'''
|Kapacitet: '''72,000'''
|-
|[[File:Cowboys stadium inside view 4.JPG|200x200px]]
|[[File:Soccer game at the Azteca Stadium.JPG|200x200px]]
|[[File:Copa America game between Columbia vs Peru at the MetLife Stadium.jpg|200x200px]]
|[[File:2017 Orlando City at Atlanta United MLS Game.jpg|200x200px]]
|[[File:25 July 2010 Kansas City Wizards vs Manchester United friendly.jpg|200x200px]]
|[[File:NRG Stadium, LEAGUES CUP 2024 TIGRES INTER MIAMI.jnp.jpg|200x200px]]
|-
!{{flagicon|SAD}} [[San Francisco]], [[Kalifornija|CA]]
!rowspan=&quot;8&quot; colspan=&quot;4&quot;|{{OSM Location map |float=center |nolabels=1 |width=800 |height=500 |coord={{coord|34|-99.5}} |zoom=3 |shapeD=circle |mark-sizeD=8 |label-sizeD=11,background,outline |label-posD=right |legendBox=,120px38px5px,5px457px,background,black |legendItem1=&lt;b&gt;Zapadna regija&lt;/b&gt;,1 |legendItem2=&lt;b&gt;Centralna regija&lt;/b&gt;,5,14 |legendItem3=&lt;b&gt;Istočna regija&lt;/b&gt;,11,25

&lt;!-- Western region --&gt;

|label1='''[[Los Angeles]]''' |mark-coord1={{Coord|33.95340|-118.33902}} |shape-color1=blue |label-pos1=west |mark-title1=[[Los Angeles]] |mark-description1=[[SoFi Stadium]]

|label2='''[[San Francisco]]''' |mark-coord2={{Coord|37.40317|-121.96979}} |shape-color2=blue |label-pos2=west |mark-title2=[[San Francisco]] |mark-description2=[[Levi's Stadium]]

|label3='''[[Seattle]]''' |mark-coord3={{Coord|47.59515|-122.33163}} |shape-color3=blue |mark-title3=[[Seattle]] |mark-description3=[[Lumen Field]]

|label4='''[[Vancouver]]''' |mark-coord4={{Coord|49.27669|-123.11202}} |shape-color4=blue |label-pos4=west |mark-title4=[[Vancouver]] |mark-description4=[[BC Place]]

&lt;!-- Central region --&gt;

|label5='''[[Dallas]]''' |mark-coord5={{Coord|32.74785|-97.09283}} |shape-color5=green |label-pos5=west |mark-title5=[[Dallas]] |mark-description5=[[AT&amp;T Stadium]]

|label6='''[[Guadalajara]]''' |mark-coord6={{Coord|20.68182|-103.46241}} |shape-color6=green |label-pos6=west |mark-title6=[[Guadalajara]] |mark-description6=[[Estadio Akron]]

|label7='''[[Houston]]''' |mark-coord7={{Coord|29.68486|-95.41080}} |shape-color7=green |label-pos7=west |mark-title7=[[Houston]] |mark-description7=[[NRG Stadium]]

|label8='''[[Kansas City, Missouri|Kansas City]]''' |mark-coord8={{Coord|39.04893|-94.48401}} |shape-color8=green |label-pos8=west |mark-title8=[[Kansas City, Missouri|Kansas City]] |mark-description8=[[Arrowhead Stadium]]

|label9='''[[Ciudad de México]]''' |mark-coord9={{Coord|19.30295|-99.15047}} |shape-color9=green |mark-title9=[[Ciudad de México]] |mark-description9=[[Estadio Azteca]]

|label10='''[[Monterrey]]''' |mark-coord10={{Coord|25.66911|-100.24437}} |shape-color10=green |mark-title10=[[Monterrey]] |mark-description10=[[Estadio BBVA]]

&lt;!-- Eastern region --&gt;

|label11='''[[Atlanta]]''' |mark-coord11={{Coord|33.75541|-84.40085}} |shape-color11=red |mark-title11=[[Atlanta]] |mark-description11=[[Mercedes-Benz Stadium]]

|label12='''[[Boston]]''' |mark-coord12={{Coord|42.09093|-71.26436}} |shape-color12=red
|mark-title12=[[Boston]] |mark-description12=[[Gillette Stadium]]

|label13='''[[Miami]]''' |mark-coord13={{Coord|25.95795|-80.23885}} |shape-color13=red |mark-title13=[[Miami]] |mark-description13=[[Hard Rock Stadium]]

|label14='''[[New York (grad)|New York]]''' |mark-coord14={{Coord|40.81352|-74.07435}} |shape-color14=red |ldx14=-2 |ldy14=7 |mark-title14=[[New York (grad)|New York/New Jersey]] |mark-description14=[[MetLife Stadium]]

|label15='''[[Philadelphia]]''' |mark-coord15={{Coord|39.90081|-75.16747}} |shape-color15=red |label-pos15=west |mark-title15=[[Philadelphia]] |mark-description15=[[Lincoln Financial Field]]

|label16='''[[Toronto]]''' |mark-coord16={{Coord|43.63322|-79.41858}} |shape-color16=red |label-pos16=west |mark-title16=[[Toronto]] |mark-description16=[[BMO Field]]
}}
!{{flagicon|SAD}} [[Los Angeles]], [[Kalifornija|CA]]
|-
|[[Levi's Stadium]]&lt;br&gt;{{small|(San Francisco Bay Area Stadium)}}
|[[SoFi Stadium]]&lt;br&gt;{{small|(Los Angeles Stadium)}}
|-
|Kapacitet: '''71,000'''
|Kapacitet: '''70,000'''
|-
|[[File:Entering Levi's Stadium.JPG|200x200px]]
|[[File:SoFi Stadium 23rd March 2025.jpg|200x200px]]
|-
!{{flagicon|SAD}} [[Philadelphia]], [[Pennsylvania|PA]]
!{{flagicon|SAD}} [[Seattle]], [[Washington (savezna država)|WA]]
|-
|[[Lincoln Financial Field]]&lt;br&gt;{{small|(Philadelphia Stadium)}}
|[[Lumen Field]]&lt;br&gt;{{small|(Seattle Stadium)}}
|-
|Kapacitet: '''69,000'''
|Kapacitet: '''69,000'''
|-
|[[File:United States v Paraguay, Copa América Centenario (cropped).jpg|200x200px]]
|[[File:2025 FIFA Club World Cup - Seattle Sounders FC vs. Botafogo - 03.jpg|200x200px]]
|-
!{{flagicon|SAD}} [[Boston]], [[Massachusetts|MA]]
!{{flagicon|SAD}} [[Miami]], [[Florida|FL]]
!{{flagicon|KAN}} [[Vancouver]], [[British Columbia|BC]]
!{{flagicon|MEX}} [[Monterrey]]
!{{flagicon|MEX}} [[Guadalajara]]
!{{flagicon|KAN}} [[Toronto]], [[Ontario|ON]]
|-
|[[Gillette Stadium]]&lt;br&gt;{{small|(Boston Stadium)}}
|[[Hard Rock Stadium]]&lt;br&gt;{{small|(Miami Stadium)}}
|[[BC Place]]&lt;br&gt;{{small|(BC Place Vancouver)}}
|[[Estadio BBVA]]&lt;br&gt;{{small|(Estadio Monterrey)}}
|[[Estadio Akron]]&lt;br&gt;{{small|(Estadio Guadalajara)}}
|[[BMO Field]]&lt;br&gt;{{small|(Toronto Stadium)}}
|-
|Kapacitet: '''65,000'''
|Kapacitet: '''65,000'''
|Kapacitet: '''54,000'''
|Kapacitet: '''53,500'''
|Kapacitet: '''48,000'''
|Kapacitet: '''45,000'''
|-
|[[File:New England Revolution vs Liga Deportivo Alajuense 2024-03-06 53571677017.jpg|200x200px]]
|[[File:Hard Rock Stadium Club World Cup.jpg|200x200px]]
|[[File:BC Place 2015 Women's FIFA World Cup.jpg|200x200px]]
|[[File:Estadio BBVA Bancomer - Diciembre 2017.jpg|200x200px]]
|[[File:Estadio Akron 02-07-2022 cabecera sur lado derecho (3).jpg|200x200px]]
|[[File:Bmo Field 2016 East Stand.jpg|200x200px]]
|}
&lt;/center&gt;

== Finalni ždrijeb ==

Finalni ždrijeb za Svjetsko prvenstvo održao se [[5. prosinca]] [[2025.]] godine u [[Kennedyjev centar|Kennedyjevom centru]] u [[Washington, D.C.|Washingtonu]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/final-draw-results |title=Groups revealed in star-studded Final Draw |publisher=FIFA |date=December 5, 2025 |access-date=December 6, 2025}}&lt;/ref&gt; Reprezentacije su raspoređene u četiri jakosne skupine po 12 reprezentacija. U prvoj jakosnoj skupini bili su domaćini te devet najbolje plasiranih reprezentacija prema FIFA-inoj ljestvici. Preostale tri jakosne skupine sadržavale su ostale reprezentacije, također podijeljene prema FIFA-inoj ljestvici. Izuzetak su četiri reprezentacije iz europskog ''play-offa'' te dvije reprezentacije s interkontinentalnog ''play-offa'', koje su smještene u četvrtu jakosnu skupinu jer se u trenutku ždrijeba još nije znalo koje će to reprezentacije biti.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.france24.com/en/sport/20251125-world-cup-draw-to-separate-spain-argentina-france-and-england-until-final-rounds|title=FIFA 2026: World Cup draw to separate Spain, Argentina, France and England until final rounds|work=France 24|access-date=November 27, 2025}}&lt;/ref&gt; Grupe su formirane nasumično izvlačenjem po jedne reprezentacije iz svake jakosne skupine, vodeći se načelnim pravilom da, kada god je to moguće, u istoj grupi ne budu momčadi iz iste konfederacije.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://inside.fifa.com/organisation/media-releases/procedures-final-draw-world-cup-2026-revealed |title=Procedures for the Final Draw for the FIFA World Cup 2026 revealed |publisher=FIFA |date=November 25, 2025 |access-date=November 25, 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/2d1a1ac7bab78995/original/Draw-Procedures-for-the-FIFA-World-Cup-2026.pdf |title=Draw Procedures for the FIFA World Cup 2026 |publisher=FIFA |date=November 25, 2025 |access-date=November 25, 2025}}&lt;/ref&gt; Ovo je pravilo primjenjivo na sve konfederacije osim UEFA-e, tako da su u grupi smjele biti maksimalno dvije europske momčadi. 

Kao što je i inače praksa, domaćini su još prije ždrijeba bili raspoređeni u grupe radi rasporeda igranja.&lt;ref name=&quot;Schedule&quot;&gt;{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf |title=FIFA World Cup 26 – Match Schedule |publisher=FIFA |date=February 4, 2024 |access-date=February 4, 2024 |archive-date=February 5, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240205034420/https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last1=Bushnell |first1=Henry |last2=Crafton |first2=Adam |date=August 22, 2025 |title=2026 World Cup draw to be held at Kennedy Center, President Trump announces |url=https://www.nytimes.com/athletic/6569842/2025/08/22/world-cup-draw-kennedy-center-trump-infantino/ |access-date=August 22, 2025 |work=The New York Times |issn=0362-4331 |url-access=limited}}&lt;/ref&gt; Tako je [[Fudbalska reprezentacija Meksika|Meksiko]] smješten u grupu A kako bi [[11. lipnja]] igrao utakmicu otvaranja na [[Estadio Azteca|Azteci]]. [[Fudbalska reprezentacija Kanade|Kanada]] i [[Fudbalska reprezentacija Sjedinjenih Američkih Država|Sjedinjene Američke Države]] smješteni su u grupu B, odnosno grupu D. 

Kako bi osigurala balans u kompetitivnosti, FIFA je također osigurala da se prve četiri reprezentacije s FIFA-ine ljestvice ne mogu međusobno susresti prije polufinala,&lt;ref&gt;{{cite web |last=Johnson |first=Dale |date=November 25, 2025 |title=Fifa to keep top seeds apart in World Cup draw |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/cvg84knn2p5o |access-date=November 25, 2025 |work=[[BBC Sport]]}}&lt;/ref&gt; odnosno finala i to tako što je osigurala da prva ([[Fudbalska reprezentacija Španije|Španjolska]]) i druga ([[Fudbalska reprezentacija Argentine|Argentina]]), odnosno treća ([[Fudbalska reprezentacija Francuske|Francuska]]) i četvrta ([[Fudbalska reprezentacija Engleske|Engleska]]) reprezentacija svijeta budu ždrijebane u suprotnim dijelovima turnira za fazu na izbacivanje, čime se osiguralo da se ne susretnu u ranim fazama turnira u slučaju da osvoje svoje grupe. Ždrijeb je započao s prvom, a završio sa četvrtom jakosnom skupinom, pri čemu je svaka reprezentacija bila raspoređena u prvu slobodnu grupu po abecednom ključu. Zbog rasporeda igranja, momčadi iz prve jakosne skupine automatski su bile ždrijebane na prvu poziciju svake grupe. Za ostale jakosne skupine, FIFA je osmislila predeterminirani način određivanja pozicije u grupu temeljen na jakosnoj skupini i grupu u koju su ždrijebani. Jakosne skupine izgledale su ovako:&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://inside.fifa.com/fifa-world-ranking/men?dateId=id14933 |title=FIFA Men's World Ranking: 19 November 2025 |publisher=FIFA |date=November 19, 2025 |access-date=November 27, 2025}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;white-space:nowrap; display:inline-table;&quot;
|+Skupina 1
|-
! style=&quot;width:150px&quot; | Reprezentacija
! {{Abbr|Grupa|Grupa u koju je reprezentacija raspoređena prije ždrijeba ili prije nego je reprezentacija bila poznata}}
! {{Abbr|Rang|Pozicija na FIFA-inoj ljestvici u trenutku ždrijeba}}
|- 
| {{fb|SAD}}{{efn|Sjedinjene Američke Države su kao sudomaćin raspoređene u prvu jakosnu skupinu te im je automatski dodijeljena pozicija D1. Po rangu, Sjedinjene Američke Države bi inače bile u drugoj jakosnoj skupini.}}
| {{center|[[#Grupa D|D]]}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 14
|-
| {{fb|MEX}}{{efn|Meksiko je kao sudomaćin raspoređen u prvu jakosnu skupinu te mu je automatski dodijeljena pozicija A1. Po rangu, Meksiko bi inače bio u drugoj jakosnoj skupini.}}
| {{center|[[#Grupa A|A]]}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 15
|- style=&quot;border-bottom:2px solid blue;&quot;
| {{fb|KAN}}{{efn|Kanada je kao sudomaćin raspoređena u prvu jakosnu skupinu te joj je automatski dodijeljena pozicija B1. Po rangu, Kanada bi inače bila u trećoj jakosnoj skupini.}}
| {{center|[[#Grupa B|B]]}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 27
|-
| {{flagicon|ŠPA}} [[Fudbalska reprezentacija Španije|Španjolska]]
| {{N/A|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 1
|-
| {{fb|ARG}}
| {{N/A|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 2
|-
| {{fb|FRA}}
| {{N/A|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 3
|-
| {{fb|ENG}}
| {{N/A|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 4
|-
| {{fb|BRA}}
| {{N/A|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 5
|-
| {{fb|POR}}
| {{N/A|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 6
|-
| {{fb|NIZ}}
| {{N/A|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 7
|-
| {{fb|BEL}}
| {{N/A|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 8
|-
| {{fb|NJE}}
| {{N/A|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 9
|}
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;white-space:nowrap; display:inline-table;&quot;
|+Skupina 2
|-
! style=&quot;width:150px&quot; | Reprezentacija
! {{Abbr|Grupa|Grupa u koju je reprezentacija raspoređena prije ždrijeba ili prije nego je reprezentacija bila poznata}}
! {{Abbr|Rang|Pozicija na FIFA-inoj ljestvici u trenutku ždrijeba}}
|-
| {{fb|HRV}}
| {{N/a|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 10
|-
| {{fb|MAR}}
| {{N/a|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 11
|-
| {{fb|KOL}}
| {{N/a|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 13
|-
| {{fb|URU}}
| {{N/a|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 16
|-
| {{flagicon|ŠVI|size=16px}} [[Nogometna reprezentacija Švicarske|Švicarska]]
| {{N/a|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 17
|-
| {{fb|JAP}}
| {{N/a|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 18
|-
| {{fb|SEN}}
| {{N/a|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 19
|-
| {{fb|IRN}}
| {{N/a|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 20
|-
| {{fb|JKO}}
| {{N/a|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 22
|-
| {{fb|EKV}}
| {{N/a|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 23
|-
| {{fb|AUT}}
| {{N/a|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 24
|-
| {{fb|AUS}}
| {{N/a|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 26
|}
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;white-space:nowrap; display:inline-table;&quot;
|+Skupina 3
|-
! style=&quot;width:150px&quot; | Reprezentacija
! {{Abbr|Grupa|Grupa u koju je reprezentacija raspoređena prije ždrijeba ili prije nego je reprezentacija bila poznata}}
! {{Abbr|Rang|Pozicija na FIFA-inoj ljestvici u trenutku ždrijeba}}
|-
| {{fb|NOR}}
| {{N/a|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 29
|-
| {{fb|PAN}}
| {{N/a|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 30
|-
| {{fb|EGI}}
| {{N/a|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 34
|-
| {{fb|ALŽ}}
| {{N/a|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 35
|-
| {{fb|ŠKO}}
| {{N/a|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 36
|-
| {{fb|PAR}}
| {{N/a|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 39
|-
| {{fb|TUN}}
| {{N/a|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 40
|-
| {{fb|CIV}}
| {{N/a|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 42
|-
| {{fb|UZB}}
| {{N/a|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 50
|-
| {{fb|KAT}}
| {{N/a|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 51
|-
| {{fb|SAU}}
| {{N/a|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 60
|-
| {{fb|JAR}}
| {{N/a|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 61
|}
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;white-space:nowrap; display:inline-table;&quot;
|+Skupina 4{{efn|name=Identitet|Pobjednici četiri europska ''play-offa'' i pobjednici dva interkontinentalna ''play-offa'' nisu bili poznati u vrijeme formiranja jakosnih skupina.}}
|-
! style=&quot;width:150px&quot; | Reprezentacija
! {{Abbr|Grupa|Grupa u koju je reprezentacija raspoređena prije ždrijeba ili prije nego je reprezentacija bila poznata}}
! {{Abbr|Rang|Pozicija na FIFA-inoj ljestvici u trenutku ždrijeba}}
|-
| {{fb|JOR}}
| {{N/a|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 66
|-
| {{fb|ZEL}}
| {{N/a|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 68
|-
| {{fb|GAN}}
| {{N/a|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 72
|-
| {{fb|CUW}}
| {{N/a|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 82
|-
| {{fb|HAI}}
| {{N/a|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 84
|-
| {{fb|NZL}}
| {{N/a|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 86
|-
| &lt;!--Do not replace with eventual Path A winner--&gt;[[Kvalifikacije za FIFA Svjetsko prvenstvo 2026.|''Play-off'' UEFA A]]{{efn|name=UEFA A|U trenutku ždrijeba, pobjednik A puta UEFA-inih kvalifikacija nije bio poznat. U konačnici je to bila {{fb|BIH}} (71), koja bi svakako bila svrstana u četvrtu jakosnu skupinu. Prilikom ždrijeba određeno je da će pobjednik A puta UEFA-inih kvalifikacija ići na mjesto B2.}}
| {{nowrap|{{center|[[#Grupa B|B]]}}}}
| style=&quot;text-align:center&quot; rowspan=&quot;6&quot; {{N/a}}
|-
| &lt;!--Do not replace with eventual Path A winner--&gt;[[Kvalifikacije za FIFA Svjetsko prvenstvo 2026.|''Play-off'' UEFA B]]{{efn|name=UEFA B|U trenutku ždrijeba, pobjednik B puta UEFA-inih kvalifikacija nije bio poznat. U konačnici je to bila {{fb|ŠVE}} (43), koja bi inače išla u treću jakosnu skupinu, ali je zbog play-offa svrstana u četvrtu. Prilikom ždrijeba određeno je da će pobjednik B puta UEFA-inih kvalifikacija ići na mjesto F3.}}
| {{nowrap|{{center|[[#Grupa F|F]]}}}}
|-
| &lt;!--Do not replace with eventual Path A winner--&gt;[[Kvalifikacije za FIFA Svjetsko prvenstvo 2026.|''Play-off'' UEFA C]]{{efn|name=UEFA C|U trenutku ždrijeba, pobjednik C puta UEFA-inih kvalifikacija nije bio poznat. U konačnici je to bila {{fb|TUR}} (25), koja bi inače išla u drugu jakosnu skupinu, ali je zbog play-offa svrstana u četvrtu. Prilikom ždrijeba određeno je da će pobjednik C puta UEFA-inih kvalifikacija ići na mjesto D4.}}
| {{nowrap|{{center|[[#Grupa D|D]]}}}}
|-
| &lt;!--Do not replace with eventual Path A winner--&gt;[[Kvalifikacije za FIFA Svjetsko prvenstvo 2026.|''Play-off'' UEFA D]]{{efn|name=UEFA D|U trenutku ždrijeba, pobjednik D puta UEFA-inih kvalifikacija nije bio poznat. U konačnici je to bila {{fb|ČEŠ}} (44), koja bi inače išla u treću jakosnu skupinu, ali je zbog play-offa svrstana u četvrtu. Prilikom ždrijeba određeno je da će pobjednik D puta UEFA-inih kvalifikacija ići na mjesto A4.}}
| {{nowrap|{{center|[[#Grupa A|A]]}}}}
|-
| &lt;!--Do not replace with eventual Path B winner--&gt;[[Kvalifikacije za FIFA Svjetsko prvenstvo 2026.|Interkontinentalni ''play-off'' 1]]{{efn|name=DR Kongo|U trenutku ždrijeba, pobjednik interkontinentalnog ''play-offa'' 1 nije bio poznat. U konačnici je to bio {{fb|COD}} (56), koji bi svakako bio svrstan u četvrtu jakosnu skupinu. Prilikom ždrijeba određeno je da će pobjednik interkontinentalnog ''play-offa'' 1 ići na mjesto K2.}}
| {{nowrap|{{center|[[#Grupa K|K]]}}}}
|-
| &lt;!--Do not replace with eventual Path C winner--&gt;[[Kvalifikacije za FIFA Svjetsko prvenstvo 2026.|Interkontinentalni ''play-off'' 2]]{{efn|name=Irak|U trenutku ždrijeba, pobjednik interkontinentalnog ''play-offa'' 2 nije bio poznat. U konačnici je to bio {{fb|IRK}} (58), koji bi svakako bio svrstan u četvrtu jakosnu skupinu. Prilikom ždrijeba određeno je da će pobjednik interkontinentalnog ''play-offa'' 2 ići na mjesto I3.}}
| {{nowrap|{{center|[[#Grupa I|I]]}}}}
|}
{{notelist}}

== Suci ==

FIFA je [[9. travnja]] [[2026.]] godine potvrdila konačni, službeni popis od 52 glavna suca, 88 pomoćnih sudaca i 30 VAR sudaca za turnir.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=April 9, 2026 |title=Match officials appointed for World Cup 2026 |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/match-officials-appointed-referees |access-date=April 9, 2026 |website=FIFA}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=April 9, 2026 |title=Match officials appointed for World Cup 2026 |url=https://digitalhub.fifa.com/asset/7879a8c6-c228-4848-a8de-7dc69b37b594/Final-List-of-Match-Officials-FWC-2026.pdf |access-date=April 9, 2026 |website=FIFA}}&lt;/ref&gt;

Konačni popis svih sudaca izgledao je ovako:

{| class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;100%&quot;
|-
!colspan=&quot;4&quot;|Lista sudaca
|-
!Konfederacija
!Glavni sudac
!Pomoćni suci
!VAR suci
|-
|rowspan=&quot;8&quot;|[[AFC]]
|{{flagicon|UAE}} [[Omar al-Ali]] ([[Ujedinjeni Arapski Emirati]])
|rowspan=&quot;8&quot;|{{ubl|George Lakrindis ([[Australija]]) / James Lindsay ([[Australija]])|Jun Mihara ([[Japan]]) / Zhou Fei ([[Kina]])|Muhamad al-Kalaf ([[Jordan]]) / Ahmed al-Roalle ([[Jordan]])|Taleb al-Mari ([[Katar]]) / Saud al-Makaleh ([[Katar]])|Muhamed al-Bakri ([[Saudijska Arabija]]) / Mohamed al-Hamadi ([[Ujedinjeni Arapski Emirati]])|Timur Gaynullin ([[Uzbekistan]]) / Andrey Tsapenko ([[Uzbekistan]])}}
|rowspan=&quot;8&quot;|{{ubl|{{flagicon|AUS}} [[Shaun Evans (fudbalski sudac)|Shaun Evans]] ([[Australija]])|{{flagicon|KAT}} [[Hamis al-Marri]] ([[Katar]])|{{flagicon|KIN}} [[Fu Ming]] ([[Kina]])|{{flagicon|SAU}} [[Abdullah al-Šehri]] ([[Saudijska Arabija]])}}
|-
|{{flagicon|JAP}} [[Yūsuke Araki]] ([[Japan]])
|-
|{{flagicon|KAT}} [[Abdulrahman al-Džasim]] ([[Katar]])
|-
|{{flagicon|AUS}} [[Ali-Reza Fagani]] ([[Australija]])
|-
|{{flagicon|KIN}} [[Ma Ning (fudbalski sudac)|Ma Ning]] ([[Kina]])
|-
|{{flagicon|JOR}} [[Adham al-Muhadamah]] ([[Jordan]])
|-
|{{flagicon|UZB}} [[Ilgiz Tantashev]] ([[Uzbekistan]])
|-
|{{flagicon|SAU}} [[Haled al-Turais]] ([[Saudijska Arabija]])
|-
|rowspan=&quot;7&quot;|[[CAF]]
|&lt;s&gt;{{flagicon|SOM}} [[Omar Abdulkadir Artan]] ([[Somalija]])&lt;/s&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 |url= https://www.bbc.com/sport/football/articles/cnv9drg0qzgo |title= Somali referee Artan barred from entering USA |author= Mike Peter |date= June 8, 2026 |website= BBC Sport|access-date= June 8, 2026}}&lt;/ref&gt;
|rowspan=&quot;7&quot;|{{ubl|Mokrane Gourari ([[Alžir]]) / Abbes Akram Zerhouni ([[Alžir]])|Jerson Emiliano dos Santos ([[Angola]]) / Elvis Noupue ([[Kamerun]])|Mahmud Aburegal ([[Egipat]]) / Ahmed Hossam Taha ([[Egipat]])|Boris Ditsoga ([[Gabon]]) / Amos Abeigne Ndong ([[Gabon]])|Zakhele Siwela ([[Južnoafrička Republika]])|Zakaria Brinsi ([[Maroko]]) / Mostafa Akarkad ([[Maroko]])}}
|rowspan=&quot;7&quot;|{{ubl|{{flagicon|EGI}} [[Mahmud Ašur]] ([[Egipat]])|{{flagicon|MAR}} [[Hamza al-Fariq]] ([[Maroko]])}}
|-
|{{flagicon|GAB}} [[Pierre Atcho]] ([[Gabon]])
|-
|{{flagicon|Mauritanija}} [[Dahhan Bajdah]] ([[Mauritanija]])
|-
|{{flagicon|ALŽ}} [[Mustapha Ghorbal]] ([[Alžir]])
|-
|{{flagicon|MAR}} [[Jalal Jayed]] ([[Maroko]])
|-
|{{flagicon|EGI}} [[Amin Omar]] ([[Egipat]])
|-
|{{flagicon|JAR}} [[Abongile Tom]] ([[Južnoafrička Republika]])
|-
|rowspan=&quot;9&quot;|[[CONCACAF]]
|{{flagicon|SAL}} [[Iván Barton]] ([[Salvador]])
|rowspan=&quot;9&quot;|{{ubl|Walter López ([[Honduras]]) / Christian Ramírez ([[Honduras]])|Lyes Arfa ([[Kanada]]) / Micheal Barwegen ([[Kanada]])|Juan Carlos Mora ([[Kostarika]]) / Caleb Wales ([[Trinidad i Tobago]])|Alberto Morín ([[Meksiko]]) / Marco Bisguerra ([[Meksiko]])|Sandra Ramírez ([[Meksiko]])|Henry Pupiro ([[Nikaragva]]) / David Morán ([[Salvador]])|Corey Parker ([[Sjedinjene Države]]) / Kyle Atkins ([[Sjedinjene Države]])|Kathryn Nesbitt ([[Sjedinjene Države]]) / Brooke Mayo ([[Sjedinjene Države]])}}
|rowspan=&quot;9&quot;|{{ubl|{{flagicon|SAD}} [[Joe Dickerson]] ([[Sjedinjene Države]])|{{flagicon|NIK}} [[Tatiana Guzmán]] ([[Nikaragva]])|{{flagicon|MEX}} [[Erick Miranda]] ([[Meksiko]])|{{flagicon|SAD}} [[Armando Villarreal]] ([[Sjedinjene Države]])}}
|-
|{{flagicon|CRC}} [[Juan Gabriel Calderón]] ([[Kostarika]])
|-
|{{flagicon|SAD}} [[Ismail Elfath]] ([[Sjedinjene Države]])
|-
|{{flagicon|KAN}} [[Drew Fischer]] ([[Kanada]])
|-
|{{flagicon|MEX}} [[Katia Itzel García]] ([[Meksiko]])
|-
|{{flagicon|HON}} [[Saíd Martínez]] ([[Honduras]])
|-
|{{flagicon|JAM}} [[Oshane Nation]] ([[Jamajka]])
|-
|{{flagicon|SAD}} [[Tori Penso]] ([[Sjedinjene Države]])
|-
|{{flagicon|MEX}} [[César Arturo Ramos]] ([[Meksiko]])
|-
|rowspan=&quot;12&quot;|[[CONMEBOL]]
|{{flagicon|BRA}} [[Ramon Abatti]] ([[Brazil]])
|rowspan=&quot;12&quot;|{{ubl|Facundo Rodríguez ([[Argentina]]) / Maximiliano Del Yesso ([[Argentina]])|Juan Pablo Belatti ([[Argentina]]) / Gabriel Chade ([[Argentina]])|Cristian Navarro ([[Argentina]]) / Rodrigo Figueiredo ([[Brazil]])|Rafael Alves ([[Brazil]]) / Danilo Manis ([[Brazil]])|Bruno Boschilia ([[Brazil]]) / Bruno Pires ([[Brazil]])|José Retamal ([[Čile]]) / Miguel Rocha ([[Čile]])|Alexander Guzmán ([[Kolumbija]]) / Michael Orué ([[Peru]])|Eduardo Cardozo ([[Paragvaj]]) / Milcíades Saldívar ([[Paragvaj]])|Nicolás Tarán ([[Urugvaj]]) / Carlos Barreiro ([[Urugvaj]])|Jorge Urrego ([[Venezuela]]) / Tulio Moreno ([[Venezuela]])}}
|rowspan=&quot;12&quot;|{{ubl|{{flagicon|KOL}} [[Nicolás Gallo]] ([[Kolumbija]])|{{flagicon|URU}} [[Antonio García (fudbalski sudac)|Antonio García]] ([[Urugvaj]])|{{flagicon|URU}} [[Leodán González]] ([[Urugvaj]])|{{flagicon|ČIL}} [[Juan Lara]] ([[Čile]])|{{flagicon|ARG}} [[Hernán Mastrángelo]] ([[Argentina]])|{{flagicon|VEN}} [[Juan Soto (fudbalski sudac)|Juan Soto]] ([[Venezuela]])|{{flagicon|BRA}} [[Rodolpho Toski]] ([[Brazil]])}}
|-
|{{flagicon|PAR}} [[Juan Gabriel Benítez]] ([[Paragvaj]])
|-
|{{flagicon|BRA}} [[Raphael Claus]] ([[Brazil]])
|-
|{{flagicon|ARG}} [[Yael Falcón]] ([[Argentina]])
|-
|{{flagicon|ČIL}} [[Cristián Garay]] ([[Čile]])
|-
|{{flagicon|ARG}} [[Darío Herrera (fudbalski sudac)|Darío Herrera]] ([[Argentina]])
|-
|{{flagicon|PER}} [[Kevin Ortega (fudbalski sudac)|Kevin Ortega]] ([[Peru]])
|-
|{{flagicon|KOL}} [[Andrés Rojas]] ([[Kolumbija]])
|-
|{{flagicon|BRA}} [[Wilton Sampaio]] ([[Brazil]])
|-
|{{flagicon|URU}} [[Gustavo Tejera]] ([[Urugvaj]])
|-
|{{flagicon|ARG}} [[Facundo Tello]] ([[Argentina]])
|-
|{{flagicon|VEN}} [[Jesús Valenzuela]] ([[Venezuela]])
|-
|[[OFC]]
|{{flagicon|NZL}} [[Campbell-Kirk Kawana-Waugh]] ([[Novi Zeland]])
|Isaac Trevis ([[Novi Zeland]])
|{{N/A|—}}
|-
|rowspan=&quot;15&quot;|[[UEFA]]
|{{flagicon|NOR}} [[Espen Eskås]] ([[Norveška]])
|rowspan=&quot;15&quot;|{{ubl|Stuart Burt ([[Engleska]]) / James Mainwaring ([[Engleska]])|Gary Beswick ([[Engleska]]) / Adam Nunn ([[Engleska]])|Cyril Mugnier ([[Francuska]]) / Mehdi Rahmouni ([[Francuska]])|Nicolas Danos ([[Francuska]]) / Benjamin Pagès ([[Francuska]])|Daniele Bindoni ([[Italija]]) / Alberto Tegoni ([[Italija]])|Hessel Steegstra ([[Nizozemska]]) / Jan de Vries ([[Nizozemska]])|Jan Erik Engan ([[Norveška]]) / Isaak Bashevkin ([[Norveška]])|Robert Kempter ([[Njemačka]]) / Christian Dietz ([[Njemačka]])|Bruno Jesus ([[Portugal]]) / Luciano Maia ([[Portugal]])|Tomasz Listkiewicz ([[Poljska]]) / Adam Kupsik ([[Poljska]])|Mihai Marius Marica ([[Rumunjska]]) / Ferencz Tunyogi ([[Rumunjska]])|Tomaž Klančnik ([[Slovenija]]) / Andraž Kovačič ([[Slovenija]])|Jose Enrique Naranjo Perez ([[Španjolska]]) / Diego Sánchez Rojo ([[Španjolska]])|Mahbod Beigi ([[Švedska]]) / Andreas Söderkvist ([[Švedska]])|Stéphane De Almeida ([[Švicarska]])}}
|rowspan=&quot;15&quot;|{{ubl|{{flagicon|HRV}} [[Ivan Bebek]] ([[Hrvatska]])|{{flagicon|FRA}} [[Jérôme Brisard]] ([[Francuska]])|{{flagicon|ŠPA}} [[Carlos del Cerro Grande]] ([[Španjolska]])|{{flagicon|NJE}} [[Bastian Dankert]] ([[Njemačka]])|{{flagicon|ITA}} [[Marco Di Bello]] ([[Italija]])|&lt;s&gt;{{flagicon|NIZ}} [[Rob Dieperink]] ([[Nizozemska]])&lt;/s&gt;&lt;ref name=&quot;RD1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;RD2&quot;/&gt;|{{flagicon|BEL}} [[Bram Van Driessche]] ([[Belgija]])|{{flagicon|ENG}} [[Jarred Gillett]] ([[Engleska]])|{{flagicon|NIZ}} [[Dennis Higler]] ([[Nizozemska]])|{{flagicon|POLJ}} [[Tomasz Kwiatkowski]] ([[Poljska]])|{{flagicon|ŠVI|size=16px}} [[Fedayi San]] ([[Švicarska]])|{{flagicon|FRA}} [[Willy Delajod]] ([[Francuska]])&lt;ref name=&quot;RD1&quot;&gt;{{Cite web |date=May 7, 2026 |title=Willy Delajod selected for VAR at 2026 World Cup as France add to contingent |access-date=May 15, 2026 |website=FIFA|url=https://onefootball.com/fr/news/willy-delajod-selected-for-var-at-2026-world-cup-as-france-add-to-contingent-42829117}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;RD2&quot;&gt;{{Cite web |date=May 15, 2026 |title=KNVB haalt scheidsrechter Rob Dieperink van beslissend duel NEC af |access-date=May 15, 2026 |website=FIFA|url=https://www.telegraaf.nl/sport/voetbal/knvb-haalt-scheidsrechter-rob-dieperink-van-beslissend-duel-nec-af/151711038.html|language=Dutch}}&lt;/ref&gt;}}
|-
|{{flagicon|ŠPA}} [[Alejandro Hernández Hernández]] ([[Španjolska]])
|-
|{{flagicon|RUM}} [[István Kovács (fudbalski sudac)|István Kovács]] ([[Rumunjska]])
|-
|{{flagicon|FRA}} [[François Letexier]] ([[Francuska]])
|-
|{{flagicon|NIZ}} [[Danny Makkelie]] ([[Nizozemska]])
|-
|{{flagicon|POLJ}} [[Szymon Marciniak]] ([[Poljska]])
|-
|{{flagicon|ITA}} [[Maurizio Mariani]] ([[Italija]])
|-
|{{flagicon|ŠVE}} [[Glenn Nyberg]] ([[Švedska]])
|-
|{{flagicon|ENG}} [[Michael Oliver (fudbalski sudac)|Michael Oliver]] ([[Engleska]])
|-
|{{flagicon|POR}} [[João Pinheiro (fudbalski sudac)|João Pinheiro]] ([[Portugal]])
|-
|{{flagicon|ŠVI|size=16px}} [[Sandro Schärer]] ([[Švicarska]])
|-
|{{flagicon|ENG}} [[Anthony Taylor (fudbalski sudac)|Anthony Taylor]] ([[Engleska]])
|-
|{{flagicon|FRA}} [[Clément Turpin]] ([[Francuska]])
|-
|{{flagicon|SLO}} [[Slavko Vinčić]] ([[Slovenija]])
|-
|{{flagicon|NJE}} [[Felix Zwayer]] ([[Njemačka]])
|}

== Grupna faza ==
{{quote box| width=20%| quote = 
'''Legenda:'''

:{{color box|#ffcccc}} Momčad ispala iz daljnjeg natjecanja.
:{{color box|#ccffcc}} Momčad prolazi u osminu finala. }}
'''Napomena:''' ''Sva vremena navedena su prema lokalnom vremenu.''

Sljedeći kriteriji primjenjivat će se prilikom rangiranja reprezentacija u grupnoj fazi:&lt;ref name=&quot;regulations&quot;&gt;{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf |title=FIFA World Cup 2026 Regulations |publisher=FIFA |date=May 2025 |access-date=June 7, 2025 |archive-date=June 23, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250623212158/https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
# Broj bodova u svim utakmicama u grupi;
# Gol razlika u svim utakmicama u grupi;
# Broj postignutih golova u svim utakmicama u grupi;
# Veći broj bodova osvojen u međusobnim susretima;
# Bolja gol razlika ostvarena u međusobnim susretima;
# Više postignutih golova u međusobnim susretima;
# Fair play bodovi u svim utakmicama u grupi (samo jedno oduzimanje bodova može se primijeniti na jednog igrača po utakmici):
##Žuti karton: -1 bod
##Indirektni crveni karton (dva žuta kartona): -3 boda
##Direktni crveni karton: -4 boda
##Žuti i direktni crveni karton: -5 bodova
# Bolji plasman na najrecentnijoj FIFA-inoj ljestvici;
# Bolji plasman na progresivno starijim FIFA-inim ljestvicama do trenutka u kojem se reprezentacije mogu odvojiti.

=== Grupa A ===

{| class=wikitable style=&quot;text-align:center&quot;
|- bgcolor=&quot;#DCDCDC&quot;
!width=&quot;25&quot; |
!width=&quot;200&quot;|Reprezentacija
!width=&quot;60&quot;|Bod.
!width=&quot;60&quot;|Ut.
!width=&quot;60&quot;|Pob.
!width=&quot;60&quot;|N.
!width=&quot;60&quot;|Por.
!width=&quot;60&quot;|Pos.
!width=&quot;60&quot;|Pri.
!width=&quot;60&quot;|RP
|- style=&quot;background: &lt;!--#ccffcc--&gt;;&quot;
|1.
|align=left|{{NogRep|MEX}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: &lt;!--##ccffcc--&gt;;&quot;
|2.
|align=left|{{NogRep|JAR}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: &lt;!--##ffcccc--&gt;;&quot;
|3.
|align=left|{{NogRep|JKO}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: &lt;!--##ffcccc--&gt;;&quot;
|4.
|align=left|{{NogRep|ČEŠ}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|}

{{footballbox
|datum= [[11. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 13:00 {{small|(UTC−6)}}
|momčad1= [[Meksiko]] {{flagicon|MEX}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Južnoafrička Republika}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Estadio Azteca|Mexico City Stadium]], [[Ciudad de México]]
|gledatelji= 
|sudac= {{flagicon|BRA}} [[Wilton Sampaio]]
}}
----
{{footballbox
|datum= [[11. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 20:00 {{small|(UTC−6)}}
|momčad1= [[Južna Koreja]] {{flagicon|JKO}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Češka}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Estadio Akron|Estatio Guadalajara]], [[Guadalajara]]
|gledatelji= 
|sudac= {{flagicon|EGI}} [[Amin Omar]]
}}
----
{{footballbox
|datum= [[18. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 12:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= [[Češka]] {{flagicon|ČEŠ}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Južnoafrička Republika}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Mercedes-Benz Stadium|Atlanta Stadium]], [[Atlanta]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[18. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 19:00 {{small|(UTC−6)}}
|momčad1= [[Meksiko]] {{flagicon|MEX}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Južna Koreja}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Estadio Akron|Estatio Guadalajara]], [[Guadalajara]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[24. lipnja]] [[2026.]] 
|vrijeme= 19:00 {{small|(UTC−6)}}
|momčad1= [[Češka]] {{flagicon|ČEŠ}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Meksiko}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Estadio Azteca|Mexico City Stadium]], [[Ciudad de México]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[24. lipnja]] [[2026.]]  
|vrijeme= 19:00 {{small|(UTC−6)}}
|momčad1= [[Južnoafrička Republika]] {{flagicon|JAR}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Južna Koreja}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Estadio BBVA|Estadio Monterrey]], [[Monterrey]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}

=== Grupa B ===

{| class=wikitable style=&quot;text-align:center&quot;
|- bgcolor=&quot;#DCDCDC&quot;
!width=&quot;25&quot; |
!width=&quot;200&quot;|Reprezentacija
!width=&quot;60&quot;|Bod.
!width=&quot;60&quot;|Ut.
!width=&quot;60&quot;|Pob.
!width=&quot;60&quot;|N.
!width=&quot;60&quot;|Por.
!width=&quot;60&quot;|Pos.
!width=&quot;60&quot;|Pri.
!width=&quot;60&quot;|RP
|- style=&quot;background: &lt;!--#ccffcc--&gt;;&quot;
|1.
|align=left|{{NogRep|KAN}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: &lt;!--##ccffcc--&gt;;&quot;
|2.
|align=left|{{NogRep|BIH}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: &lt;!--##ffcccc--&gt;;&quot;
|3.
|align=left|{{NogRep|KAT}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: &lt;!--##ffcccc--&gt;;&quot;
|4.
|align=left|{{NogRep|ŠVI}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|}

{{footballbox
|datum= [[12. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 15:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= [[Kanada]] {{flagicon|KAN}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Bosna i Hercegovina}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[BMO Field|Toronto Stadium]], [[Toronto]]
|gledatelji= 
|sudac= {{flagicon|ARG}} [[Facundo Tello]]
}}
----
{{footballbox
|datum= [[13. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 12:00 {{small|(UTC−7)}}
|momčad1= [[Katar]] {{flagicon|KAT}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Švicarska}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Levi's Stadium|San Francisco Bay Area Stadium]], [[San Francisco]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[18. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 12:00 {{small|(UTC−7)}}
|momčad1= [[Švicarska]] {{flagicon|ŠVI}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Bosna i Hercegovina}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[SoFi Stadium|Los Angeles Stadium]], [[Los Angeles]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[18. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 15:00 {{small|(UTC−7)}}
|momčad1= [[Kanada]] {{flagicon|KAN}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Katar}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[BC Place|BC Place Vancouver]], [[Vancouver]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[24. lipnja]] [[2026.]] 
|vrijeme= 12:00 {{small|(UTC−7)}}
|momčad1= [[Švicarska]] {{flagicon|ŠVI}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Kanada}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[BC Place|BC Place Vancouver]], [[Vancouver]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[24. lipnja]] [[2026.]]  
|vrijeme= 12:00 {{small|(UTC−7)}}
|momčad1= [[Bosna i Hercegovina]] {{flagicon|BIH}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Katar}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Lumen Field|Seattle Stadium]], [[Seattle]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}

=== Grupa C ===

{| class=wikitable style=&quot;text-align:center&quot;
|- bgcolor=&quot;#DCDCDC&quot;
!width=&quot;25&quot; |
!width=&quot;200&quot;|Reprezentacija
!width=&quot;60&quot;|Bod.
!width=&quot;60&quot;|Ut.
!width=&quot;60&quot;|Pob.
!width=&quot;60&quot;|N.
!width=&quot;60&quot;|Por.
!width=&quot;60&quot;|Pos.
!width=&quot;60&quot;|Pri.
!width=&quot;60&quot;|RP
|- style=&quot;background: &lt;!--#ccffcc--&gt;;&quot;
|1.
|align=left|{{NogRep|BRA}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: &lt;!--##ccffcc--&gt;;&quot;
|2.
|align=left|{{NogRep|MAR}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: &lt;!--##ffcccc--&gt;;&quot;
|3.
|align=left|{{NogRep|HAI}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: &lt;!--##ffcccc--&gt;;&quot;
|4.
|align=left|{{NogRep|ŠKO}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|}

{{footballbox
|datum= [[13. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 18:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= [[Brazil]] {{flagicon|BRA}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Maroko}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[MetLife Stadium|New York New Jersey Stadium]], [[New York (grad)|New York]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[13. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 21:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= [[Haiti]] {{flagicon|HAI}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Škotska}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Gillette Stadium|Boston Stadium]], [[Boston]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[19. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 18:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= [[Škotska]] {{flagicon|ŠKO}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Maroko}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Gillette Stadium|Boston Stadium]], [[Boston]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[19. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 20:30 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= [[Brazil]] {{flagicon|BRA}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Haiti}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Lincoln Financial Field|Philadelphia Stadium]], [[Philadelphia]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[24. lipnja]] [[2026.]] 
|vrijeme= 18:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= [[Škotska]] {{flagicon|ŠKO}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Brazil}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Hard Rock Stadium|Miami Stadium]], [[Miami]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[24. lipnja]] [[2026.]]  
|vrijeme= 18:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= [[Maroko]] {{flagicon|MAR}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Haiti}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Mercedes-Benz Stadium|Atlanta Stadium]], [[Atlanta]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}

=== Grupa D ===

{| class=wikitable style=&quot;text-align:center&quot;
|- bgcolor=&quot;#DCDCDC&quot;
!width=&quot;25&quot; |
!width=&quot;200&quot;|Reprezentacija
!width=&quot;60&quot;|Bod.
!width=&quot;60&quot;|Ut.
!width=&quot;60&quot;|Pob.
!width=&quot;60&quot;|N.
!width=&quot;60&quot;|Por.
!width=&quot;60&quot;|Pos.
!width=&quot;60&quot;|Pri.
!width=&quot;60&quot;|RP
|- style=&quot;background: &lt;!--#ccffcc--&gt;;&quot;
|1.
|align=left|{{nowrap|{{NogRep|SAD}}}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: &lt;!--##ccffcc--&gt;;&quot;
|2.
|align=left|{{NogRep|PAR}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: &lt;!--##ffcccc--&gt;;&quot;
|3.
|align=left|{{NogRep|AUS}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: &lt;!--##ffcccc--&gt;;&quot;
|4.
|align=left|{{NogRep|TUR}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|}

{{footballbox
|datum= [[12. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 18:00 {{small|(UTC−7)}}
|momčad1= [[Sjedinjene Američke Države]] {{flagicon|SAD}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Paragvaj}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[SoFi Stadium|Los Angeles Stadium]], [[Los Angeles]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[13. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 21:00 {{small|(UTC−7)}}
|momčad1= [[Australija]] {{flagicon|AUS}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Turska}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[BC Place|BC Place Vancouver]], [[Vancouver]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[19. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 12:00 {{small|(UTC−7)}}
|momčad1= [[Sjedinjene Američke Države]] {{flagicon|SAD}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Australija}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Lumen Field|Seattle Stadium]], [[Seattle]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[19. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 20:00 {{small|(UTC−7)}}
|momčad1= [[Turska]] {{flagicon|TUR}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Paragvaj}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Levi's Stadium|San Francisco Bay Area Stadium]], [[San Francisco]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[25. lipnja]] [[2026.]] 
|vrijeme= 19:00 {{small|(UTC−7)}}
|momčad1= [[Turska]] {{flagicon|TUR}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Sjedinjene Američke Države}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[SoFi Stadium|Los Angeles Stadium]], [[Los Angeles]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[25. lipnja]] [[2026.]]  
|vrijeme= 19:00 {{small|(UTC−7)}}
|momčad1= [[Paragvaj]] {{flagicon|PAR}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Australija}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Levi's Stadium|San Francisco Bay Area Stadium]], [[San Francisco]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}

=== Grupa E ===

{| class=wikitable style=&quot;text-align:center&quot;
|- bgcolor=&quot;#DCDCDC&quot;
!width=&quot;25&quot; |
!width=&quot;200&quot;|Reprezentacija
!width=&quot;60&quot;|Bod.
!width=&quot;60&quot;|Ut.
!width=&quot;60&quot;|Pob.
!width=&quot;60&quot;|N.
!width=&quot;60&quot;|Por.
!width=&quot;60&quot;|Pos.
!width=&quot;60&quot;|Pri.
!width=&quot;60&quot;|RP
|- style=&quot;background: &lt;!--#ccffcc--&gt;;&quot;
|1.
|align=left|{{NogRep|NJE}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: &lt;!--##ccffcc--&gt;;&quot;
|2.
|align=left|{{NogRep|CUW}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: &lt;!--##ffcccc--&gt;;&quot;
|3.
|align=left|{{NogRep|CIV}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: &lt;!--##ffcccc--&gt;;&quot;
|4.
|align=left|{{NogRep|EKV}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|}

{{footballbox
|datum= [[14. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 12:00 {{small|(UTC−5)}}
|momčad1= [[Njemačka]] {{flagicon|NJE}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Curaçao}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[NRG Stadium|Houston Stadium]], [[Houston]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[14. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 19:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= [[Obala Slonovače]] {{flagicon|CIV}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Ekvador}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Lincoln Financial Field|Philadelphia Stadium]], [[Philadelphia]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[20. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 16:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= [[Njemačka]] {{flagicon|NJE}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Obala Slonovače}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[BMO Field|Toronto Stadium]], [[Toronto]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[20. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 19:00 {{small|(UTC−5)}}
|momčad1= [[Ekvador]] {{flagicon|EKV}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Curaçao}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Arrowhead Stadium|Kansas City Stadium]], [[Kansas City, Missouri|Kansas City]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[25. lipnja]] [[2026.]] 
|vrijeme= 16:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= [[Curaçao]] {{flagicon|CUW}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Obala Slonovače}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Lincoln Financial Field|Philadelphia Stadium]], [[Philadelphia]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[25. lipnja]] [[2026.]]  
|vrijeme= 16:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= [[Ekvador]] {{flagicon|EKV}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Njemačka}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[MetLife Stadium|New York New Jersey Stadium]], [[New York (grad)|New York]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}

=== Grupa F ===

{| class=wikitable style=&quot;text-align:center&quot;
|- bgcolor=&quot;#DCDCDC&quot;
!width=&quot;25&quot; |
!width=&quot;200&quot;|Reprezentacija
!width=&quot;60&quot;|Bod.
!width=&quot;60&quot;|Ut.
!width=&quot;60&quot;|Pob.
!width=&quot;60&quot;|N.
!width=&quot;60&quot;|Por.
!width=&quot;60&quot;|Pos.
!width=&quot;60&quot;|Pri.
!width=&quot;60&quot;|RP
|- style=&quot;background: &lt;!--#ccffcc--&gt;;&quot;
|1.
|align=left|{{NogRep|NIZ}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: &lt;!--##ccffcc--&gt;;&quot;
|2.
|align=left|{{NogRep|JAP}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: &lt;!--##ffcccc--&gt;;&quot;
|3.
|align=left|{{NogRep|ŠVE}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: &lt;!--##ffcccc--&gt;;&quot;
|4.
|align=left|{{NogRep|TUN}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|}

{{footballbox
|datum= [[14. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 15:00 {{small|(UTC−5)}}
|momčad1= [[Nizozemska]] {{flagicon|NIZ}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Japan}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[AT&amp;T Stadium|Dallas Stadium]], [[Dallas]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[14. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 20:00 {{small|(UTC−6)}}
|momčad1= [[Švedska]] {{flagicon|ŠVE}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Tunis}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Estadio BBVA|Estadio Monterrey]], [[Monterrey]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[20. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 12:00 {{small|(UTC−5)}}
|momčad1= [[Nizozemska]] {{flagicon|NIZ}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Švedska}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[NRG Stadium|Houston Stadium]], [[Houston]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[20. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 22:00 {{small|(UTC−6)}}
|momčad1= [[Tunis]] {{flagicon|TUN}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Japan}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Estadio BBVA|Estadio Monterrey]], [[Monterrey]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[25. lipnja]] [[2026.]] 
|vrijeme= 18:00 {{small|(UTC−5)}}
|momčad1= [[Japan]] {{flagicon|JAP}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Švedska}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[AT&amp;T Stadium|Dallas Stadium]], [[Dallas]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[25. lipnja]] [[2026.]]  
|vrijeme= 18:00 {{small|(UTC−5)}}
|momčad1= [[Tunis]] {{flagicon|TUN}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Nizozemska}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Arrowhead Stadium|Kansas City Stadium]], [[Kansas City, Missouri|Kansas City]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}

=== Grupa G ===

{| class=wikitable style=&quot;text-align:center&quot;
|- bgcolor=&quot;#DCDCDC&quot;
!width=&quot;25&quot; |
!width=&quot;200&quot;|Reprezentacija
!width=&quot;60&quot;|Bod.
!width=&quot;60&quot;|Ut.
!width=&quot;60&quot;|Pob.
!width=&quot;60&quot;|N.
!width=&quot;60&quot;|Por.
!width=&quot;60&quot;|Pos.
!width=&quot;60&quot;|Pri.
!width=&quot;60&quot;|RP
|- style=&quot;background: &lt;!--#ccffcc--&gt;;&quot;
|1.
|align=left|{{NogRep|BEL}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: &lt;!--##ccffcc--&gt;;&quot;
|2.
|align=left|{{NogRep|EGI}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: &lt;!--##ffcccc--&gt;;&quot;
|3.
|align=left|{{NogRep|IRN}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: &lt;!--##ffcccc--&gt;;&quot;
|4.
|align=left|{{NogRep|NZL}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|}

{{footballbox
|datum= [[15. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 12:00 {{small|(UTC−7)}}
|momčad1= [[Belgija]] {{flagicon|BEL}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Egipat}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Lumen Field|Seattle Stadium]], [[Seattle]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[15. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 18:00 {{small|(UTC−7)}}
|momčad1= [[Iran]] {{flagicon|IRN}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Novi Zeland}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[SoFi Stadium|Los Angeles Stadium]], [[Los Angeles]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[21. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 12:00 {{small|(UTC−7)}}
|momčad1= [[Belgija]] {{flagicon|BEL}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Iran}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[SoFi Stadium|Los Angeles Stadium]], [[Los Angeles]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[21. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 18:00 {{small|(UTC−7)}}
|momčad1= [[Novi Zeland]] {{flagicon|NZL}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Egipat}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[BC Place|BC Place Vancouver]], [[Vancouver]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[26. lipnja]] [[2026.]] 
|vrijeme= 20:00 {{small|(UTC−7)}}
|momčad1= [[Egipat]] {{flagicon|EGI}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Iran}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Lumen Field|Seattle Stadium]], [[Seattle]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[26. lipnja]] [[2026.]]  
|vrijeme= 20:00 {{small|(UTC−7)}}
|momčad1= [[Novi Zeland]] {{flagicon|NZL}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Belgija}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[BC Place|BC Place Vancouver]], [[Vancouver]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}

=== Grupa H ===

{| class=wikitable style=&quot;text-align:center&quot;
|- bgcolor=&quot;#DCDCDC&quot;
!width=&quot;25&quot; |
!width=&quot;200&quot;|Reprezentacija
!width=&quot;60&quot;|Bod.
!width=&quot;60&quot;|Ut.
!width=&quot;60&quot;|Pob.
!width=&quot;60&quot;|N.
!width=&quot;60&quot;|Por.
!width=&quot;60&quot;|Pos.
!width=&quot;60&quot;|Pri.
!width=&quot;60&quot;|RP
|- style=&quot;background: &lt;!--#ccffcc--&gt;;&quot;
|1.
|align=left|{{flagicon|ŠPA}} [[Fudbalska reprezentacija Španije|Španjolska]]
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: &lt;!--##ccffcc--&gt;;&quot;
|2.
|align=left|{{NogRep|ZEL}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: &lt;!--##ffcccc--&gt;;&quot;
|3.
|align=left|{{NogRep|SAU}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: &lt;!--##ffcccc--&gt;;&quot;
|4.
|align=left|{{NogRep|URU}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|}

{{footballbox
|datum= [[15. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 12:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= [[Španjolska]] {{flagicon|ŠPA}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Zelenortska Republika}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Mercedes-Benz Stadium|Atlanta Stadium]], [[Atlanta]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[15. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 18:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= [[Saudijska Arabija]] {{flagicon|SAU}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Urugvaj}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Hard Rock Stadium|Miami Stadium]], [[Miami]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[21. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 12:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= [[Španjolska]] {{flagicon|ŠPA}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Saudijska Arabija}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Mercedes-Benz Stadium|Atlanta Stadium]], [[Atlanta]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[21. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 18:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= [[Urugvaj]] {{flagicon|URU}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Zelenortska Republika}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Hard Rock Stadium|Miami Stadium]], [[Miami]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[26. lipnja]] [[2026.]] 
|vrijeme= 19:00 {{small|(UTC−5)}}
|momčad1= [[Zelenortska Republika]] {{flagicon|ZEL}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Saudijska Arabija}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[NRG Stadium|Houston Stadium]], [[Houston]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[26. lipnja]] [[2026.]]  
|vrijeme= 18:00 {{small|(UTC−6)}}
|momčad1= [[Urugvaj]] {{flagicon|URU}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Španjolska}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Estadio Akron|Estadio Guadalajara]], [[Guadalajara]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}

=== Grupa I ===

{| class=wikitable style=&quot;text-align:center&quot;
|- bgcolor=&quot;#DCDCDC&quot;
!width=&quot;25&quot; |
!width=&quot;200&quot;|Reprezentacija
!width=&quot;60&quot;|Bod.
!width=&quot;60&quot;|Ut.
!width=&quot;60&quot;|Pob.
!width=&quot;60&quot;|N.
!width=&quot;60&quot;|Por.
!width=&quot;60&quot;|Pos.
!width=&quot;60&quot;|Pri.
!width=&quot;60&quot;|RP
|- style=&quot;background: &lt;!--#ccffcc--&gt;;&quot;
|1.
|align=left|{{NogRep|FRA}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: &lt;!--##ccffcc--&gt;;&quot;
|2.
|align=left|{{NogRep|SEN}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: &lt;!--##ffcccc--&gt;;&quot;
|3.
|align=left|{{NogRep|IRK}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: &lt;!--##ffcccc--&gt;;&quot;
|4.
|align=left|{{NogRep|NOR}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|}

