DNK

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="sh">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikipedija</sitename>
    <dbname>shwiki</dbname>
    <base>https://sh.wikipedia.org/wiki/Glavna_stranica</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.14</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Mediji</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Posebno</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Razgovor</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Korisnik</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Razgovor s korisnikom</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikipedija</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Razgovor o Wikipediji</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Datoteka</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Razgovor o datoteci</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Razgovor o MediaWikiju</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Šablon</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Razgovor o šablonu</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Pomoć</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Razgovor o pomoći</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Kategorija</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Razgovor o kategoriji</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">Portal</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">Razgovor o portalu</namespace>
      <namespace key="118" case="first-letter">Nacrt</namespace>
      <namespace key="119" case="first-letter">Razgovor o nacrtu</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Modul</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Razgovor o modulu</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>DNK</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3516</id>
    <revision>
      <id>42669397</id>
      <parentid>42659946</parentid>
      <timestamp>2026-08-08T01:11:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>42669397</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="377630" sha1="8vdeho8acl0ekvau1y4vuw5oln2uy9l" xml:space="preserve">[[Datoteka:DNA Structure+Key+Labelled pn NoBB.sr.png|mini|right|320pxt struka [[heliks]]a DNK molekula. [[Atom]]i su obojeni po [[hemijski element|elementu]]. Detaljna struktura dva [[nukleotid|bazna]] para je prikazana s desne strane.]]
'''Dezoksiribonukleinska kiselina''' ('''DNK'''), [[Nukleinske kiseline|nukleinska kiselina]] koja sadrži uputstva za razvoj i pravilno funkcionisanje svih živih organizama. Zajedno sa Sa [[Ribonukleinska kiselina|RNK]] i [[protein]]ima, DNK je jedan od tri glavna tipa [[makromolekul]]a koji su esencijalni za sve poznate forme [[život]]a. Sva živa bića svoj [[Genetika|genetički]] materijal nose u obliku DNK, sa izuzetkom nekih [[virus]]a koji imaju ribonukleinsku kiselinu (RNK). DNK ima veoma važnu ulogu ne samo u prenosu genetičkih informacija sa jedne na drugu generaciju, već sadrži i uputstva za građenje neophodnih ćelijskih [[organela]], proteina i RNK molekula. DNK segment koji prenosi ova važna uputstva se naziva [[gen]].&lt;ref name=&quot;Lewin_Genes6th&quot;&gt;{{Cite book|title=Genes |url=https://archive.org/details/genesvi0000lewi_n1p0 |author=Benjamin Lewin |publisher = Oxford University Press |edition= 6th ed. |year=1997| isbn = 0-19-857779-6}}&lt;/ref&gt;

U [[eukariote|eukariotima]], [[organizam|organizmima]] kao što su [[životinja|životinje]], [[biljke]], [[gljive]] i [[protisti|protiste]], najveći broj DNK molekula se nalazi u [[jedro|jedru]] [[Ćelija (biologija)|ćelije]], a manji broj je u organelama, kao što su [[mitohondrija|mitohondrije]] ili [[hloroplast]]i.&lt;ref name=&quot;Russell_iGenetics&quot;&gt;{{Cite book|last=Russell | first = Peter | title = iGenetics |url=https://archive.org/details/igenetics0000russ | publisher = Benjamin Cummings | location = New York |year=2001| isbn = 0-8053-4553-1}}&lt;/ref&gt; U [[prokariote|prokariotima]] (npr. [[bakterija]]ma) DNK se nalazi u [[citoplazma|citoplazmi]] ćelije. Za razliku od [[enzim]]a, DNK molekul ne utiče direktno na druge molekule, već različiti enzimi sarađuju sa DNK i [[Transkripcija (genetika)|realizuju informacije]] bilo u obliku RNK molekula ili u obliku proteina. Ovakav odnos je deo [[Centralna dogma molekularne biologije|centralne dogme]] [[Molekularna biologija|molekularne biologije]].&lt;ref name = &quot;Brown_Genomes3rd&quot;&gt;{{Cite book|title=Genomes |url=https://archive.org/details/genomes30000brow |author=Brown T.A. |publisher= Garland Science |edition= 3rd ed. |year=2006| isbn = 0-8153-4138-5}}&lt;/ref&gt;

Ćelije sadrže DNK organizovan u duge strukture koje se zovu [[hromozom]]i. Tokom pripreme za [[ćelijska deoba|ćelijsku deobu]] hromozomi se dupliraju procesom [[Replikacija DNK|replikacije DNK]], tako da svaka od novonastalih ćelija ima kompletan set hromozoma. U hromozomima, [[hromatin]]ski proteini, kao što su [[histon]]i, organizuju DNK na takav način da molekul postaje veoma kompaktan i može da stane u ćelije koje su na hiljade puta manje od raspletenih DNK molekula. Ove kompaktne strukture uslovljavaju interakcije između DNK i drugih proteina, i pomažu u kontrolisanju delova DNK koji se [[Transkripcija (genetika)|transkribuju]].&lt;ref name=&quot;VoetBiochemistry3rd&quot;&gt;{{VoetBiochemistry3rd |chapter=DNA Replication, Repair, and Recombination}}&lt;/ref&gt;

DNK je dugačak [[polimer]], sastavljen od manjih jedinica koje se nazivaju [[nukleotid]]i. DNK se sastoji od dva polimerna lanca koji imaju [[Antiparalelan (biohemija)|antiparalelnu]] orijentaciju. Međusobno [[estar|povezani]] nukleotidi čine skelet DNK molekula formiran od [[monosaharid|šećera]] dezoksiriboze i [[fosfat]]nih grupa. Ovaj skelet takođe sadrži četiri različite [[Nukleobaza|nukleobaze]], vezane za dezoksiribozu. Redosled ove četiri baze je osnova kodiranja genetičkog materijala. Informacija se čita koristeći [[genetički kod]], kojim se specificira sekvenca [[aminokiselina]] u proteinima. Kod se čita kopiranjem delova DNK u molekule RNK u procesu koji se naziva [[Transkripcija (genetika)|transkripcija]].

DNK svake osobe, njihov [[genom]], naslijeđen je od oba roditelja. Majčina mitohondrijska DNK zajedno sa 23 kromosoma od svakog roditelja kombinira se u tvorbi genoma zigote tj. oplođene jajne stanice. Kao rezultat, uz pojedine iznimke npr. crvene [[krv]]ne [[stanica|stanice]], većina ljudskih stanica sadrži 23 para kromosoma, zajedno sa mitohondrijskom DNK naslijeđene od majke.

== Uvod ==
[[Datoteka:DNA_Overview.png|thumb|200px|Osnovna građa dijela jedne deoksiribonukleinske kiseline]]

DNK nije jedinstvena [[molekula]] nego par molekula koje su međusobno povezane [[vodik]]ovim vezama i organizirane tako da su njeni lanci međusobno komplementarni, od početka do kraja. Svaki se lanac DNK sastoji od građevnih jedinica zvanim nuklotidi kojih ima 4 vrste: [[adenin]] (A), [[citozin]] (C), [[guanin]] (G) i [[timin]] (T). U nekim organizmima, posebice u PBS1 faga, [[uracil]] zamjenjuje timin u DNK samog organizma. Te osnovne komponente nukleinskih kiselina mogu biti polimerizirane po bilo kojem redu po čemu je sama molekula jedinstvena.

Između dva lanca, svaka baza jednog može biti sparena s određenom bazom drugog lanca i to tako da se adenin spaja uvijek sa timinom (spajaju se sa dvije vodikove veze), i obrnuto te citozin uvijek sa guaninom (tri vodikove veze), i obrnuto. Tako dobivamo moguće kombinacije: A+T, T+A, C+G, G+C. U rijetkim se situacijama događa krivo sparivanje npr. kad timin prijeđe u svoju enolni oblik, a citozin u imino oblik. Dvolančana struktura DNK
omogućava jednostavan mehanizam za DNK replikaciju: lanci DNK se odvajaju poput patenta zatvarača čime se lanci otvaraju prema brojnim nukleotidima u okolini. [[Enzim]]i stvaraju novi lanac tržeći pravilnu bazu u okolini i sparuju je sa originalnim jednostrukim lancem. Naravno, baza na starom lancu određuje koja će baza biti na novom lancu da se sačuva komplementarnost. Tako stanica završava replikaciju sa još jednom kopijom svoje DNK.

DNK sadrži [[gen]]etičku informaciju koja se nasljeđuje potomcima. Ta informacija određena je redoslijedom parova baza. Lanac DNK sadrži gene, područja koja reguliraju gene i područja koja nemaju nikakvu funkciju ili funkciju koju mi još ne znamo. Geni se mogu shvatiti kao ''kuharica'' ili ''program'' organizma.

Još neke odrednice DNK:
* DNK je [[kiselina]] zbog [[fosfat]]nih skupina između svake [[deoksiriboza|deoksiriboze]]. To je primaran razlog negativnog naboja DNK.
* ''Polaritet'' pojedinog para je bitno pa A+T nije isto T+A i C+G nije isto G+C.
* [[Mutacija]] su određene greške u lancima DNK koje su nastale slučajno bilo da su baze preskočene, umetnute ili nepravilno udvostručene, zatim lanci mogu biti nadodani ili odrezani ili su to pak kombinacije svih ovih nezgodnih operacija. Mutacije se javljaju pri kemijskim oštećenjima (mutageni), oštećenjima [[Sunce|zračenjem]] (UV zrake) ili kompliciranim zamjenama gena.
* DNK djeluje kao enzim u laboratorijskim uvjetima, ali kod živih organizama to još nije utvrđeno.
* Tradicijski gledano DNK gradi dvostruku formu (Watson-Creekov model), ali može graditi trostruke pa i četverostruke forme (Hoogstenov model). 
* DNK se od [[ribonukleinska kiselina|ribonukleinske kiseline]] (RNK) razlikuje po tome što sadrži 2-deoksiribozu umjesto riboze te što je timin kod RNK zamijenjen nukleotidom uracilom.

== Osobine ==
[[Datoteka:DNA orbit animated.gif|mini|levo|290px|Struktura DNK ({{PDB2|1D65}})&lt;ref&gt;{{Cite journal |title = Molecular structure of the B-DNA dodecamer d(CGCAAATTTGCG)2. An examination of propeller twist and minor-groove water structure at 2.2 A resolution |author = Edwards K.J., Brown D.G., Spink, N., Skelly J.V., Neidle S. |journal = J.Mol.Biol. |year= 1992 |volume = 226 |pmid = 1518049 |url = http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/1518049?dopt=Abstract|pages=1161-1173}}&lt;/ref&gt;]]
[[Datoteka:DNA chemical structure.sr.svg|mini|250px|Struktura DNK. [[Vodonična veza|Vodonične veze]] su prikazane isprekidanim linijama]]
DNK molekul je dugačak [[polimer]] koji se sastoji od [[nukleotid]]a, jedinica koje se ponavljaju.&lt;ref&gt;{{Cite book|author=Saenger Wolfram | title = Principles of Nucleic Acid Structure | publisher = Springer-Verlag | location = New York |year=1984| isbn = 0-387-90762-9}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Alberts&quot;&gt;{{AlbertsMolecularBiology4th}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Butler&gt;{{Cite book|author=Butler John M. |year=2001|title=Forensic DNA Typing |url=https://archive.org/details/forensicdnatypin0000butl |publisher=Elsevier |isbn=978-0-12-147951-0| oclc=223032110 45406517|pages=[https://archive.org/details/forensicdnatypin0000butl/page/14 14]-15}}&lt;/ref&gt; Nukleotidi su veoma male jedinice, međutim, DNK molekul se sastoji od miliona nukleotida, što ga čini veoma dugim. Najveći ljudski [[hromozom]] se sastoji od 440 miliona nukleotida, odnosno 220 miliona parova.&lt;ref&gt;{{Cite journal |author=Gregory S, Barlow KF, McLay KE, Kaul R, Swarbreck D, Dunham A, Scott CE, Howe KL, Woodfine K |title=The DNA sequence and biological annotation of human chromosome 1 |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2006-05-18_441_7091/page/n82 |journal=Nature |volume=441 |issue=7091 |year=2006|pmid=16710414 | doi = 10.1038/nature04727 |bibcode = 2006Natur.441..315G|pages=315-21 | issn=0028-0836}}&lt;/ref&gt; Baza koja je povezana sa šećerom naziva se [[nukleozid]], dok baza koja je povezana sa šećerom i jednom ili više fosfatnih grupa se naziva nukleotid.&lt;ref name=Ghosh&gt;{{Cite journal |author=Ghosh A, Bansal M |title=A glossary of DNA structures from A to Z |journal=Acta Crystallogr D |volume=59 |issue=4 |year=2003|pmid=12657780 |doi=10.1107/S0907444903003251|pages=620-6}}&lt;/ref&gt; Kada je više nukleotida međusobno povezano, kao npr. u DNK molekulu, taj polimer se onda naziva polinukleotidni lanac.&lt;ref name=IUPAC&gt;[http://www.chem.qmul.ac.uk/iupac/misc/naabb.html Abbreviations and Symbols for Nucleic Acids, Polynucleotides and their Constituents] IUPAC-IUB Commission on Biochemical Nomenclature (CBN) Accessed 03 Jan 2006&lt;/ref&gt;

[[Džejms D. Votson|Votson]] i [[Fransis Krik|Krik]] su [[1953]]. pokazali da je u živim organizmima DNK molekul sastavljen od dva polinukleotidna lanca koji su spiralno uvijeni jedan oko drugog. Za to otkriće su nagrađeni [[Nobelova nagrada|Nobelovom nagradom]]. Vertikalna dužina svakog obrtaja spirale je 34&amp;nbsp;[[Angstrem (jedinica)|angstrema]] (3,4&amp;nbsp;nm) i prečnik je 10&amp;nbsp;angstrema (1,0&amp;nbsp;nm).&lt;ref name=FWPUB&gt;{{Cite journal| author = Watson J.D. and Crick F.H.C. | pmid=13054692 | doi = 10.1038/171737a0 | url= http://www.nature.com/nature/dna50/watsoncrick.pdf | title=A Structure for Deoxyribose Nucleic Acid | journal=Nature | volume=171 | year=1953| format=PDF| issue = 4356 | bibcode=1953Natur.171..737W|pages=737-738}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=berg&gt;Berg J., Tymoczko J. and Stryer L. (2002) ''Biochemistry.'' W. H. Freeman and Company {{ISBN|0-7167-4955-6}}&lt;/ref&gt; Prema jednoj drugoj studiji, kada se merenje izvrši u određenom rastvoru DNK lanac je 22 do 26&amp;nbsp;Angstroma širok (2,2 do 2,6&amp;nbsp;nm), i jedna nukleotidna jedinica doprinosi dužini sa 3,3&amp;nbsp;Å (0,33&amp;nbsp;nm).&lt;ref&gt;{{Cite journal |author=Mandelkern M, Elias J, Eden D, Crothers D |title=The dimensions of DNA in solution |url=https://archive.org/details/journal-of-molecular-biology_1981-10-15_152_1/page/153 |journal=J Mol Biol |volume=152 |issue=1 |year=1981|pmid=7338906 |doi=10.1016/0022-2836(81)90099-1|pages=153-61}}&lt;/ref&gt;

Šećer u DNK molekulu je [[pentoza]] (nazvan tako jer sadrži pet [[ugljenik]]ovih atoma) [[Dezoksiriboza|2-dezoksiriboza]] ([[Ribonukleinska kiselina|RNK]] molekul se sastoji od šećera [[riboza|riboze]], otuda i pun naziv ''ribonukleinska kiselina''). Šećeri su međusobno povezani [[fosfat]]nim grupama koje stvaraju [[Fosfodiestarska veza|fosfodiestarsku vezu]] između trećeg i petog ugljenikovog atoma šećernog prstena. Fosfodiestarske veze su asimetrične, te DNK polinukleotidni lanci imaju smer. Kako ovi lanci idu u suprotnim smerovima, kaže se da je DNK antiparalelna. Asimetrični krajevi DNK baza se označavaju sa 5' (pet prim) i 3' (tri prim). Antiparalelnost znači da jedan lanac ide u smeru 5'→ 3', dok suprotni lanac ide u smeru 3'→ 5'. Spiralni lanac koji čini DNK se održava u tom obliku pomoću [[vodonična veza|vodoničnih veza]] između parova baza.&lt;ref name=&quot;Yakovchuk2006&quot;&gt;{{Cite journal |author=Yakovchuk P, Protozanova E, Frank-Kamenetskii MD |title=Base-stacking and base-pairing contributions into thermal stability of the DNA double helix |journal=Nucleic Acids Res. |volume=34 |issue=2 |year=2006|pmid=16449200 |pmc=1360284 |doi=10.1093/nar/gkj454|pages=564-74}}&lt;/ref&gt; U DNK molekulu postoje četiri baze [[Adenin]] (A), [[Citozin]] (C), [[Guanin]] (G) i [[Timin]] (T):&lt;ref name=berg/&gt;

&lt;div class=&quot;thumb floatright&quot; style=&quot;background:#f9f9f9; border:1px solid #ccc; margin:0.5em;&quot;&gt;
{| border=&quot;0&quot; border=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;2&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;width:500px; font-size:85%; border:1px solid #ccc; margin:0.3em;&quot;
|-
|[[Datoteka:Adenine.svg|80px]]
|[[Datoteka:Guanine chemical structure.png|118px]]
|[[Datoteka:Thymine chemical structure.png|97px]]
|[[Datoteka:Cytosine chemical structure.png|75px]]
|-
||Adenin
||Guanin
||Timin
||Citozin
|}
&lt;div style=&quot;border: none; width:500px;&quot;&gt;&lt;div class=&quot;thumbcaption&quot;&gt;Hemijske strukture četiri baze koje čine DNK molekul.&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;

Četiri baze su međusobno komplementarne: adenin (A) jednog lanca je uvek u paru sa timinom (T) naspramnog lanca, i povezani su dvema vodoničnim vezama. Guanin (G) jednog lanca je uvek u paru sa citozinom (C) naspramnog lanca, i povezani su trima vodoničnim vezama. Svaki par baza rotira u odnosu na susedni za 36°, tako da svaki obrtaj spirale dva polinukleotidna lanca čine deset parova baza (A-T i G-C). Polinukleotidni lanci rotiraju u pravcu suprotnom od kazaljki na satu.

Baze su podeljene u dve grupe – [[purin]]ske (adenin i guanin) i [[pirimidin]]ske (citozin i timin). [[Uracil]] (U) baza koja se nalazi u RNK molekulu i koja zamenjuje timin, pripada pirimidinskoj grupi. Jedina razlika između timina i uracila je nedostatak jedne metil-grupe kod uracila. Uracil je standardna baza RNK molekula, i ne postoji kao takva u DNK molekulu. Jedini, trenutno poznati, izuzetak je bakterijski virus PBS1 koji u svom DNK molekulu ima uracil kao sastavnu bazu&lt;ref name=&quot;nature1963-takahashi&quot;&gt;{{Cite journal | author=Takahashi I, Marmur J. | title=Replacement of thymidylic acid by deoxyuridylic acid in the deoxyribonucleic acid of a transducing phage for Bacillus subtilis | url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_1963-02-23_197_4869/page/794 | journal=Nature | year=1963| volume=197 | pmid=13980287|pages=794-5}}&lt;/ref&gt;. Osim RNK i DNK veliki broj veštačkih analoga nukleinskih kiseline je kreiran radi studiranja osobina nukleinskih kiselina, kao i za primenu u [[biotehnologija|biotehnologiji]].&lt;ref&gt;{{Cite journal |author=Verma S, Eckstein F |title=Modified oligonucleotides: synthesis and strategy for users |url=https://archive.org/details/sim_annual-review-of-biochemistry_1998_67/page/99 |journal=Annu. Rev. Biochem. |volume=67 |year=1998|pmid=9759484 |doi=10.1146/annurev.biochem.67.1.99|pages=99-134}}&lt;/ref&gt;

=== Žlebovi ===
[[Datoteka:1DNA.gif|right|mini|320px|Veliki i mali žleb DNK. Mali žleb je mesto gde se vezuje boja [[Hehst boja|Hehst 33258]]&lt;ref&gt;{{Cite journal |title = The molecular structure of the complex of Hoechst 33258 and the DNA dodecamer d(CGCGAATTCGCG) |author = Mai-kun Teng, Nassim Usman, Christin A. Frederick and Andrew H.-J. Wang |journal = Nucl. Acids Res. |year = 1988 |volume = 16 |issue = 6 |doi = 10.1093/nar/16.6.2671 |url = http://nar.oxfordjournals.org/content/16/6/2671.short|pages=2671-2690}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |title = Binding of Hoechst33258 to the minor groove of B-DNA |author = Philip E. Pjura, Kazimierz Grzeskowiak, Richard E. Dickerson |journal = Journal of Molecular Biology |volume = 197 |issue = 2 |year= 1987 |url = http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/0022283687901239 |doi = 10.1016/0022-2836(87)90123-9|pages=257-271}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |title = Binding characteristics of Hoechst 33258 with calf thymus DNA, poly[d(A-T)] and d(CCGGAATTCCGG): multiple stoichiometries and determination of tight binding with a wide spectrum of site affinities |author = Frank G. Loontiens, Peter Regenfuss, Annelies Zechel, Lieve Dumortier, Robert M. Clegg |journal = Biochemistry |year= 1990 |volume = 29 |issue = 38 |doi = 10.1021/bi00490a021 |url = http://pubs.acs.org/doi/abs/10.1021/bi00490a021|pages=9029-9039}}&lt;/ref&gt;]]

Dva komplementarna heliksna lanca formiraju osnovu DNK molekula. Prepoznatljiv je i dvostruki heliks koji prati otvore, ili žlebove, između lanaca. Ta udubljenja su neposredno pored parova baza, te mogu da služe kao mesta vezivanja proteina i malih molekula. Pošto lanci nisu direktno nasuprot jedan drugom, žlebovi nemaju jednaku veličinu. Veliki žleb je 22&amp;nbsp;Å širok, dok mali žleb ima 12&amp;nbsp;Å.&lt;ref&gt;{{Cite journal |author=Wing R, Drew H, Takano T, Broka C, Tanaka S, Itakura K, Dickerson R |title=Crystal structure analysis of a complete turn of B-DNA |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_1980-10-23_287_5784/page/754 |journal=Nature |volume=287 |issue=5784 |year=1980|pmid=7432492 |doi=10.1038/287755a0|bibcode = 1980Natur.287..755W|pages=755-8}}&lt;/ref&gt; Postoji niz izuzetaka, prvenstveno u slučajevima neobičnih DNK konformacija. Nazivi veliki i mali žleb se uvek odnose na razlike u veličini udubljenja kad je DNK u običnoj B formi.

[[Nukleotid|Baze]] malog žleba su na podesnijem rastojanju za vezivanje [[ligand (biohemija)|liganda]], nego baze velikog žleba. Iz tog razloga, proteini poput [[transkripcioni faktor|traskripcionih faktora]] koji se vezuju za specifične sekvence dvostrukog DNK heliksa obično formiraju [[Vodonična veza|vodonične veze]] sa izloženim stranama baza malog žleba.&lt;ref name=&quot;Pabo1984&quot;&gt;{{Cite journal |author=Pabo C, Sauer R |title=Protein-DNA recognition |url=https://archive.org/details/sim_annual-review-of-biochemistry_1984_53_annual/page/293 |journal=Annu Rev Biochem |volume=53 |year=1984|pmid=6236744 | doi = 10.1146/annurev.bi.53.070184.001453|pages=293-321}}&lt;/ref&gt;

=== Denaturacija i hibridizacija DNK ===
[[Sekundarna struktura proteina|Sekundarna struktura]] DNK je podložna [[Denaturacija (biohemija)|denaturaciji]]. Pod denaturacijom se podrazumeva narušavanje sekundarne strukture tako da se dvolančani DNK molekul razdvaja na dva polinukleotidna lanca. Pod odgovarajućim uslovima može doći do renaturacije, tj. do ponovnog spajanja komplementarnih lanaca DNK.&lt;ref&gt;{{Cite journal | title = The Phylogeny of the Hominoid Primates, as Indicated by DNA-DNA Hybridization | url = https://archive.org/details/sim_journal-of-molecular-evolution_1984_20_1/page/2 | author = C.G. Sibley and J.E. Ahlquist | journal = Journal of Molecular Evolution | volume = 20 | issue = 1 | year= 1984 | pmid = 6429338 | doi = 10.1007/BF02101980|pages=2-15}}&lt;/ref&gt; Procesi denaturacije i renaturacije odigravaju se i u ćeliji pod kontrolisanim uslovima i u ograničenom obimu. Ti procesi predstavljaju neophodan preduslov za normalno funkcionisanje DNK, odnosno za njenu replikaciju i [[transkripcija|transkripciju]].

Kada se u rastvoru nađu dva polinukleotidna lanca koji imaju komplementarne redoslede nukleotida, nagradiće se [[hibrid]]ni dvolančani molekul.&lt;ref&gt;{{Cite journal| author = R.M. Myers, T. Maniatis, and L.S. Lerman| title = Detection and Localization of Single Base Changes by Denaturing Gradient Gel Electrophoresis |year= 1987 |journal = Methods in Enzymology | volume = 155| pmid = 3431470 |isbn=978-0-12-182056-5 | doi = 10.1016/0076-6879(87)55033-9|pages=501-527}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal | author = T. Po, G. Steger, V. Rosenbaum, J. Kaper, and D. Riesner | title = Double-stranded cucumovirus associated RNA 5: experimental analysis of necrogenic and non-necrogenic variants by temperature-gradient gel electrophoresis | url = https://archive.org/details/sim_nucleic-acids-research_1987-07-10_15_13/page/5068 | journal = Nucleic Acids Research | year= 1987 | volume = 15 | pmid = 3601667 | issue = 13| pmc = 305948 | doi = 10.1093/nar/15.13.5069|pages=5069-5083}}&lt;/ref&gt; Denaturisana DNK može da hibridizuje sa denaturisanom DNK iste ili različite vrste, ili sa RNK. Hibridizacija je našla veoma široku primenu u istraživanjima u molekularnoj biologiji i predstavlja jednu od osnovnih tehnika [[genetički inženjering|genetičkog inženjeringa]].

=== Sparivanje baza ===
[[Datoteka:DNA_Structure.jpg‎|250px|mini|levo|Antiparalelnost dva [[polinukleotidni lanac|polinukleotidna lanca]] DNK molekula]]
&lt;div class=&quot;thumb floatright&quot; style=&quot;background:#f9f9f9; border:1px solid #ccc; margin:0.5em;&quot;&gt;
{| border=&quot;0&quot; border=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;2&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;width:230px; font-size:85%; border:1px solid #ccc; margin:0.3em;&quot;
|-
|[[Datoteka:GC DNA base pair.sr.svg|282px]]
|}
{| border=&quot;0&quot; border=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;2&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;width:230px; font-size:85%; border:1px solid #ccc; margin:0.3em;&quot;
|-
|[[Datoteka:AT DNA base pair.sr.svg|282px]]
|}
&lt;div style=&quot;border: none; width:282px;&quot;&gt;&lt;div class=&quot;thumbcaption&quot;&gt;Gore, ''GC'' bazni par sa tri [[vodonična veza|vodonične veze]]. Dole, ''AT'' bazni par sa dve vodonične veze. Nekovalentne veze između parova su prikazane isprekidanim linijama.&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;

Svaka baza jednog lanca se sparuje samo sa jednom bazom na naspramnom lancu. Ovakvo sparivanje se naziva komplementarno sparivanje. Purin se sparuje sa [[pirimidin]]om [[vodonična veza|vodoničnim vezama]], te se [[Adenin|A]] sparuje samo sa [[Timin|T]] (dvema vodoničnim vezama) i [[Citozin|C]] samo sa [[Guanin|G]] (sa tri vodonične veze). Kako vodonične veze nisu kovalentne, one se lako raskidaju i lako ponovo formiraju. Ove veze se raskidaju ili mehaničkim silama (npr. tokom [[Replikacija DNK|replikacije]]) ili visokom [[temperatura|temperaturom]].&lt;ref&gt;{{Cite journal | author = Clausen-Schaumann H, Rief M, Tolksdorf C, Gaub H | title = Mechanical stability of single DNA molecules | url = http://www.pubmedcentral.nih.gov/picrender.fcgi?artid=1300792&amp;blobtype=pdf | journal = Biophys J | volume = 78 | issue = 4 | year = 2000 | pmid = 10733978 | pages = 1997-2007 | access-date = 2014-08-22 | archive-date = 2019-09-24 | archive-url = https://web.archive.org/web/20190924224955/https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC1300792/pdf/10733978.pdf }}&lt;/ref&gt; Dve vodonične veze se lakše raskidaju od tri. Ovaj podatak je bitan ako sekvenca DNK molekula nije unapred poznata. Kad je sekvenca DNK molekula nepoznata, u [[Molekularna biologija|molekularnoj biologiji]] se između ostalog primenjuje tehnika koja koristi temperaturu. Što je temperatura viša, to se DNK molekul teže raskida, te se može pretpostavi da taj molekul DNK ima veliki broj C i G baza (i.e. visok [[GC-sadržaj]]). DNK sa visokim GC-sadržajem je stabilnija od DNK sa niskim GC-sadržajem.&lt;ref&gt;{{Cite journal |journal = Methods in Enzymology |title = Use of Ultravialet Absorbance-Temperature Profile for Determining the Guanine plus Cytosine Content of DNA |author = M. Mandel and J. Marmur |year= 1968 |volume = 12 |issue = 2 |isbn=978-0-12-181856-2 |doi=10.1016/0076-6879(67)12133-2|pages=198-206}}&lt;/ref&gt;

Direktna posledica nukleotidne komplementarnosti je da su informacije u dvolančanoj sekvenci DNK heliksa duplirane, što je vitalno za replikaciju molekula. Ova reverzibilna i specifična interakcija između komplementarnih parova baza je kritična za sve funkcije DNK u živim organizmima.&lt;ref name=Alberts/&gt;

Kao što je gore napomenuto, većina DNK molekula se sastoji od dva polimerna lanca, spojena u heliksnu strukturu nekovalentnim vezama. Ova dvolančana struktura (''dsDNA'') se u znatnoj meri održava posredstvom interakcija međulančanog slaganja baza, koje se najjače za G,C stekove. Dva lanca se mogu razdvojiti u procesu poznatom kao topljenje, čime se formiraju dva molekula (''ssDNA''). Do topljenja dolazi kad su uslovi podesni, kao što su visoke temperature, niske koncentracije soli i visoke [[pH vrednost]]i (nizak pH takođe otapa DNK, ali pošto je DNK nestabilna usled denaturacije kiseline, nizak pH se retko koristi).

Stabilnost dsDNA forme zavisi ne samo od GC-sadržaja (% G,C baznih parova) nego i od sekvence (pošto je formiranje stekova zavisno od nje), kao i od dužine (duži molekuli su stabilniji). Stabilnost se može meriti na različite načine. Uobičajen pristup je merenje [[Hibridizacija DNK|temperature topljenja]] (ona se još naziva ''T&lt;sub&gt;m&lt;/sub&gt;'' vrednost), što je temperatura na kojoj se 50% dvolančanih molekula konvertuje u jednolančane molekule. Nastali jednolančani DNK molekuli nemaju jedinstven zajednički oblik, mada su neke konformacije stabilnije od drugih.&lt;ref&gt;{{Cite journal |author=Isaksson J, Acharya S, Barman J, Cheruku P, Chattopadhyaya J |title=Single-stranded adenine-rich DNA and RNA retain structural characteristics of their respective double-stranded conformations and show directional differences in stacking pattern |journal=Biochemistry |volume=43 |issue=51 |year=2004|pmid=15609994 | doi = 10.1021/bi048221v|pages=15996-6010}}&lt;/ref&gt; Temperatura topljenja je zavisna od jonske snage i DNK koncentracije. Konsekventno, GC sadržaj i dužina dvostrukog DNK lanca određuju jačinu asocijacije između lanaca. Dugi DNK heliksi sa visokim GC sadržajem imaju lance sa jačim interakcijama, dok kratki heliksi sa visokim AT sadržajem imaju lance sa slabijim interakcijama.&lt;ref&gt;{{Cite journal |author=Chalikian T, Völker J, Plum G, Breslauer K |title=A more unified picture for the thermodynamics of nucleic acid duplex melting: A characterization by calorimetric and volumetric techniques |url=https://archive.org/details/sim_proceedings-of-the-national-academy-of-sciences-usa_1999-07-06_96_14/page/7853 |pmc=22151 |journal=Proc Natl Acad Sci USA |volume=96 |issue=14 |year=1999|pmid=10393911 |doi=10.1073/pnas.96.14.7853|bibcode = 1999PNAS...96.7853C|pages=7853-8}}&lt;/ref&gt; U biologiji, delovi DNK dvostrukih heliksa koji se lako razdvajaju, kao što je TATAAT [[Pribnov-kutija]] u nekim [[promoter (biologija)|promoterima]], teže da imaju visok AT sadržaj.&lt;ref&gt;{{Cite journal |author=deHaseth P, Helmann J |title=Open complex formation by Escherichia coli RNA polymerase: the mechanism of polymerase-induced strand separation of double helical DNA |url=https://archive.org/details/sim_molecular-microbiology_1995-06_16_5/page/817 |journal=Mol Microbiol |volume=16 |issue=5 |year=1995|pmid=7476180 |doi=10.1111/j.1365-2958.1995.tb02309.x|pages=817-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Pribnow1975&quot;&gt;{{Cite journal | author = Pribnow David | year = 1975 | month = March | title = Nucleotide sequence of an RNA polymerase binding site at an early T7 promoter | journal = Proceedings of the National Academy of Sciences | volume = 72 | issue = 3 | issn = 1091-6490 | doi = 10.1073/pnas.72.3.784 | pmid = 1093168 | pmc = 432404 | url = http://www.pnas.org/content/72/3/784.short | pages = 784-788 | access-date = 2014-08-22 | archive-date = 2014-11-02 | archive-url = https://web.archive.org/web/20141102043804/http://www.pnas.org/content/72/3/784.short | dead-url = yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Schaller1975&quot;&gt;{{Cite journal | author = Schaller Heinz, Gray Christopher, Herrman Karin | year = 1975 | month = February | title = Nucleotide sequence of an RNA polymerase binding site from the DNA of Bacteriophage fd | journal = Proceedings of the National Academy of Sciences | volume = 72 | issue = 2 | issn = 1091-6490 | doi = 10.1073/pnas.72.2.737 | pmid = 1054851 | pmc = 432391 | url = http://www.pnas.org/content/72/2/737.short | pages = 737-741 | access-date = 2014-08-22 | archive-date = 2019-02-07 | archive-url = https://web.archive.org/web/20190207072518/https://www.pnas.org/content/72/2/737.short | dead-url = yes }}&lt;/ref&gt;

=== Smisao i antismisao ===
[[Datoteka:Antisense DNA oligonucleotide.png|Šematski prikaz načina na koji antismisaoni DNK lanci mogu da ometaju proteinsku [[Translacija (genetika)|translaciju]].|mini|250px|right]]
DNK sekvenca se naziva smisaonom ({{jez-eng|sense}}) (''negativna (-)''), ako je njena sekvenca ista kao i sekvenca [[iRNK]] kopije koja se [[Translacija (genetika)|translira]] u protein.&lt;ref&gt;[http://www.chem.qmul.ac.uk/iubmb/newsletter/misc/DNA.html Designation of the two strands of DNA] JCBN/NC-IUB Newsletter 1989, Accessed 07 May 2008&lt;/ref&gt; Komplementarna sekvenca suprotnog lanca se naziva antismisaona (''pozitivna (+)''') sekvenca. Obe sekvence mogu da postoje na različitim delovima istog DNK lanca (i.e. oba lanca mogu da sadrže obe smisaone i antismisaone sekvence). Ponekad se fraza ''kodirajući lanac'' sreće. Međutim, kodirajuća i nekodirajuća RNK mogu da budu [[Transkripcija (genetika)|transkribovane]] na sličan način sa oba lanca. U nekim slučajevima do transkripcije dolazi u oba pravca počevši od zajedničkog promoterskog regiona, ili do transkripcije može doći unutar [[intron]]a, na oba lanca.&lt;ref name=&quot;Anne-Lise Haenni 2003&quot;&gt;{{Cite journal |title=Expression strategies of ambisense viruses |author= Anne-Lise Haenni |year= 2003 |journal=Virus Research |volume=93 |issue=2 |year=2003|url=http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0168170203000947|pages=141-150}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;pmid1993885&quot;&gt;{{Cite journal |journal=J Gen Virol. |year=1991|volume=72 |title=Ambisense segment 3 of rice stripe virus: the first instance of a virus containing two ambisense segments |author= Kakutani T, Hayano Y, Hayashi T, Minobe Y. |url=http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/1993885|pages=465-8}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;pmid2016591&quot;&gt;{{Cite journal |journal=J Gen Virol. |year=1991|volume=72 |title=Complete nucleotide sequence of RNA 3 of rice stripe virus: an ambisense coding strategy |author=Zhu Y, Hayakawa T, Toriyama S, Takahashi M. |url=http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/2016591|pages=763-7}}&lt;/ref&gt;

Kod [[prokariote|prokariota]] i [[eukariote|eukariota]], antismisaone RNK sekvence se formiraju, mada funkcija tih molekula nije potpuno jasna.&lt;ref name=&quot;pmid15851066&quot;&gt;{{Cite journal |author=Hüttenhofer A, Schattner P, Polacek N |title=Non-coding RNAs: hope or hype? |url=https://archive.org/details/sim_trends-in-genetics_2005-05_21_5/page/289 |journal=Trends Genet |volume=21 |issue=5 |year=2005|pmid=15851066 |doi=10.1016/j.tig.2005.03.007|pages=289-97}}&lt;/ref&gt; Jedna od pretpostavki je da antismisaoni RNK molekuli učestvuju u regulaciji [[ekspresija gena|ekspresije gena]] putem RNK-RNK sparivanja baza.&lt;ref name=&quot;pmid15389973&quot;&gt;{{Cite journal |author=Munroe S |title=Diversity of antisense regulation in eukaryotes: multiple mechanisms, emerging patterns |journal=J Cell Biochem |volume=93 |issue=4 |year=2004|pmid=15389973 | doi = 10.1002/jcb.20252|pages=664-71}}&lt;/ref&gt;