{{footballbox
|datum= [[16. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 15:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= [[Francuska]] {{flagicon|FRA}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Senegal}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[MetLife Stadium|New York New Jersey Stadium]], [[New York (grad)|New York]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[16. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 18:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= [[Irak]] {{flagicon|IRK}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Norveška}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Gillette Stadium|Boston Stadium]], [[Boston]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[22. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 17:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= [[Francuska]] {{flagicon|FRA}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Irak}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Lincoln Financial Field|Philadelphia Stadium]], [[Philadelphia]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[22. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 20:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= [[Norveška]] {{flagicon|NOR}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Senegal}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[MetLife Stadium|New York New Jersey Stadium]], [[New York (grad)|New York]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[26. lipnja]] [[2026.]] 
|vrijeme= 15:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= [[Norveška]] {{flagicon|NOR}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Francuska}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Gillette Stadium|Boston Stadium]], [[Boston]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[26. lipnja]] [[2026.]]  
|vrijeme= 15:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= [[Senegal]] {{flagicon|SEN}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Irak}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[BMO Field|Toronto Stadium]], [[Toronto]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}

=== Grupa J ===

{| class=wikitable style=&quot;text-align:center&quot;
|- bgcolor=&quot;#DCDCDC&quot;
!width=&quot;25&quot; |
!width=&quot;200&quot;|Reprezentacija
!width=&quot;60&quot;|Bod.
!width=&quot;60&quot;|Ut.
!width=&quot;60&quot;|Pob.
!width=&quot;60&quot;|N.
!width=&quot;60&quot;|Por.
!width=&quot;60&quot;|Pos.
!width=&quot;60&quot;|Pri.
!width=&quot;60&quot;|RP
|- style=&quot;background: &lt;!--#ccffcc--&gt;;&quot;
|1.
|align=left|{{NogRep|ARG}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: &lt;!--##ccffcc--&gt;;&quot;
|2.
|align=left|{{NogRep|ALŽ}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: &lt;!--##ffcccc--&gt;;&quot;
|3.
|align=left|{{NogRep|AUT}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: &lt;!--##ffcccc--&gt;;&quot;
|4.
|align=left|{{NogRep|JOR}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|}

{{footballbox
|datum= [[16. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 20:00 {{small|(UTC−5)}}
|momčad1= [[Argentina]] {{flagicon|ARG}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Alžir}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Arrowhead Stadium|Kansas City Stadium]], [[Kansas City, Missouri|Kansas City]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[16. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 21:00 {{small|(UTC−7)}}
|momčad1= [[Austrija]] {{flagicon|AUT}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Jordan}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Levi's Stadium|San Francisco Bay Area Stadium]], [[San Francisco]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[22. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 12:00 {{small|(UTC−5)}}
|momčad1= [[Argentina]] {{flagicon|ARG}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Austrija}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[AT&amp;T Stadium|Dallas Stadium]], [[Dallas]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[22. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 20:00 {{small|(UTC−7)}}
|momčad1= [[Jordan]] {{flagicon|JOR}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Alžir}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Levi's Stadium|San Francisco Bay Area Stadium]], [[San Francisco]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[27. lipnja]] [[2026.]] 
|vrijeme= 21:00 {{small|(UTC−5)}}
|momčad1= [[Alžir]] {{flagicon|ALŽ}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Austrija}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Arrowhead Stadium|Kansas City Stadium]], [[Kansas City, Missouri|Kansas City]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[27. lipnja]] [[2026.]]  
|vrijeme= 21:00 {{small|(UTC−5)}}
|momčad1= [[Jordan]] {{flagicon|JOR}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Argentina}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[AT&amp;T Stadium|Dallas Stadium]], [[Dallas]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}

=== Grupa K ===

{| class=wikitable style=&quot;text-align:center&quot;
|- bgcolor=&quot;#DCDCDC&quot;
!width=&quot;25&quot; |
!width=&quot;200&quot;|Reprezentacija
!width=&quot;60&quot;|Bod.
!width=&quot;60&quot;|Ut.
!width=&quot;60&quot;|Pob.
!width=&quot;60&quot;|N.
!width=&quot;60&quot;|Por.
!width=&quot;60&quot;|Pos.
!width=&quot;60&quot;|Pri.
!width=&quot;60&quot;|RP
|- style=&quot;background: &lt;!--#ccffcc--&gt;;&quot;
|1.
|align=left|{{NogRep|POR}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: &lt;!--##ccffcc--&gt;;&quot;
|2.
|align=left|{{NogRep|COD}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: &lt;!--##ffcccc--&gt;;&quot;
|3.
|align=left|{{NogRep|UZB}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: &lt;!--##ffcccc--&gt;;&quot;
|4.
|align=left|{{NogRep|KOL}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|}

{{footballbox
|datum= [[17. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 12:00 {{small|(UTC−5)}}
|momčad1= [[Portugal]] {{flagicon|POR}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|DR Kongo}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[NRG Stadium|Houston Stadium]], [[Houston]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[17. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 20:00 {{small|(UTC−6)}}
|momčad1= [[Uzbekistan]] {{flagicon|UZB}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Kolumbija}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Estadio Azteca|Mexico City Stadium]], [[Ciudad de México]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[23. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 12:00 {{small|(UTC−5)}}
|momčad1= [[Portugal]] {{flagicon|POR}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Uzbekistan}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[NRG Stadium|Houston Stadium]], [[Houston]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[23. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 20:00 {{small|(UTC−6)}}
|momčad1= [[Kolumbija]] {{flagicon|KOL}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|DR Kongo}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Estadio Akron|Estadio Guadalajara]], [[Guadalajara]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[27. lipnja]] [[2026.]] 
|vrijeme= 19:30 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= [[Kolumbija]] {{flagicon|KOL}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Portugal}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Hard Rock Stadium|Miami Stadium]], [[Miami]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[27. lipnja]] [[2026.]]  
|vrijeme= 19:30 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= [[DR Kongo]] {{flagicon|COD}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Uzbekistan}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Mercedes-Benz Stadium|Atlanta Stadium]], [[Atlanta]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}

=== Grupa L ===

{| class=wikitable style=&quot;text-align:center&quot;
|- bgcolor=&quot;#DCDCDC&quot;
!width=&quot;25&quot; |
!width=&quot;200&quot;|Reprezentacija
!width=&quot;60&quot;|Bod.
!width=&quot;60&quot;|Ut.
!width=&quot;60&quot;|Pob.
!width=&quot;60&quot;|N.
!width=&quot;60&quot;|Por.
!width=&quot;60&quot;|Pos.
!width=&quot;60&quot;|Pri.
!width=&quot;60&quot;|RP
|- style=&quot;background: &lt;!--#ccffcc--&gt;;&quot;
|1.
|align=left|{{NogRep|ENG}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: &lt;!--##ccffcc--&gt;;&quot;
|2.
|align=left|{{NogRep|HRV}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: &lt;!--##ffcccc--&gt;;&quot;
|3.
|align=left|{{NogRep|GAN}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: &lt;!--##ffcccc--&gt;;&quot;
|4.
|align=left|{{NogRep|PAN}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|}

{{footballbox
|datum= [[17. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 15:00 {{small|(UTC−5)}}
|momčad1= [[Engleska]] {{flagicon|ENG}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Hrvatska}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[AT&amp;T Stadium|Dallas Stadium]], [[Dallas]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[17. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 19:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= [[Gana]] {{flagicon|GAN}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Panama}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[BMO Field|Toronto Stadium]], [[Toronto]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[23. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 16:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= [[Engleska]] {{flagicon|ENG}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Gana}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Gillette Stadium|Boston Stadium]], [[Boston]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[23. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 19:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= [[Panama]] {{flagicon|PAN}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Hrvatska}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[BMO Field|Toronto Stadium]], [[Toronto]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[27. lipnja]] [[2026.]] 
|vrijeme= 17:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= [[Panama]] {{flagicon|PAN}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Engleska}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[MetLife Stadium|New York New Jersey Stadium]], [[New York (grad)|New York]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[27. lipnja]] [[2026.]]  
|vrijeme= 17:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= [[Hrvatska]] {{flagicon|HRV}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Gana}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Lincoln Financial Field|Philadelphia Stadium]], [[Philadelphia]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}

=== Rangiranje trećeplasiranih momčadi ===
{| style=&quot;background-color: transparent; width: {{{width|100%}}}&quot;
| width=&quot;{{{width|}}}&quot; align=&quot;{{{align|left}}}&quot; valign=&quot;{{{valign|top}}}&quot; |

{| class=wikitable style=&quot;text-align:center&quot;
|- bgcolor=&quot;#DCDCDC&quot;
! | {{Abbr|Poz.|Pozicija}}
! | Grupa
!width=&quot;200&quot;|Reprezentacija
!width=&quot;40&quot;|Bod.
!width=&quot;40&quot;|Ut.
!width=&quot;40&quot;|Pob.
!width=&quot;40&quot;|N.
!width=&quot;40&quot;|Por.
!width=&quot;40&quot;|Pos.
!width=&quot;40&quot;|Pri.
!width=&quot;40&quot;|GR
|- style=&quot;background: #ccffcc;&quot;
|1.
|[[#Grupa A|A]]
|align=left|A3
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: #ccffcc;&quot;
|2.
|[[#Grupa B|B]]
|align=left|B3
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: #ccffcc;&quot;
|3.
|[[#Grupa C|C]]
|align=left|C3
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: #ccffcc;&quot;
|4.
|[[#Grupa D|D]]
|align=left|D3
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: #ccffcc;&quot;
|5.
|[[#Grupa E|E]]
|align=left|E3
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: #ccffcc;&quot;
|6.
|[[#Grupa F|F]]
|align=left|F3
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: #ccffcc;&quot;
|7.
|[[#Grupa G|G]]
|align=left|G3
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: #ccffcc;&quot;
|8.
|[[#Grupa H|H]]
|align=left|H3
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|-
|9.
|[[#Grupa I|I]]
|align=left|I3
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|-
|10.
|[[#Grupa J|J]]
|align=left|J3
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|-
|11.
|[[#Grupa K|K]]
|align=left|K3
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|-
|12.
|[[#Grupa L|L]]
|align=left|L3
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|}
| width=&quot;{{{width|}}}&quot; align=&quot;{{{align|left}}}&quot; valign=&quot;{{{valign|top}}}&quot; |
Osam najboljih trećeplasiranih reprezentacija određuje se prema sljedećim kriterijima:&lt;ref name=&quot;regulations&quot;/&gt;
# Najviše osvojenih bodova;
# Bolja gol razlika;
# Veći broj postignutih golova;
# Manje disciplinskih bodova;
# Pozicija na najrecentnijoj ljestvici;
# Pozicija na starijim ljestvicama.

|}

== Faza na izbacivanje ==
&lt;section begin=Bracket /&gt;{{#invoke:RoundN|N32
|style=white-space:nowrap|widescore=yes|bold_winner=high|3rdplace=yes
|RD1=[[#Šesnaestina finala|Šesnaestina finala]]
|RD2=[[#Osmina finala|Osmina finala]]
|RD3=[[#Četvrtfinale|Četvrtfinale]]
|RD4=[[#Polufinale|Polufinale]]
|RD5=[[#Finale|Finale]]
|Consol=[[#Utakmica za treće mjesto|Utakmica za treće mjesto]]
&lt;!--Date – Place|Team 1|Score 1|Team 2|Score 2--&gt;
&lt;!--Round of 32--&gt;
|[[29. lipnja]] – [[Boston]]|E1||A3/B3/C3/D3/F3|
|[[30. lipnja]] – [[New York (grad)|New York]]|I1||C3/D3/F3/G3/H3|
|[[28. lipnja]] – [[Los Angeles]]|A2||B2|
|[[29. lipnja]] – [[Monterrey]]|F1||C2|
|[[2. srpnja]] – [[Toronto]]|K2||L2|
|[[2. srpnja]] – [[Los Angeles]]|H1||J2|
|[[1. srpnja]] – [[San Francisco]]|D1||B3/E3/F3/I3/J3|
|[[1. srpnja]] – [[Seattle]]|G1||A3/E3/H3/I3/J3|
|[[29. lipnja]] – [[Houston]]|C1||F2|
|[[30. lipnja]] – [[Dallas]]|E2||I2|
|[[30. lipnja]] – [[Ciudad de México]]|A1||C3/E3/F3/H3/I3|
|[[1. srpnja]] – [[Atlanta]]|L1||E3/H3/I3/J3/K3|
|[[3. srpnja]] – [[Miami]]|J1||H2|
|[[3. srpnja]] – [[Dallas]]|D2||G2|
|[[2. srpnja]] – [[Vancouver]]|B1||E3/F3/G3/I3/J3|
|[[3. srpnja]] – [[Kansas City, Missouri|Kansas City]]|K1||D3/E3/I3/J3/L3|
&lt;!--Round of 16--&gt;
|[[4. srpnja]] – [[Philadelphia]]||||
|[[4. srpnja]] – [[Houston]]||||
|[[6. srpnja]] – [[Dallas]]||||
|[[6. srpnja]] – [[Seattle]]||||
|[[5. srpnja]] – [[New York (grad)|New York]]||||
|[[5. srpnja]] – [[Ciudad de México]]||||
|[[7. srpnja]] – [[Atlanta]]||||
|[[7. srpnja]] – [[Vancouver]]||||
&lt;!--Quarterfinals--&gt;
|[[9. srpnja]] – [[Boston]]||||
|[[10. srpnja]] – [[Los Angeles]]||||
|[[11. srpnja]] – [[Miami]]||||
|[[11. srpnja]] – [[Kansas City, Missouri|Kansas City]]||||
&lt;!--Semifinals--&gt;
|[[14. srpnja]] – [[Dallas]]||||
|[[15. srpnja]] – [[Atlanta]]||||
&lt;!--Final--&gt;
|[[19. srpnja]] – [[New York (grad)|New York]]||||
&lt;!--Match for third place--&gt;
|[[18. srpnja]] – [[Miami]]||||
}}&lt;section end=Bracket /&gt;

=== Šesnaestina finala ===

{{footballbox
|datum= [[28. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 12:00 {{small|(UTC−7)}}
|momčad1= A2
|rezultat= 73
|izvještaj= 
|momčad2= B2
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[SoFi Stadium|Los Angeles Stadium]], [[Los Angeles]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[29. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 12:00 {{small|(UTC−5)}}
|momčad1= C1
|rezultat= 76
|izvještaj= 
|momčad2= F2
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[NRG Stadium|Houston Stadium]], [[Houston]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[29. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 16:30 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= E1
|rezultat= 74
|izvještaj= 
|momčad2= A3/B3/C3/D3/F3
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Gillette Stadium|Boston Stadium]], [[Boston]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[29. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 19:00 {{small|(UTC−6)}}
|momčad1=F1 
|rezultat= 75
|izvještaj= 
|momčad2= C2
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Estadio BBVA|Estadio Monterrey]], [[Monterrey]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[30. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 12:00 {{small|(UTC−5)}}
|momčad1= E2
|rezultat= 78
|izvještaj= 
|momčad2= I2
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[AT&amp;T Stadium|Dallas Stadium]], [[Dallas]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[30. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 17:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= I1
|rezultat= 77
|izvještaj= 
|momčad2= C3/D3/F3/G3/H3
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[MetLife Stadium|New York New Jersey Stadium]], [[New York (grad)|New York]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[30. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 19:00 {{small|(UTC−6)}}
|momčad1= A1
|rezultat= 79
|izvještaj= 
|momčad2= C3/E3/F3/H3/I3
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Estadio Azteca|Mexico City Stadium]], [[Ciudad de México]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[1. srpnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 12:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= L1
|rezultat= 80
|izvještaj= 
|momčad2= E3/H3/I3/J3/K3
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Mercedes-Benz Stadium|Atlanta Stadium]], [[Atlanta]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[1. srpnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 13:00 {{small|(UTC−7)}}
|momčad1= G1
|rezultat= 82
|izvještaj= 
|momčad2= A3/E3/H3/I3/J3
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Lumen Field|Seattle Stadium]], [[Seattle]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[1. srpnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 17:00 {{small|(UTC−7)}}
|momčad1= D1
|rezultat= 81
|izvještaj= 
|momčad2= B3/E3/F3/I3/J3
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Levi's Stadium|San Francisco Bay Area Stadium]], [[San Francisco]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[2. srpnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 12:00 {{small|(UTC−7)}}
|momčad1= H1
|rezultat= 84
|izvještaj= 
|momčad2= J2
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[SoFi Stadium|Los Angeles Stadium]], [[Los Angeles]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[2. srpnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 19:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= K2
|rezultat= 83
|izvještaj= 
|momčad2= L2
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[BMO Field|Toronto Stadium]], [[Toronto]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[2. srpnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 20:00 {{small|(UTC−7)}}
|momčad1= B1
|rezultat= 85
|izvještaj= 
|momčad2= E3/F3/G3/I3/J3
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[BC Place|BC Place Vancouver]], [[Vancouver]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[3. srpnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 13:00 {{small|(UTC−5)}}
|momčad1= D2
|rezultat= 88
|izvještaj= 
|momčad2= G2
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[AT&amp;T Stadium|Dallas Stadium]], [[Dallas]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[3. srpnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 18:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= J1
|rezultat= 86
|izvještaj= 
|momčad2= H2
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Hard Rock Stadium|Miami Stadium]], [[Miami]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[3. srpnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 20:30 {{small|(UTC−5)}}
|momčad1= K1
|rezultat= 87
|izvještaj= 
|momčad2= D3/E3/I3/J3/L3
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Arrowhead Stadium|Kansas City Stadium]], [[Kansas City, Missouri|Kansas City]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}

=== Osmina finala ===

{{footballbox
|datum= [[4. srpnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 12:00 {{small|(UTC−5)}}
|momčad1= Pobjednik 73
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= Pobjednik 75
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[NRG Stadium|Houston Stadium]], [[Houston]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[4. srpnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 17:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= Pobjednik 74
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= Pobjednik 77
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Lincoln Financial Field|Philadelphia Stadium]], [[Philadelphia]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[5. srpnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 16:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= Pobjednik 76
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= Pobjednik 78
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[MetLife Stadium|New York New Jersey Stadium]], [[New York (grad)|New York]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[5. srpnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 18:00 {{small|(UTC−6)}}
|momčad1= Pobjednik 79
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= Pobjednik 80
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Estadio Azteca|Mexico City Stadium]], [[Ciudad de México]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[6. srpnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 14:00 {{small|(UTC−5)}}
|momčad1= Pobjednik 83
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= Pobjednik 84
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[AT&amp;T Stadium|Dallas Stadium]], [[Dallas]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[6. srpnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 17:00 {{small|(UTC−7)}}
|momčad1= Pobjednik 81
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= Pobjednik 82
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Lumen Field|Seattle Stadium]], [[Seattle]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[7. srpnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 12:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= Pobjednik 86
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= Pobjednik 88
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Mercedes-Benz Stadium|Atlanta Stadium]], [[Atlanta]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[7. srpnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 13:00 {{small|(UTC−7)}}
|momčad1= Pobjednik 85
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= Pobjednik 87
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[BC Place|BC Place Vancouver]], [[Vancouver]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}

=== Četvrtfinale ===

{{footballbox
|datum= [[9. srpnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 16:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= Pobjednik OF2
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= Pobjednik OF1
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Gillette Stadium|Boston Stadium]], [[Boston]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[10. srpnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 12:00 {{small|(UTC−7)}}
|momčad1= Pobjednik OF5
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= Pobjednik OF6
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Levi's Stadium|San Francisco Bay Area Stadium]], [[San Francisco]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[11. srpnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 17:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= Pobjednik OF3
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= Pobjednik OF4
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Hard Rock Stadium|Miami Stadium]], [[Miami]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[11. srpnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 20:00 {{small|(UTC−5)}}
|momčad1= Pobjednik OF7
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= Pobjednik OF8
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Arrowhead Stadium|Kansas City Stadium]], [[Kansas City, Missouri|Kansas City]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}

=== Polufinale ===

{{footballbox
|datum= [[14. srpnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 14:00 {{small|(UTC−5)}}
|momčad1= Pobjednik ČF1
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= Pobjednik ČF2
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[AT&amp;T Stadium|Dallas Stadium]], [[Dallas]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[15. srpnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 15:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= Pobjednik ČF3
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= Pobjednik ČF4
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Mercedes-Benz Stadium|Atlanta Stadium]], [[Atlanta]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}

=== Utakmica za treće mjesto ===

{{footballbox
|datum= [[18. srpnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 17:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= Poraženi PF1
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= Poraženi PF2
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Hard Rock Stadium|Miami Stadium]], [[Miami]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}

=== Finale ===

{{footballbox
|datum= [[19. srpnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 15:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= Pobjednik PF1
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= Pobjednik PF2
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[MetLife Stadium|New York New Jersey Stadium]], [[New York (grad)|New York]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}

==Statistike i nagrade==

===Statistike===
&lt;!--
{{small|'''Ažurirano:'''}}
{| style=&quot;background-color: transparent; width: {{{width|100%}}}&quot;
| width=&quot;{{{width|}}}&quot; align=&quot;{{{align|left}}}&quot; valign=&quot;{{{valign|top}}}&quot; |
'''Prvi pogodak'''

'''Najbrži pogodak'''

'''Najkasniji pogodak'''

'''Prvi žuti karton'''

'''Prvi crveni karton'''

'''Najstariji igrač s nastupom'''

'''Najmlađi igrač s nastupom'''

'''Najstariji igrač s postignutim golom'''

'''Najmlađi igrač s postignutim golom'''
* {{flagicon|ŠPA}} [[Gavi (fudbaler)|Gavi]] - {{age in years and days|2004|8|5|2022|11|23}}

'''Prvi hat-trick'''

'''Igrači s najviše postignutih pogodaka na jednoj utakmici (0)'''

| width=&quot;{{{width|}}}&quot; align=&quot;{{{align|left}}}&quot; valign=&quot;{{{valign|top}}}&quot; |

'''Najviše golova na utakmici'''

'''Najmanje golova na utakmici'''

'''Momčadi s najviše postignutih pogodaka (0)'''

'''Momčadi s najviše primljenih pogodaka (0)'''

'''Momčadi s najmanje primljenih pogodaka (0)'''

'''Momčadi s najmanje postignutih pogodaka (0)'''

|}--&gt;

===Strijelci===
&lt;!--{{small|'''Ažurirano:'''}}
;1 gol
{{div col|4}}

{{div col end}}

;Autogolovi 
{{div col|4}}
{{div col end}}--&gt;

===Jedanaesterci===
&lt;!--Ne računajući utakmice koje su odlučene izvođenjem jedanaesteraca, ovako izgleda realizacija jedanaesteraca dosuđenih tokom igre:
{| style=&quot;background-color: transparent; width: {{{width|100%}}}&quot; 
| width=&quot;{{{width|}}}&quot; align=&quot;{{{align|left}}}&quot; valign=&quot;{{{valign|top}}}&quot; |
==== Realizirani ====

| width=&quot;{{{width|}}}&quot; align=&quot;{{{align|left}}}&quot; valign=&quot;{{{valign|top}}}&quot; |

==== Promašeni ====

|}--&gt;

===Nagrade===

&lt;!--{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin: 0 auto; width: 20%;&quot;
|-
!Pobjednici&lt;br&gt;FIFA Svjetskog prvenstva 2026.
|-
|align=center|{{flagicon|ARG|size=100px}}&lt;br&gt;'''[[Fudbalska reprezentacija Argentine|ARGENTINA]]'''&lt;br /&gt;'''3. naslov'''
|}
&lt;br&gt;--&gt;
&lt;!--{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin: 0 auto; width: 100%;&quot;
|-
![[Nagrade na svjetskim nogometnim prvenstvima#Zlatna kopačka|Dobitnik zlatne kopačke]]
![[Nagrade na svjetskim nogometnim prvenstvima#Zlatna lopta|Dobitnik zlatne lopte]]
![[Nagrade na svjetskim nogometnim prvenstvima#Zlatna rukavica|Dobitnik Zlatne rukavice]]
![[Nagrade na svjetskim nogometnim prvenstvima#Najbolji mladi igrač|Najbolji mladi igrač]]
![[Nagrade na svjetskim nogometnim prvenstvima#FIFA Fair Play pokal|Dobitnik FIFA Fair Play pokala]]
|-
|align=center|  {{small|(? golova)}}
|align=center| 
|align=center| 
|align=center| 
|align=center| 
|}--&gt;

&lt;!--==== Idealna momčad ====

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin: 0 auto; width: 80%;&quot;
|-
!Vratari
!Braniči
!Veznjaci
!Napadači
|-
|align=left valign=top|{{flagicon|ARG}} [[Emiliano Martínez]]

|align=left valign=top|

|align=left valign=top|

|align=left valign=top|

|}--&gt;

== Konačni poredak ==
[[File:2026 world cup.png|upright=2.0|thumb|Konačni plasman sudionika svjetskog prvenstva 2026. godine{{col-start}}{{col-4}}{{legend|#2b42a3|Prvaci}}{{legend|#34c0be|Drugoplasirani}}
{{col-4}}{{legend|#269c5a|Trećeplasirani}}{{legend|#81c846|Četvrtoplasirani}}
{{col-4}}{{legend|#e4e454|Četvrtfinalisti}}{{legend|#EFE4B0|Osmina finala}}
{{col-4}}{{legend|#ff9f40|Šesnaestina faza}}{{legend|#b94954|Grupna faza}} {{col-end}}]]
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 95%; text-align: center;&quot;
|-
!width=25| #!!width=165| Momčad !!width=25| Grupa !!width=25| Uta. !!width=25| Pob. !!width=25| Izj. !!width=25| Por. !!width=25| G+ !!width=25| G- !!width=25| GR !!width=25| Bod.
|-
| colspan=&quot;11&quot;| '''Finale'''
|-bgcolor=gold
| 1  || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-bgcolor=silver
| 2  || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| colspan=&quot;11&quot;| '''Treće i četvrto mjesto'''
|-bgcolor=cc9966
| 3  || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-bgcolor=beige
| 4  || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| colspan=&quot;11&quot;| '''Četvrtfinale'''
|-
| 5  || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 6  || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 7  || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 8  || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| colspan=&quot;11&quot;| '''Osmina finala'''
|-
| 9  || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 10 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 11 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 12 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 13 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 14 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 15 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 16 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| colspan=&quot;11&quot;| '''Šesnaestina finala'''
|-
| 17 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 18 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 19 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 20 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 21 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 22 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 23 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 24 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 25 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 26 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 27 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 28 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 29 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 30 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 31 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 32 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| colspan=&quot;11&quot;| '''Grupna faza'''
|-
| 33 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 34 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 35 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 36 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 37 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 38 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 39 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 40 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 41 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 42 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 43 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 44 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 45 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 46 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 47 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 48 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|}

== Marketing ==

=== Službena lopta ===
{{main|Adidas Trionda}}
{{multiple image
&lt;!-- Layout parameters --&gt;
 | align             = right
 | direction         = horizontal
 | background color  = 
 | total_width       = 500px
 | caption_align     = 
 | image1            = Trionda (cropped).jpg
 | alt1              = 
 | link1             = 
 | thumbtime1        =
 | caption1          = 
 | image2            = Maple-Zayu-Clutch (mascot).jpeg
 | alt2              = 
 | link2             = 
 | caption2          = 
 | footer            = [[Adidas Trionda]] (lijevo) službena je lopta, dok su los Maple, jaguar Zayu i orao Clutch službene maskote (desno) FIFA Svjetskog prvenstva 2026. godine.

}}
Dana [[2. svibnja]] [[2025.]] pojavili su se medijski natpisi da će se službena lopta za prvenstvo zvati [[Adidas Trionda]]. Lopta sadrži crvenu, zelenu i plavu boju (što su boje koje predstavljaju [[Kanada|Kanadu]], [[Meksiko]] i [[SAD|Sjedinjene Države]] te se nalaze na njihovim zastavama) koje su međusobno povezane bijelim valom, a što objašnjava i naziv lopte, s obzirom da &quot;trionda&quot; na [[španjolski|španjolskom]] sadrži riječi za tri (''tri'') i val (''onda'').&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Steiner |first=Ben |date=May 2, 2025 |title=FIFA World Cup 2026 'Trionda' Match Ball Leaks, Featuring U.S., Mexico and Canada Colors |url=https://www.si.com/soccer/fifa-world-cup-2026-trionda-match-ball-leak |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250502232842/https://www.si.com/soccer/fifa-world-cup-2026-trionda-match-ball-leak |archive-date=May 2, 2025 |magazine=Sports Illustrated}}&lt;/ref&gt; Na lopti se nalaze i nacionalni simboli triju domaćina ([[javor]]ov list za [[Kanada|Kanadu]], [[suri orao|zlatni orao]] za [[Meksiko]], zvijezda petokraka za [[Sjedinjene Države]]), kao i zlatni dodaci koji predstavljaju [[trofej FIFA Svjetskog prvenstva]].&lt;ref&gt;{{Cite web |date=October 2, 2025 |title=FIFA celebrates launch of Official Match Ball of FIFA World Cup 26™: TRIONDA |url=https://inside.fifa.com/organisation/media-releases/fifa-celebrates-launch-official-match-ball-world-cup-26-trionda |access-date=October 2, 2025 |website=FIFA}}&lt;/ref&gt;

=== Maskote ===
{{main|Maskote FIFA Svjetskih prvenstava}}
Službene maskote prvenstva predstavljene su [[25. rujna]] [[2025.]] godine, a to su [[Maple, Zayu i Clutch]].&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Hernandez |first=Cesar |date=September 25, 2025 |title=Who are the 2026 World Cup mascots? Maple, Zayu and Clutch! |url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/46377619/who-2026-fifa-world-cup-mascots-maple-zayu-clutch |access-date=September 25, 2025 |website=ESPN.com |language=en}}&lt;/ref&gt; Maple je antropomorfni kanadski [[los]], a nosi crveni dres i predstavlja kreativnost i upornost. Igra na poziciji golmana, a inspiriran je [[javor]]ovim listom, simbolom [[Kanada|Kanade]]. Zayu je antropomorfni meksički [[jaguar]] koji nosi tradicionalni zeleni dres i igra kao napadač. Inspiriran je značajem jaguara za antičke civilizacije, a predstavlja snagu, agilnost i kulturološki ponos. Clutch je antropomorfni [[bjeloglavi orao]] u plavom dresu, a simbolizira hrabrost, vodstvo i jedinstvo. Igra kao vezni igrač. Maskote su dizajnirane tako da predstavljaju kulturno nasljeđe zemalja domaćina.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/clutch-maple-zayu-mascots-unveiled |title=Colourful trio of mascots unveiled for FIFA World Cup 26 |publisher=[[FIFA]] |access-date=September 25, 2025}}&lt;/ref&gt; 

=== Muzika ===
{{see also|FIFA World Cup 2026 Official Album|Lista službenih pjesama FIFA Svjetskih prvenstava}}
Dana [[17. svibnja]] [[2023.]] godine objavljena je službena pjesma prvenstva, instrumentalna kompozicija jednostavnog naziva &quot;FIFA World Cup 26 Theme Song&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=HmpzUm5j4OE |title=The Official FIFA World Cup 26™ Theme |date=May 17, 2023 |via=YouTube|archive-date=May 30, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250530012949/https://www.youtube.com/watch?v=HmpzUm5j4OE|url-status=live}}&lt;/ref&gt; U ožujku [[2025.]] godine objavljeno je šesnaest remiksova ove teme, a koje su izradili umjetnici iz gradova domaćina i tako im dali lokalni element.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=February 26, 2025 |title=Official FIFA World Cup 26™ Sonic IDs celebrate diversity and creativity of Host Cities |url=https://inside.fifa.com/organisation/news/world-cup-2026-host-city-sonic-ids |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250226225754/https://inside.fifa.com/organisation/news/world-cup-2026-host-city-sonic-ids |archive-date=February 26, 2025 |website=FIFA}}&lt;/ref&gt; Dana [[20. ožujka]] [[2026.]] godine potvrđen je izlazak službenog albuma, a istoga je dana objavljen i prvi singl s tog albuma, pjesma &quot;[[Lighter (pjesma, Jelly Roll i Carín León)|Lighter]]&quot;, koju izvode [[Jelly Roll]] i [[Carín León]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://inside.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/official-world-cup-2026-album-lighter-jelly-roll-carin-leon-cirkut |title=Official FIFA World Cup 2026™ Album kicks off with Lighter by Jelly Roll and Carín León, produced by Cirkut|access-date=March 21, 2026 |date=March 20, 2026 |website=FIFA}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=March 20, 2026 |title=Official FIFA World Cup 2026™ Album roll-out begins |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/official-album-roll-out-begins-lighter |access-date=March 21, 2026 |publisher= |website=FIFA}}&lt;/ref&gt; Druga pjesma, &quot;[[Por Ella (pjesma, Belinda i Los Ángeles Azules song)|Por Ella]]&quot;, koju izvode [[Belinda Peregrín]] i [[Los Ángeles Azules]], objavljena je [[17. travnja]] [[2026.]] godine zajedno sa spotom.&lt;ref&gt;{{cite web |date=April 17, 2026 |title=Por Ella released as second single of FIFA World Cup 2026 Album |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/por-ella-los-angeles-azules-belinda-released-as-second-single-of-album|access-date=April 17, 2026 |publisher=FIFA}}&lt;/ref&gt; Treća pjesma, &quot;[[Echo (pjesma, Daddy Yankee i Shenseea song)|Echo]]&quot;, koju izvode [[Daddy Yankee]] i [[Shenseea]], objavljena je [[28. travnja]] [[2026.]] godine zajedno sa spotom.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=April 28, 2026 |title=Daddy Yankee and Shenseea join forces on Echo, the third single from the Official FIFA World Cup 2026™ Album |url=https://inside.fifa.com/organisation/media-releases/daddy-yankee-shenseea-echo-third-single-fifa-world-cup-2026-album |access-date=April 30, 2026 |website=Inside FIFA |publisher=FIFA}}&lt;/ref&gt;

== Reference ==
{{reflist}}

== Vanjske veze ==
{{Commonscat|FIFA World Cup 2026|2026 FIFA World Cup}}
*[https://www.fifa.com/worldcup/fifaworldcup2026/ FIFA Svjetsko prvenstvo 2026.], FIFA.com

{{Svjetski kup FIFA}}
{{Authority control}}

[[Kategorija:2026.]]
[[Kategorija:FIFA Svjetsko prvenstvo|2026M]]
[[Kategorija:Fudbal u Kanadi]]
[[Kategorija:Fudbal u Meksiku]]
[[Kategorija:Fudbal u Sjedinjenim Američkim Državama]]</text>
      <sha1>ckgiqyt2fj9xic68qji2zakf1ypkww5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>42607326</id>
      <parentid>42607325</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T07:59:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Edgar Allan Poe</username>
        <id>29250</id>
      </contributor>
      <comment>/* Grupa D */</comment>
      <origin>42607326</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="135490" sha1="03ml8rgqkmrz8u9w83yx7cvsxr1dbpc" xml:space="preserve">{{Aktualni sportski događaj}}
{{Infokutija međunarodno fudbalsko takmičenje
| Name                    = FIFA Svjetsko prvenstvo 2026.
| izvorni naziv           = {{ubl|FIFA World Cup 26|Copa Mundial de la FIFA 2026|Coupe du Monde de la FIFA 2026}}
| Logo                    = 2026_FIFA_World_Cup_emblem.svg
| Size                    = 220px
| Optional caption        = 
| Zemlja domaćin          = {{ubl|{{flag|Kanada}}|{{flag|Meksiko}}|{{flag|Sjedinjene Američke Države}}}}
| datum                   = [[11. lipnja]] – [[19. srpnja]] [[2026.]]
| Broj reprezentacija     = 48
| stadioni                = 16
| gradovi                 = 16
| Prvaci                  = 
| drugi                   = 
| treći                   = 
| četvrti                 = 
| Broj utakmica           = 104
| Broj golova             = 
| gledanost               = 
| Najbolji strijelac      = 
| Najbolji igrač          = 
| ažurirano               = [[2. svibnja]] [[2026]]
}}
'''FIFA Svjetsko prvenstvo 2026.''' ([[engleski]]: ''FIFA World Cup 26''; [[španjolski]]: ''Copa Mundial de la FIFA 2026''; [[francuski]]: ''Coupe du Monde de la FIFA 2026'') bit će 23. izdanje [[FIFA Svjetsko prvenstvo|FIFA Svjetskog prvenstva]] koje će se od [[11. lipnja]] do [[19. srpnja]] [[2026.]] godine održati u [[Kanada|Kanadi]], [[Meksiko|Meksiku]] i [[SAD|Sjedinjenim Američkim Državama]]. Bit će to prvo prvenstvo nakon [[1994.]] godine koje će se održati na tlu [[Sjeverna Amerika|Sjeverne Amerike]]; [[Kanada]] će prvi put biti domaćin, dok su [[Meksiko]] (dva puta, [[1970.]] i [[1986.]]) i [[SAD|Sjedinjene Države]] (jednom, [[1994.]]) ranije već ugostili Svjetsko prvenstvo. Turnir će se igrati u ukupno 16 gradova na 16 stadiona – 11 u Sjedinjenim Državana, tri u Meksiku i dva u Kanadi. Bit će to prvi put u historiji turnira da će tri zemlje zajednički organizirati prvenstvo te prvi put da će na njemu sudjelovati 48 reprezentacija.

Sjevernoamerička kandidatura za turnir [[2026.]] godine pobijedila je [[Maroko|marokansku]] kandidaturu na glasovanju u [[Moskva|Moskvi]]. Bit će to prvi turnir nakon [[2002.]] godine s više od jednog domaćina. Uz to, Meksiko će postati prva zemlja u historiji koja je čak tri puta bila domaćin ovog natjecanja. Nakon promjene termina za [[FIFA Svjetsko prvenstvo 2022.|prethodno prvenstvo]], koje se igralo tijekom zime, termin je za ovaj turnir vraćen na tradicionalni ljetni termin. 

Proširenje s 32 na 48 reprezentacija dovelo je do velikog broja debitanata, tako da će svoje prve nastupa na ovom natjecanju imati [[Fudbalska reprezentacija Curaçaa|Curaçao]], [[Fudbalska reprezentacija Jordana|Jordan]], [[Fudbalska reprezentacija Uzbekistana|Uzbekistan]] i [[Fudbalska reprezentacija Zelenortske Republike|Zelenortska Republika]]. Istovremeno, sva tri domaćina imali su direktan plasman na turnir. Branitelj naslova je [[Fudbalska reprezentacija Argentine|Argentina]], koja je četiri godine ranije u finalu pobijedila [[Fudbalska reprezentacija Francuske|Francusku]].

== Izbor domaćina ==
[[File:2026 world cup bid election.png|thumb|500px|upright=1.6|{{center|'''Rezultati glasovanja'''}}
{|
|-
!Mogli su glasovati !! Nisu mogli glasovati
|-
|{{legend|#867650|Glasovali za sjevernoameričku kandidaturu}}||{{legend|#FFBD41|Kanada–Meksiko–Sjedinjene Države}}
|-
|{{legend|#2770AB|Glasovali za marokansku kandidaturu}}||{{legend|#55208D|Maroko}}
|-
|{{legend|#008E2A|Nisu glasovali ni za jednu kandidaturu}}||{{legend|#000000|Pod suspenzijom FIFA-e}}
|-
|{{legend|#B32A2F|Nisu glasovali}}||{{legend|#C1C1C1|Nije članica FIFA-e}}
|}]]
[[Vijeće FIFA-e]] je u periodu od [[2013.]] do [[2017.]] godine intenzivno raspravljalo o ograničenjima u kontekstu rotacije domaćina prema kontinentalnom ključu. Inicijalno je pravilo glasilo da se za domaćinstvo mogla kandidirati samo država iz konfederacije koja nije bila domaćin prethodna dva turnira. Privremeno je ograničenje suženo na samo prethodni turnir,&lt;ref&gt;{{Cite news |date=May 30, 2015 |title=Current allocation of FIFA World Cup confederation slots maintained |publisher=FIFA |url=https://www.fifa.com/worldcup/news/y=2015/m=5/news=current-allocation-of-fifa-world-cuptm-confederation-slots-maintained-2610611.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150530211217/http://www.fifa.com/worldcup/news/y%3D2015/m%3D5/news%3Dcurrent-allocation-of-fifa-world-cuptm-confederation-slots-maintained-2610611.html |archive-date=May 30, 2015}}&lt;/ref&gt; nakon čega je opet prošireno na prethodna dva. Dogovorena je i iznimka za domaćine pretposljednjeg prethodnog turnira u slučaju da nijedna pristigla kandidatura ne ispunjava stroge tehničke i financijske kriterije.&lt;ref name=&quot;fifacouncil&quot;&gt;{{Cite news |date=October 14, 2016 |title=FIFA Council discusses vision for the future of football |publisher=FIFA |url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2016/m=10/news=fifa-council-discusses-vision-for-the-future-of-football-2843681.html?intcmp=fifacom_hp_module_news_top |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161017181207/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y%3D2016/m%3D10/news%3Dfifa-council-discusses-vision-for-the-future-of-football-2843681.html?intcmp=fifacom_hp_module_news_top |archive-date=October 17, 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ap-cbc&quot;&gt;{{Cite news |date=October 14, 2016 |title=FIFA blocks Europe from hosting 2026 World Cup, lifting Canada's chances |publisher=[[Canadian Broadcasting Corporation]] |agency=Associated Press |url=http://www.cbc.ca/sports/soccer/world-cup-expanded-1.3804717 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161014191406/http://www.cbc.ca/sports/soccer/world-cup-expanded-1.3804717 |archive-date=October 14, 2016}}&lt;/ref&gt; 

U ožujku [[2017.]] godine, predsjednik [[FIFA]]-e [[Gianni Infantino]] potvrdio je da se europske i azijske zemlje, zbog [[Rusija|ruskog]] i [[katar]]skog domaćinstva [[2018.]], odnosno [[2022.]] godine, neće moći kandidirati za domaćinstvo prvenstva [[2026.]] godine, što je značilo da se za prvenstvo mogu kandidirati zemlje iz [[CONCACAF]]-a (posljednje domaćinstvo bilo je [[1994.]] godine), [[CAF]]-a (posljednje domaćinstvo bilo je [[2010.]] godine), [[CONMEBOL|CONMEBOL-]]a (posljednje domaćinstvo bilo je [[2014.]] godine) ili [[OFC]]-a (nikada nisu bili domaćini), odnosno potencijalno iz [[UEFA]]-e ako nijedna ponuda iz ove četiri konfederacije ne bi zadovoljila uvjete.&lt;ref name=&quot;guardian&quot;&gt;{{Cite news |last=Hill |first=Tim |date=March 9, 2017 |title=Trump travel ban could prevent United States hosting World Cup |url=https://www.theguardian.com/football/2017/mar/09/donald-trump-travel-ban-could-prevent-united-states-hosting-football-world-cup |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211114173744/https://www.theguardian.com/football/2017/mar/09/donald-trump-travel-ban-could-prevent-united-states-hosting-football-world-cup |archive-date=November 14, 2021 |access-date=March 24, 2017 |work=The Guardian}}&lt;/ref&gt; 

Sudomaćinstvo, koje je [[FIFA]] bila zabranila nakon [[FIFA Svjetsko prvenstvo 2002.|prvenstva u Japanu i Južnoj Koreji]], odobreno je za prvenstvo [[2026.]] godine, ali bez ograničenja u broju domaćina, što bi se procjenjivalo od slučaja do slučaja. U konačnici su pred FIFA-u stigle dvije kandidatura – ona [[Maroko|Maroka]] i ujedinjena kandidatura triju sjevernoameričkih država. [[Kanada]], [[Meksiko]] i [[Sjedinjene Američke Države]] su, svaka posebno, razmatrale samostalne kandidature, s tim da je [[10. travnja]] [[2017.]] godine objavljeno kako će poslati zajedničku kandidaturu.&lt;ref&gt;{{cite magazine |url=https://www.si.com/planet-futbol/2017/04/10/2026-world-cup-usa-mexico-canada-host-bid |title=USA, Mexico, Canada announce bid to host '26 WC |date=April 10, 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170411054626/https://www.si.com/planet-futbol/2017/04/10/2026-world-cup-usa-mexico-canada-host-bid|archive-date=April 11, 2017 |magazine=Sports Illustrated}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.espn.co.uk/football/fifa-world-cup/story/3100808/usmexico-and-canada-officially-launch-bid-to-co-host-2026-world-cup |first=Jeff |last=Carlise |date=April 10, 2017 |title=U.S., Mexico and Canada officially launch bid to co-host 2026 World Cup|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170411140749/http://www.espn.co.uk/football/fifa-world-cup/story/3100808/usmexico-and-canada-officially-launch-bid-to-co-host-2026-world-cup|archive-date=April 11, 2017 |work=ESPN}}&lt;/ref&gt; 

Glasovanje o kandidatima održano je [[13. lipnja]] [[2018.]] godine na 68. kongresu FIFA-e u [[Moskva|Moskvi]]. U glasovanju su mogla sudjelovati 203 saveza,&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Graham |first=Bryan Armen |date=June 13, 2018 |title=North America to host 2026 World Cup after winning vote over Morocco – as it happened |url=https://www.theguardian.com/football/live/2018/jun/13/world-cup-2026-vote-fifa-nations-choose-between-north-america-and-morocco-live |website=The Guardian |access-date=July 12, 2018 |archive-date=July 18, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180718045428/https://www.theguardian.com/football/live/2018/jun/13/world-cup-2026-vote-fifa-nations-choose-between-north-america-and-morocco-live |url-status=live}}&lt;/ref&gt; pri čemu je [[Gana]] bila pod suspenzijom FIFA-e zbog korupcijskog skandala pa nije mogla glasovati. Sjevernoamerička kandidatura uvjerljivo je pobijedila sa 134 glasa, dok je marokanska kandidatura dobila 65 glasova;&lt;ref&gt;{{cite news |date=June 13, 2018 |title=World Cup 2026: Canada, US &amp; Mexico joint bid wins right to host tournament |work=BBC Sport |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/44464913|url-status=live|access-date=June 13, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20210114150230/https://www.bbc.com/sport/football/44464913|archive-date=January 14, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; tri zemlje ([[Kuba]], [[Slovenija]] i [[Španjolska]]) nisu glasovale, dok [[Iran]] nije glasovao ni za jednu od kandidatura.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Gyamera-Antwi |first1=Evans |title=Ghana &amp; Kosovo excluded from Fifa Congress ahead of 2026 World Cup vote |url=http://www.goal.com/en-gh/news/ghana-kosovo-excluded-from-fifa-congress-ahead-of-2026-world-cup-/zhbmtfxdo6fe1i4r07wrr39b9 |access-date=June 13, 2018 |work=Goal.com |date=June 12, 2018 |archive-date=October 21, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231021220157/https://www.goal.com/en-gh/news/ghana-kosovo-excluded-from-fifa-congress-ahead-of-2026-world-cup-/zhbmtfxdo6fe1i4r07wrr39b9 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |date=June 7, 2018 |title=Breaking News: President Akufo-Addo dissolves GFA |url=https://www.myjoyonline.com/news/2018/June-7th/breaking-news-president-akufo-addo-dissolves-gfa.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180612162226/https://www.myjoyonline.com/news/2018/June-7th/breaking-news-president-akufo-addo-dissolves-gfa.php |archive-date=June 12, 2018 |access-date=June 14, 2018 |work=myjoyonline.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Fifa bans Ghana football head Kwesi Nyantakyi over 'cash gift' |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-44414780 |access-date=June 14, 2018 |work=BBC News |date=June 8, 2018 |archive-date=June 9, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180609011624/https://www.bbc.com/news/world-africa-44414780 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=May 15, 2017 |title=FIFA Congress confirms next steps of the bidding process for the 2026 FIFA World Cup - FIFA.com |url=http://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=5/news=fifa-congress-confirms-next-steps-of-the-bidding-process-for-the-2026--2883665.html?intcmp=fifacom_hp_module_news_top |access-date=April 16, 2024 |archive-date=May 15, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170515003503/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=5/news=fifa-congress-confirms-next-steps-of-the-bidding-process-for-the-2026--2883665.html?intcmp=fifacom_hp_module_news_top |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=June 10, 2015 |title=Scandal-plagued FIFA postpones 2026 World Cup bidding |url=https://www.abc.net.au/news/2015-06-10/fifa-world-cup-2026-bidding-postponed/6536834 |access-date=April 16, 2024 |work=ABC News |language=en-AU |archive-date=April 16, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240416202847/https://www.abc.net.au/news/2015-06-10/fifa-world-cup-2026-bidding-postponed/6536834 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; Rezultati su izgledali ovako:

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin: 0 auto;text-align: center&quot;
|+ Rezultati glasovanja
|-
!Kandidature
!1. krug&lt;br&gt;{{small|(glasovi)}}
|- style=&quot;background:#90ee90&quot;
|align=left|'''{{ubl|{{flag|Kanada}}|{{flag|Meksiko}}|{{flag|Sjedinjene Države}}}}'''
|'''134'''
|-
|align=left|{{flag|Maroko}}
|65
|-
|align=left|Nijedna kandidatura
|1
|-
|align=left|Nisu glasovali
|3
|}

== Proširenje i promjena formata ==

Ideja o proširenju prvenstva, odnosno povećanju broja reprezentacija, pojavila se još [[2013.]] godine kada je to predložio tadašnji predsjednik [[UEFA]]-e [[Michel Platini]],&lt;ref&gt;{{Cite news |date=October 28, 2013 |title=Michel Platini calls for 40-team World Cup starting with Russia 2018 |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/football/2013/oct/28/michel-platini-40-team-world-cup-russia |access-date=January 24, 2015 |archive-date=September 15, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180915093947/https://www.theguardian.com/football/2013/oct/28/michel-platini-40-team-world-cup-russia |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |date=October 29, 2013 |title=Michel Platini's World Cup expansion plan unlikely – Fifa |work=BBC Sport |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/24735765 |url-status=live |access-date=January 24, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140421001646/http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/24735765 |archive-date=April 21, 2014}}&lt;/ref&gt; a ponovio ju je i [[FIFA]]-in predsjednik [[Gianni Infantino]] [[2016.]] godine.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=March 30, 2016 |title=Infantino suggests 40-team World Cup finals |work=Independent Online |publisher=[[Independent Online (South Africa)|IOL]] |agency=Reuters |location=South Africa |url=http://www.iol.co.za/sport/fifa/infantino-suggests-40-team-world-cup-finals-2002682 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161230230628/http://www.iol.co.za/sport/fifa/infantino-suggests-40-team-world-cup-finals-2002682 |archive-date=December 30, 2016}}&lt;/ref&gt; Protivnici prijedloga tvrdili su da je već sada broj utakmica pretjerano velik,&lt;ref name=&quot;auto2&quot;&gt;{{Cite news |last=Macguire |first=Eoghan |date=December 15, 2016 |title=World Cup: Europe's top clubs oppose FIFA's expansion plans |url=https://edition.cnn.com/2016/12/15/football/eca-world-cup-fifa-expansion-plan/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161224164833/http://edition.cnn.com/2016/12/15/football/eca-world-cup-fifa-expansion-plan/ |archive-date=December 24, 2016 |publisher=CNN}}&lt;/ref&gt; da bi proširenje smanjilo kvalitetu utakmica&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite news |date=October 2, 2016 |title=Low confirms opposition to 40-team World Cup |publisher=sbs.com.au |agency=[[Australian Associated Press]] |url=http://theworldgame.sbs.com.au/article/2016/10/02/low-confirms-opposition-40-team-world-cup |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161005031826/http://theworldgame.sbs.com.au/article/2016/10/02/low-confirms-opposition-40-team-world-cup |archive-date=October 5, 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;auto1&quot;&gt;{{Cite news |last=Martín |first=Idafe |date=January 10, 2017 |title=Mundial de 48 equipos: durísimas críticas en Europa |url=https://www.clarin.com/deportes/futbol-internacional/mundial-48-equipos-durisimas-criticas-europa_0_BktHNPGUe.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170112153909/https://www.clarin.com/deportes/futbol-internacional/mundial-48-equipos-durisimas-criticas-europa_0_BktHNPGUe.html |archive-date=January 12, 2017 |work=[[Clarín (Argentine newspaper)|Clarín]] |language=es}}&lt;/ref&gt; te da je odluka motivirana političkim, a ne sportskim razlozima, optužujući Infantina da koristi ideju u svrhu samopromocije pred izbore za predsjednika.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=January 10, 2017 |title=Críticas a decisión de la FIFA de jugar el Mundial 2026 con 48 selecciones |language=es |work=[[El Universo]] |agency=[[Agence France-Presse]] |url=http://www.eluniverso.com/deportes/2017/01/10/nota/5990365/critican-decision-fifa-jugar-mundial-2026-48-selecciones |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170111180321/https://www.eluniverso.com/deportes/2017/01/10/nota/5990365/critican-decision-fifa-jugar-mundial-2026-48-selecciones |archive-date=January 11, 2017}}&lt;/ref&gt;

Unatoč kritikama, FIFA je [[10. siječnja]] [[2017.]] godine odobrila proširenje s 32 na 48 reprezentacija,&lt;ref name=&quot;48teams&quot;&gt;{{Cite news |date=January 10, 2017 |title=Unanimous decision expands FIFA World Cup to 48 teams from 2026 |url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110231324/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html |archive-date=January 10, 2017 |access-date=January 10, 2017 |publisher=FIFA}}&lt;/ref&gt; što je 16 više u odnosu na prethodnih sedam turnira.&lt;ref name=&quot;48teams&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Conn |first=David |date=January 10, 2017 |title=Fifa approves Infantino's plan to expand World Cup to 48 teams from 2026 |url=https://www.theguardian.com/football/2017/jan/10/fifa-vote-expand-world-cup-48-teams-from-2026 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110104617/https://www.theguardian.com/football/2017/jan/10/fifa-vote-expand-world-cup-48-teams-from-2026 |archive-date=January 10, 2017 |access-date=January 10, 2017 |website=The Guardian}}&lt;/ref&gt; Izvorno je promijenjeni format trebao imati 16 grupa po tri reprezentacije uz 80 odigranih utakmica, pri čemu bi prve dvije reprezentacije iz svake grupe išle dalje u fazu na izbacivanje. Prema tom formatu, broj utakmica svake momčadi i dalje bi bio maksimalno sedam, pri čemu bi svaka reprezentacija igrala jednu utakmicu manje u grupu, a turnir bi se i dalje mogao završiti unutar standardna 32 dana.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=January 10, 2017 |title=World Cup: Gianni Infantino defends tournament expansion to 48 teams |url=https://www.bbc.com/sport/football/38577001 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170331171815/http://www.bbc.com/sport/football/38577001 |archive-date=March 31, 2017 |publisher=BBC Sport}}&lt;/ref&gt; Kritičari ovog formata isticali su da bi ovo moglo dovesti do koluzije među reprezentacijama,&lt;ref name=&quot;guyon&quot;&gt;{{Cite journal |last=Guyon |first=Julien |date=April 30, 2020 |title=Risk of Collusion: Will Groups of 3 Ruin the FIFA World Cup? |journal=Journal of Sports Analytics |volume=6 |issue=4 |pages=259–279 |doi=10.3233/JSA-200414 |doi-access=free |url=https://doi.org/10.3233/JSA-200414 |archive-date=2024-08-03 |access-date=2026-05-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240803091047/https://doi.org/10.3233/JSA-200414 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; na što je FIFA predložila izvođenje penala s ciljem izbjegavanja remija u grupnoj fazi,&lt;ref&gt;{{cite news |date=January 18, 2017 |title=Penalty shootouts may be used to settle drawn World Cup matches |work=World Soccer |url=http://www.worldsoccer.com/news/penalty-shootouts-may-be-used-to-settle-drawn-world-cup-matches-394315 |access-date=November 12, 2020 |archive-date=October 28, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201028040619/https://www.worldsoccer.com/news/penalty-shootouts-may-be-used-to-settle-drawn-world-cup-matches-394315 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; međutim ni to nije potpuno ukinulo postojeći rizik,&lt;ref name=&quot;guyon&quot;/&gt; što je FIFA-u potaklo na alternativna rješenja.&lt;ref&gt;{{cite news |first=Martyn |last=Ziegler |title=Format for 2026 World Cup could be revamped amid 'collusion' fears, says Fifa vice-president |url=https://www.thetimes.com/sport/football/article/format-for-2026-world-cup-could-be-revamped-amid-collusion-fears-says-fifa-vice-president-n5kh6l6tg |work=[[The Times]] |location=London |date=April 1, 2022 |access-date=November 5, 2022 |archive-date=November 13, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113124725/https://www.thetimes.co.uk/article/format-for-2026-world-cup-could-be-revamped-amid-collusion-fears-says-fifa-vice-president-n5kh6l6tg |url-status=live}}&lt;/ref&gt; 

U konačnici je format promijenjen [[14. ožujka]] [[2023.]] godine i to na način da će reprezentacije biti raspoređene u 12 grupa po četiri reprezentacije, pri čemu prve dvije iz svake grupe prolaze dalje, zajedno s osam najboljih trećeplasiranih reprezentacija iz svih grupa.&lt;ref name=&quot;IMC&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-approves-international-match-calendars |title=FIFA Council approves international match calendars |publisher=[[FIFA]] |date=March 14, 2023 |access-date=March 14, 2023 |archive-date=March 14, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314155521/https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-approves-international-match-calendars |url-status=live}}&lt;/ref&gt; Prema novom formatu, igrat će se ukupno 104 umjesto 64 utakmice, a turnir će trajati 39 dana, duže nego prije;&lt;ref&gt;{{cite news |last=Ingle |first=Sean |url=https://www.theguardian.com/football/2023/mar/14/world-cup-2026-four-team-groups-104-game-tournament-approval-fifa |title=World Cup 2026: four-team groups and 104 game-tournament confirmed by Fifa |work=[[The Guardian]] |date=March 14, 2023 |access-date=April 11, 2023 |archive-date=April 11, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230411173501/https://www.theguardian.com/football/2023/mar/14/world-cup-2026-four-team-groups-104-game-tournament-approval-fifa |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last=Bushnell |first=Henry |url=https://sports.yahoo.com/world-cup-format-2026-fifa-135958106.html |title=FIFA scraps ill-fated 2026 World Cup format, but new plan presents other pros and cons |work=[[Yahoo! Sports]] |date=March 14, 2023 |access-date=April 11, 2023 |archive-date=April 11, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230411012544/https://sports.yahoo.com/world-cup-format-2026-fifa-135958106.html |url-status=live}}&lt;/ref&gt; iako će svaka reprezentacija i dalje igrati po tri utakmice u grupnoj fazi, broj utakmica u fazi na izbacivanje povećan je sa sedam na osam zbog uvođenja šesnaestine finala.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Ziegler |first=Martyn |url=https://www.thetimes.com/article/7d38da2c-c24b-11ed-8e20-0f5794810aad |title=World Cup will be a week longer — but Fifa scraps three-team group plan |work=[[The Times]] |date=March 14, 2023 |access-date=March 14, 2023 |archive-date=March 14, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314110957/https://www.thetimes.co.uk/article/7d38da2c-c24b-11ed-8e20-0f5794810aad |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Slater |first1=Matt |last2=Ornstein |first2=David |url=https://www.nytimes.com/athletic/4307230/2023/03/14/world-cup-2026-format-usa/ |title=World Cup 2026 format expands again with four-team groups and 104 matches |work=[[The Athletic]] |date=March 14, 2023 |access-date=March 14, 2023 |archive-date=March 14, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314103434/https://theathletic.com/4307230/2023/03/14/world-cup-2026-format-usa/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== Kvalifikacije ==
{{main|Kvalifikacije za FIFA Svjetsko prvenstvo 2026.}}
[[File:2026 world cup qualification map.svg|thumb|400x400px|{{legend|#0000ff|Kvalificirani na Svjetsko prvenstvo}} {{legend|#ffbf00|Nisu se uspjeli kvalificirati}} {{legend|#000000|Diskvalificirani ili se povukli iz kvalifikacija}} {{legend|#cccccc|Nisu članice FIFA-e}}]]
Zbog proširenja broja reprezentacija na 48, došlo je i do promjene formata kvalifikacija te povećanja broja kontinentalnih pozicija za svaku konfederaciju. Što se tiče domaćina, podnositelji kandidature računali su na to da će sve tri reprezentacije imati direktan plasman kao domaćini,&lt;ref name=&quot;bid_cities&quot;&gt;{{Cite web |title=United 2026 bid book |url=https://digitalhub.fifa.com/m/3c077448dcd5c0ab/original/w3yjeu7dadt5erw26wmu-pdf.pdf |publisher=united2026.com |access-date=April 30, 2018 |archive-date=September 15, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210915131958/https://digitalhub.fifa.com/m/3c077448dcd5c0ab/original/w3yjeu7dadt5erw26wmu-pdf.pdf |url-status=live}}&lt;/ref&gt; što je prvo potvrdio Infantino, navodeći da će [[CONCACAF]] dobiti šest mjesta, tri od koja će ići domaćinima,&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://espndeportes.espn.com/futbol/guatemala/nota/_/id/10856065/presidente-fifa-gianni-infantino-plazas-concacaf-mundial-2026 |title=Presidente de la FIFA confirma cantidad de plazas de Concacaf para el Mundial de 2026 |language=es |website=ESPN Deportes |date=August 31, 2022 |access-date=October 18, 2022 |archive-date=September 22, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220922004259/https://espndeportes.espn.com/futbol/guatemala/nota/_/id/10856065/presidente-fifa-gianni-infantino-plazas-concacaf-mundial-2026 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Vargas |first=Dinia |date=August 31, 2022 |title=Infantino anuncia cuántos cupos tendrá la Concacaf para el Mundial de 2026 |url=https://www.crhoy.com/deportes/infantino-anuncia-cuantos-cupos-tendra-la-concacaf-para-el-mundial-de-2026/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220831205624/https://www.crhoy.com/deportes/infantino-anuncia-cuantos-cupos-tendra-la-concacaf-para-el-mundial-de-2026/ |archive-date=August 31, 2022 |access-date=October 18, 2022 |website=CRHoy.com |language=es}}&lt;/ref&gt; a onda i [[Vijeće FIFA-e]] na sjednici u veljači [[2023.]] godine.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-highlights-record-breaking-revenue-in-football |title=FIFA Council highlights record breaking revenue in football |publisher=[[FIFA]] |date=February 14, 2023 |access-date=February 14, 2023 |archive-date=February 14, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230214163245/https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-highlights-record-breaking-revenue-in-football |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.reuters.com/lifestyle/sports/fifa-confirms-us-mexico-canada-automatically-26-world-cup-2023-02-15/ |title=FIFA confirms U.S., Mexico, Canada automatically in '26 World Cup |publisher=[[Reuters]] |date=February 14, 2023|access-date=February 14, 2023|archive-date=February 15, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230215070258/https://www.reuters.com/lifestyle/sports/fifa-confirms-us-mexico-canada-automatically-26-world-cup-2023-02-15/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Ostala kontinentalna mjesta potvrđena su na sastanku u [[Manama|Manami]] prije 67. kongresa FIFA-e,&lt;ref name=&quot;slot&quot;&gt;{{cite web |date=March 30, 2017 |title=Bureau of the Council recommends slot allocation for the 2026 FIFA World Cup |url=https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/media-releases/bureau-of-the-council-recommends-slot-allocation-for-the-2026-fifa-wor-2878254 |access-date=August 5, 2022 |publisher=FIFA |archive-date=June 19, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220619161123/https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/media-releases/bureau-of-the-council-recommends-slot-allocation-for-the-2026-fifa-wor-2878254 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |date=March 30, 2017 |title=World Cup 2026: Fifa reveals allocation for 48-team tournament |url=https://www.bbc.com/sport/football/39448474 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170330224520/http://www.bbc.com/sport/football/39448474 |archive-date=March 30, 2017 |publisher=BBC}}&lt;/ref&gt; gdje je potvrđeno i uvođenje interkontinentalnog kvalifikacijskog turnira na koje bi se šest reprezentacija borilo za posljednja dva mjesta na završnom turniru.&lt;ref name=&quot;fifa_council&quot;&gt;{{Cite web |date=May 9, 2017 |title=FIFA Council prepares Congress, takes key decisions for the future of the FIFA World Cup |url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=5/news=fifa-council-prepares-congress-takes-key-decisions-for-the-future-of-t-2883353.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170618072825/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y%3D2017/m%3D5/news%3Dfifa-council-prepares-congress-takes-key-decisions-for-the-future-of-t-2883353.html |archive-date=June 18, 2017 |publisher=FIFA}}&lt;/ref&gt; Ostatak kvalifikacija provodio se po konfederacijama kao i ranije, a branitelj naslova [[Fudbalska reprezentacija Argentine|Argentina]] također je sudjelovala u kvalifikacijama.

=== Kvalificirane momčadi ===

Od ukupno 48 reprezentacija na turniru, njih je 26 sudjelovalo i na [[FIFA Svjetsko prvenstvo 2022.|prethodnom turniru]]. Zbog povećanja broja reprezentacija došlo je i do povećanja broja debitanata, tako da su čak četiri reprezentacije izborile debitantski nastup, a to su [[Fudbalska reprezentacija Curaçaa|Curaçao]],&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{cite news |last=Wilson |first=Jonathan |title=Curaçao complete fairytale with battling draw in Jamaica to qualify for World Cup |url=https://www.theguardian.com/football/2025/nov/19/curacao-complete-fairytale-with-battling-draw-in-jamaica-to-qualify-for-world-cup |access-date=November 19, 2025 |work=The Guardian}}&lt;/ref&gt; [[Fudbalska reprezentacija Jordana|Jordan]], [[Fudbalska reprezentacija Uzbekistana|Uzbekistan]]&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Millar |first=Colin |date=June 5, 2025 |title=Uzbekistan, Jordan qualify for World Cup for first time |url=https://www.nytimes.com/athletic/6229851/2025/06/05/uzbekistan-world-cup-qualification-2026/ |access-date=November 19, 2025 |work=The New York Times |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt; i [[Fudbalska reprezentacija Zelenortske Republike|Zelenortska Republika]].&lt;ref&gt;{{cite web |date=October 13, 2025 |title=Cabo Verde seal historic World Cup qualification |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/cabo-verde-qualify |access-date=October 14, 2025 |publisher=FIFA}}&lt;/ref&gt; [[Fudbalska reprezentacija Katara|Katar]], koji se na prethodno izdanje kvalificirao automatski zbog domaćinstva, prvi je put izborio nastup na završnici kroz kvalifikacije.&lt;ref&gt;{{cite web |date=October 14, 2025 |title=Qatar and Saudi Arabia qualify for 2026 World Cup |url=https://global.espn.com/football/story/_/id/46597037/qatar-saudi-arabia-qualify-2026-fifa-world-cup|access-date=October 15, 2025 |website=ESPN |agency=Associated Press}}&lt;/ref&gt; Velik broj reprezentacija vratio se nakon značajnijih perioda izbivanja, a to su [[Fudbalska reprezentacija Demokratske Republike Konga|DR Kongo]] i [[Fudbalska reprezentacija Haitija|Haiti]] (posljednji nastup bio im je [[1974.]] godine),&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Williams |first=Ian |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/cn43qqy9z8xo |title=Tuanzebe sends DR Congo back to World Cup after 52 years |date=March 31, 2026 |access-date=March 31, 2026 |website=BBC Sport}}&lt;/ref&gt; [[Fudbalska reprezentacija Iraka|Irak]] (posljednji nastup bio je [[1986.]] godine)&lt;ref&gt;{{cite web |last=Luckings |first=Steve |url=https://www.thenationalnews.com/sport/2026/04/01/iraq-beat-bolivia-to-qualify-for-2026-fifa-world-cup/ |title=Iraq beat Bolivia to qualify for 2026 Fifa World Cup |date=March 31, 2026 |access-date=March 31, 2026 |website=The National News}}&lt;/ref&gt; te [[Fudbalska reprezentacija Austrije|Austrija]], [[Fudbalska reprezentacija Norveške|Norveška]]&lt;ref&gt;{{Cite news |date=November 16, 2025 |title=Norway Qualifies for 2026 World Cup and Sends Italy To Dreaded Playoff |url=https://www.foxsports.com/stories/soccer/norway-qualifies-2026-world-cup-sends-italy-dreaded-playoff |access-date=November 16, 2025 |work=Fox Sports}}&lt;/ref&gt; i [[Fudbalska reprezentacija Škotske|Škotska]] (posljednji nastup bio im je [[1998.]] godine).&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/uefa-qualifiers-review-matchday-10-november-18 |title=Austria, Belgium, Scotland, Spain and Swiss reach World Cup |publisher=FIFA|access-date=November 19, 2025}}&lt;/ref&gt;

Što se tiče značajnijih izbivanja, četverostruki svjetski prvak [[Fudbalska reprezentacija Italije|Italija]] nije se uspjela kvalificirati na svoje treće uzastopno Svjetsko prvenstvo, što je neslavni rekord postavljen nakon novog poraza u play-offu.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Bandini |first=Nicky |url=https://www.theguardian.com/football/2026/mar/31/bosnia-herzegovina-italy-world-cup-2026-qualifying-playoff-match-report |title=Italy miss out on World Cup again after Bosnia and Herzegovina's shootout triumph |date=March 31, 2026 |access-date=April 3, 2026 |website=The Guardian}}&lt;/ref&gt; Talijani su ujedno i jedini bivši prvaci koji se nisu kvalificirali na tri uzastopna prvenstva te najbolje rangirana momčad na FIFA-inoj ljestvici koja nije ostvarila plasman. Reprezentacije koje su igrale na prethodnom turniru, a nisu se kvalificirale za ovaj su [[Fudbalska reprezentacija Danske|Danska]], [[Fudbalska reprezentacija Kameruna|Kamerun]], [[Fudbalska reprezentacija Kostarike|Kostarika]], [[Fudbalska reprezentacija Poljske|Poljska]], [[Fudbalska reprezentacija Srbije|Srbija]] i [[Fudbalska reprezentacija Walesa|Wales]].

Kvalificirane momčadi su sljedeće:
{{col-begin}}
{{col-4}}
'''[[AFC]]''' (9)
* {{NogRep|AUS}}
* {{NogRep|IRK}}
* {{NogRep|IRN}}
* {{NogRep|JAP}}
* {{NogRep|JOR}} (debi)
* {{NogRep|JKO}}
* {{NogRep|KAT}}
* {{NogRep|SAU}}
* {{NogRep|UZB}} (debi)
'''[[CAF]]''' (10)
* {{NogRep|ALŽ}}
* {{NogRep|COD}}
* {{NogRep|EGI}}
* {{NogRep|GAN}}
* {{NogRep|JAR}}
* {{NogRep|MAR}}
* {{NogRep|CIV}}
* {{NogRep|SEN}}
* {{NogRep|TUN}}
* {{NogRep|ZEL}} (debi)
{{col-4}}
'''[[CONCACAF]]''' (6)
* {{NogRep|CUW}} (debi)
* {{NogRep|HAI}}
* {{NogRep|KAN}} (domaćin)
* {{NogRep|MEX}} (domaćin)
* {{NogRep|PAN}}
* {{NogRep|SAD}} (domaćin)
'''[[CONMEBOL]]''' (6)
* {{NogRep|ARG}}
* {{NogRep|BRA}}
* {{NogRep|EKV}}
* {{NogRep|KOL}}
* {{NogRep|PAR}}
* {{NogRep|URU}}
'''[[OFC]]''' (1)
* {{NogRep|NZL}}
{{col-4}}
'''[[UEFA]]''' (16)
* {{NogRep|AUT}}
* {{NogRep|BEL}}
* {{NogRep|BIH}}
* {{NogRep|ČEŠ}}
* {{NogRep|ENG}}
* {{NogRep|FRA}}
* {{NogRep|HRV}}
* {{NogRep|NIZ}}
* {{NogRep|NOR}}
* {{NogRep|NJE}}
* {{NogRep|POR}}
* {{NogRep|ŠKO}}
* {{flagicon|ŠPA}} [[Fudbalska reprezentacija Španije|Španjolska]]
* {{NogRep|ŠVE}}
* {{NogRep|ŠVI}}
* {{NogRep|TUR}}
{{col-end}}

== Gradovi domaćini ==

Tijekom kandidature, tri su zemlje predložile ukupno 41 grad s 42 potpuno funkcionalna stadiona s redovnim posjetiteljima (osim [[Montreal]]a) te dva stadiona u izgradnji (u [[Las Vegas]]u i [[Los Angeles]]u) kao potencijalne domaćine (tri stadiona u tri grada u [[Meksiko|Meksiku]], šest stadiona u šest gradova u [[Kanada|Kanadi]] te 35 stadiona u 32 grada u [[SAD|Sjedinjenim Državama]]).&lt;ref name=&quot;bids&quot;&gt;{{cite web |title=Forty-one Cities Across Canada, Mexico and the United States Submit Bids to Serve as Host Cities in United Bid for 2026 FIFA World Cup |url=http://www.ussoccer.com/stories/2017/09/07/18/05/20170907-news-wc2026-41-cities-canada-mexico-usa-submit-bids-as-2026-world-cup-hosts |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170908021347/http://www.ussoccer.com/stories/2017/09/07/18/05/20170907-news-wc2026-41-cities-canada-mexico-usa-submit-bids-as-2026-world-cup-hosts |archive-date=September 8, 2017 |access-date=September 7, 2017}}&lt;/ref&gt; Prvi krug eliminacija reducirao je broj gradova i stadiona za devet. Sljedeći je krug eliminirao još devet stadiona u šest gradova, dok su tri grada s tri stadiona ([[Chicago]], [[Minneapolis]] i [[Vancouver]]) odustala jer [[FIFA]] nije bila voljna dogovoriti se oko financijskih detalja.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Carlisle |first=Jeff |title=United States-led World Cup bid cuts list of potential host cities to 23 |url=https://www.espn.com/soccer/fifa-world-cup/story/3421045/united-states-led-world-cup-bid-reduces-list-of-potential-host-cities-to-23 |access-date=November 25, 2021 |publisher=ESPN |date=March 16, 2018 |archive-date=November 25, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211125114050/https://www.espn.com/soccer/fifa-world-cup/story/3421045/united-states-led-world-cup-bid-reduces-list-of-potential-host-cities-to-23 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; Nakon što je u srpnju [[2021.]] godine [[Montreal]] odustao zbog manjka financijske pomoći od provincije i nevoljkosti da se renovira [[Olimpijski stadion (Montreal)|Olimpijski stadion]],&lt;ref&gt;{{cite news |title=Montreal withdraws from host city selection process for 2026 World Cup |url=https://www.sportsnet.ca/soccer/article/montreal-withdraws-host-city-selection-process-2026-world-cup/ |access-date=July 6, 2021 |work=Sportsnet |date=July 6, 2021 |archive-date=August 16, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210816132650/https://www.sportsnet.ca/soccer/article/montreal-withdraws-host-city-selection-process-2026-world-cup/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[Vancouver]] se ponovo pridružio u travnju [[2022.]] godine,&lt;ref name=&quot;vancouver_candidatecity&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/update-on-fifa-world-cup-2026-candidate-host-city-process |title=Update on FIFA World Cup 2026 candidate host city process |publisher=FIFA |date=April 14, 2022|access-date=April 14, 2022|archive-date=July 12, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220712003456/https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/update-on-fifa-world-cup-2026-candidate-host-city-process|url-status=live}}&lt;/ref&gt; što je dovelo broj gradova domaćina na 24. 

Dana [[16. lipnja]] [[2022.]] godine [[FIFA]] je potvrdila šesnaest gradova domaćina (dva u [[Kanada|Kanadi]], tri u [[Meksiko|Meksiku]] te jedanaest u [[SAD|Sjedinjenim Državama]]), a to su bili: [[Atlanta]], [[Boston]], [[Ciudad de México]], [[Dallas]], [[Guadalajara]], [[Houston]], [[Kansas City, Missouri|Kansas City]], [[Los Angeles]], [[Miami]], [[Monterrey]], [[New York]]/[[New Jersey]], [[Philadelphia]], [[San Francisco]], [[Seattle]], [[Toronto]] i [[Vancouver]].&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/media-release-greater-than-fwc-2026-greater-than-host-cities-announcement |title=FIFA unveils stellar line-up of FIFA World Cup 2026 Host Cities |publisher=FIFA |date=June 16, 2022|access-date=June 16, 2022|archive-date=June 16, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220616223211/https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/media-release-greater-than-fwc-2026-greater-than-host-cities-announcement|url-status=live}}&lt;/ref&gt; FIFA je [[4. veljače]] [[2024.]] godine potvrdila da će se finale igrati na [[MetLife Stadium]]u.&lt;ref name=&quot;ESPN-Schedule&quot;&gt;{{cite news |last=Bonagura |first=Kyle |date=February 4, 2024 |title=2026 World Cup final set for MetLife Stadium, USMNT kicks off in L.A. |url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/39437198/2026-world-cup-final-metlife-stadium-usa-kicks-la |publisher=ESPN |access-date=February 4, 2024 |archive-date=February 4, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240204211650/https://www.espn.com/soccer/story/_/id/39437198/2026-world-cup-final-metlife-stadium-usa-kicks-la |url-status=live}}&lt;/ref&gt; Osam od šestanest stadiona ima trajno postavljenu umjetnu travu, koja će pred prvenstvo biti zamijenjena pravom travom. Četiri stadiona ([[Atlanta]], [[Dallas]], [[Houston]] i [[Vancouver]]) su zatvoreni stadioni koji imaju pomočni krov te su opremljeni s uređajima za kontrolu temperature, dok je stadion u [[Los Angeles]]u otvoren, ali ima prozirni krov i uređaje za kontrolu temperature.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Tannenwald |first=Jonathan |date=November 2, 2022 |title=FIFA goes to college to study how to grow grass indoors for the 2026 men's World Cup |work=[[The Philadelphia Inquirer]] |url=https://www.inquirer.com/soccer/2026-world-cup-stadiums-grass-john-sorochan-20221102.html |url-access=subscription |access-date=November 6, 2022 |archive-date=November 7, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221107071610/https://www.inquirer.com/soccer/2026-world-cup-stadiums-grass-john-sorochan-20221102.html |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

[[Ciudad de México]] je jedini glavni grad među odabranim gradovima, što znači da su se [[Ottawa]] i [[Washington, D.C.]] pridlužili [[Bonn]]u ([[1974.]]) i [[Tokyo|Tōkyu]] ([[2002.]]) kao jedini glavni gradovi koji nisu bili odabrani za domaćine utakmica Svjetskog prvenstva. Washington je bio među kandidatima, ali kako je lokalni [[FedExField]] bio u lošem stanju, kombinirali su svoju kandidaturu zajedno s [[Baltimore]]om, ali ona nije bila uspješna. Stadion u [[TD Place Stadium]] u Ottawi odbijen je vrlo rano zbog premalog kapaciteta gledališta.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Platt |first=Oliver |date=September 7, 2017 |title=Rogers Centre removed from list of potential World Cup 2026 venues |url=https://wakingthered.com/2017/09/07/1986/rogers-centre-removed-from-list-of-potential-world-cup-2026-venues/ |access-date=October 21, 2025 |website=Waking The Red |language=en |quote=Mosaic Stadium and TD Place Stadium do not currently meet the minimum-capacity requirement}}&lt;/ref&gt; Ostali odbijeni gradovi bili su [[Cincinnati]], [[Denver]], [[Nashville, Tennessee|Nashville]], [[Orlando]] i [[Edmonton]].

Iako je čak osam gradova ranije također ugostilo utakmice Svjetskih prvenstava ([[Dallas]], [[Los Angeles]], [[San Francisco]], [[New York]]/[[New Jersey]] i [[Boston]] na prvenstvu [[1994.]]; [[Guadalajara]] i [[Ciudad de México]] na prvenstvima [[1970.]] i [[1986.]]; [[Monterrey]] na prvenstvu [[1986.]]), [[Estadio Azteca]] jedini je stadion na kojemu su se i ranije igrale utakmice Svjetskog prvenstva; nijedan od stadiona sa [[FIFA Svjetsko prvenstvo 1994.|Svjetskog prvenstva 1994.]] godine neće biti korišten na ovom prvenstvu.&lt;ref&gt;{{cite news |first1=Chuck |last1=Booth |first2=Roger |last2=Gonzalez |title=FIFA World Cup 2026 host cities: Los Angeles, New York/New Jersey among top venues; Washington D.C. snubbed |url=https://www.cbssports.com/soccer/news/fifa-world-cup-2026-host-cities-los-angeles-new-york-new-jersey-among-top-venues-washington-d-c-snubbed/ |work=CBS Sports |date=June 17, 2022 |access-date=June 27, 2022 |archive-date=June 27, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220627172342/https://www.cbssports.com/soccer/news/fifa-world-cup-2026-host-cities-los-angeles-new-york-new-jersey-among-top-venues-washington-d-c-snubbed/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Zbog sponzorskih razloga, FIFA će za potrebe prvenstva koristiti druga imena za stadione jer izvorna imena sadrže imena sponzora; privremena imena prikazana su u tablici u zagradama.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Pelit |first=Asli |date=February 16, 2024 |title=FIFA RULES MAY COST METLIFE $80M IN WORLD CUP FINAL BRAND VALUE |url=https://www.sportico.com/business/sponsorship/2024/world-cup-final-metlife-sponsorship-fifa-rules-1234766942/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240216173018/https://www.sportico.com/business/sponsorship/2024/world-cup-final-metlife-sponsorship-fifa-rules-1234766942/ |archive-date=February 16, 2024 |access-date=July 21, 2024 |work=Sportico}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;FIFA stadia&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/world-cup-2026-stadiums-fifa-soccer-football-mexico-usa-canada |title=The FIFA World Cup 26 stadiums |date=July 15, 2025|access-date=November 17, 2025 |publisher=FIFA |quote=Stadium official names for the FIFA World Cup 26 have been matched with Host City names and may differ from the common designation used locally.}}&lt;/ref&gt; Podaci o kapacitetima stadiona temeljeni su na službenim podacima koje je objavila FIFA.&lt;ref name=&quot;FIFA stadia&quot;/&gt;

&lt;center&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|-
!{{flagicon|SAD}} [[Dallas]], [[Texas|TX]]
!{{flagicon|MEX}} [[Ciudad de México]]
!{{flagicon|SAD}} [[New York (grad)|New York]]/[[New Jersey]]
!{{flagicon|SAD}} [[Atlanta]], [[Georgia|GA]]
!{{flagicon|SAD}} [[Kansas City, Missouri|Kansas City]], [[Missouri|MO]]
!{{flagicon|SAD}} [[Houston]], [[Teksas|TX]]
|-
|[[AT&amp;T Stadium]]&lt;br&gt;{{small|(Dallas Stadium)}}
|[[Estadio Azteca|Estadio Banorte]]&lt;br&gt;{{small|(Mexico City Stadium)}}
|[[MetLife Stadium]]&lt;br&gt;{{small|(New York New Jersey Stadium)}}
|[[Mercedes-Benz Stadium]]&lt;br&gt;{{small|(Atlanta Stadium)}}
|[[Arrowhead Stadium|GEHA Field at Arrowhead Stadium]]&lt;br&gt;{{small|(Kansas City Stadium)}}
|[[NRG Stadium]]&lt;br&gt;{{small|(Houston Stadium)}}
|-
|Kapacitet: '''94,000'''
|Kapacitet: '''83,000'''
|Kapacitet: '''82,500'''
|Kapacitet: '''75,000'''
|Kapacitet: '''73,000'''
|Kapacitet: '''72,000'''
|-
|[[File:Cowboys stadium inside view 4.JPG|200x200px]]
|[[File:Soccer game at the Azteca Stadium.JPG|200x200px]]
|[[File:Copa America game between Columbia vs Peru at the MetLife Stadium.jpg|200x200px]]
|[[File:2017 Orlando City at Atlanta United MLS Game.jpg|200x200px]]
|[[File:25 July 2010 Kansas City Wizards vs Manchester United friendly.jpg|200x200px]]
|[[File:NRG Stadium, LEAGUES CUP 2024 TIGRES INTER MIAMI.jnp.jpg|200x200px]]
|-
!{{flagicon|SAD}} [[San Francisco]], [[Kalifornija|CA]]
!rowspan=&quot;8&quot; colspan=&quot;4&quot;|{{OSM Location map |float=center |nolabels=1 |width=800 |height=500 |coord={{coord|34|-99.5}} |zoom=3 |shapeD=circle |mark-sizeD=8 |label-sizeD=11,background,outline |label-posD=right |legendBox=,120px38px5px,5px457px,background,black |legendItem1=&lt;b&gt;Zapadna regija&lt;/b&gt;,1 |legendItem2=&lt;b&gt;Centralna regija&lt;/b&gt;,5,14 |legendItem3=&lt;b&gt;Istočna regija&lt;/b&gt;,11,25

&lt;!-- Western region --&gt;

|label1='''[[Los Angeles]]''' |mark-coord1={{Coord|33.95340|-118.33902}} |shape-color1=blue |label-pos1=west |mark-title1=[[Los Angeles]] |mark-description1=[[SoFi Stadium]]

|label2='''[[San Francisco]]''' |mark-coord2={{Coord|37.40317|-121.96979}} |shape-color2=blue |label-pos2=west |mark-title2=[[San Francisco]] |mark-description2=[[Levi's Stadium]]

|label3='''[[Seattle]]''' |mark-coord3={{Coord|47.59515|-122.33163}} |shape-color3=blue |mark-title3=[[Seattle]] |mark-description3=[[Lumen Field]]

|label4='''[[Vancouver]]''' |mark-coord4={{Coord|49.27669|-123.11202}} |shape-color4=blue |label-pos4=west |mark-title4=[[Vancouver]] |mark-description4=[[BC Place]]

&lt;!-- Central region --&gt;

|label5='''[[Dallas]]''' |mark-coord5={{Coord|32.74785|-97.09283}} |shape-color5=green |label-pos5=west |mark-title5=[[Dallas]] |mark-description5=[[AT&amp;T Stadium]]

|label6='''[[Guadalajara]]''' |mark-coord6={{Coord|20.68182|-103.46241}} |shape-color6=green |label-pos6=west |mark-title6=[[Guadalajara]] |mark-description6=[[Estadio Akron]]

|label7='''[[Houston]]''' |mark-coord7={{Coord|29.68486|-95.41080}} |shape-color7=green |label-pos7=west |mark-title7=[[Houston]] |mark-description7=[[NRG Stadium]]

|label8='''[[Kansas City, Missouri|Kansas City]]''' |mark-coord8={{Coord|39.04893|-94.48401}} |shape-color8=green |label-pos8=west |mark-title8=[[Kansas City, Missouri|Kansas City]] |mark-description8=[[Arrowhead Stadium]]

|label9='''[[Ciudad de México]]''' |mark-coord9={{Coord|19.30295|-99.15047}} |shape-color9=green |mark-title9=[[Ciudad de México]] |mark-description9=[[Estadio Azteca]]

|label10='''[[Monterrey]]''' |mark-coord10={{Coord|25.66911|-100.24437}} |shape-color10=green |mark-title10=[[Monterrey]] |mark-description10=[[Estadio BBVA]]

&lt;!-- Eastern region --&gt;

|label11='''[[Atlanta]]''' |mark-coord11={{Coord|33.75541|-84.40085}} |shape-color11=red |mark-title11=[[Atlanta]] |mark-description11=[[Mercedes-Benz Stadium]]

|label12='''[[Boston]]''' |mark-coord12={{Coord|42.09093|-71.26436}} |shape-color12=red
|mark-title12=[[Boston]] |mark-description12=[[Gillette Stadium]]

|label13='''[[Miami]]''' |mark-coord13={{Coord|25.95795|-80.23885}} |shape-color13=red |mark-title13=[[Miami]] |mark-description13=[[Hard Rock Stadium]]

|label14='''[[New York (grad)|New York]]''' |mark-coord14={{Coord|40.81352|-74.07435}} |shape-color14=red |ldx14=-2 |ldy14=7 |mark-title14=[[New York (grad)|New York/New Jersey]] |mark-description14=[[MetLife Stadium]]

|label15='''[[Philadelphia]]''' |mark-coord15={{Coord|39.90081|-75.16747}} |shape-color15=red |label-pos15=west |mark-title15=[[Philadelphia]] |mark-description15=[[Lincoln Financial Field]]

|label16='''[[Toronto]]''' |mark-coord16={{Coord|43.63322|-79.41858}} |shape-color16=red |label-pos16=west |mark-title16=[[Toronto]] |mark-description16=[[BMO Field]]
}}
!{{flagicon|SAD}} [[Los Angeles]], [[Kalifornija|CA]]
|-
|[[Levi's Stadium]]&lt;br&gt;{{small|(San Francisco Bay Area Stadium)}}
|[[SoFi Stadium]]&lt;br&gt;{{small|(Los Angeles Stadium)}}
|-
|Kapacitet: '''71,000'''
|Kapacitet: '''70,000'''
|-
|[[File:Entering Levi's Stadium.JPG|200x200px]]
|[[File:SoFi Stadium 23rd March 2025.jpg|200x200px]]
|-
!{{flagicon|SAD}} [[Philadelphia]], [[Pennsylvania|PA]]
!{{flagicon|SAD}} [[Seattle]], [[Washington (savezna država)|WA]]
|-
|[[Lincoln Financial Field]]&lt;br&gt;{{small|(Philadelphia Stadium)}}
|[[Lumen Field]]&lt;br&gt;{{small|(Seattle Stadium)}}
|-
|Kapacitet: '''69,000'''
|Kapacitet: '''69,000'''
|-
|[[File:United States v Paraguay, Copa América Centenario (cropped).jpg|200x200px]]
|[[File:2025 FIFA Club World Cup - Seattle Sounders FC vs. Botafogo - 03.jpg|200x200px]]
|-
!{{flagicon|SAD}} [[Boston]], [[Massachusetts|MA]]
!{{flagicon|SAD}} [[Miami]], [[Florida|FL]]
!{{flagicon|KAN}} [[Vancouver]], [[British Columbia|BC]]
!{{flagicon|MEX}} [[Monterrey]]
!{{flagicon|MEX}} [[Guadalajara]]
!{{flagicon|KAN}} [[Toronto]], [[Ontario|ON]]
|-
|[[Gillette Stadium]]&lt;br&gt;{{small|(Boston Stadium)}}
|[[Hard Rock Stadium]]&lt;br&gt;{{small|(Miami Stadium)}}
|[[BC Place]]&lt;br&gt;{{small|(BC Place Vancouver)}}
|[[Estadio BBVA]]&lt;br&gt;{{small|(Estadio Monterrey)}}
|[[Estadio Akron]]&lt;br&gt;{{small|(Estadio Guadalajara)}}
|[[BMO Field]]&lt;br&gt;{{small|(Toronto Stadium)}}
|-
|Kapacitet: '''65,000'''
|Kapacitet: '''65,000'''
|Kapacitet: '''54,000'''
|Kapacitet: '''53,500'''
|Kapacitet: '''48,000'''
|Kapacitet: '''45,000'''
|-
|[[File:New England Revolution vs Liga Deportivo Alajuense 2024-03-06 53571677017.jpg|200x200px]]
|[[File:Hard Rock Stadium Club World Cup.jpg|200x200px]]
|[[File:BC Place 2015 Women's FIFA World Cup.jpg|200x200px]]
|[[File:Estadio BBVA Bancomer - Diciembre 2017.jpg|200x200px]]
|[[File:Estadio Akron 02-07-2022 cabecera sur lado derecho (3).jpg|200x200px]]
|[[File:Bmo Field 2016 East Stand.jpg|200x200px]]
|}
&lt;/center&gt;

== Finalni ždrijeb ==

Finalni ždrijeb za Svjetsko prvenstvo održao se [[5. prosinca]] [[2025.]] godine u [[Kennedyjev centar|Kennedyjevom centru]] u [[Washington, D.C.|Washingtonu]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/final-draw-results |title=Groups revealed in star-studded Final Draw |publisher=FIFA |date=December 5, 2025 |access-date=December 6, 2025}}&lt;/ref&gt; Reprezentacije su raspoređene u četiri jakosne skupine po 12 reprezentacija. U prvoj jakosnoj skupini bili su domaćini te devet najbolje plasiranih reprezentacija prema FIFA-inoj ljestvici. Preostale tri jakosne skupine sadržavale su ostale reprezentacije, također podijeljene prema FIFA-inoj ljestvici. Izuzetak su četiri reprezentacije iz europskog ''play-offa'' te dvije reprezentacije s interkontinentalnog ''play-offa'', koje su smještene u četvrtu jakosnu skupinu jer se u trenutku ždrijeba još nije znalo koje će to reprezentacije biti.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.france24.com/en/sport/20251125-world-cup-draw-to-separate-spain-argentina-france-and-england-until-final-rounds|title=FIFA 2026: World Cup draw to separate Spain, Argentina, France and England until final rounds|work=France 24|access-date=November 27, 2025}}&lt;/ref&gt; Grupe su formirane nasumično izvlačenjem po jedne reprezentacije iz svake jakosne skupine, vodeći se načelnim pravilom da, kada god je to moguće, u istoj grupi ne budu momčadi iz iste konfederacije.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://inside.fifa.com/organisation/media-releases/procedures-final-draw-world-cup-2026-revealed |title=Procedures for the Final Draw for the FIFA World Cup 2026 revealed |publisher=FIFA |date=November 25, 2025 |access-date=November 25, 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/2d1a1ac7bab78995/original/Draw-Procedures-for-the-FIFA-World-Cup-2026.pdf |title=Draw Procedures for the FIFA World Cup 2026 |publisher=FIFA |date=November 25, 2025 |access-date=November 25, 2025}}&lt;/ref&gt; Ovo je pravilo primjenjivo na sve konfederacije osim UEFA-e, tako da su u grupi smjele biti maksimalno dvije europske momčadi. 

Kao što je i inače praksa, domaćini su još prije ždrijeba bili raspoređeni u grupe radi rasporeda igranja.&lt;ref name=&quot;Schedule&quot;&gt;{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf |title=FIFA World Cup 26 – Match Schedule |publisher=FIFA |date=February 4, 2024 |access-date=February 4, 2024 |archive-date=February 5, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240205034420/https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last1=Bushnell |first1=Henry |last2=Crafton |first2=Adam |date=August 22, 2025 |title=2026 World Cup draw to be held at Kennedy Center, President Trump announces |url=https://www.nytimes.com/athletic/6569842/2025/08/22/world-cup-draw-kennedy-center-trump-infantino/ |access-date=August 22, 2025 |work=The New York Times |issn=0362-4331 |url-access=limited}}&lt;/ref&gt; Tako je [[Fudbalska reprezentacija Meksika|Meksiko]] smješten u grupu A kako bi [[11. lipnja]] igrao utakmicu otvaranja na [[Estadio Azteca|Azteci]]. [[Fudbalska reprezentacija Kanade|Kanada]] i [[Fudbalska reprezentacija Sjedinjenih Američkih Država|Sjedinjene Američke Države]] smješteni su u grupu B, odnosno grupu D. 

Kako bi osigurala balans u kompetitivnosti, FIFA je također osigurala da se prve četiri reprezentacije s FIFA-ine ljestvice ne mogu međusobno susresti prije polufinala,&lt;ref&gt;{{cite web |last=Johnson |first=Dale |date=November 25, 2025 |title=Fifa to keep top seeds apart in World Cup draw |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/cvg84knn2p5o |access-date=November 25, 2025 |work=[[BBC Sport]]}}&lt;/ref&gt; odnosno finala i to tako što je osigurala da prva ([[Fudbalska reprezentacija Španije|Španjolska]]) i druga ([[Fudbalska reprezentacija Argentine|Argentina]]), odnosno treća ([[Fudbalska reprezentacija Francuske|Francuska]]) i četvrta ([[Fudbalska reprezentacija Engleske|Engleska]]) reprezentacija svijeta budu ždrijebane u suprotnim dijelovima turnira za fazu na izbacivanje, čime se osiguralo da se ne susretnu u ranim fazama turnira u slučaju da osvoje svoje grupe. Ždrijeb je započao s prvom, a završio sa četvrtom jakosnom skupinom, pri čemu je svaka reprezentacija bila raspoređena u prvu slobodnu grupu po abecednom ključu. Zbog rasporeda igranja, momčadi iz prve jakosne skupine automatski su bile ždrijebane na prvu poziciju svake grupe. Za ostale jakosne skupine, FIFA je osmislila predeterminirani način određivanja pozicije u grupu temeljen na jakosnoj skupini i grupu u koju su ždrijebani. Jakosne skupine izgledale su ovako:&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://inside.fifa.com/fifa-world-ranking/men?dateId=id14933 |title=FIFA Men's World Ranking: 19 November 2025 |publisher=FIFA |date=November 19, 2025 |access-date=November 27, 2025}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;white-space:nowrap; display:inline-table;&quot;
|+Skupina 1
|-
! style=&quot;width:150px&quot; | Reprezentacija
! {{Abbr|Grupa|Grupa u koju je reprezentacija raspoređena prije ždrijeba ili prije nego je reprezentacija bila poznata}}
! {{Abbr|Rang|Pozicija na FIFA-inoj ljestvici u trenutku ždrijeba}}
|- 
| {{fb|SAD}}{{efn|Sjedinjene Američke Države su kao sudomaćin raspoređene u prvu jakosnu skupinu te im je automatski dodijeljena pozicija D1. Po rangu, Sjedinjene Američke Države bi inače bile u drugoj jakosnoj skupini.}}
| {{center|[[#Grupa D|D]]}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 14
|-
| {{fb|MEX}}{{efn|Meksiko je kao sudomaćin raspoređen u prvu jakosnu skupinu te mu je automatski dodijeljena pozicija A1. Po rangu, Meksiko bi inače bio u drugoj jakosnoj skupini.}}
| {{center|[[#Grupa A|A]]}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 15
|- style=&quot;border-bottom:2px solid blue;&quot;
| {{fb|KAN}}{{efn|Kanada je kao sudomaćin raspoređena u prvu jakosnu skupinu te joj je automatski dodijeljena pozicija B1. Po rangu, Kanada bi inače bila u trećoj jakosnoj skupini.}}
| {{center|[[#Grupa B|B]]}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 27
|-
| {{flagicon|ŠPA}} [[Fudbalska reprezentacija Španije|Španjolska]]
| {{N/A|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 1
|-
| {{fb|ARG}}
| {{N/A|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 2
|-
| {{fb|FRA}}
| {{N/A|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 3
|-
| {{fb|ENG}}
| {{N/A|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 4
|-
| {{fb|BRA}}
| {{N/A|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 5
|-
| {{fb|POR}}
| {{N/A|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 6
|-
| {{fb|NIZ}}
| {{N/A|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 7
|-
| {{fb|BEL}}
| {{N/A|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 8
|-
| {{fb|NJE}}
| {{N/A|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 9
|}
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;white-space:nowrap; display:inline-table;&quot;
|+Skupina 2
|-
! style=&quot;width:150px&quot; | Reprezentacija
! {{Abbr|Grupa|Grupa u koju je reprezentacija raspoređena prije ždrijeba ili prije nego je reprezentacija bila poznata}}
! {{Abbr|Rang|Pozicija na FIFA-inoj ljestvici u trenutku ždrijeba}}
|-
| {{fb|HRV}}
| {{N/a|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 10
|-
| {{fb|MAR}}
| {{N/a|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 11
|-
| {{fb|KOL}}
| {{N/a|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 13
|-
| {{fb|URU}}
| {{N/a|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 16
|-
| {{flagicon|ŠVI|size=16px}} [[Nogometna reprezentacija Švicarske|Švicarska]]
| {{N/a|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 17
|-
| {{fb|JAP}}
| {{N/a|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 18
|-
| {{fb|SEN}}
| {{N/a|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 19
|-
| {{fb|IRN}}
| {{N/a|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 20
|-
| {{fb|JKO}}
| {{N/a|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 22
|-
| {{fb|EKV}}
| {{N/a|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 23
|-
| {{fb|AUT}}
| {{N/a|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 24
|-
| {{fb|AUS}}
| {{N/a|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 26
|}
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;white-space:nowrap; display:inline-table;&quot;
|+Skupina 3
|-
! style=&quot;width:150px&quot; | Reprezentacija
! {{Abbr|Grupa|Grupa u koju je reprezentacija raspoređena prije ždrijeba ili prije nego je reprezentacija bila poznata}}
! {{Abbr|Rang|Pozicija na FIFA-inoj ljestvici u trenutku ždrijeba}}
|-
| {{fb|NOR}}
| {{N/a|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 29
|-
| {{fb|PAN}}
| {{N/a|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 30
|-
| {{fb|EGI}}
| {{N/a|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 34
|-
| {{fb|ALŽ}}
| {{N/a|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 35
|-
| {{fb|ŠKO}}
| {{N/a|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 36
|-
| {{fb|PAR}}
| {{N/a|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 39
|-
| {{fb|TUN}}
| {{N/a|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 40
|-
| {{fb|CIV}}
| {{N/a|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 42
|-
| {{fb|UZB}}
| {{N/a|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 50
|-
| {{fb|KAT}}
| {{N/a|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 51
|-
| {{fb|SAU}}
| {{N/a|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 60
|-
| {{fb|JAR}}
| {{N/a|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 61
|}
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;white-space:nowrap; display:inline-table;&quot;
|+Skupina 4{{efn|name=Identitet|Pobjednici četiri europska ''play-offa'' i pobjednici dva interkontinentalna ''play-offa'' nisu bili poznati u vrijeme formiranja jakosnih skupina.}}
|-
! style=&quot;width:150px&quot; | Reprezentacija
! {{Abbr|Grupa|Grupa u koju je reprezentacija raspoređena prije ždrijeba ili prije nego je reprezentacija bila poznata}}
! {{Abbr|Rang|Pozicija na FIFA-inoj ljestvici u trenutku ždrijeba}}
|-
| {{fb|JOR}}
| {{N/a|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 66
|-
| {{fb|ZEL}}
| {{N/a|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 68
|-
| {{fb|GAN}}
| {{N/a|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 72
|-
| {{fb|CUW}}
| {{N/a|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 82
|-
| {{fb|HAI}}
| {{N/a|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 84
|-
| {{fb|NZL}}
| {{N/a|}}
| style=&quot;text-align:center&quot; | 86
|-
| &lt;!--Do not replace with eventual Path A winner--&gt;[[Kvalifikacije za FIFA Svjetsko prvenstvo 2026.|''Play-off'' UEFA A]]{{efn|name=UEFA A|U trenutku ždrijeba, pobjednik A puta UEFA-inih kvalifikacija nije bio poznat. U konačnici je to bila {{fb|BIH}} (71), koja bi svakako bila svrstana u četvrtu jakosnu skupinu. Prilikom ždrijeba određeno je da će pobjednik A puta UEFA-inih kvalifikacija ići na mjesto B2.}}
| {{nowrap|{{center|[[#Grupa B|B]]}}}}
| style=&quot;text-align:center&quot; rowspan=&quot;6&quot; {{N/a}}
|-
| &lt;!--Do not replace with eventual Path A winner--&gt;[[Kvalifikacije za FIFA Svjetsko prvenstvo 2026.|''Play-off'' UEFA B]]{{efn|name=UEFA B|U trenutku ždrijeba, pobjednik B puta UEFA-inih kvalifikacija nije bio poznat. U konačnici je to bila {{fb|ŠVE}} (43), koja bi inače išla u treću jakosnu skupinu, ali je zbog play-offa svrstana u četvrtu. Prilikom ždrijeba određeno je da će pobjednik B puta UEFA-inih kvalifikacija ići na mjesto F3.}}
| {{nowrap|{{center|[[#Grupa F|F]]}}}}
|-
| &lt;!--Do not replace with eventual Path A winner--&gt;[[Kvalifikacije za FIFA Svjetsko prvenstvo 2026.|''Play-off'' UEFA C]]{{efn|name=UEFA C|U trenutku ždrijeba, pobjednik C puta UEFA-inih kvalifikacija nije bio poznat. U konačnici je to bila {{fb|TUR}} (25), koja bi inače išla u drugu jakosnu skupinu, ali je zbog play-offa svrstana u četvrtu. Prilikom ždrijeba određeno je da će pobjednik C puta UEFA-inih kvalifikacija ići na mjesto D4.}}
| {{nowrap|{{center|[[#Grupa D|D]]}}}}
|-
| &lt;!--Do not replace with eventual Path A winner--&gt;[[Kvalifikacije za FIFA Svjetsko prvenstvo 2026.|''Play-off'' UEFA D]]{{efn|name=UEFA D|U trenutku ždrijeba, pobjednik D puta UEFA-inih kvalifikacija nije bio poznat. U konačnici je to bila {{fb|ČEŠ}} (44), koja bi inače išla u treću jakosnu skupinu, ali je zbog play-offa svrstana u četvrtu. Prilikom ždrijeba određeno je da će pobjednik D puta UEFA-inih kvalifikacija ići na mjesto A4.}}
| {{nowrap|{{center|[[#Grupa A|A]]}}}}
|-
| &lt;!--Do not replace with eventual Path B winner--&gt;[[Kvalifikacije za FIFA Svjetsko prvenstvo 2026.|Interkontinentalni ''play-off'' 1]]{{efn|name=DR Kongo|U trenutku ždrijeba, pobjednik interkontinentalnog ''play-offa'' 1 nije bio poznat. U konačnici je to bio {{fb|COD}} (56), koji bi svakako bio svrstan u četvrtu jakosnu skupinu. Prilikom ždrijeba određeno je da će pobjednik interkontinentalnog ''play-offa'' 1 ići na mjesto K2.}}
| {{nowrap|{{center|[[#Grupa K|K]]}}}}
|-
| &lt;!--Do not replace with eventual Path C winner--&gt;[[Kvalifikacije za FIFA Svjetsko prvenstvo 2026.|Interkontinentalni ''play-off'' 2]]{{efn|name=Irak|U trenutku ždrijeba, pobjednik interkontinentalnog ''play-offa'' 2 nije bio poznat. U konačnici je to bio {{fb|IRK}} (58), koji bi svakako bio svrstan u četvrtu jakosnu skupinu. Prilikom ždrijeba određeno je da će pobjednik interkontinentalnog ''play-offa'' 2 ići na mjesto I3.}}
| {{nowrap|{{center|[[#Grupa I|I]]}}}}
|}
{{notelist}}

== Suci ==

FIFA je [[9. travnja]] [[2026.]] godine potvrdila konačni, službeni popis od 52 glavna suca, 88 pomoćnih sudaca i 30 VAR sudaca za turnir.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=April 9, 2026 |title=Match officials appointed for World Cup 2026 |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/match-officials-appointed-referees |access-date=April 9, 2026 |website=FIFA}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=April 9, 2026 |title=Match officials appointed for World Cup 2026 |url=https://digitalhub.fifa.com/asset/7879a8c6-c228-4848-a8de-7dc69b37b594/Final-List-of-Match-Officials-FWC-2026.pdf |access-date=April 9, 2026 |website=FIFA}}&lt;/ref&gt;

Konačni popis svih sudaca izgledao je ovako:

{| class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;100%&quot;
|-
!colspan=&quot;4&quot;|Lista sudaca
|-
!Konfederacija
!Glavni sudac
!Pomoćni suci
!VAR suci
|-
|rowspan=&quot;8&quot;|[[AFC]]
|{{flagicon|UAE}} [[Omar al-Ali]] ([[Ujedinjeni Arapski Emirati]])
|rowspan=&quot;8&quot;|{{ubl|George Lakrindis ([[Australija]]) / James Lindsay ([[Australija]])|Jun Mihara ([[Japan]]) / Zhou Fei ([[Kina]])|Muhamad al-Kalaf ([[Jordan]]) / Ahmed al-Roalle ([[Jordan]])|Taleb al-Mari ([[Katar]]) / Saud al-Makaleh ([[Katar]])|Muhamed al-Bakri ([[Saudijska Arabija]]) / Mohamed al-Hamadi ([[Ujedinjeni Arapski Emirati]])|Timur Gaynullin ([[Uzbekistan]]) / Andrey Tsapenko ([[Uzbekistan]])}}
|rowspan=&quot;8&quot;|{{ubl|{{flagicon|AUS}} [[Shaun Evans (fudbalski sudac)|Shaun Evans]] ([[Australija]])|{{flagicon|KAT}} [[Hamis al-Marri]] ([[Katar]])|{{flagicon|KIN}} [[Fu Ming]] ([[Kina]])|{{flagicon|SAU}} [[Abdullah al-Šehri]] ([[Saudijska Arabija]])}}
|-
|{{flagicon|JAP}} [[Yūsuke Araki]] ([[Japan]])
|-
|{{flagicon|KAT}} [[Abdulrahman al-Džasim]] ([[Katar]])
|-
|{{flagicon|AUS}} [[Ali-Reza Fagani]] ([[Australija]])
|-
|{{flagicon|KIN}} [[Ma Ning (fudbalski sudac)|Ma Ning]] ([[Kina]])
|-
|{{flagicon|JOR}} [[Adham al-Muhadamah]] ([[Jordan]])
|-
|{{flagicon|UZB}} [[Ilgiz Tantashev]] ([[Uzbekistan]])
|-
|{{flagicon|SAU}} [[Haled al-Turais]] ([[Saudijska Arabija]])
|-
|rowspan=&quot;7&quot;|[[CAF]]
|&lt;s&gt;{{flagicon|SOM}} [[Omar Abdulkadir Artan]] ([[Somalija]])&lt;/s&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 |url= https://www.bbc.com/sport/football/articles/cnv9drg0qzgo |title= Somali referee Artan barred from entering USA |author= Mike Peter |date= June 8, 2026 |website= BBC Sport|access-date= June 8, 2026}}&lt;/ref&gt;
|rowspan=&quot;7&quot;|{{ubl|Mokrane Gourari ([[Alžir]]) / Abbes Akram Zerhouni ([[Alžir]])|Jerson Emiliano dos Santos ([[Angola]]) / Elvis Noupue ([[Kamerun]])|Mahmud Aburegal ([[Egipat]]) / Ahmed Hossam Taha ([[Egipat]])|Boris Ditsoga ([[Gabon]]) / Amos Abeigne Ndong ([[Gabon]])|Zakhele Siwela ([[Južnoafrička Republika]])|Zakaria Brinsi ([[Maroko]]) / Mostafa Akarkad ([[Maroko]])}}
|rowspan=&quot;7&quot;|{{ubl|{{flagicon|EGI}} [[Mahmud Ašur]] ([[Egipat]])|{{flagicon|MAR}} [[Hamza al-Fariq]] ([[Maroko]])}}
|-
|{{flagicon|GAB}} [[Pierre Atcho]] ([[Gabon]])
|-
|{{flagicon|Mauritanija}} [[Dahhan Bajdah]] ([[Mauritanija]])
|-
|{{flagicon|ALŽ}} [[Mustapha Ghorbal]] ([[Alžir]])
|-
|{{flagicon|MAR}} [[Jalal Jayed]] ([[Maroko]])
|-
|{{flagicon|EGI}} [[Amin Omar]] ([[Egipat]])
|-
|{{flagicon|JAR}} [[Abongile Tom]] ([[Južnoafrička Republika]])
|-
|rowspan=&quot;9&quot;|[[CONCACAF]]
|{{flagicon|SAL}} [[Iván Barton]] ([[Salvador]])
|rowspan=&quot;9&quot;|{{ubl|Walter López ([[Honduras]]) / Christian Ramírez ([[Honduras]])|Lyes Arfa ([[Kanada]]) / Micheal Barwegen ([[Kanada]])|Juan Carlos Mora ([[Kostarika]]) / Caleb Wales ([[Trinidad i Tobago]])|Alberto Morín ([[Meksiko]]) / Marco Bisguerra ([[Meksiko]])|Sandra Ramírez ([[Meksiko]])|Henry Pupiro ([[Nikaragva]]) / David Morán ([[Salvador]])|Corey Parker ([[Sjedinjene Države]]) / Kyle Atkins ([[Sjedinjene Države]])|Kathryn Nesbitt ([[Sjedinjene Države]]) / Brooke Mayo ([[Sjedinjene Države]])}}
|rowspan=&quot;9&quot;|{{ubl|{{flagicon|SAD}} [[Joe Dickerson]] ([[Sjedinjene Države]])|{{flagicon|NIK}} [[Tatiana Guzmán]] ([[Nikaragva]])|{{flagicon|MEX}} [[Erick Miranda]] ([[Meksiko]])|{{flagicon|SAD}} [[Armando Villarreal]] ([[Sjedinjene Države]])}}
|-
|{{flagicon|CRC}} [[Juan Gabriel Calderón]] ([[Kostarika]])
|-
|{{flagicon|SAD}} [[Ismail Elfath]] ([[Sjedinjene Države]])
|-
|{{flagicon|KAN}} [[Drew Fischer]] ([[Kanada]])
|-
|{{flagicon|MEX}} [[Katia Itzel García]] ([[Meksiko]])
|-
|{{flagicon|HON}} [[Saíd Martínez]] ([[Honduras]])
|-
|{{flagicon|JAM}} [[Oshane Nation]] ([[Jamajka]])
|-
|{{flagicon|SAD}} [[Tori Penso]] ([[Sjedinjene Države]])
|-
|{{flagicon|MEX}} [[César Arturo Ramos]] ([[Meksiko]])
|-
|rowspan=&quot;12&quot;|[[CONMEBOL]]
|{{flagicon|BRA}} [[Ramon Abatti]] ([[Brazil]])
|rowspan=&quot;12&quot;|{{ubl|Facundo Rodríguez ([[Argentina]]) / Maximiliano Del Yesso ([[Argentina]])|Juan Pablo Belatti ([[Argentina]]) / Gabriel Chade ([[Argentina]])|Cristian Navarro ([[Argentina]]) / Rodrigo Figueiredo ([[Brazil]])|Rafael Alves ([[Brazil]]) / Danilo Manis ([[Brazil]])|Bruno Boschilia ([[Brazil]]) / Bruno Pires ([[Brazil]])|José Retamal ([[Čile]]) / Miguel Rocha ([[Čile]])|Alexander Guzmán ([[Kolumbija]]) / Michael Orué ([[Peru]])|Eduardo Cardozo ([[Paragvaj]]) / Milcíades Saldívar ([[Paragvaj]])|Nicolás Tarán ([[Urugvaj]]) / Carlos Barreiro ([[Urugvaj]])|Jorge Urrego ([[Venezuela]]) / Tulio Moreno ([[Venezuela]])}}
|rowspan=&quot;12&quot;|{{ubl|{{flagicon|KOL}} [[Nicolás Gallo]] ([[Kolumbija]])|{{flagicon|URU}} [[Antonio García (fudbalski sudac)|Antonio García]] ([[Urugvaj]])|{{flagicon|URU}} [[Leodán González]] ([[Urugvaj]])|{{flagicon|ČIL}} [[Juan Lara]] ([[Čile]])|{{flagicon|ARG}} [[Hernán Mastrángelo]] ([[Argentina]])|{{flagicon|VEN}} [[Juan Soto (fudbalski sudac)|Juan Soto]] ([[Venezuela]])|{{flagicon|BRA}} [[Rodolpho Toski]] ([[Brazil]])}}
|-
|{{flagicon|PAR}} [[Juan Gabriel Benítez]] ([[Paragvaj]])
|-
|{{flagicon|BRA}} [[Raphael Claus]] ([[Brazil]])
|-
|{{flagicon|ARG}} [[Yael Falcón]] ([[Argentina]])
|-
|{{flagicon|ČIL}} [[Cristián Garay]] ([[Čile]])
|-
|{{flagicon|ARG}} [[Darío Herrera (fudbalski sudac)|Darío Herrera]] ([[Argentina]])
|-
|{{flagicon|PER}} [[Kevin Ortega (fudbalski sudac)|Kevin Ortega]] ([[Peru]])
|-
|{{flagicon|KOL}} [[Andrés Rojas]] ([[Kolumbija]])
|-
|{{flagicon|BRA}} [[Wilton Sampaio]] ([[Brazil]])
|-
|{{flagicon|URU}} [[Gustavo Tejera]] ([[Urugvaj]])
|-
|{{flagicon|ARG}} [[Facundo Tello]] ([[Argentina]])
|-
|{{flagicon|VEN}} [[Jesús Valenzuela]] ([[Venezuela]])
|-
|[[OFC]]
|{{flagicon|NZL}} [[Campbell-Kirk Kawana-Waugh]] ([[Novi Zeland]])
|Isaac Trevis ([[Novi Zeland]])
|{{N/A|—}}
|-
|rowspan=&quot;15&quot;|[[UEFA]]
|{{flagicon|NOR}} [[Espen Eskås]] ([[Norveška]])
|rowspan=&quot;15&quot;|{{ubl|Stuart Burt ([[Engleska]]) / James Mainwaring ([[Engleska]])|Gary Beswick ([[Engleska]]) / Adam Nunn ([[Engleska]])|Cyril Mugnier ([[Francuska]]) / Mehdi Rahmouni ([[Francuska]])|Nicolas Danos ([[Francuska]]) / Benjamin Pagès ([[Francuska]])|Daniele Bindoni ([[Italija]]) / Alberto Tegoni ([[Italija]])|Hessel Steegstra ([[Nizozemska]]) / Jan de Vries ([[Nizozemska]])|Jan Erik Engan ([[Norveška]]) / Isaak Bashevkin ([[Norveška]])|Robert Kempter ([[Njemačka]]) / Christian Dietz ([[Njemačka]])|Bruno Jesus ([[Portugal]]) / Luciano Maia ([[Portugal]])|Tomasz Listkiewicz ([[Poljska]]) / Adam Kupsik ([[Poljska]])|Mihai Marius Marica ([[Rumunjska]]) / Ferencz Tunyogi ([[Rumunjska]])|Tomaž Klančnik ([[Slovenija]]) / Andraž Kovačič ([[Slovenija]])|Jose Enrique Naranjo Perez ([[Španjolska]]) / Diego Sánchez Rojo ([[Španjolska]])|Mahbod Beigi ([[Švedska]]) / Andreas Söderkvist ([[Švedska]])|Stéphane De Almeida ([[Švicarska]])}}
|rowspan=&quot;15&quot;|{{ubl|{{flagicon|HRV}} [[Ivan Bebek]] ([[Hrvatska]])|{{flagicon|FRA}} [[Jérôme Brisard]] ([[Francuska]])|{{flagicon|ŠPA}} [[Carlos del Cerro Grande]] ([[Španjolska]])|{{flagicon|NJE}} [[Bastian Dankert]] ([[Njemačka]])|{{flagicon|ITA}} [[Marco Di Bello]] ([[Italija]])|&lt;s&gt;{{flagicon|NIZ}} [[Rob Dieperink]] ([[Nizozemska]])&lt;/s&gt;&lt;ref name=&quot;RD1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;RD2&quot;/&gt;|{{flagicon|BEL}} [[Bram Van Driessche]] ([[Belgija]])|{{flagicon|ENG}} [[Jarred Gillett]] ([[Engleska]])|{{flagicon|NIZ}} [[Dennis Higler]] ([[Nizozemska]])|{{flagicon|POLJ}} [[Tomasz Kwiatkowski]] ([[Poljska]])|{{flagicon|ŠVI|size=16px}} [[Fedayi San]] ([[Švicarska]])|{{flagicon|FRA}} [[Willy Delajod]] ([[Francuska]])&lt;ref name=&quot;RD1&quot;&gt;{{Cite web |date=May 7, 2026 |title=Willy Delajod selected for VAR at 2026 World Cup as France add to contingent |access-date=May 15, 2026 |website=FIFA|url=https://onefootball.com/fr/news/willy-delajod-selected-for-var-at-2026-world-cup-as-france-add-to-contingent-42829117}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;RD2&quot;&gt;{{Cite web |date=May 15, 2026 |title=KNVB haalt scheidsrechter Rob Dieperink van beslissend duel NEC af |access-date=May 15, 2026 |website=FIFA|url=https://www.telegraaf.nl/sport/voetbal/knvb-haalt-scheidsrechter-rob-dieperink-van-beslissend-duel-nec-af/151711038.html|language=Dutch}}&lt;/ref&gt;}}
|-
|{{flagicon|ŠPA}} [[Alejandro Hernández Hernández]] ([[Španjolska]])
|-
|{{flagicon|RUM}} [[István Kovács (fudbalski sudac)|István Kovács]] ([[Rumunjska]])
|-
|{{flagicon|FRA}} [[François Letexier]] ([[Francuska]])
|-
|{{flagicon|NIZ}} [[Danny Makkelie]] ([[Nizozemska]])
|-
|{{flagicon|POLJ}} [[Szymon Marciniak]] ([[Poljska]])
|-
|{{flagicon|ITA}} [[Maurizio Mariani]] ([[Italija]])
|-
|{{flagicon|ŠVE}} [[Glenn Nyberg]] ([[Švedska]])
|-
|{{flagicon|ENG}} [[Michael Oliver (fudbalski sudac)|Michael Oliver]] ([[Engleska]])
|-
|{{flagicon|POR}} [[João Pinheiro (fudbalski sudac)|João Pinheiro]] ([[Portugal]])
|-
|{{flagicon|ŠVI|size=16px}} [[Sandro Schärer]] ([[Švicarska]])
|-
|{{flagicon|ENG}} [[Anthony Taylor (fudbalski sudac)|Anthony Taylor]] ([[Engleska]])
|-
|{{flagicon|FRA}} [[Clément Turpin]] ([[Francuska]])
|-
|{{flagicon|SLO}} [[Slavko Vinčić]] ([[Slovenija]])
|-
|{{flagicon|NJE}} [[Felix Zwayer]] ([[Njemačka]])
|}

== Grupna faza ==
{{quote box| width=20%| quote = 
'''Legenda:'''

:{{color box|#ffcccc}} Momčad ispala iz daljnjeg natjecanja.
:{{color box|#ccffcc}} Momčad prolazi u osminu finala. }}
'''Napomena:''' ''Sva vremena navedena su prema lokalnom vremenu.''