Kod malog broja DNK sekvenci prokariota u eukariota, i nešto većeg broja [[plazmid]]a i [[virus]]a, razlika između smisaonih i antismisaonih lanaca je zamagljena preklapanjem gena.&lt;ref name=&quot;pmid15680581&quot;&gt;{{Cite journal |author=Makalowska I, Lin C, Makalowski W |title=Overlapping genes in vertebrate genomes |url=https://archive.org/details/sim_computational-biology-and-chemistry_2005-02_29_1/page/n7 |journal=Comput Biol Chem |volume=29 |issue=1 |year=2005|pmid=15680581 |doi=10.1016/j.compbiolchem.2004.12.006|pages=1-12}}&lt;/ref&gt; U tim slučajevima, neke DNK sekvence imaju dvostruku ulogu. One kodiraju jedan protein kad se čitaju duž jednog lanca, i drugi protein kad se čitaju u suprotnom pravcu duž drugog lanca. Kod [[bakterija]], ovo preklapanje može da učestvuje u regulaciji transkripcije gena,&lt;ref name=&quot;pmid15520290&quot;&gt;{{Cite journal |author=Johnson Z, Chisholm S |title=Properties of overlapping genes are conserved across microbial genomes |journal=Genome Res |volume=14 |issue=11 |year=2004|pmid=15520290 | doi = 10.1101/gr.2433104 |pmc=525685|pages=2268-72}}&lt;/ref&gt; dok kod virusa, preklapajući geni povećavaju količinu informacije koja može da bude kodirana unutar malog viralnog genoma.&lt;ref name=&quot;pmid1771674&quot;&gt;{{Cite journal |author=Lamb R, Horvath C |title=Diversity of coding strategies in influenza viruses |journal=Trends Genet |volume=7 |issue=8 |year=1991|pmid=1771674 |doi=10.1016/0168-9525(91)90326-L|pages=261-6}}&lt;/ref&gt;

=== Pakovanje DNK molekula u ćelijama ===
{{Pfam_box
| Symbol = Histone
| Name = Nukleozom 
| image = Nucleosome 1KX5 colour coded.png
| width = 250px
| caption = Kristalna struktura [[nukleozom]]a. Proteinske komponente su &lt;span style=&quot;color:#aa0;&quot;&gt; H2A &lt;/span&gt;, &lt;span style=&quot;color:red;&quot;&gt; H2B &lt;/span&gt;, &lt;span style=&quot;color:blue;&quot;&gt; H3 &lt;/span&gt; i &lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt; H4 &lt;/span&gt;. Pogled je odozgo kroz superheliksnu osu. ({{PDB2|1KX5}})&lt;ref&gt;{{Cite journal |title = Solvent Mediated Interactions in the Structure of the NucleosomeCoreParticle at 1.9 Å Resolution |author = Curt A. Davey, David F. Sargent, Karolin Luger, Armin W. Maeder, Timothy J. Richmond |journal = Journal of Molecular Biology |volume = 319 |issue = 5 |month = June |year= 2002 | doi = 10.1016/S0022-2836(02)00386-8 |url = http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0022283602003868|pages=1097-1113}}&lt;/ref&gt;
| Pfam = PF00125
| Pfam_clan = CL0012
| InterPro = IPR007125
| SMART=
| PROSITE=
| SCOP = 1hio
| TCDB =
| OPM family =
| OPM protein =
| PDB = {{PDB2|1eqz}}, {{PDB2|1f66}}, {{PDB2|1hq3}}, {{PDB2|1id3}}, {{PDB2|1kx3}}, {{PDB2|1kx4}}, {{PDB2|1kx5}}, {{PDB2|1m18}}, {{PDB2|1m19}}, {{PDB2|1m1a}}, {{PDB2|1p34}}, {{PDB2|1p3a}}, {{PDB2|1p3b}}, {{PDB2|1p3f}}, {{PDB2|1p3g}}, {{PDB2|1p3i}}, {{PDB2|1p3k}}, {{PDB2|1p3l}}, {{PDB2|1p3m}}, {{PDB2|1p3o}}, {{PDB2|1p3p}}, {{PDB2|1q9c}}, {{PDB2|1s32}}, {{PDB2|1tyz}}, {{PDB2|1u35}}, {{PDB2|2aro}}, {{PDB2|2cv5}}, {{PDB2|2hio}}
}}
Gotovo kod svih [[prokariote|prokariota]], DNK je kružni molekul sagrađen od dva spiralno uvijena polinukleotidna lanca. Kod [[eukariote|eukariota]] organizacija DNK molekula je nešto komplikovanija. DNK molekul je veoma dugačak, u proseku do 1,8 metara. Molekul te dužine mora da stane u ćelije koje su veoma male i ne mogu da se vide golim okom. Ćelije moraju da veoma kompaktno spakuju DNK molekul. To omogućavaju proteinima koji se zovu [[histon]]i.&lt;ref name=&quot;Youngson&quot;&gt;{{Cite book| last= Youngson|author=Robert M. | title= Collins Dictionary of Human Biology | url= https://archive.org/details/collinsdictionar0000youn_t7n0|year=2006| publisher = HarperCollins| location = Glasgow | isbn = 0-00-722134-7}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Lehninger&quot;&gt;{{Lehninger4th}}&lt;/ref&gt;

Histoni su mali, veoma bazni proteini, bogati amino kiselinama kao što su [[lizin]] i [[arginin]]. Oni su glavne proteinske komponente [[hromatin]]a, koje deluju kao kalemi oko kojih se namotava DNK. Oni učestvuju u [[Regulacija genske ekspresije|regulaciji genske aktivnosti]]. Bez histona, nesavijena DNK u hromozomima bi bila veoma dugačka (odnos dužine i širine je veći od 10 miliona kod ljudske DNK). DNK namotana na histone proizvodi oko 90 mikrometera (0.09&amp;nbsp;mm) hromatina, koji se duplira i kondenzuje tokom [[mitoza|mitoze]], dajući oko 120 mikrometara [[hromozom]]a.&lt;ref name=&quot;pmid11893489&quot;&gt;{{Cite journal | author = Redon C, Pilch D, Rogakou E, Sedelnikova O, Newrock K, Bonner W | title = Histone H2A variants H2AX and H2AZ | journal = Curr. Opin. Genet. Dev. | volume = 12 | issue = 2 | year= 2002 | month = April | pmid = 11893489 | doi = 10.1016/S0959-437X(02)00282-4 | url =|pages=162-9}}&lt;/ref&gt;

U eukariotskim ćelijama je postoji pet tipova histona: [[Histon H1|''H1'']], [[Histon H2A|''H2A'']], [[Histon H2B|''H2B'']], [[Histon H3|''H3'']] i [[Histon H4|''H4'']].&lt;ref name=&quot;Bhasin_2006&quot;&gt;{{Cite journal | author = Bhasin M, Reinherz EL, Reche PA | title = Recognition and classification of histones using support vector machine | journal = J. Comput. Biol. | volume = 13 | issue = 1 | year= 2006 | pmid = 16472024 | doi = 10.1089/cmb.2006.13.102 | url =|pages=102-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;HartlFreilfelder&amp;Snyder&quot;&gt;{{Cite book|author=Hartl Daniel L., Freifelder David, Snyder Leon A. |year=1988|title = Basic Genetics |url=https://archive.org/details/basicgenetics0000hart |publication-place = Boston |publisher = Jones and Bartlett Publishers | isbn = 0-86720-090-1}}&lt;/ref&gt; Histoni su u direktnom kontaktu sa DNK molekulom. Osam histona (po dva H2A, H2B, H3, H4), stvaraju strukture koje izgledaju kao disk. Struktura DNK molekula obavijenog oko diska se naziva ''[[nukleozom]]''. Oko svakog diska DNK molekul se obavije 1,65 puta, u dužini od 147 baznih parova (A-T i C-G), formirajući levoruki superheliksni namotaj.&lt;ref name=pmid9305837&gt;{{Cite journal |author=Luger K, Mäder AW, Richmond RK, Sargent DF, Richmond TJ | title = Crystal structure of the nucleosome core particle at 2.8 A resolution | journal = Nature | volume = 389 | issue = 6648 |year=1997| month = September | pmid = 9305837 | doi = 10.1038/38444 | url =}} {{PDB|1AOI|pages=251-60}}&lt;/ref&gt; Tako uvijeni DNK molekul se obavije oko preostalog histona H1, koji ne formira strukturu u obliku diska, već služi samo kao veza do sledećeg diska (izgrađenog od gorepomenutih histona) i ponovo se obavija oko sledećeg diska.&lt;ref name=&quot;|isbn0-915274-84-1&quot;&gt;{{Cite book|last=Farkas|first=Daniel|title=DNA simplified: the hitchhiker's guide to DNA |url=https://archive.org/details/dnasimplifiedhit0000fark|publisher=AACC Press |location=Washington, D.C |year=1996| isbn = 0-915274-84-1}}&lt;/ref&gt; Histon H1 omogućava formiranje strukture višeg reda. Najosnovnija takva formacija je vlakno prečnika 10&amp;nbsp;nm. Gledano kroz mikroskop sveukupna ovakva struktura izgleda kao perlana ogrlica. Ovo uključuje pakovanje DNK oko nukleozoma sa oko 50 baznih parova između njih (ti segment se nazivaju linker DNK).

Osnova nukleozoma je formirana od dva H2A-H2B [[proteinski dimer|dimera]] i H3-H4 tetramera. Oni formiraju dve skoro [[simetrija|simetrične]] polovine [[Tercijarna struktura proteina|tercijarne strukture]], sa C2 simetrijom, gde je jedan [[makromolekul]] slika u ogledalu drugog molekula.&lt;ref name=pmid9305837/&gt; Četiri osnovna histona (H2A, H2B, H3 i H4) imaju relativno slične strukture i visoko su očuvani tokom [[evolucija|evolucije]]. Svi imaju ''heliks obrt heliks obrt heliks'' motiv (koji omogućava laku dimerizaciju). Oni isto tako imaju duge ''repove'' na jednom od krajeva [[aminokiselina|aminokiselinskog]] lanca, na kojima dolazi do niza [[Posttranslaciona modifikacija|posttranslacionih modifikacija]].

Smatra se da su histonski proteini evoluciono srodni sa heliksnim delom produženog AAA+ ATPaznog domena,&lt;ref name = &quot;10.1016/j.jsb.2003.10.010&quot;&gt;{{Cite journal |title = Evolutionary history and higher order classification of AAA+ ATPases |author = Lakshminarayan M Iyer, Detlef D Leipe, Eugene V Koonin, L Aravind |journal = Journal of Structural Biology |volume = 146 |issue = 1–2 |month = April |year= 2004 |doi = 10.1016/j.jsb.2003.10.010 |url = http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1047847703002235|pages=11-31}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |title = Regulation of the transcriptional activator NtrC1: structural studies of the regulatory and AAA+ ATPase domains |author = Seok-Yong Lee, Armando De La Torre, Dalai Yan, Sydney Kustu, B. Tracy Nixon, and David E. Wemmer |doi = 10.1101/gad.1125603 |journal = Genes &amp; Dev. |year = 2003 |volume = 17 |url = http://genesdev.cshlp.org/content/17/20/2552.short |pages = 2552-2563 |archive-date = 2020-04-23 |access-date = 2014-08-22 |archive-url = https://web.archive.org/web/20200423113527/http://genesdev.cshlp.org/content/17/20/2552.short |url-status = dead }}&lt;/ref&gt; C-domena, i sa [[N-terminus]]nim domenom prepoznavanja supstrata Clp/Hsp100 proteina.&lt;ref&gt;{{Cite journal |title = Characterization of the N-terminal repeat domain of Escherichia coli ClpA—A class I Clp/HSP100 ATPase |author = John H. Lo, Tania A. Baker, Robert T. Sauer |doi = 10.1110/ps.41401 |volume = 10 |issue = 3 |month = March |year= 2001 |url = http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1110/ps.41401/full|pages=551-559}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |title = Molecular determinants of complex formation between Clp/Hsp100 ATPases and the ClpP peptidase |author = Yong-In Kim, Igor Levchenko, Karolina Fraczkowska, Rachel V. Woodruff, Robert T. Sauer &amp; Tania A. Baker |journal = Nature Structural Biology |volume = 8 |year= 2001 |doi = 10.1038/84967 |url = http://www.nature.com/nsmb/journal/v8/n3/abs/nsb0301_230.html|pages=230-233}}&lt;/ref&gt; Uprkos razlikama u njihovoj topologiji, oni imaju homologan heliks-ravan-heliks (HSH) motiv.&lt;ref&gt;{{Cite journal | author = Alva V, Ammelburg M, Lupas AN | title = On the origin of the histone fold | journal = BMC Struct Biol | volume = 7 | year= 2007 | month = March | pmid = 17391511 | doi = 10.1186/1472-6807-7-17 | url = http://www.biomedcentral.com/1472-6807/7/17 | pmc = 1847821|pages=17-}}&lt;/ref&gt;

Koristeći tehniku [[spin]]-obeležene [[elektronska paramagnetna rezonanca|elektronske paramagnetne rezonance]], Britanski istraživači su izmerili rastojanje između namotaja oko kojih eukariotske ćelije namotavaju svoju DNK. Utvrđeno je da su rastojanja u opsegu od 59 do 70 Å.&lt;ref name=&quot;pmid19138067&quot;&gt;{{Cite journal | author = Ward R, Bowman A, El-Mkami H, Owen-Hughes T, Norman DG | title = Long distance PELDOR measurements on the histone core particle | journal = J. Am. Chem. Soc. | volume = 131 | issue = 4 | year= 2009 | month = February | pmid = 19138067 | doi = 10.1021/ja807918f | url =https://archive.org/details/sim_american-chemical-society-journal_journal-of-the-american-_2009-02-04_131_4/page/1348|pages=1348-9}}&lt;/ref&gt;

Histoni formiraju pet tipova interakcija sa molekulom DNK:
{{columns-list|
* Heliksni dipoli sa [[alfa heliks]]a u H2B, H3, i H4 uzrokuju akumulaciju pozitivnog naelektrisanja na tačkama interakcije sa negativno naelektrisanim [[fosfat]]nim grupama DNK
* [[Vodonična veza|Vodonične veze]] između DNK osnove i [[amid]]nih grupa na glavnom lancu histonskih proteina
* Nepolarne interakcije između histona i šećera [[dezoksiriboza|dezoksiriboze]] na DNK molekulu
* [[Soni most (proteini)|Soni mostovi]] i vodonične veze između bočnih lanaca baznih aminokiselina (posebno lizina i arginina) i fosfatnih kiseonika DNK
* Nespecifična umetanja H3 i H2B N-terminusnih repova u male žlebove DNK
}}
Visoko bazna priroda histona, osim što omogućava DNK–histon interakcije, doprinosi njihovoj rastvorljivosti u vodi.

=== Superspiralizacija ===
[[Datoteka:Circular DNA Supercoiling.png|mini|right|Superspiralizovane strukture kružnih DNK molekula sa malim uvrtanjem]]
[[Datoteka:Linear DNA Supercoiling.png|mini|left|Superspiralizovane strukture linearnih DNK molekula sa ograničenim završecima]]
DNK može da bude uvijena poput kanapa procesom koji se naziva [[DNK supernamotaj|superspiralizacija DNK]]. Kad je DNK u svom „opuštenom“ stanju, lanci obično obiđu osu dvostrukog heliksa jednom svaka 10,4 bazna para, dok ako je DNK upredena lanci postaju više ili manje zbijeni.&lt;ref&gt;{{Cite journal |author=Benham C, Mielke S |title=DNA mechanics |journal= Annu Rev Biomed Eng |volume=7 |year=2005|pmid=16004565 | doi = 10.1146/annurev.bioeng.6.062403.132016|pages=21-53}}&lt;/ref&gt; Kada je DNK upredena u pravcu heliksa, u pitanju je pozitivna superspiralizacija i baze su bliže jedna drugoj. Ako je DNK upredena u suprotnom pravcu (negativna superspiralizacija), baze se lakše rastavljaju. U prirodi, DNK je najčešće blago negativno superspiralizovana. To se ostvaruje [[enzim]]ima koji se zovu [[topoizomeraza|topoizomeraze]].&lt;ref name=Champoux&gt;{{Cite journal |author=Champoux J |title=DNA topoisomerases: structure, function, and mechanism |url=https://archive.org/details/sim_annual-review-of-biochemistry_2001_70/page/369 |journal=Annu Rev Biochem |volume=70 |year=2001|pmid=11395412 | doi = 10.1146/annurev.biochem.70.1.369|pages=369-413}}&lt;/ref&gt; Ti enzimi su isto tako potrebni za otpuštanje naprezanja usled DNK uvijanja nastalog tokom procesa [[transkripcija (genetika)|transkripcije]] i [[replikacija DNK|replikacije DNK]].&lt;ref name=Wang&gt;{{Cite journal |author=Wang J |title=Cellular roles of DNA topoisomerases: a molecular perspective |journal=Nat Rev Mol Cell Biol |volume=3 |issue=6 |year=2002|pmid=12042765 | doi = 10.1038/nrm831|pages=430-40}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Albert1996&quot;&gt;{{Cite journal|title=Hyper-negative template DNA supercoiling during transcription of the tetracycline-resistance gene in topA mutants is largely constrained in vivo |author=Albert A-C, Spirito F, Figueroa-Bossi N, Bossi L, Rahmouni AR |journal=Nucl Acids Res |volume=24 |issue=15 |year=1996|doi=10.1093/nar/24.15.3093|pmid=8760899|pmc=146055|pages=3093-3099}}&lt;/ref&gt;

[[Hromozom]]i mogu da budu veoma veliki, te središnji segmenti mogu da se ponašaju kao da su krajevi učvršćeni. Rezultat toga je da oni ne mogu da raspodele suvišne namotaje na ostatak hromozoma, ili da apsorbuju zavijanje da bi se oporavili od odvijanja, te segmenti mogu da postanu superspiralizovani. U odgovoru na superspiralizaciju oni će biti izloženi naprezanju, kao da su krajevi spojeni.

Superspiralizacija DNK je važna za njeno pakovanje unutar ćelija. Dužina nespiralizovane DNK je hiljadama puta veća od dužine ćelije, te je pakovanje genetičkog materijala unutar ćelije ili jedra (kod eukariota) kompleksan zadatak. Superspiralizacija DNK redukuje potrebni prostor i omogućava pakovanje znatno veće količine DNK. Kod prokariota, plektonemski supernamotaji su predominantni, zato što je hromozom najčešće kružnog oblika i sadrži relativno malu količinu genetičkog materijala.&lt;ref&gt;{{Cite journal |journal=Phys. Rev. E |volume=52 |issue=3 |year=1995|title=Statistical mechanics of supercoiled DNA |author=J. F. Marko, E. D. Siggia |url= http://link.aps.org/doi/10.1103/PhysRevE.52.2912 |doi=10.1103/PhysRevE.52.2912|pages=2912-2938}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |journal=Phys. Rev. E |volume=55 |year=1997|title=Supercoiled and braided DNA under tension |last= Marko|first=John F.|url=http://link.aps.org/doi/10.1103/PhysRevE.55.1758 |doi=10.1103/PhysRevE.55.1758|pages=1758-1772}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |author=A. Haller Igel, Manuel Ares Jr |title=Internal sequences that distinguish yeast from metazoan U 2 snRNA are unnecessary for pre-mRNA splicing |journal=Nature |volume=344 |issue=4 |year=1988|pmid= |doi= |url=http://ribonode.ucsc.edu/pubs/IgelAres88.pdf|pages=450-3}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |journal=Phys. Rev. E |volume=76 |issue=2 |year=2007|title=Torque and dynamics of linking number relaxation in stretched supercoiled DNA |last= Marko|first=John F.|url=http://link.aps.org/doi/10.1103/PhysRevE.76.021926 |doi=10.1103/PhysRevE.76.021926}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |title=Structure of plectonemically supercoiled DNA |author= T. Christian Boles Journal of Molecular Biology |volume=213 |issue=4 |year=1990|url=http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0022283605802724|pages=931-951}}&lt;/ref&gt; Superspiralizacija DNK kod eukariota se javlja na više nivoa plektonemskih i solenoidnih supernamotaja, pri čemu se solenoidna superspiralizacija pokazuje najefektivnijom u zbijanju DNK molekula. Solenoidna superspiralizacija se ostvaruje putem [[histon]]a i formira se vlakno prečnika 10&amp;nbsp;nm. Ovo vlakno se dalje namotava u 30&amp;nbsp;nm široko vlakno, koje se dalje namotava na samo sebe više puta.&lt;ref&gt;{{Cite journal |title=Closing the ring: Links between SMC proteins and chromosome partitioning, condensation, and supercoiling |author=Victor F. Holmes and Nicholas R. Cozzarelli |year=2000|doi=10.1073/pnas.040576797 |journal=PNAS |volume=97 |issue=4 |url=http://www.pnas.org/content/97/4/1322.short|pages=1322-1324}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |title=A Topological Treatment of Recombination and Topoisomerases | author=N.R. Cozzarelli, M.A. Krasnow, S.P. Gerrard, and J.H. White |doi=10.1101/SQB.1984.049.01.045 |journal=Cold Spring Harb Symp Quant Biol |year=1984|volume=49 |url=http://symposium.cshlp.org/content/49/383.short|pages=383-400}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal | title= Geometric arrangements of Tn3 resolvase sites |author=H W Benjamin and N R Cozzarelli |year=1990|journal=The Journal of Biological Chemistry |volume=265 |url=http://www.jbc.org/content/265/11/6441.short|pages=6441-6447}}&lt;/ref&gt;

DNK pakovanje se odvija u znatno povećanoj meri tokom deobe jedra u procesima [[mitoza|mitoze]] ili [[mejoza|mejoze]], pri kojim se DNK mora podeliti i sažeti u novonastalim ćelijama. [[Kondenzin]]i&lt;ref&gt;{{Cite journal | author = Hirano T | title = Condensins: organizing and segregating the genome | journal = Curr Biol | volume = 15 | pages = R265-R275 | year= 2005 | pmid = 15823530 | url = | issn = | doi=10.1016/j.cub.2005.03.037}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal | author = Wood AJ, Severson, AF, Meyer BJ | title = Condensin and cohesin complexity: the expanding repertoire of functions | journal = Nat Rev Genet | volume = 11 | year= 2010 | pmid = 20442714 | url = | issn = | doi=10.1038/nrg2794 | issue=6|pages=391-404}}&lt;/ref&gt; i [[kohezin]]i&lt;ref&gt;{{Cite journal | author = Michaelis C, Ciosk R, Nasmyth K | title = Cohesins: chromosomal proteins that prevent premature separation of sister chromatids | journal = Cell | volume = 91 | issue = 1 | year= 1997 | month = October | pmid = 9335333 | doi = 10.1016/S0092-8674(01)80007-6 | url =https://archive.org/details/cell_1997-10-03_91_1/page/35|pages=35-45}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal | author = Guacci V, Koshland D, Strunnikov A | title = A Direct Link between Sister Chromatid Cohesion and Chromosome Condensation Revealed through the Analysis of MCD1 in S. cerevisiae | journal = Cell | volume = 91 | issue = 1 | year= 1997 | month = October | pmid = 9335334 | pmc = 2670185 | doi = 10.1016/S0092-8674(01)80008-8 | url =https://archive.org/details/cell_1997-10-03_91_1/page/47|pages=47-57}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal | author = Tóth A, Ciosk R, Uhlmann F, Galova M, Schleiffer A, Nasmyth K | title = Yeast Cohesin complex requires a conserved protein, Eco1p(Ctf7), to establish cohesion between sister chromatids during DNA replication | journal = Genes Dev. | volume = 13 | issue = 3 | year= 1999 | month = February | pmid = 9990856 | pmc = 316435 | doi = 10.1101/gad.13.3.320 | url =https://archive.org/details/sim_genes-development_1999-02-01_13_3/page/320|pages=320-33}}&lt;/ref&gt; su proteini za ''strukturno održavanje hromozoma'' koji pomažu u kondenzaciji [[hromatida]] i vezivanju njihovih [[centromera]]. Ti proteini indukuju pozitivnu superspiralizaciju.&lt;ref&gt;{{Cite journal | author = Uhlmann F, Lottspeich F, Nasmyth K | title = Sister-chromatid separation at anaphase onset is promoted by cleavage of the cohesin subunit Scc1 | journal = Nature | volume = 400 | issue = 6739 | year= 1999 | month = July | pmid = 10403247 | doi = 10.1038/21831 | url =https://archive.org/details/sim_nature-uk_1999-07-01_400_6739/page/36|pages=37-42}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|last= Silver|first=Lee M.|year=1995|chapter=Karyotypes, Chromosomes, and Translocations |chapterurl=http://www.informatics.jax.org/silver/chapters/5-2.shtml |title=Mouse Genetics: Concepts and Applications |isbn=978-0-19-507554-0 |publisher=Oxford University Press |location=Oxford|pages=83-92}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Lodish&quot;&gt;{{Cite book|author=Harvey Lodish, Arnold Berk, Chris A. Kaiser, Monty Krieger, Matthew P. Scott, Anthony Bretscher, Hiddle Ploegh, Paul Matsudaira |year=2008|title=Molecular Cell Biology |url=https://archive.org/details/molecularcellbio0000harv |edition=6th |publisher=W.H. Freeman |location=New York |isbn=978-0-7167-7601-7}}&lt;/ref&gt;

=== Alternativne DNK strukture ===
[[Datoteka:A-DNA orbit animated small.gif|left|frame|[[A-DNK]] struktura]]
[[Datoteka:A-DNA, B-DNA and Z-DNA.png|right|mini|220px|[[A-DNK|A-]], [[Dvostruki heliks nukleinske kiseline|B-]], i [[Z-DNK]]]]
[[Datoteka:B&amp;Z&amp;A DNA formula.sr.png|mini|right|220px|[[Heliks]]ne ose A-, B-, i Z-DNK]]
DNK može da postoji u mnoštvu mogućih [[Konformacioni izomerizam|konformacija]] među kojima su [[A-DNK]],&lt;ref name=Basham1995&gt;{{Cite journal |author=Basham B, Schroth GP, Ho PS |title=An A-DNA triplet code: thermodynamic rules for predicting A- and B-DNA |url=https://archive.org/details/sim_proceedings-of-the-national-academy-of-sciences-usa_1995-07-03_92_14/page/6464 |journal=Proc Natl Acad Sci USA |volume=92 |issue=14 |year=1995|pmid=7604014 |doi=10.1073/pnas.92.14.6464 |pmc=41538|pages=6464-6468}}&lt;/ref&gt; [[Dvostruki heliks nukleinske kiseline|B-DNK]],&lt;ref name=&quot;Dickerson1989&quot;&gt;{{Cite journal | author=Dickerson RE | title=Definitions and nomenclature of nucleic acid structure components | url=https://archive.org/details/sim_nucleic-acids-research_1989-03-11_17_5/page/1796 | journal=Nucleic Acids Res |volume=17 |issue=5 |year=1989|pmid=2928107 |doi=10.1093/nar/17.5.1797 |pmc=317523|pages=1797-1803}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Lu1999&quot;&gt;{{Cite journal | author=Lu XJ, Olson WK | title=Resolving the discrepancies among nucleic acid conformational analyses | url=https://archive.org/details/journal-of-molecular-biology_1999-01-29_285_4/page/1563 | journal=J Mol Biol |volume=285 |issue=4 |year=1999|pmid=9917397 |doi=10.1006/jmbi.1998.2390|pages=1563-1575}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Olson2001&quot;&gt;{{Cite journal | author=Olson WK, Bansal M, Burley SK, Dickerson RE, Gerstein M, Harvey SC, Heinemann U, Lu XJ, Neidle S, Shakked Z, Sklenar H, Suzuki M, Tung CS, Westhof E, Wolberger C, Berman HM | title=A standard reference frame for the description of nucleic acid base-pair geometry | url=https://archive.org/details/journal-of-molecular-biology_2001-10-12_313_1/page/229 | journal=J Mol Biol |volume=313 |issue=1 |year=2001|pmid=11601858 |doi=10.1006/jmbi.2001.4987|pages=229-237}}&lt;/ref&gt; i Z-DNK forme&lt;ref name=Wang1979&gt;{{Cite journal |author=Wang AHJ, Quigley GJ, Kolpak FJ, Crawford JL, van Boom JH, Van der Marel G, Rich A |title=Molecular structure of a left-handed double helical DNA fragment at atomic resolution |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_1979-12-13_282_5740/page/680 |journal=Nature (London) |volume=282 |year=1979|doi=10.1038/282680a0 |pmid=514347 |issue=5740 |bibcode=1979Natur.282..680W|pages=680-686}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Ha2005&gt;{{Cite journal |author=Ha SC, Lowenhaupt K, Rich A, Kim YG, Kim KK |title=Crystal structure of a junction between B-DNA and Z-DNA reveals two extruded bases |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2005-10-20_437_7062/page/1182 |journal=Nature |volume=437 |issue=7062 |year=2005|doi=10.1038/nature04088 |pmid=16237447 |bibcode=2005Natur.437.1183H|pages=1183-1186}}&lt;/ref&gt;, mada su jedino B-DNK i Z-DNK direktno primećene u funkcionalnim organizmima.&lt;ref name=Ghosh/&gt; Konformacija koju DNK poprima zavisi od nivoa hidratacije, DNK sekvence, količine i pravca supernamotavanja, hemijskih modifikacija baza, tipa i koncentracije metalnih [[jon]]a, kao i prisustva [[poliamin]]a u rastvoru.&lt;ref&gt;{{Cite journal |author=Basu H, Feuerstein B, Zarling D, Shafer R, Marton L |title=Recognition of Z-RNA and Z-DNA determinants by polyamines in solution: experimental and theoretical studies | journal=J Biomol Struct Dyn |volume=6 |issue=2 |year=1988|pmid=2482766|pages=299-309}}&lt;/ref&gt;

Prvi objavljeni izveštaji o [[Rendgenska strukturna analiza|Rendgenskoj strukturi]] A-DNK i B-DNK formi su koristili analizu baziranu na [[Patersonova funkcija|Patersonovoj transformaciji]] koja daje samo ograničenu količinu strukturne informacije o orijentaciji DNK vlakana.&lt;ref&gt;{{Cite journal |author=Franklin RE, Gosling RG |title=The Structure of Sodium Thymonucleate Fibres I. The Influence of Water Content |journal=Acta Crystallogr |volume=6 |issue=8–9 |date = 1953 |doi=10.1107/S0365110X53001939 |url=http://scripts.iucr.org/cgi-bin/paper?a00979|pages=673-7}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |author=Franklin RE, Gosling RG |title=The structure of sodium thymonucleate fibres. II. The cylindrically symmetrical Patterson function |journal=Acta Crystallogr |volume=6 |issue=8–9 |year=1953|doi=10.1107/S0365110X53001940|pages=678-85}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=NatFranGos&gt;{{Cite journal| title=Molecular Configuration in Sodium Thymonucleate. Franklin R. and Gosling R.G| journal=Nature | volume= 171 | year=1953| url=http://www.nature.com/nature/dna50/franklingosling.pdf | pmid=13054694 | doi= 10.1038/171740a0| author=Franklin, Rosalind and Gosling, Raymond |format=PDF| issue=4356 | bibcode=1953Natur.171..740F|pages=740-1}}&lt;/ref&gt; Jedan alternativni analitički pristup su predložili Vilkins ''et al.'' [[1953]], za ''in vivo'' B-DNK difrakciju X-zraka/rasporeda maksimuma rasejavanja visoko hidratisanih DNK vlakana baziran na kvadratima [[Beselova funkcija|Baselovih funkcija]].&lt;ref name=NatWilk&gt;{{Cite journal| title=Molecular Structure of Deoxypentose Nucleic Acids | author= Wilkins M.H.F., A.R. Stokes A.R. &amp; Wilson, H.R. | journal=Nature | volume= 171 | year=1953| url=http://www.nature.com/nature/dna50/wilkins.pdf| pmid=13054693 | doi=10.1038/171738a0| format=PDF| issue=4356 | bibcode=1953Natur.171..738W|pages=738-740}}&lt;/ref&gt; U istom žurnalu, [[Džejms D. Votson‎‎|Džejms D. Votson]] i [[Fransis Krik‎‎|Fransis Krik]] su objavili njihovu analizu [[Molekulski modeli DNK|molekulskog modelovanja]] DNK difrakcionih obrazaca X-zraka i predložili strukturu dvostrukog heliksa.&lt;ref name=FWPUB/&gt;

Mada je B-DNK forma najčešća pod uslovima koji vladaju u ćelijama,&lt;ref&gt;{{Cite journal |author=Leslie AG, Arnott S, Chandrasekaran R, Ratliff RL |title=Polymorphism of DNA double helices |url=https://archive.org/details/journal-of-molecular-biology_1980-10-15_143_1/page/49 |journal=J. Mol. Biol. |volume=143 |issue=1 |year=1980|pmid=7441761 |doi=10.1016/0022-2836(80)90124-2|pages=49-72}}&lt;/ref&gt; ona nije dobro definisana konformacija nego je familija srodnih DNK konformacija&lt;ref&gt;{{Cite journal |author=Baianu, I.C. |title=Structural Order and Partial Disorder in Biological systems|journal= Bull. Math. Biol. |volume= 42 |issue=4 |year=1980}} http://cogprints.org/3822/&lt;/ref&gt; koja se javlja pri visokim nivoima hidratacije prisutnim u živim ćelijama. Njihovi odgovarajući rendgenski difrakcioni obrasci rasipanja su karakteristični za molekulske [[parakristal]]e sa znatnim stepenom nereda.&lt;ref&gt;Hosemann R., Bagchi R.N., ''Direct analysis of diffraction by matter'', North-Holland Publs., Amsterdam&amp;nbsp;– New York, 1962.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|author=Baianu, I.C. |title=X-ray scattering by partially disordered membrane systems|journal=Acta Crystallogr A |volume=34 |issue=5 |year=1978|doi=10.1107/S0567739478001540|bibcode = 1978AcCrA..34..751B|pages=751-753|pages=137-141}}&lt;/ref&gt;

U poređenju sa B-DNK, A-DNK forma je šira desnoruka spirala, sa plitkim, širokim glavnim žlebom i užim, dubljim malim žlebom. A forma se javlja pod nefiziološkim uslovima u parcijalno dehidratisanim DNK uzorcima, dok se u ćeliji može formirati pri hibridnom sparivanju DNK i RNK lanaca,&lt;ref&gt;{{Cite journal |title=Crucial Role of the RNA:DNAHybrid in the Processivity of Transcription |author=Igor Sidorenkov, Natalia Komissarova, Mikhail Kashle |journal =Molecular Cell |volume = 2 |issue = 1 |year= 1998 |url=http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1097276500801136|pages=55-64}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |title=The structure of a DNA-RNA hybrid |author = G Milman, R Langridge, and M J Chamberlin |journal=Proc Natl Acad Sci U S A. |year=1967 |volume=57 |issue =6 |pmc=224550 |url = http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC224550/ |pages=1804-1810}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |title=Rates of formation and thermal stabilities of RNA:DNA and DNA:DNA duplexes at high concentrations of formamide |author=James Casey and Norman Davidson |journal = Nucl. Acids Res. |year= 1977 |volume = 4 |issue = 5 |doi = 10.1093/nar/4.5.1539 |url=http://nar.oxfordjournals.org/content/4/5/1539.short|pages=1539-1552}}&lt;/ref&gt; kao i u enzim-DNK kompleksima.&lt;ref&gt;{{Cite journal |author=Wahl M, Sundaralingam M |title=Crystal structures of A-DNA duplexes |url=https://archive.org/details/sim_biopolymers_1997_44_1/page/45 | journal=Biopolymers |volume=44 |issue=1 |year=1997|pmid=9097733 | doi = 10.1002/(SICI)1097-0282(1997)44:1&lt;45::AID-BIP4&gt;3.0.CO;2-#|pages=45-63}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |author=Lu XJ, Shakked Z, Olson WK |title=A-form conformational motifs in ligand-bound DNA structures |url=https://archive.org/details/journal-of-molecular-biology_2000-07-21_300_4/page/819 |journal=J. Mol. Biol. |volume=300 |issue=4 |year=2000|pmid=10891271 |doi=10.1006/jmbi.2000.3690|pages=819-40}}&lt;/ref&gt; Segmenti DNK gde su baze hemijski modifikovane [[metilacija|metilacijom]] mogu da podlegnu većim konformacionim promenama i da poprime [[Z-DNK|Z formu]]. Ovde, lanci formiraju [[Levorukost|levoruku]] spiralu oko heliksne ose, što je suprotno uobičajenoj B formi.&lt;ref&gt;{{Cite journal |author=Rothenburg S, Koch-Nolte F, Haag F |title=DNA methylation and Z-DNA formation as mediators of quantitative differences in the expression of alleles | journal=Immunol Rev |volume=184 |year=2001|pmid=12086319 |doi=10.1034/j.1600-065x.2001.1840125.x|pages=286-98}}&lt;/ref&gt; Te neobične strukture se mogu prepoznati po specifičnim Z-DNK vezujućim proteinima. One mogu da učestvuju u regulaciji transkripcije.&lt;ref&gt;{{Cite journal |author=Oh D, Kim Y, Rich A |title=Z-DNA-binding proteins can act as potent effectors of gene expression in vivo |url=https://archive.org/details/sim_proceedings-of-the-national-academy-of-sciences-usa_2002-12-24_99_26/page/16666 |journal=Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.A. |volume=99 |issue=26 |year=2002|pmid=12486233 |doi=10.1073/pnas.262672699 |pmc=139201 |bibcode = 2002PNAS...9916666O|pages=16666-71}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |title=d(TG)n·d(CA)n sequences upstream of the rat prolactin gene form Z-DNA and inhibit gene transcription |author=Louise H. Naylor and Elizabeth M. Clark |journal=Nucl. Acids Res. |year=1990|volume=18 |issue=6 |doi=10.1093/nar/18.6.1595 |url=http://nar.oxfordjournals.org/content/18/6/1595.short|pages=1595-1601}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |title=Role of DNA methylation in the regulation of transcription |author=Sharon Eden, Howard Cedar |journal=Current Opinion in Genetics &amp; Development |volume=4 |issue=2 |year=1994|url=http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0959437X05800528|pages=255-259}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |title=Localization and Sequence Analysis of Yeast Origins of DNA Replication |author=J.R. Broach, Y.-Y. Li, J. Feldman, M. Jayaram, J. Abraham, K.A. Nasmyth†, and J.B. Hicks |doi = 10.1101/SQB.1983.047.01.132 |journal=Cold Spring Harb Symp Quant Biol |year=1983|volume=47 |url=http://symposium.cshlp.org/content/47/1165.extract|pages=1165-1173}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |title=Transcription is associated with Z-DNA formation in metabolically active permeabilized mammalian cell nuclei |author=B Wittig, T Dorbic, and A Rich |journal=PNAS |year=1991|volume=88 |issue=6 |url=http://www.pnas.org/content/88/6/2259.short|pages=2259-2263}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |title=Transcription of the human corticotropin-releasing hormone gene in NPLC cells is correlated with Z-DNA formation |author= S Wölfl, C Martinez, A Rich, and J A Majzoub |journal=PNAS |volume=16 |year=1996|volume=93 |issue=8 |url=http://www.pnas.org/content/93/8/3664.short|pages=3664-3668}}&lt;/ref&gt;

=== Alternativna DNK hemija ===
[[Datoteka:GFAJ-1 electron-microscope.jpg|mini|left|200px|Elektronska mikrografija soja bakterija [[GFAJ-1]] uzgojenog na [[arsen]]u]]
[[Datoteka:AsDNA chemical structure.sr.svg|mini|right|220px|Spekulativna struktura [[Arsenična DNK|arsenične DNK]]]]
Tokom dužeg niza godina [[Astrobiologija|egzobiolozi]] su predlagali postojanje jedne alternativne biosfere koja koristi radikalno različite biohemijske i molekulske procese nego trenutno poznate životne forme. Jedna od pretpostavki je bila postojanje životnog oblika koji koristi [[biohemija arsena|arsenik]] umesto fosfora u DNK.