Sljedeći kriteriji primjenjivat će se prilikom rangiranja reprezentacija u grupnoj fazi:&lt;ref name=&quot;regulations&quot;&gt;{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf |title=FIFA World Cup 2026 Regulations |publisher=FIFA |date=May 2025 |access-date=June 7, 2025 |archive-date=June 23, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250623212158/https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
# Broj bodova u svim utakmicama u grupi;
# Gol razlika u svim utakmicama u grupi;
# Broj postignutih golova u svim utakmicama u grupi;
# Veći broj bodova osvojen u međusobnim susretima;
# Bolja gol razlika ostvarena u međusobnim susretima;
# Više postignutih golova u međusobnim susretima;
# Fair play bodovi u svim utakmicama u grupi (samo jedno oduzimanje bodova može se primijeniti na jednog igrača po utakmici):
##Žuti karton: -1 bod
##Indirektni crveni karton (dva žuta kartona): -3 boda
##Direktni crveni karton: -4 boda
##Žuti i direktni crveni karton: -5 bodova
# Bolji plasman na najrecentnijoj FIFA-inoj ljestvici;
# Bolji plasman na progresivno starijim FIFA-inim ljestvicama do trenutka u kojem se reprezentacije mogu odvojiti.

=== Grupa A ===

{| class=wikitable style=&quot;text-align:center&quot;
|- bgcolor=&quot;#DCDCDC&quot;
!width=&quot;25&quot; |
!width=&quot;200&quot;|Reprezentacija
!width=&quot;60&quot;|Bod.
!width=&quot;60&quot;|Ut.
!width=&quot;60&quot;|Pob.
!width=&quot;60&quot;|N.
!width=&quot;60&quot;|Por.
!width=&quot;60&quot;|Pos.
!width=&quot;60&quot;|Pri.
!width=&quot;60&quot;|RP
|- style=&quot;background: &lt;!--#ccffcc--&gt;;&quot;
|1.
|align=left|{{NogRep|MEX}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: &lt;!--##ccffcc--&gt;;&quot;
|2.
|align=left|{{NogRep|JAR}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: &lt;!--##ffcccc--&gt;;&quot;
|3.
|align=left|{{NogRep|JKO}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: &lt;!--##ffcccc--&gt;;&quot;
|4.
|align=left|{{NogRep|ČEŠ}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|}

{{footballbox
|datum= [[11. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 13:00 {{small|(UTC−6)}}
|momčad1= [[Meksiko]] {{flagicon|MEX}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Južnoafrička Republika}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Estadio Azteca|Mexico City Stadium]], [[Ciudad de México]]
|gledatelji= 
|sudac= {{flagicon|BRA}} [[Wilton Sampaio]]
}}
----
{{footballbox
|datum= [[11. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 20:00 {{small|(UTC−6)}}
|momčad1= [[Južna Koreja]] {{flagicon|JKO}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Češka}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Estadio Akron|Estatio Guadalajara]], [[Guadalajara]]
|gledatelji= 
|sudac= {{flagicon|EGI}} [[Amin Omar]]
}}
----
{{footballbox
|datum= [[18. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 12:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= [[Češka]] {{flagicon|ČEŠ}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Južnoafrička Republika}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Mercedes-Benz Stadium|Atlanta Stadium]], [[Atlanta]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[18. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 19:00 {{small|(UTC−6)}}
|momčad1= [[Meksiko]] {{flagicon|MEX}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Južna Koreja}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Estadio Akron|Estatio Guadalajara]], [[Guadalajara]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[24. lipnja]] [[2026.]] 
|vrijeme= 19:00 {{small|(UTC−6)}}
|momčad1= [[Češka]] {{flagicon|ČEŠ}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Meksiko}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Estadio Azteca|Mexico City Stadium]], [[Ciudad de México]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[24. lipnja]] [[2026.]]  
|vrijeme= 19:00 {{small|(UTC−6)}}
|momčad1= [[Južnoafrička Republika]] {{flagicon|JAR}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Južna Koreja}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Estadio BBVA|Estadio Monterrey]], [[Monterrey]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}

=== Grupa B ===

{| class=wikitable style=&quot;text-align:center&quot;
|- bgcolor=&quot;#DCDCDC&quot;
!width=&quot;25&quot; |
!width=&quot;200&quot;|Reprezentacija
!width=&quot;60&quot;|Bod.
!width=&quot;60&quot;|Ut.
!width=&quot;60&quot;|Pob.
!width=&quot;60&quot;|N.
!width=&quot;60&quot;|Por.
!width=&quot;60&quot;|Pos.
!width=&quot;60&quot;|Pri.
!width=&quot;60&quot;|RP
|- style=&quot;background: &lt;!--#ccffcc--&gt;;&quot;
|1.
|align=left|{{NogRep|KAN}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: &lt;!--##ccffcc--&gt;;&quot;
|2.
|align=left|{{NogRep|BIH}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: &lt;!--##ffcccc--&gt;;&quot;
|3.
|align=left|{{NogRep|KAT}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: &lt;!--##ffcccc--&gt;;&quot;
|4.
|align=left|{{NogRep|ŠVI}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|}

{{footballbox
|datum= [[12. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 15:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= [[Kanada]] {{flagicon|KAN}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Bosna i Hercegovina}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[BMO Field|Toronto Stadium]], [[Toronto]]
|gledatelji= 
|sudac= {{flagicon|ARG}} [[Facundo Tello]]
}}
----
{{footballbox
|datum= [[13. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 12:00 {{small|(UTC−7)}}
|momčad1= [[Katar]] {{flagicon|KAT}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Švicarska}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Levi's Stadium|San Francisco Bay Area Stadium]], [[San Francisco]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[18. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 12:00 {{small|(UTC−7)}}
|momčad1= [[Švicarska]] {{flagicon|ŠVI}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Bosna i Hercegovina}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[SoFi Stadium|Los Angeles Stadium]], [[Los Angeles]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[18. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 15:00 {{small|(UTC−7)}}
|momčad1= [[Kanada]] {{flagicon|KAN}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Katar}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[BC Place|BC Place Vancouver]], [[Vancouver]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[24. lipnja]] [[2026.]] 
|vrijeme= 12:00 {{small|(UTC−7)}}
|momčad1= [[Švicarska]] {{flagicon|ŠVI}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Kanada}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[BC Place|BC Place Vancouver]], [[Vancouver]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[24. lipnja]] [[2026.]]  
|vrijeme= 12:00 {{small|(UTC−7)}}
|momčad1= [[Bosna i Hercegovina]] {{flagicon|BIH}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Katar}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Lumen Field|Seattle Stadium]], [[Seattle]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}

=== Grupa C ===

{| class=wikitable style=&quot;text-align:center&quot;
|- bgcolor=&quot;#DCDCDC&quot;
!width=&quot;25&quot; |
!width=&quot;200&quot;|Reprezentacija
!width=&quot;60&quot;|Bod.
!width=&quot;60&quot;|Ut.
!width=&quot;60&quot;|Pob.
!width=&quot;60&quot;|N.
!width=&quot;60&quot;|Por.
!width=&quot;60&quot;|Pos.
!width=&quot;60&quot;|Pri.
!width=&quot;60&quot;|RP
|- style=&quot;background: &lt;!--#ccffcc--&gt;;&quot;
|1.
|align=left|{{NogRep|BRA}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: &lt;!--##ccffcc--&gt;;&quot;
|2.
|align=left|{{NogRep|MAR}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: &lt;!--##ffcccc--&gt;;&quot;
|3.
|align=left|{{NogRep|HAI}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: &lt;!--##ffcccc--&gt;;&quot;
|4.
|align=left|{{NogRep|ŠKO}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|}

{{footballbox
|datum= [[13. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 18:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= [[Brazil]] {{flagicon|BRA}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Maroko}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[MetLife Stadium|New York New Jersey Stadium]], [[New York (grad)|New York]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[13. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 21:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= [[Haiti]] {{flagicon|HAI}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Škotska}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Gillette Stadium|Boston Stadium]], [[Boston]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[19. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 18:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= [[Škotska]] {{flagicon|ŠKO}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Maroko}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Gillette Stadium|Boston Stadium]], [[Boston]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[19. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 20:30 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= [[Brazil]] {{flagicon|BRA}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Haiti}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Lincoln Financial Field|Philadelphia Stadium]], [[Philadelphia]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[24. lipnja]] [[2026.]] 
|vrijeme= 18:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= [[Škotska]] {{flagicon|ŠKO}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Brazil}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Hard Rock Stadium|Miami Stadium]], [[Miami]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[24. lipnja]] [[2026.]]  
|vrijeme= 18:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= [[Maroko]] {{flagicon|MAR}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Haiti}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Mercedes-Benz Stadium|Atlanta Stadium]], [[Atlanta]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}

=== Grupa D ===

{| class=wikitable style=&quot;text-align:center&quot;
|- bgcolor=&quot;#DCDCDC&quot;
!width=&quot;25&quot; |
!width=&quot;200&quot;|Reprezentacija
!width=&quot;60&quot;|Bod.
!width=&quot;60&quot;|Ut.
!width=&quot;60&quot;|Pob.
!width=&quot;60&quot;|N.
!width=&quot;60&quot;|Por.
!width=&quot;60&quot;|Pos.
!width=&quot;60&quot;|Pri.
!width=&quot;60&quot;|RP
|- style=&quot;background: &lt;!--#ccffcc--&gt;;&quot;
|1.
|align=left|{{nowrap|{{NogRep|SAD}}}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: &lt;!--##ccffcc--&gt;;&quot;
|2.
|align=left|{{NogRep|PAR}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: &lt;!--##ffcccc--&gt;;&quot;
|3.
|align=left|{{NogRep|AUS}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: &lt;!--##ffcccc--&gt;;&quot;
|4.
|align=left|{{NogRep|TUR}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|}

{{footballbox
|datum= [[12. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 18:00 {{small|(UTC−7)}}
|momčad1= [[Sjedinjene Američke Države]] {{flagicon|SAD}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Paragvaj}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[SoFi Stadium|Los Angeles Stadium]], [[Los Angeles]]
|gledatelji= 
|sudac= {{flagicon|NIZ}} [[Danny Makkelie]]
}}
----
{{footballbox
|datum= [[13. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 21:00 {{small|(UTC−7)}}
|momčad1= [[Australija]] {{flagicon|AUS}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Turska}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[BC Place|BC Place Vancouver]], [[Vancouver]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[19. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 12:00 {{small|(UTC−7)}}
|momčad1= [[Sjedinjene Američke Države]] {{flagicon|SAD}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Australija}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Lumen Field|Seattle Stadium]], [[Seattle]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[19. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 20:00 {{small|(UTC−7)}}
|momčad1= [[Turska]] {{flagicon|TUR}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Paragvaj}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Levi's Stadium|San Francisco Bay Area Stadium]], [[San Francisco]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[25. lipnja]] [[2026.]] 
|vrijeme= 19:00 {{small|(UTC−7)}}
|momčad1= [[Turska]] {{flagicon|TUR}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Sjedinjene Američke Države}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[SoFi Stadium|Los Angeles Stadium]], [[Los Angeles]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[25. lipnja]] [[2026.]]  
|vrijeme= 19:00 {{small|(UTC−7)}}
|momčad1= [[Paragvaj]] {{flagicon|PAR}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Australija}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Levi's Stadium|San Francisco Bay Area Stadium]], [[San Francisco]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}

=== Grupa E ===

{| class=wikitable style=&quot;text-align:center&quot;
|- bgcolor=&quot;#DCDCDC&quot;
!width=&quot;25&quot; |
!width=&quot;200&quot;|Reprezentacija
!width=&quot;60&quot;|Bod.
!width=&quot;60&quot;|Ut.
!width=&quot;60&quot;|Pob.
!width=&quot;60&quot;|N.
!width=&quot;60&quot;|Por.
!width=&quot;60&quot;|Pos.
!width=&quot;60&quot;|Pri.
!width=&quot;60&quot;|RP
|- style=&quot;background: &lt;!--#ccffcc--&gt;;&quot;
|1.
|align=left|{{NogRep|NJE}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: &lt;!--##ccffcc--&gt;;&quot;
|2.
|align=left|{{NogRep|CUW}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: &lt;!--##ffcccc--&gt;;&quot;
|3.
|align=left|{{NogRep|CIV}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: &lt;!--##ffcccc--&gt;;&quot;
|4.
|align=left|{{NogRep|EKV}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|}

{{footballbox
|datum= [[14. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 12:00 {{small|(UTC−5)}}
|momčad1= [[Njemačka]] {{flagicon|NJE}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Curaçao}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[NRG Stadium|Houston Stadium]], [[Houston]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[14. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 19:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= [[Obala Slonovače]] {{flagicon|CIV}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Ekvador}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Lincoln Financial Field|Philadelphia Stadium]], [[Philadelphia]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[20. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 16:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= [[Njemačka]] {{flagicon|NJE}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Obala Slonovače}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[BMO Field|Toronto Stadium]], [[Toronto]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[20. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 19:00 {{small|(UTC−5)}}
|momčad1= [[Ekvador]] {{flagicon|EKV}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Curaçao}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Arrowhead Stadium|Kansas City Stadium]], [[Kansas City, Missouri|Kansas City]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[25. lipnja]] [[2026.]] 
|vrijeme= 16:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= [[Curaçao]] {{flagicon|CUW}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Obala Slonovače}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Lincoln Financial Field|Philadelphia Stadium]], [[Philadelphia]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[25. lipnja]] [[2026.]]  
|vrijeme= 16:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= [[Ekvador]] {{flagicon|EKV}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Njemačka}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[MetLife Stadium|New York New Jersey Stadium]], [[New York (grad)|New York]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}

=== Grupa F ===

{| class=wikitable style=&quot;text-align:center&quot;
|- bgcolor=&quot;#DCDCDC&quot;
!width=&quot;25&quot; |
!width=&quot;200&quot;|Reprezentacija
!width=&quot;60&quot;|Bod.
!width=&quot;60&quot;|Ut.
!width=&quot;60&quot;|Pob.
!width=&quot;60&quot;|N.
!width=&quot;60&quot;|Por.
!width=&quot;60&quot;|Pos.
!width=&quot;60&quot;|Pri.
!width=&quot;60&quot;|RP
|- style=&quot;background: &lt;!--#ccffcc--&gt;;&quot;
|1.
|align=left|{{NogRep|NIZ}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: &lt;!--##ccffcc--&gt;;&quot;
|2.
|align=left|{{NogRep|JAP}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: &lt;!--##ffcccc--&gt;;&quot;
|3.
|align=left|{{NogRep|ŠVE}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: &lt;!--##ffcccc--&gt;;&quot;
|4.
|align=left|{{NogRep|TUN}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|}

{{footballbox
|datum= [[14. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 15:00 {{small|(UTC−5)}}
|momčad1= [[Nizozemska]] {{flagicon|NIZ}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Japan}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[AT&amp;T Stadium|Dallas Stadium]], [[Dallas]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[14. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 20:00 {{small|(UTC−6)}}
|momčad1= [[Švedska]] {{flagicon|ŠVE}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Tunis}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Estadio BBVA|Estadio Monterrey]], [[Monterrey]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[20. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 12:00 {{small|(UTC−5)}}
|momčad1= [[Nizozemska]] {{flagicon|NIZ}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Švedska}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[NRG Stadium|Houston Stadium]], [[Houston]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[20. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 22:00 {{small|(UTC−6)}}
|momčad1= [[Tunis]] {{flagicon|TUN}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Japan}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Estadio BBVA|Estadio Monterrey]], [[Monterrey]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[25. lipnja]] [[2026.]] 
|vrijeme= 18:00 {{small|(UTC−5)}}
|momčad1= [[Japan]] {{flagicon|JAP}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Švedska}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[AT&amp;T Stadium|Dallas Stadium]], [[Dallas]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[25. lipnja]] [[2026.]]  
|vrijeme= 18:00 {{small|(UTC−5)}}
|momčad1= [[Tunis]] {{flagicon|TUN}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Nizozemska}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Arrowhead Stadium|Kansas City Stadium]], [[Kansas City, Missouri|Kansas City]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}

=== Grupa G ===

{| class=wikitable style=&quot;text-align:center&quot;
|- bgcolor=&quot;#DCDCDC&quot;
!width=&quot;25&quot; |
!width=&quot;200&quot;|Reprezentacija
!width=&quot;60&quot;|Bod.
!width=&quot;60&quot;|Ut.
!width=&quot;60&quot;|Pob.
!width=&quot;60&quot;|N.
!width=&quot;60&quot;|Por.
!width=&quot;60&quot;|Pos.
!width=&quot;60&quot;|Pri.
!width=&quot;60&quot;|RP
|- style=&quot;background: &lt;!--#ccffcc--&gt;;&quot;
|1.
|align=left|{{NogRep|BEL}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: &lt;!--##ccffcc--&gt;;&quot;
|2.
|align=left|{{NogRep|EGI}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: &lt;!--##ffcccc--&gt;;&quot;
|3.
|align=left|{{NogRep|IRN}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: &lt;!--##ffcccc--&gt;;&quot;
|4.
|align=left|{{NogRep|NZL}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|}

{{footballbox
|datum= [[15. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 12:00 {{small|(UTC−7)}}
|momčad1= [[Belgija]] {{flagicon|BEL}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Egipat}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Lumen Field|Seattle Stadium]], [[Seattle]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[15. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 18:00 {{small|(UTC−7)}}
|momčad1= [[Iran]] {{flagicon|IRN}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Novi Zeland}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[SoFi Stadium|Los Angeles Stadium]], [[Los Angeles]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[21. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 12:00 {{small|(UTC−7)}}
|momčad1= [[Belgija]] {{flagicon|BEL}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Iran}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[SoFi Stadium|Los Angeles Stadium]], [[Los Angeles]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[21. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 18:00 {{small|(UTC−7)}}
|momčad1= [[Novi Zeland]] {{flagicon|NZL}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Egipat}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[BC Place|BC Place Vancouver]], [[Vancouver]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[26. lipnja]] [[2026.]] 
|vrijeme= 20:00 {{small|(UTC−7)}}
|momčad1= [[Egipat]] {{flagicon|EGI}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Iran}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Lumen Field|Seattle Stadium]], [[Seattle]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[26. lipnja]] [[2026.]]  
|vrijeme= 20:00 {{small|(UTC−7)}}
|momčad1= [[Novi Zeland]] {{flagicon|NZL}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Belgija}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[BC Place|BC Place Vancouver]], [[Vancouver]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}

=== Grupa H ===

{| class=wikitable style=&quot;text-align:center&quot;
|- bgcolor=&quot;#DCDCDC&quot;
!width=&quot;25&quot; |
!width=&quot;200&quot;|Reprezentacija
!width=&quot;60&quot;|Bod.
!width=&quot;60&quot;|Ut.
!width=&quot;60&quot;|Pob.
!width=&quot;60&quot;|N.
!width=&quot;60&quot;|Por.
!width=&quot;60&quot;|Pos.
!width=&quot;60&quot;|Pri.
!width=&quot;60&quot;|RP
|- style=&quot;background: &lt;!--#ccffcc--&gt;;&quot;
|1.
|align=left|{{flagicon|ŠPA}} [[Fudbalska reprezentacija Španije|Španjolska]]
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: &lt;!--##ccffcc--&gt;;&quot;
|2.
|align=left|{{NogRep|ZEL}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: &lt;!--##ffcccc--&gt;;&quot;
|3.
|align=left|{{NogRep|SAU}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: &lt;!--##ffcccc--&gt;;&quot;
|4.
|align=left|{{NogRep|URU}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|}

{{footballbox
|datum= [[15. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 12:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= [[Španjolska]] {{flagicon|ŠPA}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Zelenortska Republika}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Mercedes-Benz Stadium|Atlanta Stadium]], [[Atlanta]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[15. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 18:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= [[Saudijska Arabija]] {{flagicon|SAU}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Urugvaj}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Hard Rock Stadium|Miami Stadium]], [[Miami]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[21. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 12:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= [[Španjolska]] {{flagicon|ŠPA}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Saudijska Arabija}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Mercedes-Benz Stadium|Atlanta Stadium]], [[Atlanta]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[21. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 18:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= [[Urugvaj]] {{flagicon|URU}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Zelenortska Republika}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Hard Rock Stadium|Miami Stadium]], [[Miami]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[26. lipnja]] [[2026.]] 
|vrijeme= 19:00 {{small|(UTC−5)}}
|momčad1= [[Zelenortska Republika]] {{flagicon|ZEL}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Saudijska Arabija}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[NRG Stadium|Houston Stadium]], [[Houston]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[26. lipnja]] [[2026.]]  
|vrijeme= 18:00 {{small|(UTC−6)}}
|momčad1= [[Urugvaj]] {{flagicon|URU}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Španjolska}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Estadio Akron|Estadio Guadalajara]], [[Guadalajara]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}

=== Grupa I ===

{| class=wikitable style=&quot;text-align:center&quot;
|- bgcolor=&quot;#DCDCDC&quot;
!width=&quot;25&quot; |
!width=&quot;200&quot;|Reprezentacija
!width=&quot;60&quot;|Bod.
!width=&quot;60&quot;|Ut.
!width=&quot;60&quot;|Pob.
!width=&quot;60&quot;|N.
!width=&quot;60&quot;|Por.
!width=&quot;60&quot;|Pos.
!width=&quot;60&quot;|Pri.
!width=&quot;60&quot;|RP
|- style=&quot;background: &lt;!--#ccffcc--&gt;;&quot;
|1.
|align=left|{{NogRep|FRA}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: &lt;!--##ccffcc--&gt;;&quot;
|2.
|align=left|{{NogRep|SEN}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: &lt;!--##ffcccc--&gt;;&quot;
|3.
|align=left|{{NogRep|IRK}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: &lt;!--##ffcccc--&gt;;&quot;
|4.
|align=left|{{NogRep|NOR}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|}

{{footballbox
|datum= [[16. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 15:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= [[Francuska]] {{flagicon|FRA}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Senegal}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[MetLife Stadium|New York New Jersey Stadium]], [[New York (grad)|New York]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[16. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 18:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= [[Irak]] {{flagicon|IRK}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Norveška}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Gillette Stadium|Boston Stadium]], [[Boston]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[22. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 17:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= [[Francuska]] {{flagicon|FRA}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Irak}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Lincoln Financial Field|Philadelphia Stadium]], [[Philadelphia]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[22. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 20:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= [[Norveška]] {{flagicon|NOR}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Senegal}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[MetLife Stadium|New York New Jersey Stadium]], [[New York (grad)|New York]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[26. lipnja]] [[2026.]] 
|vrijeme= 15:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= [[Norveška]] {{flagicon|NOR}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Francuska}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Gillette Stadium|Boston Stadium]], [[Boston]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[26. lipnja]] [[2026.]]  
|vrijeme= 15:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= [[Senegal]] {{flagicon|SEN}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Irak}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[BMO Field|Toronto Stadium]], [[Toronto]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}

=== Grupa J ===

{| class=wikitable style=&quot;text-align:center&quot;
|- bgcolor=&quot;#DCDCDC&quot;
!width=&quot;25&quot; |
!width=&quot;200&quot;|Reprezentacija
!width=&quot;60&quot;|Bod.
!width=&quot;60&quot;|Ut.
!width=&quot;60&quot;|Pob.
!width=&quot;60&quot;|N.
!width=&quot;60&quot;|Por.
!width=&quot;60&quot;|Pos.
!width=&quot;60&quot;|Pri.
!width=&quot;60&quot;|RP
|- style=&quot;background: &lt;!--#ccffcc--&gt;;&quot;
|1.
|align=left|{{NogRep|ARG}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: &lt;!--##ccffcc--&gt;;&quot;
|2.
|align=left|{{NogRep|ALŽ}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: &lt;!--##ffcccc--&gt;;&quot;
|3.
|align=left|{{NogRep|AUT}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: &lt;!--##ffcccc--&gt;;&quot;
|4.
|align=left|{{NogRep|JOR}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|}

{{footballbox
|datum= [[16. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 20:00 {{small|(UTC−5)}}
|momčad1= [[Argentina]] {{flagicon|ARG}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Alžir}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Arrowhead Stadium|Kansas City Stadium]], [[Kansas City, Missouri|Kansas City]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[16. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 21:00 {{small|(UTC−7)}}
|momčad1= [[Austrija]] {{flagicon|AUT}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Jordan}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Levi's Stadium|San Francisco Bay Area Stadium]], [[San Francisco]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[22. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 12:00 {{small|(UTC−5)}}
|momčad1= [[Argentina]] {{flagicon|ARG}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Austrija}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[AT&amp;T Stadium|Dallas Stadium]], [[Dallas]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[22. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 20:00 {{small|(UTC−7)}}
|momčad1= [[Jordan]] {{flagicon|JOR}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Alžir}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Levi's Stadium|San Francisco Bay Area Stadium]], [[San Francisco]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[27. lipnja]] [[2026.]] 
|vrijeme= 21:00 {{small|(UTC−5)}}
|momčad1= [[Alžir]] {{flagicon|ALŽ}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Austrija}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Arrowhead Stadium|Kansas City Stadium]], [[Kansas City, Missouri|Kansas City]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[27. lipnja]] [[2026.]]  
|vrijeme= 21:00 {{small|(UTC−5)}}
|momčad1= [[Jordan]] {{flagicon|JOR}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Argentina}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[AT&amp;T Stadium|Dallas Stadium]], [[Dallas]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}

=== Grupa K ===

{| class=wikitable style=&quot;text-align:center&quot;
|- bgcolor=&quot;#DCDCDC&quot;
!width=&quot;25&quot; |
!width=&quot;200&quot;|Reprezentacija
!width=&quot;60&quot;|Bod.
!width=&quot;60&quot;|Ut.
!width=&quot;60&quot;|Pob.
!width=&quot;60&quot;|N.
!width=&quot;60&quot;|Por.
!width=&quot;60&quot;|Pos.
!width=&quot;60&quot;|Pri.
!width=&quot;60&quot;|RP
|- style=&quot;background: &lt;!--#ccffcc--&gt;;&quot;
|1.
|align=left|{{NogRep|POR}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: &lt;!--##ccffcc--&gt;;&quot;
|2.
|align=left|{{NogRep|COD}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: &lt;!--##ffcccc--&gt;;&quot;
|3.
|align=left|{{NogRep|UZB}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: &lt;!--##ffcccc--&gt;;&quot;
|4.
|align=left|{{NogRep|KOL}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|}

{{footballbox
|datum= [[17. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 12:00 {{small|(UTC−5)}}
|momčad1= [[Portugal]] {{flagicon|POR}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|DR Kongo}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[NRG Stadium|Houston Stadium]], [[Houston]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[17. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 20:00 {{small|(UTC−6)}}
|momčad1= [[Uzbekistan]] {{flagicon|UZB}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Kolumbija}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Estadio Azteca|Mexico City Stadium]], [[Ciudad de México]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[23. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 12:00 {{small|(UTC−5)}}
|momčad1= [[Portugal]] {{flagicon|POR}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Uzbekistan}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[NRG Stadium|Houston Stadium]], [[Houston]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[23. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 20:00 {{small|(UTC−6)}}
|momčad1= [[Kolumbija]] {{flagicon|KOL}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|DR Kongo}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Estadio Akron|Estadio Guadalajara]], [[Guadalajara]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[27. lipnja]] [[2026.]] 
|vrijeme= 19:30 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= [[Kolumbija]] {{flagicon|KOL}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Portugal}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Hard Rock Stadium|Miami Stadium]], [[Miami]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[27. lipnja]] [[2026.]]  
|vrijeme= 19:30 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= [[DR Kongo]] {{flagicon|COD}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Uzbekistan}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Mercedes-Benz Stadium|Atlanta Stadium]], [[Atlanta]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}

=== Grupa L ===

{| class=wikitable style=&quot;text-align:center&quot;
|- bgcolor=&quot;#DCDCDC&quot;
!width=&quot;25&quot; |
!width=&quot;200&quot;|Reprezentacija
!width=&quot;60&quot;|Bod.
!width=&quot;60&quot;|Ut.
!width=&quot;60&quot;|Pob.
!width=&quot;60&quot;|N.
!width=&quot;60&quot;|Por.
!width=&quot;60&quot;|Pos.
!width=&quot;60&quot;|Pri.
!width=&quot;60&quot;|RP
|- style=&quot;background: &lt;!--#ccffcc--&gt;;&quot;
|1.
|align=left|{{NogRep|ENG}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: &lt;!--##ccffcc--&gt;;&quot;
|2.
|align=left|{{NogRep|HRV}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: &lt;!--##ffcccc--&gt;;&quot;
|3.
|align=left|{{NogRep|GAN}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: &lt;!--##ffcccc--&gt;;&quot;
|4.
|align=left|{{NogRep|PAN}}
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|}

{{footballbox
|datum= [[17. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 15:00 {{small|(UTC−5)}}
|momčad1= [[Engleska]] {{flagicon|ENG}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Hrvatska}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[AT&amp;T Stadium|Dallas Stadium]], [[Dallas]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[17. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 19:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= [[Gana]] {{flagicon|GAN}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Panama}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[BMO Field|Toronto Stadium]], [[Toronto]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[23. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 16:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= [[Engleska]] {{flagicon|ENG}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Gana}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Gillette Stadium|Boston Stadium]], [[Boston]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[23. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 19:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= [[Panama]] {{flagicon|PAN}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Hrvatska}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[BMO Field|Toronto Stadium]], [[Toronto]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[27. lipnja]] [[2026.]] 
|vrijeme= 17:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= [[Panama]] {{flagicon|PAN}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Engleska}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[MetLife Stadium|New York New Jersey Stadium]], [[New York (grad)|New York]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[27. lipnja]] [[2026.]]  
|vrijeme= 17:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= [[Hrvatska]] {{flagicon|HRV}}
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= {{flag|Gana}}
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Lincoln Financial Field|Philadelphia Stadium]], [[Philadelphia]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}

=== Rangiranje trećeplasiranih momčadi ===
{| style=&quot;background-color: transparent; width: {{{width|100%}}}&quot;
| width=&quot;{{{width|}}}&quot; align=&quot;{{{align|left}}}&quot; valign=&quot;{{{valign|top}}}&quot; |

{| class=wikitable style=&quot;text-align:center&quot;
|- bgcolor=&quot;#DCDCDC&quot;
! | {{Abbr|Poz.|Pozicija}}
! | Grupa
!width=&quot;200&quot;|Reprezentacija
!width=&quot;40&quot;|Bod.
!width=&quot;40&quot;|Ut.
!width=&quot;40&quot;|Pob.
!width=&quot;40&quot;|N.
!width=&quot;40&quot;|Por.
!width=&quot;40&quot;|Pos.
!width=&quot;40&quot;|Pri.
!width=&quot;40&quot;|GR
|- style=&quot;background: #ccffcc;&quot;
|1.
|[[#Grupa A|A]]
|align=left|A3
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: #ccffcc;&quot;
|2.
|[[#Grupa B|B]]
|align=left|B3
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: #ccffcc;&quot;
|3.
|[[#Grupa C|C]]
|align=left|C3
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: #ccffcc;&quot;
|4.
|[[#Grupa D|D]]
|align=left|D3
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: #ccffcc;&quot;
|5.
|[[#Grupa E|E]]
|align=left|E3
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: #ccffcc;&quot;
|6.
|[[#Grupa F|F]]
|align=left|F3
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: #ccffcc;&quot;
|7.
|[[#Grupa G|G]]
|align=left|G3
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|- style=&quot;background: #ccffcc;&quot;
|8.
|[[#Grupa H|H]]
|align=left|H3
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|-
|9.
|[[#Grupa I|I]]
|align=left|I3
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|-
|10.
|[[#Grupa J|J]]
|align=left|J3
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|-
|11.
|[[#Grupa K|K]]
|align=left|K3
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|-
|12.
|[[#Grupa L|L]]
|align=left|L3
|'''0'''||0||0||0||0||0||0||0
|}
| width=&quot;{{{width|}}}&quot; align=&quot;{{{align|left}}}&quot; valign=&quot;{{{valign|top}}}&quot; |
Osam najboljih trećeplasiranih reprezentacija određuje se prema sljedećim kriterijima:&lt;ref name=&quot;regulations&quot;/&gt;
# Najviše osvojenih bodova;
# Bolja gol razlika;
# Veći broj postignutih golova;
# Manje disciplinskih bodova;
# Pozicija na najrecentnijoj ljestvici;
# Pozicija na starijim ljestvicama.

|}

== Faza na izbacivanje ==
&lt;section begin=Bracket /&gt;{{#invoke:RoundN|N32
|style=white-space:nowrap|widescore=yes|bold_winner=high|3rdplace=yes
|RD1=[[#Šesnaestina finala|Šesnaestina finala]]
|RD2=[[#Osmina finala|Osmina finala]]
|RD3=[[#Četvrtfinale|Četvrtfinale]]
|RD4=[[#Polufinale|Polufinale]]
|RD5=[[#Finale|Finale]]
|Consol=[[#Utakmica za treće mjesto|Utakmica za treće mjesto]]
&lt;!--Date – Place|Team 1|Score 1|Team 2|Score 2--&gt;
&lt;!--Round of 32--&gt;
|[[29. lipnja]] – [[Boston]]|E1||A3/B3/C3/D3/F3|
|[[30. lipnja]] – [[New York (grad)|New York]]|I1||C3/D3/F3/G3/H3|
|[[28. lipnja]] – [[Los Angeles]]|A2||B2|
|[[29. lipnja]] – [[Monterrey]]|F1||C2|
|[[2. srpnja]] – [[Toronto]]|K2||L2|
|[[2. srpnja]] – [[Los Angeles]]|H1||J2|
|[[1. srpnja]] – [[San Francisco]]|D1||B3/E3/F3/I3/J3|
|[[1. srpnja]] – [[Seattle]]|G1||A3/E3/H3/I3/J3|
|[[29. lipnja]] – [[Houston]]|C1||F2|
|[[30. lipnja]] – [[Dallas]]|E2||I2|
|[[30. lipnja]] – [[Ciudad de México]]|A1||C3/E3/F3/H3/I3|
|[[1. srpnja]] – [[Atlanta]]|L1||E3/H3/I3/J3/K3|
|[[3. srpnja]] – [[Miami]]|J1||H2|
|[[3. srpnja]] – [[Dallas]]|D2||G2|
|[[2. srpnja]] – [[Vancouver]]|B1||E3/F3/G3/I3/J3|
|[[3. srpnja]] – [[Kansas City, Missouri|Kansas City]]|K1||D3/E3/I3/J3/L3|
&lt;!--Round of 16--&gt;
|[[4. srpnja]] – [[Philadelphia]]||||
|[[4. srpnja]] – [[Houston]]||||
|[[6. srpnja]] – [[Dallas]]||||
|[[6. srpnja]] – [[Seattle]]||||
|[[5. srpnja]] – [[New York (grad)|New York]]||||
|[[5. srpnja]] – [[Ciudad de México]]||||
|[[7. srpnja]] – [[Atlanta]]||||
|[[7. srpnja]] – [[Vancouver]]||||
&lt;!--Quarterfinals--&gt;
|[[9. srpnja]] – [[Boston]]||||
|[[10. srpnja]] – [[Los Angeles]]||||
|[[11. srpnja]] – [[Miami]]||||
|[[11. srpnja]] – [[Kansas City, Missouri|Kansas City]]||||
&lt;!--Semifinals--&gt;
|[[14. srpnja]] – [[Dallas]]||||
|[[15. srpnja]] – [[Atlanta]]||||
&lt;!--Final--&gt;
|[[19. srpnja]] – [[New York (grad)|New York]]||||
&lt;!--Match for third place--&gt;
|[[18. srpnja]] – [[Miami]]||||
}}&lt;section end=Bracket /&gt;

=== Šesnaestina finala ===

{{footballbox
|datum= [[28. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 12:00 {{small|(UTC−7)}}
|momčad1= A2
|rezultat= 73
|izvještaj= 
|momčad2= B2
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[SoFi Stadium|Los Angeles Stadium]], [[Los Angeles]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[29. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 12:00 {{small|(UTC−5)}}
|momčad1= C1
|rezultat= 76
|izvještaj= 
|momčad2= F2
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[NRG Stadium|Houston Stadium]], [[Houston]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[29. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 16:30 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= E1
|rezultat= 74
|izvještaj= 
|momčad2= A3/B3/C3/D3/F3
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Gillette Stadium|Boston Stadium]], [[Boston]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[29. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 19:00 {{small|(UTC−6)}}
|momčad1=F1 
|rezultat= 75
|izvještaj= 
|momčad2= C2
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Estadio BBVA|Estadio Monterrey]], [[Monterrey]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[30. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 12:00 {{small|(UTC−5)}}
|momčad1= E2
|rezultat= 78
|izvještaj= 
|momčad2= I2
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[AT&amp;T Stadium|Dallas Stadium]], [[Dallas]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[30. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 17:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= I1
|rezultat= 77
|izvještaj= 
|momčad2= C3/D3/F3/G3/H3
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[MetLife Stadium|New York New Jersey Stadium]], [[New York (grad)|New York]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[30. lipnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 19:00 {{small|(UTC−6)}}
|momčad1= A1
|rezultat= 79
|izvještaj= 
|momčad2= C3/E3/F3/H3/I3
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Estadio Azteca|Mexico City Stadium]], [[Ciudad de México]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[1. srpnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 12:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= L1
|rezultat= 80
|izvještaj= 
|momčad2= E3/H3/I3/J3/K3
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Mercedes-Benz Stadium|Atlanta Stadium]], [[Atlanta]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[1. srpnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 13:00 {{small|(UTC−7)}}
|momčad1= G1
|rezultat= 82
|izvještaj= 
|momčad2= A3/E3/H3/I3/J3
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Lumen Field|Seattle Stadium]], [[Seattle]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[1. srpnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 17:00 {{small|(UTC−7)}}
|momčad1= D1
|rezultat= 81
|izvještaj= 
|momčad2= B3/E3/F3/I3/J3
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Levi's Stadium|San Francisco Bay Area Stadium]], [[San Francisco]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[2. srpnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 12:00 {{small|(UTC−7)}}
|momčad1= H1
|rezultat= 84
|izvještaj= 
|momčad2= J2
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[SoFi Stadium|Los Angeles Stadium]], [[Los Angeles]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[2. srpnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 19:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= K2
|rezultat= 83
|izvještaj= 
|momčad2= L2
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[BMO Field|Toronto Stadium]], [[Toronto]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[2. srpnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 20:00 {{small|(UTC−7)}}
|momčad1= B1
|rezultat= 85
|izvještaj= 
|momčad2= E3/F3/G3/I3/J3
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[BC Place|BC Place Vancouver]], [[Vancouver]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[3. srpnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 13:00 {{small|(UTC−5)}}
|momčad1= D2
|rezultat= 88
|izvještaj= 
|momčad2= G2
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[AT&amp;T Stadium|Dallas Stadium]], [[Dallas]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[3. srpnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 18:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= J1
|rezultat= 86
|izvještaj= 
|momčad2= H2
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Hard Rock Stadium|Miami Stadium]], [[Miami]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[3. srpnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 20:30 {{small|(UTC−5)}}
|momčad1= K1
|rezultat= 87
|izvještaj= 
|momčad2= D3/E3/I3/J3/L3
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Arrowhead Stadium|Kansas City Stadium]], [[Kansas City, Missouri|Kansas City]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}

=== Osmina finala ===

{{footballbox
|datum= [[4. srpnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 12:00 {{small|(UTC−5)}}
|momčad1= Pobjednik 73
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= Pobjednik 75
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[NRG Stadium|Houston Stadium]], [[Houston]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[4. srpnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 17:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= Pobjednik 74
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= Pobjednik 77
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Lincoln Financial Field|Philadelphia Stadium]], [[Philadelphia]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[5. srpnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 16:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= Pobjednik 76
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= Pobjednik 78
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[MetLife Stadium|New York New Jersey Stadium]], [[New York (grad)|New York]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[5. srpnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 18:00 {{small|(UTC−6)}}
|momčad1= Pobjednik 79
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= Pobjednik 80
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Estadio Azteca|Mexico City Stadium]], [[Ciudad de México]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[6. srpnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 14:00 {{small|(UTC−5)}}
|momčad1= Pobjednik 83
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= Pobjednik 84
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[AT&amp;T Stadium|Dallas Stadium]], [[Dallas]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[6. srpnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 17:00 {{small|(UTC−7)}}
|momčad1= Pobjednik 81
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= Pobjednik 82
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Lumen Field|Seattle Stadium]], [[Seattle]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[7. srpnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 12:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= Pobjednik 86
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= Pobjednik 88
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Mercedes-Benz Stadium|Atlanta Stadium]], [[Atlanta]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[7. srpnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 13:00 {{small|(UTC−7)}}
|momčad1= Pobjednik 85
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= Pobjednik 87
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[BC Place|BC Place Vancouver]], [[Vancouver]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}

=== Četvrtfinale ===

{{footballbox
|datum= [[9. srpnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 16:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= Pobjednik OF2
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= Pobjednik OF1
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Gillette Stadium|Boston Stadium]], [[Boston]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[10. srpnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 12:00 {{small|(UTC−7)}}
|momčad1= Pobjednik OF5
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= Pobjednik OF6
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Levi's Stadium|San Francisco Bay Area Stadium]], [[San Francisco]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[11. srpnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 17:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= Pobjednik OF3
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= Pobjednik OF4
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Hard Rock Stadium|Miami Stadium]], [[Miami]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[11. srpnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 20:00 {{small|(UTC−5)}}
|momčad1= Pobjednik OF7
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= Pobjednik OF8
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Arrowhead Stadium|Kansas City Stadium]], [[Kansas City, Missouri|Kansas City]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}

=== Polufinale ===

{{footballbox
|datum= [[14. srpnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 14:00 {{small|(UTC−5)}}
|momčad1= Pobjednik ČF1
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= Pobjednik ČF2
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[AT&amp;T Stadium|Dallas Stadium]], [[Dallas]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}
----
{{footballbox
|datum= [[15. srpnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 15:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= Pobjednik ČF3
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= Pobjednik ČF4
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Mercedes-Benz Stadium|Atlanta Stadium]], [[Atlanta]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}

=== Utakmica za treće mjesto ===

{{footballbox
|datum= [[18. srpnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 17:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= Poraženi PF1
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= Poraženi PF2
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[Hard Rock Stadium|Miami Stadium]], [[Miami]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}

=== Finale ===

{{footballbox
|datum= [[19. srpnja]] [[2026.]]
|vrijeme= 15:00 {{small|(UTC−4)}}
|momčad1= Pobjednik PF1
|rezultat= 
|izvještaj= 
|momčad2= Pobjednik PF2
|strijelci1= 
|strijelci2= 
|11m=
|11m1=
|11m2=
|stadion= [[MetLife Stadium|New York New Jersey Stadium]], [[New York (grad)|New York]]
|gledatelji= 
|sudac= 
}}

==Statistike i nagrade==

===Statistike===
&lt;!--
{{small|'''Ažurirano:'''}}
{| style=&quot;background-color: transparent; width: {{{width|100%}}}&quot;
| width=&quot;{{{width|}}}&quot; align=&quot;{{{align|left}}}&quot; valign=&quot;{{{valign|top}}}&quot; |
'''Prvi pogodak'''

'''Najbrži pogodak'''

'''Najkasniji pogodak'''

'''Prvi žuti karton'''

'''Prvi crveni karton'''

'''Najstariji igrač s nastupom'''

'''Najmlađi igrač s nastupom'''

'''Najstariji igrač s postignutim golom'''

'''Najmlađi igrač s postignutim golom'''
* {{flagicon|ŠPA}} [[Gavi (fudbaler)|Gavi]] - {{age in years and days|2004|8|5|2022|11|23}}

'''Prvi hat-trick'''

'''Igrači s najviše postignutih pogodaka na jednoj utakmici (0)'''

| width=&quot;{{{width|}}}&quot; align=&quot;{{{align|left}}}&quot; valign=&quot;{{{valign|top}}}&quot; |

'''Najviše golova na utakmici'''

'''Najmanje golova na utakmici'''

'''Momčadi s najviše postignutih pogodaka (0)'''

'''Momčadi s najviše primljenih pogodaka (0)'''

'''Momčadi s najmanje primljenih pogodaka (0)'''

'''Momčadi s najmanje postignutih pogodaka (0)'''

|}--&gt;

===Strijelci===
&lt;!--{{small|'''Ažurirano:'''}}
;1 gol
{{div col|4}}

{{div col end}}

;Autogolovi 
{{div col|4}}
{{div col end}}--&gt;

===Jedanaesterci===
&lt;!--Ne računajući utakmice koje su odlučene izvođenjem jedanaesteraca, ovako izgleda realizacija jedanaesteraca dosuđenih tokom igre:
{| style=&quot;background-color: transparent; width: {{{width|100%}}}&quot; 
| width=&quot;{{{width|}}}&quot; align=&quot;{{{align|left}}}&quot; valign=&quot;{{{valign|top}}}&quot; |
==== Realizirani ====

| width=&quot;{{{width|}}}&quot; align=&quot;{{{align|left}}}&quot; valign=&quot;{{{valign|top}}}&quot; |

==== Promašeni ====

|}--&gt;

===Nagrade===

&lt;!--{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin: 0 auto; width: 20%;&quot;
|-
!Pobjednici&lt;br&gt;FIFA Svjetskog prvenstva 2026.
|-
|align=center|{{flagicon|ARG|size=100px}}&lt;br&gt;'''[[Fudbalska reprezentacija Argentine|ARGENTINA]]'''&lt;br /&gt;'''3. naslov'''
|}
&lt;br&gt;--&gt;
&lt;!--{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin: 0 auto; width: 100%;&quot;
|-
![[Nagrade na svjetskim nogometnim prvenstvima#Zlatna kopačka|Dobitnik zlatne kopačke]]
![[Nagrade na svjetskim nogometnim prvenstvima#Zlatna lopta|Dobitnik zlatne lopte]]
![[Nagrade na svjetskim nogometnim prvenstvima#Zlatna rukavica|Dobitnik Zlatne rukavice]]
![[Nagrade na svjetskim nogometnim prvenstvima#Najbolji mladi igrač|Najbolji mladi igrač]]
![[Nagrade na svjetskim nogometnim prvenstvima#FIFA Fair Play pokal|Dobitnik FIFA Fair Play pokala]]
|-
|align=center|  {{small|(? golova)}}
|align=center| 
|align=center| 
|align=center| 
|align=center| 
|}--&gt;

&lt;!--==== Idealna momčad ====

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin: 0 auto; width: 80%;&quot;
|-
!Vratari
!Braniči
!Veznjaci
!Napadači
|-
|align=left valign=top|{{flagicon|ARG}} [[Emiliano Martínez]]

|align=left valign=top|

|align=left valign=top|

|align=left valign=top|

|}--&gt;

== Konačni poredak ==
[[File:2026 world cup.png|upright=2.0|thumb|Konačni plasman sudionika svjetskog prvenstva 2026. godine{{col-start}}{{col-4}}{{legend|#2b42a3|Prvaci}}{{legend|#34c0be|Drugoplasirani}}
{{col-4}}{{legend|#269c5a|Trećeplasirani}}{{legend|#81c846|Četvrtoplasirani}}
{{col-4}}{{legend|#e4e454|Četvrtfinalisti}}{{legend|#EFE4B0|Osmina finala}}
{{col-4}}{{legend|#ff9f40|Šesnaestina faza}}{{legend|#b94954|Grupna faza}} {{col-end}}]]
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 95%; text-align: center;&quot;
|-
!width=25| #!!width=165| Momčad !!width=25| Grupa !!width=25| Uta. !!width=25| Pob. !!width=25| Izj. !!width=25| Por. !!width=25| G+ !!width=25| G- !!width=25| GR !!width=25| Bod.
|-
| colspan=&quot;11&quot;| '''Finale'''
|-bgcolor=gold
| 1  || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-bgcolor=silver
| 2  || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| colspan=&quot;11&quot;| '''Treće i četvrto mjesto'''
|-bgcolor=cc9966
| 3  || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-bgcolor=beige
| 4  || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| colspan=&quot;11&quot;| '''Četvrtfinale'''
|-
| 5  || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 6  || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 7  || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 8  || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| colspan=&quot;11&quot;| '''Osmina finala'''
|-
| 9  || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 10 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 11 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 12 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 13 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 14 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 15 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 16 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| colspan=&quot;11&quot;| '''Šesnaestina finala'''
|-
| 17 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 18 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 19 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 20 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 21 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 22 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 23 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 24 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 25 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 26 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 27 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 28 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 29 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 30 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 31 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 32 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| colspan=&quot;11&quot;| '''Grupna faza'''
|-
| 33 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 34 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 35 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 36 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 37 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 38 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 39 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 40 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 41 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 42 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 43 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 44 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 45 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 46 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 47 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|-
| 48 || align=&quot;left&quot;|{{NogRep|}} || &lt;!--[[#Grupa C|C]]--&gt; || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0
|}

== Marketing ==

=== Službena lopta ===
{{main|Adidas Trionda}}
{{multiple image
&lt;!-- Layout parameters --&gt;
 | align             = right
 | direction         = horizontal
 | background color  = 
 | total_width       = 500px
 | caption_align     = 
 | image1            = Trionda (cropped).jpg
 | alt1              = 
 | link1             = 
 | thumbtime1        =
 | caption1          = 
 | image2            = Maple-Zayu-Clutch (mascot).jpeg
 | alt2              = 
 | link2             = 
 | caption2          = 
 | footer            = [[Adidas Trionda]] (lijevo) službena je lopta, dok su los Maple, jaguar Zayu i orao Clutch službene maskote (desno) FIFA Svjetskog prvenstva 2026. godine.