Na jednoj konferenciji za štampu [[NASA]] je decembra [[2010]]. izjavila da [[bakterija]] ''[[GFAJ-1]]'', koja je [[evolucija|evoluirala]] u okruženju bogatom u [[arsen]]iku, prva zemaljska životna forma koja možda ima tu sposobnost.&lt;ref name=&quot;Science&quot;&gt;{{Cite journal |author=Wolfe-Simon Felisa, Blum Jodi Switzer, Kulp Thomas R., Gordon Gwyneth W., Hoeft Shelley E., Pett-Ridge Jennifer, Stolz John F., Webb Samuel M., Weber Peter K. |title=A bacterium that can grow by using arsenik instead of phosphorus |journal=Science |date = 2010-12-02 |doi=10.1126/science.1197258 |pmid=21127214 |url=http://www.sciencemag.org/content/332/6034/1163.full |accessdate = 2011-06-09 |volume=332 |issue=6034 |pages=1163-1166}}&lt;/ref&gt; Bakterija je nađena u [[Mono jezero|Mono jezeru]], istočno od [[Josemiti|Jesemitskog nacionalnog parka]]. GFAJ-1 je [[Bacillus|štapićasta]] [[ekstremofil]]na bakterija iz familije ''[[Halomonadaceae]]'', koja u odsustvu [[fosfor]]a možda ima sposobnost inkorporisanja obično otrovnog elementa [[arsen]]a u svoj DNK.&lt;ref name='arsenic extremophile'&gt;{{cite news | first = Jason Palmer | title = Arsenic-loving bacteria may help in hunt for alien life | date = 2. 12. 2010. | url = http://www.bbc.co.uk/news/science-environment-11886943 | work = BBC News | accessdate = 2. 12. 2010.}}&lt;/ref&gt; Ovo otkriće ide u prilog dugogodišnjoj ideji da bi [[Vanzemaljac|vanzemaljski život]] možda mogao da ima [[Hipotetični tipovi biohemije|različitu biohemijsku osnovu]] od života na [[Zemlja|Zemlji]].&lt;ref name='arsenic extremophile'/&gt;&lt;ref name=Space&gt;{{cite news | last= Bortman | first = Henry | title = Arsenic-Eating Bacteria Opens New Possibilities for Alien Life | date = 2. 12. 2010. | publisher = Space.com | url = http://www.space.com/scienceastronomy/arsenic-bacteria-alien-life-101202.html | work = [http://www.space.com/ Space.Com web site] | accessdate = 2. 12. 2010.}}&lt;/ref&gt; Istraživanja je izveo tip predvođen Felisom Volf-Simon, koja je geomikrobiolog i geobiohemičar na [[NASA astrobiološki institut|NASA astrobiološkom institutu]] pri [[Državni univerzitet Arizone|Državnom univerzitetu Arizone]].

Ovaj nalaz je naišao na jak kriticizam u naučnoj zajednici. Naučnici tvrde da nema dokaza da je arsenik zapravo inkorporiran u [[biomolekul]]e.&lt;ref name=&quot;Space&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |first=Alla | title = Arsenic-eating microbe may redefine chemistry of life | date = 2010-12-02 | url = http://www.nature.com/news/2010/101202/full/news.2010.645.html | journal = Nature News | doi=10.1038/news.2010.645 |last=Katsnelson}}&lt;/ref&gt; [[Mikrobiologija|Mikrobiolog]] Johan Hajder je kritikovao prezentovane rezultate studije. On je uputio na moguće greške u merenju kao i na pogrešnu interpretaciju rezultata studije. Po njemu je, u originalnoj publikaciji autora pomenuto zagađenje uzoraka ostacima [[fosfat]]a, koji su verovatno prisutni u dovoljnoj količini za osnovno snabdevanje bakterija.&lt;ref&gt;[http://www.dradio.de/dlf/sendungen/forschak/1334265/ Kritik an Arsen-Bakterien-Fund, „Forschung aktuell“]&lt;/ref&gt; Nezavisno potvrđivanje ovog do sad nije bilo moguće.

=== Kvadrupleksne strukture ===
[[Datoteka:Telomer-structure.gif|mini|right|320px|3D struktura intramolekularnog ljudskog telemernog G-kvadrupleksa u kalijumskom rastvoru ({{PDB2|2HY9}}). Osnova je prikazana kao cev. Centar strukture sadrži tri nivoa G-tetrada. Vodonične veze u tim slojevima su predstavljene kao plave isprekidane linije.]]
[[Datoteka:Parallel telomere quadruple.png|mini|250px|left|DNK kvadrupleks formiran od [[telomera|telomernih]] ponavljanja. Konformacija DNK osnove se znatno razlikuje od tipičnog DNK heliksa.&lt;ref&gt;{{cite journal |url = http://nar.oxfordjournals.org/content/35/15/4927.short |title = Structure of the Hybrid-2 type intramolecular human telomeric G-quadruplex in K+ solution: insights into structure polymorphism of the human telomeric sequence |author = Jixun Dai, Megan Carver, Chandanamali Punchihewa, Roger A. Jones and Danzhou Yang |journal =  Nucl. Acids Res. |year= 2007 | volume = 35 | pages = 4927-4940 doi = 10.1093/nar/gkm522}}&lt;/ref&gt;]]
[[Datoteka:G-quadruplex.svg|mini|250px|left|Struktura G-kvadrupleksa. Levo: G-tetrada. Desno: intramolekulski G-kvadrupleks]]
[[Datoteka:TsDNA.2.png|mini|right|220px|Šematski prikaz trolančane DNK.]]

Na krajevima linearnih hromozoma su specijalizovani regioni DNK koji se nazivaju [[Telomera|telomere]].{{sfn|Passarge|2006|pp=}}&lt;ref&gt;{{Cite journal |author=Olovnikov Alexei M. | title=Princip marginotomii v matričnom sinteze polinukleotidov | trans_title=Principle of marginotomy in template synthesis of polynucleotides | language=Russian |journal=Doklady Akademii Nauk SSSR |volume=201 |issue=6|year=1971|pmid=5158754 |doi= |url=|pages=1496-9}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |author=Olovnikov AM |title=A theory of marginotomy. The incomplete copying of template margin in enzymic synthesis of polynucleotides and biological significance of the phenomenon |journal=J. Theor. Biol. |volume=41 |issue=1 |year=1973|month=September |pmid=4754905 |doi=10.1016/0022-5193(73)90198-7 |url=https://archive.org/details/journal-of-theoretical-biology_1973-09-14_41_1/page/181|pages=181-90}}&lt;/ref&gt; Glavna funkcija tih regiona je da se omogući ćeliji da replikuje krajeve hromozoma koristeći enzim [[Telomeraza|telomerazu]], pošto enzimi koji normalno replikuju DNK ne mogu da kopiraju ekstremne 3′ krajeve hromozoma.&lt;ref name=Greider&gt;{{Cite journal |author=Greider C, Blackburn E |title=Identification of a specific telomere terminal transferase activity in Tetrahymena extracts |url=https://archive.org/details/sim_cell_1985-12_43_2/page/n34 | journal=Cell |volume=43 |issue=2 Pt 1 |year=1985|pmid=3907856 |doi=10.1016/0092-8674(85)90170-9|pages=405-13}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Nobel_Prize_2003&quot;&gt;{{cite web |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/2009/press.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2009 | date = 5. 10. 2009. | accessdate = 23. 10. 2010. | publisher = The Nobel Foundation}}&lt;/ref&gt; Ti specijalizovani hromozomski završeci takođe pomažu u zaštiti DNK krajeva, i sprečavaju sisteme za [[popravka DNK|popravku DNK]] u ćeliji da ih tretiraju kao oštećenja koja treba popravljati.&lt;ref name=Nugent&gt;{{Cite journal |author=Nugent C, Lundblad V |title=The telomerase reverse transcriptase: components and regulation |url=https://archive.org/details/sim_genes-development_1998-04-15_12_8/page/n12 | journal=Genes Dev |volume=12 |issue=8 |year=1998|pmid=9553037 |doi=10.1101/gad.12.8.1073|pages=1073-85}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;acharya&quot;&gt;{{Cite journal |author=Acharya PV | title = The isolation and partial characterization of age-correlated oligo-deoxyribo-ribonucleotides with covalently linked aspartyl-glutamyl polypeptides. | journal = Johns Hopkins medical journal. Supplement | issue = 1 |year=1971| pmid = 5055816|pages=254-60}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Bjorksten&quot;&gt;{{Cite journal |author=Bjorksten J, Acharya PV, Ashman S, Wetlaufer DB | title = Gerogenic fractions in the tritiated rat. |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-the-american-geriatrics-society_1971-07_19_7/page/561 | journal = Journal of the American Geriatrics Society | volume = 19 | issue = 7 |year=1971| pmid = 5106728|pages=561-74}}&lt;/ref&gt; U ljudskim ćelijama, telomere su obično segmenti jednolančane DNK koji se sastoje od nekoliko hiljada ponavljanja jednostavne TTAGGG sekvence.&lt;ref&gt;{{Cite journal |author=Wright W, Tesmer V, Huffman K, Levene S, Shay J |title=Normal human chromosomes have long G-rich telomeric overhangs at one end |url=https://archive.org/details/sim_genes-development_1997-11-01_11_21/page/2800 | journal=Genes Dev |volume=11 |issue=21 |year=1997|pmid=9353250 |doi=10.1101/gad.11.21.2801 |pmc=316649|pages=2801-9}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |title=A highly conserved repetitive DNA sequence, (TTAGGG)n, present at the telomeres of human chromosomes |author= R K Moyzis, J M Buckingham, L S Cram, M Dani, L L Deaven, M D Jones, J Meyne, R L Ratliff, and J R Wu |journal=PNAS |year=1988|volume=85 |issue=18 |url=http://www.pnas.org/content/85/18/6622.short|pages=6622-6626}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |title=The human telomere terminal transferase enzyme is a ribonucleoprotein that synthesizes TTAGGG repeats |last= Morin|first=Gregg B.|journal = Cell |volume = 59 |issue = 3 |year=1989|url=http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/0092867489900354|pages=521-529}}&lt;/ref&gt;

Ove [[guanin]]om bogate sekvence mogu da stabilizuju hromozomske krajeve formiranjem struktura svežnjeva jedinica sa četiri baze, umesto uobičajenih baznih parova DNK molekula. Ovde, četiri guaninske baze formiraju ravnu površinu, i te ravne četvorobazne jedinice se zatim slažu jedna na drugu da formiraju stabilne ''[[G-kvadrupleks]]ne'' strukture (G-tetrade G4-DNK).&lt;ref name=Burge&gt;{{Cite journal |author=Burge S, Parkinson G, Hazel P, Todd A, Neidle S |title=Quadruplex DNA: sequence, topology and structure | journal=Nucleic Acids Res |volume=34 |issue=19 |year=2006|pmid=17012276 |pmc=1636468 | doi = 10.1093/nar/gkl655|pages=5402-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |title=Quadruplex Nucleic Acids |editor=Neidle &amp; Balasubramanian |year=2006 |url=http://chemistry.rsc.org/Publishing/Books/0854043748.asp | isbn = 0-85404-374-8 |access-date=2014-08-22 |archive-date=2007-09-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070930181412/http://chemistry.rsc.org/Publishing/Books/0854043748.asp |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; Ove strukture su stabilizovane vodoničnim vezivanjem između baza i [[helacija|helacijom]] metalnog jona u centru svake četvorobazne jedinice.&lt;ref&gt;{{Cite journal |author=Parkinson G, Lee M, Neidle S |title=Crystal structure of parallel quadruplexes from human telomeric DNA |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2002-06-20_417_6891/page/876 | journal=Nature |volume=417 |issue=6891 |year=2002|pmid=12050675 | doi = 10.1038/nature755|pages=876-80}}&lt;/ref&gt; Niz drugih strukture se može formirati, sa centralnim setom od četiri baze koje dolaze bilo iz jednog lanca savijenog oko baza, ili nekoliko različitih paralelnih lanaca, pri čemu svaki doprinosi jednu bazu centralnoj strukturi.

Osim ovih stekovanih struktura, telomere isto tako formiraju strukture sa velikim petljama koje se nazivaju telomerne petlje, ili T-petlje. Ovde se jednolančana DNK sklupča u veći krug stabilizovanom proteinima koji se vezuju za telomere.&lt;ref&gt;{{Cite journal |author=Griffith J, Comeau L, Rosenfield S, Stansel R, Bianchi A, Moss H, de Lange T |title=Mammalian telomeres end in a large duplex loop |url=https://archive.org/details/cell_1999-05-14_97_4/page/503 | journal=Cell |volume=97 |issue=4 |year=1999|pmid=10338214 |doi=10.1016/S0092-8674(00)80760-6|pages=503-14}}&lt;/ref&gt; Na samom kraju T-petlje, jednolančana telomerna DNK je spojena sa regionom dvolančane DNK tako što telomerni lanac delom remeti strukturu DNK dvostrukog heliksa i bazno se sparuje sa jednim od dva lanca. Ova [[Trolančana DNK|trolančana]] struktura se naziva deplasmanska petlja ili [[D-petlja]].&lt;ref name=Burge/&gt;

Kvadrupleksi se javljaju ne samo u [[telomera]]ma, nego i na drugim lokacijama. Na primer, za [[onkogen|protoonkogen]] [[myc|c-myc]] je pokazano&lt;ref&gt;{{Cite journal | author = Simonsson, T.; Pecinka, P.; Kubista, M. | title = DNA tetraplex formation in the control region of c-myc | url = https://archive.org/details/nucleic-acids-research_1998-03-01_26_5/page/1167 | journal = Nucleic Acids Research | volume = 26 | issue = 5 | year= 1998 | pmid = 9469822 | pmc = 147388 | doi=10.1093/nar/26.5.1167|pages=1167-1172}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal | author= Siddiqui-Jain, A.; Grand, C. L.; Bearss, D. J.; Hurley, L. H.| title = Direct evidence for a G-quadruplex in a promoter region and its targeting with a small molecule to repress c-MYC transcription | url= https://archive.org/details/sim_proceedings-of-the-national-academy-of-sciences-usa_2002-09-03_99_18/page/11593| doi = 10.1073/pnas.182256799 | journal = Proceedings of the National Academy of Sciences | volume = 99 | issue = 18 | year= 2002 | pmid = 12195017 | pmc =129314|pages=11593-11598}}&lt;/ref&gt; da formira kvadrupleks u [[nukleaza|nukleaznom]] hipersenzitivnom regionu&lt;ref&gt;{{Cite journal |title=Nuclease Hypersensitive Sites in Chromatin |journal=Annual Review of Biochemistry |volume=57 |year=1988 |doi=10.1146/annurev.bi.57.070188.001111 |author=D S Gross, and W T Garrard |url=http://www.annualreviews.org/doi/abs/10.1146/annurev.bi.57.070188.001111 |pages=159-197 |access-date=2014-08-22 |archive-date=2016-05-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160508124821/http://www.annualreviews.org/doi/abs/10.1146/annurev.bi.57.070188.001111 |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |title=Nuclease hypersensitive regions with adjacent positioned nucleosomes mark the gene boundaries of the PHO5/PHO3 locus in yeast |author=A Almer and W Hörz |journal=EMBO J. |year=1986|volume=5 |issue=10 |url=http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC1167169/|pages=2681-2687}}&lt;/ref&gt;, koji je kritičan za aktivnost gena.&lt;ref&gt;{{Cite journal |title=In vivo veritas: using yeast to probe the biological functions of G-quadruplexes |author=Johnson JE, Smith JS, Kozak ML, Johnson FB |journal=Biochimie |year=2008|volume=90 |issue=8 |url=http://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0300-9084(08)00047-3 |doi=10.1016/j.biochi.2008.02.013 |pmid=18331848 |pmc=2585026|pages=1250-1263}}&lt;/ref&gt; Nakon tog inicijalnog otkrića, za mnoge druge gene je nađeno da imaju G-kvadruplekse u njihovim [[Promoter (biologija)|promoterskim]] regionima.&lt;ref&gt;{{Cite journal |title=A biomimetic potassium responsive nanochannel: G-quadruplex DNA conformational switching in a synthetic nanopore |author=Xu Hou, Wei Guo, Fan Xia, Fu-Qiang Nie, Hua Dong, Ye Tian, Liping Wen, Lin Wang, Liuxuan Cao, Yang Yang, Jianming Xue, Yanlin Song, Yugang Wang, Dongsheng Liu, and Lei Jiang |journal=J. Am. Chem. Soc. |year=2009|volume=131 |issue=22 |url=http://pubs.acs.org/doi/abs/10.1021/ja901574c |doi=10.1021/ja901574c |pmid=19435350|pages=7800-7805}}&lt;/ref&gt; Neki od njih su [[Kokoška|živinski]] [[Beta globulin|β-globinski]] [[gen]],&lt;ref&gt;{{Cite journal |title=Greglist: a database listing potential G-quadruplex regulated genes |author= Ren Zhang1, Yan Lin2 and Chun-Ting Zhang |journal=Nucl. Acids Res. |year=2008|volume=36 (suppl 1) |pages=D372-D376. |doi=10.1093/nar/gkm787 |url=http://nar.oxfordjournals.org/content/36/suppl_1/D372.short}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |title=Intramolecular DNA quadruplexes with different arrangements of short and long loops |author=Phillip A. Rachwal, I. Stuart Findlow, Joern M. Werner, Tom Brown and Keith R. Fox |journal= Nucl. Acids Res. |year= 2007 |volume = 35 |issue = 12 |doi = 10.1093/nar/gkm316 |url = http://nar.oxfordjournals.org/content/35/12/4214.short|pages=4214-4222}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |title = Structural studies on LNA quadruplexes |author = Antonio Randazzo, Veronica Esposito, Oliver Ohlenschläger, Ramadurai Ramachandran, Antonella Virgilio &amp; Luciano Mayol |journal = Nucleosides, Nucleotides and Nucleic Acids |volume = 24 |issue = 5-7 |year= 2005 |url=http://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1081/NCN-200060279|pages=795-800}}&lt;/ref&gt; ljudska [[ubikvitin]]ska [[ligaza]] RFP2&lt;ref&gt;{{Cite journal |title=Human RFP2 gene promoter: Unique structure and unusual strength |author = Mikhail Skoblova, Konstantin Shakhbazov, Dmitry Oshchepkov, Dmitry Ivanov, Anna Guskovaa, Dmitry Ivanov, Petr Rubtsov, Vladimir Prasolov, Nick Yankovsky, Ancha Baranova |journal = Biochemical and Biophysical Research Communications |volume = 342 |issue = 3 |year= 2006 |url=http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0006291X06002725|pages=859-866}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |title = Pro-apoptotic and antiproliferative activity of human KCNRG, a putative tumor suppressor in 13q14 region |author = Aybike Birerdinc, Elizabeth Nohelty, Andrey Marakhonov, Ganiraju Manyam, Ivan Panov, Stephanie Coon, Eugene Nikitin, Mikhail Skoblov, Vikas Chandhoke and Ancha Baranova |journal = Tumor Biology |volume = 31 |issue = 1 |doi = 10.1007/s13277-009-0005-0 |url = http://www.springerlink.com/content/c756w588385847t4/ |pages = 33-45 }}{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |title = Chemical and structural biology of nucleic acids and protein-nucleic acid complexes for novel drug discovery |author = JianHua Gan, Jia Sheng and Zhen Huang |journal = Science China Chemistry |volume = 54 |issue = 1 |doi = 10.1007/s11426-010-4174-x |url = http://www.springerlink.com/content/x2l82u68138125w1/ |pages = 3-23 }}{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; i protoonkogeni [[CD117|c-kit]],&lt;ref&gt;{{Cite journal |title = Stem Cells and Cancer: An Overview |author = Kevin M. Sales, Marc C. Winslet and Alexander M. Seifalian |journal = Stem Cell Reviews and Reports |volume = 3 |issue = 4 |doi = 10.1007/s12015-007-9002-0 |url = http://www.springerlink.com/content/d4871n8355k55rv6/ |pages = 249-255 }}{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |title = Cell-Centric View of Apoptosis and Apoptotic Cell Death-Inducing Antitumoral Strategies |author = Aintzane Apraiz, Maria Dolores Boyano email and Aintzane Asumendi |journal = Cancers |year= 2011 |volume = 3 |issue = 1 |doi = 10.3390/cancers3011042 |url = http://www.mdpi.com/2072-6694/3/1/1042/|pages=1042-1080}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |title = Targeted therapies of gastrointestinal stromal tumors (GIST)—The next frontiers |author = Stefan Duensinga, Anette Duensing |journal = Biochemical Pharmacology |volume = 80 |issue = 5 |year= 2010 |url=http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0006295210002510|pages=575-583}}&lt;/ref&gt; [[bcl-2]]&lt;ref&gt;{{Cite journal |title = An Intramolecular G-Quadruplex Structure with Mixed Parallel/Antiparallel G-Strands Formed in the Human BCL-2 Promoter Region in Solution |author = Jixun Dai, Thomas S. Dexheimer, Ding Chen, Megan Carver, Attila Ambrus, Roger A. Jones, and Danzhou Yang |journal = J. Am. Chem. Soc. |year= 2006 |volume = 128 |issue = 4 |doi = 10.1021/ja055636a |url = http://pubs.acs.org/doi/abs/10.1021/ja055636a|pages=1096-1098}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |title = Deconvoluting the Structural and Drug-Recognition Complexity of the G-Quadruplex-Forming Region Upstream of the bcl-2 P1 Promoter |author = Thomas S. Dexheimer, Daekyu Sun, and Laurence H. Hurley |journal = J. Am. Chem. Soc. |year= 2006 |volume = 128 |issue = 16 |doi = 10.1021/ja0563861 |url = http://pubs.acs.org/doi/abs/10.1021/ja0563861|pages=5404-5415}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |title = bcl-2 Protein in Non-Small-Cell Lung Carcinoma |author = Francesco Pezzella, Helen Turley, Isinzu Kuzu, Mohammed Fahim Tungekar, Michael S. Dunnill, Chris B. Pierce, Adrian Harris, Kevin C. Gatter, and David Y. Mason |journal = N Engl J Med |year= 1993 |volume = 329 |url=http://www.nejm.org/doi/full/10.1056/NEJM199309023291003|pages=690-694}}&lt;/ref&gt;, [[Vaskularni endotelni faktor rasta|VEGF]],&lt;ref&gt;{{Cite journal |title = Facilitation of a structural transition in the polypurine/polypyrimidine tract within the proximal promoter region of the human VEGF gene by the presence of potassium and G-quadruplex-interactive agents |author = Daekyu Sun, Kexiao Guo, Jadrian J. Rusche and Laurence H. Hurley |journal = Nucleic Acids Research |volume = 33 |issue = 18 |doi = 10.1093/nar/gki917 |url = http://nar.oxfordjournals.org/content/33/18/6070.short|pages=6070-6080}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |title = A Conserved Quadruplex Motif Located in a Transcription Activation Site of the Human c-kit Oncogene |author = Himesh Fernando, Anthony P. Reszka, Julian Huppert, Sylvain Ladame, Sarah Rankin, Ashok R. Venkitaraman, Stephen Neidle, and Shankar Balasubramanian |journal = Biochemistry |year= 2006 |volume = 45 |issue = 25 |doi = 10.1021/bi0601510 |url = http://pubs.acs.org/doi/abs/10.1021/bi0601510|pages=7854-7860}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |title = The proximal promoter region of the human vascular endothelial growth factor gene has a G-quadruplex structure that can be targeted by G-quadruplex–interactive agents |author = Daekyu Sun, Wei-Jun Liu, Kexiao Guo, Jadrian J. Rusche, Scot Ebbinghaus, Vijay Gokhale and Laurence H. Hurley |doi = 10.1158/1535-7163.MCT-07-2119 |journal = Mol Cancer Ther April |volume = 2008 |issue = 7 |url=http://mct.aacrjournals.org/content/7/4/880.short|pages=880-}}&lt;/ref&gt; [[Ras potfamilija|H-ras]]&lt;ref&gt;{{Cite journal |title = Telomerase inhibition and cell growth arrest by G-quadruplex interactive agent in multiple myeloma |author = Masood A. Shammas, Robert J. Shmookler Reis, Masaharu Akiyama, Hemanta Koley, Dharminder Chauhan, Teru Hideshima, Raj K. Goya, Laurence H. Hurley, Kenneth C. Anderson and Nikhil C. Munshi |journal = Mol Cancer Ther |year= 2003 |volume =2 |url=http://mct.aacrjournals.org/content/2/9/825.short|pages=825-}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |title = Hypermethylation of Telomere-like Foldbacks at Codon 12 of the Human c-Ha-ras Gene and the Trinucleotide Repeat of the FMR-1 Gene of Fragile X |author = Steven S. Smith, Ali Laayoun, Robert G. Lingeman, David J. Baker, Jezia Riley |journal = Journal of Molecular Biology |volume = 243 |issue = 2 |year= 1994 |url=http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0022283684716408|pages=143-151}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |title = Elevated telomere-telomere recombination in WRN-deficient, telomere dysfunctional cells promotes escape from senescence and engagement of the ALT pathway |author = Purnima R. Laud1, Asha S. Multani, Susan M. Bailey, Ling Wu, Jin Ma, Charles Kingsley, Michel Lebe, Sen Pathak, Ronald A. DePinho, and Sandy Chang |doi = 10.1101/gad.1321305 |journal = Genes &amp; Dev. |year = 2005 |volume = 19 |url = http://genesdev.cshlp.org/content/19/21/2560.short |pages = 2560-2570 |archive-date = 2018-02-14 |access-date = 2014-08-22 |archive-url = https://web.archive.org/web/20180214001403/http://genesdev.cshlp.org/content/19/21/2560.short |url-status = dead }}&lt;/ref&gt; i [[Ras potfamilija|N-ras]].&lt;ref&gt;{{Cite journal |title = An RNA G-quadruplex in the 5' UTR of the NRAS proto-oncogene modulates translation |journal = Nature Chemical Biology |volume = 3 |year= 2007 |doi = 10.1038/nchembio864 |author = Sunita Kumari, Anthony Bugaut, Julian L Huppert &amp; Shankar Balasubramanian |url = http://www.nature.com/nchembio/journal/v3/n4/abs/nchembio864.html|pages=218-221}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |title = Targeting Human Gastrointestinal Stromal Tumor Cells with a Quadruplex-Binding Small Molecule |author = Mekala Gunaratnam, Stephen Swank, Shozeb M. Haider, Katja Galesa, Anthony P. Reszka, Monica Beltran, Francisco Cuenca, Jonathan A. Fletcher and Stephen Neidle |journal = J. Med. Chem. |year= 2009 |volume = 52 |issue = 12 |doi = 10.1021/jm900424a |url = http://pubs.acs.org/doi/abs/10.1021/jm900424a|pages=3774-3783}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |title = http://pubs.acs.org/doi/abs/10.1021/jm900424a |author = James E. Redman, J. M. Granadino-Roldán, James A. Schouten, Sylvain Ladame, Anthony P. Reszka, Stephen Neidle and Shankar Balasubramanian |journal = Org. Biomol. Chem. |year= 2009 |volume = 7 |doi = 10.1039/B814682A |url =http://pubs.rsc.org/en/Content/ArticleLanding/2009/OB/b814682a|pages=76-84}}&lt;/ref&gt;

Identifikacija i predviđanje sekvenci koje imaju sposobnost formiranja kvadrupleksa je važan korak u razumevanju njihove uloge. Generalno jednostavni obrasci se koriste za pretragu mogućih kvadrupleks formirajućih sekvenci: d(G&lt;sub&gt;3+&lt;/sub&gt;N&lt;sub&gt;1-7&lt;/sub&gt;G&lt;sub&gt;3+&lt;/sub&gt;N&lt;sub&gt;1-7&lt;/sub&gt;G&lt;sub&gt;3+&lt;/sub&gt;N&lt;sub&gt;1-7&lt;/sub&gt;G&lt;sub&gt;3+&lt;/sub&gt;), pri čemu je ''N'' [[Nukleobaza|baza]] (uključujući [[guanin]]).&lt;ref&gt;{{Cite journal | author = Todd, A. K.; Johnston, M.; Neidle, S. | doi = 10.1093/nar/gki553 | title = Highly prevalent putative quadruplex sequence motifs in human DNA | journal = Nucleic Acids Research | volume = 33 | issue = 9 | year= 2005 | pmid = 15914666 | pmc =1140077 |url = http://nar.oxfordjournals.org/content/33/9/2901.short|pages=2901-2907}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;pmid15914667&quot;/&gt; Ovo pravilo je našlo široku primenu u onlajn [[algoritam|algoritmima]].

Pregledi celokupnog [[genom]]a bazirani na pravilu nalaženja kvadrupleksa su identifikovali 376.000 mogućih kvadrupleksnih sekvenci (PQS) u [[čovek|ljudskom]] [[genom]]u. Znatan broj njih se verovatno ne formira ''[[in vivo]]''.&lt;ref name=&quot;pmid15914667&quot;&gt;{{Cite journal | author = Huppert, J. L.; Balasubramanian, S. | title = Prevalence of quadruplexes in the human genome | doi = 10.1093/nar/gki609 | journal = Nucleic Acids Research | volume = 33 | issue = 9 | year= 2005 | pmc = 1140081 | pmid = 15914667|pages=2908-2916}}&lt;/ref&gt; Jedna slična studija je identifikovala moguće G-kvadrupleks kod [[prokariote|prokariota]].&lt;ref&gt;{{Cite journal | last1 = Rawal, P.; Kummarasetti, V. B.; Ravindran, J.; Kumar, N.; Halder, K.; Sharma, R.; Mukerji, M.; Das, S. K. et al | doi = 10.1101/gr.4508806 | title = Genome-wide prediction of G4 DNA as regulatory motifs: Role in Escherichia coli global regulation | journal = Genome Research | volume = 16 | issue = 5 | pmc = 1457047 | year= 2006 | pmid = 16651665|pages=644-655}}&lt;/ref&gt; Postoji više modela koji objašnjavaju kako kvadrupleksi mogu da kontrolišu aktivnost gena. Jedan model pokazuje da formiranje G-kvadrupleksa na ili blizo [[Promoter (biologija)|promotera]] blokira [[Transkripcija (genetika)|transkripciju]] gena, i time ga deaktivira.&lt;ref&gt;{{Cite journal |title = G-quadruplex formation within the promoter of the KRAS proto-oncogene and its effect on transcription |author = Susanna Cogoi and Luigi E. Xodo |journal = Nucleic Acids Research |volume = 34 |issue = 9 |doi = 10.1093/nar/gkl286 |url = http://nar.oxfordjournals.org/content/34/9/2536.short|pages=2536-2549}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |title = Stabilization of the c-mycgenepromoterquadruplex by specific ligands’ inhibitors of telomerase |author = Thibault Lemarteleura, Dennis Gomeza, Rajaa Paterskia, Eliane Mandineb, Patrick Maillietb, Jean-François Riou |journal = Biochemical and Biophysical Research Communications |volume = 323 |issue = 3 |year= 2004 |url=http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0006291X04019369|pages=802-808}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |title = Four-stranded nucleic acids: structure, function and targeting of G-quadruplexes |author = Julian Leon Huppert |journal = Chem. Soc. Rev. |year= 2008 |volume = 37 |doi = 10.1039/B702491F |url = http://pubs.rsc.org/en/Content/ArticleLanding/2008/CS/B702491F|pages=1375-1384}}&lt;/ref&gt; U jednom drugom modelu kvadrupleks formiran na nekodirajućem DNK lancu pomaže u održavanju otvorene konformacije kodirajućeg DNK lanca, te pospešuje ekspresiju respektivnog gena.&lt;ref&gt;{{Cite journal |title = Human telomeric sequence forms a hybrid-type intramolecular G-quadruplex structure with mixed parallel/antiparallel strands in potassium solution |author = Attila Ambrus, Ding Chen, Jixun Dai, Tiffanie Bialis, Roger A. Jones and Danzhou Yang |journal = Nucleic Acids Research |volume = 34 |issue = 9 |doi = 10.1093/nar/gkl348 |url = http://nar.oxfordjournals.org/content/34/9/2723.short|pages=2723-2735}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |title = Intramolecular quadruplex conformation of human telomeric DNA assessed with 125I-radioprobing |author = Yujian He, Ronald D. Neumann and Igor G. Panyutin |journal = Nucleic Acids Research |volume = 32 |issue = 18 |doi = 10.1093/nar/gkh875 |url = http://nar.oxfordjournals.org/content/32/18/5359.short|pages=5359-5367}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |title = The 3′ non-coding region of the Drosophila melanogaster HeT-A telomeric retrotransposon contains sequences with propensity to form G-quadruplexDNA |author = José P. Abad, Alfredo Villasante |journal = FEBS letters |volume = 453 |issue = 1–2 |year= 1999 |url=http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S001457939900695X|pages=59-62}}&lt;/ref&gt;