}}
Dana [[2. svibnja]] [[2025.]] pojavili su se medijski natpisi da će se službena lopta za prvenstvo zvati [[Adidas Trionda]]. Lopta sadrži crvenu, zelenu i plavu boju (što su boje koje predstavljaju [[Kanada|Kanadu]], [[Meksiko]] i [[SAD|Sjedinjene Države]] te se nalaze na njihovim zastavama) koje su međusobno povezane bijelim valom, a što objašnjava i naziv lopte, s obzirom da &quot;trionda&quot; na [[španjolski|španjolskom]] sadrži riječi za tri (''tri'') i val (''onda'').&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Steiner |first=Ben |date=May 2, 2025 |title=FIFA World Cup 2026 'Trionda' Match Ball Leaks, Featuring U.S., Mexico and Canada Colors |url=https://www.si.com/soccer/fifa-world-cup-2026-trionda-match-ball-leak |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250502232842/https://www.si.com/soccer/fifa-world-cup-2026-trionda-match-ball-leak |archive-date=May 2, 2025 |magazine=Sports Illustrated}}&lt;/ref&gt; Na lopti se nalaze i nacionalni simboli triju domaćina ([[javor]]ov list za [[Kanada|Kanadu]], [[suri orao|zlatni orao]] za [[Meksiko]], zvijezda petokraka za [[Sjedinjene Države]]), kao i zlatni dodaci koji predstavljaju [[trofej FIFA Svjetskog prvenstva]].&lt;ref&gt;{{Cite web |date=October 2, 2025 |title=FIFA celebrates launch of Official Match Ball of FIFA World Cup 26™: TRIONDA |url=https://inside.fifa.com/organisation/media-releases/fifa-celebrates-launch-official-match-ball-world-cup-26-trionda |access-date=October 2, 2025 |website=FIFA}}&lt;/ref&gt;

=== Maskote ===
{{main|Maskote FIFA Svjetskih prvenstava}}
Službene maskote prvenstva predstavljene su [[25. rujna]] [[2025.]] godine, a to su [[Maple, Zayu i Clutch]].&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Hernandez |first=Cesar |date=September 25, 2025 |title=Who are the 2026 World Cup mascots? Maple, Zayu and Clutch! |url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/46377619/who-2026-fifa-world-cup-mascots-maple-zayu-clutch |access-date=September 25, 2025 |website=ESPN.com |language=en}}&lt;/ref&gt; Maple je antropomorfni kanadski [[los]], a nosi crveni dres i predstavlja kreativnost i upornost. Igra na poziciji golmana, a inspiriran je [[javor]]ovim listom, simbolom [[Kanada|Kanade]]. Zayu je antropomorfni meksički [[jaguar]] koji nosi tradicionalni zeleni dres i igra kao napadač. Inspiriran je značajem jaguara za antičke civilizacije, a predstavlja snagu, agilnost i kulturološki ponos. Clutch je antropomorfni [[bjeloglavi orao]] u plavom dresu, a simbolizira hrabrost, vodstvo i jedinstvo. Igra kao vezni igrač. Maskote su dizajnirane tako da predstavljaju kulturno nasljeđe zemalja domaćina.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/clutch-maple-zayu-mascots-unveiled |title=Colourful trio of mascots unveiled for FIFA World Cup 26 |publisher=[[FIFA]] |access-date=September 25, 2025}}&lt;/ref&gt; 

=== Muzika ===
{{see also|FIFA World Cup 2026 Official Album|Lista službenih pjesama FIFA Svjetskih prvenstava}}
Dana [[17. svibnja]] [[2023.]] godine objavljena je službena pjesma prvenstva, instrumentalna kompozicija jednostavnog naziva &quot;FIFA World Cup 26 Theme Song&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=HmpzUm5j4OE |title=The Official FIFA World Cup 26™ Theme |date=May 17, 2023 |via=YouTube|archive-date=May 30, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250530012949/https://www.youtube.com/watch?v=HmpzUm5j4OE|url-status=live}}&lt;/ref&gt; U ožujku [[2025.]] godine objavljeno je šesnaest remiksova ove teme, a koje su izradili umjetnici iz gradova domaćina i tako im dali lokalni element.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=February 26, 2025 |title=Official FIFA World Cup 26™ Sonic IDs celebrate diversity and creativity of Host Cities |url=https://inside.fifa.com/organisation/news/world-cup-2026-host-city-sonic-ids |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250226225754/https://inside.fifa.com/organisation/news/world-cup-2026-host-city-sonic-ids |archive-date=February 26, 2025 |website=FIFA}}&lt;/ref&gt; Dana [[20. ožujka]] [[2026.]] godine potvrđen je izlazak službenog albuma, a istoga je dana objavljen i prvi singl s tog albuma, pjesma &quot;[[Lighter (pjesma, Jelly Roll i Carín León)|Lighter]]&quot;, koju izvode [[Jelly Roll]] i [[Carín León]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://inside.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/official-world-cup-2026-album-lighter-jelly-roll-carin-leon-cirkut |title=Official FIFA World Cup 2026™ Album kicks off with Lighter by Jelly Roll and Carín León, produced by Cirkut|access-date=March 21, 2026 |date=March 20, 2026 |website=FIFA}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=March 20, 2026 |title=Official FIFA World Cup 2026™ Album roll-out begins |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/official-album-roll-out-begins-lighter |access-date=March 21, 2026 |publisher= |website=FIFA}}&lt;/ref&gt; Druga pjesma, &quot;[[Por Ella (pjesma, Belinda i Los Ángeles Azules song)|Por Ella]]&quot;, koju izvode [[Belinda Peregrín]] i [[Los Ángeles Azules]], objavljena je [[17. travnja]] [[2026.]] godine zajedno sa spotom.&lt;ref&gt;{{cite web |date=April 17, 2026 |title=Por Ella released as second single of FIFA World Cup 2026 Album |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/por-ella-los-angeles-azules-belinda-released-as-second-single-of-album|access-date=April 17, 2026 |publisher=FIFA}}&lt;/ref&gt; Treća pjesma, &quot;[[Echo (pjesma, Daddy Yankee i Shenseea song)|Echo]]&quot;, koju izvode [[Daddy Yankee]] i [[Shenseea]], objavljena je [[28. travnja]] [[2026.]] godine zajedno sa spotom.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=April 28, 2026 |title=Daddy Yankee and Shenseea join forces on Echo, the third single from the Official FIFA World Cup 2026™ Album |url=https://inside.fifa.com/organisation/media-releases/daddy-yankee-shenseea-echo-third-single-fifa-world-cup-2026-album |access-date=April 30, 2026 |website=Inside FIFA |publisher=FIFA}}&lt;/ref&gt;

== Reference ==
{{reflist}}

== Vanjske veze ==
{{Commonscat|FIFA World Cup 2026|2026 FIFA World Cup}}
*[https://www.fifa.com/worldcup/fifaworldcup2026/ FIFA Svjetsko prvenstvo 2026.], FIFA.com

{{Svjetski kup FIFA}}
{{Authority control}}

[[Kategorija:2026.]]
[[Kategorija:FIFA Svjetsko prvenstvo|2026M]]
[[Kategorija:Fudbal u Kanadi]]
[[Kategorija:Fudbal u Meksiku]]
[[Kategorija:Fudbal u Sjedinjenim Američkim Državama]]</text>
      <sha1>03ml8rgqkmrz8u9w83yx7cvsxr1dbpc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nacrt:Mjenica</title>
    <ns>118</ns>
    <id>4722678</id>
    <revision>
      <id>42607240</id>
      <parentid>42603267</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T13:29:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Edgar Allan Poe</username>
        <id>29250</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Edgar Allan Poe premješta stranicu [[Mjenica]] na [[Nacrt:Mjenica]] bez ostavljanja preusmjerenja</comment>
      <origin>42603267</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21906" sha1="8orl21c4zikgx3zf2278ceyu61bk4pw" xml:space="preserve">'''Mjenica''' je [[hartija od vrijednosti]] kojom se jedna strana bezuslovno obavezuje da će drugoj strani ili po njezinoj naredbi isplatiti određeni novčani iznos na određeni dan i na određenom mjestu.&lt;ref name=&quot;zakon_cg&quot;&gt;Zakon o mjenici, ''Službeni list Republike Crne Gore'', br. 18/2005.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;zakon_srbija&quot;&gt;Zakon o menici, ''Službeni glasnik Republike Srbije'', br. 43/1994, 61/2005.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;zakon_hr&quot;&gt;Zakon o mjenici, ''Narodne novine Republike Hrvatske'', br. 74/1994, 92/2010.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;zakon_bih&quot;&gt;Zakon o mjenici Bosne i Hercegovine, ''Službeni glasnik BiH'', br. 32/2001.&lt;/ref&gt;

Mjenica je jedan od najstarijih instrumenata platnog prometa na svijetu. Nastala je u [[Srednji vijek|medievalnoj]] Italiji, odakle se proširila po čitavoj Evropi i u konačnici postala temelj međunarodnog platnog prometa. Njezina pravna priroda obilježena je načelima '''apstraktnosti''', '''autonomnosti''' i '''stroge formalnosti''', po kojima se mjenična obaveza smatra samostalnom i neovisnom od pravnog osnova iz kojeg je potekla.&lt;ref name=&quot;deroover&quot;&gt;De Roover, R. (1948). ''Money, Banking and Credit in Mediaeval Bruges: Italian Merchant Bankers, Lombards and Money Changers''. Cambridge: The Mediaeval Academy of America.&lt;/ref&gt;

Pravna osnova savremenog mjeničnog prava u kontinentalnoj Evropi – uključujući sve države nastale raspadom [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|Socijalističke Federativne Republike Jugoslavije]] – izvodi se iz '''Ženevske konvencije o jedinstvenoj mjeničnoj legi''' od 7. juna [[1930]]. godine, donesene pod okriljem [[Liga naroda|Lige naroda]].&lt;ref name=&quot;zenevska&quot;&gt;League of Nations, ''Convention Providing a Uniform Law for Bills of Exchange and Promissory Notes'', Geneva, 7 June 1930, League of Nations Treaty Series, vol. 143, p. 257.&lt;/ref&gt;

== Historija ==

=== Porijeklo u srednjovjekovnoj Italiji ===
Začetke mjenice historičari smještaju u sjevernoitalijanske gradove-države [[Genova|Genovu]], [[Firenca|Firencu]] i [[Venecija|Veneciju]] u 12. i 13. stoljeću, u kontekstu razvoja daljinske trgovine i nužde za sigurnim prenosom novca bez rizičnog fizičkog transporta metalnog kovanog novca.&lt;ref name=&quot;deroover&quot; /&gt; Prvotni oblik bio je ''lettera di cambio'' (latinski: ''littera cambii'') – pisano naređenje bankara jednom zastupniku u drugom gradu da određenom licu isplati iznos koji mu je povjerilac već uplatio na polazištu. Ovaj mehanizam istovremeno je riješio problem usury (kamate), jer su kursne razlike između gradova pružale bančarima zakonit prihod koji nije formalno bio lihvarska kamata.&lt;ref name=&quot;baker_cohanier&quot;&gt;Baker, C. R., Cohanier, B. (2025). ''The emergence of bills of exchange in the late medieval and early modern periods in Europe''. Journal of Management History. DOI: 10.1177/10323732251331978.&lt;/ref&gt;

Ekonomski historičar [[Raymond de Roover]] u svom kapitalnom djelu o bankama u medievalnom Bruggesu dokumentira da su talijanski bankar-trgovci (''banchieri'') već krajem 13. stoljeća rutinski koristili mjenice u transakcijama između Italije, Flandrije i Engleske, pri čemu je ''usance'' (rok dospijeća) varirao ovisno o udaljenosti između gradova.&lt;ref name=&quot;deroover&quot; /&gt; Istraživanje Boltona i Masschaelea iz 2021. godine, zasnovano na gotovo 2.000 sačuvanih mjenica banke Filippo Borromei iz Bruggesa (1438.) i Londona (1436–1439.), potvrđuje da je mjenica bila daleko fleksibilniji instrument od apstraktnih teorijskih modela opisanih u ondašnjim priručnicima za računovodstvo.&lt;ref name=&quot;bolton&quot;&gt;Bolton, J., Masschaele, J. (2021). 'Your flexible friend': the bill of exchange in theory and practice in the fifteenth century. ''The Economic History Review'', 74(2). DOI: 10.1111/ehr.13070.&lt;/ref&gt;

=== Širenje po Evropi i kodifikacija ===
Tokom [[15. vijek|15.]] i [[16. vijek|16. vijeka]] mjenično pravo proširilo se na Francusku, Njemačku i Englesku, uvelike posredovanjem [[Hanzeatska liga|Hanzeatske lige]] i sajmova u [[Champagne (regija)|Champagneu]] i [[Frankfurt na Majni|Frankfurtu na Majni]]. Pruski ''Allgemeiner Wechselordnung'' iz [[1848]]. godine, koji je objedinjavao ranija partikularistička rješenja, postao je uzor za kodifikaciju mjeničnog prava u Habsburškoj Monarhiji, a potom i u novoosnovanim balkanskim državama u 19. vijeku.&lt;ref name=&quot;schwarze&quot;&gt;Schwarze, J. (2006). ''Europäisches Wechselrecht''. Baden-Baden: Nomos Verlagsgesellschaft.&lt;/ref&gt;

U anglosaksonskom pravnom krugu temeljni kodifikacijski akt bio je engleski ''[[Bills of Exchange Act 1882]]'', koji je objedinio raniju common law praksu i postao uzor za zakonodavstvo Commonwealtha i, posredno, americkog ''Negotiable Instruments Law'' koji je zamijenio čl. 3 [[Uniform Commercial Code|Uniform Commercial Codea]].&lt;ref name=&quot;uncitral_expl&quot;&gt;UNCITRAL (1988). ''Explanatory note on the UN Convention on International Bills of Exchange and International Promissory Notes''. New York: United Nations.&lt;/ref&gt;

=== Ženevske konvencije 1930. ===
Haška konferencija o unifikaciji mjeničnog prava [[1910]]. i [[1912]]. godine nije dala konkretne rezultate zbog izbijanja [[Prvi svjetski rat|Prvog svjetskog rata]]. Poslijeratni napori pod okriljem [[Liga naroda|Lige naroda]] rezultirali su donošenjem triju Ženevskih konvencija 7. juna 1930.:

# '''Konvencija o jedinstvenoj mjeničnoj legi''' (Uniform Law on Bills of Exchange and Promissory Notes) – L/N Treaty Series, vol. 143;
# Konvencija o rješavanju kolizionih zakona (PIL);
# Konvencija o taksama na mjenicu.

Konvenciju je ratificirala i tadašnja [[Kraljevina Jugoslavija]], čime je mjenično pravo na prostoru budućih jugoslovenskih republika usklađeno s kontinentalnoevropskim standardom.&lt;ref name=&quot;ungeneva&quot;&gt;United Nations Archives Geneva. ''Bills of exchange – Convention providing a uniform law on bills of exchange and promissory notes, Geneva, June 7, 1930 – Signature and ratification by Yugoslavia.'' [arhivska građa]&lt;/ref&gt; Sve države sljednice SFRJ zadržale su ovu osnovu pri donošenju vlastitih zakona o mjenici nakon [[1991]]. i [[1992]]. godine.

== Pravna priroda i temeljna načela ==

=== Načelo apstraktnosti ===
'''Načelo apstraktnosti''' (njem. ''Abstraktionsprinzip'') temeljno je obilježje mjeničnog prava kontinentalnoevropske tradicije: mjenična obaveza je pravno odvojena od kauzalnog odnosa (''causa'') iz kojeg je potekla. Savjesni imalac mjenice stoga ne može biti izložen prigovorima koji proistječu iz osnove pravnog posla – npr. iz ugovora o kupoprodaji ili kredita – jer su ti prigovori ''lični'' i tiču se samo odnosa dviju konretnih ugovornih strana, ne i apstraktne mjenične obaveze prema trećem imacu.&lt;ref name=&quot;clark&quot;&gt;Clark, B. (2014). ''Bills of Exchange''. Edinburgh: Avizandum Publishing.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;vasiljević&quot;&gt;Vasiljević, M. (2012). ''Trgovačko pravo''. 8. izd. Beograd: Pravni fakultet Univerziteta u Beogradu.&lt;/ref&gt;

=== Načelo autonomnosti ===
Svaka mjenična obaveza na jednom mjeničnom dokumentu je samostalna i neovisna od ostalih. Ako je potpis jednog potpisnika nevaljan (npr. zbog nedostatka poslovne sposobnosti ili falsifikata), to ne utječe na valjanost obaveza ostalih potpisnika iste mjenice.&lt;ref name=&quot;zakon_cg&quot; /&gt; Ovo načelo od posebne je važnosti u lancima indosiranja i kod mjenica s više avalista.

=== Načelo solidarnosti ===
Svi potpisnici mjenice – trasant, akceptant, indosanti i avalisti – odgovaraju '''solidarno''' prema imaocu mjenice. Imalac ima slobodu da bira od koga će tražiti isplatu, bez obzira na redosljed potpisivanja i bez obaveze da prethodno traži naplatu od primarnoga dužnika.&lt;ref name=&quot;zenevska&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;zakon_srbija&quot; /&gt;

=== Stroga formalnost ===
Mjenica je strogo formalna isprava: pravni učinak u potpunosti zavisi od poštivanja svih zakonom propisanih obliènih pretpostavki. Nedostatak ijednog obaveznog elementa načelno povlači ništavost mjenice kao takvе, uz zakonom predviđene iznimke (mjenica bez naznake dospijeća vrijedi kao mjenica po viđenju; mjenica bez mjesta plaćanja smatra se plativom u sjedištu trasata).&lt;ref name=&quot;zakon_cg&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;zakon_hr&quot; /&gt;

== Obavezni elementi mjenice ==
Ženevska konvencija iz 1930. propisuje sljedeće obligatorne elemente trasovane mjenice, koje su nacionalni zakoni država ex-YU prostora preuzeli doslovno:&lt;ref name=&quot;zenevska&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;zakon_cg&quot; /&gt;

# '''Oznaka ''mjenica'&lt;nowiki/&gt;'''''  ''– riječ'' mjenica ''(''menica'') mora se nalaziti u samom tekstu isprave, na jeziku na kom je sastavljena;''
# '''Bezuslovan nalog isplate''' – nalog trasanta trasatu da isplati određenu svotu (nema uvjeta ni ograničenja);
# '''Novčani iznos''' – u slučaju neslaganja između iznosa ispisanog slovima i brojevima, prednost ima iznos slovima;&lt;ref name=&quot;zakon_hr&quot; /&gt;
# '''Ime trasata''' (lica kome je naloženo plaćanje);
# '''Dospijeće''' – na jedan od četiri zakonom prihvaćena načina: po viđenju, na određeno vrijeme po viđenju, na određeno vrijeme od datuma izdavanja ili na fiksni datum;
# '''Mjesto plaćanja''';
# '''Ime remitenta''' – lica kojemu ili po čijoj se naredbi plaća;
# '''Datum i mjesto izdavanja''';
# '''Potpis trasanta'''.

Za vlastitu mjenicu (''solo-mjenicu'', ''promissory note'') ne propisuje se ime trasata, budući da se izdavalac sam bezuslovno obavezuje na isplatu.

== Vrste mjenica ==

=== Po vrsti obaveze ===

; Trasovana mjenica (''trata'')
: Klasičan trojni odnos: '''trasant''' daje nalog '''trasatu''' da isplati '''remitentu'''. Trasat postaje mjenično obavezan tek akceptacijom mjenice, nakon čega se naziva '''akceptantom''' i postaje primarni dužnik.

; Vlastita mjenica (''solo-mjenica''; ''promissory note'')
: Dvostrani odnos: izdavalac se sam bezuslovno obavezuje na isplatu remitentu. Nema akceptacije; izdavalac je ujedno primarni mjenični dužnik.

=== Po dospijeću ===

* '''Po viđenju''' (''a vista'') – dospijeva u trenutku podnošenja na isplatu;
* '''Na određeno vrijeme po viđenju''' – npr. 30 dana od akceptacije ili protesta;
* '''Na određeno vrijeme od datuma izdavanja''' – npr. 60 dana od datuma na mjenici;
* '''Na fiksni datum''' – npr. 15. marta 2025.

=== Po stepenu popunjenosti ===

; Potpuno popunjena mjenica
: Sadrži sve zakonom propisane elemente u trenutku izdavanja.

; Blanko mjenica
: U trenutku izdavanja namjerno ne sadrži jedan ili više elemenata (najčešće iznos ili datum dospijeća). Izdavalac potpisom ovlašćuje povjerioca da naknadno popuni nedostajuće elemente u skladu s posebnim pismenim sporazumom – '''mjeničnim ovlašćenjem'''. Blanko mjenica je najrasprostranjeniji oblik mjenice u bankarskoj kreditnoj praksi na prostoru bivše Jugoslavije, gdje se koristi kao instrument obezbjeđenja bankarskih potraživanja.&lt;ref name=&quot;inflacija&quot;&gt;{{Cite web |last=Jovanović |first=Aleksandar |date=2026-02-20S |title=Mjenica za kredit |url=https://inflacija.me/me/bankarstvo/mjenica-za-kredit-sta-je-i-cemu-sluzi |website=Inflacija.Me}}&lt;/ref&gt;

== Učesnici mjeničnog odnosa ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Naziv
!Uloga
!Napomena
|-
|'''Trasant'''
|Izdavalac mjenice; daje nalog trasatu
|Solidarno odgovoran; može isključiti akceptnu odgovornost klauzulom
|-
|'''Trasat'''
|Adresat naloga za plaćanje
|Postaje obvezan tek akceptacijom
|-
|'''Akceptant'''
|Trasat koji je akceptirao mjenicu
|Primarni (direktni) mjenični dužnik
|-
|'''Remitent'''
|Prvobitan imalac mjenice
|Može je prenijeti indosamentom
|-
|'''Indosant'''
|Prenosilac mjenice indosamentom
|Solidarno odgovoran kasnijim imaocima
|-
|'''Indosatar'''
|Stjecatelj mjenice indosamentom
|Novi imalac; može dalje indosirati
|-
|'''Avalist'''
|Mjenični jamac (po avalu)
|Solidarno odgovoran; jamči za određenog dužnika
|}

== Mjenični instituti ==

=== Indosament ===
'''Indosament''' (''žiro'') je način prenosa mjenice na novog imaoca potpisom na poleđini isprave. Može biti:

* '''Puni indosament''' – s naznačenim imenom indosatara;
* '''Blanko indosament''' – bez naznačenog indosatara; mjenica postaje sličnom vrijednosnom papiru na donosioca;
* '''Zabranjen indosament''' – trasant može klauzulom ''ne po naredbi'' isključiti prenosivost indosamentom.

Svaki indosant solidarno odgovara svim kasnijim imaocima mjenice, čime se formira tzv. '''mjenični lanac odgovornosti''' koji povećava sigurnost naplate.&lt;ref name=&quot;vasiljević&quot; /&gt;

=== Akceptacija ===
Akceptacija je izjava trasata kojom bezuslovno prihvata nalog trasanta. Vrši se potpisom trasata na licu mjenice, uz eventualne naznake mjesta i datuma. Djelomična akceptacija (akceptacija na dio iznosa) je moguća, pri čemu imalac ima pravo regresa na ostatak iznosa.&lt;ref name=&quot;zakon_cg&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;zakon_hr&quot; /&gt;

=== Aval ===
Aval je mjeničnopravno jemstvo kojim avalist (mjenični jamac) preuzima odgovornost za isplatu mjenice od strane određenog mjeničnog dužnika. Bitno se razlikuje od civilnog jemstva: avalova odgovornost je autonomna i ne gasi se ništavošću obaveze za koju jamči (osim zbog formalne nevaljanosti mjenice).&lt;ref name=&quot;zakon_srbija&quot; /&gt; Aval se stavlja na lice mjenice ili na alonžu, uz označenje za koga se daje.

=== Protest ===
Protest je javna isprava (sastavlja je [[javni bilježnik]] ili nadležni sud) kojom se konstatuje da mjenica nije akceptirana ili da nije plaćena o dospijeću. Protest je u načelu pretpostavka za ostvarenje regresnih prava prema indosantima i trasantu, mada mjenica može sadržavati klauzulu ''bez protesta'' ili ''bez troškova'' kojom se ta pretpostavka otklanja.&lt;ref name=&quot;zakon_cg&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;clark&quot; /&gt;

=== Eskont mjenice ===
Eskont (diskont) je otkup mjenice od strane banke ili drugog financijskog posrednika prije dospijeća, uz odbitak kamate za preostalo trajanje mjenice (eskontna stopa). Eskontno kreditiranje mjenicama historijski je bio jedan od primarnih mehanizama kratkoročnog kreditiranja privrede i instrument [[Monetarna politika|monetarne politike]] centralnih banaka, koje su kroz [[Diskontna stopa|diskontnu stopu]] regulisale cijenu kratkoročnog novca.&lt;ref name=&quot;clark&quot; /&gt;

== Mjenica u bankarskoj kreditnoj praksi na prostoru bivše Jugoslavije ==

=== Mjenica kao instrument obezbjeđenja kredita ===
Na prostoru bivše Jugoslavije, a osobito u Crnoj Gori, Srbiji, Bosni i Hercegovini i Hrvatskoj, mjenica je – uz [[Hipoteka|hipoteku]] i [[Zaloga|zalogu]] – jedan od najčešće korištenih instrumenata obezbjeđenja bankarskih potraživanja. Banke standardno zahtijevaju jednu ili dvije blanko mjenice uz gotovinski ili stambeni kredit, u kombinaciji s pisanim '''mjeničnim ovlašćenjem''' koje precizira granice prava banke pri popunjavanju mjenice.&lt;ref name=&quot;inflacija&quot; /&gt; Mjenica nije zakonski obavezna za sve vrste kredita, ali je bankarska praksa ustalila njenu upotrebu kao standardnog sredstva osiguranja naplate, često u kombinaciji s [[Administrativna zabrana|administrativnom zabranom]] – nalogom poslodavcu da dio plate dužnika automatski prenosi banci.

=== Blanko mjenica i mjenično ovlašćenje ===
U kreditnoj praksi korisnik kredita potpisuje blanko mjenicu pri zaključenju ugovora o kreditu. Uz nju se potpisuje i poseban dokument – '''mjenično ovlašćenje''' – kojim se određuje maksimalan iznos koji banka smije upisati (najčešće iznos dospjele a neizmirene obaveze uvećan za ugovorene kamate i troškove), kao i okolnosti u kojima je popunjavanje dopušteno. Bez mjeničnog ovlašćenja povjerilac nema pravni osnov za samostalno dopunjavanje mjeničnih elemenata.&lt;ref name=&quot;inflacija&quot; /&gt; Ako kredit ima [[Sudužnik|sudužnika]], i sudužnik potpisuje i mjenicu i mjenično ovlašćenje te preuzima solidarnu mjeničnu odgovornost prema banci.

=== Mjenica kao izvršna isprava ===
Jedna od ključnih pravnih prednosti mjenice kao instrumenta obezbjeđenja jeste njena '''procesna snaga'''. Pravilno popunjena mjenica u državama ex-YU prostora ima status [[Izvršna isprava|izvršne isprave]], što znači da povjerilac može neposredno pokrenuti [[izvršni postupak]] pred sudom ili javnim izvršiteljem bez prethodnog parničnog postupka za utvrđivanje potraživanja.&lt;ref name=&quot;zakon_cg&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;zakon_srbija&quot; /&gt; Sud pri ocjeni prijedloga za izvršenje provjerava samo formalnu ispravnost mjenice – ne ulazi u meritum kreditnog odnosa, što je direktna posljedica načela apstraktnosti. Ova procesna efikasnost bitno smanjuje kreditni rizik za banku.

=== Razlika prema jemstvu i zalozi ===
Za razliku od [[Jemstvo|jemstva]], gdje jemac preuzima akcesornu obavezu zavisnu od valjanosti i postojanja glavnog duga, mjenična obaveza je apstraktna i autonomna: mjenični dužnik ne može u mjeničnom postupku isticati prigovore koji se tiču temeljnog kreditnog odnosa.&lt;ref name=&quot;vasiljević&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;clark&quot; /&gt; [[Zaloga]] je stvarnopravno sredstvo obezbjeđenja vezano za određenu stvar, dok mjenica predstavlja personalno obezbjeđenje zasnovano na ličnoj obavezi potpisnika, što je čini primjenjivom i u slučajevima kad dužnik nema imovine pogodne za zalog.

=== Prestanak mjenične obaveze i povrat mjenice ===
Mjenična obaveza prestaje:

* potpunom isplatom mjeničnog iznosa;
* [[Zastara|zastarom]] mjeničnih prava – rok je trogodišnji prema Ženevskim konvencijama za tužbu protiv akceptanta, godišnji za regresne tužbe prema indosantima, a šestomjesečni za tužbe indosanata međusobno;&lt;ref name=&quot;zenevska&quot; /&gt;
* fizičkim vraćanjem ili uništavanjem mjenice.

Po izmirenju kreditne obaveze banka je dužna neiskorišćenu blanko mjenicu vratiti korisniku kredita. Ista obaveza nastaje i kod prijevremene otplate. Fizički povrat mjenice jedini je siguran dokaz da više ne može biti iskorišćena za pokretanje izvršnog postupka.

== Mjenično pravo u državama bivše Jugoslavije ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!Država
!Zakon / izvor
!Napomena
|-
|[[Crna Gora]]
|Zakon o mjenici, ''Sl. list RCG'' br. 18/2005
|Nasljeđuje jugoslavenski ZOM; usklađen s ŽK 1930.
|-
|[[Srbija]]
|Zakon o menici, ''Sl. glasnik RS'' br. 43/1994, izmj. 61/2005
|Nasljeđuje ZOM SFRJ 1946; izmjena 2005. terminološke prirode
|-
|[[Hrvatska]]
|Zakon o mjenici, ''Narodne novine'' br. 74/1994, 92/2010
|Izmjena iz 2010. tiče se potpisa slijepih osoba; usklađen s pravnom stečevinom EU
|-
|[[Bosna i Hercegovina]]
|Zakon o mjenici, ''Sl. glasnik BiH'' br. 32/2001
|Primjenjuje se na razini BiH; Federacija BiH i RS imaju vlastite propise
|-
|[[Slovenija]]
|Zakon o menici (1946/1990)
|Nasljeđuje austrougarsku tradiciju; kao prva ex-YU država ušla u EU
|-
|[[Sjeverna Makedonija]]
|Zakon za меница, ''Sl. vesnik RM'' br. 43/2002
|Ženevski model
|}

== Mjenica u međunarodnom platnom prometu ==
Paralelno s ženevskim sistemom, u međunarodnom platnom prometu bitnu ulogu igra anglosaksonski sistem utemeljen na britanskom ''Bills of Exchange Act'' (1882.) i američkom čl. 3 [[Uniform Commercial Code|Uniform Commercial Codea]]. Između ova dva sistema postoje bitne razlike u uvjetima valjanosti, prijenosu prava i regresnim mehanizmima, što može uzrokovati kolizionopravne probleme u prekograničnim transakcijama.&lt;ref name=&quot;clark&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;uncitral_expl&quot; /&gt;

Nastojeći premostiti jaz između ženevskog i anglosaksonskog sistema, [[UNCITRAL]] je 1988. donio '''Konvenciju UN o međunarodnim mjenicama i međunarodnim vlastitim mjenicama''' (''UN Convention on International Bills of Exchange and International Promissory Notes''), koja nije stekla širu ratifikaciju i u praksi ima ograničen doseg.&lt;ref name=&quot;uncitral_expl&quot; /&gt;

U suvremenoj međunarodnoj trgovini mjenica je u platnom prometu dijelom istisnuta dokumentarnim [[Akreditiv|akreditivom]] i bankarskim garancijama, no zadržava važnost kao kreditni instrument i sredstvo eskontnog financiranja, osobito u robnom kreditiranju (''trade finance'').

== Vidi još ==

* [[Hartija od vrijednosti]]
* [[Ček]]
* [[Akreditiv]]
* [[Hipoteka]]
* [[Jemstvo]]
* [[Administrativna zabrana]]
* [[Izvršni postupak]]
* [[Platni promet]]
* [[Eskont]]
* [[Bills of Exchange Act 1882]]
* [[Uniform Commercial Code]]

== Reference ==
{{Reflist}}

== Literatura ==

* De Roover, R. (1948). ''Money, Banking and Credit in Mediaeval Bruges: Italian Merchant Bankers, Lombards and Money Changers''. Cambridge: The Mediaeval Academy of America.
* De Roover, R. (1953). ''L'évolution de la lettre de change, XIVe–XVIIIe siècles''. Paris: Armand Colin / École Pratique des Hautes Études.
* Bolton, J., Masschaele, J. (2021). 'Your flexible friend': the bill of exchange in theory and practice in the fifteenth century. ''The Economic History Review'', 74(2). DOI: 10.1111/ehr.13070.
* Baker, C. R., Cohanier, B. (2025). The emergence of bills of exchange in the late medieval and early modern periods in Europe. ''Journal of Management History''. DOI: 10.1177/10323732251331978.
* Clark, B. (2014). ''Bills of Exchange''. Edinburgh: Avizandum Publishing.
* Schwarze, J. (2006). ''Europäisches Wechselrecht''. Baden-Baden: Nomos Verlagsgesellschaft.
* Vasiljević, M. (2012). ''Trgovačko pravo''. 8. izd. Beograd: Pravni fakultet Univerziteta u Beogradu.
* UNCITRAL (1988). ''Explanatory note on the UN Convention on International Bills of Exchange and International Promissory Notes''. New York: United Nations.
* League of Nations (1930). ''Convention Providing a Uniform Law for Bills of Exchange and Promissory Notes''. League of Nations Treaty Series, vol. 143.

== Vanjske veze ==

* [https://www.zakon.hr/z/353/zakon-o-mjenici Zakon o mjenici Republike Hrvatske – Zakon.hr]
* [https://www.wipo.int/wipolex/en/text/203413 Zakon o mjenici Crne Gore – WIPO Lex]
* [https://uncitral.un.org/en/texts/paymentinsolvency/conventions/bills_of_exchange UNCITRAL konvencija o međunarodnim mjenicama – UN]
* [https://archives.ungeneva.org/bills-of-exchange-and-cheques-1930-convention-providing-uniform-law-on-bills-of-exchange Ženevska konvencija 1930. – UN Archives Geneva]</text>
      <sha1>8orl21c4zikgx3zf2278ceyu61bk4pw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Razgovor o Wikipediji:CEE Proljeće 2026./CEE žene</title>
    <ns>5</ns>
    <id>4722940</id>
    <revision>
      <id>42607283</id>
      <parentid>42607145</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T23:00:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Edgar Allan Poe</username>
        <id>29250</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nagrade */ odgovor</comment>
      <origin>42607283</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3492" sha1="7ccj21fjuj13huaiopa4blelxrksfa6" xml:space="preserve">== Nagrade ==

Može li mi neko javiti, ko je ostvario pravo na nagradu na lokalnom maratonu? Trebao bi podijeliti nagrade! Pozdrav – [[Korisnik:AnToni|AnToni]] ([[Razgovor s korisnikom:AnToni|razgovor]]) 6. juna 2026. u 19:01 (CEST)
: Koliko sam na brzinu video samo je {{ping|User:Edgar Allan Poe}} napisao dovoljan broj (5) članaka.– [[Korisnik:AnToni|AnToni]] ([[Razgovor s korisnikom:AnToni|razgovor]]) 6. juna 2026. u 19:08 (CEST)
::Moj prijedlog: Produžit ćemo maraton do 1. 7. 2026. i svi oni koji napišu više od pet članaka dobit će vaučere ukupnom iznosu od 100 € od Amazona po modalitu npr. 50-30-20€ E-Mailom. Ukoliko bude više urednika, napravimo novu podjelu. CEE Hub je već odobrio sredstva, a ako ih ne podjelimo, budem ih vratio nazad. Pozivam urednike da,se angažuju ovih nekoliko narednih sedmica. Lijep pozdrav! – [[Korisnik:AnToni|AnToni]] ([[Razgovor s korisnikom:AnToni|razgovor]]) 6. juna 2026. u 20:18 (CEST)
:::Zdravo @[[Korisnik:AnToni|AnToni]], članke o ženama unutar CEE Proljeća na shwiki možeš naći prema tematskoj oznaci &quot;žena&quot; na stranici [[Wikipedija:CEE Proljeće 2026./Statistika]]. Ja sam napisao tri, @[[Korisnik:Zavičajac|Zavičajac]] dva, &lt;s&gt;a @[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]] i ti ste napisali po jedan svaki.&lt;/s&gt;
:::Tvoj mi se prijedlog sviđa, ali imam nekoliko pitanja:
:::* da li je taj ukupan iznos od 100 € cijeli predviđen za zajednicu srpskohrvatske Wikipedije?
:::* da li se nagrade dijele ukoliko ne budemo imali dovoljno učesnika koji zadovoljavaju uvjete?
:::Sebe sam kao (jedinog) organizatora takmičenja CEE Proljeće isključio iz konkurencije za njegovu nagradu, jer sam smatrao da je to najprimjerenije. – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 7. juna 2026. u 12:00 (CEST)
::::@[[Korisnik:Vipz|Vipz]]: Provjeri da nema više tekstova, jer ja znam da svoje članke o ženama nisam označavao posebno (nisam znao da je ovo uopće ''thing'' kao poseban natječaj) pa su možda i drugi tako, odnosno možda ima nešto veći broj sudionika i sadržaja. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;span style=&quot;color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';&quot;&gt;Edgar A.&lt;/span&gt;]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;span style=&quot;color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';&quot;&gt;Poe&lt;/span&gt;]] 7. juna 2026. u 12:06 (CEST)
:::::Hvala ti na napomeni, sve sam odgovarajuće ženske biografije označio prikladnom tematskom oznakom i osvježio statistiku. – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 7. juna 2026. u 12:17 (CEST)
::::::Planirano je malo drugačije, ali sad mislim da bi bilo najbolje podijeliti 100 € na urednike, koji su napisali preko 5 članaka. Zato sam i predložio produženje do 1.7. Ukoliko se ne dodijeli trebao bih vratiti CEE Hubu. – [[Korisnik:AnToni|AnToni]] ([[Razgovor s korisnikom:AnToni|razgovor]]) 7. juna 2026. u 18:03 (CEST)
:::::::Na statistici na Meti Edgar ima 5 članaka. – [[Korisnik:AnToni|AnToni]] ([[Razgovor s korisnikom:AnToni|razgovor]]) 7. juna 2026. u 18:05 (CEST)
::::::::Je, imam, samo ja to nisam posebno označavao jer nisam ni znao za ovo. Moguće je da postoji još takvih članaka, treba prebrojati. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;span style=&quot;color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';&quot;&gt;Edgar A.&lt;/span&gt;]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;span style=&quot;color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';&quot;&gt;Poe&lt;/span&gt;]] 9. juna 2026. u 01:00 (CEST)</text>
      <sha1>7ccj21fjuj13huaiopa4blelxrksfa6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nacrt:Hipoteka</title>
    <ns>118</ns>
    <id>4722948</id>
    <revision>
      <id>42607241</id>
      <parentid>42607185</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T13:29:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Edgar Allan Poe</username>
        <id>29250</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Edgar Allan Poe premješta stranicu [[Hipoteka]] na [[Nacrt:Hipoteka]] bez ostavljanja preusmjerenja</comment>
      <origin>42607185</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18975" sha1="jltak36bh7whepxi4xgcjl8n10tlrhg" xml:space="preserve">[[Datoteka:30_year_mortgage_calculator.webp|mini|385x385piksel|30-godišnji hipotekarni kredit od 4% na 250.000 $&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Mortgage Calculator |url=https://www.bankrate.com/mortgages/mortgage-calculator/ |website=Bankrate}}&lt;/ref&gt; {{legenda-linija|#FFD932 solid 3px|Ukupni trošak}} {{legenda-linija|#00A2FF solid 3px|Otplaćena glavnica}} {{legenda-linija|#EE220C solid 3px|Ukupno plaćena kamata}}{{legenda|#00A2FF|Preostali saldo|outline=#0076BA}}]]
'''Hipotekarni kredit''' ili jednostavno '''hipoteka''' je [[zajam]] kojim kupac [[Nekretnina|nekretnine]] pribavlja sredstva za kupovinu, ili kojim postojeći vlasnik nekretnine pribavlja sredstva za bilo koju svrhu stavljajući [[Zaloga|zalog]] na nekretninu. Zajam je &quot;[[Kolateral (finansije)|osiguran]]&quot; nekretninom dužnika kroz postupak koji se naziva zasnivanje hipoteke. To znači da je uspostavljen pravni mehanizam koji zajmodavcu omogućava da preuzme posjed i proda osiguranu nekretninu (&quot;[[ovrha]]&quot; ili &quot;[[reposesija]]&quot;) radi naplate zajma u slučaju da dužnik ne ispuni obaveze iz ugovora. Termin ''hipoteka'' potiče od grčkih riječi ''hypo'' (ispod) i ''tithemi'' (staviti), što opisuje ideju da je nekretnina simbolično stavljena ispod potraživanja povjerioca dok dug nije izmiren.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Coke |first=Edward |author-link=Edward Coke |title=Commentaries on the Laws of England}}&lt;/ref&gt;

Hipotekarni dužnici mogu biti fizička lica koja hipotekuju svoje stanove ili preduzeća koja hipotekuju poslovnu imovinu. Zajmodavac je tipično finansijska institucija poput [[Banka|banke]] ili [[Kreditna unija|kreditne unije]]. Karakteristike hipotekarnog kredita kao što su iznos, rok, kamatna stopa i način otplate mogu se značajno razlikovati. Prava zajmodavca na osiguranoj nekretnini imaju prioritet u odnosu na ostale povjerioce dužnika, što znači da u slučaju [[Stečaj|stečaja]] ostali povjerioci mogu biti namireni iz vrijednosti nekretnine tek nakon što je hipotekarni zajmodavac u cijelosti isplaćen.

U mnogim zemljama kupovina stanova i kuća finansira se upravo hipotekarnim kreditima, budući da malo pojedinaca ima dovoljno likvidnih sredstava za gotovinski otkup nekretnine.

== Osnovi hipotekarnog kredita ==

=== Temeljni pojmovi i pravna regulativa ===
Prema kontinentalnoevropskom građanskom pravu, hipoteka nastaje kada vlasnik nekretnine založi svoju imovinu kao [[Kolateral (finansije)|kolateral]] za zajam. Hipoteka je stoga [[Teret (pravo)|teret]] na pravu vlasništva koji povjerioca štiti u slučaju neispunjenja obaveze. Kao i drugi zajmovi, hipotekarni krediti imaju [[Kamatna stopa|kamatnu stopu]] i amortizuju se tokom određenog perioda, tipično 10 do 30 godina. Sve vrste nekretnina mogu biti predmet hipoteke, a kamatna stopa odražava kreditni rizik zajmodavca.

Hipotekarno kreditiranje je primarni mehanizam finansiranja privatnog vlasništva nad stambenim i poslovnim nekretninama u većini zemalja. Iako se terminologija i oblici razlikuju od zemlje do zemlje, temeljne komponente su slične:

* '''Nekretnina''': fizička imovina koja se finansira ili stavlja kao zalog.
* '''Hipoteka''': [[stvarno pravo]] zajmodavca na nekretnini, koje može uključivati ograničenja korišćenja ili raspolaganja imovinom.
* '''Dužnik''' (hipotekarni dužnik): lice koje uzima zajam i ima ili stiče vlasništvo nad nekretninom.
* '''Zajmodavac''' (hipotekarni poverilac): finansijska institucija, najčešće banka.
* '''Glavnica''': originalni iznos zajma koji se postepeno otplaćuje.
* '''Kamata''': finansijska naknada za korišćenje novca zajmodavca.
* '''Ovrha ili izvršenje''': mogućnost zajmodavca da naplati dug prodajom nekretnine u slučaju neplaćanja.
* '''Brisanje hipoteke''': konačna otplata duga i brisanje hipoteke iz javnog registra.

=== Procjena kreditne sposobnosti ===
Tokom postupka odobravanja hipotekarnog kredita zajmodavac provjerava finansijske informacije podnosioca zahtjeva: prihode, zaposlenje, kreditnu historiju i vrijednost nekretnine putem procjene. Postupak procjene može trajati od nekoliko dana do nekoliko sedmica. Preporučuje se da podnosilac zahtjeva ne mijenja zaposlenje ni ne otvara nove kreditne linije tokom ovog postupka, budući da svaka promjena u kreditnom, radnom ili finansijskom profilu može dovesti do odbijanja zahtjeva.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=22 October 2012 |title=How Long Does Mortgage Underwriting Take? |url=http://homeguides.sfgate.com/long-mortgage-underwriting-take-48880.html |website=SFGate}}&lt;/ref&gt;

=== Omjer kredita i vrijednosti nekretnine ===
[[Omjer kredita i vrijednosti]] (LTV, od engl. ''loan-to-value'') je odnos iznosa kredita prema vrijednosti nekretnine. Zajmodavac koji odobri kredit od 80.000 € na nekretnini vrijednoj 100.000 € ima LTV od 80%. Ovaj omjer smatra se ključnim pokazateljem rizičnosti hipotekarnog kredita: što je LTV viši, veći je rizik da vrijednost nekretnine u slučaju ovrhe neće biti dovoljna za pokriće preostalog duga. U zemljama regiona banke tipično odobravaju do 70 do 80% procijenjene tržišne vrijednosti nekretnine.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026 |title=Hipoteka: Šta je, kako funkcioniše i kako se upisuje |url=https://inflacija.me/me/bankarstvo/hipoteka |website=Inflacija.me}}&lt;/ref&gt;

== Vrste hipotekarnih kredita ==
[[Datoteka:Mortgage_Loan_Principal_Expenses_Interest_Rates_Loan_Term_Total_Payment_02.png|mini|Ukupna otplata hipotekarnog kredita za različite kombinacije kamatnih stopa i rokova]]
Postoji više vrsta hipotekarnih kredita u zavisnosti od kamatne stope, roka otplate i načina amortizacije.

=== Krediti s fiksnom kamatnom stopom ===
Kod kredita s [[Fiksna kamatna stopa|fiksnom kamatnom stopom]] (FRM, od engl. ''fixed-rate mortgage'') kamatna stopa ostaje nepromijenjena tokom cijelog roka otplate. Periodična rata ostaje ista, što dužniku pruža predvidivost i sigurnost planiranja. Ovaj tip je dominantan u Sjedinjenim Državama, Njemačkoj, Francuskoj i Danski, a u posljednjim godinama sve je popularniji i u Srbiji i Crnoj Gori.

=== Krediti s promjenljivom kamatnom stopom ===
Kod kredita s [[Promjenljiva kamatna stopa|promjenljivom kamatnom stopom]] (ARM, od engl. ''adjustable-rate mortgage'') kamatna stopa se periodično mijenja prema nekom tržišnom indeksu, najčešće [[Euribor|Euriboru]] u Evropi ili [[LIBOR|LIBORu]] na globalnom nivou. Promjenljiva stopa tipično je niža od fiksne na početku otplate, ali nosi rizik povećanja rate u slučaju rasta referentnog indeksa. Ovaj tip je dominantan u Austriji, Španiji, Italiji i Portugalu, a u regionu bivše Jugoslavije banke nude obje opcije.&lt;ref&gt;{{Cite report|url=https://www.ecb.europa.eu/pub/pdf/scpwps/ecb.wp2322~0ed0879d8a.en.pdf|title=Fixed rate versus adjustable rate mortgages: evidence from euro area banks|publisher=European Central Bank|date=October 2019}}&lt;/ref&gt;

=== Obrnuta hipoteka ===
[[Obrnuta hipoteka]] (engl. ''reverse mortgage'') namijenjena je starijim dužnicima, tipično penzionerima, i funkcioniše na suprotan način od standardne hipoteke: zajmodavac isplaćuje dužniku određene iznose, a kamata se pripisuje glavnici povećavajući dug s vremenom. Zajam se ne otplaćuje dok dužnik živi u nekretnini, a namiruje se prodajom nekretnine nakon smrti ili preseljenja dužnika. Ovaj instrument je rasprostranjen u Sjedinjenim Državama i Velikoj Britaniji, ali nije razvijen u zemljama regiona bivše Jugoslavije.

=== Kamatni kredit ===
Kamatni kredit (engl. ''interest-only mortgage'') je oblik gdje se tokom određenog perioda plaća samo kamata bez otplate glavnice. Na kraju tog perioda dužnik mora otplatiti cijelu glavnicu odjednom ili refinansirati kredit. Ovaj tip je bio rasprostranjen u Velikoj Britaniji ali je regulatorno ograničen nakon finansijske krize 2008. godine zbog povećanog rizika neplaćanja.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Langley |first=Paul |date=2008 |title=Sub-prime mortgage lending: a cultural economy |journal=Economy and Society |volume=37 |issue=4 |pages=469–494 |doi=10.1080/03085140802357893}}&lt;/ref&gt;

== Pravni okvir i regionalne razlike ==

=== Historijski razvoj ===
Hipoteka kao pravni institut potiče iz rimskog prava gdje se koristila kao neformalni sporazum bez prenosa posjeda, za razliku od starije forme zaloga ''fiducia'' gdje je posjed privremeno prelazio na povjerioca. Moderni oblik s obaveznim upisom u javne knjige uveden je u evropskim zakonodavstvima tokom 19. vijeka, najprije u austrijskom i pruskom pravu, a zatim i u ostalim kontinentalnim sistemima.

Austrijski Opšti građanski zakonik iz 1811. godine, koji je važio na prostorima današnje Bosne i Crne Gore, postavio je temelje hipotekarnog prava koji su se zadržali u pravnoj tradiciji ovog regiona. U periodu Kraljevine Jugoslavije (1918 do 1941) primjenjivalo se naslijeđeno austrougarsko pravo na prostorima bivše Austro-Ugarske i srpsko pravo na prostorima Srbije i Makedonije. Socijalistička Jugoslavija nije razvijala hipotekarno pravo kao institucionalni okvir, budući da je privatno vlasništvo nad nekretninama i hipotekarno kreditiranje bilo ideološki marginalizovano. Zakon o osnovnim svojinskopravnim odnosima iz 1980. godine postavio je temelje koje su postjugoslavenske države naslijedile i reformisale.&lt;ref&gt;{{Cite book |year=2005 |title=Housing Finance Systems for Countries in Transition: Principles and Examples |publisher=United Nations Economic Commission for Europe |isbn=92-1-116923-2}}&lt;/ref&gt;

=== Srbija ===
Srbija je donijela poseban Zakon o hipoteci 2005. godine koji je uveo najznačajniju regionalnu novinu, institut vansudske hipoteke s klauzulom izvršnosti.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2005 |title=Zakon o hipoteci |url=https://www.paragraf.rs/propisi/zakon_o_hipoteci.html |publisher=Paragraf}}&lt;/ref&gt; Ovaj zakon omogućava povjerioci da bez pokretanja parničnog postupka inicira prodaju nekretnine kroz javnog izvršitelja, što je skratilo postupak naplate s potencijalnih nekoliko godina na nekoliko mjeseci. Zakon je usklađen s preporukama Evropske banke za obnovu i razvoj (EBRD) i Svjetske banke koji su ga finansirali kao dio programa razvoja hipotekarnog tržišta. Bez klauzule izvršnosti povjerilac mora pokrenuti sudski izvršni postupak koji može trajati godinama.

=== Hrvatska ===
Hrvatska je kao članica Europske unije od 2013. godine uskladila hipotekarno pravo s direktivama EU, uključujući Direktivu o hipotekarnim kreditima (2014/17/EU) koja reguliše zaštitu potrošača i transparentnost u hipotekarnom kreditiranju.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2014 |title=Direktiva 2014/17/EU Europskog parlamenta i Vijeća |url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/HR/TXT/?uri=CELEX%3A32014L0017 |publisher=Europska unija}}&lt;/ref&gt; Hipotekarno pravo uređeno je Zakonom o vlasništvu i drugim stvarnim pravima, a od 2017. godine i Zakonom o stambenom potrošačkom kreditiranju koji je prenio odredbe direktive u nacionalno pravo. Ovaj zakon uveo je obavezu procjene kreditne sposobnosti dužnika, standardizovani Europski standardni informacijski list (ESIS) koji banke moraju uručiti svakom podnosiocu zahtjeva prije potpisivanja ugovora, i pravo dužnika na prijevremenu otplatu bez nerazmjerne kazne. Upis hipoteke vrši se u [[Zemljišna knjiga|zemljišnim knjigama]] pri općinskim sudovima, a ne u katastru kao u ostalim zemljama regiona, što je historijska posebnost nasljeđena iz austrougarskog pravnog sistema. Hrvatska bilježi viši udio hipotekarnih kredita u BDP-u u odnosu na ostale postjugoslavenske države, što se djelomično objašnjava razvijenijim tržištem nekretnina potaknutim turizmom i stranim investicijama na Jadranskoj obali.&lt;ref&gt;{{Cite book |year=2005 |title=Housing Finance Systems for Countries in Transition: Principles and Examples |publisher=United Nations Economic Commission for Europe |isbn=92-1-116923-2}}&lt;/ref&gt;

=== Crna Gora ===
Crna Gora hipotekarno pravo uređuje kroz Zakon o svojinskopravnim odnosima, Zakon o katastru nepokretnosti i Zakon o izvršenju i obezbjeđenju, bez posebnog hipotekarnog zakona. Upis hipoteke ima konstitutivni karakter, što znači da hipoteka kao pravno pravo nastaje tek momentom upisa u Upravu za nekretnine, a ne potpisivanjem ugovora. Reforma katastralnog sistema s ciljem digitalizacije sprovedena je uz podršku Svjetske banke i značajno je poboljšala operativnu efikasnost sistema.

=== Bosna i Hercegovina ===
Bosna i Hercegovina ima složen sistem zbog ustavnog uređenja. Federacija BiH i Republika Srpska imaju zasebne zakone o stvarnim pravima, a Brčko distrikt poseban pravni okvir. Ova fragmentacija stvara praktične poteškoće za kreditore koji posluju na cijeloj teritoriji BiH jer moraju poznavati i primjenjivati različite propise.

=== Sjedinjene Države ===
Hipotekarno tržište Sjedinjenih Država je jedan od najvećih finansijskih sektora na svijetu. Federalna vlada osnovala je nekoliko programa i entiteta za podsticanje hipotekarnog kreditiranja, uključujući Ginnie Mae, [[Fannie Mae]] i [[Freddie Mac]]. Hipotekarni sektor SAD-a bio je u središtu nekoliko velikih finansijskih kriza, uključujući krizu stambenih kredita 1930-ih, krizu štedionica 1980-ih i krizu drugorazrednih hipotekarnih kredita 2007. godine koja je dovela do krize ovrha 2010. godine.&lt;ref&gt;{{Cite book |author=Congressional Budget Office |year=2010 |title=Fannie Mae, Freddie Mac, and the Federal Role in the Secondary Mortgage Market |page=49}}&lt;/ref&gt;

=== Velika Britanija ===
Hipotekarno tržište Velike Britanije historijski je dominiralo stambenim društvima (engl. ''building societies''), ali je od 1970-ih njihov udio znatno opao. Između 1977. i 1987. udio stambenih društava pao je s 96% na 66%, dok je udio banaka i других institucija porastao s 3% na 36%. Promjenljive kamatne stope su u Velikoj Britaniji češće nego u Sjedinjenim Državama, budući da hipotekarno finansiranje više ovisi o štednim depozitima nego o sekjuritizovanim vrijednosnim papirima.

=== Kontinentalna Evropa ===
Zapadnoevropske zemlje pokazuju raznolik pejzaž: u Francuskoj, Belgiji, Njemačkoj, Nizozemskoj i Danskoj dominiraju krediti s fiksnom kamatnom stopom, dok u Austriji, Grčkoj, Italiji, Portugalu i Španiji prevladavaju promjenljive stope. Tržište pokrivenih obveznica (engl. ''covered bonds'') u Evropskoj uniji dostiglo je oko 2 biliona eura krajem 2007. godine, s Njemačkom, Danskom, Španijom i Francuskom kao vodećim tržištima.&lt;ref&gt;{{Cite book |author=International Monetary Fund |year=2004 |title=World Economic Outlook: September 2004 |publisher=International Monetary Fund |isbn=978-1-58906-406-5 |pages=81–83}}&lt;/ref&gt;

== Otplata hipotekarnog kredita ==

=== Glavnica i kamata ===
Najuobičajeniji način otplate hipotekarnog kredita je redovnim periodičnim ratama koje uključuju dio glavnice i dio kamate, što se naziva [[Amortizacija zajma|amortizacija]]. Rata se obračunava prema formulama [[Vremenska vrijednost novca|vremenske vrijednosti novca]]:

: &lt;math&gt;A = P \cdot \frac{r(1+r)^n}{(1+r)^n - 1}&lt;/math&gt;

gdje je:

* &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; periodična amortizaciona rata
* &lt;math&gt;P&lt;/math&gt; iznos pozajmljene glavnice
* &lt;math&gt;r&lt;/math&gt; kamatna stopa izražena kao razlomak (godišnja stopa podijeljena s 12 za mjesečne rate)
* &lt;math&gt;n&lt;/math&gt; ukupan broj rata

U ranim godinama otplate veći dio rate odnosi se na kamatu, dok se s vremenom udio otplate glavnice povećava. Ovaj princip vrijedi za sve amortizovane hipotekarne kredite bez obzira na zemlju ili valutu.

=== Prijevremena otplata ===
Većina hipotekarnih ugovora predviđa mogućnost prijevremene otplate cijelog ili dijela duga. U Crnoj Gori naknada za prijevremenu otplatu iznosi 1% iznosa koji se prijevremeno otplaćuje ako je preostali rok duži od 12 mjeseci, odnosno 0,5% za kraće preostale rokove, ali samo za iznose prijevremene otplate veće od 10.000 €. U Sjedinjenim Državama kazne za prijevremenu otplatu su zakonski ograničene i rijetke u standardnim hipotekarnim ugovorima, dok su u Evropi još uvijek relativno česte.&lt;ref&gt;{{Cite book |author=Congressional Budget Office |year=2010 |title=Fannie Mae, Freddie Mac, and the Federal Role in the Secondary Mortgage Market |page=49}}&lt;/ref&gt;

== Osiguranje hipotekarnog kredita ==
Hipotekarno osiguranje je polisa koja štiti zajmodavca od gubitka u slučaju neplaćanja dužnika. Najčešće se zahtijeva za kredite s LTV omjerom iznad 80%, a trošak snosi dužnik kao dio rate ili jednokratno pri zaključenju ugovora. Pored osiguranja samog kredita, zajmodavci gotovo uvijek zahtijevaju i osiguranje nekretnine od požara i drugih rizika, s polisom vinkuliranom u korist banke, što znači da se u slučaju štete osigurana suma isplaćuje banci a ne vlasniku.

== Postupak uspostavljanja i brisanja hipoteke ==
Hipoteka nastaje upisom u javni registar nepokretnosti, što joj daje konstitutivni karakter u svim pravnim sistemima regiona. Upis se vrši na osnovu notarski ovjerenog ugovora o hipoteci ili založne izjave. Rang hipoteke, koji određuje prioritet naplate u slučaju višestrukih hipoteka na istoj nekretnini, utvrđuje se redoslijedom upisa. Hipoteka prvog reda daje povjerioci pravo prvog namirenja iz prodajne cijene, a svaki naredni rang dobija naplatu tek nakon što je prethodni u cijelosti isplaćen.

Po konačnoj otplati duga zajmodavac izdaje brisovnu dozvolu na osnovu koje vlasnik podnosi zahtjev za brisanje hipoteke iz katastra. Brisanje nije automatsko i vlasnik mora aktivno pokrenuti postupak. Hipoteka ostaje upisana sve dok se formalno ne briše, što može stvoriti ozbiljne probleme pri prodaji nekretnine ili uzimanju novog kredita.

== Hipotekarno tržište u postjugoslavenskim državama ==
Obim hipotekarnog kreditiranja kao procenat BDP-a u postjugoslavenskim državama znatno zaostaje za zapadnoevropskim prosjekom. U zemljama Evropske unije hipotekarni krediti čine u prosjeku 40 do 60% BDP-a, dok u Crnoj Gori, Srbiji i Bosni i Hercegovini taj udio iznosi između 10 i 20% BDP-a. Faktori koji ograničavaju razvoj uključuju relativno visoke kamatne stope, neefikasnost izvršnih postupaka, nerazvijenost sekundarnog hipotekarnog tržišta i neravnomjernost pravnih okvira između entiteta i država.&lt;ref&gt;{{Cite book |year=2005 |title=Housing Finance Systems for Countries in Transition: Principles and Examples |publisher=United Nations Economic Commission for Europe |isbn=92-1-116923-2}}&lt;/ref&gt;

Rast turizma i stranih investicija u Crnoj Gori u posljednjem desetljeću ubrzao je razvoj tržišta nekretnina i povećao potražnju za hipotekarnim kreditima. Srbija je reformom iz 2005. godine stvorila najrazvijeniji pravni okvir za hipotekarno kreditiranje u regionu, zahvaljujući institutu vansudske hipoteke koji je značajno smanjio kreditni rizik za zajmodavce.

== Vidi još ==

* [[Nekretnina]]
* [[Stambeni kredit]]
* [[Kreditna sposobnost]]
* [[Ovrha]]
* [[Kamatna stopa]]
* [[Euribor]]
* [[Kredit]]

== Reference ==
{{reflist}}

== Vanjski linkovi ==

* [https://www.unece.org Housing Finance Systems for Countries in Transition] — UN ECE</text>
      <sha1>jltak36bh7whepxi4xgcjl8n10tlrhg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Šablon:Klikabilno dugme</title>
    <ns>10</ns>
    <id>4722952</id>
    <redirect title="Šablon:Clickable button" />
    <revision>
      <id>42607236</id>
      <timestamp>2026-06-08T12:17:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vipz</username>
        <id>151311</id>
      </contributor>
      <comment>Preusmjereno na [[Šablon:Clickable button]]</comment>
      <origin>42607236</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40" sha1="jeaiz3zvbynfjtrvvks396lyazlt4cv" xml:space="preserve">#PREUSMJERI [[Šablon:Clickable button]]</text>
      <sha1>jeaiz3zvbynfjtrvvks396lyazlt4cv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Stup u Donjim Bakićima</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4722953</id>
    <revision>
      <id>42607247</id>
      <timestamp>2026-06-08T16:38:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zavičajac</username>
        <id>76707</id>
      </contributor>
      <comment>Nova stranica: '''Stup u Donjim Bakićima''' ([[obelisk]], [[nišan]]) je naziv [[Oblici stećaka|stojećeg stećka]] u obliku nišana, u naselju [[Bakići (Olovo)|Bakići]], [[Olovo (BiH)|Olovo]], [[Bosna i Hercegovina]]. Pripada istorijskom području kojeg čine:  * dva [[Stećak|stećka]] na lokalitetu Pod Klisa ili Varošište,  * ostaci [[Srednji vijek|srednjovjekovne]] crkve svetog Roka (svetište Gospe olovske) i nekropola sa 24 stećka na lokalitetu Klisa, * nekropola sa 14 stećaka...</comment>
      <origin>42607247</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6995" sha1="s9tjufb5ps38a2eczpi04ka2q999ahu" xml:space="preserve">'''Stup u Donjim Bakićima''' ([[obelisk]], [[nišan]]) je naziv [[Oblici stećaka|stojećeg stećka]] u obliku nišana, u naselju [[Bakići (Olovo)|Bakići]], [[Olovo (BiH)|Olovo]], [[Bosna i Hercegovina]]. Pripada istorijskom području kojeg čine: 
* dva [[Stećak|stećka]] na lokalitetu Pod Klisa ili Varošište, 
* ostaci [[Srednji vijek|srednjovjekovne]] crkve svetog Roka (svetište Gospe olovske) i nekropola sa 24 stećka na lokalitetu Klisa,
* nekropola sa 14 stećaka na lokalitetu Grebljica,
* nekropola sa 43 stećka na lokalitetu Slavanj,
* 16 nišana na lokalitetu Svatovsko Greblje,
* obelisk (stub, nišan) na lokalitetu Vlaškovac.&lt;ref name=&quot;Komisija&quot;&gt;{{Cite web |url= https://web.archive.org/web/20210315164646/http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&amp;lang=1&amp;action=view&amp;id=3042 |title=  Nekropole sa stećcima, nišanima, obeliskom i ostacima crkve sv. Roka u Bakićima Donjim, u selu Bakići Donji, općina Olovo,  |work= Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika, 2008 |accessdate= 9. 2. 2026 }}&lt;/ref&gt;

== Lokalitet ==
Lokalitet Vlaškovac, vlasništvo DP „Stupčanica“, nalazi se na udaljenosti do 500 m zračne linije od crkve svetog Roka (svetište Gospe olovske), u pravcu sjeveroistoka.

[[Geografija|Geografski]] položaj naselja Bakića, okruženost proplancima i [[šuma]]ma, odaje sliku jedne prirodno zatvorene cjeline sa brojnim ostacima spomenika na čijem području je evidentirano šest lokaliteta sa spomenicima: Pod Klisa ili Varošište, Klisa, Grebljica, Vlaškovac, Slavanj i „Svatovsko Greblje“. Ovo naselje je još uvijek naseljeno. Stanovništvo se pretežno bavi [[Poljoprivreda|poljoprivredom]] i stočarstvom, zanimanjima koja su, skupa sa [[rudarstvo]]m, u prethodnim stoljećima uticala na formiranje [[Kultura|kulturnog]] pejsaža ovog naselja. Kontinuitet življenja i rada na ovim prostorima je očit.