Jedan način indukovanja ili stabilizovanja G-kvadrupleksnih formacija, je uvođenje molekula koji se mogu vezati za G-kvadrupleksne strukture.&lt;ref&gt;{{Cite journal |title = Stability and Structure of Model DNA Triplexes and Quadruplexes and Their Interactions with Small Ligands |author =   Richard H. Shafer |journal = Progress in Nucleic Acid Research and Molecular Biology |volume = 59 |year= 1997 |url=http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0079660308610296|pages=55-94}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |title = G-Quadruplexes: Targets in Anticancer Drug Design |author = Tian-miao Ou, Yu-jing Lu, Jia-heng Tan, Zhi-shu Huang, Kwok-Yin Wong, Lian-quan Gu |volume = 3 |issue = 5 |year= 2008 |doi = 10.1002/cmdc.200700300 |url = http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/cmdc.200700300/full|pages=690-713}}&lt;/ref&gt; Poznati su brojni ligandi, mali molekuli i [[protein]]i koji imaju tu sposobnost. Znatan broj proteina koji se javlja u prirodi se selektivno vezuje za G-kvadruplekse. Među njima su [[helikaza|helikaze]],&lt;ref&gt;{{Cite journal |title = FANCJ Helicase Defective in Fanconia Anemia and Breast Cancer Unwinds G-Quadruplex DNA To Defend Genomic Stability |author = Yuliang Wu, Kazuo Shin-ya and Robert M. Brosh Jr. |doi = 10.1128/MCB.02210-07 |journal = Mol. Cell. Biol. |year = 2008 |volume = 28 |issue = 12 |url = http://mcb.asm.org/content/28/12/4116.short |pages = 4116-4128 |access-date = 2014-08-22 |archive-date = 2013-05-06 |archive-url = https://web.archive.org/web/20130506042351/http://mcb.asm.org/content/28/12/4116.short |dead-url = yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |title = Inhibition of Unwinding of G-Quadruplex Structures by Sgs1 Helicase in the Presence of N,N‘-Bis[2-(1-piperidino)ethyl]-3,4,9,10-perylenetetracarboxylic Diimide, a G-Quadruplex-Interactive Ligand |author = Haiyong Han, Richard J. Bennett, and Laurence H. Hurley |journal = Biochemistry |year= 2000 |volume = 39 |issue = 31 |doi = 10.1021/bi000482r |url = http://pubs.acs.org/doi/abs/10.1021/bi000482r|pages=9311-9316}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |title = Selective Interactions of Cationic Porphyrins with G-Quadruplex Structures |author = Haiyong Han, David R. Langley, Anupama Rangan, and Laurence H. Hurley |journal = J. Am. Chem. Soc. |year= 2001 |volume = 123 |issue = 37 |doi = 10.1021/ja002179j |url = http://pubs.acs.org/doi/abs/10.1021/ja002179j|pages=8902-8913}}&lt;/ref&gt; koje su implicirane u [[Blumov sindrom|Blumov]]&lt;ref name=&quot;Andrews&quot;&gt;James, William; Berger, Timothy; Elston, Dirk (2005). ''Andrews' Diseases of the Skin: Clinical Dermatology''. (10th ed.). Saunders. {{ISBN|0-7216-2921-0}}.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |pmid=9482582 |year=1998|month= |author=Straughen, Je; Johnson, J; Mclaren, D; Proytcheva, M; Ellis, N; German, J; Groden, J |title=A rapid method for detecting the predominant Ashkenazi Jewish mutation in the Bloom's syndrome gene |volume=11 |issue=2 |doi=10.1002/(SICI)1098-1004(1998)11:2&lt;175::AID-HUMU11&gt;3.0.CO;2-W |journal=Human mutation|pages=175-8}}&lt;/ref&gt; i [[Vernerov sindrom|Vernerov]] sindrom&lt;ref name=&quot;Andrews&quot; /&gt;&lt;ref name=aur&gt;{{Cite journal |pmid=15946710 |year=2005|month=Sep |author=Ozgenc A, Loeb LA |title=Current advances in unraveling the function of the Werner syndrome protein |volume=577 |issue=1–2 |doi=10.1016/j.mrfmmm.2005.03.020 |journal=Mutation research|pages=237-51}}&lt;/ref&gt;, i protein ''[[RAP1]]'' iz ''[[Saccharomyces cerevisiae]]''.&lt;ref&gt;{{Cite journal |title = The yeast telomere-binding protein RAP1 binds to and promotes the formation of DNA quadruplexes in telomeric DNA |author = R Giraldo and D Rhodes |journal = EMBO J. |year= 1994 |volume = 13 |issue =10 |pmc =395107 |url = http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC395107/|pages=2411-2420}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |title = Genomic distribution and functional analyses of potential G-quadruplex-forming sequences in Saccharomyces cerevisiae |author = Steve G. Hershman, Qijun Chen, Julia Y. Lee, Marina L. Kozak, Peng Yue, Li-San Wang, and F. Brad Johnson |journal = Nucl. Acids Res. |year= 2008 |volume= 36 |issue = 1 |doi = 10.1093/nar/gkm986 |url = http://nar.oxfordjournals.org/content/33/9/2901.short|pages=144-156}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |title = The Crystal Structure of the DNA-Binding Domain of Yeast RAP1 in Complex with Telomeric DNA |author = Peter König1, Rafael Giraldo, Lynda Chapman, Daniela Rhodes |journal = Cell |volume = 85 |issue = 1 |year= 1996 |url=http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0092867400810880|pages=125-136}}&lt;/ref&gt; Razvijen je protein sa domenom [[cinkov prst|cinkovog prsta]]&lt;ref&gt;{{Cite journal |author = Miller J, McLachlan AD, Klug A |title = Repetitive zinc-binding domains in the protein transcription factor IIIA from Xenopus oocytes | journal = EMBO J. |volume = 4 |issue = 6 |year= 1985 |month = June |pmid = 4040853 |pmc = 554390 |doi = |url =|pages=1609-14}}&lt;/ref&gt; koji se nazva Gq1,&lt;ref&gt;{{Cite journal |title = Selection of Zinc Fingers that Bind Single-Stranded Telomeric DNA in the G-Quadruplex Conformation |author = Mark Isalan, Sachin D Patel, Shankar Balasubramanian, and Yen Choo |year= Biochemistry |year= 2001 |volume = 40 |issue = 3 |doi = 10.1021/bi001728v |url = http://pubs.acs.org/doi/abs/10.1021/bi001728v|pages=830-836}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |title = Inhibition of Human Telomerase Activity by an Engineered Zinc Finger Protein that Binds G-Quadruplexe |author = Sachin D. Patel, Mark Isalan, Gérald Gavory, Sylvain Ladame, Yen Choo, and Shankar Balasubramanian |journal = Biochemistry |year= 2004 |volume = 43 |issue = 42 |doi = 10.1021/bi048892t |url = http://pubs.acs.org/doi/abs/10.1021/bi048892t|pages=13452-13458}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |title = Exploring the Recognition of Quadruplex DNA by an Engineered Cys2-His2 Zinc Finger Protein |author = Sylvain Ladame, James A. Schouten, Jose Roldan, James E. Redman, Stephen Neidle, and Shankar Balasubramanian |journal = Biochemistry |year= 2006 |volume = 45 |issue = 5 |doi = 10.1021/bi050229x |url = http://pubs.acs.org/doi/abs/10.1021/bi050229x|pages=1393-1399}}&lt;/ref&gt; kao i specifična [[antitelo|antitela]].&lt;ref&gt;{{Cite journal |title = Isolation and Characterization of a Monoclonal Anti-Quadruplex DNA Antibody from Autoimmune “Viable Motheaten” Mice |author = Bernard A. Brown, Yangqi Li, Julie C. Brown, Charles C. Hardin, John F. Roberts, Stephen C. Pelsue, and Leonard D. Shultz |journal = Biochemistry |year= 1998 |volume = 37 |issue = 46 |doi = 10.1021/bi981354u |url = http://pubs.acs.org/doi/abs/10.1021/bi981354u|pages=16325-16337}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |title = In vitro generated antibodies specific for telomeric guanine-quadruplex DNA react with Stylonychia lemnae macronuclei |author = Christiane Schaffitzel, Imre Berger, Jan Postberg, Jozef Hanes, Hans J. Lipps, and Andreas Plückthun |doi = 10.1073/pnas.141229498 |journal = PNAS |year= 2001 |volume = 98 |issue = 15 |url=http://www.pnas.org/content/98/15/8572.short|pages=8572-8577}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |title = Telomere end-binding proteins control the formation of G-quadruplex DNA structures in vivo |author = Katrin Paeschke, Tomas Simonsson, Jan Postberg, Daniela Rhodes &amp; Hans Joachim Lipps |journal = Nature Structural &amp; Molecular Biology |volume = 12 |pages = 847 — 854 |year= 2005 |year= 2005 |doi = 10.1038/nsmb982 |url = http://www.nature.com/nsmb/journal/v12/n10/full/nsmb982.html}}&lt;/ref&gt;

Poznato je da se katjonski [[porfirin]]i vezuju za G-kvadruplekse,&lt;ref&gt;{{Cite journal |title = Evidence for the binding mode of porphyrins to G-quadruplex DNA |author = Chunying Wei, Guoqing Jia, Jun Zhou, Gaoyi Han and Can Li |journal = Phys. Chem. Chem. Phys. |year= 2009 |volume = 11 |doi = 10.1039/B901027K |url = http://pubs.rsc.org/en/Content/ArticleLanding/2009/CP/b901027k|pages=4025-4032}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |title = Cationic Porphyrins as Telomerase Inhibitors: the Interaction of Tetra-(N-methyl-4-pyridyl)porphine with Quadruplex DNA |author = Richard T. Wheelhouse, Daekyu Sun, Haiyong Han, Frank Xiaoguang Han, and Laurence H. Hurle |journal = J. Am. Chem. Soc. |year = 1998 |volume = 120 |url = http://www.bradford.ac.uk/staff/rtwheelh/research/%20rtw_reprints/jacs1998porph.pdf |pages = 3261-3262 }}{{Dead link|date=June 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |title = Effects of Cationic Porphyrins as G-Quadruplex Interactive Agents in Human Tumor Cells |author =  Elzbieta Izbicka, Richard T. Wheelhouse, Eric Raymond, Karen K. Davidson, Richard A. Lawrence, Daekyu Sun, Bradford E. Windle, Laurence H. Hurley, and Daniel D. Von Hoff |journal = Cancer Res |issue = 2 |year= 1999 |volume = 59 |url=http://cancerres.aacrjournals.org/content/59/3/639.short|pages=639-}}&lt;/ref&gt; kao i molekul [[telomestatin]].&lt;ref&gt;{{Cite journal |title = Energetics of the Human Tel-22 Quadruplex−Telomestatin Interaction: A Molecular Dynamics Study |author = Saurabh Agrawal, Rajendra Prasad Ojha and Souvik Maiti |journal = J. Phys. Chem. B |year= 2008 |volume = 112 |issue = 22 |doi = 10.1021/jp7102676 |url = http://pubs.acs.org/doi/abs/10.1021/jp7102676|pages=6828-6836}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |title = Telomestatin, a Potent Telomerase Inhibitor That Interacts Quite Specifically with the Human Telomeric Intramolecular G-Quadruplex |author = Mu-Yong Kim, Hariprasad Vankayalapati, Kazuo Shin-ya, Konstanty Wierzba, and Laurence H. Hurley |journal =J. Am. Chem. Soc. |year= 2002 |volume = 124 |issue = 10 |doi = 10.1021/ja017308q |url = http://pubs.acs.org/doi/abs/10.1021/ja017308q|pages=2098-2099}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |title = Telomestatin and Diseleno Sapphyrin Bind Selectively to Two Different Forms of the Human Telomeric G-Quadruplex Structure |author = Evonne M. Rezler, Jeyaprakashnarayanan Seenisamy, Sridevi Bashyam, Mu-Yong Kim, Elizabeth White, W. David Wilson, and Laurence H. Hurley |journal = J. Am. Chem. Soc. |year= 2005 |volume = 127 |issue = 26 |doi = 10.1021/ja0505088 |url = http://pubs.acs.org/doi/abs/10.1021/ja0505088|pages=9439-9447}}&lt;/ref&gt;

=== Razgranata DNK ===
&lt;div class=&quot;thumb floatright&quot; style=&quot;background:#f9f9f9; border:1px solid #ccc; margin:0.5em;&quot;&gt;
{| border=&quot;0&quot; border=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;2&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;width:200px; font-size:85%; border:1px solid #ccc; margin:0.3em;&quot;
|[[Datoteka:Branch-dna-single.svg|75px]]
|[[Datoteka:Branch-DNA-multiple.svg|95px]]
|-
|align=center|Jedna grana
|align=center|Višestruko grananje
|}
&lt;div style=&quot;border: none; width:200px;font-size: 90%;&quot;&gt;&lt;div class=&quot;thumbcaption&quot;&gt;[[Razgranata DNK]]&lt;ref&gt;{{Cite journal |title = Construction of Three-Dimensional Stick Figures from Branched DNA |last= Seeman|first=Nadrian C.|journal = DNA and Cell Biology |year= 1991 |volume = 10 |issue = 7 |doi = 10.1089/dna.1991.10.475 |url = http://online.liebertpub.com/doi/abs/10.1089/dna.1991.10.475|pages=475-486}}&lt;/ref&gt; može da formira mrežu koja se sastoji od više grana.&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;

Do DNK [[DNK kraj|krzanja]] dolazi kad nekomplementarni regioni postoje na jednom ili oba kraja inače komplementarne dvolančane DNK. Razgranata DNK se može javiti ako se uvede treći DNK lanac koji ima sposobnost hibridizacije sa otvorenim DNK segmentima dvolančane DNK. Najjednostavniji primer razgranavanja je trolančana DNK. Kompleksi sa dodatnim lancima i višestrukim grananjem su takođe poznati.&lt;ref&gt;{{Cite journal |author=Seeman NC |title=DNA enables nanoscale control of the structure of matter |url=https://archive.org/details/sim_quarterly-reviews-of-biophysics_2005-11_38_4/page/363 |journal=Q. Rev. Biophys. |volume=38 |issue=4 |year=2005|pmid=16515737 |doi=10.1017/S0033583505004087|pages=363-71}}&lt;/ref&gt; Razgranata DNK nalazi primenu u [[nanotehnologija|nanotehnologiji]].

''Test razgranate DNK'' je test amplifikacije signala (za razliku od testa amplifikacije biološke mete) koji se koristi za detektovanje molekula nukleinskih kiselina.&lt;ref name=Collins1997&gt;{{Cite journal | author = Collins, M. L.; Irvine, B.; Tyner, D.; Fine, E.; Zayati, C.; Chang, C.; Horn, T.; Ahle, D.; Detmer, J.; Shen, L. P.; Kolberg, J.; Bushnell, S.; Urdea, M. S.; Ho, D. D. | year= 1997 | title = A branched DNA signal amplification assay for quantification of nucleic acid targets below 100 molecules/ml  | journal = Nucleic Acids Research | volume = 25 | issue = 15 | doi = 10.1093/nar/25.15.2979 | url = http://nar.oxfordjournals.org/cgi/content/full/25/15/2979 | pmid = 9224596 | pmc = 146852|pages=2979-2984}}&lt;/ref&gt; Ovaj test se može koristiti za detektovanje i kvantifikaciju mnogih tipova RNK ili DNK. U testu se razgranata DNK pomeša sa testiranim uzorkom. Detekcija se vrši koristeći neradioaktivni metod. Prethodna amplifikacija nukleinske kiseline nije neophodna. Test je u potpunosti zavistan od hibridizacije. Enzimi se koriste za određivanje stepena hibridizacije, ali se ne koriste za manipulaciju nukleinskih kiselina. Male količine nukleinske kiseline se mogu detektovati i kvantifikovati bez koraka [[reverzna transkriptaza|reverzne transkripcije]] (u slučaju RNK) i/ili [[Polimerazna lančana reakcija|PCR]].&lt;ref&gt;{{Cite journal | author = Saiki, R.; Scharf, S.; Faloona, F.; Mullis, K.; Horn, G.; Erlich, H.; Arnheim, N. | title = Enzymatic amplification of beta-globin genomic sequences and restriction site analysis for diagnosis of sickle cell anemia | url = https://archive.org/details/sim_science_1985-12-20_230_4732/page/1350 | journal = Science | volume = 230 | issue = 4732 | year= 1985 | pmid = 2999980 | doi=10.1126/science.2999980|pages=1350-1354}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal | author = Saiki, R.; Gelfand, D.; Stoffel, S.; Scharf, S.; Higuchi, R.; Horn, G.; Mullis, K.; Erlich, H. | title = Primer-directed enzymatic amplification of DNA with a thermostable DNA polymerase | url = https://archive.org/details/sim_science_1988-01-29_239_4839/page/486 | journal = Science | volume = 239 | issue = 4839 | year= 1988 | pmid = 2448875 | doi=10.1126/science.2448875|pages=487-491}}&lt;/ref&gt; Test je podesan za upotrebu u visoko protočnom modu, za razliku od kvantitativnog Northern-blota&lt;ref name=&quot;Alberts&quot;/&gt;&lt;ref name=Kevil1997&gt;Kevil, C. G., Walsh, L., Laroux, F. S., Kalogeris, T., Grisham, M. B., Alexander, J. S. (1997) An Improved, Rapid Northern Protocol. Biochem. and Biophys. Research Comm. 238:277-279.&lt;/ref&gt; ili testa RNK protekcije.&lt;ref&gt;{{Cite journal |url=ttp://www.nature.com/nrg/journal/v8/n6/abs/nrg2026.html |author=Sandelin, A. et al. |title=Mammalian RNA polymerase II core promoters: insights from genome-wide studies |journal=Nature Rev. Genet. |volume=8 |year=2007|pages=424-436}}&lt;/ref&gt;

=== Vibracije ===
DNK može da izvodi [[Nisko frekventno kolektivno kretanje u proteinima i DNK|nisko frekventno]] kolektivno kretanje. Ono se može meriti [[Ramanova spektroskopija|Ramanovom spektroskopijom]]&lt;ref name=&quot;pmid7115900&quot;&gt;{{Cite journal | author = Painter PC, Mosher LE, Rhoads C | title = Low-frequency modes in the Raman spectra of proteins | url = https://archive.org/details/sim_biopolymers_1982-07_21_7/page/1469 | journal = Biopolymers | volume = 21 | issue = 7 | year= 1982 | pmid = 7115900 | doi = 10.1002/bip.360210715|pages=1469-72}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Urabe_1983&quot;&gt;{{Cite journal | author = Urabe H, Tominaga Y, Kubota K | title = Experimental evidence of collective vibrations in DNA double helix (Raman spectroscopy) | journal = Journal of Chemical Physics | year=1983| volume = 78 | doi = 10.1063/1.444600|bibcode = 1983JChPh..78.5937U | issue = 10|pages=5937-5939}}&lt;/ref&gt; i analizirati primenom modela kvazi kontinuuma.&lt;ref name=&quot;pmid6466317&quot;&gt;{{Cite journal | author = Chou KC | title = Low-frequency vibrations of DNA molecules | journal = Biochem. J. | volume = 221 | issue = 1 | year= 1984| pmid = 6466317 | pmc = 1143999|pages=27-31}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;pmid2775828&quot;&gt;{{Cite journal | author = Chou KC, Maggiora GM, Mao B | title = Quasi-continuum models of twist-like and accordion-like low-frequency motions in DNA | url = https://archive.org/details/sim_biophysical-journal_1989-08_56_2/page/295 | journal = Biophys. J. | volume = 56 | issue = 2 | year= 1989| pmid = 2775828 | pmc = 1280479 | doi = 10.1016/S0006-3495(89)82676-1 | bibcode=1989BpJ....56..295C|pages=295-305}}&lt;/ref&gt;

=== Kružna DNK ===
Kad su krajevi komada dvostruke zavojnice DNK spojeni tako da tvore krug, kao u plazmida, lanci su topološki zamršeni. To znači da ne mogu biti razdvojeni laganim zagrijavanjem ili bilo kojim procesom koji ne uključuje prekidanje lanaca. Enzimi topoizomeraze su zaslužni za odmrsavanje topološki povezanih lanaca. Neki enzimi to čine cijepanjem dvaju lanaca tako da i drugi dvolančani segment može proći. Odmrsavanje je potrebno za replikaciju kružne DNK kao i za različite tipove linearnih DNK.

=== Entropijsko rastezanje ===
Kada se DNK nalazi u otopini, podvrgnuta je komformacijskim kolebanjima zbog energije koja se nalazi u samoj otopini. Zbog entropijskih razloga, savitljiva stanja su termički pogodnija od rastegnutih stanja. Zato se DNK rasteže slično gumenoj traci. Koristeći optička kliješta, entropijsko rastezanje DNK je analizirano iz perspektive fizike polimera i utvrđeno je da se DNK ponaša kao [[Kratky-Porodov crvoliki lanac]], model sa duljinom postojanosti od oko 53&amp;nbsp;nm.

DNK se zatim podvrgava rastezanju faznog prijelaza pri sili od 65 pN. Pri višim vrijednostima sile, DNK poprima oblik koji je pretpostavio [[Linus Pauling]] tako da se fosfati nalaze u sredini, a baze su okrenute prema van. Ta predložena struktura se naziva P-oblik DNK u čast Paulingu.

==== Superzavojnica ====
B oblik DNK zavojnice se zakreće 360° po 10 bp u odsutnosti naprezanja. Ali mnogi molekularni biološki procesi mogu izazvati to naprezanje. To će rezutirati prevelikim ili premalim zavojima, odnosno kao pozitivno ili negativno superzavijanje. DNK je in vivo tipično negativno superzavijena, što ubrzava odmotavanje dvostrukog heliksa za transkripciju.

==== Nabor [[šećer]]a ====
Postoje 4 konformacije prstena ribofuranoze u nukleotidu:

#	C-2' endo
#	C-2' egzo
#	C-3' endo
#	C-3' egzo

[[Riboza]] je inače u C-3’ endo, dok su deoksiriboze inače u C-2’endo konformaciji šećernog nabora. A i B oblici se uglavnom razlikuju po njihovim šećernim oblicima. U A obliku, C3’ konfiguracija je iznad prstena šećera dok je kod C2’ konfiguracije ispod. Tako se A oblik opisuje kao C-3’ endo. Isto tako, u B obliku, C2’ konfiguracija je iznad prstena šećera, a C3’ ispod pa se naziva C-2’ endo. Drukčije nabiranje A-DNK rezultira skraćenju udaljenosti između susjednih fosfata za 1 angstrem. To daje 11 ili 12 parova baza u zavoju DNK lanca, umjesto 10.5 u B-DNK. Šećerni nabor daje DNK jednoliki oblik vrpce, sa cilindrično otvorenim središtem i skučenijim, izraženim dubljim glavnim utorom nego što su utori u B-DNK.

==== A i Z oblici zavojnice ====
Dva ostala poznata geometrijska oblika (A i Z) razlikuju se u njihovoj [[geometrija|geometriji]] i dimenzijama. A oblik se nalazi samo u [[dehidracija|dehidriranim]] uzorcima DNK, kao što su oni koji se nalaze u kristalografskim eksperimentima te u hibridno sparenih DNK i [[Ribonukleinska kiselina|RNK]] lanaca. Segmenti DNK koje je stanica metilirala u regulacijske svrhe pripadaju Z geometriskom obliku u kojem se lanci okreću oko osi zavonice kao zrcalna slika B oblika.

==== Odlike različitih oblika zavojnica ====
{| border=&quot;0&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border: 1px solid #999; background-color:#FFFFFF&quot;
|-align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot;
!Geometrijska osobina
!A-forma
!B-forma
!Z-forma
|-
|Smjer zavojnice ||align=&quot;center&quot;| desni vijak ||align=&quot;center&quot;| desni vijak ||align=&quot;center&quot;| lijevi vijak
|--bgcolor=&quot;#EFEFEF&quot;
|Jedinica ponavljanja ||align=&quot;right&quot;| 1 bp ||align=&quot;right&quot;| 1 bp ||align=&quot;right&quot;| 2 bp
|-----
|Rotacija/bp ||align=&quot;right&quot;| 33.6° ||align=&quot;right&quot;| 35.9° ||align=&quot;right&quot;| 60°/2
|--bgcolor=&quot;#EFEFEF&quot;
|Broj parova baza po zavoju ||align=&quot;right&quot;| 10.7 ||align=&quot;right&quot;| 10.4 ||align=&quot;right&quot;| 12
|-----
|Inklinacija bp od osi ||align=&quot;right&quot;| +19° ||align=&quot;right&quot;| -1.2° ||align=&quot;right&quot;| -9°
|--bgcolor=&quot;#EFEFEF&quot;
|Rast/bp duž osi ||align=&quot;right&quot;| 0.23&amp;nbsp;nm ||align=&quot;right&quot;| 0.332&amp;nbsp;nm ||align=&quot;right&quot;| 0.38&amp;nbsp;nm
|-----
|Period po okretu zavojnice ||align=&quot;right&quot;| 2.46&amp;nbsp;nm ||align=&quot;right&quot;| 3.32&amp;nbsp;nm ||align=&quot;right&quot;| 4.56&amp;nbsp;nm
|--bgcolor=&quot;#EFEFEF&quot;
|Srednji okret vijka ||align=&quot;right&quot;| +18° ||align=&quot;right&quot;| +16° ||align=&quot;right&quot;| 0°
|-----
|Glikozilni kut ||align=&quot;center&quot;| anti ||align=&quot;center&quot;| anti ||align=&quot;center&quot;| C: anti,&lt;br /&gt; G: syn
|--bgcolor=&quot;#EFEFEF&quot;
|Šećerni nabor ||align=&quot;center&quot;| C3'-endo ||align=&quot;center&quot;| C2'-endo ||align=&quot;center&quot;| C: C2'-endo,&lt;br /&gt;G: C2'-exo
|-----
|Promjer ||align=&quot;right&quot;| 2.6&amp;nbsp;nm ||align=&quot;right&quot;| 2.0&amp;nbsp;nm ||align=&quot;right&quot;| 1.8&amp;nbsp;nm
|--bgcolor=&quot;#EFEFEF&quot;
|}

Treba spomenuti da postoje i neki nezavojiti oblici DNK npr. SBS (side-by-side; usporedna) konfiguracija DNK.

== Uloga redoslijeda ==
Unutar gena, redoslijed nukleotida duž DNK određuje glasničku RNK (eng. ''messenger RNA'') koja pak definira [[protein]] kojeg je organizam dužan obraditi izraziti na određena mjesta tijekom života. Translacija proces kojim se odvija [[sinteza]] proteina pomoću redoslijeda [[aminokiselina]] određene redoslijedom nukleotida. Taj redoslijed nukleotida naziva se genetički kod, a sastoji se od tri nukleotida i naziva se kodon kojeg opisujemo trima slovima imena baza (npr. ACT, CAG, TTT). Ti kodoni traslacijom stvaraju glasničku RNK (mRNK) i tada transportna RNK (eng. ''transfer RNA''), tRNK, prema odgovarajućem kodonu dodaje odgovarajuću aminokiselinu. Moguće je 64 kodona (4 vrste baza za tri mjesta kodona: 43) koji kodiraju 20 aminokiselina. Više kodona može kodirati jednu te istu aminokiselinu, a postoje i ‘’stop’’ ili nonsensni kodoni koji označavaju kraj kodne regije (UAA, UGA i UAG kodoni).

U mnogih vrsta, samo mali dio ukupnog redoslijeda genoma kodira protein. Na primjer, samo 1.5% humanog genoma se sastoji od dijelova koji kodiraju proteine, a to su egzoni. Funkcija ostalih dijelova je manje poznata. Postoje redoslijedi DNK koji imaju specifični afinitet za proteine koji vežu DNK (eng. ''DNA binding proteins'') koji igraju veliku ulogu u replikaciji i tanskripciji. Takvi redoslijedi DNK nazivaju se regulacijske sekvence i istraživači pretpostavljaju da su našli tek mali dio takvih sekvenci od ukupnog broja. Otpadna DNK ([[Engleski jezik|eng]]. ''junk DNA'') predstavlja redoslijede u kojima nema gena i nemaju nikakvu funkciju. Razlozi postojanja toliko mnogo nekodirajuće DNK u [[eukariote|eukariotskim]] genomima i iznimne razlike veličine genoma (C – veličina) između vrsta predstavljaju problem nazvan [[Enigma C-vrednosti|enigma C-veličine]].

Neke sekvence DNK igraju strukturnu ulogu u kromosomima. [[Telomere]] i [[centromere]] sadrže malo ili uopće ne sadrže gene za kodiranje proteina, ali su važne za funkciju i stabilnost kromosoma. Neki RNK geni kodiraju traskripte koji funkcioniraju kao regulatorne DNK koje utječu na funkciju drugih DNK molekula. Intrinska i egzonska struktura nekih gena (geni imunoglobulina i protokadeherina) su važni za dopuštanje alternativnog izrezivanja (''splicing'') pre-mRNK te se pri tome stvaraju različiti proteini koji u biti potječu od jednog gena. Neke nekodirajuće regije predstavljaju pseudogene koji mogu biti korišteni kao materijal za stvaranje novih gena s novim funkcijama. Postoje i nekodirajuće regije koje omogućuju vruće točke za duplikaciju kratkih dijelova DNK te takve duplicirane sekvence mogu biti glavni oblik genetičke promijene u ljudskom porijeklu. Egzoni među kojima je mnoštvo [[intron]]a omogućuju ‘’egzonsku prevrtljivost’’ pri stvaranju modificiranih gena koji mogu imati novu prilagodbenu funkciju. Velika količina nekodirajuće DNK su vjerojatno prilagodbeni tako što omogućuju kromosomskim regijama gdje se vrši rekombinacija između homolognih dijelova kromosoma bez poremećaja u funkciji gena. Redoslijedi DNK također određuju podložljivost cijepanju restrikcijskim enzimima vrlo bitnim za genetički inženjering. Točno mjesto cijepanja nečijeg genoma vrstu ‘’DNK otiska’’ pojedine individue.

== Smjer lanaca ==
[[Datoteka:Francis Crick.png|thumb|lijevo|250px|[[Francis Crick]], koji je zajedno s Jamesom Watsonom konstruirao i opisao model prvog lanca DNK.]]

[[Asimetrika|Asimetrični]] oblik i povezanost nukleotida znači da DNK lanac uvijek ima određenu orijentaciju i usmjerenost. Zbog usmjerenosti, blizak uvid u dvostruku zavojnicu otkriva da nukleotidi jednoga lanca prate jedan put (acendentni lanac) odnosno lanac ‘’raste’’, a nukleotidi drugog lanca drugi put (descendentni lanac) odnosno taj lanac ‘’opada’’. Tako izgleda da su lanci antiparalelni.

=== Hemijska nomenklatura (5’ i 3’ krajevi) ===
U svakoj DNK postoje asimetrični krajevi pri čemu kraj prvog lanca naziva 5’ kraj, a kraj drugog lanca 3’ kraj. Unutar stanice, [[enzim]]i koji izvode replikaciju i transkripciju čitaju DNK uvijek od 3’ prema 5’ smjeru jednog lanca, dok enzimi koji provode translaciju (na RNK) čitaju u suprotnom smjeru. U laboratorijskim uvjetima moguće su i manipulacije smjera čitanja. U vertikalno orijentiranoj dvostrukoj zavonici kažemo da lanac od 3’ kraja raste, a drugi lanac od 5’ kraja opada.

=== &quot;Sense&quot; i &quot;antisense&quot; ===
Rezultat antiparalelnog ustroja lanaca i odlika enzima koji čitaju sekvence DNK je taj da stanice mogu pravilno translatirati samo jedan od njih. Drugi se lanac može čitati samo unatrag. Prema [[molekularna biologija|molekularnim biolozima]] sekvenca je smislena (‘’sense’’) ako može biti prevedena, a njezina komplementarna sekvenca je nelogična/besmislena (‘’antisense’’). Prema svemu ovome podloga za transkripciju je smislena sekvenca, a transkript smislenog lanca je i sam po sebi smislen.

=== Razlike među sense i antisense sekvenci ===
U malog udijela gena prokariota, te više u virusa i [[plazmid]]a postoje male razlike između sense i antisense lanaca. Određene sekvence njihovog genoma ima dvostruku zadaću da očitavaju jedan lanac u smjeru 5’ prema 3’ te drugi lanacu smjeru 3’ prema 5’. Kao rezultat toga, genomi tih virusa su neuobičajeno kompaktni za brojne gene koje sadrže, za koje biolozi vjeruju da predstavljaju prilagodbu. To jednostavno potvrđuje da nema biološlike među dvama lanaca dvostruke zavojnice. Tipično je da se svaki lanac DNK ponaša kao sense i antisense u različitim regijama.

=== Jednolančana DNK, ssDNK (eng. ''single stranded DNA'') ===
U nekim se virusima DNK javlja u nezavojitom jednolančanom obliku. Zbog mnogih mehanizama popravka DNK u stanici koji djeluju samo na uparenim bazama, u virusa koji nose jednolančanu DNK genomi mutiraju učestaluje. Takve se vrste mnogo brže prilagođavaju i odupiru [[izumiranje|izumiranju]]. Rezultat ne bi bio zadovoljavajući u kompliciranijih i spororeplicirajućih organizama što bi moglo objasniti zašto ti virusi nose jednolančanu DNK. Molekule DNK se kod različitih [[biljka|biljaka]] i [[životinje|životinja]] razlikuju po veličini. Najmanji broj nukleotida ima DNK [[virus (biologija)|virusa]] (samo nekoliko tisuća), molekula DNK [[bakterija|bakterije]] sadrži nekoliko milijuna nukleotida, dok kod [[čovjek]]a taj broj prelazi nekoliko milijardi nukleotida.

Nukleinske kiseline prvi je opisao Friedrich Miescher [[1869]]. godine, a prisutnost nukleinskih kiselina dokazano je 75 godina nakon toga, kad je otkrivena i njihova biološka funkcija. 30-ih i 40-ih godina smatralo se da su nositelji genetske informacije [[protein]]i. Prave naravi DNK opisao je 1928. godine Frederick Griffith, koji je otkrio transormirajući princip. To je otkrio pomoću pokusa s miševima s dvama tipova bakterija ''Diplococcus pneumoniae'' (R i S). U miševe je ubrizgao dva tipa bakterije D. ''pneumoniae'', od kojih su neki bili živi, no oslabnjeni, tako da ne mogu prouzročiti bolest, a neke su bile posve mrtve (S). Od toga je većina miševa uginula. Otkriveno je da su mrtve bakterije na neki način transformirale žive, oslabljene bakterije. Godine [[1953]]. Francis Crick i James Watson konstruirali su i opisali model prvog lanca DNK.

== Modifikacije ==
=== Modifikacije baza ===
&lt;div class=&quot;thumb floatright&quot; style=&quot;background:#f9f9f9; border:1px solid #ccc; margin:0.5em;&quot;&gt;
{| border=&quot;0&quot; border=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;2&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;width:300px; font-size:85%; border:1px solid #ccc; margin:0.3em;&quot;
|-
|[[Datoteka:Cytosin.svg|75px]]
|[[Datoteka:5-Methylcytosine.svg|95px]]
|[[Datoteka:Thymin.svg|97px]]
|-
|align=center|[[Citozin]]
|align=center|[[5-Metilcitozin|5-metilcitozin]]
|align=center|[[Timin]]
|}
&lt;div style=&quot;border: none; width:300px;font-size: 90%;&quot;&gt;&lt;div class=&quot;thumbcaption&quot;&gt;Struktura citozina sa i bez 5-metil grupe. [[Deaminacija]] konvertuje 5-metilcitozin u timin.&lt;ref&gt;{{Cite journal |title = The rate of hydrolytic deamination of 5-methylcytosine in double-stranded DNA |author = Jiang-Cheng Shen, William M. Rideout III and Peter A. Jones |journal = Nucl. Acids Res. |year= 1994 |volume = 22 |issue = 6 |doi = 10.1093/nar/22.6.972 |url = http://nar.oxfordjournals.org/content/22/6/972.short|pages=972-976}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |title = Recognition and estimation of 5-methylcytosine in nucleic acids |author = G. R. Wyatt |journal = Biochem J. |year= 1951 |volume = 48 |issue = 5 |pmc = 1275378 |url = http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC1275378/|pages=581-584}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |title = Heat- and alkali-induced deamination of 5-methylcytosine and cytosine residues in DNA |author = Wang RY, Kuo KC, Gehrke CW, Huang LH, Ehrlich M |journal = Biochimica et Biophysica Acta |year= 1982 |volume = 697 |issue =3 |doi = 10.1016/0167-4781(82)90101-4 |url = http://ukpmc.ac.uk/abstract/MED/7104364|pages=371-7}}&lt;/ref&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
{|  style=&quot;float:right; background:#fff; border-style:solid; border-width:2px; border-color:#0095b6; margin-left:10px; padding:8px;&quot;
|-
|&lt;center&gt;
[[Datoteka:Cytosine 5-methylation.png|220px|center|5-metilacija citozina]]
[[Datoteka:Deamination 5-Methylcytosine to Thymine.svg|220px|center|Deamination of 5-methylcytosine to thymine]]&lt;/center&gt;
|}
[[Datoteka:DNA methylation.jpg|mini|250px|left|Ilustracija DNK molekula koji je metilisan na dva centralna citozina. DNK metilacija ima važnu ulogu u [[epigenetika|epigenetičkoj]] regulaciji gena&lt;ref&gt;{{Cite journal |title = Epigenetic regulation of gene expression: how the genome integrates intrinsic and environmental signals |author = Rudolf Jaenisch &amp; Adrian Bird |journal = Nature Genetics |volume = 33 |year= 2003 |doi = 10.1038/ng1089 |url = http://www.nature.com/ng/journal/v33/n3s/full/ng1089.html|pages=245-254}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |title = Epigeneticgeneregulation by noncoding RNAs |author = Angela A Andersen, Barbara Panning |journal = Current Opinion in Cell Biology |volume = 15 |issue = 3 |year= 2003 |doi = 10.1016/S0955-0674(03)00041-3 |url = http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0955067403000413|pages=281-289}}&lt;/ref&gt; tokom razvoja&lt;ref&gt;{{Cite journal |title = Epigeneticgeneregulation: Linking early developmental environment to adult disease |author = Dana C. Dolinoya, Jennifer R. Weidmana, Randy L. Jirtle |journal = Reproductive Toxicology |volume = 23 |issue = 3 |year= 2007 |doi = 10.1016/j.reprotox.2006.08.012 |url = http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0890623806001973|pages=297-307}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |title = Stability and flexibility of epigenetic gene regulation in mammalian development |author = Wolf Reik |journal = Nature |volume = 447 |year= 2007 |doi = 10.1038/nature05918 |url = http://www.nature.com/nature/journal/v447/n7143/full/nature05918.html?free=2|pages=425-432}}&lt;/ref&gt; i bolesti.&lt;ref&gt;{{Cite journal |title = Mutagenic deamination of cytosine residues in DNA |author = Bruce K. Duncan, Jeffrey H. Miller |journal = Nature |volume = 287 |pages = 560 — 561 |year= 1980 |doi = 10.1038/287560a0 |url = http://www.nature.com/nature/journal/v287/n5782/abs/287560a0.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |title = 5-Methylcytosine as an endogenous mutagen in the human LDL receptor and p53 genes |author = WM Rideout, 3rd, GA Coetzee, AF Olumi and PA Jones |journal = Science |year= 1990 |volume = 249 |issue = 4974 |doi = 10.1126/science.1697983 |url = http://www.sciencemag.org/content/249/4974/1288.short|pages=1288-1290}}&lt;/ref&gt;]]

Ekspresija gena je zavisna od načina na koji je DNK pakovana u hromozomima, u strukturama zvanim [[hromatin]]i. Modifikacije baza mogu da utiču na pakovanje. Regioni koji imaju nizak nivo ili odsustvo ekspresije obično sadrže visoke nivoe [[metilacija|metilacije]] citozinskih baza.&lt;ref&gt;{{Cite journal |author = Colot V, Rossignol JL |title = Eukaryotic DNA methylation as an evolutionary device |journal = Bioessays |volume = 21 |issue = 5 |year= 1999 |pmid = 10376011 |doi = 10.1002/(SICI)1521-1878(199905)21:5&lt;402::AID-BIES7&gt;3.0.CO;2-B|pages=402-411}}&lt;/ref&gt; Na primer, citozinska metilacija, proizvodi 5-metilcitozin, koji je važan za [[inaktivacija X hromozoma|inaktivaciju X-hromozoma]].&lt;ref&gt;{{Cite journal |author = Klose R, Bird A |title = Genomic DNA methylation: the mark and its mediators |url = https://archive.org/details/sim_trends-in-biochemical-sciences_2006-02_31_2/page/89 | journal = Trends Biochem Sci |volume = 31 |issue = 2 |year= 2006 |pmid = 16403636 |doi = 10.1016/j.tibs.2005.12.008|pages=89-97}}&lt;/ref&gt;

Prosečni nivoi metilacije variraju između organizama. Crv ''[[Caenorhabditis elegans]]'' ne ispoljava citozinsku metilaciju,&lt;ref&gt;{{Cite journal |title = Caenorhabditis elegans DNA does not contain 5-methylcytosine at any time during development or aging |author = Victoria J. Simpson, Thomas E. Johnson* and Richard F. Hammen |journal = Nucl. Acids Res. |year= 1986 |volume = 14 |issue = 16 |doi = 10.1093/nar/14.16.6711 |url = http://nar.oxfordjournals.org/content/14/16/6711.short|pages=6711-6719}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |title = The genetics of caloric restriction in Caenorhabditis elegans |author = Bernard Lakowski and Siegfried Hekim |doi = 10.1073/pnas.95.22.13091 |journal = PNAS |year= 1998 |volume = 95 |issue = 22 |url=http://www.pnas.org/content/95/22/13091.short|pages=13091-13096}}&lt;/ref&gt; dok [[kičmenjaci]] imaju visoke nivoe. Do 1% njihove DNK sadrži 5-metilcitozin.&lt;ref&gt;{{Cite journal |author = Bird A |title = DNA methylation patterns and epigenetic memory |url = https://archive.org/details/sim_genes-development_2002-01-01_16_1/page/6 |journal = Genes Dev |volume = 16 |issue = 1 |year= 2002 |pmid = 11782440 |doi = 10.1101/gad.947102|pages=6-21}}&lt;/ref&gt;

DNK metilacija je ključni deo normalnog razvoja organizma i ćelijske diferencijacije viših organizama. DNK metilacija stabilno menja obrasce genskog izražavanja u ćelijama tako da one mogu da „zapamte gde su bile“ ili da umanje ekspresiju gena. Na primer, ćelije programirane da budu [[Langerhansova ostrvca]] tokom embrionskog razvoja ostaju Langerhansova ostrvca tokom životnog veka organizma. DNK metilacija se tipično uklanja tokom formiranja [[zigot]]a i ponovo uspostavlja tokom naknadnog ćelijskog razvoja. Nedavna istraživanja su pokazala da se metil grupe zapravo ne uklanjaju u zigotima, nego da dolazi do [[Hidroksilacija|hidroksilacije]] metil grupa.&lt;ref name=pmid21321204&gt;{{Cite journal | author = Iqbal, K.; Jin, S. -G.; Pfeifer, G. P.; Szabo, P. E. | title = Reprogramming of the paternal genome upon fertilization involves genome-wide oxidation of 5-methylcytosine | url = https://archive.org/details/sim_proceedings-of-the-national-academy-of-sciences-usa_2011-03-01_108_9/page/3642 | doi = 10.1073/pnas.1014033108 | journal = Proceedings of the National Academy of Sciences | volume = 108 | issue = 9 | year= 2011 | pmid = 21321204 | pmc =3048122|pages=3642-3647}}&lt;/ref&gt; Neke metilacione modifikacije koje regulišu ekspresiju gena su nasledne i to se naziva [[epigenetika|epigenetičkom regulacijom]]. DNK metilacija supresuje izražavanje [[virus|viralnih]] gena i drugih štetnih elemenata koji su bili inkorporirani u genom domaćina tokom vremena. DNK metilacija je isto tako osnova [[hromatin]]ske strukture, koja omogućava ćelijama da poprime veliki broj karakteristika neophodnih za multicelularni život polazeći od jedne nepromenljive DNK sekvence.