== Opis == 
U literaturi je uvriježeno mišljenje da je stup iz Bakića [[Kraj stećaka i prvi nišani|poseban tip nadgrobnog spomenika]] iz [[Bosna i Hercegovina u srednjem vijeku|srednjeg vijeka]] i da je pripadao domaćem [[feudalizam|feudalcu]], koji je vremenom prihvatio [[islam]].&lt;ref name=&quot;Miletić&quot;&gt;{{Cite web |url= https://de.scribd.com/document/122040181/Miletić-Nada-Stećci  |title=Nada Miletić: STEĆCI – Umjetnost na tlu Jugoslavije |work= Izdavački zavod Jugoslavija, Beograd – Spektar Zagreb – Prva književna komuna Mostar, 1982 |accessdate= 9. 2. 2017}}&lt;/ref&gt; 

Nadgrobnik je u obliku nišana, a ornamentika na njemu bliska je ukrasima sadržanim na stećcima od kojih se on ne može odvojiti, što se naročito odnosi na spiralne zavoje, S-motive, rozete i tordiranu vrpcu što nije neuobičajeno za nišane prijelaznog doba. Po vremenu nastanka obelisk se može svrstati u drugu polovicu XV. stoljeća, možda i na sam kraj XV. stoljeća, dok se nastanak ostalih nekropola svrstava u vremenski razmak od kraja XIV. do kraja XV. stoljeća.&lt;ref name=&quot;Obelisk&quot;&gt;{{Cite web |url=http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_hrv/Olovo_nekropola%20Bakici%20Donji%20HR.pdf |title=Obelisk u Bakićima |work=Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika BiH |accessdate=9. 2. 2017 }}{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
=== Dimenzije ===
Dimenzije obeliska su: 
* visina od postolja do četvrtaste piramide 300 cm, 
* do kamene kugle 365 cm,
* od postolja do samog vrha 410 cm,
* visina piramide je 65 cm, 
* visina kamene kugle 45 cm.
=== Ukrasi ===
Spomenik je i bogato [[Ukrašavanje stećaka|ukrašen]] simboličnim predstavama na sve četiri strane, a ukrasi su podijeljeni po poljima. Mjesto oštrih ivica spomenik ima sa svih strana tordiranu vrpcu kao ornament, koja služi i za diobu ukrasnih polja.

Svi ukrasi su rađeni u vidu reljefnih ispupčenja. Osnovni motivi na obelisku su: S-motivi i životinjski lik ([[divlja svinja]]) sa štitom. Potom dolaze spiralni zavoji, [[Grožđe|grozdovi]] i tačkice. Kompozicija vepra sa štitom bi trebalo da označava [[Heraldika|heraldički]] znak, ponavlja se na sve četiri strane i jedan je od rijetkih na spomenicima ove vrste u Bosni i Hercegovini.&lt;ref name=&quot;Nišani&quot;&gt;{{Cite web |url= https://de.scribd.com/document/114237216/%C5%A0efik-Be%C5%A1lagi%C4%87-Ni%C5%A1ani-XV-i-XVI-vijeka-u-Bosni-i-Hercegovini |title= Šefik Bešlagić: Nišani XV i XVI vijeka Bosne i Hercegovine |work=ANUBIH, DJELA, KNJIGA LIII - Odjeljenje društvenih nauka, Sarajevo 1978.|accessdate= 9. 2. 2017}}&lt;/ref&gt;

Povezujući simbol vepra, naziv naselja (Bakići) i naziv lokaliteta (Vlaškovac), [[Šefik Bešlagić]] spomenik pripisuje jednom od članova vlastelinske porodice [[Pavle Bakić|Bakić]]. Porodica se rano uključila u [[Osmansko Carstvo|osmanlijski]] [[feudalizam]]. Bili su funkcioneri sa pravom skupljanja [[porez]]a, knezovi i spahije, sa velikim imanjima na teritoriji [[Smederevski sandžak|Smederevskog sandžaka]]. Pavle Bakić je prešao u [[Ugarska|Ugarsku]], gdje ga je kralj Ferdinand imenovao [[Srpska Despotovina|srpskim despotom]] (posljednji). [[Mađarska|Mađarski]] istoričar [[Lajos Thallóczy|Taloči]] objavio je grb nepoznate pripadnosti, na kojem je glava vepra.

Ako grb na obelisku pripada nekom od članova srpske vlastelinske porodice Bakić, onda se radi o čovjeku koji je kao zaslužni turski funkcioner dobio timar kod Olova. Ovaj Bakić mogao je ostati u svojoj vjeri, ili primiti [[islam]]. Podignut mu je spomenik u obliku nišana, kakav je podignut [[Nišan Mahmuta Brankovića|Mahmutu Brankoviću]] ili [[Nišan Radivoja Oprašića|Radivoju Oprašiću]].

== Nacionalni spomenik ==
Prirodno i historijsko područje – [[Nekropole sa stećcima u Olovu|nekropole sa stećcima]], nišanima, obeliskom i ostacima crkve svetog Roka u Bakićima Donjim, opština Olovo,  proglašeno je [[Nacionalni spomenik Bosne i Hercegovine|nacionalnim spomenikom Bosne i Hercegovine]] na sjednici održanoj od 9 - 15. septembra 2008. godine&lt;ref name=&quot;Komisija&quot;/&gt;

Parcele na kojima se nalaze lokaliteti Pod Klisa ili Varošište, Grebljica i Vlaškovac, gdje je smješten obelisk, vlasništvo je 1/1. DP „Stupčanica“, Olovo. Zemljišna parcela na kojoj je smješten lokalitet Slavanj u vlasništvu je Mustafe (Smaje) Bolića i parcela gdje je smješten lokalitet „Svatovsko groblje“ vlasništvo je Odbora Islamske zajednice Olovo.

== Literatura ==
* [[Šefik Bešlagić]]: Stećci i njihova umjetnost, Zavod za izdavanje udžbenika, Sarajevo, 1971.a, str. 105 i 106; 
* Šefik Bešlagić: Leksikon stećaka, Svjetlost, Sarajevo, 2004, str. 15. 
* [[Alojz Benac]]: Stećci, 1963, XXXV. 
* Šefik Bešlagić: Stećci, 1982, str. 67 i 130. 
* [[Pavao Anđelić]]: Doba srednjovjekovne bosanske države u: Kulturna istorija Bosne i Hercegovine od najstarijih vremena do početka turske vladavine, Sarajevo, 1966, str. 455–495. 

== Izvori ==
{{Reflista|2}}

[[Kategorija:Nacionalni spomenici u Olovu]]
[[Kategorija:Nekropole stećaka u Olovu]]
[[Kategorija:Stojeći stećci]]</text>
      <sha1>s9tjufb5ps38a2eczpi04ka2q999ahu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>42607248</id>
      <parentid>42607247</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T16:45:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zavičajac</username>
        <id>76707</id>
      </contributor>
      <origin>42607248</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6984" sha1="014epiz2hz13k0sm6uqdbgh2jtfr29m" xml:space="preserve">'''Stup u Donjim Bakićima''' ([[obelisk]], [[nišan]]) je naziv [[Oblici stećaka|stojećeg stećka]] u obliku nišana, u naselju [[Bakići (Olovo)|Bakići]], [[Olovo (BiH)|Olovo]], [[Bosna i Hercegovina]]. Pripada istorijskom području kojeg čine: 
* dva [[Stećak|stećka]] na lokalitetu Pod Klisa ili Varošište, 
* ostaci [[Srednji vijek|srednjovjekovne]] crkve svetog Roka (svetište Gospe olovske) i nekropola sa 24 stećka na lokalitetu Klisa,
* nekropola sa 14 stećaka na lokalitetu Grebljica,
* nekropola sa 43 stećka na lokalitetu Slavanj,
* 16 nišana na lokalitetu Svatovsko Greblje,
* obelisk (stub, nišan) na lokalitetu Vlaškovac.&lt;ref name=&quot;Komisija&quot;&gt;{{Cite web |url= https://web.archive.org/web/20210315164646/http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&amp;lang=1&amp;action=view&amp;id=3042 |title=  Nekropole sa stećcima, nišanima, obeliskom i ostacima crkve sv. Roka u Bakićima Donjim, u selu Bakići Donji, općina Olovo,  |work= Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika, 2008 |accessdate= 9. 2. 2026 }}&lt;/ref&gt;

== Lokalitet ==
Lokalitet Vlaškovac, vlasništvo DP „Stupčanica“, nalazi se na udaljenosti do 500 m zračne linije od crkve svetog Roka (svetište Gospe olovske), u pravcu sjeveroistoka.

[[Geografija|Geografski]] položaj naselja Bakića, okruženost proplancima i [[šuma]]ma, odaje sliku jedne prirodno zatvorene cjeline sa brojnim ostacima spomenika na čijem području je evidentirano šest lokaliteta sa spomenicima: Pod Klisa ili Varošište, Klisa, Grebljica, Vlaškovac, Slavanj i „Svatovsko Greblje“. Ovo naselje je još uvijek naseljeno. Stanovništvo se pretežno bavi [[Poljoprivreda|poljoprivredom]] i stočarstvom, zanimanjima koja su, skupa sa [[rudarstvo]]m, u prethodnim stoljećima uticala na formiranje [[Kultura|kulturnog]] pejsaža ovog naselja. Kontinuitet življenja i rada na ovim prostorima je očit.

== Opis == 
U literaturi je uvriježeno mišljenje da je stup iz Bakića [[Kraj stećaka i prvi nišani|poseban tip nadgrobnog spomenika]] iz [[Bosna i Hercegovina u srednjem vijeku|srednjeg vijeka]] i da je pripadao domaćem [[feudalizam|feudalcu]], koji je vremenom prihvatio [[islam]].&lt;ref name=&quot;Miletić&quot;&gt;{{Cite web |url= https://de.scribd.com/document/122040181/Miletić-Nada-Stećci  |title=Nada Miletić: STEĆCI – Umjetnost na tlu Jugoslavije |work= Izdavački zavod Jugoslavija, Beograd – Spektar Zagreb – Prva književna komuna Mostar, 1982 |accessdate= 9. 2. 2017}}&lt;/ref&gt; 

Nadgrobnik je u obliku nišana, a ornamentika na njemu bliska je ukrasima sadržanim na stećcima od kojih se on ne može odvojiti, što se naročito odnosi na spiralne zavoje, S-motive, rozete i tordiranu vrpcu što nije neuobičajeno za nišane prijelaznog doba. Po vremenu nastanka obelisk se može svrstati u drugu polovicu XV. stoljeća, možda i na sam kraj XV. stoljeća, dok se nastanak ostalih nekropola svrstava u vremenski razmak od kraja XIV. do kraja XV. stoljeća.&lt;ref name=&quot;Obelisk&quot;&gt;{{Cite web |url=http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_hrv/Olovo_nekropola%20Bakici%20Donji%20HR.pdf |title=Obelisk u Bakićima |work=Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika BiH |accessdate=9. 2. 2017 }}{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
=== Dimenzije ===
Dimenzije obeliska su: 
* visina od postolja do četvrtaste piramide 300 cm, 
* do kamene kugle 365 cm,
* od postolja do samog vrha 410 cm,
* visina piramide je 65 cm, 
* visina kamene kugle 45 cm.
=== Ukrasi ===
Spomenik je i bogato [[Ukrašavanje stećaka|ukrašen]] simboličnim predstavama na sve četiri strane, a ukrasi su podijeljeni po poljima. Mjesto oštrih ivica spomenik ima sa svih strana tordiranu vrpcu kao ornament, koja služi i za diobu ukrasnih polja.

Svi ukrasi su rađeni u vidu reljefnih ispupčenja. Osnovni motivi na obelisku su: S-motivi i životinjski lik ([[divlja svinja]]) sa štitom. Potom dolaze spiralni zavoji, [[Grožđe|grozdovi]] i tačkice. Kompozicija vepra sa štitom bi trebalo da označava [[Heraldika|heraldički]] znak, ponavlja se na sve četiri strane i jedan je od rijetkih na spomenicima ove vrste u Bosni i Hercegovini.&lt;ref name=&quot;Nišani&quot;&gt;{{Cite web |url= https://de.scribd.com/document/114237216/%C5%A0efik-Be%C5%A1lagi%C4%87-Ni%C5%A1ani-XV-i-XVI-vijeka-u-Bosni-i-Hercegovini |title= Šefik Bešlagić: Nišani XV i XVI vijeka Bosne i Hercegovine |work=ANUBIH, DJELA, KNJIGA LIII - Odjeljenje društvenih nauka, Sarajevo 1978.|accessdate= 9. 2. 2017}}&lt;/ref&gt;

Povezujući simbol vepra, naziv naselja (Bakići) i naziv lokaliteta (Vlaškovac), [[Šefik Bešlagić]] spomenik pripisuje jednom od članova vlastelinske porodice [[Pavle Bakić|Bakić]]. Porodica se rano uključila u [[Osmansko Carstvo|osmanlijski]] [[feudalizam]]. Bili su funkcioneri sa pravom skupljanja [[porez]]a, knezovi i spahije, sa velikim imanjima na teritoriji [[Smederevski sandžak|Smederevskog sandžaka]]. Pavle Bakić je prešao u [[Ugarska|Ugarsku]], gdje ga je kralj Ferdinand imenovao [[Srpska Despotovina|srpskim despotom]] (posljednji). [[Mađarska|Mađarski]] istoričar [[Lajos Thallóczy|Taloči]] objavio je grb nepoznate pripadnosti, na kojem je glava vepra.

Ako grb na obelisku pripada nekom od članova srpske vlastelinske porodice Bakić, onda se radi o čovjeku koji je kao zaslužni turski funkcioner dobio timar kod Olova. Ovaj Bakić mogao je ostati u svojoj vjeri, ili primiti [[islam]]. Podignut mu je spomenik u obliku nišana, kakav je podignut [[Nišan Mahmuta Brankovića|Mahmutu Brankoviću]] ili [[Nišan Radivoja Oprašića|Radivoju Oprašiću]].

== Nacionalni spomenik ==
Prirodno i historijsko područje – [[Nekropole sa stećcima u Olovu|nekropole sa stećcima]], nišanima, obeliskom i ostacima crkve svetog Roka u Bakićima Donjim, opština Olovo,  proglašeno je [[Nacionalni spomenik Bosne i Hercegovine|nacionalnim spomenikom Bosne i Hercegovine]] na sjednici održanoj od 9 - 15. septembra 2008. godine&lt;ref name=&quot;Komisija&quot;/&gt;

Parcele na kojima se nalaze lokaliteti Pod Klisa ili Varošište, Grebljica i Vlaškovac, gdje je smješten obelisk, vlasništvo je 1/1. DP „Stupčanica“, Olovo. Zemljišna parcela na kojoj je smješten lokalitet Slavanj u vlasništvu je Mustafe (Smaje) Bolića i parcela gdje je smješten lokalitet „Svatovsko groblje“ vlasništvo je Odbora Islamske zajednice Olovo.

== Literatura ==
* [[Šefik Bešlagić]]: Stećci i njihova umjetnost, Zavod za izdavanje udžbenika, Sarajevo, 1971.a, str. 105 i 106; 
* Šefik Bešlagić: Leksikon stećaka, Svjetlost, Sarajevo, 2004, str. 15. 
* [[Alojz Benac]]: Stećci, 1963, XXXV. 
* Šefik Bešlagić: Stećci, 1982, str. 67 i 130. 
* [[Pavao Anđelić]]: Doba srednjovjekovne bosanske države u: Kulturna istorija Bosne i Hercegovine od najstarijih vremena do početka turske vladavine, Sarajevo, 1966, str. 455–495. 

== Izvori ==
{{Reflista|2}}

[[Kategorija:Nacionalni spomenici u Olovu]]
[[Kategorija:Stećci u Olovu]]
[[Kategorija:Stojeći stećci]]</text>
      <sha1>014epiz2hz13k0sm6uqdbgh2jtfr29m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Evolutivna utrka u naoružanju</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4722954</id>
    <revision>
      <id>42607264</id>
      <timestamp>2026-06-08T21:11:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Duma</username>
        <id>16555</id>
      </contributor>
      <comment>Nova stranica: U [[evolucijska biologija|evolucijskoj biologiji]], '''evolutivna utrka u naoružanju''' je kontinuirana borba između [[konkurencija (biologija)|konkurentskih]] skupova [[koevolucija|koevoluirajućih]] [[gen]]a, [[fenotip]]skih i [[Bihevioralna ekologija|bihevioralnih]] osobina koje razvijaju eskalirajuće [[adaptacija|adaptacije]] i kontraadaptacije jednih protiv drugih, što podsjeća na geopolitički koncept [[trka u naoružanju|utrke u naoružanju]]. To se često opisuje...</comment>
      <origin>42607264</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22776" sha1="7b3k1o1tv0zyjuvsysol4vhru322620" xml:space="preserve">U [[evolucijska biologija|evolucijskoj biologiji]], '''evolutivna utrka u naoružanju''' je kontinuirana borba između [[konkurencija (biologija)|konkurentskih]] skupova [[koevolucija|koevoluirajućih]] [[gen]]a, [[fenotip]]skih i [[Bihevioralna ekologija|bihevioralnih]] osobina koje razvijaju eskalirajuće [[adaptacija|adaptacije]] i kontraadaptacije jednih protiv drugih, što podsjeća na geopolitički koncept [[trka u naoružanju|utrke u naoružanju]]. To se često opisuje kao primjer [[pozitivna povratna sprega|pozitivne povratne sprege]].&lt;ref name=&quot;Blindwatchmaker&quot;&gt;Dawkins, R. 1996. ''[[The Blind Watchmaker]]'' New York: W. W. Norton. Note: This book was also published by Penguin in 1991. While the text is identical, page numbers differ&lt;/ref&gt; Koevoluirajući skupovi gena mogu biti kod različitih vrsta, kao u evolutivnoj utrci u naoružanju između vrste [[predator]]a i njegovog [[plijen]]a&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Hoffman |first=Antoni |date=1988 |title=Vermeij, G.J. 1987. Evolution and Escalation. An Ecological History of Life. Princeton University Press, Princeton, N. J. 527 pp. $ 47.50. |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1046/j.1420-9101.1988.1040369.x |journal=Journal of Evolutionary Biology |language=en |volume=1 |issue=4 |pages=369–370 |doi=10.1046/j.1420-9101.1988.1040369.x |issn=1420-9101|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt; ili [[parazit]]a i njegovog [[Domaćin (biologija)|domaćina]]. Alternativno, utrka u naoružanju može biti između pripadnika iste vrste, kao u modelu manipulacije/otpora prodaji kod komunikacije&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Dawkins |first1=Richard |last2=Krebs |first2=John Richard |date=January 1997 |title=Arms races between and within species |url=https://royalsocietypublishing.org/doi/10.1098/rspb.1979.0081 |journal=Proceedings of the Royal Society of London. Series B. Biological Sciences |volume=205 |issue=1161 |pages=489–511 |doi=10.1098/rspb.1979.0081|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt; ili kao u [[odbjegla selekcija|odbjegloj evoluciji]] ili efektima [[hipoteza Crvene kraljice|Crvene kraljice]]. Jedan primjer evolutivne utrke u naoružanju je [[seksualni konflikt|seksualni sukob]] između spolova, često opisan terminom [[odbjegla selekcija|Fisherova odbjegla selekcija]]. [[Thierry Lodé]]&lt;ref&gt;[[Thierry Lodé]] &quot;La guerre des sexes chez les animaux&quot; Eds Odile Jacob, Paris {{ISBN|2-7381-1901-8}};&lt;/ref&gt; je naglasio ulogu takvih antagonističkih interakcija u [[evolucija|evoluciji]] koje vode do [[pomjeranje osobina|pomjeranja osobina]] i [[Seksualna antagonistička koevolucija|antagonističke koevolucije]].

== Simetrične naspram asimetričnih utrka u naoružanju ==
[[File:Cheetah with impala.jpg|alt=Cheetah biting the neck of an impala|thumb|Primjer asimetrične utrke u naoružanju su [[gepard]]i (''Acinonyx jubatus'') koji evoluiraju kako bi postali bolji lovci i [[Gazella|gazele]] koje evoluiraju kako bi izbjegle da budu ubijene.]]
Utrke u naoružanju mogu se klasificirati kao simetrične ili asimetrične. U simetričnoj utrci u naoružanju, selekcijski pritisak djeluje na učesnike u istom smjeru. Primjer za to je drveće koje raste više kao rezultat konkurencije za svjetlost, gdje je selektivna prednost za obje vrste povećana visina. Asimetrična trka u naoružanju uključuje kontrastne selekcijske pritiske, kao što je slučaj [[gepard]]a (''Acinonyx jubatus'') i [[gazella|gazela]], gdje gepardi evoluiraju da bi bili bolji u lovu i ubijanju, dok gazele evoluiraju ne da bi lovile i ubijale, već da bi izbjegle da budu ulovljene.&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=da Cruz|first1=João Filipe|last2=Gaspar|first2=Helena|last3=Calado|first3=Gonçalo|title=Turning the game around: toxicity in a nudibranch-sponge predator–prey association|journal=Chemoecology|date=29 November 2011|volume=22|issue=1|pages=47–53|doi=10.1007/s00049-011-0097-z|s2cid=17819241}}&lt;/ref&gt;

== Dinamika domaćina i parazita ==
Selektivni pritisak između dvije vrste može uključivati ​​[[koevolucija domaćina i parazita|koevoluciju domaćina i parazita]]. Ovaj antagonistički odnos dovodi do potrebe da patogen ima najbolje virulentne alele za infekciju organizma, a da domaćin ima najbolje rezistentne alele za preživljavanje parazitizma. Kao posljedica toga, frekvencije alela variraju tokom vremena ovisno o veličini virulentnih i rezistentnih populacija (fluktuacija genetskog selekcijskog pritiska) i vremenu generacije (stopa mutacija) gdje se neki [[genotip]]ovi preferencijalno odabiru zahvaljujući individualnom dobitku u [[adaptivna vrijednost|adaptivnoj vrijednosti]]. Akumulacija genetskih promjena u obje populacije objašnjava stalnu adaptaciju kako bi se postigli niži troškovi adaptivne vrijednosti i izbjeglo izumiranje u skladu s [[hipoteza Crvene kraljice|hipotezom Crvene kraljice]] koju je [[Leigh Van Valen]] predložio 1973. godine.&lt;ref&gt;[[Leigh Van Valen|Van Valen, Leigh]] (1973). A new evolutionary law, ''Evolutionary Theory 1, 1¬30''&lt;/ref&gt;

== Primjeri ==
=== Interakcija ''Phytophthora infestans'' i krompira Bintje ===
[[File:Plants certifiés Bintje.png|thumb|Krompiri Bintje]]
Krompir [[Bintje]] nastao je križanjem sorti krompira ''Munstersen'' i ''Fransen''. Stvoren je u Holandiji početkom 20. vijeka, a sada se uglavnom uzgaja na sjeveru Francuske i Belgije. Oomiceta ''Phytophthora infestans'' bila je odgovorna za plamenjaču krompira, posebno tokom evropske gladi 1840. godine. [[zoospora|Zoospore]] (pokretne spore, karakteristika oomiceta) oslobađaju se iz zoosporangija koji potiču iz [[micelij]]a i koje donose kiša ili vjetar, prije nego što zaraze gomolje i listove. Crne boje se pojavljuju na biljci zbog infekcije njenog ćelijskog sistema neophodnog za umnožavanje zarazne populacije oomiceta. Parazit sadrži virulentno-avirulentne alelne kombinacije u nekoliko mikrosatelitskih lokusa, a domaćin sadrži nekoliko multilokusnih gena otpornosti (ili [[R gen]]). Ta interakcija se naziva [[odnos gen-za-gen]] i općenito je široko rasprostranjena kod biljnih bolesti. Ekspresija genetskih obrazaca kod dvije vrste je kombinacija karakteristika otpornosti i virulencije kako bi se postigla najbolja stopa preživljavanja.&lt;ref name=&quot;Flier Turkensteen van den Bosch Vereijken 2001 pp. 292–301&quot;&gt;{{cite journal | last1=Flier | first1=W. G. | last2=Turkensteen | first2=L. J. | last3=van den Bosch | first3=G. B. M. | last4=Vereijken | first4=P. F. G. | last5=Mulder | first5=A. | title=Differential interaction of Phytophthora infestans on tubers of potato cultivars with different levels of blight resistance | journal=Plant Pathology | volume=50 | issue=3 | year=2001 | issn=0032-0862 | doi=10.1046/j.1365-3059.2001.00574.x | pages=292–301| doi-access=free | bibcode=2001PPath..50..292F }}&lt;/ref&gt;

=== Šišmiši i moljci ===
[[File:Chirps190918-22s2.png|right|thumb|upright=1.5|[[Spektrogram]] vokalizacija šišmiša ''[[Pipistrellus pipistrellus]]'' tokom približavanja plijena. Snimak pokriva ukupno 1,1 sekundu; donja glavna frekvencija oko 45 kHz (što je tipično za običnog pipistrelu). Oko 150 milisekundi prije konačnog kontakta, vrijeme između i trajanje zvukova postaje znatno kraće (&quot;''zujanje pri hranjenju''&quot;).
&lt;br/&gt;Odgovarajuća audio datoteka: [[File:Chirps190918-22s.mp3|Audio recording: Common pipistrelle approaching prey, 20 fold dilated]]]]
[[Šišmiši]] su evoluirali da koriste eholokaciju za otkrivanje i hvatanje plijena. [[Moljci]] se zauzvrat razvili sposobnost detekcije eholokacijskih poziva šišmiša u lovu i izazivanja izbjegavajućih manevra leta&lt;ref name=&quot;Fullard et al 2004&quot;&gt;{{Cite journal | last1=Fullard | first1=J. H. | last2=Ratcliffe | first2=J. M. | last3=Soutar | first3=A. R. | doi=10.1111/j.1420-9101.2004.00722.x | title=Extinction of the acoustic startle response in moths endemic to a bat-free habitat | journal=Journal of Evolutionary Biology | volume=17 | issue=4 | pages=856–861 | year=2004 | pmid=15271085| s2cid=1054325 | doi-access=free }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal | last1=Miller | first1=Lee A. | last2=Surlykke | first2=Annemarie 
| title=How Some Insects Detect and Avoid Being Eaten by Bats: Tactics and Countertactics of Prey and Predator | journal=BioScience | volume=51 | issue=7 | pages=570–581 |date=July 2001 | doi=10.1641/0006-3568(2001)051[0570:HSIDAA]2.0.CO;2 | url=https://www.life.umd.edu/faculty/wilkinson/honr278c/PDF/Miller01.pdf |quote=Evolutionarily speaking, insects have responded to selective pressure from bats with new evasive mechanisms[...] | doi-access=free }}&lt;/ref&gt; ili odgovaranja vlastitim ultrazvučnim klikovima kako bi zbunili eholokaciju šišmiša.&lt;ref name=&quot;BBC2010&quot;/&gt; Potporodica [[Erebidae|erebidnih]] moljaca [[Arctiinae]] jedinstveno reagira na eholokaciju šišmiša u tri preovladavajuće hipoteze: preplašivanje, ometanje sonara i odbrana akustičnom aposemijom.&lt;ref name=&quot;Yager 2012&quot;&gt;{{Cite journal | last1=Yager | first1=D. D.
| title=Predator detection and evasion by flying insects | journal=Current Opinion in Neurobiology | volume=22 | issue=2 |pages=201–207 |year=2012 | doi=10.1016/j.conb.2011.12.011 | pmid=22226428| s2cid=24365000
}}&lt;/ref&gt; Sve ove razlike ovise o specifičnim uvjetima okoline i vrsti eholokacijskog poziva; međutim, ove hipoteze nisu međusobno isključive i jedan te isti moljac ih može koristiti za odbranu.&lt;ref name=&quot;Yager 2012&quot; /&gt;

Istraživanje [[simpatrija|simpatrije]] pokazala su da različiti odbrambeni mehanizmi direktno reaguju na eholokaciju šišmiša. Na mjestima sa prostornom ili vremenskom izolacijom između šišmiša i njihovog plijena, mehanizam sluha vrsta moljca ima tendenciju regresije. Fullard i saradnici (2004) uporedili su adventivne i endemske vrste moljaca iz porodice [[Noctiidae]] u staništu bez šišmiša sa ultrazvukom i otkrili su da su sve adventivne vrste reagovale na ultrazvuk usporavanjem vremena leta, dok je samo jedna od endemskih vrsta reagovala na ultrazvučni signal, što ukazuje na gubitak sluha s vremenom u endemskoj populaciji.&lt;ref name=&quot;Fullard et al 2004&quot; /&gt; Međutim, stepen gubitka ili regresije zavisi od količine evolucijskog vremena i od toga da li je vrsta moljca razvila sekundarne primjene sluha.&lt;ref&gt;{{Cite journal | last1=Muma | first1=K. E. | last2=Fullard | first2=J. H. | title=Persistence and regression of hearing in the exclusively diurnal moths, Trichodezia albovittata (Geometridae) and Lycomorpha pholus (Arctiidae) | journal=Ecological Entomology | volume=29 | issue=6 | pages=718–726 | year=2004 | doi=10.1111/j.0307-6946.2004.00655.x| bibcode=2004EcoEn..29..718M | s2cid=83732973 }}&lt;/ref&gt;

Poznato je da neki šišmiši koriste klikove na frekvencijama iznad ili ispod raspona sluha moljaca.&lt;ref name=&quot;BBC2010&quot;/&gt; Ovo je poznato kao hipoteza alotonske frekvencije. Ona tvrdi da su slušni sistemi kod moljaca naveli njihove predatore šišmiše da koriste eholokaciju viših ili nižih frekvencija kako bi zaobišli sluh moljaca.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Waters | first1=D. A. | title=Bats and moths: what is there left to learn? | journal=Physiological Entomology | volume=28 | issue=4 
| pages=237–250 | year=2003 | doi=10.1111/j.1365-3032.2003.00355.x| s2cid=86269745 | doi-access=free }}&lt;/ref&gt; Šišmiši iz roda ''[[Barbastella]]'' su evoluirali da koriste tiši način eholokacije, dozivajući smanjenom jačinom zvuka i dodatno smanjujući jačinu svojih klikova kako se približavaju moljcima koji su im plijen.&lt;ref name=&quot;BBC2010&quot;/&gt; Manja jačina klikova smanjuje efektivni uspješan domet lova, ali rezultira znatno većim brojem uhvaćenih moljaca nego kod drugih, glasnijih vrsta šišmiša.&lt;ref name=&quot;BBC2010&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal | last1=Goerlitz | first1=Holger R. | last2=ter Hofstede | first2=Hannah M. | last3=Zeale | first3=Matt R. K. | last4=Jones | first4=Gareth | last5=Holderied | first5=Marc W. | title=An Aerial-Hawking Bat Uses Stealth Echolocation to Counter Moth Hearing | doi=10.1016/j.cub.2010.07.046 | journal=Current Biology | volume=20 | issue=17 | pages=1568–1572 | year=2010 | pmid= 20727755| doi-access=free | bibcode=2010CBio...20.1568G }}&lt;!-- this is the paper summarized by the BBC article --&gt;&lt;/ref&gt; Moljci su dalje razvili sposobnost razlikovanja visokih i niskih stopa klikova eholokacije, što ukazuje na to da li je šišmiš upravo otkrio njihovo prisustvo ili ih aktivno progoni.&lt;ref name=&quot;BBC2010&quot;&gt;{{Cite news |url=https://www.bbc.co.uk/news/science-environment-11010458 |title=Bat and moth arms race revealed |date=19 August 2010 |first=Jason |last=Palmer |work=[[BBC News]]}}&lt;/ref&gt; To im omogućava da odluče da li se odbrambeni ultrazvučni klikovi isplate utroška vremena i energije.&lt;ref&gt;{{Cite journal | last1=Ratcliffe | first1=John M. | last2=Fullard | first2=James H. | last3=Arthur | first3=Benjamin J. | last4=Hoy | first4=Ronald R. | title=Adaptive auditory risk assessment in the dogbane tiger moth when pursued by bats | doi=10.1098/rspb.2010.1488 | journal=Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences | volume=278 | issue=1704 | year=2010 | pages=364–370 | pmid=20719772 | pmc=3013417}} {{open access}}&lt;!--Creative Commons licensed --&gt;&lt;/ref&gt;

=== Daždevnjak ''Taricha granulosa'' i zmija ''Thamnophis sirtalis'' ===
[[File:Rough-skinned newt.jpg|thumb|''Taricha granulosa'']]
Daždevnjaci vrste ''[[Taricha granulosa]]'' imaju kožne žlijezde koje sadrže snažan nervni otrov, [[tetrodotoksin]], kao [[adaptacija protiv predatora|adaptaciju protiv predatora]]. Kroz veći dio područja rasprostranjenosti daždevnjaka, zmija ''[[Thamnophis sirtalis]]'' je otporna na taj toksin. Dok se u principu toksin veže za protein u obliku cijevi koji djeluje kao natrijumski kanal u nervnim ćelijama zmije, mutacija u nekoliko populacija zmija konfigurira protein na takav način da on ometa ili sprječava vezivanje toksina, dajući otpornost. Zauzvrat, otpornost stvara selektivni pritisak koji favorizira daždevnjake koji proizvode više toksina. To zauzvrat nameće selektivni pritisak koji favorizira zmije s mutacijama koje daju još veću otpornost. Ova evolucijska utrka u naoružanju rezultirala je time da daždevnjaci proizvode nivoe toksina daleko veće od onih potrebnih za ubijanje bilo kojeg drugog predatora.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Feldman|first=C. R.|author2=Brodie, E. D. |author3=Brodie, E. D. |author4= Pfrender, M. E. |title=The evolutionary origins of beneficial alleles during the repeated adaptation of garter snakes to deadly pre |journal=PNAS |year=2009 |volume=106 |issue=32 |pages=13415–13420 |doi=10.1073/pnas.0901224106 |pmid=19666534 |pmc=2726340|bibcode=2009PNAS..10613415F|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Hanifin |first=Charles T. |title=The Chemical and Evolutionary Ecology of Tetrodotoxin (TTX) Toxicity in Terrestrial Vertebrates|journal=Marine Drugs|year=2010 |volume=8 |issue=3 |pages=577–593 |doi=10.3390/md8030577 |pmid=20411116 |pmc=2857372|doi-access=free }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Feldman |first=C. R. |author2=Brodie, E. D. |author3=Brodie, E. D. |author4=Pfrender, M. E. |title=Genetic architecture of a feeding adaptation: garter snake (Thamnophis) resistance to tetrodotoxin bearing prey |journal=Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences |year=2010 |volume=277 |issue=1698 |pages=3317–3325 |doi=10.1098/rspb.2010.0748 |pmid=20522513 |pmc=2981930}}&lt;/ref&gt;

U populacijama gdje zmije i daždevnjaci žive zajedno, kod obje vrste uočeni su viši nivoi tetrodotoksina i otpornosti na njega. Tamo gdje su vrste odvojene, nivoi toksina i otpornost su niži.&lt;ref name=BrodieBrodieRidenhour2003&gt;{{cite journal | last1=Brodie | first1=E. | last2=Brodie | first2=E. D. | last3=Ridenhour | first3=B. | year=2003 | title=The evolutionary response of predators to dangerous prey: Hotspots and coldspots in the geographic mosaic of coevolution between garter snakes and newts |  journal=Evolution | volume=56 | issue=10| pages=2067–82 | doi=10.1554/0014-3820(2002)056[2067:teropt]2.0.co;2 | pmid=12449493| s2cid=8251443 }}&lt;/ref&gt; Iako izolovane zmije imaju nižu otpornost, one i dalje pokazuju sposobnost da se odupru niskim nivoima toksina, što ukazuje na predačku predispoziciju za otpornost na tetrodotoksin.&lt;ref&gt;{{cite journal | last1=Brodie | first1=Edmund D. | last2=Brodie | first2=Edmund D. Jr. | last3=Motychak | first3=Jeffrey E. | year=2002 | title=Recovery of garter snakes (''Thamnophis sirtalis'') from the effects of tetrodotoxin. Hpet | journal=Journal of Herpetology | volume=36 | issue=1| pages=95–98 | doi=10.2307/1565808 | jstor=1565808 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal | last1=Brodie | first1=Edmund D. | last2=Feldman | first2=Chris R.| last3=Hanifin | first3=Charles T.| last4=Motychak | first4=Jeffrey E.| last5=Mulcahy | first5=Daniel G.| last6=Williams | first6=Becky L.| last7=Brodie | first7=Edmund D. Jr.| year=2005 | title=Parallel arms races between garter snakes and newts involving tetrodotoxin as the phenotypic interface of coevolution | journal=Journal of Chemical Ecology | volume=31 | issue=2| pages=343–356 | doi=10.1007/s10886-005-1345-x| pmid=15856788 | bibcode=2005JCEco..31..343B | s2cid=16542226 }}&lt;/ref&gt; Niži nivoi otpornosti u odvojenim populacijama ukazuju na cijenu i proizvodnje toksina i otpornosti usljed smanjene fizičke spremnosti. Zmije sa visokim nivoima otpornosti na tetrodotoksin puze sporije od izolovanih populacija zmija, što ih čini ranjivijim na predatore.&lt;ref name=BrodieBrodieRidenhour2003/&gt; Isti obrazac se uočava u izolovanim populacijama daždevnjaka, koji imaju manje toksina u koži.&lt;ref&gt;{{cite journal | last1=Brodie | first1=Edmund D. | last2=Brodie | first2=Edmund D. Jr | year=1991 | title=Evolutionary response of predators to dangerous prey: Reduction of toxicity of newts and resistance of garter snakes in island populations | journal=Evolution | volume=45 | issue=1 | pages=221–224 | doi=10.2307/2409496| pmid=28564068 | jstor=2409496 }}&lt;/ref&gt; Postoje geografske žarišta gdje su nivoi tetrodotoksina i otpornosti izuzetno visoki, što pokazuje blisku interakciju između daždevnjaka i zmija.&lt;ref name=BrodieBrodieRidenhour2003/&gt;

=== Grabežljivi morski puževi i školjkaši s tvrdim oklopom ===
Predatorski [[morski puževi]] koristili su vlastitu ljušturu za otvaranje ljušture svog plijena, pri tome često lomeći obje. To je dovelo do bolje prilagođenosti plijenu s većom ljuskom. Međutim, potom je došlo do selekcije jedinki u populaciji morskih puževa koje su bile efikasnije u otvaranju plijena s većom ljušturom.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Dietl |first1=Gregory P.|title=Coevolution of a marine gastropod predator and its dangerous bivalve prey |journal=Biological Journal of the Linnean Society |date=3 November 2003 |volume=80 |issue=3 |pages=409–436 |doi=10.1046/j.1095-8312.2003.00255.x|doi-access=free }}&lt;/ref&gt; To je odličan primjer asimetrične utrke u naoružanju, jer dok plijen razvija fizičku osobinu (veće ljušture), predatori se prilagođavaju kroz sposobnost morskih puževa da ih otvaraju.

=== Zmije vrste ''Acanthophis hawkei'' i žabe ===
Zmije vrste ''Acanthophis hawkei'' jedu tri vrste žaba: netoksične, jedne koje proizvode sluz kada ih predator ugrize i visokotoksične. Međutim, zmije su također otkrile da ako čekaju da konzumiraju svoj otrovni plijen, potencija otrova se smanjuje. U ovom konkretnom slučaju, asimetrija je omogućila zmijama da savladaju hemijsku odbranu otrovnih žaba nakon njihove smrti.&lt;ref name=phillips&gt;{{cite journal |last1=Phillips|first1=Ben|last2=Shine|first2=Richard|title=When Dinner Is Dangerous: Toxic Frogs Elicit Species-Specific Responses from a Generalist Snake Predator |journal=The American Naturalist|date=December 2007|volume=170|issue=6 |pages=936–942 |doi=10.1086/522845|pmid=18171175|bibcode=2007ANat..170..936P |s2cid=9744969}}&lt;/ref&gt; Rezultati istraživanja pokazali su da se zmija navikla na razlike u žabama vremenom zadržavanja i otpuštanja, uvijek držeći netoksične i uvijek otpuštajući visokotoksične žabe, dok su one koje ispuštaju sluz bile negdje između. Zmije su provodile više vremena zjapeći ustima između otpuštanja visokotoksičnih žaba nego nakon otpuštanja žaba koje ispuštaju sluz. Stoga, zmije imaju mnogo veću prednost jer se mogu nositi s različitim odbrambenim mehanizmima žaba, dok bi žabe mogle povećati potenciju svog otrova znajući da će se predatori prilagoditi i toj promjeni - na primjer, na taj način što i zmije same imaju otrov za početni napad.&lt;ref name=phillips /&gt; Koevolucija je i dalje vrlo asimetrična zbog prednosti koju predatori imaju nad svojim plijenom.&lt;ref name=phillips /&gt;

== Uvedene vrste ==
[[File:Bufo marinus 1 (1).jpg|thumb|[[Morska krastača]] (''Rhinella marina'') doživjela je masovnu eksploziju veličine populacije u Australiji zbog nedostatka konkurencije.]]
Kada vrsta nije prethodno bila izložena utrci u naoružanju, može se naći u ozbiljno nepovoljnom položaju i suočiti se s [[izumiranje]]m mnogo prije nego što bi se mogla nadati da će se prilagoditi novom predatoru, konkurentu ili parazitu. Jedna vrsta je možda bila u evolutivnim borbama milionima godina (recimo, od strane predatora), dok se druga možda nikada nije suočila s takvim pritiscima (na primjer, otočna vrsta). Ovo je čest problem u izoliranim ekosistemima poput [[australija|Australije]] ili [[havaji|Havajskih ostrva]]. U Australiji su se mnoge [[invazivna vrsta|invazivne vrste]], poput [[Rhinella marina|morskih krastača]] i [[zečevi u Australiji|zečeva]], brzo proširile zbog nedostatka konkurencije i pritiska od strane predatora. Na primjer, australskim predatorima nedostaju adaptacije na [[bufotenin]] morske krastače, što omogućava invazivnim vrstama da se šire. Međutim, postoje dokazi da se neke vrste predatora počinju [[morske krastače u Australiji|prilagođavati na različite načine]] suočavanju s obrambenim mehanizmima morske krastače.

== Povezano ==
* [[Adaptacija protiv predatora]]
* Interakcije [[parazit]]a i [[domaćin (biologija)|domaćina]]
* [[Sukob roditelja i potomstva]]
* [[Otpornost na antibiotike]]
* [[Evolucijski anahronizam]]

== Reference ==
{{reflist|30em}}
'''General'''
*[[Richard Dawkins|Dawkins, Richard]] &amp; [[John Krebs|Krebs, John R.]] (1979). Arms races between and within species.  ''Proceedings of the Royal society of London'', '''B 205''':489-511.
*{{cite journal | last1=Conner | first1=W. E. | last2=Corcoran | first2=A. J. | year=2012 | title=Sound strategies: the 65-million-year-old battle between bats and insects | journal=Annual Review of Entomology | volume=57 | pages=21–39 | doi=10.1146/annurev-ento-121510-133537 | pmid=21888517}}

== Vanjske poveznice ==
* [https://www.youtube.com/watch?v=Enu7kNtQ-Js Vječna utrka u naoružanju prirode (PBS dokumentarni film)]

[[Kategorija:Evoluciona biologija]]</text>
      <sha1>7b3k1o1tv0zyjuvsysol4vhru322620</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Evolutivna trka u naoružanju</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4722955</id>
    <redirect title="Evolutivna utrka u naoružanju" />
    <revision>
      <id>42607265</id>
      <timestamp>2026-06-08T21:12:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Duma</username>
        <id>16555</id>
      </contributor>
      <comment>Preusmjereno na [[Evolutivna utrka u naoružanju]]</comment>
      <origin>42607265</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="46" sha1="qsvan966if3c1i4uocva2w6kfikcnzl" xml:space="preserve">#PREUSMJERI [[Evolutivna utrka u naoružanju]]</text>
      <sha1>qsvan966if3c1i4uocva2w6kfikcnzl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Evolucijska utrka u naoružanju</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4722956</id>
    <redirect title="Evolutivna utrka u naoružanju" />
    <revision>
      <id>42607266</id>
      <timestamp>2026-06-08T21:12:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Duma</username>
        <id>16555</id>
      </contributor>
      <comment>Preusmjereno na [[Evolutivna utrka u naoružanju]]</comment>
      <origin>42607266</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="46" sha1="qsvan966if3c1i4uocva2w6kfikcnzl" xml:space="preserve">#PREUSMJERI [[Evolutivna utrka u naoružanju]]</text>
      <sha1>qsvan966if3c1i4uocva2w6kfikcnzl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Evolucijska trka u naoružanju</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4722957</id>
    <redirect title="Evolutivna utrka u naoružanju" />
    <revision>
      <id>42607267</id>
      <timestamp>2026-06-08T21:12:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Duma</username>
        <id>16555</id>
      </contributor>
      <comment>Preusmjereno na [[Evolutivna utrka u naoružanju]]</comment>
      <origin>42607267</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="46" sha1="qsvan966if3c1i4uocva2w6kfikcnzl" xml:space="preserve">#PREUSMJERI [[Evolutivna utrka u naoružanju]]</text>
      <sha1>qsvan966if3c1i4uocva2w6kfikcnzl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Šablon:Grafička hronologija</title>
    <ns>10</ns>
    <id>4722958</id>
    <revision>
      <id>42607272</id>
      <timestamp>2026-06-08T21:49:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Edgar Allan Poe</username>
        <id>29250</id>
      </contributor>
      <comment>test</comment>
      <origin>42607272</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37785" sha1="e6jyqj8p30dbggriy3hqyqbzpkf820d" xml:space="preserve">local getArgs = require('Module:Arguments').getArgs
local compressSparseArray = require('Module:TableTools').compressSparseArray
local yesNo = require('Module:Yesno')
local p = {}

-- Note for translators of this module:
-- This module depends on [[:Template:period color]], [[:template:period start]], and [[:template:period end]].
-- Those templates must be implemented on the wiki. If the names are changed, they need to be changed here:
local periodColor = &quot;period color&quot;
local periodStart = &quot;period start&quot;
local periodEnd = &quot;period end&quot;

-- =================
-- UTILITY FUNCTIONS
-- =================

-- Default colors for first 28 bars/periods
local defaultColor = {&quot;#6ca&quot;,&quot;#ff9&quot;,&quot;#6cf&quot;,&quot;#c96&quot;,&quot;#fcc&quot;,&quot;#9f9&quot;,&quot;#96c&quot;,&quot;#cc6&quot;,&quot;#ccc&quot;,&quot;#f66&quot;,&quot;#6c6&quot;,&quot;#99f&quot;,&quot;#c66&quot;,&quot;#f9c&quot;,
					  &quot;#396&quot;,&quot;#ff3&quot;,&quot;#06c&quot;,&quot;#963&quot;,&quot;#c9c&quot;,&quot;#9c6&quot;,&quot;#c63&quot;,&quot;#c96&quot;,&quot;#999&quot;,&quot;#c03&quot;,&quot;#393&quot;,&quot;#939&quot;,&quot;#996&quot;,&quot;#f69&quot;}
			
-- The default width of annotations (in em)		  
local defaultAW = 8
-- Previous version default width (in em)
local oldDefaultAW = 7

-- Function to turn blank arguments back into nil
-- Parameters:
--    s = a string argument
-- Returns
--    if s is empty, turn back into nil (considered false by Lua)
local function ignoreBlank(s)
	if s == &quot;&quot; then
		return nil
	end
	return s
end

-- Function to suppress incorrect CSS values
-- Parameters:
--    val = dimensional value 
--    unit = unit of value
--    nonneg = [bool] value needs to be non-negative
--    formatstr = optional format string
-- Returns:
--    correct string for html, or nil if val is negative
local function checkDim(val, unit, nonneg, formatstr)
	if not val then
		return nil
	end
	val = tonumber(val)
	if not val or (nonneg and val &lt; 0) then
		return nil
	end
	if formatstr then
		return mw.ustring.format(formatstr,val)..unit
	end
	return val..unit
end

-- function to scan argument list for pattern
-- Parameters:
--   args = an argument dict that will be scanned for one or more patterns
--   patterns = a list of Lua string patters to scan for
--   other = a list of other argument specification lists
--      each element o corresponds to a new argument to produce in the results
--         o[1] = key in new argument list
--         o[2] = prefix of old argument
--         o[3] = suffix of old argument
-- Returns:
--   new argument list that matches patterns specified, with new key names
--
-- This function makes the Lua module scalable, by specifying a list of string patterns that
-- contain relevant arguments for a single graphical element, e.g., &quot;period(%d+)&quot;. These
-- patterns should have exactly one capture that returns a number.
--
-- When such a pattern is detected, the number is extracted and then other arguments
-- with the same number is searched for. Thus, if &quot;period57&quot; is detected, other relevant
-- arguments like &quot;period57-text&quot; are searched for and, if non-empty, are copied to the
-- output list with a new argument key. Thus, there is {&quot;text&quot;,&quot;period&quot;,&quot;-text&quot;}, and
-- &quot;period(%d+)&quot; detects period57, the code will look for &quot;period57-text&quot; in the input
-- and copy it's value to &quot;text&quot; on the output.
--
-- This function thus pulls all relevant arguments for a single graphical item out, and
-- makes an argument list to call a function to produce a single element (such as a bar or note)
function p._scanArgs(args,patterns,other)
	local result = {}
	for _, p in pairs(patterns) do
		for k, v in pairs(args) do
			local m = tonumber(mw.ustring.match(k,p))
			-- if there is a matching argument, and it's not blank
			-- and we haven't handled that match yet, then find other
			-- arguments and copy them into output arg list. 
			-- We have to handle blank arguments for backward compatibility with the template
			-- we check for an existing output with item m to save time
			if m and v ~= &quot;&quot; and not result[m] then
				local singleResult = {}
				for _, o in ipairs(other) do
					local foundVal = args[(o[2] or &quot;&quot;)..m..(o[3] or &quot;&quot;)]
					if foundVal then
						singleResult[o[1]] = foundVal
					end
				end
				-- A hack: for any argument number m, there is a magic list of default
				-- colors. We copy that default color for m into the new argument list, in 
				-- case it's useful. After this, m is discarded
				singleResult.defaultColor = defaultColor[m]
				result[m] = singleResult
			end
		end
	end
	-- Squeeze out all skipped values. Thus, continguous argument numbers are not
	-- required: the module can get called with bar3, bar17, bar59 and it will only produce
	-- three bars, in numerical order that they were called (3, 17, 59)
	return compressSparseArray(result)
end

-- Function to compute the numeric step in the timescale
-- Parameters:
--   p1, p2 = lower and upper bounds of timescale
-- Returns:
--   round step size that produces ~10 steps between p1 and p2
--
-- Implements [[Template:Calculate increment]], except with a slight tweak:
-- The round value (0.1, 0.2, 0.5, 1.0) is selected based on minimum log
-- distance, so the thresholds are slightly tweaked
function p._calculateIncrement(p1, p2)
	local d = math.abs(p1-p2)
	if d &lt; 1e-10 then
		return 1e-10
	end
	local logd = math.log10(d)
	local n = math.floor(logd)
	local frac = logd-n
	local prevPower = math.pow(10,n-1)
	if frac &lt; 0.5*math.log10(2) then
		return prevPower
	elseif frac &lt; 0.5 then
		return 2*prevPower
	elseif frac &lt; 0.5*math.log10(50) then
		return 5*prevPower
	else
		return 10*prevPower
	end
end

-- Signed power function for squashing timeline to be more readable
function p._signedPow(x,p)
	if x &lt; 0 then
		return -math.pow(-x,p)
	end
	return math.pow(x,p)
end

-- Function to convert from time to location in HTML
-- Arguments:
--   t = time
--   from = earliest time in timeline
--   to = latest time in timeline
--   height = height of timeline (in some units)
--   scaling = method of scaling ('linear' or 'sqrt' or 'pow')
--   power = power law of scaling (if scaling='pow')
function p._scaleTime(t, from, to, height, scaling, power)
	if scaling == 'pow' then
		from = p._signedPow(from,power)
		to = p._signedPow(to,power)
		t = p._signedPow(t,power)
	end
	return height*(to-t)/(to-from)
end

-- Utility function: is this a recognized unit?
local function recognizedUnit(unit)
   return unit == &quot;px&quot; or unit == &quot;em&quot;
end

-- Utility function to convert between units
-- Currently only supports em and px,
-- assume M size of 13.3 pixels
local function convertUnits(value,srcUnit,dstUnit)
   if srcUnit == dstUnit then  --- if src and dst units match, then return value
       return value
   end
   value = tonumber(value)
   if value == nil then
       return nil
   end
   if srcUnit == &quot;px&quot; and dstUnit == &quot;em&quot; then
       return value/13.3
   end
   if srcUnit == &quot;em&quot; and dstUnit == &quot;px&quot; then
       return value*13.3
   end
   return nil  --- TODO: handle more cases?
end

-- Utility function to create HTML container for entire graphical timeline
-- Parameters:
--   container = HTML container for title
--   args = arguments passed to main
--      args[&quot;instance-id&quot;] = unique string per Graphical timeline per page
--      args.embedded = is timeline embedded in another infobox?
--      args.align = float of timeline (default=right)
--      args.margin = uniform margin around timeline
--      args.bodyclass = CSS class for whole container
--      args.collapsible = make timeline collapsible
--      args.state = set collapse state
-- Returns;
--   html div object that is root of DOM for graphical timeline
--
--  CSS taken from previous version of [[Template:Grpahical timeline]]
--
-- #TODO: Convert table into &lt;figure&gt; parent element with aria-labelledby
--       pointing to &lt;figcaption&gt; i.e. the #title. Then the rest should be divs.
local function createContainer(args)
	args.align = args.align or &quot;right&quot;
	local container = mw.html.create('table')
	container:attr(&quot;id&quot;,&quot;Container&quot;..(args[&quot;instance-id&quot;] or &quot;&quot;))
	container:attr(&quot;role&quot;,&quot;figure&quot;)
	container:attr(&quot;aria-labelledby&quot;,&quot;Title&quot;)
	container:addClass(args.bodyclass)
	container:addClass(&quot;toccolours&quot;)
	container:addClass(&quot;searchaux&quot;)
	if not args.embedded then
		if args.state == &quot;collapsed&quot; then
			args.collapsible = true
			container:addClass(&quot;mw-collapsed&quot;)
			container:addClass(&quot;nomobile&quot;)
		elseif args.state == &quot;autocollapse&quot; then
			args.collapsible = true
			container:addClass(&quot;autocollapse&quot;)
			container:addClass(&quot;nomobile&quot;)
		end
		if args.collapsible then
			container:addClass(&quot;mw-collapsible&quot;)
		end
	end
	container:css(&quot;text-align&quot;,&quot;left&quot;)
	container:css(&quot;padding&quot;,&quot;0 0.5em&quot;)
	container:css(&quot;border-style&quot;,args.embedded and &quot;none&quot; or &quot;solid&quot;)
	if args.embedded then
		container:css(&quot;margin&quot;,&quot;auto&quot;)
	else
		container:css(&quot;float&quot;,args.align)
		if args.align == &quot;right&quot; or args.align == &quot;left&quot; then
			container:css(&quot;clear&quot;,args.align)
		end
		local margins = {}
		margins[1] = args.margin or &quot;0.3em&quot;
		margins[2] = (args.align == &quot;right&quot; and 0) or args.margin or &quot;1.4em&quot;
		margins[3] = args.margin or &quot;0.8em&quot;
		margins[4] = (args.align == &quot;left&quot; and 0) or args.margin or &quot;1.4em&quot;
		container:css(&quot;margin&quot;,table.concat(margins,&quot; &quot;))
	end
	container:css(&quot;overflow&quot;,&quot;hidden&quot;)
	return container
end

-- Utility function to create title for graphical timeline
-- Parameters:
--   args = arguments passed to main
--      args[&quot;instance-id&quot;] = unique string per Graphical timeline per page
--      args[&quot;title-color&quot;] = background color for title
--      args.title = title of timeline
-- Returns;
--   html div object that is the title
--
--  CSS taken from previous version of [[Template:Grpahical timeline]]
local function createTitle(container,args)
	container:attr(&quot;id&quot;,&quot;Title&quot;..(args[&quot;instance-id&quot;] or &quot;&quot;))
	local bottomPadding = args[&quot;link-to&quot;] and (not args.embedded) 
	   and (not args.collapsible) and &quot;0&quot; or &quot;1em&quot;
	container:css(&quot;padding&quot;,&quot;1em 1em &quot;..bottomPadding..&quot; 1em&quot;)
	local title = container:tag('div')
	title:css(&quot;background-color&quot;,ignoreBlank(args[&quot;title-colour&quot;] or args[&quot;title-color&quot;] or &quot;#77bb77&quot;))
	title:css(&quot;color&quot;,&quot;inherit&quot;)
	title:css(&quot;padding&quot;,&quot;0 0.2em 0 0.2em&quot;)
	title:css(&quot;font-weight&quot;,&quot;bold&quot;)
	title:css(&quot;text-align&quot;,&quot;center&quot;)
	title:wikitext(args.title)
end

-- Utility function to create optional navbox header for timeline
-- Parameters:
--   container = container for navbox header
--   args = arguments passed to main
--      args.title = title of timeline
--      args[&quot;link-to&quot;] = name of parent template (without namespace)
-- Returns;
--   html div object that is the navbox header
--
--  CSS taken from previous version of [[Template:Grpahical timeline]]
local function navboxHeader(container,args)
	local frame = mw.getCurrentFrame()
    container:attr(&quot;id&quot;,&quot;Navbox&quot;..(args[&quot;instance-id&quot;] or &quot;&quot;))
    local topMargin = args.title and &quot;0&quot; or &quot;0.2em&quot;
    container:css(&quot;padding&quot;,&quot;0&quot;)
	container:css(&quot;margin&quot;,topMargin..&quot; 1em 0 0&quot;)
	container:css(&quot;text-align&quot;,&quot;right&quot;)
	container:wikitext(frame:expandTemplate{title=&quot;Navbar&quot;,args={&quot;Template:&quot;..args[&quot;link-to&quot;]}})
end