DNK metilacija u poziciji 5 citozina ima specifičan efekat redukovanja genske ekspresije i nađena je kod svih [[kičmenjaci|kičmenjaka]]. U [[somatski|somatskom]] tkivu odraslih osoba, DNK metilacija se tipično javlja u [[CpG mesto|CpG]] dinukleotidnom kontekstu, dok je u [[embrion]]skim [[izvorna ćelija|matičnim ćelijama]] trend suprotan.&lt;ref&gt;{{Cite journal |author=Dodge JE, Ramsahoye BH, Wo ZG, Okano M, Li E |title=De novo methylation of MMLV provirus in embryonic stem cells: CpG versus non-CpG methylation |url=https://archive.org/details/gene_2002-05-01_289_1-2/page/41 |year=2002|journal=Gene |volume=289 |issue=1–2 |doi=10.1016/S0378-1119(02)00469-9|pages=41-48}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |author=Haines TR, Rodenhiser DI, Ainsworth PJ |title=Allele-Specific Non-CpG Methylation of the Nf1 Gene during Early Mouse Development |url=https://archive.org/details/developmental-biology_2001-12-15_240_2/page/585 |year=2001|journal=Developmental Biology |volume=240 |issue=2 |doi=10.1006/dbio.2001.0504 |pmid=11784085|pages=585-598}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |author=Lister R, Pelizzola M, Dowen RH, ''et al.'' |title=Human DNA methylomes at base resolution show widespread epigenomic differences |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2009-11-19_462_7271/page/315 |journal=Nature |volume=462 |issue=7271 |year=2009|month=October |pmid=19829295 |doi=10.1038/nature08514 |pmc=2857523|pages=315-22}}&lt;/ref&gt;

DNK metilacija je od presudne važnosti u razvoju skoro svih tipova kancera.&lt;ref name=pmid12610534&gt;{{Cite journal | doi = 10.1038/ng1089 | pmid = 12610534 | year= 2003 | author =Jaenisch, R.; Bird A. | title = Epigenetic regulation of gene expression: how the genome integrates intrinsic and environmental signals | volume = 33 Suppl | issue = 3s | journal = Nature Genetics|pages=245-254}}&lt;/ref&gt; Uprkos važnosti 5-metilcitozina, može doći do [[deaminacija|deaminacije]] čime se formira baza timin, tako da su metilisani citozini posebno skloni [[mutacija]]ma.&lt;ref&gt;{{Cite journal |author = Walsh C, Xu G |title = Cytosine methylation and DNA repair | journal = Curr Top Microbiol Immunol |volume = 301 |year= 2006|pmid = 16570853 |doi = 10.1007/3-540-31390-7_11 |series = Current Topics in Microbiology and Immunology | isbn = 3-540-29114-8|pages=283-315}}&lt;/ref&gt; Aberantni obrasci DNK metilacije su vezani za veliki broj ljudskih malignosti i grupišu se u dve distinktne forme: hipermetilacija i hipometilacija u odnosu na normalno tkivo. Hipermetilacija je jedna od glavnih epigenetičkih modifikacija koje represuju transkripciju putem promoterskog regiona tumor supresivnih gena.&lt;ref&gt;{{Cite journal |title = Cancer-epigenetics comes of age |author = Peter A Jones, Peter W Laird |journal = Nature Genetics |volume = 21 |year= 1999 |doi = 10.1038/5947 |url= http://www.nature.com/ng/journal/v21/n2/abs/ng0299_163.html|pages=163-167}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |title = A Gene Hypermethylation Profile of Human Cancer |author = Manel Esteller, Paul G. Corn, Stephen B. Baylin, and James G. Herman |journal = Cancer Res |volume = 61 |year= 2001 |url=http://cancerres.aacrjournals.org/content/61/8/3225.short|pages=3225-}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |title = DNA hypermethylation in tumorigenesis: epigenetics joins genetics |author = Stephen B Baylin, James G Herman |volume = 16 |issue = 4 |year= 2000 |doi = 10.1016/S0168-9525(99)01971-X |url = http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S016895259901971X|pages=168-174}}&lt;/ref&gt; Hipermetilacija se tipično javlja na CpG ostrvima u promoterskom regionu te proizvodi inaktivaciju gena. Globalna hipometilacija je bila implicirana u razvoj i progres kancera putem različitih mehanizama.&lt;ref name= CraigJMWongNC&gt;{{Cite book| author= Craig, JM; Wong, NC (editor) |year=2011| title = Epigenetics: A Reference Manual | publisher = Caister Academic Press |isbn=978-1-904455-88-2}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |title = Stalling of DNA methyltransferase in chromosome stability and chromosome remodelling |author=Smith SS |journal = Int J Mol Med. |year=1998|issue = 1 |volume = 1 |url=http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/9852213|pages=147-56}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |title = DNA global hypomethylation in squamous cell head and neck cancer associated with smoking, alcohol consumption and stage |author=Ian M. Smith, Wojciech K. Mydlarz, Suhail K. Mithani, Joseph A. Califano |journal = International Journal of Cancer |volume = 121 |issue = 8 |year=2007|doi = 10.1002/ijc.22889 |url=http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/ijc.22889/full|pages=1724-1728}}&lt;/ref&gt;

Modifikacije drugih baza su metilacija adenina kod bakterija,&lt;ref&gt;{{Cite journal |title = An Essential Role for DNA Adenine Methylation in Bacterial Virulence |author = Douglas M. Heithoff, Robert L. Sinsheimer, David A. Low and Michael J. Mahan |journal = 1999 |volume = 284 |issue = 5416 |doi = 10.1126/science.284.5416.967 |url = http://www.sciencemag.org/content/284/5416/967.short|pages=967-970}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |title = Effects of high levels of DNA adenine methylation on methyl-directed mismatch repair in Escherichia coli |author = Patricia J. Pukkila, Janet Peterson, Gail Herman, Paul Modrich, and Matthew Meselson |journal = Genetics |year= 1983 |volume = 104 |issue = 4 |url=http://www.genetics.org/content/104/4/571.short|pages=571-582}}&lt;/ref&gt; prisustvo [[5-Hidroksimetilcitozin|5-hidroksimetilcitozina]] u [[mozak|mozgu]],&lt;ref&gt;{{Cite journal |author = Kriaucionis S, Heintz N |title = The nuclear DNA base 5-hydroxymethylcytosine is present in Purkinje neurons and the brain |url = https://archive.org/details/sim_science_2009-05-15_324_5929/page/928 |journal = Science |volume = 324 |issue = 5929 |year= 2009 |pmid = 19372393 |doi = 10.1126/science.1169786 |bibcode = 2009Sci...324..929K |pmc = 3263819|pages=929-30}}&lt;/ref&gt; i [[glikozilacija]] uracila kojom se formira „J-baza“ u [[Kinetoplastea|kinetoplastidima]].&lt;ref&gt;{{Cite journal |author = Ratel D, Ravanat J, Berger F, Wion D |title = N6-methyladenine: the other methylated base of DNA | journal=Bioessays |volume = 28 |issue = 3 |year= 2006 |pmid = 16479578 | doi = 10.1002/bies.20342 |pmc = 2754416|pages=309-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |author = Gommers-Ampt J, Van Leeuwen F, de Beer A, Vliegenthart J, Dizdaroglu M, Kowalak J, Crain P, Borst P |title = beta-D-glucosyl-hydroxymethyluracil: a novel modified base present in the DNA of the parasitic protozoan T. brucei |url = https://archive.org/details/cell_1993-12-17_75_6/page/1129 |journal = Cell |volume = 75 |issue = 6 |year= 1993 |pmid = 8261512 |doi = 10.1016/0092-8674(93)90322-H|pages=1129-36}}&lt;/ref&gt;

=== Oštećenja ===
[[Datoteka:Benzopyrene DNA adduct 1JDG.png|mini|right|[[Kovalentna veza|Kovalentni]] dodatak [[Citohrom P450, familija 1, član A1|metabolički aktivirane]] forme [[Benzo(a)piren|benzo[''a'']pirena]], glavnog [[mutagen]]a [[pušenje duvana|duvanskog dima]], u DNK ({{PDB2|1JDG}})&lt;ref&gt;{{Cite journal |title = Solution structure of a trans-opened (10S)-dA adduct of (+)-(7S,8R,9S,10R)-7,8-dihydroxy-9,10-epoxy-7,8,9,10-tetrahydrobenzo[a]pyrene in a fully complementary DNA duplex: evidence for a major syn conformation |author = Padmanava Pradhan, Sampath Tirumala, Xiaohong Liu, Jane M. Sayer, Donald M. Jerina, and Herman J. C. Yeh |journal = Biochemistry |year= 2001 |volume = 40 |issue = 20 |doi = 10.1021/bi002896q |url = http://pubs.acs.org/doi/abs/10.1021/bi002896q|pages=5870-5881}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |title = NMR Solution Structure of a Nonanucleotide Duplex with a dG Mismatch Opposite a 10R Adduct Derived from Trans Addition of a Deoxyadenosine N6-Amino Group to (-)-(7S,8R,9R,10S)-7,8-Dihydroxy-9,10-epoxy-7,8,9,10-tetrahydrobenzo[a]pyrene |author = Eric J. Schurter, Herman J. C. Yeh, Jane M. Sayer, Mahesh K. Lakshman, Haruhiko Yagi, Donald M. Jerina, David G. Gorenstein |journal = Biochemistry |year= 1995 |volume = 34 |issue = 4 |doi = 10.1021/bi00004a031 |url = http://pubs.acs.org/doi/abs/10.1021/bi00004a031|pages=1364-1375}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |title = NMR Evidence for Syn-Anti Interconversion of a Trans Opened (10R)-dA Adduct of Benzo[a]pyrene (7S,8R)-Diol (9R,10S)-Epoxide in a DNA Duplex |author = D. E. Volk, J. S. Rice, B. A. Luxon, H. J. C. Yeh, C. Liang, G. Xie, J. M. Sayer, D. M. Jerina, and D. G. Gorenstein |journal = Biochemistry |year= 2000 |volume = 39 |issue = 46, |doi = 10.1021/bi001669l |url = http://pubs.acs.org/doi/abs/10.1021/bi001669l|pages=14040-14053}}&lt;/ref&gt;]]

DNK može da bude oštećena mnogim vrstama [[mutagen]]a, koji menjanju DNK sekvencu. Mutageni obuhvataju [[Oksidacioni agens|oksidacione agense]],&lt;ref&gt;{{Cite journal |title = DNA damage profiles induced by oxidizing agents |author = B. Epe |journal = Reviews of Physiology Biochemistry and Pharmacology |volume = 127 |year = 1996 |doi = 10.1007/BFb0048268 |url = http://www.springerlink.com/content/l4q086753q55765m/ |pages = 223-249 }}{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |title = Quantitation of 8-Oxoguanine and Strand Breaks Produced by Four Oxidizing Agents |author = Laura J. Kennedy, Kenneth Moore Jr., Jennifer L. Caulfield, Steven R. Tannenbaum, and Peter C. Dedon |journal = Chem. Res. Toxicol. |year= 1997 |volume = 10 |issue = 4 |doi = 10.1021/tx960102w |url = http://pubs.acs.org/doi/abs/10.1021/tx960102w|pages=386-392}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |title = Lipid peroxidation—DNAdamage by malondialdehyde |author = Lawrence J. MarnettCorresponding author contact information |journal = Mutation Research/Fundamental and Molecular Mechanisms of Mutagenesis |volume = 424 |issue = 1–2 |year= 1999 |url=http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S002751079900010X|pages=83-95}}&lt;/ref&gt; [[Alkilacija|alkilirajuće agense]],&lt;ref&gt;{{Cite journal |title = Alkylating DNA damage stimulates a regulated form of necrotic cell death |author = Wei-Xing Zong1, Dara Ditsworth, Daniel E. Bauer, Zhao-Qi Wang, and Craig B. Thompson |doi = 10.1101/gad.1199904 |journal = Genes &amp; Dev. |year = 2004 |volume = 18 |url = http://genesdev.cshlp.org/content/18/11/1272.short |pages = 1272-1282 |archive-date = 2017-02-11 |access-date = 2014-08-22 |archive-url = https://web.archive.org/web/20170211185745/http://genesdev.cshlp.org/content/18/11/1272.short |url-status = dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |title = High-dose combination alkylatingagents with autologous bone-marrow support in patients with breast cancer: preliminary assessment of DNA damage in individual peripheral blood lymphocytes using the single cell gel electrophoresis assay |author = Raymond R., Gary H.S. Straussb, William P. Peters |journal = Mutation Research/Environmental Mutagenesis and Related Subjects |volume = 271 |issue = 2 |year= 1992 |url=http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/0165116192910834|pages=101-113}}&lt;/ref&gt; kao i [[Elektromagnetsko zračenje|elektromagnetnu radijaciju]] visoke energije, poput [[Ultraljubičasto zračenje|ultraljubičastog]] svetla&lt;ref&gt;{{Cite journal |title = UV Light as a Footprinting Agent: Modulation of UV-induced DNA Damage by Transcription Factors Bound at the Promoters of Three Human Genes |author = Silvia Tornaletti, Gerd P. Pfeifer |journal = Journal of Molecular Biology |volume = 249 |issue = 4 |year= 1995 |url=http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0022283685703312|pages=714-728}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |title = Wavelength dependence of oxidative DNA damage induced by UV and visible light |author = C Kielbassa, L Roza and B Epe |journal = Carcinogenesis |year= 1997 |volume = 18 |issue = 4 |doi = 10.1093/carcin/18.4.811 |url = http://carcin.oxfordjournals.org/content/18/4/811.short|pages=811-816}}&lt;/ref&gt; i [[Rendgenski zraci|X-zraka]].&lt;ref&gt;{{Cite journal |title = Evidence for a lack of DNA double-strand break repair in human cells exposed to very low x-ray doses |author = Kai Rothkamm and Markus Löbrich |doi = 10.1073/pnas.0830918100 |journal = PNAS |year= 2003 |volume = 100 |issue = 9 |url=http://www.pnas.org/content/100/9/5057.short|pages=5057-5062}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |title = Enhancement of Xray induced DNA damage by pre-treatment with halogenated pyrimidine analogs |author = Timothy J. Kinsella, Patricia P. Dobson, James B. Mitchell, Albert J. Fornace Jr. |journal = International Journal of Radiation |volume = 13 |issue = 5 |year= 1987 |url=http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/0360301687902926|pages=733-739}}&lt;/ref&gt; Tip proizvedenog DNK oštećenja zavisi od tipa mutagena. Na primer, UV svetlo može da ošteti DNK formiranjem [[Pirimidinski dimer|timinskih dimera]], koji su međusobno povezani između pirimidinskih baza.&lt;ref&gt;{{Cite journal |author = Douki T, Reynaud-Angelin A, Cadet J, Sage E |title = Bipyrimidine photoproducts rather than oxidative lesions are the main type of DNA damage involved in the genotoxic effect of solar UVA radiation | journal = Biochemistry |volume = 42 |issue = 30 |year= 2003 |pmid = 12885257 | doi = 10.1021/bi034593c|pages=9221-6}}&lt;/ref&gt; S druge strane, oksidansi poput [[Radikal (hemija)|slobodnih radikala]]&lt;ref&gt;{{Cite journal |title = Oxyradicals and DNA damage |last= Marnett|first=Lawrence J.|journal = Carcinogenesis |year= 2000 |volume = 21 |issue = 3 |doi= 10.1093/carcin/21.3.361 |url = http://carcin.oxfordjournals.org/content/21/3/361.short|pages=361-370}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |title = Enzymatic Processing of Radiation-Induced Free Radical Damage in DNA |last= Wallace|first=Susan S.|journal = Radiation Research |year= 1998 |volume = 150 |issue = 5s |pages = S60-S79 |url = http://www.rrjournal.org/doi/abs/10.2307/3579809}}&lt;/ref&gt; ili [[vodonik peroksid]]a&lt;ref&gt;{{Cite journal |title = Comparison of the effects of hydrogen peroxide and X-ray irradiation on toxicity, mutation, and DNA damage/repair in mammalian cells (V-79) |author = Matthews O Bradleya, Leonard C Erickson |journal = Biochimica et Biophysica Acta (BBA) — Nucleic Acids and Protein Synthesis |volume = 654 |issue = 1 |year= 1981 |url=http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/0005278781901465|pages=135-141}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |title = Toxic DNA damage by hydrogen peroxide through the Fenton reaction in vivo and in vitro |author = JA Imlay, SM Chin and S Linn |journal = Science |year= 1988 |volume = 240 |issue = 4852 |doi = 10.1126/science.2834821 |url = http://www.sciencemag.org/content/240/4852/640.short|pages=640-642}}&lt;/ref&gt; proizvode višestruke forme oštećenja, kao što su modifikacije baza, posebno guanozina, i prekidi dvostrukih lanaca.&lt;ref&gt;{{Cite journal |author = Cadet J, Delatour T, Douki T, Gasparutto D, Pouget J, Ravanat J, Sauvaigo S |title=Hydroxyl radicals and DNA base damage | journal = Mutat Res |volume = 424 |issue = 1–2 |year= 1999 |pmid = 10064846 |doi = 10.1016/S0027-5107(99)00004-4|pages=9-21}}&lt;/ref&gt; Tipična ljudska ćelija sadrži oko 150.000 baza koje su podlegle oksidativnim oštećenjima.&lt;ref&gt;{{Cite journal |author = Beckman KB, Ames BN |title = Oxidative decay of DNA |url = https://archive.org/details/sim_journal-of-biological-chemistry_1997-08-08_272_32/page/19632 |journal = J. Biol. Chem. |volume = 272 |issue = 32 |year= 1997 |pmid = 9289489 |doi = 10.1074/jbc.272.32.19633|pages=19633-6}}&lt;/ref&gt; Među tim oksidativnim ozledama, najopasniji su prekidi dvostrukih lanaca, jer se oni teško popravljaju i mogu da proizvedu [[genske mutacije]], [[Umetanje (genetika)|genetička umetanja]] i [[Delecija|delecije]] iz DNK sekvence, kao i [[Hromozomska translokacija|hromozomske translokacije]].&lt;ref&gt;{{Cite journal |author = Valerie K, Povirk L |title = Regulation and mechanisms of mammalian double-strand break repair | journal = Oncogene |volume = 22 |issue = 37 |year= 2003 |pmid = 12947387 | doi = 10.1038/sj.onc.1206679|pages=5792-812}}&lt;/ref&gt;
{|  style=&quot;float:right; background:#fff; border-style:solid; border-width:2px; border-color:#0095b6; margin-left:10px; padding:8px;&quot;
|-
|&lt;center&gt;[[Datoteka:DNA intercalation.jpeg|mini|200px|Interkalacijom indukovane strukturne distorzije]]&lt;/center&gt;
|}

Mnogi mutageni se uklapaju u prostor između dva susedna bazna para. To se naziva [[interkalacija (hemija)|''interkalacija'']].&lt;ref name=IS&gt;{{Cite journal |author = S. Kikkawa, F. Kanamaru, M. Koizumi |title = Layered Intercalation Compounds |journal = Inorganic Syntheses |year= 1983 |volume = 22 |issue = 86 |doi = 10.1002/9780470132531.ch17 |url = http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/9780470132531.ch17/summary}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |title=Cisplatin: From DNA damage to cancer chemotherapy |author = Seth M. Cohen, Stephen J. |journal = Progress in Nucleic Acid Research and Molecular Biology |volume = 67 |year= 2001 |doi = 10.1016/S0079-6603(01)67026-0 |url = http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0079660301670260|pages=93-130}}&lt;/ref&gt; Većina interkalatora su [[aromatičnost|aromatični]] i planarni molekuli. Primeri su [[etidijum bromid]],&lt;ref&gt;{{Cite journal |title = Inhibition of DNA-ethidium bromide intercalation due to free radical attack upon DNA. II. Copper(II)-catalysed DNA damage by O.2- |author = Prütz WA |journal = Radiation and Environmental Biophysics |year= 1984 |volume = 23 |issue = 1 |doi = 10.1007/BF01326732 |url = http://ukpmc.ac.uk/abstract/MED/6324270|pages=7-18}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |title = Modifications of Alkaline Microgel Electrophoresis for Sensitive Detection of DNA Damage |url = http://informahealthcare.com/doi/abs/10.1080/09553009414550911 |year= 1994 |volume = 66 |issue = 1 |doi = 10.1080/09553009414550911 |author = N.P. Singh, R.E. Stephens and E.L. Schneider|pages=23-28}}&lt;/ref&gt; [[akridin]]i,&lt;ref name=&quot;pmid4929867&quot;&gt;{{Cite journal | author = Herman RK, Dworkin NB | title = Effect of gene induction on the rate of mutagenesis by ICR-191 in Escherichia coli | journal = Journal of Bacteriology | volume = 106 | issue = 2 | year= 1971 | month = May | pmid = 4929867 | pmc = 285129 | doi = | url = http://jb.asm.org/cgi/pmidlookup?view=long&amp;pmid=4929867 | issn = | accessdate = 2010 |pages=543-50}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |title = DNA Damage by Antitumor Acridines Mediated by Mammalian DNA Topoisomerase II |author = Thomas C. Rowe, Grace L. Chen, Yaw-Huei Hsiang, and Leroy F. Liu |journal = Cancer Res |year= 1986 |volume = 46 |url=http://cancerres.aacrjournals.org/content/46/4_Part_2/2021.short|pages=2021-}}&lt;/ref&gt; [[daunomicin]],&lt;ref name=&quot;weiss&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;TanC&quot;&gt;{{Cite journal |author = Tan C, Tasaka H, Yu KP, Murphy ML, Karnofsky DA |title=Daunomycin, an antitumor antibiotic, in the treatment of neoplastic disease. Clinical evaluation with special reference to childhood leukemia |url = https://archive.org/details/sim_cancer_1967-03_20_3/page/333 |journal = Cancer |volume = 20 |issue = 3 |year= 1967 |month = March |pmid = 4290058 |doi = 10.1002/1097-0142(1967)20:3&lt;333::AID-CNCR2820200302&gt;3.0.CO;2-K|pages=333-53}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |title = Electrochemical biosensors for DNA hybridization and DNA damage |author = Emil Palečeka, Miroslav Fojtaa, Miroslav Tomschika, Joseph Wang |journal = Biosensors and Bioelectronics |volume = 13 |issue = 6 |year= 1998 |url=http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0956566398000177|pages=621-628}}&lt;/ref&gt; i [[doksorubicin]].&lt;ref name=&quot;weiss&quot;&gt;{{Cite journal |author = Weiss RB |title = The anthracyclines: will we ever find a better doxorubicin? |url = https://archive.org/details/sim_seminars-in-oncology_1992-12_19_6/page/670 |journal = Seminars in Oncology |volume = 19 |issue = 6 |year= 1992 |month = December |pmid = 1462166|pages=670-86}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;TanC&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Laginha&quot;&gt;{{Cite journal |author = Laginha, K.M. |url = http://clincancerres.aacrjournals.org/cgi/reprint/11/19/6944 |title = Determination of Doxorubicin Levels in Whole Tumor and Tumor Nuclei in Murine Breast Cancer Tumors |journal = Clinical Cancer Research |year= 2005 |volume = 11 |issue = 19}}&lt;/ref&gt; Da bi interkalator mogao da se uklopi između para baza, one se moraju razdvojiti. Stoga dolazi do distorzije DNK lanaca putem odvijanja dvostrukog heliksa. Time se inhibiraju transkripcija i replikacija DNK, što uzrokuje toksičnost i mutacije.&lt;ref&gt;{{Cite journal |author = Ferguson L, Denny W |title = The genetic toxicology of acridines | journal = Mutat Res |volume = 258 |issue = 2 |year= 1991 |pmid = 1881402|pages=123-60}}&lt;/ref&gt; Rezultat je da DNK interkalatori mogu da budu [[karcinogen]]i, i u slučaju [[talidomid]]a, [[Teratologija|teratogeni]].&lt;ref&gt;{{Cite journal |author = Stephens T, Bunde C, Fillmore B |title = Mechanism of action in thalidomide teratogenesis |url = https://archive.org/details/sim_biochemical-pharmacology_2000-06-15_59_12/page/n5 |journal = Biochem Pharmacol |volume = 59 |issue = 12 |year= 2000 |pmid = 10799645 |doi = 10.1016/S0006-2952(99)00388-3|pages=1489-99}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |title= Free radical-mediated oxidative DNA damage in the mechanism of thalidomide teratogenicity |author = Toufan Parman, Michael J. Wiley &amp; Peter G. Wells |journal = Nature Medicine |volume = 5 |pages = 582 — 585 |year= 1999 |doi = 10.1038/8466 |url = http://www.nature.com/nm/journal/v5/n5/abs/nm0599_582.html}}&lt;/ref&gt; Drugi, poput [[benzo(a)piren|benzo[''a'']piren diol epoksida]]&lt;ref&gt;{{Cite journal |author = Kazerouni N, Sinha R, Hsu CH, Greenberg A, Rothman N. |title = Analysis of 200 food items for benzo[''a'']pyrene and estimation of its intake in an epidemiologic study |url = https://archive.org/details/sim_food-and-chemical-toxicology_2002-01_40_1/page/133 |journal = Food and Chemical Toxicology |year= 2002 |volume =40 |issue = 1 |doi = 10.1016/S0278-6915(00)00158-7|pages=133-}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |author = Lee BM, Shim GA |title = Dietary exposure estimation of benzo[''a'']pyrene and cancer risk assessment |url = https://archive.org/details/sim_journal-of-toxicology-and-environmental-health-part-a_august-1-15-2007_70_15-16/page/1391 |journal = Journal of Toxicology and Environmental Health Part A |year= 2007 |volume = 70 |issue = 15-16 |pmid = 17654259|pages=1391-4}}&lt;/ref&gt; i [[aflatoksin]]a,&lt;ref&gt;{{Cite journal |author = Jonathan H Williams, Timothy D Phillips, Pauline E Jolly, Jonathan K Stiles, Curtis M Jolly and Deepak Aggarwal |url = http://www.ajcn.org/content/80/5/1106.full |journal = American Journal of Clinical Nutrition |title = Human aflatoxicosis in developing countries: a review of toxicology, exposure, potential health consequences, and interventions |volume = 80 |issue = 5 |year= 2004|pages=1106-1122}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|title = Aflatoxin and Food Safety |url = https://archive.org/details/aflatoxinfoodsaf0000unse |author=Abbas Hamed K. |year=2005|publisher = CRC Press | isbn = 0-8247-2303-1}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Hudler|1985|pp=}} formiraju DNK adukte koji indukuju greške u replikaciji.&lt;ref&gt;{{Cite journal |author=Jeffrey A |title = DNA modification by chemical carcinogens |url=https://archive.org/details/sim_pharmacology-therapeutics_1985_28_2/page/237 | journal = Pharmacol Ther |volume = 28 |issue = 2 |year=1985|pmid = 3936066 |doi = 10.1016/0163-7258(85)90013-0|pages=237-72}}&lt;/ref&gt; Uprkos tome, usled njihove sposobnosti da inhibiraju DNK transkripciju i replikaciju, grupa sličnih toksina se takođe koriste u [[hemoterapija|hemoterapiji]] za inhibiranje brzog rasta ćelija [[rak (bolest)|kancera]].&lt;ref&gt;{{Cite journal |author=Braña M, Cacho M, Gradillas A, de Pascual-Teresa B, Ramos A |title = Intercalators as anticancer drugs | journal = Curr Pharm Des |volume = 7 |issue = 17 |year=2001|pmid = 11562309 |doi = 10.2174/1381612013397113|pages=1745-80}}&lt;/ref&gt;

=== Mutacije ===
[[Datoteka:Chromosomes mutations-sr.svg|mini|250px|left|Ilustracija pet tipova hromozomskih mutacija]]
Mutacije mogu da uzrokuju [[dupliranje gena|dupliranje]] velikih delova DNK, obično putem [[Genetička rekombinacija|genetičke rekombinacije]].&lt;ref&gt;{{Cite journal| doi = 10.1038/nrg2593| pmid = 19597530| volume = 10| issue = 8| author = Hastings, P J; Lupski, JR; Rosenberg, SM; Ira, G | title = Mechanisms of change in gene copy number| journal = Nature Reviews. Genetics| year= 2009 |pmc = 2864001 |url = http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/19597530|pages=551-564}}&lt;/ref&gt; Ta dupliranja su glavni izvor polaznog materijala za evoluciju novih gena. Od nekoliko desetina do nekoliko hiljada gena se duplira u životinjskom genomu svakih milion godina.&lt;ref&gt;{{Cite book|aurthor = Carroll SB, Grenier J, Weatherbee SD |title = From DNA to Diversity: Molecular Genetics and the Evolution of Animal Design |edition = Second |publisher = Blackwell Publishing |year=2005|location = Oxford | isbn = 1-4051-1950-0 |url=http://jhered.oxfordjournals.org/content/96/6/725.full}}&lt;/ref&gt; Većina gena pripada većim [[genska familija|familijama gena]] [[homologija (biologija)|sa zajedničkim nasleđem]].&lt;ref name=&quot;pmid_12083509&quot;&gt;{{Cite journal |author=Harrison P, Gerstein M |title=Studying genomes through the aeons: protein families, pseudogenes and proteome evolution |journal=J Mol Biol |volume=318 |issue=5 |year=2002|pmid=12083509 |doi=10.1016/S0022-2836(02)00109-2 |url=http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/12083509|pages=1155-74}}&lt;/ref&gt; Novi geni nastaju na nekoliko načina. Do taga najčešće dolazi putem duplikacije i mutacije nasleđenih gena, ili rekombinacijom delova različitih gena čime se formiraju kombinacije sa novim funkcijama.&lt;ref&gt;{{Cite journal |author = Orengo CA, Thornton JM |title = Protein families and their evolution-a structural perspective |journal = Annu. Rev. Biochem. |volume = 74 |issue =  |year = 2005 |pmid = 15954844 |doi = 10.1146/annurev.biochem.74.082803.133029 |url = http://www.annualreviews.org/doi/pdf/10.1146/annurev.biochem.74.082803.133029 |pages = 867-900 |access-date = 2014-08-22 |archive-date = 2021-07-11 |archive-url = https://web.archive.org/web/20210711074834/https://www.annualreviews.org/doi/pdf/10.1146/annurev.biochem.74.082803.133029 |dead-url = yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |author=Long M, Betrán E, Thornton K, Wang W |title = The origin of new genes: glimpses from the young and old |journal = Nat. Rev. Genet. |volume = 4 |issue = 11 |year=2003|month = November |pmid = 14634634 |doi = 10.1038/nrg1204 |url=http://www.nature.com/nrg/journal/v4/n11/abs/nrg1204.html|pages=865-75}}&lt;/ref&gt;

Ovde, [[proteinski domen|domeni]] deluju kao moduli, svaki od kojih ima specifičnu i nezavisnu funkciju. Njihove kombinacije mogu da proizvedu gene koji kodiraju nove proteine sa jedinstvenim osobinama.&lt;ref&gt;{{Cite journal |author = Wang M, Caetano-Anollés G |title = The evolutionary mechanics of domain organization in proteomes and the rise of modularity in the protein world |journal=Structure |volume = 17 |issue = 1 |year= 2009 |doi = 10.1016/j.str.2008.11.008 |pmid = 19141283|pages=66-78}}&lt;/ref&gt; Na primer, oči čoveka koriste četiri gena za formiranje struktura koje reaguju na svetlo: tri za [[Kupasta ćelija|raspoznavanje boja]] i jedan za [[Štapićasta ćelija|noćni vid]]. Sva četiri su nastala od zajedničkog predačkog gena.&lt;ref&gt;{{Cite journal |author = Bowmaker JK |title = Evolution of colour vision in vertebrates |journal = Eye (London, England) |volume = 12 |issue = Pt 3b |year= 1998 |pmid = 9775215 |doi = 10.1038/eye.1998.143|pages=541-7}}&lt;/ref&gt; Još jedna prednost dupliranja gena (ili čak [[poliploid|celokupnog genoma]]) je da to povećava redundantnost. Time se omogućava jednom genu da u paru poprimi novu funkciju, dok druga kopija ima originalnu funkciju.&lt;ref&gt;{{Cite journal |author = Gregory TR, Hebert PD |title = The modulation of DNA content: proximate causes and ultimate consequences |url = http://genome.cshlp.org/content/9/4/317.full |journal = Genome Res. |volume = 9 |issue = 4 |year= 1999 |pmid = 10207154 |doi = 10.1101/gr.9.4.317 |pages=317-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |author = Hurles M |title = Gene Duplication: The Genomic Trade in Spare Parts |journal = PLoS Biol. |volume = 2 |issue = 7 |pages = E206 |year= 2004 |month = July |pmid = 15252449 |pmc = 449868 |doi = 10.1371/journal.pbio.0020206}}&lt;/ref&gt; Drugi tipovi mutacija ponekad kreiraju nove gene iz prethodno nekodirajuće DNK.&lt;ref&gt;{{Cite journal | title = The evolution and functional diversification of animal microRNA genes| author = Liu N, Okamura K, Tyler DM |journal = Cell Res. | year= 2008 | volume = 18 | doi = 10.1038/cr.2008.278 | url = http://www.nature.com/cr/journal/v18/n10/full/cr2008278a.html | pmid = 18711447 | issue = 10 | pmc = 2712117|pages=985-96}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal | author = Siepel A | title = Darwinian alchemy: Human genes from noncoding DNA |journal = Genome Res. |volume = 19 |issue = 10 |year= 2009 |month = October |pmid = 19797681 |doi = 10.1101/gr.098376.109 |url = http://genome.cshlp.org/content/19/10/1693.full |pmc = 2765273|pages=1693-5}}&lt;/ref&gt;

Promene u broju hromozoma mogu da obuhvate mutacije još većih razmera, pri kojima se DNK segmenti hromozoma odvajaju i zatim preuređuju. Na primer, kod ranih [[Hominine|hominina]], dva hromozoma su spajanjem dala ljudski [[hromozom 2 (čovek)|hromozom 2]]. Ta fuzija se nije javila u [[Rod (biologija)|rodovima]] drugih čovekolikih majmuna, te su kod njih ta dva hromozoma zasebna.&lt;ref&gt;{{Cite journal |author = Zhang J, Wang X, Podlaha O |title = Testing the Chromosomal Speciation Hypothesis for Humans and Chimpanzees |doi = 10.1101/gr.1891104 |journal = Genome Res. |volume = 14 |issue = 5 |year= 2004 |pmid = 15123584 |pmc = 479111|pages=845-51}}&lt;/ref&gt; U evoluciji, najvažnija posledica takvih hromozomska rearanžmana jeste ubrzanje divergencije populacija u nove vrste putem umanjivanja verovatnoće ukrštanja između populacija.&lt;ref&gt;{{Cite journal |author = Ayala FJ, Coluzzi M |title = Chromosome speciation: Humans, Drosophila, and mosquitoes |url = http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/15851677 |journal = Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.A. |volume = 102 |issue = Suppl 1 |year= 2005 |pmid = 15851677 |doi = 10.1073/pnas.0501847102 |pmc = 1131864|pages=6535-42}}&lt;/ref&gt;

Sekvence DNK koje mogu da se pomeraju u genomu, poput [[transpozon]]a, sačinjavaju glavnu frakciju genetičkog materijala biljki i životinja, i smatra se da su bile važne u evoluciji genoma.&lt;ref&gt;{{Cite journal |author = Hurst GD, Werren JH |title = The role of selfish genetic elements in eukaryotic evolution |journal = Nat. Rev. Genet. |volume = 2 |issue = 8 |year= 2001 |pmid = 11483984 |doi = 10.1038/35084545|pages=597-606}}&lt;/ref&gt; Na primer, više od milion kopija [[Alu element|Alu sekvence]] je prisutno u [[humani genom|humanom genomu]], i te sekvence poseduju funkcije kao što je regulacija [[ekspresija gena|genske ekspresije]].&lt;ref&gt;{{Cite journal |author = Häsler J, Strub K |title = Alu elements as regulators of gene expression |journal = Nucleic Acids Res. |volume = 34 |issue = 19 |year= 2006 |pmid = 17020921 |doi = 10.1093/nar/gkl706 |pmc = 1636486|pages=5491-7}}&lt;/ref&gt; Još jedan efekat tih mobilnih DNK sekvenci je da njihovo pomeranje unutar genoma može da prouzrokuje mutacije ili delecije postojećih gena, te one stoga doprinose genetičkoj raznovrsnosti.&lt;ref name=&quot;transposition764&quot;&gt;{{Cite journal |author = Aminetzach YT, Macpherson JM, Petrov DA |title=Pesticide resistance via transposition-mediated adaptive gene truncation in Drosophila |url = https://archive.org/details/sim_science_2005-07-29_309_5735/page/764 | journal = Science |volume = 309 |issue = 5735 |year= 2005 |pmid = 16051794 |doi = 10.1126/science.1112699|pages=764-7}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Bertram&gt;{{Cite journal |author = Bertram J |title = The molecular biology of cancer |journal = Mol. Aspects Med. |volume = 21 |issue = 6 |year= 2000 |pmid = 11173079 |doi = 10.1016/S0098-2997(00)00007-8|pages=167-223}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Burrus&gt;{{Cite journal |author = Burrus V, Waldor M |title = Shaping bacterial genomes with integrative and conjugative elements |url = https://archive.org/details/research-in-microbiology_2004-06_155_5/page/376 |journal = Res. Microbiol. |volume = 155 |issue = 5 |year= 2004 |pmid = 15207870 |doi = 10.1016/j.resmic.2004.01.012|pages=376-86}}&lt;/ref&gt;

[[Mutacija|Neletalne]] mutacije se akumuliraju unutar [[Genski fond|genskog fonda]] i uvećavaju količinu genetičke varijabilnosti.&lt;ref name=&quot;pmid17637733&quot;&gt;{{Cite journal |title = The distribution of fitness effects of new mutations |author = Eyre-Walker A, Keightley PD |journal = Nature Reviews Genetics |date = August 2007 |volume = 8 |issue = 8 |url = http://www.lifesci.sussex.ac.uk/home/Adam_Eyre-Walker/Website/Publications_files/EWNRG07.pdf |pmid = 17637733 |doi = 10.1038/nrg2146 |pages = 610-8 |access-date = 2014-08-22 |archive-date = 2016-03-04 |archive-url = https://web.archive.org/web/20160304195010/http://www.lifesci.sussex.ac.uk/home/Adam_Eyre-Walker/Website/Publications_files/EWNRG07.pdf }}&lt;/ref&gt; Obilje nekih genetičkih promena unutar genskog fonda može da bude redukovano [[prirodna selekcija|prirodnom selekcijom]], dok se druge „povoljnije“ mutacije mogu akumulirati i proizvesti adaptivne promene.