-- ==================
-- TIME AXIS AND BARS
-- ==================

--Function to create HTML time axis on left side of timeline
--Arguments:
--  container = HTML parent object
--  args = arguments passed to main
--    args.from = beginning (earliest) time of timeline
--    args.to = ending (latest) time of timeline
--    args.height = height of timeline
--    args[&quot;height-unit&quot;] = unit of height
--    args[&quot;instance-id&quot;] = unique string per Graphical timeline per page
--    args[&quot;scale-increment&quot;] = gap between time ticks (default=automatically computed)
--    args.scaling = method of scaling (linear or sqrt, linear by default)
--    args[&quot;label-freq&quot;] = frequency of labels (per major tick)
-- Returns;
--   html div object for the time axis
--
--  CSS taken from previous version of [[Template:Grpahical timeline]]
function p._scalemarkers(container,args)
	container:attr(&quot;id&quot;,&quot;Scale&quot;..(args[&quot;instance-id&quot;] or &quot;&quot;))
	container:css(&quot;width&quot;,&quot;4.2em&quot;)
	args.computedWidth = args.computedWidth+4.2
	container:css(&quot;position&quot;,&quot;relative&quot;)
	container:css(&quot;float&quot;,&quot;left&quot;)
	container:css(&quot;font-size&quot;,&quot;100%&quot;)
	container:css(&quot;height&quot;,checkDim(args.height,args[&quot;height-unit&quot;],true))
    container:css(&quot;border-right&quot;,&quot;1px solid #242020&quot;)
	local incr = args[&quot;scale-increment&quot;] or p._calculateIncrement(args.from,args.to)
	-- step through by half the desired increment, alternating small and large ticks
	-- put labels every args[&quot;label-freq&quot;] large ticks
	local labelFreq = args[&quot;label-freq&quot;] or 1
	labelFreq = labelFreq*2 -- account for minor ticks
	local halfIncr = incr/2
	local tIndex = math.ceil(args.from/incr)*2 -- always start on a label
	local toIndex = math.floor(args.to/halfIncr)
	local tickCount = 0
	while tIndex &lt;= toIndex do
		local t = tIndex*halfIncr
		local div = container:tag(&quot;div&quot;)
		div:css(&quot;float&quot;,&quot;right&quot;)
		div:css(&quot;position&quot;,&quot;absolute&quot;)
		div:css(&quot;right&quot;,&quot;-1px&quot;)
		div:css(&quot;top&quot;,checkDim(p._scaleTime(t,args.from,args.to,args.height,args.scaling,args.power),
			                   args[&quot;height-unit&quot;],nil,&quot;%.2f&quot;))
	    div:css(&quot;transform&quot;,&quot;translateY(-50%)&quot;)
		local span = div:tag(&quot;span&quot;)
		span:css(&quot;font-size&quot;,&quot;90%&quot;)
		local text = &quot;&quot;
		if tickCount%labelFreq == 0 then
			if t &lt; 0 then
				text = mw.ustring.format(&quot;&amp;minus;%g&amp;nbsp;&quot;,-t)
			else
			    text = mw.ustring.format(&quot;%g&amp;nbsp;&quot;,t)
			end
		end
		if tickCount%2 == 0 then
			text = text..&quot;&amp;mdash;&quot;
		else
			text = text..&quot;&amp;ndash;&quot;
		end
		span:wikitext(text)
		tIndex = tIndex + 1
		tickCount = tickCount + 1
	end
end

-- Function to create timeline container div
-- Arguments:
--   container = HTML parent object
--   args = arguments passed to main
--     args[&quot;plot-colour&quot;] = background color for timeline
--     args[&quot;instance-id&quot;] = unique string per graphical timeline per page
--     args.height = height of timeline
--     args.width = width of timeline
--     args[&quot;height-unit&quot;] = unit of height measurement
--     args[&quot;width-unit&quot;] = unit of width measurement
-- Returns:
--   timeline HTML object created
local function createTimeline(container,args)
	local color = ignoreBlank(args[&quot;plot-colour&quot;] or args[&quot;plot-color&quot;])
	container:attr(&quot;id&quot;,&quot;Timeline&quot;..(args[&quot;instance-id&quot;] or &quot;&quot;))
	container:addClass(&quot;toccolours&quot;)
	container:css(&quot;position&quot;,&quot;relative&quot;)
	container:css(&quot;font-size&quot;,&quot;100%&quot;)
	container:css(&quot;width&quot;,&quot;100%&quot;)
	container:css(&quot;height&quot;,checkDim(args.height,args[&quot;height-unit&quot;],true))
	container:css(&quot;padding&quot;,&quot;0px&quot;)
	container:css(&quot;float&quot;,&quot;left&quot;)
	container:css(&quot;width&quot;,checkDim(args.width,args[&quot;width-unit&quot;],true))
    args.timelineWidth = convertUnits(args.width,args[&quot;width-unit&quot;],&quot;em&quot;) or 10
    args.computedWidth = args.computedWidth+args.timelineWidth
	container:css(&quot;border&quot;,&quot;none&quot;)
	container:css(&quot;background-color&quot;,color)
	container:css(&quot;color&quot;,&quot;inherit&quot;)
	container:addClass(&quot;notheme&quot;)
	return container
end

-- Function to draw single bar (or box)
-- Arguments:
--   container = parent HTML object for bar
--   args = arguments for this box
--     args.text = text to display
--     args.nudgedown = distance to nudge text down (in em)
--     args.nudgeup = distance to nudge text up (in em)
--     args.nudgeright = distance to nudge text right (in em)
--     args.nudgeleft = distance to nudge text left (in em)
--     args.colour = color of bar (default to color assigned to bar number)
--     args.left = fraction of timeline width for left edge of bar (default 0)
--     args.right = fraction of timeline width for right edge of bar (default 1)
--     args.to = beginning (bottom) of bar, in time units (default timeline begin)
--     args.from = end (top) of bar, in time units (default timeline end)
--     args.height = timeline height
--     args.width = timeline width
--     args[&quot;height-unit&quot;] = units of timeline height
--     args[&quot;width-unit&quot;] = units of timeline width
--     args.border-style = CSS style for top/bottom of border (default &quot;solid&quot; if args.border)
function p._singleBar(container,args)
	args.text = args.text or &quot;&amp;nbsp;&quot;
	args.nudgedown = (tonumber(args.nudgedown) or 0) - (tonumber(args.nudgeup) or 0)
	args.nudgeright = (tonumber(args.nudgeright) or 0) - (tonumber(args.nudgeleft) or 0)
	args.colour = args.colour or args.defaultColor
	args.left = tonumber(args.left) or 0
	args.right = tonumber(args.right) or 1
	args.to = tonumber(args.to) or args[&quot;tl-to&quot;]
	args.from = tonumber(args.from) or args[&quot;tl-from&quot;]
	args.border = tonumber(args.border)
	args[&quot;border-style&quot;] = args[&quot;border-style&quot;] or ((args.border or args[&quot;border-colour&quot;]) and &quot;solid&quot;) or &quot;none&quot;
	-- the HTML element for the box/bar itself
	local bar = container:tag('div')
	bar:css(&quot;font-size&quot;,&quot;100%&quot;)
	bar:css(&quot;background-color&quot;,ignoreBlank(args.colour or &quot;#aaccff&quot;))
	bar:css(&quot;color&quot;,&quot;inherit&quot;)
	bar:css(&quot;border-width&quot;,checkDim(args.border,args[&quot;height-unit&quot;],true))
	bar:css(&quot;border-color&quot;,ignoreBlank(args[&quot;border-colour&quot;]))
	bar:css(&quot;border-style&quot;,args[&quot;border-style&quot;]..&quot; none&quot;)
	bar:css(&quot;position&quot;,&quot;absolute&quot;)
	bar:css(&quot;text-align&quot;,&quot;center&quot;)
	bar:css(&quot;margin&quot;,&quot;0&quot;)
	bar:css(&quot;padding&quot;,&quot;0&quot;)
	bar:css(&quot;pointer-events&quot;, &quot;none&quot;)
	bar:addClass(&quot;notheme&quot;)
	local bar_top = p._scaleTime(args.to,args[&quot;tl-from&quot;],args[&quot;tl-to&quot;],args.height,args.scaling,args.power)
    local bar_bottom = p._scaleTime(args.from,args[&quot;tl-from&quot;],args[&quot;tl-to&quot;],args.height,args.scaling,args.power)
    local bar_height = bar_bottom-bar_top
	bar:css(&quot;top&quot;,checkDim(bar_top,args[&quot;height-unit&quot;],nil,&quot;%.3f&quot;))
	if args[&quot;border-style&quot;] ~= &quot;none&quot; and args.border then
		bar_height = bar_height-2*args.border
	end
	bar:css(&quot;height&quot;,checkDim(bar_height,args[&quot;height-unit&quot;],true,&quot;%.3f&quot;))
	bar:css(&quot;left&quot;,checkDim(args.left*args.width,args[&quot;width-unit&quot;],nil,&quot;%.3f&quot;))
	bar:css(&quot;width&quot;,checkDim((args.right-args.left)*args.width,args[&quot;width-unit&quot;],true,&quot;%.3f&quot;))
	-- within the bar, use a div to nudge text away from center
	local textParent = bar
	if not args.alignBoxText then
	    local nudge = bar:tag('div')
	    nudge:css(&quot;font-size&quot;,&quot;100%&quot;)
	    nudge:css(&quot;position&quot;,&quot;relative&quot;)
	    nudge:css(&quot;top&quot;,checkDim(args.nudgedown,&quot;em&quot;,nil))
	    nudge:css(&quot;left&quot;,checkDim(args.nudgeright,&quot;em&quot;,nil))
	    nudge:css(&quot;pointer-events&quot;, &quot;none&quot;)
	    textParent = nudge
	end
	-- put text div as child of nudge div (if exists)
	local text = textParent:tag('div')
	text:css(&quot;position&quot;,&quot;relative&quot;)
	text:css(&quot;text-align&quot;,&quot;center&quot;)
	text:css(&quot;font-size&quot;,ignoreBlank(args.textsize))
	text:css(&quot;vertical-align&quot;,&quot;middle&quot;)
	text:addClass(&quot;notheme&quot;)
	local text_bottom = -0.5*bar_height
	text:css(&quot;display&quot;,&quot;block&quot;)
	text:css(&quot;bottom&quot;,checkDim(text_bottom,args[&quot;height-unit&quot;],nil,&quot;%.3f&quot;))
	text:css(&quot;transform&quot;,&quot;translateY(-50%)&quot;)
	text:css(&quot;z-index&quot;,&quot;5&quot;)
    text:css(&quot;pointer-events&quot;, &quot;initial&quot;)
	text:wikitext(ignoreBlank(args.text))
end

-- Function to render all bars/boxes in timeline
-- Arguments:
--   container = parent HTML object
--   args = arguments to main function
--
--  Global (main) arguments are parsed, individual box arguments are picked out
--  and passed to p._singleBar() above
--
--  The function looks for bar*-left, bar*-right, bar*-from, or bar*-to,
--     where * is a string of digits. That string of digits is then used to
--     find corresponding parameters of the individual bar.
--  For example, if bar23-left is found, then bar23-colour turns into local colour,
--     bar23-left turns into local left, bar23-from turns into local from, etc.
function p._bars(container,args)
	local barArgs = p._scanArgs(args,{&quot;^bar(%d+)-left$&quot;,&quot;^bar(%d+)-right$&quot;,&quot;^bar(%d+)-from&quot;,&quot;^bar(%d+)-to&quot;},
		{{&quot;text&quot;,&quot;bar&quot;,&quot;-text&quot;},
	     {&quot;textsize&quot;,&quot;bar&quot;,&quot;-font-size&quot;},
		 {&quot;nudgedown&quot;,&quot;bar&quot;,&quot;-nudge-down&quot;},
		 {&quot;nudgeup&quot;,&quot;bar&quot;,&quot;-nudge-up&quot;},
		 {&quot;nudgeright&quot;,&quot;bar&quot;,&quot;-nudge-right&quot;},
		 {&quot;nudgeleft&quot;,&quot;bar&quot;,&quot;-nudge-left&quot;},
		 {&quot;colour&quot;,&quot;bar&quot;,&quot;-colour&quot;},
		 {&quot;colour&quot;,&quot;bar&quot;,&quot;-color&quot;},
		 {&quot;border&quot;,&quot;bar&quot;,&quot;-border-width&quot;},
		 {&quot;border-colour&quot;,&quot;bar&quot;,&quot;-border-colour&quot;},
		 {&quot;border-colour&quot;,&quot;bar&quot;,&quot;-border-color&quot;},
		 {&quot;border-style&quot;,&quot;bar&quot;,&quot;-border-style&quot;},
		 {&quot;left&quot;,&quot;bar&quot;,&quot;-left&quot;},
		 {&quot;right&quot;,&quot;bar&quot;,&quot;-right&quot;},
		 {&quot;from&quot;,&quot;bar&quot;,&quot;-from&quot;},
		 {&quot;to&quot;,&quot;bar&quot;,&quot;-to&quot;}})
    -- The individual bar arguments are placed into the barArgs table
    -- Iterating through barArgs picks out the 
	for _, barg in ipairs(barArgs) do
		-- barg is a table with the local arguments for one bar.
		-- barg needs to have some global arguments copied into it:
		barg[&quot;tl-from&quot;] = args.from
		barg[&quot;tl-to&quot;] = args.to
		barg.height = args.height
		barg.width = args.width
		barg[&quot;height-unit&quot;] = args[&quot;height-unit&quot;]
		barg[&quot;width-unit&quot;] = args[&quot;width-unit&quot;]
		barg.unit = args.unit
		barg.scaling = args.scaling
		barg.power = args.power
		barg.alignBoxText = not args[&quot;disable-box-align&quot;]
		-- call _singleBar with the local arguments for one bar
		p._singleBar(container,barg)
	end
end

-- Function to draw a bar corresponding to a geological period
-- Arguments:
--   container = parent HTML object
--   args = global arguments passed to main
--
-- This function is just like _bars(), above, except with defaults for periods:
--    a period bar is triggered by period* (* = string of digits)
--    all other parameters start with &quot;period&quot;, not &quot;bar&quot;
--    colour, from, and to parameters default to data from named period
--    text is a wikilink to period article
function p._periods(container,args)
	local frame = mw.getCurrentFrame()
	local periodArgs = p._scanArgs(args,{&quot;^period(%d+)$&quot;},
		{{&quot;text&quot;,&quot;period&quot;,&quot;-text&quot;},
		 {&quot;textsize&quot;,&quot;period&quot;,&quot;-font-size&quot;},
		 {&quot;period&quot;,&quot;period&quot;},
		 {&quot;nudgedown&quot;,&quot;period&quot;,&quot;-nudge-down&quot;},
		 {&quot;nudgeup&quot;,&quot;period&quot;,&quot;-nudge-up&quot;},
		 {&quot;nudgeright&quot;,&quot;period&quot;,&quot;-nudge-right&quot;},
		 {&quot;nudgeleft&quot;,&quot;period&quot;,&quot;-nudge-left&quot;},
		 {&quot;colour&quot;,&quot;period&quot;,&quot;-colour&quot;},
		 {&quot;colour&quot;,&quot;period&quot;,&quot;-color&quot;},
		 {&quot;border-width&quot;,&quot;period&quot;,&quot;-border-width&quot;},
		 {&quot;border-colour&quot;,&quot;period&quot;,&quot;-border-colour&quot;},
		 {&quot;border-colour&quot;,&quot;period&quot;,&quot;-border-color&quot;},
		 {&quot;border-style&quot;,&quot;period&quot;,&quot;-border-style&quot;},
		 {&quot;left&quot;,&quot;period&quot;,&quot;-left&quot;},
		 {&quot;right&quot;,&quot;period&quot;,&quot;-right&quot;},
		 {&quot;from&quot;,&quot;period&quot;,&quot;-from&quot;},
		 {&quot;to&quot;,&quot;period&quot;,&quot;-to&quot;}})
	-- Iterate through period* arguments, translating much like bar* arguments
	-- Supply period defaults to local arguments, also
	for _, parg in ipairs(periodArgs) do
		parg.text = parg.text or (&quot;[[&quot;..parg.period..&quot;]]&quot;)
		parg.textsize = &quot;90%&quot;
		parg.colour = parg.colour or frame:expandTemplate{title=periodColor,args={parg.period}}
		parg.from = parg.from or tonumber(&quot;-&quot;..frame:expandTemplate{title=periodStart,args={parg.period}})
		parg.to = parg.to or tonumber(&quot;-&quot;..frame:expandTemplate{title=periodEnd,args={parg.period}})
		if tonumber(parg.from) &lt; tonumber(args.from) then
			parg.from = args.from
		end
		if tonumber(parg.to) &gt; tonumber(args.to) then
			parg.to = args.to
		end
		parg[&quot;tl-from&quot;] = args.from
		parg[&quot;tl-to&quot;] = args.to
		parg.height = args.height
		parg.width = args.width
		parg[&quot;height-unit&quot;] = args[&quot;height-unit&quot;]
		parg[&quot;width-unit&quot;] = args[&quot;width-unit&quot;]
		parg.unit = args.unit
		parg.scaling = args.scaling
		parg.power = args.power
		parg.alignBoxText = not args[&quot;disable-box-align&quot;]
		p._singleBar(container,parg)
	end
end

-- ===========
-- ANNOTATIONS
-- ===========

-- Function to render a single note (annotation)
-- Arguments:
--    container = parent HTML object
--    args = arguments for this single note
--       args.text = text to display in note
--       args.noarr = bool, true if no arrow should be used
--       args.height = height of timeline
--       args.unit = height units
--       args.at = position of annotation (in time units)
--       args.colour = color of text in note
--       args.textsize = size of text (default 90%)
--       args.nudgeright = nudge text (and arrow) to right (in em)
--       args.nudgeleft = nudge text (and arrow) to left (in em)
--       Following parameters are only applicable to &quot;no arrow&quot; case or when
--       args.alignArrow is false:
--         args.nudgedown = nudge text down (in em)
--         args.nudgeup = nudge text up (in em)
--         args.aw = annotation width (in em)

function p._singleNote(container,args)
	-- Ensure some parameters default to sensible values
	args.at = tonumber(args.at) or 0.5*(args.to+args.from)
	args.colour = args.colour or &quot;var( --color-base, #000)&quot;
	args.aw = tonumber(args.aw)
	          -- if string is centering, use old width to not break it
	          or mw.ustring.find(args.text,&quot;center&quot;,1,true) and oldDefaultAW
	          or defaultAW
	args.textsize = args.textsize or &quot;90%&quot;
	-- Convert 4 nudge arguments to 2 numeric signed nudge dimensions (right, down)
	args.nudgeright = (tonumber(args.nudgeright) or 0)-(tonumber(args.nudgeleft) or 0)
	args.nudgedown = (tonumber(args.nudgedown) or 0)-(tonumber(args.nudgeup) or 0)
	
	-- Container should have no pointer events, only the text should.
	-- This prevents issues with containers overlapping and blocking pointer events on links.
	container:css(&quot;pointer-events&quot;, &quot;none&quot;)
	
	-- Two cases: no arrow, and arrow
	--   For no arrow case, use previous CSS which works well to position text
	if args.noarr then
		-- First, place a bar that pushes annotation down to right spot
		local bar = container:tag('div')
		bar:addClass(&quot;annot-bar&quot;)
		bar:css(&quot;width&quot;,&quot;auto&quot;)
		bar:css(&quot;font-size&quot;,&quot;100%&quot;)
		bar:css(&quot;position&quot;,&quot;absolute&quot;)
		bar:css(&quot;text-align&quot;,&quot;center&quot;)
        bar:css(&quot;pointer-events&quot;, &quot;none&quot;)
		bar:css(&quot;margin-top&quot;,checkDim(p._scaleTime(args.at,args.from,args.to,args.height,args.scaling,args.power),
			                          args.unit,nil,&quot;%.3f&quot;))
		-- Now, nudge the text per nudge dimensions
		local nudge = bar:tag('div')
		nudge:addClass(&quot;annot-nudge&quot;)
		nudge:css(&quot;font-size&quot;,&quot;100%&quot;)
		nudge:css(&quot;float&quot;,&quot;left&quot;)
		nudge:css(&quot;position&quot;,&quot;relative&quot;)
		nudge:css(&quot;text-align&quot;,&quot;left&quot;)
        nudge:css(&quot;pointer-events&quot;, &quot;none&quot;)
		nudge:css(&quot;top&quot;,checkDim(args.nudgedown-0.75,&quot;em&quot;,nil))
		nudge:css(&quot;left&quot;,checkDim(args.nudgeright,&quot;em&quot;,nil))
		nudge:css(&quot;width&quot;,checkDim(args.aw,&quot;em&quot;,true))
		-- Finally, place a dev for the text
		local text = nudge:tag('div')
		text:css(&quot;position&quot;,&quot;relative&quot;)
		text:css(&quot;width&quot;,&quot;auto&quot;)
		text:css(&quot;z-index&quot;,&quot;10&quot;)
		text:css(&quot;font-size&quot;,ignoreBlank(args.textsize))
		text:css(&quot;color&quot;,ignoreBlank(args.colour))
		text:css(&quot;vertical-align&quot;,&quot;middle&quot;)
		text:css(&quot;line-height&quot;,&quot;105%&quot;)
		text:css(&quot;bottom&quot;,&quot;0&quot;)
		-- Ensure that the text can be interacted with:
		text:css(&quot;pointer-events&quot;,&quot;initial&quot;)
		text:wikitext(ignoreBlank(args.text))
	else
		-- In the arrow case, previous code didn't correctly line up the text
		-- Now that we're in Lua, it's easy to use a table to hold the arrow against the text
		-- One row: first td is arrow, second td is text
		-- Table gets placed directly using top CSS and absolute position
		local tbl = container:tag('table')
		-- Removes semantic meaning from table element. Equivalent of div now.
		tbl:attr(&quot;role&quot;,&quot;presentation&quot;) 
		-- choose a reasonable height for table, then position middle of that height in the timeline
		tbl:css(&quot;position&quot;,&quot;absolute&quot;)
		tbl:css(&quot;z-index&quot;,&quot;15&quot;)
		local at_location = p._scaleTime(args.at,args.from,args.to,args.height,args.scaling,args.power)
		tbl:css(&quot;top&quot;,checkDim(at_location,args.unit,nil,&quot;%.3f&quot;))
		tbl:css(&quot;left&quot;,checkDim(args.nudgeright,&quot;em&quot;,nil))
		tbl:css(&quot;transform&quot;,&quot;translateY(-50%)&quot;)
		tbl:css(&quot;padding&quot;,&quot;0&quot;)
		tbl:css(&quot;margin&quot;,&quot;0&quot;)
		tbl:css(&quot;font-size&quot;,&quot;100%&quot;)
		local row = tbl:tag('tr')
		local arrowCell = row:tag('td')
		arrowCell:css(&quot;padding&quot;,&quot;0&quot;)
		arrowCell:css(&quot;text-align&quot;,&quot;left&quot;)
		arrowCell:css(&quot;vertical-align&quot;,&quot;middle&quot;)
		local arrowSpan = arrowCell:tag('span')
		arrowSpan:css(&quot;color&quot;,args.colour)
		arrowSpan:wikitext(&quot;&amp;#8592;&quot;) --- HTML for left-pointing arrow
		local textCell = row:tag('td')
		textCell:css(&quot;padding&quot;,&quot;0&quot;)
		textCell:css(&quot;text-align&quot;,&quot;left&quot;)
		textCell:css(&quot;vertical-align&quot;,&quot;middle&quot;)
		local textParent = textCell
		-- If disable-arrow-align is true, nudge the text per nudge dimensions:
		if not args.alignArrow then
		  local nudge = textCell:tag('div')
		  nudge:addClass(&quot;annot-nudge&quot;)
		  nudge:css(&quot;font-size&quot;,&quot;100%&quot;)
		  nudge:css(&quot;float&quot;,&quot;left&quot;)
		  nudge:css(&quot;position&quot;,&quot;relative&quot;)
		  nudge:css(&quot;top&quot;,checkDim(args.nudgedown,&quot;em&quot;,nil))
		  textParent = nudge
		end
		local text = textParent:tag('div')
		text:css(&quot;z-index&quot;,&quot;10&quot;)
		text:css(&quot;font-size&quot;,ignoreBlank(args.textsize))
		text:css(&quot;color&quot;,ignoreBlank(args.colour))
		text:css(&quot;display&quot;,&quot;block&quot;)
		text:css(&quot;line-height&quot;,&quot;105%&quot;) --- don't crunch multiple lines of text
		text:css(&quot;bottom&quot;,&quot;0&quot;)
		-- Ensure that the text can be interacted with:
		text:css(&quot;pointer-events&quot;,&quot;initial&quot;)
		text:wikitext(ignoreBlank(args.text))
	end
end

-- Function to render all annotations in timeline
-- Arguments:
--   container = parent HTML object
--   args = arguments to main function
--
--  Global (main) arguments are parsed, individual box arguments are picked out
--  and passed to p._singleNote() above
--
--  The function looks for note*, where * is a string of digits
--     That string of digits is then used to find corresponding parameters of the individual note.
--  For example, if note23 is found, then note23-colour turns into local colour,
--     note-at turns into local at, note-texdt turns into local text, etc.
--
--  args[&quot;annotation-width&quot;] overrides automatically determined width of annotation div
function p._annotations(container,args)
	local noteArgs = p._scanArgs(args,{&quot;^note(%d+)$&quot;},
								{{&quot;text&quot;,&quot;note&quot;},
								 {&quot;noarr&quot;,&quot;note&quot;,&quot;-remove-arrow&quot;},
								 {&quot;noarr&quot;,&quot;note&quot;,&quot;-no-arrow&quot;},
								 {&quot;textsize&quot;,&quot;note&quot;,&quot;-size&quot;},
								 {&quot;textsize&quot;,&quot;note&quot;,&quot;-font-size&quot;},
								 {&quot;nudgedown&quot;,&quot;note&quot;,&quot;-nudge-down&quot;},
								 {&quot;nudgeup&quot;,&quot;note&quot;,&quot;-nudge-up&quot;},
								 {&quot;nudgeright&quot;,&quot;note&quot;,&quot;-nudge-right&quot;},
								 {&quot;nudgeleft&quot;,&quot;note&quot;,&quot;-nudge-left&quot;},
								 {&quot;colour&quot;,&quot;note&quot;,&quot;-colour&quot;},
								 {&quot;colour&quot;,&quot;note&quot;,&quot;-color&quot;},
								 {&quot;at&quot;,&quot;note&quot;,&quot;-at&quot;}})
	if #noteArgs == 0 then
		return
	end
	-- a div to hold all of the notes
	local notes= container:tag('td')
	notes:attr(&quot;id&quot;,&quot;Annotations&quot;..(args[&quot;instance-id&quot;] or &quot;&quot;))
	notes:css(&quot;padding&quot;,&quot;0&quot;)
	notes:css(&quot;margin&quot;,&quot;0.7em 0 0.7em 0&quot;)
	notes:css(&quot;float&quot;,&quot;left&quot;)
	notes:css(&quot;position&quot;,&quot;relative&quot;)
	-- Is there a &quot;real&quot; note? If so, leave room for it
	-- real is: is non-empty and (has arrow or isn't nudged left)
	local realNote = false
	for _, narg in ipairs(noteArgs) do
		local left = (tonumber(narg.nudgeleft) or 0)-(tonumber(narg.nudgeright) or 0)
		if narg.text ~= &quot;&quot; and (not narg.noarr or left &lt;= 0) then
			realNote = true
			args.hasRealNote = true -- record realNote boolean in args for further use
			break
		end
	end
	-- width of notes holder depends on whethere there are any &quot;real&quot; notes
	-- width can be overriden
	local aw = tonumber(args[&quot;annotations-width&quot;]) or (realNote and defaultAW) or 0
	aw = aw+0.22*args.timelineWidth
	notes:css(&quot;width&quot;,checkDim(aw,&quot;em&quot;,true,&quot;%.3f&quot;))
	args.computedWidth = args.computedWidth+aw
	notes:css(&quot;height&quot;,checkDim(args.height,args[&quot;height-unit&quot;],true))
	for _, narg in ipairs(noteArgs) do
		--- copy required global parameters to local note args
		narg.from = args.from
		narg.to = args.to
		narg.height = args.height
		narg.unit = args[&quot;height-unit&quot;]
		narg.aw = args[&quot;annotations-width&quot;]
		narg.alignArrow = not args[&quot;disable-arrow-align&quot;]
		narg.scaling = args.scaling
		narg.power = args.power
		p._singleNote(notes,narg)
	end
end

--  ====================
--  LEGENDS AND CAPTIONS
--  ====================

-- Function to render a single legend (below the timeline)
-- Arguments:
--   container = parent HTML object
--   args = argument table for this legend
--     args.colour = color to show in square
--     args.text = text that describes color
function p._singleLegend(container,args)
	if not args.text then  -- if no text, not a sensible legend
		return
	end
	args.colour = args.colour or args.defaultColor or &quot;transparent&quot;
	local row = container:tag('tr')
	local squareCell = row:tag('td')
	squareCell:css(&quot;padding&quot;,0)
	local square = squareCell:tag('span')
	square:css(&quot;background&quot;,ignoreBlank(args.colour))
	square:css(&quot;color&quot;,&quot;inherit&quot;)
	square:css(&quot;padding&quot;,&quot;0em .1em&quot;)
	square:css(&quot;border&quot;,&quot;solid 1px #242020&quot;)
	square:css(&quot;height&quot;,&quot;1.5em&quot;)
	square:css(&quot;width&quot;,&quot;1.5em&quot;)
	square:css(&quot;margin&quot;,&quot;.25em .9em .25em .25em&quot;)
	square:wikitext(&quot;&amp;emsp;&quot;)
	local textCell = row:tag('td')
	textCell:css(&quot;padding&quot;,0)
	local text = textCell:tag('div')
	text:wikitext(args.text)
end

function p._legends(container,args)
	local legendArgs = p._scanArgs(args,{&quot;^legend(%d+)$&quot;},
		{{&quot;text&quot;,&quot;legend&quot;},
		 {&quot;colour&quot;,&quot;bar&quot;,&quot;-colour&quot;},
		 {&quot;colour&quot;,&quot;bar&quot;,&quot;-color&quot;},
		 {&quot;colour&quot;,&quot;legend&quot;,&quot;-colour&quot;},
		 {&quot;colour&quot;,&quot;legend&quot;,&quot;-color&quot;}
		 })
	if #legendArgs == 0 then
		return
	end
	local legendRow = container:tag('tr')
	local legendCell = container:tag('td')
    legendCell:attr(&quot;id&quot;,&quot;Legend&quot;..(args[&quot;instance-id&quot;] or &quot;&quot;))
	legendCell:attr(&quot;colspan&quot;,3)
	legendCell:css(&quot;padding&quot;,&quot;0 0.2em 0.7em 1em&quot;)
	local legend = legendCell:tag('table')
	legend:attr(&quot;id&quot;,&quot;Legend&quot;..(args[&quot;instance-id&quot;] or &quot;&quot;))
    legend:attr(&quot;role&quot;,&quot;presentation&quot;)
    legend:addClass(&quot;toccolours&quot;)
	legend:css(&quot;margin-left&quot;,&quot;3.1em&quot;)
	legend:css(&quot;border-style&quot;,&quot;none&quot;)
	legend:css(&quot;float&quot;,&quot;left&quot;)
	legend:css(&quot;clear&quot;,&quot;both&quot;)
	for _,larg in ipairs(legendArgs) do
		p._singleLegend(legend,larg)
	end
end

local helpString = [=[

----

'''Usage instructions'''

----

Copy the text below, adding multiple bars, legends and notes as required.
&lt;br&gt;Comments, enclosed in &lt;code&gt;&lt;!-&lt;/code&gt;&lt;code&gt;- -&lt;/code&gt;&lt;code&gt;-&gt;&lt;/code&gt;, should be removed.

Remember:
* You must use &lt;code&gt;{&lt;/code&gt;&lt;code&gt;{!}&lt;/code&gt;&lt;code&gt;}&lt;/code&gt; wherever you want a {{!}} to be
: rendered in the timeline
* Large borders will displace bars in many browsers
* Text should not be wider than its containing bar,
: as this may cause compatibility issues
* Units default to [[em (typography){{!}}em]], the height and width of an 'M'.

See {{tl|Graphical timeline}} for full documentation.

{{Graphical timeline/blank}}}}]=]

local function createCaption(container,args)
	local captionRow = container:tag(&quot;tr&quot;)
	local captionCell = captionRow:tag(&quot;td&quot;)
    captionCell:attr(&quot;id&quot;,&quot;Caption&quot;..(args[&quot;instance-id&quot;] or &quot;&quot;))
	captionCell:attr(&quot;colspan&quot;,3)
	captionCell:css(&quot;padding&quot;,&quot;0&quot;)
	captionCell:css(&quot;margin&quot;,&quot;0 0.2em 0.7em 0.2em&quot;)
	local caption = captionCell:tag(&quot;div&quot;)
	caption:attr(&quot;id&quot;,&quot;Caption&quot;..(args[&quot;instance-id&quot;] or &quot;&quot;))
	caption:addClass(&quot;toccolours&quot;)
	if args.embedded then
		caption:css(&quot;margin&quot;,&quot;0 auto&quot;)
		caption:css(&quot;float&quot;,&quot;left&quot;)
	else
		caption:css(&quot;margin&quot;,&quot;0 0.5em&quot;)
	end
	caption:css(&quot;border-style&quot;,&quot;none&quot;)
	caption:css(&quot;clear&quot;,&quot;both&quot;)
	caption:css(&quot;text-align&quot;,&quot;center&quot;)
	local widthUnit = args[&quot;width-unit&quot;]
	local aw = tonumber(args[&quot;annotations-width&quot;]) or (args.hasRealNote and defaultAW) or -0.25
	aw = aw+5+args.timelineWidth
	if aw &gt; args.computedWidth then
		args.computedWidth = aw
	end
	caption:css(&quot;width&quot;,checkDim(aw,&quot;em&quot;,true,&quot;%.3f&quot;))
	caption:wikitext((args.caption or &quot;&quot;)..((args.help and args.help ~= &quot;off&quot; and helpString) or &quot;&quot;))
end

function p._main(args)
	-- For backward compatibility with template, all empty arguments are accepted.
	-- But, for some parameters, empty will cause a Lua error, so for those, we convert
	-- empty to nil.
	for _, attr in pairs({&quot;title&quot;,&quot;link-to&quot;,&quot;embedded&quot;,&quot;align&quot;,&quot;margin&quot;,
		&quot;height&quot;,&quot;width&quot;,&quot;unit&quot;,&quot;height-unit&quot;,&quot;width-unit&quot;,&quot;scale-increment&quot;,
		&quot;annotations-width&quot;,&quot;disable-arrow-align&quot;,&quot;disable-box-align&quot;,&quot;from&quot;,&quot;to&quot;}) do
		args[attr] = ignoreBlank(args[attr])
	end
    -- parse yes/no/true/false in embedded argument
    args.embedded = yesNo(args.embedded,false)
	-- Check that to &gt; from, and that they're both defined
	local from = tonumber(args.from) or 0
	local to = tonumber(args.to) or 0
	if from &gt; to then
		args.from = to
		args.to = from
	else
		args.from = from
		args.to = to
	end
	if args.scaling == 'sqrt' then
		args.scaling = 'pow'
		args.power = 0.5
	end
	if args.scaling == 'pow' then
		args.power = args.power or 0.5
	end
	args.computedWidth = 1.7
    -- Determine width/height values and units, with defaults
    args[&quot;height-unit&quot;] = args.unit or args[&quot;height-unit&quot;] or &quot;em&quot;
    args[&quot;width-unit&quot;] = args.unit or args[&quot;width-unit&quot;] or &quot;em&quot;
    args.height = args.height or convertUnits(36,&quot;em&quot;,args[&quot;height-unit&quot;])
    args.width = args.width or convertUnits(10,&quot;em&quot;,args[&quot;width-unit&quot;])
    if not args.height and not recognizedUnit(args[&quot;height-unit&quot;]) then
        args.height = 36
        args[&quot;height-unit&quot;] = &quot;em&quot;
    end
    if not args.width and not recognizedUnit(args[&quot;width-unit&quot;]) then
        args.width = 10
        args[&quot;width-unit&quot;] = &quot;em&quot;
    end
	-- Create container table
	local container = createContainer(args)
	-- TITLE
	if args.title and not args.embedded then
		local titleRow = container:tag('tr')
		local titleCell = titleRow:tag('td')
		titleCell:attr(&quot;colspan&quot;,3)
		createTitle(titleCell,args)
	end
	-- NAVBOX HEADER
	if args[&quot;link-to&quot;] and not args.embedded then
		local navboxRow = container:tag('tr')
		local navboxCell = navboxRow:tag('td')
		navboxCell:attr(&quot;colspan&quot;,3)
		navboxHeader(navboxCell,args)
	end
	local centralRow = container:tag('tr')
	centralRow:css(&quot;vertical-align&quot;,&quot;top&quot;)
	-- SCALEBAR
	local scaleCell = centralRow:tag('td')
	scaleCell:css(&quot;padding&quot;,&quot;0&quot;)
	scaleCell:css(&quot;margin&quot;,&quot;0.7em 0 0.7em 0&quot;)
	p._scalemarkers(scaleCell,args)
	-- TIMELINE
	local timelineCell = centralRow:tag('td')
	timelineCell:css(&quot;padding&quot;,&quot;0&quot;)
	timelineCell:css(&quot;margin&quot;,&quot;0.7em 0 0.7em 0&quot;)
	local timeline = createTimeline(timelineCell,args)
	-- PERIODS
	p._periods(timeline,args)
	-- BARS
	p._bars(timeline,args)
	-- ANNOTATIONS
	p._annotations(centralRow,args)
	-- LEGEND
	p._legends(container,args)
	-- CAPTION
	createCaption(container,args)
	container:css(&quot;min-width&quot;,checkDim(args.computedWidth,&quot;em&quot;,true,&quot;%.3f&quot;))
	return container
end

function p.main(frame)
	local args = getArgs(frame,{frameOnly=false,parentOnly=false,parentFirst=true,removeBlanks=false})
	return tostring(p._main(args):allDone())
end

return p</text>
      <sha1>e6jyqj8p30dbggriy3hqyqbzpkf820d</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>42607273</id>
      <parentid>42607272</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T21:50:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Edgar Allan Poe</username>
        <id>29250</id>
      </contributor>
      <comment>Zamijenjen sadržaj stranice tekstom &quot;&lt;includeonly&gt;{{#invoke:Graphical timeline|main}}&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;{{Documentation}}&lt;/noinclude&gt;&quot;</comment>
      <origin>42607273</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="102" sha1="0d7nxq016h5gvaun1d5cymwvgidu14i" xml:space="preserve">&lt;includeonly&gt;{{#invoke:Graphical timeline|main}}&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;{{Documentation}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0d7nxq016h5gvaun1d5cymwvgidu14i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Modul:Graphical timeline</title>
    <ns>828</ns>
    <id>4722959</id>
    <revision>
      <id>42607274</id>
      <timestamp>2026-06-08T21:51:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Edgar Allan Poe</username>
        <id>29250</id>
      </contributor>
      <comment>Nova stranica: local getArgs = require('Module:Arguments').getArgs local compressSparseArray = require('Module:TableTools').compressSparseArray local yesNo = require('Module:Yesno') local p = {}  -- Note for translators of this module: -- This module depends on [[:Template:period color]], [[:template:period start]], and [[:template:period end]]. -- Those templates must be implemented on the wiki. If the names are changed, they need to be changed here: local periodColor = &quot;period color&quot; loca...</comment>
      <origin>42607274</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="37785" sha1="e6jyqj8p30dbggriy3hqyqbzpkf820d" xml:space="preserve">local getArgs = require('Module:Arguments').getArgs
local compressSparseArray = require('Module:TableTools').compressSparseArray
local yesNo = require('Module:Yesno')
local p = {}

-- Note for translators of this module:
-- This module depends on [[:Template:period color]], [[:template:period start]], and [[:template:period end]].
-- Those templates must be implemented on the wiki. If the names are changed, they need to be changed here:
local periodColor = &quot;period color&quot;
local periodStart = &quot;period start&quot;
local periodEnd = &quot;period end&quot;

-- =================
-- UTILITY FUNCTIONS
-- =================

-- Default colors for first 28 bars/periods
local defaultColor = {&quot;#6ca&quot;,&quot;#ff9&quot;,&quot;#6cf&quot;,&quot;#c96&quot;,&quot;#fcc&quot;,&quot;#9f9&quot;,&quot;#96c&quot;,&quot;#cc6&quot;,&quot;#ccc&quot;,&quot;#f66&quot;,&quot;#6c6&quot;,&quot;#99f&quot;,&quot;#c66&quot;,&quot;#f9c&quot;,
					  &quot;#396&quot;,&quot;#ff3&quot;,&quot;#06c&quot;,&quot;#963&quot;,&quot;#c9c&quot;,&quot;#9c6&quot;,&quot;#c63&quot;,&quot;#c96&quot;,&quot;#999&quot;,&quot;#c03&quot;,&quot;#393&quot;,&quot;#939&quot;,&quot;#996&quot;,&quot;#f69&quot;}
			
-- The default width of annotations (in em)		  
local defaultAW = 8
-- Previous version default width (in em)
local oldDefaultAW = 7

-- Function to turn blank arguments back into nil
-- Parameters:
--    s = a string argument
-- Returns
--    if s is empty, turn back into nil (considered false by Lua)
local function ignoreBlank(s)
	if s == &quot;&quot; then
		return nil
	end
	return s
end

-- Function to suppress incorrect CSS values
-- Parameters:
--    val = dimensional value 
--    unit = unit of value
--    nonneg = [bool] value needs to be non-negative
--    formatstr = optional format string
-- Returns:
--    correct string for html, or nil if val is negative
local function checkDim(val, unit, nonneg, formatstr)
	if not val then
		return nil
	end
	val = tonumber(val)
	if not val or (nonneg and val &lt; 0) then
		return nil
	end
	if formatstr then
		return mw.ustring.format(formatstr,val)..unit
	end
	return val..unit
end

-- function to scan argument list for pattern
-- Parameters:
--   args = an argument dict that will be scanned for one or more patterns
--   patterns = a list of Lua string patters to scan for
--   other = a list of other argument specification lists
--      each element o corresponds to a new argument to produce in the results
--         o[1] = key in new argument list
--         o[2] = prefix of old argument
--         o[3] = suffix of old argument
-- Returns:
--   new argument list that matches patterns specified, with new key names
--
-- This function makes the Lua module scalable, by specifying a list of string patterns that
-- contain relevant arguments for a single graphical element, e.g., &quot;period(%d+)&quot;. These
-- patterns should have exactly one capture that returns a number.
--
-- When such a pattern is detected, the number is extracted and then other arguments
-- with the same number is searched for. Thus, if &quot;period57&quot; is detected, other relevant
-- arguments like &quot;period57-text&quot; are searched for and, if non-empty, are copied to the
-- output list with a new argument key. Thus, there is {&quot;text&quot;,&quot;period&quot;,&quot;-text&quot;}, and
-- &quot;period(%d+)&quot; detects period57, the code will look for &quot;period57-text&quot; in the input
-- and copy it's value to &quot;text&quot; on the output.
--
-- This function thus pulls all relevant arguments for a single graphical item out, and
-- makes an argument list to call a function to produce a single element (such as a bar or note)
function p._scanArgs(args,patterns,other)
	local result = {}
	for _, p in pairs(patterns) do
		for k, v in pairs(args) do
			local m = tonumber(mw.ustring.match(k,p))
			-- if there is a matching argument, and it's not blank
			-- and we haven't handled that match yet, then find other
			-- arguments and copy them into output arg list. 
			-- We have to handle blank arguments for backward compatibility with the template
			-- we check for an existing output with item m to save time
			if m and v ~= &quot;&quot; and not result[m] then
				local singleResult = {}
				for _, o in ipairs(other) do
					local foundVal = args[(o[2] or &quot;&quot;)..m..(o[3] or &quot;&quot;)]
					if foundVal then
						singleResult[o[1]] = foundVal
					end
				end
				-- A hack: for any argument number m, there is a magic list of default
				-- colors. We copy that default color for m into the new argument list, in 
				-- case it's useful. After this, m is discarded
				singleResult.defaultColor = defaultColor[m]
				result[m] = singleResult
			end
		end
	end
	-- Squeeze out all skipped values. Thus, continguous argument numbers are not
	-- required: the module can get called with bar3, bar17, bar59 and it will only produce
	-- three bars, in numerical order that they were called (3, 17, 59)
	return compressSparseArray(result)
end

-- Function to compute the numeric step in the timescale
-- Parameters:
--   p1, p2 = lower and upper bounds of timescale
-- Returns:
--   round step size that produces ~10 steps between p1 and p2
--
-- Implements [[Template:Calculate increment]], except with a slight tweak:
-- The round value (0.1, 0.2, 0.5, 1.0) is selected based on minimum log
-- distance, so the thresholds are slightly tweaked
function p._calculateIncrement(p1, p2)
	local d = math.abs(p1-p2)
	if d &lt; 1e-10 then
		return 1e-10
	end
	local logd = math.log10(d)
	local n = math.floor(logd)
	local frac = logd-n
	local prevPower = math.pow(10,n-1)
	if frac &lt; 0.5*math.log10(2) then
		return prevPower
	elseif frac &lt; 0.5 then
		return 2*prevPower
	elseif frac &lt; 0.5*math.log10(50) then
		return 5*prevPower
	else
		return 10*prevPower
	end
end

-- Signed power function for squashing timeline to be more readable
function p._signedPow(x,p)
	if x &lt; 0 then
		return -math.pow(-x,p)
	end
	return math.pow(x,p)
end

-- Function to convert from time to location in HTML
-- Arguments:
--   t = time
--   from = earliest time in timeline
--   to = latest time in timeline
--   height = height of timeline (in some units)
--   scaling = method of scaling ('linear' or 'sqrt' or 'pow')
--   power = power law of scaling (if scaling='pow')
function p._scaleTime(t, from, to, height, scaling, power)
	if scaling == 'pow' then
		from = p._signedPow(from,power)
		to = p._signedPow(to,power)
		t = p._signedPow(t,power)
	end
	return height*(to-t)/(to-from)
end

-- Utility function: is this a recognized unit?
local function recognizedUnit(unit)
   return unit == &quot;px&quot; or unit == &quot;em&quot;
end

-- Utility function to convert between units
-- Currently only supports em and px,
-- assume M size of 13.3 pixels
local function convertUnits(value,srcUnit,dstUnit)
   if srcUnit == dstUnit then  --- if src and dst units match, then return value
       return value
   end
   value = tonumber(value)
   if value == nil then
       return nil
   end
   if srcUnit == &quot;px&quot; and dstUnit == &quot;em&quot; then
       return value/13.3
   end
   if srcUnit == &quot;em&quot; and dstUnit == &quot;px&quot; then
       return value*13.3
   end
   return nil  --- TODO: handle more cases?
end

-- Utility function to create HTML container for entire graphical timeline
-- Parameters:
--   container = HTML container for title
--   args = arguments passed to main
--      args[&quot;instance-id&quot;] = unique string per Graphical timeline per page
--      args.embedded = is timeline embedded in another infobox?
--      args.align = float of timeline (default=right)
--      args.margin = uniform margin around timeline
--      args.bodyclass = CSS class for whole container
--      args.collapsible = make timeline collapsible
--      args.state = set collapse state
-- Returns;
--   html div object that is root of DOM for graphical timeline
--
--  CSS taken from previous version of [[Template:Grpahical timeline]]
--
-- #TODO: Convert table into &lt;figure&gt; parent element with aria-labelledby
--       pointing to &lt;figcaption&gt; i.e. the #title. Then the rest should be divs.
local function createContainer(args)
	args.align = args.align or &quot;right&quot;
	local container = mw.html.create('table')
	container:attr(&quot;id&quot;,&quot;Container&quot;..(args[&quot;instance-id&quot;] or &quot;&quot;))
	container:attr(&quot;role&quot;,&quot;figure&quot;)
	container:attr(&quot;aria-labelledby&quot;,&quot;Title&quot;)
	container:addClass(args.bodyclass)
	container:addClass(&quot;toccolours&quot;)
	container:addClass(&quot;searchaux&quot;)
	if not args.embedded then
		if args.state == &quot;collapsed&quot; then
			args.collapsible = true
			container:addClass(&quot;mw-collapsed&quot;)
			container:addClass(&quot;nomobile&quot;)
		elseif args.state == &quot;autocollapse&quot; then
			args.collapsible = true
			container:addClass(&quot;autocollapse&quot;)
			container:addClass(&quot;nomobile&quot;)
		end
		if args.collapsible then
			container:addClass(&quot;mw-collapsible&quot;)
		end
	end
	container:css(&quot;text-align&quot;,&quot;left&quot;)
	container:css(&quot;padding&quot;,&quot;0 0.5em&quot;)
	container:css(&quot;border-style&quot;,args.embedded and &quot;none&quot; or &quot;solid&quot;)
	if args.embedded then
		container:css(&quot;margin&quot;,&quot;auto&quot;)
	else
		container:css(&quot;float&quot;,args.align)
		if args.align == &quot;right&quot; or args.align == &quot;left&quot; then
			container:css(&quot;clear&quot;,args.align)
		end
		local margins = {}
		margins[1] = args.margin or &quot;0.3em&quot;
		margins[2] = (args.align == &quot;right&quot; and 0) or args.margin or &quot;1.4em&quot;
		margins[3] = args.margin or &quot;0.8em&quot;
		margins[4] = (args.align == &quot;left&quot; and 0) or args.margin or &quot;1.4em&quot;
		container:css(&quot;margin&quot;,table.concat(margins,&quot; &quot;))
	end
	container:css(&quot;overflow&quot;,&quot;hidden&quot;)
	return container
end

-- Utility function to create title for graphical timeline
-- Parameters:
--   args = arguments passed to main
--      args[&quot;instance-id&quot;] = unique string per Graphical timeline per page
--      args[&quot;title-color&quot;] = background color for title
--      args.title = title of timeline
-- Returns;
--   html div object that is the title
--
--  CSS taken from previous version of [[Template:Grpahical timeline]]
local function createTitle(container,args)
	container:attr(&quot;id&quot;,&quot;Title&quot;..(args[&quot;instance-id&quot;] or &quot;&quot;))
	local bottomPadding = args[&quot;link-to&quot;] and (not args.embedded) 
	   and (not args.collapsible) and &quot;0&quot; or &quot;1em&quot;
	container:css(&quot;padding&quot;,&quot;1em 1em &quot;..bottomPadding..&quot; 1em&quot;)
	local title = container:tag('div')
	title:css(&quot;background-color&quot;,ignoreBlank(args[&quot;title-colour&quot;] or args[&quot;title-color&quot;] or &quot;#77bb77&quot;))
	title:css(&quot;color&quot;,&quot;inherit&quot;)
	title:css(&quot;padding&quot;,&quot;0 0.2em 0 0.2em&quot;)
	title:css(&quot;font-weight&quot;,&quot;bold&quot;)
	title:css(&quot;text-align&quot;,&quot;center&quot;)
	title:wikitext(args.title)
end

-- Utility function to create optional navbox header for timeline
-- Parameters:
--   container = container for navbox header
--   args = arguments passed to main
--      args.title = title of timeline
--      args[&quot;link-to&quot;] = name of parent template (without namespace)
-- Returns;
--   html div object that is the navbox header
--
--  CSS taken from previous version of [[Template:Grpahical timeline]]
local function navboxHeader(container,args)
	local frame = mw.getCurrentFrame()
    container:attr(&quot;id&quot;,&quot;Navbox&quot;..(args[&quot;instance-id&quot;] or &quot;&quot;))
    local topMargin = args.title and &quot;0&quot; or &quot;0.2em&quot;
    container:css(&quot;padding&quot;,&quot;0&quot;)
	container:css(&quot;margin&quot;,topMargin..&quot; 1em 0 0&quot;)
	container:css(&quot;text-align&quot;,&quot;right&quot;)
	container:wikitext(frame:expandTemplate{title=&quot;Navbar&quot;,args={&quot;Template:&quot;..args[&quot;link-to&quot;]}})
end

-- ==================
-- TIME AXIS AND BARS
-- ==================

--Function to create HTML time axis on left side of timeline
--Arguments:
--  container = HTML parent object
--  args = arguments passed to main
--    args.from = beginning (earliest) time of timeline
--    args.to = ending (latest) time of timeline
--    args.height = height of timeline
--    args[&quot;height-unit&quot;] = unit of height
--    args[&quot;instance-id&quot;] = unique string per Graphical timeline per page
--    args[&quot;scale-increment&quot;] = gap between time ticks (default=automatically computed)
--    args.scaling = method of scaling (linear or sqrt, linear by default)
--    args[&quot;label-freq&quot;] = frequency of labels (per major tick)
-- Returns;
--   html div object for the time axis
--
--  CSS taken from previous version of [[Template:Grpahical timeline]]
function p._scalemarkers(container,args)
	container:attr(&quot;id&quot;,&quot;Scale&quot;..(args[&quot;instance-id&quot;] or &quot;&quot;))
	container:css(&quot;width&quot;,&quot;4.2em&quot;)
	args.computedWidth = args.computedWidth+4.2
	container:css(&quot;position&quot;,&quot;relative&quot;)
	container:css(&quot;float&quot;,&quot;left&quot;)
	container:css(&quot;font-size&quot;,&quot;100%&quot;)
	container:css(&quot;height&quot;,checkDim(args.height,args[&quot;height-unit&quot;],true))
    container:css(&quot;border-right&quot;,&quot;1px solid #242020&quot;)
	local incr = args[&quot;scale-increment&quot;] or p._calculateIncrement(args.from,args.to)
	-- step through by half the desired increment, alternating small and large ticks
	-- put labels every args[&quot;label-freq&quot;] large ticks
	local labelFreq = args[&quot;label-freq&quot;] or 1
	labelFreq = labelFreq*2 -- account for minor ticks
	local halfIncr = incr/2
	local tIndex = math.ceil(args.from/incr)*2 -- always start on a label
	local toIndex = math.floor(args.to/halfIncr)
	local tickCount = 0
	while tIndex &lt;= toIndex do
		local t = tIndex*halfIncr
		local div = container:tag(&quot;div&quot;)
		div:css(&quot;float&quot;,&quot;right&quot;)
		div:css(&quot;position&quot;,&quot;absolute&quot;)
		div:css(&quot;right&quot;,&quot;-1px&quot;)
		div:css(&quot;top&quot;,checkDim(p._scaleTime(t,args.from,args.to,args.height,args.scaling,args.power),
			                   args[&quot;height-unit&quot;],nil,&quot;%.2f&quot;))
	    div:css(&quot;transform&quot;,&quot;translateY(-50%)&quot;)
		local span = div:tag(&quot;span&quot;)
		span:css(&quot;font-size&quot;,&quot;90%&quot;)
		local text = &quot;&quot;
		if tickCount%labelFreq == 0 then
			if t &lt; 0 then
				text = mw.ustring.format(&quot;&amp;minus;%g&amp;nbsp;&quot;,-t)
			else
			    text = mw.ustring.format(&quot;%g&amp;nbsp;&quot;,t)
			end
		end
		if tickCount%2 == 0 then
			text = text..&quot;&amp;mdash;&quot;
		else
			text = text..&quot;&amp;ndash;&quot;
		end
		span:wikitext(text)
		tIndex = tIndex + 1
		tickCount = tickCount + 1
	end
end

-- Function to create timeline container div
-- Arguments:
--   container = HTML parent object
--   args = arguments passed to main
--     args[&quot;plot-colour&quot;] = background color for timeline
--     args[&quot;instance-id&quot;] = unique string per graphical timeline per page
--     args.height = height of timeline
--     args.width = width of timeline
--     args[&quot;height-unit&quot;] = unit of height measurement
--     args[&quot;width-unit&quot;] = unit of width measurement
-- Returns:
--   timeline HTML object created
local function createTimeline(container,args)
	local color = ignoreBlank(args[&quot;plot-colour&quot;] or args[&quot;plot-color&quot;])
	container:attr(&quot;id&quot;,&quot;Timeline&quot;..(args[&quot;instance-id&quot;] or &quot;&quot;))
	container:addClass(&quot;toccolours&quot;)
	container:css(&quot;position&quot;,&quot;relative&quot;)
	container:css(&quot;font-size&quot;,&quot;100%&quot;)
	container:css(&quot;width&quot;,&quot;100%&quot;)
	container:css(&quot;height&quot;,checkDim(args.height,args[&quot;height-unit&quot;],true))
	container:css(&quot;padding&quot;,&quot;0px&quot;)
	container:css(&quot;float&quot;,&quot;left&quot;)
	container:css(&quot;width&quot;,checkDim(args.width,args[&quot;width-unit&quot;],true))
    args.timelineWidth = convertUnits(args.width,args[&quot;width-unit&quot;],&quot;em&quot;) or 10
    args.computedWidth = args.computedWidth+args.timelineWidth
	container:css(&quot;border&quot;,&quot;none&quot;)
	container:css(&quot;background-color&quot;,color)
	container:css(&quot;color&quot;,&quot;inherit&quot;)
	container:addClass(&quot;notheme&quot;)
	return container
end

-- Function to draw single bar (or box)
-- Arguments:
--   container = parent HTML object for bar
--   args = arguments for this box
--     args.text = text to display
--     args.nudgedown = distance to nudge text down (in em)
--     args.nudgeup = distance to nudge text up (in em)
--     args.nudgeright = distance to nudge text right (in em)
--     args.nudgeleft = distance to nudge text left (in em)
--     args.colour = color of bar (default to color assigned to bar number)
--     args.left = fraction of timeline width for left edge of bar (default 0)
--     args.right = fraction of timeline width for right edge of bar (default 1)
--     args.to = beginning (bottom) of bar, in time units (default timeline begin)
--     args.from = end (top) of bar, in time units (default timeline end)
--     args.height = timeline height
--     args.width = timeline width
--     args[&quot;height-unit&quot;] = units of timeline height
--     args[&quot;width-unit&quot;] = units of timeline width
--     args.border-style = CSS style for top/bottom of border (default &quot;solid&quot; if args.border)
function p._singleBar(container,args)
	args.text = args.text or &quot;&amp;nbsp;&quot;
	args.nudgedown = (tonumber(args.nudgedown) or 0) - (tonumber(args.nudgeup) or 0)
	args.nudgeright = (tonumber(args.nudgeright) or 0) - (tonumber(args.nudgeleft) or 0)
	args.colour = args.colour or args.defaultColor
	args.left = tonumber(args.left) or 0
	args.right = tonumber(args.right) or 1
	args.to = tonumber(args.to) or args[&quot;tl-to&quot;]
	args.from = tonumber(args.from) or args[&quot;tl-from&quot;]
	args.border = tonumber(args.border)
	args[&quot;border-style&quot;] = args[&quot;border-style&quot;] or ((args.border or args[&quot;border-colour&quot;]) and &quot;solid&quot;) or &quot;none&quot;
	-- the HTML element for the box/bar itself
	local bar = container:tag('div')
	bar:css(&quot;font-size&quot;,&quot;100%&quot;)
	bar:css(&quot;background-color&quot;,ignoreBlank(args.colour or &quot;#aaccff&quot;))
	bar:css(&quot;color&quot;,&quot;inherit&quot;)
	bar:css(&quot;border-width&quot;,checkDim(args.border,args[&quot;height-unit&quot;],true))
	bar:css(&quot;border-color&quot;,ignoreBlank(args[&quot;border-colour&quot;]))
	bar:css(&quot;border-style&quot;,args[&quot;border-style&quot;]..&quot; none&quot;)
	bar:css(&quot;position&quot;,&quot;absolute&quot;)
	bar:css(&quot;text-align&quot;,&quot;center&quot;)
	bar:css(&quot;margin&quot;,&quot;0&quot;)
	bar:css(&quot;padding&quot;,&quot;0&quot;)
	bar:css(&quot;pointer-events&quot;, &quot;none&quot;)
	bar:addClass(&quot;notheme&quot;)
	local bar_top = p._scaleTime(args.to,args[&quot;tl-from&quot;],args[&quot;tl-to&quot;],args.height,args.scaling,args.power)
    local bar_bottom = p._scaleTime(args.from,args[&quot;tl-from&quot;],args[&quot;tl-to&quot;],args.height,args.scaling,args.power)
    local bar_height = bar_bottom-bar_top
	bar:css(&quot;top&quot;,checkDim(bar_top,args[&quot;height-unit&quot;],nil,&quot;%.3f&quot;))
	if args[&quot;border-style&quot;] ~= &quot;none&quot; and args.border then
		bar_height = bar_height-2*args.border
	end
	bar:css(&quot;height&quot;,checkDim(bar_height,args[&quot;height-unit&quot;],true,&quot;%.3f&quot;))
	bar:css(&quot;left&quot;,checkDim(args.left*args.width,args[&quot;width-unit&quot;],nil,&quot;%.3f&quot;))
	bar:css(&quot;width&quot;,checkDim((args.right-args.left)*args.width,args[&quot;width-unit&quot;],true,&quot;%.3f&quot;))
	-- within the bar, use a div to nudge text away from center
	local textParent = bar
	if not args.alignBoxText then
	    local nudge = bar:tag('div')
	    nudge:css(&quot;font-size&quot;,&quot;100%&quot;)
	    nudge:css(&quot;position&quot;,&quot;relative&quot;)
	    nudge:css(&quot;top&quot;,checkDim(args.nudgedown,&quot;em&quot;,nil))
	    nudge:css(&quot;left&quot;,checkDim(args.nudgeright,&quot;em&quot;,nil))
	    nudge:css(&quot;pointer-events&quot;, &quot;none&quot;)
	    textParent = nudge
	end
	-- put text div as child of nudge div (if exists)
	local text = textParent:tag('div')
	text:css(&quot;position&quot;,&quot;relative&quot;)
	text:css(&quot;text-align&quot;,&quot;center&quot;)
	text:css(&quot;font-size&quot;,ignoreBlank(args.textsize))
	text:css(&quot;vertical-align&quot;,&quot;middle&quot;)
	text:addClass(&quot;notheme&quot;)
	local text_bottom = -0.5*bar_height
	text:css(&quot;display&quot;,&quot;block&quot;)
	text:css(&quot;bottom&quot;,checkDim(text_bottom,args[&quot;height-unit&quot;],nil,&quot;%.3f&quot;))
	text:css(&quot;transform&quot;,&quot;translateY(-50%)&quot;)
	text:css(&quot;z-index&quot;,&quot;5&quot;)
    text:css(&quot;pointer-events&quot;, &quot;initial&quot;)
	text:wikitext(ignoreBlank(args.text))
end