Na primer, leptir može da proizvede potomstvo sa novim mutacijama. Većina tih mutacija neće imati efekta, dok jedna može da promeni boju jednog od leptirovih potomaka, čineći ga teže (ili lakše) uočljivim za predatore. Ako je ta promena boje korisna, verovatnoća preživljavanja tog leptira i proizvođenja potomstva je u izvesnoj meri povećana, i tokom vremena broj leptira sa tom mutacijom može da formira veći udeo populacije.

[[Neutralna teorija molekulske evolucije|Neutralne mutacije]] se definišu kao mutacije čiji efekti ne utiču na [[Adaptivna vrednost|adaptivnu sposobnost]] jedne individue.&lt;ref&gt;{{Cite book |author = Elliott Sober |year = 2001 |chapte = The Two Faces of Fitness |editor = R. Singh, D. Paul, C. Krimbas, and J. Beatty |title = Thinking about Evolution: Historical, Philosophical, and Political Perspectives |publisher = Cambridge University Press |paes = 309-321 |url = http://philosophy.wisc.edu/sober/tff.pdf |access-date = 2014-08-22 |archivedate = 2011-07-18 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20110718075456/http://philosophy.wisc.edu/sober/tff.pdf |deadurl = yes |archive-date = 2011-07-18 |archive-url = https://web.archive.org/web/20110718075456/http://philosophy.wisc.edu/sober/tff.pdf |url-status = dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |author=Orr HA |title = Fitness and its role in evolutionary genetics |journal = Nat. Rev. Genet. |volume = 10 |issue = 8 |year=2009|month = August |pmid = 19546856 |doi = 10.1038/nrg2603 |pmc = 2753274|pages=531-9}}&lt;/ref&gt; One mogu da se akumuliraju tokom vremena usled [[Genetički drift|genetičkog drifta]]. Veruje se da ogromna većina mutacija nema značajan uticaj na adaptivnost organizma. Isto tako, mehanizmi [[Popravka DNK|DNK popravke]] su u stanju da poprave većinu promene pre nego što postanu stalne mutacije, i mnogi organizmi imaju mehanizme za eliminisanje inače permanentno mutiranih [[Somatski|somatskih ćelija]].

Korisne mutacije mogu da poboljšaju reproduktivni uspeh.&lt;ref&gt;{{Cite journal |title = Fixation of new alleles and the extinction of small populations: drift load, beneficial alleles, and sexual selection |last= Whitlock|first=Michael C.|doi = 10.1111/j.0014-3820.2000.tb01232.x |volume = 54 |issue = 6 |month = December |year= 2000 |url = http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.0014-3820.2000.tb01232.x/abstract|pages=1855-1861}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |title = Gene flow and the limits to natural selection |author = Thomas Lenormand |volume = 17 |issue = 4 |month = April |year= 2002 |url=http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0169534702024977|pages=183-189}}&lt;/ref&gt;

=== Genetičke rekombinacije ===
&lt;div class=&quot;thumb floatright&quot; style=&quot;background:#f9f9f9; border:1px solid #ccc; margin:0.5em;&quot;&gt;
{| border=&quot;0&quot; border=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;width:250px; font-size:85%; border:1px solid #ccc; margin:0.3em;&quot;
|-
|[[Datoteka:Holliday Junction.svg|220px]]
|-
|[[Datoteka:Holliday junction coloured.png|220px]]
|}
&lt;div style=&quot;border: none; width:250px;&quot;&gt;&lt;div class=&quot;thumbcaption&quot;&gt;Struktura [[Holidejov spoj|Holidejovog]] intermedijara u [[Genetička rekombinacija|genetičkoj rekombinaciji]]. ({{PDB2|1M6G}})&lt;ref&gt;{{Cite journal |title = Conformational and Hydration Effects of Site-selective Sodium, Calcium and Strontium Ion Binding to the DNA HollidayJunction Structure d(TCGGTACCGA)4 |author = James H Thorpe, Benjamin C Gale, Susana C.M Teixeira, Christine J Cardin |journal = Journal of Molecular Biology |volume = 327 |issue = 1 |month = March |year= 2003 |pages=97-109 |doi = 10.1016/S0022-2836(03)00088-3 |url = http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0022283603000883}}&lt;/ref&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;

[[Datoteka:Chromosomal Recombination.svg|mini|250px|left|Rekombinacija se sastoji od raskidanja i spajanja dva hromozoma (M i F), čime se formiraju dva preuređena hromozoma (C1 i C2).]]
[[Datoteka:1SZP.jpg|mini|250px|left|[[RAD51]] filament baziran na {{PDB2|1SZP}}.&lt;ref name=&quot;pmid15235592&quot;&gt;{{Cite journal  | author = Conway AB, Lynch TW, Zhang Y, Fortin GS, Fung CW, Symington LS, Rice PA. | title = Crystal structure of a Rad51 filament | journal = Nat Struct Mol Biol | volume = 11 | issue = 8 | year= 2004 | pmid = 15235592|pages=791-6}}&lt;/ref&gt;]]

DNK heliks obično ne formira interakcije sa drugim DNK segmentima, i u ljudskim ćelijama različiti hromozomi čak zauzimaju zasebne oblasti jedra koje se nazivaju „hromozomske teritorije“.&lt;ref&gt;{{Cite journal |author = Cremer T, Cremer C |title = Chromosome territories, nuclear architecture and gene regulation in mammalian cells | journal = Nat Rev Genet |volume = 2 |issue = 4 |year= 2001 |pmid = 11283701 | doi = 10.1038/35066075|pages=292-301}}&lt;/ref&gt; Ova fizička separacija različitih hromozoma je važna za sposobnost DNK da funkcioniše kao stabilna riznica informacija. Jedan od retkih slučajeva kad hromozomi formiraju interakcije je tokom [[Krosing-over|hromozomskog krosing-overa]] u procesu [[Genetička rekombinacija|rekombinacije]]. Pri ukrštanju hromozoma dva DNK heliksa se raskidaju, zamenjuju sekcije i ponovo spajaju.

Rekombinacija omogućava hromozomima da razmene genetičke informacije i proizvedu nove kombinacije gena. Time se povećava efikasnost [[prirodna selekcija|prirodne selekcije]] i ona može da bude važna za brzu evoluciju novih proteina.&lt;ref&gt;{{Cite journal |author = Pál C, Papp B, Lercher M |title = An integrated view of protein evolution | journal = Nat Rev Genet |volume = 7 |issue = 5 |year= 2006 |pmid = 16619049 | doi = 10.1038/nrg1838|pages=337-48}}&lt;/ref&gt; Genetička rekombinacija može da bude deo popravke DNK, posebno u ćelijskom odgovoru na raskidanje dvostrukih lanaca.&lt;ref&gt;{{Cite journal |author = O'Driscoll M, Jeggo P |title = The role of double-strand break repair&amp;nbsp;– insights from human genetics | journal = Nat Rev Genet |volume = 7 |issue = 1 |year= 2006 |pmid = 16369571 | doi = 10.1038/nrg1746|pages=45-54}}&lt;/ref&gt;

Najčešća forma hromozomskog krosing-overa je [[homologna rekombinacija]], gde dva hromozoma razmenjuju veoma slične sekvence.&lt;ref name=&quot;Alberts&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Lodish&quot;/&gt; Nehomologna rekombinacija može da bude štetna za ćelije, jer ona može da proizvede [[hromozomska translokacija|hromozomske translokacije]] i genetičke abnormalnosti. Reakciju rekombinacije katalizuju enzimi poznati kao [[rekombinaza|rekombinaze]], poput [[RAD51]].&lt;ref&gt;{{Cite journal |author = Vispé S, Defais M |title = Mammalian Rad51 protein: a RecA homologue with pleiotropic functions |url = https://archive.org/details/sim_biochimie_1997-10_79_9-10/page/587 |journal = Biochimie |volume = 79 |issue = 9–10 |year= 1997 |pmid = 9466696 |doi = 10.1016/S0300-9084(97)82007-X|pages=587-92}}&lt;/ref&gt; Prvi stepen rekombinacije je raskidanje lanca dvostrukog heliksa bilo posredstvom [[endonukleaza|endonukleaze]] ili usled oštećenja DNK.&lt;ref&gt;{{Cite journal |author = Neale MJ, Keeney S |title = Clarifying the mechanics of DNA strand exchange in meiotic recombination |url = https://archive.org/details/sim_nature-uk_2006-07-13_442_7099/page/152 |journal = Nature |volume = 442 |issue = 7099 |year= 2006 |pmid = 16838012 | doi = 10.1038/nature04885 |bibcode = 2006Natur.442..153N|pages=153-8}}&lt;/ref&gt; Serija koraka koji su delom katalizovani rekombinazom dovodi do spajanja dva heliksa u najmanje jedan [[Holidejov spoj]], u kome su segmenti jednog lanca svakog heliksa spojeni sa komplementarnim lancem drugog heliksa.&lt;ref&gt;{{Cite journal |title = Substrate recognition and catalysis by the Holliday junction resolving enzyme Hje |author = Claire L. Middleton, Joanne L. Parker, Derek J. Richard, Malcolm F. White1 and Charles S. Bond |journal = Nucl. Acids Res. |year= 2004 |volume = 32 |issue = 18 |doi = 10.1093/nar/gkh869 |url = http://nar.oxfordjournals.org/content/32/18/5442.short|pages=5442-5451}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |title = Effect of Sequence on the Conformation of DNA Holliday Junctions |author = Franklin A. Hays, Jeffrey M. Vargason, and P. Shing Ho |journal = Biochemistry |year= 2003 |volume = 42 |issue = 32 |doi = 10.1021/bi0346603 |url = http://pubs.acs.org/doi/abs/10.1021/bi0346603|pages=9586-9597}}&lt;/ref&gt; Holidejov spoj je tetraedralna struktura koja se može pomerati duž hromozoma, zamenjujući jedan lanac za drugi. Reakcija rekombinacije se zatim zaustavlja raskidanjem spoja i religacijom oslobođene DNK.&lt;ref&gt;{{Cite journal |author = Dickman M, Ingleston S, Sedelnikova S, Rafferty J, Lloyd R, Grasby J, Hornby D |title = The RuvABC resolvasome | journal = Eur J Biochem |volume = 269 |issue = 22 |year= 2002 |pmid = 12423347 |doi = 10.1046/j.1432-1033.2002.03250.x|pages=5492-501}}&lt;/ref&gt;

U normalnoj mejozi svaka hromatida odlazi u poseban [[gamet]]. Gameti koji sadrže hromatide koje su razmenjivale delove nazivaju se ''krosing-over gameti''. Jedinke koje nastaju od takvih gameta nazivaju se ''rekombinanti''.&lt;ref&gt;{{Cite journal |title = Genetics of amylase isozymes in the mouse |author = Knud Sick, Jorn Tones Nielsen |volume = 51 |issue = 2-3 |month = October = 1964 |doi = 10.1111/j.1601-5223.1964.tb01937.x |url = http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1601-5223.1964.tb01937.x/abstract|pages=291-296}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |title = Different frequency in the recovery of crossover products from male and female gametes of plants hypoploid for BA translocations in maize |author = D. S. Robertson |journal = Genetics |month = May |year= 1984 |volume = 107 |issue = 1 |url=http://www.genetics.org/content/107/1/117.short|pages=117-130}}&lt;/ref&gt;

Geni na jednom [[hromozom]]u nazivaju se vezani geni. Oni se zajedno prenose u potomstvo i da ne postoji krosing-over uvek bi se javljali u istim kombinacijama. Broj grupa vezanih gena jednog organizma jednak je njegovom broju hromozonih [[Haploidan|haploida]]. Zajedničko ispoljavanje dva ili više gena koji se nalaze na istom hromozomu naziva ''vezano nasleđivanje'' (korelativno nasleđivanje). U stvarnosti međutim, nije dovoljno da se dva gena nalaze na istom hromozomu da bi se vezano nasleđivali. Oni moraju biti vrlo blizu jedan do drugog na istom hromozomu. Ukoliko to nije slučaj može doći do njihovog rekombinovanja tokom krosing-overa. Verovatnoća odigravanja krosing-overa između dva gena na istom hromozomu zavisi od njihovog međusobnog rastojanja. Što je to rastojanje veće i verovatnoća da će doći do krosing-overa je veća i obratno. U [[genom]]u čoveka postoje geni između kojih je rastojanje toliko malo da se praktično krosing-over ne odigrava. Takvi skupovi gena koji se kao celina prenose na potomstvo nazivaju se [[haplotip]]ovi.&lt;ref name=&quot;Alberts&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Lodish&quot;/&gt;

Činjenica da učestalost krosing-overa zavisi od rastojanja između gena koristi se prilikom [[mapiranje gena|mapiranja gena]] na hromozomu (određivanje mesta genima na hromozomu).&lt;ref&gt;{{Cite journal |title = Chromosome-based method for rapid computer simulation in human genetic linkage analysis |author = Joseph D. Terwilliger1, Marcy Speer, Jurg Ott |journal = Genetic Epidemiology |volume = 10 |issue = 4 |year= 1993 |doi = 10.1002/gepi.1370100402 |url = http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/gepi.1370100402/abstract|pages=217-224}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |title = Isolation of molecular markers from specific chromosomal intervals using DNA pools from existing mapping populations |author = James J. Giovannoni2, Rod A. Wing1, Martin W. Ganal1, and Steven D. Tanksley |journal = Nucl. Acids Res |year= 1991 |volume = 19 |issue = 23 |doi = 10.1093/nar/19.23.6553 |url = http://nar.oxfordjournals.org/content/19/23/6553.short|pages=6553-6568}}&lt;/ref&gt; Genetičke mape koje se dobijaju na osnovu učestalosti krosing-overa daju nam uvid o relativnom položaju gena na hromozomima.&lt;ref&gt;{{Cite journal |title = A Genetic Map and Recombination Parameters of the Human Malaria Parasite Plasmodium falciparum |author = Xin-zhuan Su, Michael T. Ferdig, Yaming Huang, Chuong Q. Huynh, Anna Liu, Jingtao You, John C. Wootton3 and Thomas E. Wellems |journal = Science |month = November |year= 1999 |volume = 286 |issue = 5443 |doi = 10.1126/science.286.5443.1351 |url = http://www.sciencemag.org/content/286/5443/1351.short|pages=1351-1353}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |title = A Genetic Map of the Mouse Suitable for Typing Intraspecific Crosses |author = W. Dietrich, H. Katz, S. E. Lincoln, H. S. Shin, J. Friedman, N. L. Dracopoli and E. S. Lander |journal = Genetics |month = June |year= 1992 |volume = 131 |issue = 2 |volume = 423-447 |url = http://www.genetics.org/content/131/2/423.short}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |title = Merlin—rapid analysis of dense genetic maps using sparse gene flow trees |author = Gonçalo R. Abecasis, Stacey S. Cherny, William O. Cookson &amp; Lon R. Cardon |journal = Nature Genetics |volume = 30 |year= 2001 |doi = 10.1038/ng786 |url = http://www.nature.com/?file=/ng/journal/v30/n1/full/ng786.html|pages=97-101}}&lt;/ref&gt; Rastojanje između dva gena procenjuje se na osnovu broja krosing-over gameta na 100 gameta (u %). Pri tome 1% krosing-overa predstavlja jedinicu rastojanja ili [[centimorgan]] (sM), tako da je 1 sM = 1% krosing-overa.&lt;ref&gt;{{Cite journal |title = A comprehensive human linkage map with centimorgan density. Cooperative Human Linkage Center (CHLC) |author = JC Murray, KH Buetow, JL Weber, S Ludwigsen, T Scherpbier-Heddema, F Manion, J Quillen, VC Sheffield, S Sunden, GM Duyk and al. et |journal = Science |month = September |year= 1994 |volume = 265 |issue = 5181 |doi = 10.1126/science.8091227 |url = http://www.sciencemag.org/content/265/5181/2049.short|pages=2049-2054}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |title = Collinearity between a 30-centimorgan segment of Arabidopsis thaliana chromosome 4 and duplicated regions within the Brassica napus genome |author = A.C. Cavell, D.J. Lydiate, I.A.P. Parkin, C. Dean, and M. Trick |journal = Genome |volume = 41 |year= 1998 |url = http://www.jic.ac.uk/STAFF/caroline-dean/pdf_files/57_Cavell_A_1998_Genome.pdf|pages=62-69}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |title = A strategy for fine-structure functional analysis of a 6- to 11-centimorgan region of mouse chromosome 7 by high-efficiency mutagenesis |author = E M Rinchik, D A Carpenter, and P B Selby |journal = PNAS |month = February |year= 1990 |volume = 87 |issue = 3 |url=http://www.pnas.org/content/87/3/896.short|pages=896-900}}&lt;/ref&gt;

== Biološke funkcije ==
DNK se obično javlja u obliku linearnih [[hromozom]]a kod [[eukariote|eukariota]], i kružnih hromozoma kod [[prokariote|prokariota]]. Set hromozoma u ćeliji čini njen [[genom]]. [[Genom|Ljudski genom]] ima oko 3 milijarde baznih parova DNK grupisanih u 46 hromozoma.&lt;ref&gt;{{Cite journal |author = Venter J; Adams, MD; Myers, EW; Li, PW; Mural, RJ; Sutton, GG; Smith, HO; Yandell, M et al |title = The sequence of the human genome |url = https://archive.org/details/sim_science_2001-02-16_291_5507/page/1304 | journal = Science |volume = 291 |issue = 5507 |year= 2001 |pmid = 11181995 |doi = 10.1126/science.1058040 |bibcode = 2001Sci...291.1304V|pages=1304-51}}&lt;/ref&gt; Informacije su sadržane u delovima [[Sekvenca nukleinskih kiselina|sekvence]] DNK koji se nazivaju [[gen]]i. [[Transmisija (genetika)|Transmisija]] genetičke informacije sadržane u genima se ostvaruje putem komplementarnog sparivanja baza. Na primer, tokom transkripcije, kad ćelija koristi informaciju u genima, DNK sekvenca se kopira u komplementarnu RNK sekvencu putem privlačenja između DNK i korektnih RNK nukleotida. Obično se ova RNK kopija zatim koristi za pravljenje odgovarajuće [[Primarna struktura proteina|proteinske sekvence]] u procesu [[Translacija (genetika)|translacije]], koja zavisi od istih interakcija između RNK nukleotida. U alternativnom maniru, ćelija može da jednostavno kopira svoj genetički sadržaj u procesu [[replikacija DNK|replikacije DNK]].

=== Geni i genomi ===
Genomska DNK je čvrsto i uredno upakovana procesom koji se zove [[Kondenzacija DNK|DNK kondenzacija]] tako da se može smestiti u mali dostupni prostor unutar ćelije. Kod eukariota, DNK je locirana u [[jedro|ćelijskom nukleusu]]. Manje količine DNK su prisutne i u [[mitohondrija]]ma i [[hloroplast]]ima. Kod prokariota, DNK se nalazi unutar tela nepravilnog oblika u [[citoplazma|citoplazmi]] koje se naziva [[nukleoid]].&lt;ref&gt;{{Cite journal |author = Thanbichler M, Wang S, Shapiro L |title = The bacterial nucleoid: a highly organized and dynamic structure |journal = J Cell Biochem |volume = 96 |issue = 3 |year= 2005 |pmid = 15988757 | doi = 10.1002/jcb.20519|pages=506-21}}&lt;/ref&gt; Kompletna genetička informacija jednog organizma je njegov [[genotip]]. Gen je jedinica [[Nasleđivanje|nasleđivanjai]] i region DNK koji proizvodi specifičnu karakteristiku organizma. Geni sadrže [[otvoreni okvir čitanja|otvorene okvire čitanja]]&lt;ref&gt;{{Cite book|author=Deonier Richard, Simon Tavaré, Michael Waterman | title = Computational Genome Analysis: an introduction |url=https://archive.org/details/computationalgen0000deon | publisher = Springer-Verlag |year=2005| isbn = 0-387-98785-1| ref = deonier2005}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |title = Methods for generating precise deletions and insertions in the genome of wild-type Escherichia coli: application to open reading frame characterization |author = A J Link, D Phillips and G M Church |journal = J. Bacteriol |month = October |year = 1997 |volume = 179 |issue = 20 |url = http://jb.asm.org/content/179/20/6228.short |pages = 6228-6237 |access-date = 2014-08-22 |archive-date = 2016-06-13 |archive-url = https://web.archive.org/web/20160613033016/http://jb.asm.org/content/179/20/6228.short |dead-url = yes }}&lt;/ref&gt; koji se mogu transkribovati, [[regulatorna sekvenca|regulatorne sekvence]] kao što su [[promoter (biologija)|promoteri]], i [[pojačivač (genetika)|pojačivače]],&lt;ref name=&quot;pmid1534752&quot;&gt;{{Cite journal |author=Austin S, Dixon R | title = The prokaryotic enhancer binding protein NTRC has an ATPase activity which is phosphorylation and DNA dependent | journal = EMBO J. | volume = 11 | issue = 6 |year=1992| month = June | pmid = 1534752 | pmc = 556689 | doi = |url=http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC556689/|pages=2219-28}}&lt;/ref&gt; koji kontrolišu transkripciju otvorene okvire čitanja.

Kod mnogih [[vrsta (biologija)|vrsta]], samo mala frakcija totalne sekvence [[genom]]a kodira proteine. Na primer, samo oko 1,5 % humanog genoma se sastoji od protein kodirajućih [[ekson]]a, i preko 50% humane DNK su nekodirajuće [[Ponovljeni nizovi genoma|ponavljajuće sekvence]].&lt;ref&gt;{{Cite journal |author = Wolfsberg T, McEntyre J, Schuler G |title = Guide to the draft human genome |url = https://archive.org/details/sim_nature-uk_2001-02-15_409_6822/page/824 |journal = Nature |volume = 409 |issue = 6822 |year= 2001 |pmid = 11236998 | doi = 10.1038/35057000|pages=824-6}}&lt;/ref&gt; Razlozi za prisustvo tolike količine [[nekodirajuća DNK|nekodirajuće DNK]] u eukariotskim genomima i izuzetno velike razlike u [[veličina genoma|veličinama genoma]], ili ''[[C-vrednost]]ima'', između vrsta predstavlja dugogodišnju zagonetku poznatu kao „[[enigma C-vrednosti]]“.&lt;ref&gt;{{Cite journal |author = Gregory T |title = The C-value enigma in plants and animals: a review of parallels and an appeal for partnership | journal = Ann Bot (Lond) |volume = 95 |issue = 1 |year= 2005 |pmid = 15596463 |doi = 10.1093/aob/mci009|pages=133-46}}&lt;/ref&gt; Međutim, DNK sekvence koje ne kodiraju proteine još uvek mogu da kodiraju funkcionalne [[nekodirajuća RNK|nekodirajuće RNK]] molekule, koji učestvuju u [[regulacija genske ekspresije|regulaciji genske ekspresije]].&lt;ref&gt;{{Cite journal |author = The ENCODE Project Consortium |title = Identification and analysis of functional elements in 1% of the human genome by the ENCODE pilot project |url = https://archive.org/details/sim_nature-uk_2007-06-14_447_7146/page/n63 |journal = Nature |volume = 447 |issue = 7146 |year= 2007 |doi = 10.1038/nature05874 |pmid = 17571346 |pmc = 2212820 |bibcode = 2007Natur.447..799B|pages=799-816}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |title = Regulation of gene expression by small non-coding RNAs: a quantitative view author = Yishai Shimoni, Gilgi Friedlander, Guy Hetzroni, Gali Niv, Shoshy Altuvia, Ofer Biham &amp; Hanah Margalit |journal = Molecular Systems Biology |doi = 10.1038/msb4100181 |year= 2007 |url = http://www.nature.com/msb/journal/v3/n1/full/msb4100181.html}}&lt;/ref&gt;

Neke nekodirajuće DNK sekvence imaju strukturne uloge u hromozomima. [[Telomera|Telomere]] i [[Centromera|centromere]]{{sfn|Pollard|2007|pp=200–203}}&lt;ref&gt;{{cite web |url = http://ghr.nlm.nih.gov/glossary=sisterchromatidcohesion |title = Sister chromatid cohesion |date = 15 May, 2011 |work = Genetics Home Reference |publisher = United States National Library of Medicine}}&lt;/ref&gt; tipično sadrže mali broj gena, ali su važni za funkciju i stabilnost hromozoma.&lt;ref name=Nugent/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |author = Pidoux A, Allshire R |title = The role of heterochromatin in centromere function | pmc = 1569473 | journal = Philos Trans R Soc Lond B Biol Sci |volume = 360 |issue = 1455 |year= 2005 |pmid = 15905142 | doi = 10.1098/rstb.2004.1611|pages=569-79}}&lt;/ref&gt; Bogata familija nekodirajuće DNK kod ljudi su [[pseudogen]]i,&lt;ref name=&quot;pmid_12083509&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;pmid3909943&quot;&gt;{{Cite journal | author = Vanin EF | title = Processed pseudogenes: characteristics and evolution | url = https://archive.org/details/sim_annual-review-of-genetics_1985_19/page/253 | journal = Annu. Rev. Genet. | volume = 19 | year= 1985 | pmid = 3909943 | doi = 10.1146/annurev.ge.19.120185.001345|pages=253-72}}&lt;/ref&gt; koji su kopije gena koje su onesposobljene mutacijama.&lt;ref&gt;{{Cite journal |author = Harrison P, Hegyi H, Balasubramanian S, Luscombe N, Bertone P, Echols N, Johnson T, Gerstein M |title = Molecular Fossils in the Human Genome: Identification and Analysis of the Pseudogenes in Chromosomes 21 and 22 |journal = Genome Res |volume = 12 |issue = 2 |year= 2002 |pmid = 11827946 |doi = 10.1101/gr.207102 |pmc = 155275|pages=272-80}}&lt;/ref&gt; Te sekvence su obično samo molekulski [[fosil]]i, mada one mogu povremeno da služe kao sirovi genetički materijal za kreiranje novih gena putem procesa [[dupliranje gena|dupliranja gena]]&lt;ref name=&quot;Zhang_2003&quot;&gt;{{Cite journal |author = Zhang J |title = Evolution by gene duplication: an update |journal = Trends in Ecology &amp; Evolution |volume = 18 |issue = 6 |year= 2003 |doi = 10.1016/S0169-5347(03)00033-8 |url = http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0169534703000338|pages=292-8}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Taylor_Raes_2004&quot;&gt;{{Cite journal |author = Taylor JS, Raes J |title = Duplication and divergence: the evolution of new genes and old ideas |journal = Annu. Rev. Genet. |volume = 38 |year= 2004 |pmid = 15568988 |doi = 10.1146/annurev.genet.38.072902.092831 |url = http://www.annualreviews.org/doi/abs/10.1146/annurev.genet.38.072902.092831?journalCode=genet|pages=615-43}}&lt;/ref&gt; i [[Divergentna evolucija|divergencije]].&lt;ref&gt;{{Cite journal |author = Harrison P, Gerstein M |title = Studying genomes through the aeons: protein families, pseudogenes and proteome evolution |url = https://archive.org/details/journal-of-molecular-biology_2002-05-17_318_5/page/1155 | journal = J Mol Biol |volume = 318 |issue = 5 |year= 2002 |pmid = 12083509 |doi = 10.1016/S0022-2836(02)00109-2|pages=1155-74}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |doi = 10.1111/j.1469-7580.2005.00471.x | author = Schneider R. A. | title = Developmental mechanisms facilitating the evolution of bills and quills | journal = Journal of Anatomy | volume = 207 | issue = 5 | year= 2005 | pmid = 16313392 | pmc = 1571558|pages=563-573}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal | author = Good, JM; Hayden, CA; Wheeler, TJ | title = Adaptive protein evolution and regulatory divergence in Drosophila | journal = Mol Biol Evol. | year= 2006 | month = June | volume = 23 | issue = 6 | pmid = 16537654 | url = http://mbe.oxfordjournals.org/content/23/6/1101.long|pages=1101-3}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal
| author = Yoshikuni, Y.; Ferrin, T. E.; Keasling, J. D. | title = Designed divergent evolution of enzyme function | url = https://archive.org/details/sim_nature-uk_2006-04-20_440_7087/page/1078 | journal = Nature | volume = 440 | issue = 7087 | year= 2006 | pmid = 16495946 | doi = 10.1038/nature04607 |bibcode = 2006Natur.440.1078Y|pages=1078-1082}}&lt;/ref&gt;

=== Transkripcija i translacija ===
[[Datoteka:Ribosome mRNA translation sr.svg|400px|mini|right|Dijagram prikazuje [[Translacija (genetika)|translaciju]] [[iRNK]] i [[Sinteza proteina|sintezu proteina]] [[ribozom]]om]]
[[Datoteka:RNA-codons.sr.png|mini|left|Serija kodona u delu molekula [[iRNK|informacione RNK]] (iRNK). Svaki kodon se sastoji od tri [[nukleotid]]a, i obično predstavlja jednu [[aminokiselina|aminokiselinu]]. Nukleotidi su označeni slovima A, U, G i C. iRNK koristi U ([[uracil]]), dok DNK koristi T ([[timin]]).]]
[[Datoteka:T7 RNA polymerase.jpg|mini|right|320px|[[T7 RNK polimeraza]] (plavo) formira [[iRNK]] (zeleno) iz DNK obrasca (narandžasto). ({{PDB2|1MSW}})&lt;ref&gt;{{Cite journal |title = Structural Basis for the Transition from Initiation to Elongation Transcription in T7 RNA Polymerase | author = Y. Whitney Yin and Thomas A. Steitz | journal = Science |month = November |year= 2002 |volume = 298 |issue = 5597 |doi = 10.1126/science.1077464 |url = http://www.sciencemag.org/content/298/5597/1387.short|pages=1387-1395}}&lt;/ref&gt;]]

Gen je DNK sekvenca koja sadrži genetičke informacije i koja može da utiče na [[fenotip]] organizma.&lt;ref&gt;{{Cite journal | author = Churchill F.B. | year = 1974 | title = William Johannsen and the genotype concept | url = http://www.springerlink.com/content/v137610135841685/ | journal = Journal of the History of Biology | volume = 7 | issue =  | doi = 10.1007/BF00179291 | pages = 5-30 }}{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal | author = Johannsen W. | year= 1911 | title = The genotype conception of heredity | url = http://www.jstor.org/stable/2455747 | journal = American Naturalist | volume = 45 | issue = | pages=129-159}}&lt;/ref&gt; Struktura i/ili enzimska aktivnost svakog proteina prvenstveno proizlazi iz njegove [[Primarna struktura proteina|primarne sekvence aminokiselina]]. Putem određivanja sekvence aminokiselina proteina geni imaju sposobnost nošenja informacije neophodne za definisanje aktivnog polipeptidnog lanca. Na taj način jedan jednostavan tip molekulske strukture ima sposobnost izražavanja bezbrojnih [[Tercijarna struktura proteina|proteinskih formi]]. Kolektivno dejstvo raznih proteinskih proizvoda ćelije sprovodi katalitičke i strukturne aktivnosti koje su neophodne za uspostavljanje fenotipa.

Unutar gena, sekvenca baza duž DNK lanca definiše sekvencu [[iRNK|informacione RNK]], koja zatim definiše jednu ili više proteinskih sekvenci. Odnos između nukleotidnih sekvenci gena i [[aminokiselina|aminokiselinskih]] sekvenci proteina je određen pravilima [[Translacija (genetika)|translacije]], koja su poznata kao [[genetički kod]]. On se sastoji od reči sa tri slova koje se nazivaju ''kodoni''. Oni su formirani od sekvenci sa tri nukleotida (npr. ACT, CAG, TTT).&lt;ref name=&quot;pmid19131629&quot;&gt;{{Cite journal | author = Turanov AA, Lobanov AV, Fomenko DE, Morrison HG, Sogin ML, Klobutcher LA, Hatfield DL, Gladyshev VN | title = Genetic code supports targeted insertion of two amino acids by one codon | journal = Science | volume = 323 | issue = 5911 | year= 2009 | month = January | pmid = 19131629 | doi = 10.1126/science.1164748 |url = http://www.sciencemag.org/content/323/5911/259.abstract|pages=259-61}}&lt;/ref&gt; Genetički kod dekodira kompleksni aparat koji stoji između nukleinske kiseline i proteina. Taj aparat je esencijalan za prenos informacije koju sadrži DNK. Samo jedan od dva DNK lanca kodira protein, tako da se genetički kod zapisuje kao sekvenca [[nukleotid]]a, a ne baznih parova.

Tokom transkripcije, kodoni gena se kopiraju u informacione RNK molekule posredstvom [[RNK polimeraza|RNK polimeraze]]. Te RNK kopije se zatim dekodiraju u [[ribozom]]ima koji čitaju RNK sekvence putem baznog sparivanja informacione RNK sa [[transportna RNK|transportnim RNK]] molekulima, koji nose aminokiseline. Pošto postoje četiri baze u kombinacijama od tri slova, moguća su 64 kodona (4&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt; kombinacije).&lt;ref name=&quot;|isbn0-465-09138-5&quot;&gt;{{harvnb|Crick|1988|pp=89-101}}&lt;/ref&gt; Kodoni kodiraju dvadeset [[Proteinogena aminokiselina|standardnih aminokiselina]]. Većina aminokiselina je kodirana sa više od jednog kodona. Postoje tri ''stop'' ili ''nesmisaona'' kodona koji označavaju kraj kodirajućeg regiona. To su: TAA, TGA i TAG kodoni.&lt;ref name=&quot;urlHow nonsense mutations got their names&quot;&gt;{{cite web | url = http://www.sci.sdsu.edu/~smaloy/MicrobialGenetics/topics/rev-sup/amber-name.html | title = How nonsense mutations got their names | author = Maloy S | authorlink =  | coauthors =  | date = 29. 11. 2003. | work = Microbial Genetics Course | publisher = San Diego State University | accessdate = 10. 3. 2010. | archive-date = 2020-09-23 | archive-url = https://web.archive.org/web/20200923075442/http://www.sci.sdsu.edu/~smaloy/MicrobialGenetics/topics/rev-sup/amber-name.html | dead-url = yes }}&lt;/ref&gt;

Gen sadrži seriju kodona koja se čita sekvencijalno od početne tačke na jednom kraju do krajnje tačke na drugom. Napisana u konvencionalnom 5'-3' smeru, sekvenca nukleotida DNK lanca koja kodira protein odgovara sekvenci aminokiselina napisanoj u pravcu od [[N-terminus]]a do [[C-terminus]]a.

Opšta baza koda je otkrivene putem genetičke analize mutacija ''rII'' regiona bakterijskog virusa, [[Enterobakterijski fag T4|fag T4]]. [[Fransis Krik|Krik]] je [[1961]]. pokazao da se kod mora čitati u ''nepreklapajućim tripletima počevši od fiksne početne tačke''. Nepreklapanje znači da se svaki kodon sastoji od tri nukleotida i da su uzastopni kodoni predstavljeni uzastopnim trinukleotidima. Upotreba fiksne početna tačke znači da konstrukcija proteina mora da počne na jednom kraju i teče ka drugom, tako da se različiti delovi kodirajuće sekvence ne mogu nezavisno čitati.

Ako se genetički kod čita u nepreklapajućim tripletima, onda postoje tri moguća načina transliranja nukleotidne sekvence u protein u zavisnosti od početne tačke. Oni se nazivaju okvirima čitanja. Na primer za sekvencu ACGACGACGACGACGACG tri okvira čitanja su:
: ACG ACG ACG ACG ACG ACG
: &amp;nbsp;&amp;nbsp;CGA CGA CGA CGA CGA CGA
: &amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;GAC GAC GAC GAC GAC GAC

Mutacija koja umetne ili ukloni jednu bazu menja okvir čitanja celokupne sekvence. Promena te vrste se naziva [[mutacija pomeranja okvira čitanja|''pomeranje okvira'']] ({{jez-eng|frameshift}}). Pošto se sekvenca novog okvira čitanja kompletno razlikuje od stare, celokupna aminokiselinska sekvenca proteina je promenjena iza mesta mutacije, te se stoga funkcija proteina verovatno kompletno gubi.

Mutacije promene okvira čitanja mogu da indukuju [[akridin]]i, jedinjenja koja se vezuju za DNK i izobličavaju strukturu dvostrukog heliksa, uzrokujući inkorporaciju ili izostavljanje dodatne baze tokom replikacije. Svaka mutacija uzrokovana akridinom dovodi do adicije ili uklanjanja jednog baznog para. Ako jedna akridinska mutacija proizvede na primer adiciju nukleotida, DNK se može vratiti u početno stanje uklanjanjem to nukleotida. Do reverzije se doći i odstranjivanjem različite baze na mestu u blizini prvog. Kombinacija takvih mutacija daje veoma korisne informacije o prirodi genetičkog koda.

Originalna analiza je izvedena genetičnim putem, tako što su sve akridinske mutacije klasifikovane u dve grupe, obeležene sa (+) i (-). Oba tipa mutacija uzrokuju frejmšift. Tip (+) putem adicije baze, a tip (-) putem [[Delecija|delecije]] baze. Dvostruke kombinacije tipova (+ +) i (- -) su i dalje mutirane. Međutim, kombinacije tipova (+ -) i (- +) se međusobno poništavaju, te je jedan od mutanta supresor drugog. Ovi rezultati pokazuju da se genetički kod mora čitati u sekvenci sa okvirom čitanja koji ima fiksnu početnu tačku, tako da adicija i delecija mogu da kompenzuju jedna drugu, dok dvostruke adicije ili dvostruke delecije zadržavaju karakter mutanta. Ovi nalazi ne daju indikaciju o veličini kodona.

Kad se formiraju trostruke mutacije, samo (+ + +) i (- - -) kombinacije pokazuju početni fenotip, dok ostale kombinacije ostaju mutirane. Ako se pretpostavi da tri adicije ili tri delecije odgovaraju respektivno adiciji ili izostavljanju jedne aminokiseline, može se zaključiti da se kod čita u tripletima. Nekorektna aminokiselinska sekvenca se nalazi između dva spoljašnja mesta mutacija, dok sekvence na oba kraja ostaju nepromenjene.

=== Replikon ===
Bilo da ćelija ima samo jedan hromozom (kao kao prokariota) ili mnoštvo hromozoma (kao kod eukariota), celokupni genom se mora replikovati jednom tokom svake ćelijske deobe.&lt;ref name = &quot;Brown_Genomes3rd&quot;/&gt; Dva opšta principa se koriste za poređenje stanja replikacije sa uslovima ćelijskog ciklusa:
* Inicijacija DNK replikacije obavezuje ćeliju da izvrši podelu. Sa te tačke gledišta broj potomaka ćelije je određen serijom odluka o inicijaciji replikacije DNK.
* Ako je replikacija u toku, podela nije dozvoljena dok se replikacioni čin ne završi. Završetak replikacije može da proizvede signal za sledeću ćelijsku podelu. Duplirani genomi se razdvajaju u dve ćelije ćerke (putem [[mitoza|mitoze]] kod eukariota). Jedinica segregacije je hromozom.

Regulatorni geni ćelijskog ciklusa aktiviraju prekidače koji iniciraju DNK replikaciju i pokreću samu deobu. Kod prokariota, inicijacija replikacije je događaj u kome učestvuje jedinstveno mesto bakterijskog hromozoma, i proces deobe je praćen razvojem pregrade. Kod eukariotskih ćelija, inicijacija replikacije je identifikovana početkom [[S faza|S faze]], dužeg perioda tokom kojeg dolazi do sinteze DNK, i koji obuhvata mnoge individualne inicijacione događaje. Čin podele se ostvaruje reorganizacijom ćelije tokom mitoze.

Jedinica DNK u kojoj se javlja individualni čin replikacije se naziva ''replikon''. Svaki replikon se aktivira jednom i samo jednom u svakom ćelijskom ciklusu. Replikon je definisan posedovanjem kontrolnih elemenata potrebnih za replikaciju. On sadrži ''mesto početka'' na kome se inicira replikacija. On isto tako može da sadrži „terminus“ na kome se replikacija zaustavlja. Svaka sekvenca vezana za mesto početka, ili preciznije sekvenca koja nije razdvojena od mesta početka terminusom, se replikuje kao deo replikona. Mesto početka može da utiče samo na DNK molekul na kome se nalazi. Genom prokariotske ćelije je jedan replikon, tako da su jedinice replikacije i segregacije na istom mestu. Najveći takav replikon je sam bakterijski hromozom. Replikon je fleksibilna jedinica. U slučaju bakterijskih hromozoma, on se koristi za formiranje kopija dupliranjem dvolančane DNK. On se takođe može koristiti za generisanje jednolančanih kopija genoma faga ili plazmida u monometrijskim ili multimetrijskim formama. Mod reprodukcije replikona zavisi od prirode interakcija koje se javljaju tokom inicijacije na mestu početka. Opšti princip je da je replikacija kontrolisana stupnjem inicijacije. Nakon početka replikacije, ona se nastavlja dok se celokupni genom ne duplira.&lt;ref name=&quot;Lewin_Genes6th&quot;/&gt;

Glavna razlika u organizaciji bakterijskih i eukariotskih genoma je u njihovoj replikaciji. Svaki eukariotski hromozom sadrži veliki broj replikona, tako da jedinica segregacije obuhvata mnoštvo jedinica replikacije. Time se dodaje nova dimenzija problemu kontrole. Svi replikoni na hromozomu se moraju aktivirati tokom [[životni ciklus ćelije|ćelijskog ciklusa]], mada oni nisu istovremeno aktivni, nego se aktiviraju tokom dužeg perioda. Svaki replikon se mora aktivirati samo jednom u datom ćelijskom ciklusu. Signal mora da razlikuje replicirane od nerepliciranih replikona, tako da do aktivacije replikona dođe samo jednom. Pošto su mnogi replikoni nezavisno aktivirani, mora da postoji signal koji označava da je celokupan proces replikacije završen.

Replikacija može da bude jednosmerna i dvosmerna. Tip je određen time da li se jedna ili dve [[replikacija DNK|replikacione račve]] formiraju. Kod jednosmerne replikacije, jedna replikaciona viljuška napušta mesto početka i kreće se duž DNK. Kod dvosmerne replikacije, dve replikacione viljuške se formiraju i kreću se u suprotnim smerovima. Kad se replikacija DNK posmatra pod [[elektronski mikroskop|elektronskim mikroskopom]], replikacioni region izgleda kao ''oko'' unutar nereplikovane DNK. Međutim na osnovu izgleda segmenta se ne može reći da li je replikacija jednosmerna ili dvosmerna. Oko može da predstavlja bilo koju od te dve strukture. Ako je ''oko'' formirano jednosmernom replikacijom, ono predstavlja nepomerno mesto početka i pokretnu replikacionu račvu. Ako je formirano dvosmernom replikacijom, ono predstavlja par replikacionih račvi. Nezavisno od tipa, progres replikacije proširuje ''oko'' dok se ultimatno ne proširi na ceo replikon. Kad je replikon kružan, prisustvo ''oka'' formira [[Teta struktura|θ strukturu]].

Broj replikacionih račvi replikacionog oka se može odrediti na dva načina. Izbor metoda zavisi od toga da li se analizira definisani molekul DNK ili nedefinisani region ćelijskog genoma. U slučaju definisanog molekula, može se koristiti elektronska mikroskopija za merenje rastojanja krajeva replikacionog oka od krajeva DNK. Zatim se pozicija svakog kraja oka može porediti u molekulima sa koji imaju različite veličine oka. Ako je replikacija jednosmerna samo se jedan kraj pomera. Ako je replikacija dvosmerna oba kraja se pomeraju, dok je mesto početka u sredini. U slučaju nedefinisanih regiona velikog genoma, dva uzastopna [[Radioaktivnost|radioaktivna]] pulsa se mogu koristiti za obeležavanje kretanja replikacione viljuške. Ako jedan od pulseva ima intenzivniju oznaku, oni se mogu razlikovati po relativnim intenzitetima oznaka primenom autoradiologije. Kod jednosmerne replikacije jednoj oznaci sledi druga na jednom kraju oka, dok se kod dvosmerne javlja simetričan obrazac na obe strane oka. Simetrični obrazac se obično uočava u replikonima eukariotskih hromozoma.

Savremeniji metod mapiranja mesta početka sa povećanom rezolucijom koristi promenljive efekte promene oblika putanja nakon [[Elektroforeza|elektroforetske]] migracije DNK. Tehnika dvodimenzionog mapiranja razdvaja restrikcione fragmente replikujuće DNK elektroforezom po masi u prvoj dimenziji, dok je u drugoj dimenziji kretanje prvenstveno određeno oblikom. Različiti tipovi replikacionih molekula slede karakteristične puteve, koji se mere njihovom devijacijom od linije koju bi sledili linearni molekuli udvostručene veličine. Jednostavna Y-struktura u kojoj se jedna viljuška kreće duž linearnog fragmenta sledi kontinuirani put. Tačka inflekcije se javlja kad su sve tri grane jednake dužine. Ta struktura maksimalno odstupa od linearne DNK. Analognim razlozi određuju puteve dvostrukih Y-struktura ili mehura. Asimetrični mehur sledi isprekidani put, koji se prekida u tački u kojoj se mehur konvertuje u Y-strukturu.

==== Bakterijski replikon ====
Bakterijski replikon treba da podržava sledeće funkcije da bi se korektno nasleđivao
* Inicijacija replikacionog ciklusa
* Kontrola frekvencije inicijalnih događaja
* Segregacija replikovanih hromozoma u ćelije ćerke
Prve dve funkcije su osobine mesta početka. Segregacija može da bude nezavisna funkcija, ali u prokariotskim sistemima obično počiva na sekvenci u blizini mesta početka. To nije slučaj kod eukariota. DNK sekvenca mesta početka replikona ima sposobnost podržavanja replikacije bilo koje DNK sekvence u koju se unese. Kad se ona klonira u molekul koji ne sadrži mesto početka, rekonstrukcija formira plazmid koji ima sposobnost autonomne replikacije. Mesta početka su identifikovana kod bakterija, [[kvasac]]a, [[hloroplast]]a i [[mitohondrija]]. Opšte svojstvo je da je sekvenca bogata AT parovima. Smatra se da je to usled potrebe da se dvolančana DNK otopi kako bi se inicirala replikacija.

Genom [[Ešerihija koli|Ešerihije koli]] se dvosmerno replikuje iz jednog mesta početka, koje se identifikuje kao genetički lokus [[Mesto početka replikacije|''oriC'']].&lt;ref name = &quot;Kornberg_1984&quot;/&gt;&lt;ref name = &quot;Bell_1992&quot;/&gt; Dodatak ''oriC'' segmenta u bilo koju DNK sekvencu formira veštački plazmid koji se može replikovati u ''E. Coli''. Putem redukovanja veličine kloniranog fragmenta ''oriC'' utvrđeno je da se region neophodan za iniciranje replikacije sastoji od 245 bazna para. Plazmidi koji se korektno iniciraju mogu da imaju iregularnu segmentaciju, ali se to može stabilizovati uvođenjem dodatnih sekvenci. Iz toga sledi da mesto početka koje je neophodno za inicijaciju ne sadrži dovoljno informacija da omogući podelu dupliranih DNK molekula u ćelije ćerke pri podeli bakterije. Funkcije koje učestvuju u podeli se mogu identifikovati karakterizacijom sekvenci koje uslovljavaju segregacionu stabilnost plazmida.

Prokariotski replikoni su obično kružni. Kružne strukture obuhvataju bakterijski hromozom, plazmide i mnoge [[bakteriofag]]e. One su isto tako česte u hloroplastima i [[Mitohondrija|mitohondrijskim]] DNK molekulima. Replikacija kružnih molekula izbegava problem replikacije krajeva, ali ima problem završavanja replikacije. Bakterijski hromozom se dvosmerno replikuje kao jedna jedinica počevši od ''oriC'' lokacije. Dve replikacione račve se kreću oko genoma aproksimativno istom brzinom do tačke sastajanja, i do terminacije dolazi u diskretnom regionu. Nakon terminacije same replikacije DNK, enzimi višeg nivoa koji manipulišu strukture su neophodni da bi se dva novonastala hromozoma razdvojila. Sekvence koje uzrokuju terminaciju se nazivaju ''ter'' mesta. Ona se sastoje od kratke (~23 bazna para dugačke) sekvence koja uzrokuje terminaciju ''[[in vitro]]''. Terminacione sekvence funkcionišu samo u jednom smeru. Terminacija zahteva protein kodiran ''TUS'' genom&lt;ref name=&quot;Hill_1990&quot;/&gt;&lt;ref name = &quot;Tus_1989&quot;/&gt; koji prepoznaje konsenzus sekvencu i sprečava dalji napredak replikacione viljuške.

Kod Ešerihije koli replikaciona račva se obično zaustavlja u tački na pola puta oko hromozoma. Postoje dva terminaciona regiona (''terD,A'' i ''terC,B'') locirana oko 100 kb na svakoj strani mesta sretanja. Svaki terminalni region je specifičan za jedan smer kretanja račve, i oni su raspoređeni na takav način da bi svaka račva morala da pređe drugi završni region da bi dosegla do završnog kraja koji prepoznaje. Ovaj aranžman formira klopku za replikacione račve. Ako je iz bilo kog razloga jedna račva kasni, tako da račve ne uspeju da se sretnu u uobičajenoj centralnoj poziciji, brža račva će biti zaustavljena u ter regionu i čekaće dolazak sporije račve.

U slučaju da replikaciona račva (koja se kreće deset puta brže) naiđe na [[RNK polimeraza|RNK polimerazu]] koja se kreće u istom smeru, ona je obilazi bez poremećaja transkripcije. Mehanizam ove interakcije nije poznat. U slučaju da se RNK polimeraza kreće u suprotnom smeru, konflikt se verovatno ne bi mogao rešiti, te može doći do letalnog ishoda. To je mogući razlog što su kod Ešerihije koli skoro sve aktivne transkripcione jedinice orijentisane tako da se izražavaju u istom smeru kao i replikaciona račva. Izuzeci su jedino male transkripcione jedinice koje se retko izražavaju.

==== Eukariotski replikon ====
Kod eukariotskih ćelija, replikacija DNK je ograničena na deo ćelijskog ciklusa. [[S faza]] se javlja kao deo interfaze koja obično traje nekoliko časova kod ćelija viših eukariota. Replikacija velike količine DNK sadržane u eukariotskom hromozomu se ostvaruje podelom u mnoštvo replikona. Samo deo tih replikona učestvuje u replikaciji u bilo kojem trenutku S faze. Svaki replikon se aktivira u specifično vreme, mada evidencija o tome nije potpuna. Signal za početak S faze je aktivacija prvog replikona. Tokom sledećih nekoliko sati dolazi do aktivacije drugih replikona. Kontrola S faze stoga obuhvata dva procesa: izlazak ćelije iz prethodne G1 faze, i inicijaciju replikacije individualnih replikona na uređen način.

Najveći deo poznatih svojstava pojedinačnih replikona je dobijen putem autoradiografskih studija. Hromozomski replikoni obično imaju dvosmernu replikaciju. Poteškoća u karakterisanju pojedinačnih jedinica je u tome da se susedni replikoni spajaju i proizvode velike replikacione mehure. Pristup koji se koristi za razlikovanje individualnih replikona od spojenih se obično oslanja na segmente DNK u kojima se može videti nekoliko aktivnih replikona, koji su verovatno aktivirani u približno isto vreme i čije račve se još nisu srele. Postoje dokazi da „regionalna“ kontrola može da proizvede izvestan oblik regulacionog obrasca u kome su grupe replikona inicirane više ili manje koordinirano, što je u suprotnosti sa mehanizmom u kome su individualni replikoni aktivirani jedan po jedan u rasutim oblastima genoma. Dve strukturne osobine sugerišu mogućnost organizacije na velikoj skali. Veoma veliki regioni hromozoma se mogu karakterisati kao „rano replikujući“ ili „kasno replikujući“, iz čega sledi da postoji izvesna raspodela između replikona koji se aktiviraju rano i kasno. Vizuelizacija replikacionih račvi obeleženih sa DNK prekursorima pokazuje 100-300 centara, umesto uniformne raspodele. Svaki centar verovatno sadrži &gt;300 replikacionih račvi. Račve mogu da predstavljaju fiksne strukture kroz koje replikujuća DNK mora da prođe.

&lt;div class=&quot;thumb floatright&quot; &gt; 
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|- 
! colspan=&quot;4&quot; | Eukariotski replikoni su mali i replikuju se sporije od bakterijske DNK
|- 
! Organizam !! Broj replikon (bp) !! Prosečna dužina !! Brzina kretanja (bp/min)
|-
| Bakterija || 1 || 4.200 || 50.000
|-
| [[Kvasac]] || 500 || 40 || 3.600
|-
| Voćna mušica || 3.500 || 40 || 2.600
|-
| [[Žaba]] || 15.000 || 200 || 500
|-
| [[Miš (životinja)|Miš]] || 25.000 || 150 || 2.200
|-
| Biljka || 35.000 || 300 || 
|}&lt;/div&gt;

U grupama aktivnih replikona, prosečna veličina jedinice se meri rastojanjem između mesta početaka. Brzina kretanja replikacione račve se može proceniti iz maksimalnog rastojanja koje autoradiografski trag pređe tokom datog vremenskog intervala. Pojedinačni eukariotski replikoni su relativno mali, iako njihova dužina varira više od deset puta unutar genoma. Brzina kojom se oni replikuju je znatno manja od brzine bakterijske replikacije. Genom [[sisari|sisara]] bi se mogao replikovati u toku jednog sata, ako bi svi replikoni simultano funkcionisali. Međutim, S faza zapravo traje duže od šest sati u tipičnim somatskim ćelijama, iz čega sledi da je do 15% replikona aktivno u bilo kom momentu. Postoje neki izuzetni slučajevi, kao što je rani embrionski razvoj Drozofila embriona, gde je dužina S faze kompresovana simultanim funkcionisanjem velikog broja replikona.

Dostupna evidencija sugeriše da hromozomski replikoni nemaju terminuse na kojima se replikacione račve zaustavljaju i enzimski kompleks disocira od DNK. Verovatniji scenario je da replikacione račve nastavljaju kretanje od svog mesta početka dok se ne sretnu sa račvom koja se kreće u suprotnom smeru.

Svaki DNK segment koji sadrži mesto početka bi trebalo da ima sposobnost replikacije. Mada su plazmidi retki kod eukariota, moguće ih je formirati putem podesnih manipulacija ''in vitro''. To je ostvareno kod kvasca, mada ne i kod viših eukariota. ''[[Saccharomyces cerevisiae]]'' mutanti se mogu transformisati do divljeg tipa dodatkom DNK koja sadrži kopiju gena divljeg tipa. Neki DNK fragmenti kvasca (često kružni) imaju sposobnost veoma efektivnog transformisanja defektivnih ćelija. Ti fragmenti mogu da opstanu u ćelijama u neintegrisanom (autonomnom) stanju, poput samoreplikujućih [[plazmid]]a. Fragmenti koji se transformišu sa visokom frekvencijom poseduje sekvence koje imaju sposobnost efektivne replikacije u kvascu. Taj segment se naziva ARS (autonomno replikujuća sekvenca). ARS elementi su izvedeni iz autentičnih mesta početka replikacije hromozoma. Sekvence sa ARS funkcijom se javljaju sa skoro jednakom frekvencijom kao i mesta početka replikacije. ARS elementi su sistematski mapirani na dužim regionima hromazoma. Samo deo njih se zapravo koristi za inicijaciju replikacije. Drugi su nemi, ili se možda koriste povremeno. Ako je tačno da neka mesta početka imaju varirajuću verovatnoću aktivacije, sledi da granice replikona nisu fiksne. U tom slučaju dati region hromozoma može da bude replikovan iz različitih mesta početaka u različitim ćelijskim ciklusima. ARS element se sastoji od AT bogatog regiona koji sadrži određena diskretna mesta na kojima mutacije imaju znatan uticaj. Sadržaj baza umesto same sekvence može da bude značajan za ostatak regiona.

=== Replikacija DNK molekula ===
[[Datoteka:DNA replication split.svg|mini|200px|left|Replikacija DNK. [[Dvostruki heliks nukleinske kiseline|Dvostruki heliks]] se razmotava i svaki lanac deluje kao šablon za sledeći lanac.]]
[[Datoteka:DNA replication sr.svg|mini|450px|right|DNK replikacija. Dvostruki heliks se otpliće posredstvom [[helikaza|helikaze]] i [[topoizomeraza|topoizomeraze]]. Zatim jedna [[DNK polimeraza]] proizvodi kopiju [[replikacija DNK|vodećeg lanca]]. Druga DNK polimeraza se vezuje za [[replikacija DNK|zaostajući lanac]]. Taj enzim pravi diskontinuirane segmente ([[Okazaki fragment]]e) koje [[DNK ligaza]] spaja.]]

[[Replikacija DNK]] molekula je veoma složen i važan proces. Stoga je puno vremena i truda je uloženo u njegovo razumevanje.

[[Ćelijska deoba]] je esencijalna za rast organizma. Tokom deobe ćelija dolazi do replikacije DNK tako da svaka od novonastalih ćelija ima isti genetički sadržaj kao i njihov roditelj. Dvolančana struktura DNK omogućava jednostavan mehanizam za [[Replikacija DNK|replikaciju]]. Ovde se dva lanca razdvajaju i formira se [[Komplementarna DNK|komplementarna]] sekvenca za svaki od njih posredstvom [[enzim]]a [[DNK polimeraza]].&lt;ref name=berg/&gt; Taj enzim formira komplementarni lanac tako što nalazi korektnu bazu putem sparivanja komplementarnih baza, i njihovog vezivanja na originalni lanac. Pošto DNK polimeraze mogu da produže jedino DNK lanac u 5′ ka 3′ smeru, drugi mehanizmi se koriste za kopiranje antiparalelnih lanaca dvostrukog heliksa.&lt;ref&gt;{{Cite journal |author = Albà M |title = Replicative DNA polymerases | journal = Genome Biol |volume = 2 |issue = 1 | pages = REVIEWS3002 |year= 2001 |pmid = 11178285 |pmc = 150442 |doi = 10.1186/gb-2001-2-1-reviews3002 |nopp = true |url = http://www.biomedcentral.com/content/pdf/gb-2001-2-1-reviews3002.pdf}}&lt;/ref&gt; Na taj način, baze starog lanca određuju u kojoj sekvenci se baze pojavljuju u novom lancu, i ćelija dobija perfektnu kopiju svoje DNK.

Replikacija DNK se takođe može izvoditi ''[[in vitro]]'' (veštački, izvan ćelije). [[DNK polimeraza|DNK Polimeraze]], izolovane iz ćelija, i veštački DNK prajmeri se koriste za iniciranje sinteze DNK na poznatim sekvencama molekulskih templeta. [[Polimerazna lančana reakcija]] (PCR) je uobičajena laboratorijska tehnika u kojoj se primenjuje takva veštačka sinteza u cikličnom režimu radi umnožavanja specifičnog ciljnog DNK fragmenta iz DNK smeše.

==== Eukariotska replikacija ====
{{Infobox Enzim
| Name = [[DNK polimeraza]]
| EC_number = 2. 7. 7.7
| CAS_number = 9012-90-2
| IUBMB_EC_number = 2/7/7/7
| GO_code = 0034061
| image = DNA polymerase.png
| width = 260px
| caption = 3D struktura [[heliks-zavoj-heliks]] motiva DNK vezivanja ljudske DNK polimeraze beta ({{PDB2|7ICG}})&lt;ref&gt;{{Cite journal |title = A Structural Basis for Metal Ion Mutagenicity and Nucleotide Selectivity in Human DNA Polymerase β |author = Huguette Pelletier, Michael R. Sawaya, William Wolfle, Samuel H. Wilson, and Joseph Kraut |journal = Biochemistry |year= 1996 |volume = 35 |issue = 39 |doi = 10.1021/bi9529566 |pages = http://pubs.acs.org/doi/abs/10.1021/bi9529566|pages=12762-12777}}&lt;/ref&gt;
}}
Replikacija DNK molekula počinje na mestu koji se zove ''oriC'' lokus.&lt;ref name = &quot;Kornberg_1984&quot;&gt;{{Cite journal |title = DNA replication |author = Arthur Kornberg |volume = 9 |issue = 4 |month = April |year= 1984 |doi = 10.1016/0968-0004(84)90114-2 |url = http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/0968000484901142 |journal = Trends in Biochemical Sciences|pages=122-124}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name = &quot;Bell_1992&quot;&gt;{{Cite journal |title = ATP-dependent recognition of eukaryotic origins of DNA replication by a multiprotein complex |author = SP Bell, B Stillman |journal = Nature |year = 1992 |volume = 357 |url = http://www.tamu.edu/faculty/kunkel/Feb23.pdf |pages = 128-134 |access-date = 2014-08-22 |archive-date = 2013-11-10 |archive-url = https://web.archive.org/web/20131110191216/http://www.tamu.edu/faculty/kunkel/Feb23.pdf |dead-url = yes }}&lt;/ref&gt; ''Protein DNK-A'' se vezuje za ''oriC'' lokus i pritom se vrši hidroliza [[adenozin-trifosfat|adenozin trifosfata]]. Ovo prvo nadovezivanje dovodi do početnog odvijanja DNK molekula iz spirale u dva linearna lanca povezana vodoničnim vezama. Da bi replikacija bila uspešna DNK mora da postane linearna, a ne spiralno uvijena, dakle mora da izgleda kao merdevine. Enzimi koji odvijaju DNK molekul u oblik merdevine se zovu ''[[helikaza|helikaze]]''.&lt;ref&gt;{{Cite journal |title = Isolation of the Cdc45/Mcm2–7/GINS (CMG) complex, a candidate for the eukaryotic DNA replication fork helicase |author = Stephen E. Moyer, Peter W. Lewis, and Michael R. Botchan |year= 2006 |doi = 10.1073/pnas.0602400103 |journal = PNAS |month = July |volume = 103 |issue = 27 |url=http://www.pnas.org/content/103/27/10236.short|pages=10236-10241}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name = &quot;Bambara&quot;&gt;{{Cite journal |title = Enzymes and Reactions at the Eukaryotic DNA Replication Fork |author = Robert A. Bambara, Richard S. Murante and Leigh A. Henricksen |doi = 10.1074/jbc.272.8.4647 |month = February |year= 1997 |journal = The Journal of Biological Chemistry |volume = 272 |url=http://www.jbc.org/content/272/8/4647.short|pages=4647-4650}}&lt;/ref&gt; Enzimi odvijaju DNK molekul veoma brzo, čak 75 do 100 revolucija u sekundi.&lt;ref&gt;{{Cite journal |title = Paradoxes of eukaryotic DNA replication: MCM proteins and the random completion problem |author = Olivier Hyrien, Kathrin Marheineke, Arach Goldar |doi = 10.1002/bies.10208 |volume = 25 |issue = 2 |month = February |year= 2003 |url = http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/bies.10208/abstract|pages=116-125}}&lt;/ref&gt; Ovakvo brzo odvijanje molekula DNK može da dovede do stvaranja tenzija polinukleotidnih lanaca. Ova pojava tenzija se na primer može videti kada se uviju pertle i kada pokušamo brzo da ih razdvojimo, pertle se uviju u čvorove usled tenzije. Da bi se ovo izbeglo stvaranje čvorova koje bi moglo da oštetiti DNK molekul, prisutni su enzimi koji se zovu ''[[Topoizomeraza|DNK topoizomeraze]]''. Oni popuštaju vodonične veze kako bi se tenzija i stvaranje čvorića izbeglo.&lt;ref name=Champoux/&gt;&lt;ref name=Wang/&gt;&lt;ref name=&quot;Albert1996&quot;/&gt; U isto vreme dok se DNK molekul razdvaja u oblik merdevina, struktura koja se naziva ''replikaciona viljuška'' (ili ''račva'')&lt;ref name = &quot;Bambara&quot;/&gt; ide odmah iza [[topoizomeraza]] i razdvaja vodonične veze između parova (A-T i G-C). Da bi ovi polinukleotidni lanci ostali razdvojeni razdvajajući proteini se vezuju na obe strane svakog lanca i na taj način održavaju lance odvojene. Replikacija DNK molekula se može uporediti sa rajsferšlusom. Kada želimo da otvorimo rajsferšlus, vučemo mehanizam na dole, i na taj način dobijamo dve strane rajsferšlusa za razdvojenim zupčanicima. Na isti način se DNK razdvaja, pri čemu mehanizam rajsferšlusa predstavlja replikacionu viljušku.

Nakon razdvajanja postoje dva polinukleotidna lanca, jedan ide u pravcu ''3'→ 5' ''dok drugi ide u pravcu ''5'→ 3' ''(antiparalelnost). Veoma važan enzim koji sintetiše nove polinukleotidne lance ''[[DNK polimeraza delta|DNK polimeraza δ]]'',&lt;ref&gt;{{Cite journal |title = DNA polymerase delta, an essential enzyme for DNA transactions |author = Hindges R, Hübscher U. |journal = Biol Chem |author = 1997 |month = May |volume = 378 |issue = 5 |url=http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/9191022|pages=345-62}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |title = Molecular cloning of the cDNA for the catalytic subunit of human DNA polymerase delta |author = C L Yang, L S Chang, P Zhang, H Hao, L Zhu, N L Toomey, and M Y Lee |journal = Nucleic Acids Res. |year= 1992 |month = February |volume = 20 |issue = 4 |pmc = 312012 |url = http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC312012/|pages=735-745}}&lt;/ref&gt; može da sintetiše novi lanac samo u pravcu ''5'→ 3'.'' To nije problem za vodeći lanac koji se sintetiše u pravcu kretanja replikacione viljuške.&lt;ref&gt;{{Cite journal |title = The DNA replication fork in eukaryotic cells |journal = Annual Review of Biochemistry |volume = 67 |month = July |year = 1998 |doi = 10.1146/annurev.biochem.67.1.721 |url = http://www.annualreviews.org/doi/abs/10.1146/annurev.biochem.67.1.721 |pages = 721-751 |access-date = 2014-08-22 |archive-date = 2016-05-20 |archive-url = https://web.archive.org/web/20160520065819/http://www.annualreviews.org/doi/abs/10.1146/annurev.biochem.67.1.721 |dead-url = yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |title = DNA replication in eukaryotic cells |journal = Annual Review of Biochemistry |volume = 71 |month = July |year = 2002 |doi = 10.1146/annurev.biochem.71.110601.135425 |author = Stephen P. Bell1 and Anindya Dutta |url = http://www.annualreviews.org/doi/abs/10.1146/annurev.biochem.71.110601.135425?journalCode=biochem |pages = 333-374 |access-date = 2014-08-22 |archive-date = 2019-02-07 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190207072600/https://www.annualreviews.org/doi/abs/10.1146/annurev.biochem.71.110601.135425?journalCode=biochem |dead-url = yes }}&lt;/ref&gt;

Sintezu oba lanca obavlja DNK polimeraza tek pošto se veže za roditeljski lanac koji služi kao matrica. Ovaj enzim ne može da se veže za ogoljeni lanac-matricu već zahteva postojanje začetnika (prajmera). Začetnik je kratki lanac RNK i njegovu sintezu katalizuje enzim primaza. Kada se kratki lanac RNK komplementarno spari (hibridizuje) sa početkom lanca matrice to omogućuje vezivanje DNK polimeraze i počinje sinteza novog lanca. Za sintezu lanca koji zaostaje potrebno je da se sintetiše veći broj začetnika. Okazakijeve fragmente, po završetku sinteze, međusobno povezuje enzim [[DNK ligaza|ligaza]].&lt;ref&gt;{{Cite journal |title = DNA Repair in Eukaryotes |journal = Annual Review of Biochemistry |volume = 65 |month = July |year = 1996 |doi = 10.1146/annurev.bi.65.070196.001031 |author = R D Wood |url = http://www.annualreviews.org/doi/abs/10.1146/annurev.bi.65.070196.001031?journalCode=biochem |pages = 135-167 |access-date = 2014-08-22 |archive-date = 2022-03-16 |archive-url = https://web.archive.org/web/20220316045928/https://www.annualreviews.org/doi/abs/10.1146/annurev.bi.65.070196.001031?journalCode=biochem |dead-url = yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;WeissRichardson1967&quot;&gt;{{Cite journal | year= 1967 | title = Enzymatic breakage and joining of deoxyribonucleic acid, I. Repair of single-strand breaks in DNA by an enzyme system from Escherichia coli infected with T4 bacteriophage | journal = PNAS | volume = 57 | pmid = 5340583 | url = http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC224649/pdf/pnas00115-0175.pdf | language = english | format = pdf |author = Bernard Weiss and Charles C. Richardson|pages=1021-1028}}&lt;/ref&gt;

Lanac koji se sintetiše pravcu suprotnom od pravca kretanja replikacione viljuške 3' → 5' ne može da bude sintetisan bez prekida. On se sintetiše u fragmentima koji se nazivaju [[Okazakijev Fragment|Okazakijevi Fragmenti]]&lt;ref&gt;{{Cite journal |title = Eukaryotic DNA polymerases in DNA replication and DNA repair |author = Peter M. J. Burgers |journal = Chromosoma |volume = 107 |issue = 4 |year = 1998 |doi = 10.1007/s004120050300 |url = http://www.springerlink.com/content/a04vkl3h3e5p0364/ |pages = 218-227 }}{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |title = DNA replication: Partners in the Okazaki two-step |author = Stuart A MacNeill |journal = Current Biology |volume = 11 |issue = 20 |month = October |year = 2001 |pages = R842–R844 |doi = 10.1016/S0960-9822(01)00500-0 |url = http://ac.els-cdn.com/S0960982201005000/1-s2.0-S0960982201005000-main.pdf?_tid=012e7bdc-830b-11e3-9ba7-00000aab0f6b&amp;acdnat=1390357083_ccc3a7e0d8b82954cbd7cf8bdc2ca76c }}{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; (nazvanim po naučniku Reiji Okazaki koji je prvi ukazao na njihovo postojanje [[1966]].&lt;ref name=&quot;pmid5337977&quot;&gt;{{Cite journal |author = Sakabe K, Okazaki R |title = A unique property of the replicating region of chromosomal DNA |journal = Biochimica et Biophysica Acta |volume = 129 |issue = 3 |year= 1966 |month = December |pmid = 5337977 |doi = |url= http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/5337977|pages=651-54}}&lt;/ref&gt;) i pojavljuju se samo na lancu koji ide u ovom pravcu. Oni su komplementarni sa templetom zaostajućeg lanca, sa kojim formiraju dvolančane DNK sekcije. Okazakijevi fragmenti su između 100 do 200 nukleotida dugački kod eukariota, dok kod ''[[Ešerihija koli|Ešerihije koli]]'' imaju 1 000 to 2 000 [[nukleotid]]a. Oni su razdvojeni RNK primerima od ~10-nukleotida i do spajanja dolazi nakon uklanjanja prajmera.

Da bi novi DNK molekul bio kompletan i bez prekida, enzim ''[[DNK ligaza|ligaza]]'' ima ulogu lepka i vezuje fragmente jedan za drugi, i tako nastaju od jednog DNK molekula, dva novoformirana DNK molekula. ''[[DNK polimeraza beta|DNK polimeraza β]]'' ima važnu ulogu u proveri novih DNK molekula,&lt;ref&gt;{{Cite journal |title = Structural design of a eukaryotic DNA repair polymerase: DNA polymerase β |author = William A Beard, Samuel H Wilson |journal = Mutation Research/DNA Repair |volume = 460 |issue = 3–4 |month = August |year= 2000 | url = http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S092187770000029X |doi = 10.1016/S0921-8777(00)00029-X|pages=231-244}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |title = Crystal structure of rat DNA polymerase beta: evidence for a common polymerase mechanism |author = MR Sawaya, H Pelletier, A Kumar, SH Wilson, J Kraut |journal = Science |month = June |year= 1994 |volume = 264 |issue = 5167 |doi = 10.1126/science.7516581 |url = http://www.sciencemag.org/content/264/5167/1930.short|pages=1930-1935}}&lt;/ref&gt; tako što ide duž celih novonastalih lanaca, čita ih i proverava da li su sve baze korektno povezane (A-T i G-C). DNK replikacija se zaustavlja kada replikaciona viljuška naiđe na sekvencu na DNK molekulu koji kodira za stopiranje DNK replikacije.

Proces DNK replikacije je veoma komplikovan. Jedan od razloga za ovu kompleksnost je da novonastali DNK molekuli moraju da budu tačni. Greške u sintezi DNK molekula mogu da dovode do raznih bolesti i često su fatalne. Ovaj proces zvuči veoma neverovatno kada se uzme u obzir da se novih 850 baznih parova kod prokariota sintetiše u roku od jedne sekunde, dok je kod eukariota ova brzina je nešto niža, oko 150 baznih parova u jednoj sekundi.