-- Function to render all bars/boxes in timeline
-- Arguments:
--   container = parent HTML object
--   args = arguments to main function
--
--  Global (main) arguments are parsed, individual box arguments are picked out
--  and passed to p._singleBar() above
--
--  The function looks for bar*-left, bar*-right, bar*-from, or bar*-to,
--     where * is a string of digits. That string of digits is then used to
--     find corresponding parameters of the individual bar.
--  For example, if bar23-left is found, then bar23-colour turns into local colour,
--     bar23-left turns into local left, bar23-from turns into local from, etc.
function p._bars(container,args)
	local barArgs = p._scanArgs(args,{&quot;^bar(%d+)-left$&quot;,&quot;^bar(%d+)-right$&quot;,&quot;^bar(%d+)-from&quot;,&quot;^bar(%d+)-to&quot;},
		{{&quot;text&quot;,&quot;bar&quot;,&quot;-text&quot;},
	     {&quot;textsize&quot;,&quot;bar&quot;,&quot;-font-size&quot;},
		 {&quot;nudgedown&quot;,&quot;bar&quot;,&quot;-nudge-down&quot;},
		 {&quot;nudgeup&quot;,&quot;bar&quot;,&quot;-nudge-up&quot;},
		 {&quot;nudgeright&quot;,&quot;bar&quot;,&quot;-nudge-right&quot;},
		 {&quot;nudgeleft&quot;,&quot;bar&quot;,&quot;-nudge-left&quot;},
		 {&quot;colour&quot;,&quot;bar&quot;,&quot;-colour&quot;},
		 {&quot;colour&quot;,&quot;bar&quot;,&quot;-color&quot;},
		 {&quot;border&quot;,&quot;bar&quot;,&quot;-border-width&quot;},
		 {&quot;border-colour&quot;,&quot;bar&quot;,&quot;-border-colour&quot;},
		 {&quot;border-colour&quot;,&quot;bar&quot;,&quot;-border-color&quot;},
		 {&quot;border-style&quot;,&quot;bar&quot;,&quot;-border-style&quot;},
		 {&quot;left&quot;,&quot;bar&quot;,&quot;-left&quot;},
		 {&quot;right&quot;,&quot;bar&quot;,&quot;-right&quot;},
		 {&quot;from&quot;,&quot;bar&quot;,&quot;-from&quot;},
		 {&quot;to&quot;,&quot;bar&quot;,&quot;-to&quot;}})
    -- The individual bar arguments are placed into the barArgs table
    -- Iterating through barArgs picks out the 
	for _, barg in ipairs(barArgs) do
		-- barg is a table with the local arguments for one bar.
		-- barg needs to have some global arguments copied into it:
		barg[&quot;tl-from&quot;] = args.from
		barg[&quot;tl-to&quot;] = args.to
		barg.height = args.height
		barg.width = args.width
		barg[&quot;height-unit&quot;] = args[&quot;height-unit&quot;]
		barg[&quot;width-unit&quot;] = args[&quot;width-unit&quot;]
		barg.unit = args.unit
		barg.scaling = args.scaling
		barg.power = args.power
		barg.alignBoxText = not args[&quot;disable-box-align&quot;]
		-- call _singleBar with the local arguments for one bar
		p._singleBar(container,barg)
	end
end

-- Function to draw a bar corresponding to a geological period
-- Arguments:
--   container = parent HTML object
--   args = global arguments passed to main
--
-- This function is just like _bars(), above, except with defaults for periods:
--    a period bar is triggered by period* (* = string of digits)
--    all other parameters start with &quot;period&quot;, not &quot;bar&quot;
--    colour, from, and to parameters default to data from named period
--    text is a wikilink to period article
function p._periods(container,args)
	local frame = mw.getCurrentFrame()
	local periodArgs = p._scanArgs(args,{&quot;^period(%d+)$&quot;},
		{{&quot;text&quot;,&quot;period&quot;,&quot;-text&quot;},
		 {&quot;textsize&quot;,&quot;period&quot;,&quot;-font-size&quot;},
		 {&quot;period&quot;,&quot;period&quot;},
		 {&quot;nudgedown&quot;,&quot;period&quot;,&quot;-nudge-down&quot;},
		 {&quot;nudgeup&quot;,&quot;period&quot;,&quot;-nudge-up&quot;},
		 {&quot;nudgeright&quot;,&quot;period&quot;,&quot;-nudge-right&quot;},
		 {&quot;nudgeleft&quot;,&quot;period&quot;,&quot;-nudge-left&quot;},
		 {&quot;colour&quot;,&quot;period&quot;,&quot;-colour&quot;},
		 {&quot;colour&quot;,&quot;period&quot;,&quot;-color&quot;},
		 {&quot;border-width&quot;,&quot;period&quot;,&quot;-border-width&quot;},
		 {&quot;border-colour&quot;,&quot;period&quot;,&quot;-border-colour&quot;},
		 {&quot;border-colour&quot;,&quot;period&quot;,&quot;-border-color&quot;},
		 {&quot;border-style&quot;,&quot;period&quot;,&quot;-border-style&quot;},
		 {&quot;left&quot;,&quot;period&quot;,&quot;-left&quot;},
		 {&quot;right&quot;,&quot;period&quot;,&quot;-right&quot;},
		 {&quot;from&quot;,&quot;period&quot;,&quot;-from&quot;},
		 {&quot;to&quot;,&quot;period&quot;,&quot;-to&quot;}})
	-- Iterate through period* arguments, translating much like bar* arguments
	-- Supply period defaults to local arguments, also
	for _, parg in ipairs(periodArgs) do
		parg.text = parg.text or (&quot;[[&quot;..parg.period..&quot;]]&quot;)
		parg.textsize = &quot;90%&quot;
		parg.colour = parg.colour or frame:expandTemplate{title=periodColor,args={parg.period}}
		parg.from = parg.from or tonumber(&quot;-&quot;..frame:expandTemplate{title=periodStart,args={parg.period}})
		parg.to = parg.to or tonumber(&quot;-&quot;..frame:expandTemplate{title=periodEnd,args={parg.period}})
		if tonumber(parg.from) &lt; tonumber(args.from) then
			parg.from = args.from
		end
		if tonumber(parg.to) &gt; tonumber(args.to) then
			parg.to = args.to
		end
		parg[&quot;tl-from&quot;] = args.from
		parg[&quot;tl-to&quot;] = args.to
		parg.height = args.height
		parg.width = args.width
		parg[&quot;height-unit&quot;] = args[&quot;height-unit&quot;]
		parg[&quot;width-unit&quot;] = args[&quot;width-unit&quot;]
		parg.unit = args.unit
		parg.scaling = args.scaling
		parg.power = args.power
		parg.alignBoxText = not args[&quot;disable-box-align&quot;]
		p._singleBar(container,parg)
	end
end

-- ===========
-- ANNOTATIONS
-- ===========

-- Function to render a single note (annotation)
-- Arguments:
--    container = parent HTML object
--    args = arguments for this single note
--       args.text = text to display in note
--       args.noarr = bool, true if no arrow should be used
--       args.height = height of timeline
--       args.unit = height units
--       args.at = position of annotation (in time units)
--       args.colour = color of text in note
--       args.textsize = size of text (default 90%)
--       args.nudgeright = nudge text (and arrow) to right (in em)
--       args.nudgeleft = nudge text (and arrow) to left (in em)
--       Following parameters are only applicable to &quot;no arrow&quot; case or when
--       args.alignArrow is false:
--         args.nudgedown = nudge text down (in em)
--         args.nudgeup = nudge text up (in em)
--         args.aw = annotation width (in em)

function p._singleNote(container,args)
	-- Ensure some parameters default to sensible values
	args.at = tonumber(args.at) or 0.5*(args.to+args.from)
	args.colour = args.colour or &quot;var( --color-base, #000)&quot;
	args.aw = tonumber(args.aw)
	          -- if string is centering, use old width to not break it
	          or mw.ustring.find(args.text,&quot;center&quot;,1,true) and oldDefaultAW
	          or defaultAW
	args.textsize = args.textsize or &quot;90%&quot;
	-- Convert 4 nudge arguments to 2 numeric signed nudge dimensions (right, down)
	args.nudgeright = (tonumber(args.nudgeright) or 0)-(tonumber(args.nudgeleft) or 0)
	args.nudgedown = (tonumber(args.nudgedown) or 0)-(tonumber(args.nudgeup) or 0)
	
	-- Container should have no pointer events, only the text should.
	-- This prevents issues with containers overlapping and blocking pointer events on links.
	container:css(&quot;pointer-events&quot;, &quot;none&quot;)
	
	-- Two cases: no arrow, and arrow
	--   For no arrow case, use previous CSS which works well to position text
	if args.noarr then
		-- First, place a bar that pushes annotation down to right spot
		local bar = container:tag('div')
		bar:addClass(&quot;annot-bar&quot;)
		bar:css(&quot;width&quot;,&quot;auto&quot;)
		bar:css(&quot;font-size&quot;,&quot;100%&quot;)
		bar:css(&quot;position&quot;,&quot;absolute&quot;)
		bar:css(&quot;text-align&quot;,&quot;center&quot;)
        bar:css(&quot;pointer-events&quot;, &quot;none&quot;)
		bar:css(&quot;margin-top&quot;,checkDim(p._scaleTime(args.at,args.from,args.to,args.height,args.scaling,args.power),
			                          args.unit,nil,&quot;%.3f&quot;))
		-- Now, nudge the text per nudge dimensions
		local nudge = bar:tag('div')
		nudge:addClass(&quot;annot-nudge&quot;)
		nudge:css(&quot;font-size&quot;,&quot;100%&quot;)
		nudge:css(&quot;float&quot;,&quot;left&quot;)
		nudge:css(&quot;position&quot;,&quot;relative&quot;)
		nudge:css(&quot;text-align&quot;,&quot;left&quot;)
        nudge:css(&quot;pointer-events&quot;, &quot;none&quot;)
		nudge:css(&quot;top&quot;,checkDim(args.nudgedown-0.75,&quot;em&quot;,nil))
		nudge:css(&quot;left&quot;,checkDim(args.nudgeright,&quot;em&quot;,nil))
		nudge:css(&quot;width&quot;,checkDim(args.aw,&quot;em&quot;,true))
		-- Finally, place a dev for the text
		local text = nudge:tag('div')
		text:css(&quot;position&quot;,&quot;relative&quot;)
		text:css(&quot;width&quot;,&quot;auto&quot;)
		text:css(&quot;z-index&quot;,&quot;10&quot;)
		text:css(&quot;font-size&quot;,ignoreBlank(args.textsize))
		text:css(&quot;color&quot;,ignoreBlank(args.colour))
		text:css(&quot;vertical-align&quot;,&quot;middle&quot;)
		text:css(&quot;line-height&quot;,&quot;105%&quot;)
		text:css(&quot;bottom&quot;,&quot;0&quot;)
		-- Ensure that the text can be interacted with:
		text:css(&quot;pointer-events&quot;,&quot;initial&quot;)
		text:wikitext(ignoreBlank(args.text))
	else
		-- In the arrow case, previous code didn't correctly line up the text
		-- Now that we're in Lua, it's easy to use a table to hold the arrow against the text
		-- One row: first td is arrow, second td is text
		-- Table gets placed directly using top CSS and absolute position
		local tbl = container:tag('table')
		-- Removes semantic meaning from table element. Equivalent of div now.
		tbl:attr(&quot;role&quot;,&quot;presentation&quot;) 
		-- choose a reasonable height for table, then position middle of that height in the timeline
		tbl:css(&quot;position&quot;,&quot;absolute&quot;)
		tbl:css(&quot;z-index&quot;,&quot;15&quot;)
		local at_location = p._scaleTime(args.at,args.from,args.to,args.height,args.scaling,args.power)
		tbl:css(&quot;top&quot;,checkDim(at_location,args.unit,nil,&quot;%.3f&quot;))
		tbl:css(&quot;left&quot;,checkDim(args.nudgeright,&quot;em&quot;,nil))
		tbl:css(&quot;transform&quot;,&quot;translateY(-50%)&quot;)
		tbl:css(&quot;padding&quot;,&quot;0&quot;)
		tbl:css(&quot;margin&quot;,&quot;0&quot;)
		tbl:css(&quot;font-size&quot;,&quot;100%&quot;)
		local row = tbl:tag('tr')
		local arrowCell = row:tag('td')
		arrowCell:css(&quot;padding&quot;,&quot;0&quot;)
		arrowCell:css(&quot;text-align&quot;,&quot;left&quot;)
		arrowCell:css(&quot;vertical-align&quot;,&quot;middle&quot;)
		local arrowSpan = arrowCell:tag('span')
		arrowSpan:css(&quot;color&quot;,args.colour)
		arrowSpan:wikitext(&quot;&amp;#8592;&quot;) --- HTML for left-pointing arrow
		local textCell = row:tag('td')
		textCell:css(&quot;padding&quot;,&quot;0&quot;)
		textCell:css(&quot;text-align&quot;,&quot;left&quot;)
		textCell:css(&quot;vertical-align&quot;,&quot;middle&quot;)
		local textParent = textCell
		-- If disable-arrow-align is true, nudge the text per nudge dimensions:
		if not args.alignArrow then
		  local nudge = textCell:tag('div')
		  nudge:addClass(&quot;annot-nudge&quot;)
		  nudge:css(&quot;font-size&quot;,&quot;100%&quot;)
		  nudge:css(&quot;float&quot;,&quot;left&quot;)
		  nudge:css(&quot;position&quot;,&quot;relative&quot;)
		  nudge:css(&quot;top&quot;,checkDim(args.nudgedown,&quot;em&quot;,nil))
		  textParent = nudge
		end
		local text = textParent:tag('div')
		text:css(&quot;z-index&quot;,&quot;10&quot;)
		text:css(&quot;font-size&quot;,ignoreBlank(args.textsize))
		text:css(&quot;color&quot;,ignoreBlank(args.colour))
		text:css(&quot;display&quot;,&quot;block&quot;)
		text:css(&quot;line-height&quot;,&quot;105%&quot;) --- don't crunch multiple lines of text
		text:css(&quot;bottom&quot;,&quot;0&quot;)
		-- Ensure that the text can be interacted with:
		text:css(&quot;pointer-events&quot;,&quot;initial&quot;)
		text:wikitext(ignoreBlank(args.text))
	end
end

-- Function to render all annotations in timeline
-- Arguments:
--   container = parent HTML object
--   args = arguments to main function
--
--  Global (main) arguments are parsed, individual box arguments are picked out
--  and passed to p._singleNote() above
--
--  The function looks for note*, where * is a string of digits
--     That string of digits is then used to find corresponding parameters of the individual note.
--  For example, if note23 is found, then note23-colour turns into local colour,
--     note-at turns into local at, note-texdt turns into local text, etc.
--
--  args[&quot;annotation-width&quot;] overrides automatically determined width of annotation div
function p._annotations(container,args)
	local noteArgs = p._scanArgs(args,{&quot;^note(%d+)$&quot;},
								{{&quot;text&quot;,&quot;note&quot;},
								 {&quot;noarr&quot;,&quot;note&quot;,&quot;-remove-arrow&quot;},
								 {&quot;noarr&quot;,&quot;note&quot;,&quot;-no-arrow&quot;},
								 {&quot;textsize&quot;,&quot;note&quot;,&quot;-size&quot;},
								 {&quot;textsize&quot;,&quot;note&quot;,&quot;-font-size&quot;},
								 {&quot;nudgedown&quot;,&quot;note&quot;,&quot;-nudge-down&quot;},
								 {&quot;nudgeup&quot;,&quot;note&quot;,&quot;-nudge-up&quot;},
								 {&quot;nudgeright&quot;,&quot;note&quot;,&quot;-nudge-right&quot;},
								 {&quot;nudgeleft&quot;,&quot;note&quot;,&quot;-nudge-left&quot;},
								 {&quot;colour&quot;,&quot;note&quot;,&quot;-colour&quot;},
								 {&quot;colour&quot;,&quot;note&quot;,&quot;-color&quot;},
								 {&quot;at&quot;,&quot;note&quot;,&quot;-at&quot;}})
	if #noteArgs == 0 then
		return
	end
	-- a div to hold all of the notes
	local notes= container:tag('td')
	notes:attr(&quot;id&quot;,&quot;Annotations&quot;..(args[&quot;instance-id&quot;] or &quot;&quot;))
	notes:css(&quot;padding&quot;,&quot;0&quot;)
	notes:css(&quot;margin&quot;,&quot;0.7em 0 0.7em 0&quot;)
	notes:css(&quot;float&quot;,&quot;left&quot;)
	notes:css(&quot;position&quot;,&quot;relative&quot;)
	-- Is there a &quot;real&quot; note? If so, leave room for it
	-- real is: is non-empty and (has arrow or isn't nudged left)
	local realNote = false
	for _, narg in ipairs(noteArgs) do
		local left = (tonumber(narg.nudgeleft) or 0)-(tonumber(narg.nudgeright) or 0)
		if narg.text ~= &quot;&quot; and (not narg.noarr or left &lt;= 0) then
			realNote = true
			args.hasRealNote = true -- record realNote boolean in args for further use
			break
		end
	end
	-- width of notes holder depends on whethere there are any &quot;real&quot; notes
	-- width can be overriden
	local aw = tonumber(args[&quot;annotations-width&quot;]) or (realNote and defaultAW) or 0
	aw = aw+0.22*args.timelineWidth
	notes:css(&quot;width&quot;,checkDim(aw,&quot;em&quot;,true,&quot;%.3f&quot;))
	args.computedWidth = args.computedWidth+aw
	notes:css(&quot;height&quot;,checkDim(args.height,args[&quot;height-unit&quot;],true))
	for _, narg in ipairs(noteArgs) do
		--- copy required global parameters to local note args
		narg.from = args.from
		narg.to = args.to
		narg.height = args.height
		narg.unit = args[&quot;height-unit&quot;]
		narg.aw = args[&quot;annotations-width&quot;]
		narg.alignArrow = not args[&quot;disable-arrow-align&quot;]
		narg.scaling = args.scaling
		narg.power = args.power
		p._singleNote(notes,narg)
	end
end

--  ====================
--  LEGENDS AND CAPTIONS
--  ====================

-- Function to render a single legend (below the timeline)
-- Arguments:
--   container = parent HTML object
--   args = argument table for this legend
--     args.colour = color to show in square
--     args.text = text that describes color
function p._singleLegend(container,args)
	if not args.text then  -- if no text, not a sensible legend
		return
	end
	args.colour = args.colour or args.defaultColor or &quot;transparent&quot;
	local row = container:tag('tr')
	local squareCell = row:tag('td')
	squareCell:css(&quot;padding&quot;,0)
	local square = squareCell:tag('span')
	square:css(&quot;background&quot;,ignoreBlank(args.colour))
	square:css(&quot;color&quot;,&quot;inherit&quot;)
	square:css(&quot;padding&quot;,&quot;0em .1em&quot;)
	square:css(&quot;border&quot;,&quot;solid 1px #242020&quot;)
	square:css(&quot;height&quot;,&quot;1.5em&quot;)
	square:css(&quot;width&quot;,&quot;1.5em&quot;)
	square:css(&quot;margin&quot;,&quot;.25em .9em .25em .25em&quot;)
	square:wikitext(&quot;&amp;emsp;&quot;)
	local textCell = row:tag('td')
	textCell:css(&quot;padding&quot;,0)
	local text = textCell:tag('div')
	text:wikitext(args.text)
end

function p._legends(container,args)
	local legendArgs = p._scanArgs(args,{&quot;^legend(%d+)$&quot;},
		{{&quot;text&quot;,&quot;legend&quot;},
		 {&quot;colour&quot;,&quot;bar&quot;,&quot;-colour&quot;},
		 {&quot;colour&quot;,&quot;bar&quot;,&quot;-color&quot;},
		 {&quot;colour&quot;,&quot;legend&quot;,&quot;-colour&quot;},
		 {&quot;colour&quot;,&quot;legend&quot;,&quot;-color&quot;}
		 })
	if #legendArgs == 0 then
		return
	end
	local legendRow = container:tag('tr')
	local legendCell = container:tag('td')
    legendCell:attr(&quot;id&quot;,&quot;Legend&quot;..(args[&quot;instance-id&quot;] or &quot;&quot;))
	legendCell:attr(&quot;colspan&quot;,3)
	legendCell:css(&quot;padding&quot;,&quot;0 0.2em 0.7em 1em&quot;)
	local legend = legendCell:tag('table')
	legend:attr(&quot;id&quot;,&quot;Legend&quot;..(args[&quot;instance-id&quot;] or &quot;&quot;))
    legend:attr(&quot;role&quot;,&quot;presentation&quot;)
    legend:addClass(&quot;toccolours&quot;)
	legend:css(&quot;margin-left&quot;,&quot;3.1em&quot;)
	legend:css(&quot;border-style&quot;,&quot;none&quot;)
	legend:css(&quot;float&quot;,&quot;left&quot;)
	legend:css(&quot;clear&quot;,&quot;both&quot;)
	for _,larg in ipairs(legendArgs) do
		p._singleLegend(legend,larg)
	end
end

local helpString = [=[

----

'''Usage instructions'''

----

Copy the text below, adding multiple bars, legends and notes as required.
&lt;br&gt;Comments, enclosed in &lt;code&gt;&lt;!-&lt;/code&gt;&lt;code&gt;- -&lt;/code&gt;&lt;code&gt;-&gt;&lt;/code&gt;, should be removed.

Remember:
* You must use &lt;code&gt;{&lt;/code&gt;&lt;code&gt;{!}&lt;/code&gt;&lt;code&gt;}&lt;/code&gt; wherever you want a {{!}} to be
: rendered in the timeline
* Large borders will displace bars in many browsers
* Text should not be wider than its containing bar,
: as this may cause compatibility issues
* Units default to [[em (typography){{!}}em]], the height and width of an 'M'.

See {{tl|Graphical timeline}} for full documentation.

{{Graphical timeline/blank}}}}]=]

local function createCaption(container,args)
	local captionRow = container:tag(&quot;tr&quot;)
	local captionCell = captionRow:tag(&quot;td&quot;)
    captionCell:attr(&quot;id&quot;,&quot;Caption&quot;..(args[&quot;instance-id&quot;] or &quot;&quot;))
	captionCell:attr(&quot;colspan&quot;,3)
	captionCell:css(&quot;padding&quot;,&quot;0&quot;)
	captionCell:css(&quot;margin&quot;,&quot;0 0.2em 0.7em 0.2em&quot;)
	local caption = captionCell:tag(&quot;div&quot;)
	caption:attr(&quot;id&quot;,&quot;Caption&quot;..(args[&quot;instance-id&quot;] or &quot;&quot;))
	caption:addClass(&quot;toccolours&quot;)
	if args.embedded then
		caption:css(&quot;margin&quot;,&quot;0 auto&quot;)
		caption:css(&quot;float&quot;,&quot;left&quot;)
	else
		caption:css(&quot;margin&quot;,&quot;0 0.5em&quot;)
	end
	caption:css(&quot;border-style&quot;,&quot;none&quot;)
	caption:css(&quot;clear&quot;,&quot;both&quot;)
	caption:css(&quot;text-align&quot;,&quot;center&quot;)
	local widthUnit = args[&quot;width-unit&quot;]
	local aw = tonumber(args[&quot;annotations-width&quot;]) or (args.hasRealNote and defaultAW) or -0.25
	aw = aw+5+args.timelineWidth
	if aw &gt; args.computedWidth then
		args.computedWidth = aw
	end
	caption:css(&quot;width&quot;,checkDim(aw,&quot;em&quot;,true,&quot;%.3f&quot;))
	caption:wikitext((args.caption or &quot;&quot;)..((args.help and args.help ~= &quot;off&quot; and helpString) or &quot;&quot;))
end

function p._main(args)
	-- For backward compatibility with template, all empty arguments are accepted.
	-- But, for some parameters, empty will cause a Lua error, so for those, we convert
	-- empty to nil.
	for _, attr in pairs({&quot;title&quot;,&quot;link-to&quot;,&quot;embedded&quot;,&quot;align&quot;,&quot;margin&quot;,
		&quot;height&quot;,&quot;width&quot;,&quot;unit&quot;,&quot;height-unit&quot;,&quot;width-unit&quot;,&quot;scale-increment&quot;,
		&quot;annotations-width&quot;,&quot;disable-arrow-align&quot;,&quot;disable-box-align&quot;,&quot;from&quot;,&quot;to&quot;}) do
		args[attr] = ignoreBlank(args[attr])
	end
    -- parse yes/no/true/false in embedded argument
    args.embedded = yesNo(args.embedded,false)
	-- Check that to &gt; from, and that they're both defined
	local from = tonumber(args.from) or 0
	local to = tonumber(args.to) or 0
	if from &gt; to then
		args.from = to
		args.to = from
	else
		args.from = from
		args.to = to
	end
	if args.scaling == 'sqrt' then
		args.scaling = 'pow'
		args.power = 0.5
	end
	if args.scaling == 'pow' then
		args.power = args.power or 0.5
	end
	args.computedWidth = 1.7
    -- Determine width/height values and units, with defaults
    args[&quot;height-unit&quot;] = args.unit or args[&quot;height-unit&quot;] or &quot;em&quot;
    args[&quot;width-unit&quot;] = args.unit or args[&quot;width-unit&quot;] or &quot;em&quot;
    args.height = args.height or convertUnits(36,&quot;em&quot;,args[&quot;height-unit&quot;])
    args.width = args.width or convertUnits(10,&quot;em&quot;,args[&quot;width-unit&quot;])
    if not args.height and not recognizedUnit(args[&quot;height-unit&quot;]) then
        args.height = 36
        args[&quot;height-unit&quot;] = &quot;em&quot;
    end
    if not args.width and not recognizedUnit(args[&quot;width-unit&quot;]) then
        args.width = 10
        args[&quot;width-unit&quot;] = &quot;em&quot;
    end
	-- Create container table
	local container = createContainer(args)
	-- TITLE
	if args.title and not args.embedded then
		local titleRow = container:tag('tr')
		local titleCell = titleRow:tag('td')
		titleCell:attr(&quot;colspan&quot;,3)
		createTitle(titleCell,args)
	end
	-- NAVBOX HEADER
	if args[&quot;link-to&quot;] and not args.embedded then
		local navboxRow = container:tag('tr')
		local navboxCell = navboxRow:tag('td')
		navboxCell:attr(&quot;colspan&quot;,3)
		navboxHeader(navboxCell,args)
	end
	local centralRow = container:tag('tr')
	centralRow:css(&quot;vertical-align&quot;,&quot;top&quot;)
	-- SCALEBAR
	local scaleCell = centralRow:tag('td')
	scaleCell:css(&quot;padding&quot;,&quot;0&quot;)
	scaleCell:css(&quot;margin&quot;,&quot;0.7em 0 0.7em 0&quot;)
	p._scalemarkers(scaleCell,args)
	-- TIMELINE
	local timelineCell = centralRow:tag('td')
	timelineCell:css(&quot;padding&quot;,&quot;0&quot;)
	timelineCell:css(&quot;margin&quot;,&quot;0.7em 0 0.7em 0&quot;)
	local timeline = createTimeline(timelineCell,args)
	-- PERIODS
	p._periods(timeline,args)
	-- BARS
	p._bars(timeline,args)
	-- ANNOTATIONS
	p._annotations(centralRow,args)
	-- LEGEND
	p._legends(container,args)
	-- CAPTION
	createCaption(container,args)
	container:css(&quot;min-width&quot;,checkDim(args.computedWidth,&quot;em&quot;,true,&quot;%.3f&quot;))
	return container
end

function p.main(frame)
	local args = getArgs(frame,{frameOnly=false,parentOnly=false,parentFirst=true,removeBlanks=false})
	return tostring(p._main(args):allDone())
end

return p</text>
      <sha1>e6jyqj8p30dbggriy3hqyqbzpkf820d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Šablon:Vertical text</title>
    <ns>10</ns>
    <id>4722960</id>
    <redirect title="Šablon:Vertikalni tekst" />
    <revision>
      <id>42607276</id>
      <timestamp>2026-06-08T21:53:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Edgar Allan Poe</username>
        <id>29250</id>
      </contributor>
      <comment>Preusmjereno na [[Šablon:Vertikalni tekst]]</comment>
      <origin>42607276</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40" sha1="iksvlko60a52wzpwxz324bp7ywaxt6h" xml:space="preserve">#PREUSMJERI [[Šablon:Vertikalni tekst]]</text>
      <sha1>iksvlko60a52wzpwxz324bp7ywaxt6h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Šablon:Vertikalni tekst/styles.css</title>
    <ns>10</ns>
    <id>4722961</id>
    <revision>
      <id>42607277</id>
      <timestamp>2026-06-08T21:54:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Edgar Allan Poe</username>
        <id>29250</id>
      </contributor>
      <comment>Nova stranica:  @supports (writing-mode: vertical-lr) { 	.ts-vertical-text { 		letter-spacing: -0.12em; 		line-height: 1em; 		text-orientation: upright; 		writing-mode: vertical-lr; 		width: 1em; 	} }</comment>
      <origin>42607277</origin>
      <model>sanitized-css</model>
      <format>text/css</format>
      <text bytes="185" sha1="tj2zej8b4jlczogc92zgtjy4q1jfb0k" xml:space="preserve">
@supports (writing-mode: vertical-lr) {
	.ts-vertical-text {
		letter-spacing: -0.12em;
		line-height: 1em;
		text-orientation: upright;
		writing-mode: vertical-lr;
		width: 1em;
	}
}</text>
      <sha1>tj2zej8b4jlczogc92zgtjy4q1jfb0k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Šablon:Vertikalni tekst</title>
    <ns>10</ns>
    <id>4722962</id>
    <revision>
      <id>42607278</id>
      <timestamp>2026-06-08T21:55:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Edgar Allan Poe</username>
        <id>29250</id>
      </contributor>
      <comment>Nova stranica: &lt;templatestyles src=&quot;Šablon:Vertikalni tekst/styles.css&quot; /&gt;&lt;span class=&quot;ts-vertical-text&quot; style=&quot;{{{style|}}}&quot;&gt;{{{1|&lt;noinclude&gt;Ovo je vertikalni tekst.&lt;/noinclude&gt;}}}&lt;/span&gt;&lt;noinclude&gt;{{doc}}&lt;/noinclude&gt;</comment>
      <origin>42607278</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="204" sha1="52b0veb4490kazm42kcocdltdezwxlc" xml:space="preserve">&lt;templatestyles src=&quot;Šablon:Vertikalni tekst/styles.css&quot; /&gt;&lt;span class=&quot;ts-vertical-text&quot; style=&quot;{{{style|}}}&quot;&gt;{{{1|&lt;noinclude&gt;Ovo je vertikalni tekst.&lt;/noinclude&gt;}}}&lt;/span&gt;&lt;noinclude&gt;{{doc}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>52b0veb4490kazm42kcocdltdezwxlc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Šablon:Hronologija života</title>
    <ns>10</ns>
    <id>4722963</id>
    <revision>
      <id>42607279</id>
      <timestamp>2026-06-08T22:10:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Edgar Allan Poe</username>
        <id>29250</id>
      </contributor>
      <comment>Nova stranica: &lt;!--- For verification of dates against reliable sources, pleasse see [[Template:Life timeline/doc#Sources]] ---&gt;{{Grafička hronologija  | &lt;!--- you MUST remove any lines you don't need ---&gt;  | bodyclass=nomobile  | help=off  | link-to=Hronologija života  | scaling=pow  | power=0.667  | scale-increment=250   | label-freq=2  | from=-4540  | to=0  | height=45  | width=13  | disable-arrow-align=true  | disable-box-align=true  &lt;!--- | title=[[Hronologija života]] ---&gt;  | title...</comment>
      <origin>42607279</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5431" sha1="kmkeqaio3gz3os8jokbznuuu1mw159f" xml:space="preserve">&lt;!---
For verification of dates against reliable sources, pleasse see [[Template:Life timeline/doc#Sources]]
---&gt;{{Grafička hronologija
 | &lt;!--- you MUST remove any lines you don't need ---&gt;
 | bodyclass=nomobile
 | help=off
 | link-to=Hronologija života
 | scaling=pow
 | power=0.667
 | scale-increment=250

 | label-freq=2
 | from=-4540
 | to=0
 | height=45
 | width=13
 | disable-arrow-align=true
 | disable-box-align=true

&lt;!--- | title=[[Hronologija života]] ---&gt;
 | title=[[Hronologija života|{{color|#ffffff|Hronologija života}}]]

 | bar1-from=-4540
 | bar1-to=-0000
 | bar1-colour=#e5cc7f
 | bar1-left=0.065
 | bar1-right=1

 | bar2-from=-4404
 | bar2-to=-3800
 | bar2-text=[[Porijeklo vode na Zemlji|Voda]]
 | bar2-colour=#aebfd1
 | bar2-left=0.065
 | bar2-right=1

 | bar3-from=-4200
 | bar3-to=0
 | bar3-colour=#aebfd1
 | bar3-left=0.065
 | bar3-right=0.09

 | bar4-from=-3800
 | bar4-to=-3416
 | bar4-text=[[Jednostanični organizam|Jednostanični život]]
 | bar4-colour=#b3d9ff
 | bar4-left=0.09
 | bar4-right=1.0

 | bar5-from=-3416
 | bar5-to=0
 | bar5-colour=#b3d9ff
 | bar5-left=0.09
 | bar5-right=0.115

 | bar6-from=-3416
 | bar6-to=-1560
 | bar6-text=[[Evolucija fotosinteze|Fotosinteza]]
 | bar6-colour=#99ffff
 | bar6-left=0.115
 | bar6-right=1

 | bar7-from=-1560
 | bar7-to=0
 | bar7-colour=#99ffff
 | bar7-left=0.115
 | bar7-right=0.14

 | bar10-from=-1560
 | bar10-to=-472
 | bar10-text=[[Višestanični organizmi|&lt;!--- Complex life ---&gt;Višestanični život]]
 | bar10-colour=#ccffe7
 | bar10-left=0.14
 | bar10-right=1

 | bar11-from=-539
 | bar11-to=0
 | bar11-colour=#ccffe7
 | bar11-left=0.14
 | bar11-right=0.165

 | bar12-from=-472
 | bar12-to=-136
 | bar12-text={{Vertical text|[[Evolucijska historija biljaka|Biljke]]}}
 | bar12-font-size=90%
 | bar12-colour=#77dd00
 | bar12-left=0.165
 | bar12-right=0.26
 | bar12-nudge-down=0.5

 | bar13-from=-180
 | bar13-to=0
 | bar13-colour=#77dd00
 | bar13-left=0.165
 | bar13-right=0.19

 | bar14-from=-539  &lt;!--Cambrian explosion, Arthropods, Molluscs named as example--&gt;
 | bar14-to=-200
 | bar14-text=[[Zglavkari|Antropodi]]  [[Evolucija mekušaca|Mekušci]]
 | bar14-font-size=90%
 | bar14-colour=#ccbbaa
 | bar14-left=0.26
 | bar14-right=1
 | bar14-nudge-down=0.5

 | bar33-from=-609
 | Bar33-to=-539
 | bar33-colour=#ccbbaa
 | bar33-left=0.978
 | bar33-right=1

 | bar34-from=-200
 | bar34-to=0
 | bar34-colour=#ccbbaa
 | bar34-left=0.978
 | bar34-right=1

 | bar15-from=-136
 | bar15-text=[[Fosilna historija kritosjemenjača|Cvijeće]]
 | bar15-font-size=90%
 | bar15-colour=#ffff00
 | bar15-left=0.19
 | bar15-right=0.46
 | bar15-nudge-up=0.53

 | bar16-from=-243
 | bar16-to=-65.5
 | bar16-text=[[Dinosaur]]i
 | bar16-font-size=90%
 | bar16-colour=#e6b880
 | bar16-left=0.26
 | bar16-right=0.65

 | bar17-from=-200
 | bar17-colour=#ffcc00
 | bar17-left=0.65
 | bar17-right=1

 | bar18-from=-310
 | bar18-to=-55
 | bar18-text=[[Evolucija sisavaca|Sisavci]]
 | bar18-font-size=87%
 | bar18-colour=#ffcc00
 | bar18-left=0.65
 | bar18-right=0.98
 | bar18-nudge-down=0.15

 | bar19-from=-121
 | bar19-text=[[Evolucija ptica|Ptice]]
 | bar19-font-size=90%
 | bar19-colour=#e6b880
 | bar19-left=0.46
 | bar19-right=0.65
 | bar19-nudge-down=-0.225

 | bar20-from=-66
 | bar20-text=[[Evolucija primata|Primati]]
 | bar20-font-size=90%
 | bar20-colour=#ffbbbb
 | bar20-left=0.67
 | bar20-right=0.98
 | bar20-nudge-down=0.1

 | bar21-from=-4540
 | bar21-to=-4000
 | bar21-right=0.07
 | bar21-colour=#993c00
 | bar21-font-size=95%
 | bar21-text={{Vertical text|[[Had (eon)|{{color|#ffffff|Had}}]]}}
 | bar21-nudge-up=1.0
 | bar21-nudge-left=0.05

 | bar22-from=-4000
 | bar22-to=-2500
 | bar22-right=0.07
 | bar22-colour=#936a00
 | bar22-font-size=95%
 | bar22-text={{Vertical text|[[Arhej|{{color|#ffffff|Arhej}}]]}}
 | bar22-nudge-up=1.5
 | bar22-nudge-left=0.05

 | bar23-from=-2500
 | bar23-to=-538.8
 | bar23-right=0.07
 | bar23-colour=#f1c309
 | bar23-font-size=95%
 | bar23-text={{Vertical text|[[Proterozoik]]}}
 | bar23-nudge-down=0
 | bar23-nudge-left=0.0

 | bar24-from=-538.8
 | bar24-to=-0
 | bar24-right=0.07
 | bar24-colour=#c1e0c1
 | bar24-text={{Vertical text|[[Fanerozoik]]}}
 | bar24-font-size=95%
 | bar24-nudge-down=0.25
 | bar24-nudge-left=0.0

 | note1-at=-4540 &lt;!--- Estimated age of [[Earth]] is 4540 mya - also, see [[Age of Earth]] ---&gt;
 | note1=[[Starost Zemlje|Nastanak Zemlje]]

 | note2-at=-4404
 | note2=[[Porijeklo vode na Zemlji|Najranija voda]]

 | note3-at=-4200 &lt;!--central estimate of Moody, et al., 2024 --&gt; 
 | note3=[[Posljednji univerzalni zajednički predak|LUCA]]

 | note4-at=-3480  &lt;!-- see [[Earliest known life forms]]---&gt;
 | note4=[[Najraniji oblici života|Najstariji fosili]]

 | note8-at=-2426
 | note8=[[Velika oksidacija|Atmosferski kisik]]

 | note10-at=-2000
 | note10=[[Evolucija seksualne reprodukcije|Seksualna reprodukcija]]
 | note12-at=-1350
 | note12=[[Evolucija gljiva|Najranije gljive]]

 | note13-at=-850
 | note13=[[Neoproterozoička oksidacija]]

 | note16-at=-570
 | note16=[[Ediakaranska biota]]
 | note16-nudge-down=0.4

 | note17-at=-539
 | note17=[[Kambrijska eksplozija]]
 | note17-nudge-up=0.25

 | note19-at=-385
 | note19=[[Tetrapod|Najraniji tetrapodi]]

 | note21-at=-21
 | note21=[[Čovjekoliki majmuni|Najraniji hominoidi]]
 | note21-nudge-down=0.1

 | caption=&lt;div style=&quot;float:left;font-size:85%;&quot;&gt;([[Megaanum|Ma]])&lt;/div&gt;
}}&lt;noinclude&gt;
{{documentation}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kmkeqaio3gz3os8jokbznuuu1mw159f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>42607280</id>
      <parentid>42607279</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T22:10:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Edgar Allan Poe</username>
        <id>29250</id>
      </contributor>
      <origin>42607280</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5466" sha1="4k3wx0nlaypjq3wfebwbd8goyobm7hj" xml:space="preserve">&lt;!---
For verification of dates against reliable sources, pleasse see [[Template:Life timeline/doc#Sources]]
---&gt;{{Grafička hronologija
 | &lt;!--- you MUST remove any lines you don't need ---&gt;
 | bodyclass=nomobile
 | help=off
 | link-to=Hronologija života
 | scaling=pow
 | power=0.667
 | scale-increment=250

 | label-freq=2
 | from=-4540
 | to=0
 | height=45
 | width=13
 | disable-arrow-align=true
 | disable-box-align=true

&lt;!--- | title=[[Hronologija života]] ---&gt;
 | title=[[Hronologija života|{{color|#ffffff|Hronologija života}}]]

 | bar1-from=-4540
 | bar1-to=-0000
 | bar1-colour=#e5cc7f
 | bar1-left=0.065
 | bar1-right=1

 | bar2-from=-4404
 | bar2-to=-3800
 | bar2-text=[[Porijeklo vode na Zemlji|Voda]]
 | bar2-colour=#aebfd1
 | bar2-left=0.065
 | bar2-right=1

 | bar3-from=-4200
 | bar3-to=0
 | bar3-colour=#aebfd1
 | bar3-left=0.065
 | bar3-right=0.09

 | bar4-from=-3800
 | bar4-to=-3416
 | bar4-text=[[Jednostanični organizam|Jednostanični život]]
 | bar4-colour=#b3d9ff
 | bar4-left=0.09
 | bar4-right=1.0

 | bar5-from=-3416
 | bar5-to=0
 | bar5-colour=#b3d9ff
 | bar5-left=0.09
 | bar5-right=0.115

 | bar6-from=-3416
 | bar6-to=-1560
 | bar6-text=[[Evolucija fotosinteze|Fotosinteza]]
 | bar6-colour=#99ffff
 | bar6-left=0.115
 | bar6-right=1

 | bar7-from=-1560
 | bar7-to=0
 | bar7-colour=#99ffff
 | bar7-left=0.115
 | bar7-right=0.14

 | bar10-from=-1560
 | bar10-to=-472
 | bar10-text=[[Višestanični organizmi|&lt;!--- Complex life ---&gt;Višestanični život]]
 | bar10-colour=#ccffe7
 | bar10-left=0.14
 | bar10-right=1

 | bar11-from=-539
 | bar11-to=0
 | bar11-colour=#ccffe7
 | bar11-left=0.14
 | bar11-right=0.165

 | bar12-from=-472
 | bar12-to=-136
 | bar12-text={{Vertical text|[[Evolucijska historija biljaka|Biljke]]}}
 | bar12-font-size=90%
 | bar12-colour=#77dd00
 | bar12-left=0.165
 | bar12-right=0.26
 | bar12-nudge-down=0.5

 | bar13-from=-180
 | bar13-to=0
 | bar13-colour=#77dd00
 | bar13-left=0.165
 | bar13-right=0.19

 | bar14-from=-539  &lt;!--Cambrian explosion, Arthropods, Molluscs named as example--&gt;
 | bar14-to=-200
 | bar14-text=[[Zglavkari|Antropodi]]  [[Evolucija mekušaca|Mekušci]]
 | bar14-font-size=90%
 | bar14-colour=#ccbbaa
 | bar14-left=0.26
 | bar14-right=1
 | bar14-nudge-down=0.5

 | bar33-from=-609
 | Bar33-to=-539
 | bar33-colour=#ccbbaa
 | bar33-left=0.978
 | bar33-right=1

 | bar34-from=-200
 | bar34-to=0
 | bar34-colour=#ccbbaa
 | bar34-left=0.978
 | bar34-right=1

 | bar15-from=-136
 | bar15-text=[[Fosilna historija kritosjemenjača|Cvijeće]]
 | bar15-font-size=90%
 | bar15-colour=#ffff00
 | bar15-left=0.19
 | bar15-right=0.46
 | bar15-nudge-up=0.53

 | bar16-from=-243
 | bar16-to=-65.5
 | bar16-text=[[Dinosaur]]i
 | bar16-font-size=90%
 | bar16-colour=#e6b880
 | bar16-left=0.26
 | bar16-right=0.65

 | bar17-from=-200
 | bar17-colour=#ffcc00
 | bar17-left=0.65
 | bar17-right=1

 | bar18-from=-310
 | bar18-to=-55
 | bar18-text=[[Evolucija sisavaca|Sisavci]]
 | bar18-font-size=87%
 | bar18-colour=#ffcc00
 | bar18-left=0.65
 | bar18-right=0.98
 | bar18-nudge-down=0.15

 | bar19-from=-121
 | bar19-text=[[Evolucija ptica|Ptice]]
 | bar19-font-size=90%
 | bar19-colour=#e6b880
 | bar19-left=0.46
 | bar19-right=0.65
 | bar19-nudge-down=-0.225

 | bar20-from=-66
 | bar20-text=[[Evolucija primata|Primati]]
 | bar20-font-size=90%
 | bar20-colour=#ffbbbb
 | bar20-left=0.67
 | bar20-right=0.98
 | bar20-nudge-down=0.1

 | bar21-from=-4540
 | bar21-to=-4000
 | bar21-right=0.07
 | bar21-colour=#993c00
 | bar21-font-size=95%
 | bar21-text={{Vertical text|[[Had (eon)|{{color|#ffffff|Had}}]]}}
 | bar21-nudge-up=1.0
 | bar21-nudge-left=0.05

 | bar22-from=-4000
 | bar22-to=-2500
 | bar22-right=0.07
 | bar22-colour=#936a00
 | bar22-font-size=95%
 | bar22-text={{Vertical text|[[Arhej|{{color|#ffffff|Arhej}}]]}}
 | bar22-nudge-up=1.5
 | bar22-nudge-left=0.05

 | bar23-from=-2500
 | bar23-to=-538.8
 | bar23-right=0.07
 | bar23-colour=#f1c309
 | bar23-font-size=95%
 | bar23-text={{Vertical text|[[Proterozoik]]}}
 | bar23-nudge-down=0
 | bar23-nudge-left=0.0

 | bar24-from=-538.8
 | bar24-to=-0
 | bar24-right=0.07
 | bar24-colour=#c1e0c1
 | bar24-text={{Vertical text|[[Fanerozoik]]}}
 | bar24-font-size=95%
 | bar24-nudge-down=0.25
 | bar24-nudge-left=0.0

 | note1-at=-4540 &lt;!--- Estimated age of [[Earth]] is 4540 mya - also, see [[Age of Earth]] ---&gt;
 | note1=[[Starost Zemlje|Nastanak Zemlje]]

 | note2-at=-4404
 | note2=[[Porijeklo vode na Zemlji|Najranija voda]]

 | note3-at=-4200 &lt;!--central estimate of Moody, et al., 2024 --&gt; 
 | note3=[[Posljednji univerzalni zajednički predak|LUCA]]

 | note4-at=-3480  &lt;!-- see [[Earliest known life forms]]---&gt;
 | note4=[[Najraniji oblici života|Najstariji fosili]]

 | note8-at=-2426
 | note8=[[Velika oksidacija|Atmosferski kisik]]

 | note10-at=-2000
 | note10=[[Evolucija seksualne reprodukcije|Seksualna reprodukcija]]
 | note12-at=-1350
 | note12=[[Evolucija gljiva|Najranije gljive]]

 | note13-at=-850
 | note13=[[Neoproterozoička oksidacija]]

 | note16-at=-570
 | note16=[[Ediakaranska biota]]
 | note16-nudge-down=0.4

 | note17-at=-539
 | note17=[[Kambrijska eksplozija]]
 | note17-nudge-up=0.25

 | note19-at=-385
 | note19=[[Tetrapod|Najraniji tetrapodi]]

 | note21-at=-21
 | note21=[[Čovjekoliki majmuni|Najraniji hominoidi]]
 | note21-nudge-down=0.1

 | caption=&lt;div style=&quot;float:left;font-size:85%;&quot;&gt;([[Megaanum|Ma]])&lt;/div&gt;
}}&lt;noinclude&gt;
{{documentation}}

[[Kategorija:Biološki šabloni]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4k3wx0nlaypjq3wfebwbd8goyobm7hj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>42607346</id>
      <parentid>42607280</parentid>
      <timestamp>2026-06-09T10:33:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Duma</username>
        <id>16555</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>42607346</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5477" sha1="b3lyabxi0milvu6pjyhbn10g9w9c84t" xml:space="preserve">&lt;!---
For verification of dates against reliable sources, pleasse see [[Template:Life timeline/doc#Sources]]
---&gt;{{Grafička hronologija
 | &lt;!--- you MUST remove any lines you don't need ---&gt;
 | bodyclass=nomobile
 | help=off
 | link-to=Hronologija života
 | scaling=pow
 | power=0.667
 | scale-increment=250

 | label-freq=2
 | from=-4540
 | to=0
 | height=45
 | width=13
 | disable-arrow-align=true
 | disable-box-align=true

&lt;!--- | title=[[Hronologija života]] ---&gt;
 | title=[[Hronologija života|{{color|#ffffff|Hronologija života}}]]

 | bar1-from=-4540
 | bar1-to=-0000
 | bar1-colour=#e5cc7f
 | bar1-left=0.065
 | bar1-right=1

 | bar2-from=-4404
 | bar2-to=-3800
 | bar2-text=[[Porijeklo vode na Zemlji|Voda]]
 | bar2-colour=#aebfd1
 | bar2-left=0.065
 | bar2-right=1

 | bar3-from=-4200
 | bar3-to=0
 | bar3-colour=#aebfd1
 | bar3-left=0.065
 | bar3-right=0.09

 | bar4-from=-3800
 | bar4-to=-3416
 | bar4-text=[[Jednostanični organizam|Jednostanični život]]
 | bar4-colour=#b3d9ff
 | bar4-left=0.09
 | bar4-right=1.0

 | bar5-from=-3416
 | bar5-to=0
 | bar5-colour=#b3d9ff
 | bar5-left=0.09
 | bar5-right=0.115

 | bar6-from=-3416
 | bar6-to=-1560
 | bar6-text=[[Evolucija fotosinteze|Fotosinteza]]
 | bar6-colour=#99ffff
 | bar6-left=0.115
 | bar6-right=1

 | bar7-from=-1560
 | bar7-to=0
 | bar7-colour=#99ffff
 | bar7-left=0.115
 | bar7-right=0.14

 | bar10-from=-1560
 | bar10-to=-472
 | bar10-text=[[Višestanični organizmi|&lt;!--- Complex life ---&gt;Višestanični život]]
 | bar10-colour=#ccffe7
 | bar10-left=0.14
 | bar10-right=1

 | bar11-from=-539
 | bar11-to=0
 | bar11-colour=#ccffe7
 | bar11-left=0.14
 | bar11-right=0.165

 | bar12-from=-472
 | bar12-to=-136
 | bar12-text={{Vertical text|[[Evolucijska historija biljaka|Biljke]]}}
 | bar12-font-size=90%
 | bar12-colour=#77dd00
 | bar12-left=0.165
 | bar12-right=0.26
 | bar12-nudge-down=0.5

 | bar13-from=-180
 | bar13-to=0
 | bar13-colour=#77dd00
 | bar13-left=0.165
 | bar13-right=0.19

 | bar14-from=-539  &lt;!--Cambrian explosion, Arthropods, Molluscs named as example--&gt;
 | bar14-to=-200
 | bar14-text=[[Zglavkari|Antropodi]]  [[Evolucija mekušaca|Mekušci]]
 | bar14-font-size=90%
 | bar14-colour=#ccbbaa
 | bar14-left=0.26
 | bar14-right=1
 | bar14-nudge-down=0.5

 | bar33-from=-609
 | Bar33-to=-539
 | bar33-colour=#ccbbaa
 | bar33-left=0.978
 | bar33-right=1

 | bar34-from=-200
 | bar34-to=0
 | bar34-colour=#ccbbaa
 | bar34-left=0.978
 | bar34-right=1

 | bar15-from=-136
 | bar15-text=[[Fosilna historija kritosjemenjača|Cvijeće]]
 | bar15-font-size=90%
 | bar15-colour=#ffff00
 | bar15-left=0.19
 | bar15-right=0.46
 | bar15-nudge-up=0.53

 | bar16-from=-243
 | bar16-to=-65.5
 | bar16-text=[[Dinosaur]]i
 | bar16-font-size=90%
 | bar16-colour=#e6b880
 | bar16-left=0.26
 | bar16-right=0.65

 | bar17-from=-200
 | bar17-colour=#ffcc00
 | bar17-left=0.65
 | bar17-right=1

 | bar18-from=-310
 | bar18-to=-55
 | bar18-text=[[Evolucija sisavaca|Sisavci]]
 | bar18-font-size=87%
 | bar18-colour=#ffcc00
 | bar18-left=0.65
 | bar18-right=0.98
 | bar18-nudge-down=0.15

 | bar19-from=-121
 | bar19-text=[[Evolucija ptica|Ptice]]
 | bar19-font-size=90%
 | bar19-colour=#e6b880
 | bar19-left=0.46
 | bar19-right=0.65
 | bar19-nudge-down=-0.225

 | bar20-from=-66
 | bar20-text=[[Evolucija primata|Primati]]
 | bar20-font-size=90%
 | bar20-colour=#ffbbbb
 | bar20-left=0.67
 | bar20-right=0.98
 | bar20-nudge-down=0.1

 | bar21-from=-4540
 | bar21-to=-4000
 | bar21-right=0.07
 | bar21-colour=#993c00
 | bar21-font-size=95%
 | bar21-text={{Vertical text|[[Had (eon)|{{color|#ffffff|Had}}]]}}
 | bar21-nudge-up=1.0
 | bar21-nudge-left=0.05

 | bar22-from=-4000
 | bar22-to=-2500
 | bar22-right=0.07
 | bar22-colour=#936a00
 | bar22-font-size=95%
 | bar22-text={{Vertical text|[[Arhej|{{color|#ffffff|Arhej}}]]}}
 | bar22-nudge-up=1.5
 | bar22-nudge-left=0.05

 | bar23-from=-2500
 | bar23-to=-538.8
 | bar23-right=0.07
 | bar23-colour=#f1c309
 | bar23-font-size=95%
 | bar23-text={{Vertical text|[[Proterozoik]]}}
 | bar23-nudge-down=0
 | bar23-nudge-left=0.0

 | bar24-from=-538.8
 | bar24-to=-0
 | bar24-right=0.07
 | bar24-colour=#c1e0c1
 | bar24-text={{Vertical text|[[Fanerozoik]]}}
 | bar24-font-size=95%
 | bar24-nudge-down=0.25
 | bar24-nudge-left=0.0

 | note1-at=-4540 &lt;!--- Estimated age of [[Earth]] is 4540 mya - also, see [[Age of Earth]] ---&gt;
 | note1=[[Starost Zemlje|Nastanak Zemlje]]

 | note2-at=-4404
 | note2=[[Porijeklo vode na Zemlji|Najranija voda]]

 | note3-at=-4200 &lt;!--central estimate of Moody, et al., 2024 --&gt; 
 | note3=[[Posljednji univerzalni zajednički predak|LUCA]]

 | note4-at=-3480  &lt;!-- see [[Earliest known life forms]]---&gt;
 | note4=[[Najraniji oblici života|Najstariji fosili]]

 | note8-at=-2426
 | note8=[[Veliki oksidacijski događaj|Atmosferski kisik]]

 | note10-at=-2000
 | note10=[[Evolucija seksualne reprodukcije|Seksualna reprodukcija]]
 | note12-at=-1350
 | note12=[[Evolucija gljiva|Najranije gljive]]

 | note13-at=-850
 | note13=[[Neoproterozoička oksidacija]]

 | note16-at=-570
 | note16=[[Ediakaranska biota]]
 | note16-nudge-down=0.4

 | note17-at=-539
 | note17=[[Kambrijska eksplozija]]
 | note17-nudge-up=0.25

 | note19-at=-385
 | note19=[[Tetrapod|Najraniji tetrapodi]]

 | note21-at=-21
 | note21=[[Čovjekoliki majmuni|Najraniji hominoidi]]
 | note21-nudge-down=0.1

 | caption=&lt;div style=&quot;float:left;font-size:85%;&quot;&gt;([[Megaanum|Ma]])&lt;/div&gt;
}}&lt;noinclude&gt;
{{documentation}}

[[Kategorija:Biološki šabloni]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>b3lyabxi0milvu6pjyhbn10g9w9c84t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Domorodački narodi Amerike</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4722964</id>
    <redirect title="Indijanci" />
    <revision>
      <id>42607289</id>
      <timestamp>2026-06-09T00:44:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aca</username>
        <id>108187</id>
      </contributor>
      <comment>Aca premješta stranicu [[Domorodački narodi Amerike]] na [[Indijanci]] preko preusmjerenja: vraćam</comment>
      <origin>42607289</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25" sha1="cacgya5q88zcy0za8dcehk11on0gwh3" xml:space="preserve">#PREUSMJERI [[Indijanci]]</text>
      <sha1>cacgya5q88zcy0za8dcehk11on0gwh3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ediakarij</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4722966</id>
    <redirect title="Ediakaran" />
    <revision>
      <id>42607347</id>
      <timestamp>2026-06-09T10:34:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Duma</username>
        <id>16555</id>
      </contributor>
      <comment>Preusmjereno na [[Ediakaran]]</comment>
      <origin>42607347</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25" sha1="a3xfhpdu0asbn7tenv8lkvy5oxpy7pb" xml:space="preserve">#PREUSMJERI [[Ediakaran]]</text>
      <sha1>a3xfhpdu0asbn7tenv8lkvy5oxpy7pb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ediakarijum</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4722967</id>
    <redirect title="Ediakaran" />
    <revision>
      <id>42607348</id>
      <timestamp>2026-06-09T10:34:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Duma</username>
        <id>16555</id>
      </contributor>
      <comment>Preusmjereno na [[Ediakaran]]</comment>
      <origin>42607348</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25" sha1="a3xfhpdu0asbn7tenv8lkvy5oxpy7pb" xml:space="preserve">#PREUSMJERI [[Ediakaran]]</text>
      <sha1>a3xfhpdu0asbn7tenv8lkvy5oxpy7pb</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>