==== Prokariotska replikacija ====
{{Infobox Proteinska Familija
| Symbol = Bac_DnaA_C
| Name = Bac_DnaA_C
| image = PDB 1j1v EBI.jpg
| width = 
| caption = Kristalna struktura DnaA domena u kompleksu sa DNK kutijom ({{PDB2|1J1V}})&lt;ref&gt;{{Cite journal |title = Structural basis of replication origin recognition by the DnaA protein |author = Norie Fujikawa, Hitoshi Kurumizaka, Osamu Nureki, Takaho Terada, Mikako Shirouzu, Tsutomu Katayama and Shigeyuki Yokoyama |journal = Nucl. Acids Res. |year= 2003 |volume = 31 |issue = 8 |doi = 10.1093/nar/gkg309 |url = http://nar.oxfordjournals.org/content/31/8/2077.short|pages=2077-2086}}&lt;/ref&gt;
| Pfam = PF08299
| Pfam_clan = CL0123 
| InterPro = IPR013159
| SMART = 
| PROSITE = 
| MEROPS = 
| SCOP = 1j1v
| TCDB = 
| OPM family = 
| OPM protein = 
| CAZy = 
| CDD = 
}}
[[Prokariotska replikacija DNK]] je bidirekciona i započinje u centru replikacije (''OriC'').&lt;ref&gt;{{Cite journal |title = A DNA-Binding Protein Specific for the Early Replicated Region of the Chromosome Obtained from Escherichia coli Membrane Fractions |author = Annick Jacq, Masamichi Kohiyama |journal = European Journal of Biochemistry |volume = 105 |issue = 1 |month = March |year= 1980 |doi = 10.1111/j.1432-1033.1980.tb04470.x |url = http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1432-1033.1980.tb04470.x/abstract|pages=25-31}}&lt;/ref&gt;

Inicijaciju DNK replikacije posreduje [[DnaA]]&lt;ref name=&quot;foster&quot;&gt;{{Cite book|author=Slonczewski Joan and John Watkins Foster |title = Microbiology: An Evolving Science |location = New York |publiser = W. W. Norton &amp; Company |edition = Second Ed |month = November |year=2010| isbn = 0-393-93447-0 |url=http://www.wwnorton.com/college/biology/mbio/}}&lt;/ref&gt;, [[protein]] koji se vezuje za region centra replikacije poznat kao DnaA kutija. Kod ''E. coli'' postoji pet DnaA kutija, svaka od kojih sadrži devet visoko konzerviranih baznih parova, [[konsenzus sekvenca|konsenzus sekvencu]] 5' - TTATCCACA - 3'.&lt;ref&gt;{{Cite journal |title = A comprehensive set of DnaA-box mutations in the replication origin, oriC, of Escherichia coli |author=Uwe Langer†, Stefan Richter, Angelika Roth, Christoph Weigel, Walter Messer |journal = Molecular Microbiology |volume = 21 |issue = 2 |month = July |year=1996|doi = 10.1046/j.1365-2958.1996.6481362.x |url=http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1046/j.1365-2958.1996.6481362.x/abstract?userIsAuthenticated=false&amp;deniedAccessCustomisedMessage=|pages=301-311}}&lt;/ref&gt; Posledica vezivanja DnaA za taj region je da DNK postaje negativno supernamotana. Nakon toga, regioni OriC ispred DnaA kutija (poznati kao DnaB kutije) se otapaju. Postoje tri takva regiona, i svaki je dugačak 13 baznih parova, i bogat AT parovima (što olakšava [[hibridizacija DNK|topljenje]] jer je manje energije potrebno za razlaganje dve [[vodonična veza|vodonične veze]]. Taj region ima konsenzus sekvencu 5' - GATCTNTTNTTTT - 3.&lt;ref&gt;{{Cite journal |title = A model for initiation at origins of DNA replication |author = D Bramhill, A Kornberg |journal = Cell |year = 1988 |volume = 54 |month = September |url = http://biochem.stanford.edu/biochem201/Handouts/bramhill.pdf |pages = 915-918 |access-date = 2014-08-22 |archive-date = 2013-11-10 |archive-url = https://web.archive.org/web/20131110190757/http://biochem.stanford.edu/biochem201/Handouts/bramhill.pdf |dead-url = yes }}&lt;/ref&gt; Za rastapanje DnaB kutija je neophodan [[adenozin-trifosfat|adenozin trifosfat]] (koji [[Hidroliza|hidrolizuje]] DnaA). Nakon rastapanja, DnaA regrutuje heksamernu [[helikaza|helikazu]] (šest DnaB proteina) na suprotne krajeve rastopljene DNK. Na tom mestu se formira [[replikaciona viljuška]]. Za regrutovanje helikaze je neophodno šest DnaC proteina, svaki od kojih se vezuje za jednu podjedinicu helikaze. Nakon formiranja tog kompleksa, dodatnih pet DnaA proteina se vezuje. DnaC se zatim odvaja, i kompleks je kompletan. Da bi se DNK replikacija nastavila potreban je jednolančani protein koji sprečava jednolančane DNK lance da formiraju sekundarnu strukturu, kao i za sprečavanje njihovog ponovnog međusobnog sparivanja. [[DNK giraza]]&lt;ref&gt;{{Cite journal |title = Energy storage during DNA girase activity |author=E. Mizraji |journal = Journal of Theoretical Biology |volume = 120 |issue = 1 |month = May |year=1986|doi = 10.1016/S0022-5193(86)80017-0 |url=http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0022519386800170|pages=63-71}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |title = Statistical Thermodynamic Approach for Evaluating the Writhe Transformations in Circular DNAs |author=C. Anselmi, G. Bocchinfuso, P. De Santis, M. Fuà, A. Scipioni, and M. Savino |journal = J. Phys. Chem. B |year=1998|volume = 102 |issue = 29 |doi = 10.1021/jp981552v |url=http://pubs.acs.org/doi/abs/10.1021/jp981552v|pages=5704-5714}}&lt;/ref&gt; je potrebna da bi se umanjio stres uzrokovan formiranjem negativnih supernamotaja formiranih posredstvom [[DnaB helikaza|DnaB helikaze]].&lt;ref&gt;{{Cite journal |title = The Escherichia coli dnaB replication protein is a DNA helicase |author=J H LeBowitz and R McMacken |month = April |year=1986|journal = The Journal of Biological Chemistry |volume = 261 |url=http://www.jbc.org/content/261/10/4738.short|pages=4738-4748}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |title = A structural model for the Escherichia coli DnaB helicase based on electron microscopy data |author=San Martin MC, Stamford NP, Dammerova N, Dixon NE, Carazo JM |journal = Journal of Structural Biology |year=1995|volume = 114 |issue = 3 |doi = 10.1006/jsbi.1995.1016 |url=http://ukpmc.ac.uk/abstract/MED/7662485|pages=167-76}}&lt;/ref&gt; Odmotavanje DNK DnaB helikazom omogućava [[primaza|primazi]] ([[DnaG]]&lt;ref&gt;{{Cite journal |title = Size Classes of Products Synthesized Processively by DNA Polymerase III and DNA Polymerase III Holoenzyme of Escherichia coli |author = Philip J. Fay, Kyung Oh Johansonn, Charles S. McHenryn, and Robert A. Bambara |month = January |year=1981|journal = The Journal of Biological Chemistry |volume = 256 |url=http://www.jbc.org/content/256/2/976.short|pages=976-983}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |title = Structure of the RNA Polymerase Domain of E. coli Primase |author = James L. Keck, Daniel D. Roche, A. Simon Lynch, James M. Berger |journal = Science |month = March |year=2000 |volume = 287 |issue = 5462 |doi = 10.1126/science.287.5462.2482 |url=http://www.sciencemag.org/content/287/5462/2482.short|pages=2482-2486}}&lt;/ref&gt;) [[RNK polimeraza|polimerazi]] da formira prajmer na svakom DNK templetu tako da DNK sinteza može da počne.

Nakon formiranja prajmera, [[DNK polimeraza III holoenzim]] započinje replikaciju DNK.&lt;ref name=&quot;pmid7494000&quot;&gt;{{Cite journal | author = Olson, M. W.; Dallmann, H. G.; McHenry, C. S. | title = DnaX complex of Escherichia coli DNA polymerase III holoenzyme. The chi psi complex functions by increasing the affinity of tau and gamma for delta.delta' to a physiologically relevant range | journal = The Journal of Biological Chemistry | volume = 270 | issue = 49 | year= 1995 | pmid = 7494000 |url = http://www.jbc.org/content/270/49/29570.short|pages=29570-29577}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal | author = Kelman, Z.; O'Donnell, M. | title = Dna Polymerase III Holoenzyme: Structure and Function of a Chromosomal Replicating Machine | url = https://archive.org/details/sim_annual-review-of-biochemistry_1995_64/page/171 | journal = Annual Review of Biochemistry | volume = 64 | year= 1995 | doi = 10.1146/annurev.bi.64.070195.001131|pages=171-}}&lt;/ref&gt; Njen katalitički mehanizam obuhvata upotrebu dva metalna jona u aktivnom mestu. Ovaj enzim ima sposobnost razlikovanja [[dezoksiribonukleotid]]a i [[ribonukleotid]]a. Metalni joni su generalno [[Divalentan|divalentni katjoni]] koji pomažu 3' OH da inicira [[nukleofil|nukleofilni napad]] na alfa [[fosfat]] dezoksiribonukleotida i da orijentiše i stabilizuje negativno naelektrisani trifosfat na dezoksiribonukleotidu. Nukleofilni napad 3' OH-a na alfa fosfat oslobađa [[pirofosfat]], koji se naknadno hidrolizuje (neorganskom fosfatazom) u dva fosfata. Ova hidroliza završava sintezu DNK.

Terminacija replikacije DNK kod Ešerihije koli se obavlja putem upotrebe terminacionih sekvenci i ''Tus'' proteina.&lt;ref name=&quot;Hill_1990&quot;&gt;{{Cite journal |title = Escherichia coli Tus protein acts to arrest the progression of DNA replication forks in vitro |author = T M Hill and K J Marians |journal = PNAS |month = April |year = 1990 |volume = 87 |issue = 7 |url = http://www.pnas.org/content/87/7/2481.short |pages = 2481-2485 |access-date = 2014-08-22 |archive-date = 2018-11-28 |archive-url = https://web.archive.org/web/20181128075646/http://www.pnas.org/content/87/7/2481.short |dead-url = yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name = &quot;Tus_1989&quot;&gt;{{Cite journal |title = Tus, the trans-acting gene required for termination of DNA replication in Escherichia coli, encodes a DNA-binding protein |author = T M Hill, M L Tecklenburg, A J Pelletier, and P L Kuempe |journal = PNAS |month = March |year = 1989 |volume = 86 |issue = 5 |url = http://www.pnas.org/content/86/5/1593.short |pages = 1593-1597 |access-date = 2014-08-22 |archive-date = 2018-11-28 |archive-url = https://web.archive.org/web/20181128081053/http://www.pnas.org/content/86/5/1593.short |dead-url = yes }}&lt;/ref&gt; Te sekvence omogućavaju da dve replikacione viljuške idu samo u jednom pravcu. Replikacija DNK inicijalno proizvodi dva povezana kružna DNK dupleksa, svaki od kojih se sastoji od jednog roditeljskog lanca i novoformiranog lanca. Kod Ešerihije koli [[topoizomeraza IV]] razdvaja kružne DNK duplekse.&lt;ref&gt;{{Cite journal |title = The role of topoisomerase IV in partitioning bacterial replicons and the structure of catenated intermediates in DNA replication |author = Adams DE, Shekhtman EM, Zechiedrich EL, Schmid MB, Cozzarelli NR |journal = Cell |year= 1992 |volume = 71 |issue = 2 |url = 277-88 |doi = 10.1016/0092-8674(92)90356-H |url = http://ukpmc.ac.uk/abstract/MED/1330320}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |title = Escherichia coli topoisomerase IV. Purification, characterization, subunit structure, and subunit interactions |author = H Peng and K J Marians |month = November |year= 1993 |journal = The Journal of Biological Chemistry |volume = 268 |url=http://www.jbc.org/content/268/32/24481.short|pages=24481-24490}}&lt;/ref&gt;

=== Fagne strategije ===

Neki [[bakteriofag]]ovi imaju samo jednu strategiju opstanka. Nakon infekcije podložnog domaćina, oni menjaju njegove ćelijske funkcije i podređuju ih proizvodnji velikog broja virusnih potomaka. Rezultat litičke infekcije je smrt bakterijskog domaćina. U tipičnom litičkom ciklusu DNK (ili RNK) faga ulazi u ćeliju domaćin, njegovi geni se [[Transkripcija (genetika)|transkribuju]] u određenom redu, genetički materijal faga se replikuje, i proteinske komponente virusa se proizvode. Konačno, bakterija domaćin se otvara (lizira) da bi se oslobodilo formirano potomstvo faga.

Drugi fagovi imaju dvostruki način postojanja. Oni mogu da proizvode litičke cikluse, što je otvorena strategija kojom se proizvodi što više kopija za što kraće vreme. Oni isto tako imaju alternativnu formu postojanja, u kojoj je genom faga prisutan u bakteriji u latentnoj formi poznatoj kao ''profag''. Ta forma propagacije se naziva ''lizogenija''. U lizogenoj bakteriji profag je integrisan u bakterijski genom, i nasleđuje se na isti način kao i bakterijski geni. Usled posedovanja profaga, lizogena bakterija je imuna na dalju infekciju drugim fagovima istog tipa. Imunost se uspostavlja integracijom jedne kopije profaga, tako da bakterijski genom sadrži samo jednu kopiju profaga bilo kog tipa. Tranzicija se javlja između lizogenog i litičkog moda postojanja. Kad je fag proizveden litičkim ciklusom uđe u novu bakterijsku ćeliju, on bilo ponavlja litički ciklus ili ulazi u lizogeno stanje. Ishod zavisi od uslova infekcije i genotipa faga i bakterije. Profag se oslobađa lizogenih ograničenja procesom ''indukcije'', u kome se izdvaja iz bakterijskog genoma, da formira slobodnu DNK faga, koja zatim prolazi kroz litički put. Alternativne forme u kojima se fagovi propagiraju su određene regulacijom traskripcije. Lisogenija se održava putem interakcije fagnog represora sa operatorom. Za litički ciklus je neophodna kaskada transkripcione kontrole. Tranzicija između dva načina života se ostvaruje uspostavljanjem represije (litički ciklus u lizogeniju), ili oslobađanjem od represije (indukcija lizogena u litički ciklus).

[[Plazmid]]i su još jedan tip postojanja DNK unutar bakterije. Oni su autonomne jedinice koje postoje u ćeliji kao ekstrahromozomni genomi. Plazmidi su samoreplikujući kružni DNK molekuli, koji se održavaju u ćeliji sa stabilnim i karakterističnim brojem kopija.&lt;ref name=&quot;pmid15680581&quot;/&gt; Drugim rečima, njihov broj ostaje konstantan iz generacije u generaciju. Neki plazmidi takođe imaju alternativne životne stilove. Oni mogu da postoje bilo u autonomnom ekstrahromozomskom stanju, ili mogu da budu umetnuti u bakterijski hromozom, i onda su nošeni kao njegov deo poput bilo kojeg dela sekvence. Takve jedinice se nazivaju ''epizomi'', mada se termini plazmid i epizom često koriste kao sinonimi. Poput lizogenih fagova, plazmidi i epizomi održavaju sebičnu posedovanje njihove bakterije i često onemogućavaju drugim elementima istog tipa da se uspostave. Taj efekat se naziva imunost, mada se baza plazmidne imunosti razlikuje od lizogene imunosti. Neki plazmidi i epizomi se prenose između ćelija putem konjugativnog procesa koji obuhvata direktni kontakt između ćelija donora i primaoca.

==== Litički razvoj ====
Genomi faga su neophodno mali.&lt;ref name=&quot;pmid15520290&quot;/&gt; Kao i kod svih virusa, oni su ograničeni potrebom da se upakuje nukleinska kiselina unutar proteinskog omotača. To ograničenje diktira mnoge viralne reprodukcione strategije. Tipično virus preuzima kontrolu nad ćelijom domaćina i koristi njenu strukturu za replikaciju i izražavanje svojih gena. Obično fag sadrži gene čija funkcija je osiguravanje preferentne replikacije fagne DNK. Proteini kodirani tim genima obavljaju inicijaciju replikacije. Fag može da sadrži gen [[DNK polimeraza|DNK polimeraze]]. Fag menja kapacitet ćelije domaćina da obavlja transkripciju. To se postiže zamenom [[RNK polimeraza]] ili modifikovanjem sposobnosti inicijacije ili terminacije. Rezultat je uvek isti: fagni iRNK molekuli su preferentno transkribovani. U pogledu [[sinteza proteina|sinteze proteina]] fag se obično oslanja na aparat domaćina, preusmeravajući njegove aktivnosti zamenom bakterijske iRNK fagnom.

Litički razvoj se ostvaruje biohemijskim putem u kome se fagni geni izražavaju u specifičnom redosledu. Time se osigurava da je odgovarajuća količina svake komponente prisutna u odgovarajuće vreme. Ciklus se može podeliti u dva opšta puta: 
* ''Rana infekcija'', koja je period od ulaza DNK u ćeliju do početka replikacije
* ''Kasna infekcije'' je period od početka replikacije do krajnjeg koraka liziranja ćelijskog zida da bi se oslobodilo fagno potomstvo.

Rana faza je posvećena proizvodnji enzima koji učestvuju u reprodukciji DNK. To obuhvata enzime DNK sinteze, [[genetička rekombinacija|rekombinacije]], i ponekad modifikacije. Njihove aktivnosti uzrokuju akumulaciju rezervoara genoma faga. U tom rezervoaru genomi se konstantno replikuju i rekombinuju. Tokom kasnije faze proteinske komponente se sintetišu. Često je neophodno mnoštvo različitih proteina da bi se formirale strukture glave i repa, tako da se najveći deo genoma faga sastoji od strukturnih gena. Osim strukturnih proteina potrebni su „montažni proteini“ koji pomažu u konstruisanju čestica fagova, mada oni sami ne postaju deo finalnih struktura. Do stupnja sklapanja strukturnih komponenti u glavu i rep, replikacija DNK je dostigla svoju maksimalnu brzinu. Genomi se zatim umeću u prazne proteinske glave, repovi se dodaju, i ćelija domaćina se lizira da bi se omogućilo oslobađanje novih virusnih čestica.

Organizacija fagne genetičke mape često odražava sekvencu litičkog razvoja. Koncept operona je donekle doveden do ekstrema, u kome su geni koji kodiraju proteine sa srodnim funkcijama grupisani da bi se omogućila njihova kontrola sa maksimalnom efikasnošću. To omogućava kontrolu puta litičkog razvoja sa malim brojem [[Regulacija genske ekspresije|regulatornih prekidača]]. Litički ciklus je pod pozitivnom kontrolom, tako da se svaka grupa gena faga može izraziti samo nakon davanja odgovarajućeg signala. Regulatorni geni funkcionišu u kaskadi u kojoj je gen izražen u jednom stupnju neophodan za sintezu gena koji su izraženi u sledećem stupnju. Tako je u svakom stupnju ekspresije jedan ili više aktivnih gena regulator koji je potreban u sledećem stupnju. Regulator može da ima oblik nove [[RNK polimeraza|RNK polimeraze]], sigma faktora koji preusmerava specifičnost domaćinove RNK polimeraze, ili antiterminacioni faktor koji omogućava čitanje nove grupe gena.

Prvi stupanj genske ekspresije se oslanja na transkripcioni aparat ćelije domaćina. Obično je samo nekoliko gena izraženo u tom stupnju. Njihovi promoteri su kao i promoteri gena domaćina. Ime ove klase gena zavisi od faga. U većini slučajeva, oni su poznati kao rani geni. Jedan od tih gena uvek kodira protein koji je neophodan za transkripciju sledeće klase gena. Druga klasa gena je poznata kao odloženi rana ili srednja grupa. Njeno izražavanje tipično počinje neposredno nakon kodiranja regulatornog proteina. U zavisnosti od prirode kontrolnog ciklusa, inicijalni set ranih gena može, ili ne mora da nastavi sa daljom ekspresijom. Često dolazi do redukcije izražavanja gena domaćina. Dva seta ranih gena obuhvataju sve funkcije faga izuzev formiranja proteinskog omotača i liziranja ćelije. Kad replikacija fagne DNK započne, vreme da se izraze kasni geni. Njihova transkripcija u ovom kasnom stupnju obično je uzrokovana regulatornim proteinom koje formiran u prethodnoj fazi. U slučaju lambda faga to je anterminacioni faktor, mada može da bude sigma faktor (kao kod ''SPO1'').

== Interpretacija genetičkog koda ==
Sekvenca kodirajućeg lanca DNK, koja se čita u smeru od 5' da 3', se sastoji od nukleotidnih tripleta ([[kodon]]a) i odgovara aminokiselinskoj sekvenci proteina od N do C-terminusa. Sekvenciranje DNK i proteina omogućava direktno poređenje sekvenci nukleotida i aminokiselina. [[Transportna RNK]] je adapter koji povezuje kodon sa odgovarajućom aminokiselinom. Transportna TRK ima pivotalnu ulogu u sintezi proteina. Ona je posrednik koji omogućava translaciju kodona u aminokiseline. Značenje kodona koji predstavlja aminokiselinu je određeno njegovom transportnom RNK, dok značenje terminirajućih kodona proizilazi direktno iz proteinskih faktora.

Rešavanje genetičkog koda je originalno pokazalo da se genetička informacija održava u obliku nukleotidnih tripleta, ali nije bilo poznato kako kodoni specificiraju odgovarajuće aminokiseline. Pre razvoja sekvenciranja, relacije između aminokiseline i kodona su određene koristeći dva tipa [[in vitro]] studija. Sistem za translaciju sintetičkih polinukleotida je uveden [[1961]]. i pokazano je da poliuridinska kiselina (poli(U)) sadrži instrukcije za formiranje polifenilalanina iz [[fenilalanin]]a.&lt;ref&gt;{{Cite journal |title = Ribonucleotide composition of the genetic code |author = Robert G. Martin, J.Heinrich Matthaei, Oliver W. Jones, Marshall W. Nirenberg |journal = Biochemical and Biophysical Research Communications |volume = 6 |issue = 6 |year= 1961–1962 |doi = 10.1016/0006-291X(62)90365-0 |url = http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/0006291X62903650|pages=410-414}}&lt;/ref&gt; Drugi sistem je kasnije uveden u kome su trinukleotidi korišteni za oponašanje kodona uzrokujući vezivanje odgovarajuće tRNK za [[ribozom]]. Primenom kombinacije ove dve tehnike su određena značenja kodona.

Pošto postoji više kodona (61) nego amino kiselina (20), skoro sve aminokiseline su predstavljene sa više kodona. Jedini izuzeci su [[metionin]] i [[triptofan]]. Kodoni sa istim značenjem se nazivaju sinonimi. Pošto se genetički kod zapravo čita na [[iRNK]], on se obično opisuje koristeći RNK baze: U, C, A i G. Kodoni koji predstavljaju istu ili srodne aminokiseline teže da imaju slične sekvence. Često baza u trećoj poziciji kodona nije značajna, jer četiri kodona koja se razlikuju u samo u trećoj bazi predstavljaju istu aminokiselinu. U nekim slučajevima razlika se pravi samo između [[purin]]a i [[pirimidin]]a u toj poziciji. Umanjena specifičnost na zadnjoj poziciji kodona je poznata kao ''degeneracija treće baze''.

Interpretacija kodona zahteva sparivanje baza sa antikodonom odgovarajuće aminoacil-tRNK. Ova reakcija se odvije unutar ribozoma. Komplementarni trinukleotidi u izolaciji su suviše kratki da formiraju stabilne interakcije. Unutar ribozoma reakcija je stabilizovana njegovim aktivnom mestom. Formiranje baznih parova između kodona i antikodona nije samo pitanje sparivanja baza, A-U i G-C. Ribozom kontroliše sredinu na takav način da do konvencionalnog sparivanja dolazi na prve dve pozicije kodona, dok su dodatne reakcije moguće na trećoj bazi. Rezultat toga je da jedan aminoacil-tRNK molekul može da prepozna više od jednog kodona u skladu sa obrascem degeneracije. Na interakcije sparivanja može da utiče uvođenje specijalnih baza na iRNK. Modifikacije u ili blizo antikodona direktno utiču na sposobnost iRNK da formira interakcije sa željenim kodonima, dok modifikacije na drugim mestima mogu da utiču na ostale funkcije iRNK molekula.

Trend da su slične aminokiseline zastupljene srodnim kodonima umanjuje uticaj mutacija, i uvećava verovatnoću da nasumična promena jedne baze neće proizvesti promenu aminokiseline, ili bar ne promenu u kiselu različitog karaktera. Na primer, mutacija CUC u CUG nema efekta pošto oba kodona predstavljaju [[leucin]], dok mutacija CUU u AUU proizvodi zamenu leucina sa [[izoleucin]]om, koji je blisko srodan.

; Tabela RNK kodona
{| style=&quot;float:center; background:#fff; border-style:solid; border-width:2px; border-color:#0095b6; margin-left:10px; padding:8px;&quot;
|-
| &lt;center&gt;{{Tabela kodona|T=U}}&lt;/center&gt;
|-
| &lt;center&gt;{{Tabela inverznih kodona|T=U}}&lt;/center&gt;
|}

Tri kodona (UAA, UAG i UGA) koja ne predstavljaju aminokiseline koriste se za označavanje tačke završetka sinteze proteina. Kraj svakog gena je označen jednim od ovih kodona.

Poređenje DNK sekvenci sa odgovarajućim proteinskim sekvencama je pokazalo da se identičan set kodona koristi kod bakterija i eukariota. Konsekventno iRNK iz jedne vrste se obično može korektno translirati in vitro i in vivo protein sintetičkim aparatom druge vrste. Drugim rečima kodoni korišteni u iRNK jedne vrste imaju isto značenje za ribozome i tRNK drugih vrsta.

Univerzalnost koda ide u prilog pretpostavci da je on morao biti formiran veoma rano u toku evolucije. Originalno je možda postojao stereohemijski odnos između aminokiselina i kodona, koji je vremenom evoluirao do današnjeg sistema selekcijom osobina kao što su veća efikasnost i preciznost. Moguće je da je kod započet u primitivnim formama kod kojih je mali broj kodona korišten za predstavljanje malog broja aminokiselina, ili da je čak jedan kodon odgovarao bilo kom članu grupe aminokiselina. Preciznija značenja kodona i dodatne aminokiseline su možda evoluirali kasnije. Jedna mogućnost je da su u početku samo dve od tri baze korišćene, i da je diskriminacija treće pozicije razvijena kasnije. Do zamrzavanja dalje evolucije koda je moglo da dođe kad je sistem postao dovoljno kompleksan da bi dalje promene značenja kodona unele znatne poremećaje u postojeće proteine putem neprihvatljivih zamena aminokiselina. Njegova univerzalnost sugeriše da je do toga moralo doći u veoma ranim stupnjevima života tako da su ga svi živi organizmi nasledili iz iste grupe ćelija.

=== Varijacije standardnog genetičkog koda ===
Dok je postojanje malih varijacija standardnog koda bilo ranije predviđeno&lt;ref&gt;{{Cite journal |author = Crick FHC, Orgel LE |title = Directed panspermia |journal = Icarus |volume = 19 |year= 1973 |quote = It is a little surprising that organisms with somewhat different codes do not coexist. |doi = 10.1016/0019-1035(73)90110-3 |issue = 3 |bibcode = 1973Icar...19..341C}} (p. 344) |url = http://www.talkorigins.org/faqs/comdesc/section1.html Further discussion)&lt;/ref&gt;, takvi kodovi su otkriveni tek [[1979]]. kad je pokazano da [[ljudska mitohondrijska genetika|ljudski mitohondrijalni geni]] koriste alternativni kod. Mnoge male varijacije su otkrivene od tada&lt;ref name=&quot;url_The_Genetic_Codes_NCBI&quot;/&gt;, uključujući razne alternativne mitohondrijske kodove&lt;ref&gt;{{Cite journal |author = Jukes TH, Osawa S |title = The genetic code in mitochondria and chloroplasts |journal = Experientia |volume = 46 |issue = 11–12 |year= 1990 |month = December |pmid = 2253709 |doi = 10.1007/BF01936921|pages=1117-26|pages=341-6}}&lt;/ref&gt; i male varijante kao što je translacija kodona UGA kao [[triptofan]] u vrstama [[Mikoplazma|mikoplazme]] i translacija CUG kao [[serin]] umesto [[leucin]]a kod nekih vrsta roda ''[[Kandida (rod)|kandida]]''.&lt;ref&gt;{{Cite journal |author = Santos M.A., Tuite M.F. | title = The CUG codon is decoded ''in vivo'' as serine and not leucine in ''Candida albicans'' |url = https://archive.org/details/sim_nucleic-acids-research_1995-05-11_23_9/page/1480 | journal = Nucleic Acids Research | year= 1995 | volume = 23 | pmid = 7784200|doi=10.1093/nar/23.9.1481 |issue = 9 |pmc = 306886|pages=1481-6}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal | journal = Nature |author = Butler G, Rasmussen MD, Lin MF, Santos MA, Sakthikumar S, Munro CA, Rheinbay E, Grabherr M, Forche A, Reedy JL, Agrafioti I, Arnaud MB, Bates S, Brown AJ, Brunke S, Costanzo MC, Fitzpatrick DA, de Groot PW, Harris D, Hoyer LL, Hube B, Klis FM, Kodira C, Lennard N, Logue ME, Martin R, Neiman AM, Nikolaou E, Quail MA, Quinn J, Santos MC, Schmitzberger FF, Sherlock G, Shah P, Silverstein KA, Skrzypek MS, Soll D, Staggs R, Stansfield I, Stumpf MP, Sudbery PE, Srikantha T, Zeng Q, Berman J, Berriman M, Heitman J, Gow NA, Lorenz MC, Birren BW, Kellis M, Cuomo CA. | title = Evolution of pathogenicity and sexual reproduction in eight ''Candida'' genomes | year= 2009 | volume = 459 | pmid = 19465905 | doi = 10.1038/nature08064 | issue = 7247 | pmc = 2834264 |url = http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/19465905|pages=657-62}}&lt;/ref&gt; Kod [[bakterija]] i [[arheje|arheja]], GUG i UUG su često start kodoni, mada u retkim slučajevima, pojedini proteini mogu da koriste alternativne start kodone koji se normalno ne koriste kod tih vrsta.&lt;ref name=&quot;url_The_Genetic_Codes_NCBI&quot;&gt;{{cite web | url = http://www.ncbi.nlm.nih.gov/Taxonomy/Utils/wprintgc.cgi?mode=c | title = The Genetic Codes | author = Elzanowski  A, Ostell J | authorlink = | coauthors = | date = 7. 4. 2008. | format = | work = | publisher = National Center for Biotechnology Information (NCBI) | pages = | quote = | accessdate = 10. 3. 2010.}}&lt;/ref&gt;

U nekim proteinima, nestandardne aminokiseline su zamenjene za standardne stop kodone u zavisnosti od signalne sekvence informacione RNK. Na primer, UGA može da kodira [[selenocistein]], i UAG može da kodira [[pirolizin]]. Selenocistein se smatra dvadeset prvom aminokiselinom, i pirolizin se smatra dvadest drugom.&lt;ref name=&quot;url_The_Genetic_Codes_NCBI&quot;/&gt; Uprkos tih razlika, svi poznati prirodni kodovi su veoma slični jedan drugom, i mehanizam kodiranja je sličan za sve organizme: trobazi kodoni, tRNK, ribozomi, čitanje koda u istom smeru i translacija koda kodon po kodon u sekvencu aminokiselina. Problem poremećaja uzrokovanih promenama značenja kodona je manje ozbiljan kod mitohondrija, jer njihov DNK kodira mali broj proteina (~10). Promenjeni kodoni verovatno nisu bili ekstenzivno korišćeni u lokacijama gde bi supstitucije aminokiselina bile štetne. Raznovrsne promene nađene u mitohondrijama različitih vrsta sugerišu zasebnu evoluciju, sa odsustvom nasleđivanja od zajedničkog drevnog mitohondrijskog koda.

Minimum od 31 tRNK molekula (ne računajući inicijator) je neophodan za prepoznavanje 61 kodona (najmanje dva tRNK molekula su neohodna za svaku kodonsku familiju i jedan je neophodan po kodonskom paru). Kod sisarskih mitohondrija postoje samo 22 različita tRNK molekula. Kritična osobina je pojednostavljenje kodon-antikodon uparivanja tako da jedan tRNK prepoznaje sva četiri člana kodonske familije. Time se minimalni broj tRNK molekula neophodnih za prepoznavanje svih uobičajenih kodona redukuje do 23. Upotreba AGA(G) za terminaciju redukuje ovaj broj dalje do 22. Kod svih osam kodonskih familija, sekvenca tRNK kodona sadrži nepromenjen U na prvoj poziciji [[antikodon]]a. Preostali kodoni su grupisani u parove u kojima se svi kodoni koji se završavaju [[pirimidin]]ima čitaju modifikovanim G u antikodonu, i svi kodoni koji se završavaju [[purin]]ima se čitaju modifikovanim U antikodona, kao što je predviđeno hipotezom o neodređenosti trećeg nukleotida kodona. Komplikacija sa UGG kodonom je izbegnuta promenom koda da čita UGA sa UGG kao [[triptofan]], i kod [[Sisari|sisara]] AUA prestaje da predstavlja [[izoleucin]] i umesto njega se čita kao i AUG za [[metionin]]. Time se omogućava čitanje svih kodona izvan kodonskih familija sa 14 parova. Skup od 22 identifikovana gena stoga kodiraju 14 tRNK molekula koji predstavljaju parove, i 8 tRNK molekula koji predstavljaju familije. To ostavlja dva nekorištena terminaciona kodona UAG i UAA koje tRNK molekuli ne prepoznaju, zajedno sa kodonskim parom AGA(G). Slična pravila slede mitohondrije [[gljive|gljivica]].

Pored opštih promena koda, postoje specifične promene u čitanju individualnih gena. Specifičnost takvih promena podrazumeva da je čitanje pojedinog kodona zavisno od okružujućih baza. Upadljiv promer je inkorporacija modifikovane amino kiseline [[selenocistein]]a na pojedinim UGA kodonima unutar gena koji kodiraju selenoproteine kod prokariota i eukariota. Obično ti proteini katalizuju reakcije [[Oksido-redukcija|oksido-reduciju]], i sadrže jedan selenocisteinski ostatak, koji formira deo aktivnog mesta. Najbolje je poznata upotreba UGA kodona u tri [[Ešerihija koli|E. coli]] gena koji kodiraju format dehidrogenazne [[izoenzim|izozime]]. Interni UGA kodon se čita pomoću seleno-Cys-tRNK. Ova neobična reakcija je određena lokalnom [[Sekundarna struktura nukleinskih kiselina|sekundarnom strukturom]] iRNK, posebno prisustvom [[Matična petlja|matične petlje]] u sekvenci neposredno ispod UGA. Mutacije u četiri Sel gena kreiraju deficit selenoproteinske sinteze.

=== Kodon-antikodon prepoznavanje ===
Funkcija tRNK u proteinskoj sintezi je izvršena nakon prepoznavanja kodona unutar ribozoma. Interakcija između antikodona i kodona se sastoji od sparivanja baza na način koji ide izvan uobičajenog formiranja G-C i A-U veza. Pravila kojima se pokoravaju ove interakcije se mogu izvesti iz sekvenci antikodona. Sposobnost bilo koje tRNK da odgovori na određeni kodon se može direktno meriti putem testa trinukleidnog vezivanja ili njegovom upotrebom u [[in vitro]] proteinskom sintetičkom sistemu. Sam genetički kod daje važne indikacije o procesu prepoznavanja kodona. Obrazac degeneracije treće baze ukazuje da je u skoro svim slučajevima ta baza ili nije relevantna, ili se razlika pravi samo između [[purin]]a i [[pirimidin]]a. Postoji osam familija kodona u kojima sva četiri kodona imaju zajedničke prve dve baze, tako da treće nema ulogu u specificiranju aminokiseline. Kod sedam kodonskih parova značenje ne zavisi od tipa pirimidina u trećoj poziciji, i kod pet kodonskih parova to je slučaj sa purinom.

Ako se na genetički kod gleda u suprotnom smeru, postoje samo tri slučaja kod kojih se jedinstveno značenje dobija prisustvom određene baze u trećoj poziciji: AUG (za [[metionin]]), UGG (za [[triptofan]]), i UGA (terminacija). Iz toga sledi da C i U nemaju jedinstveno značenje u trećoj poziciji, dok A nikad ne označava jedinstvenu aminokiselinu. Pošto je antikodon komplementaran sa kodonom, prva baza antikodona se sparuje sa trećom bazom kodona. Na primer ''kodon ACG / antikodon CGU'' označava:
:{|
|-
| Kodon || 5' A C G 3'
|-
| Antikodon || 3' U G C 5'
|}
{| style=&quot;float:right; background:#fff; border-style:solid; border-width:2px; border-color:#0095b6; margin-left:10px; padding:8px;&quot;
|-
! Prva baza&lt;br /&gt;antikodona !! Treća baza&lt;br /&gt;kodona
|-  style=&quot;text-align:center; vertical-align:bottom;&quot;
| U || A ili G
|-  style=&quot;text-align:center; vertical-align:bottom;&quot;
| C || samo G
|-  style=&quot;text-align:center; vertical-align:bottom;&quot;
| A || samo U
|-  style=&quot;text-align:center; vertical-align:bottom;&quot;
| G || C ili U
|}
Često jedna iRNK može da prepozna više kodona. To znači da baze u prvoj poziciji antikodona moraju da imaju sposobnost formiranja interakcija sa alternativnim bazama u odgovarajućoj trećoj poziciji kodona. Sparivanje baza u toj poziciji ne može da bude ograničeno na uobičajene G-C i A-U parove. Pravila koja određuju obrasce prepoznavanja se mogu sumirati ''hipotezom fleksibilnosti'', koja navodi da sparivanje između kodona i antikodona u prve dve pozicije kodona uvek sledi uobičajena pravila, dok se fleksibilnost javlja u trećoj poziciji. Do toga dolazi zato što konformacija petlje tRNK antikodona omogućava fleksibilnost na prvoj bazi antikodona. Pravila prepoznavanja treće baze kodona dozvoljavaju dodatno sparivanje između G i U. Ta jedna promena formira obrazac baznog sparivanja u kome A više nema jedinstveno značenje u kodonu, jer U koje ga prepoznaje mora isto tako da prepozna G. Slično tome C takođe više nema jedinstveno značenje, jer G koje ga prepoznaje mora takođe da prepozna U. Prepoznavanje jedinstvenih kodona je moguće samo kad je treća baza G ili U. Ta opcija se ne koristi često. UGG i AUG su jedini primeri prvog tipa, a nema primera drugog tipa.

G-U parovi su česti u RNK dupleks strukturama. S druge strane formiranje stabilnih kontakta između kodona i antikodona, gde se samo tri para baza mogu formirati je znatno ograničenije, i stoga G-U parovi mogu da doprinesu samo u zadnjoj poziciji kodona.

=== Uticaj modifikovanih baza na tRNK ===
Transportna RNK je jedinstvena među nukleinskim kiselinama po svom sadržaju „neuobičajenih“ baza. Neuobičajena baza je svaki [[purin]]ski ili [[pirimidin]]ski prsten izuzev uobičajenih A, G, C i U koje ulaze u sastav svih RNK. Sve druge baze se formiraju putem modifikacije jedne od četiri baze nakon njene inkorporacije u poliribonukleinski lanac. Sve klase RNK pokazuju izvestan stupanj modifikacija, ali svim slučajevima izuzev tRNK to je ograničeno na veoma jednostavne slučajeve, kao što je adicija metil grupa. Kod tRNK se javlja širok niz modifikacija, koje se kreću od od jednostavne [[Metilacija|metilacije]] do potpune rekonstrukcije purinskog prstena. Modifikacije se javljaju u svim delovima tRNK molekula. Lista modifikovanih nukleotida sadrži oko pedeset baza.

Modifikacije pirimidina (C i U) su manje kompleksne od modifikacija purina (A i G). Osim modifikacija samih baza, dolazi i do metilacije na 2'-O poziciji [[riboza|riboznog]] prstena. Najčešće modifikacije uridina su jednostavne. Metilacija u poziciji 5 kreira [[ribotimidin]] (T). Baza je ista sa bazom timidina, ali je vezana za ribozu umesto dezoksiriboze. [[Dihidrouridin]] (D) se formira zasićenjem dvostruke veze, čime se menja prsten. U [[pseudouridin]]u (Ψ) su zamenjene pozicije N i C atoma prstena, dok 4-tiouridin ima sumpor umesto kiseonika. [[Nukleozid]] [[inozin]] se normalno javlja u ćelijama kao intermedijar [[Biosinteza purinskih nukleotida|puta biosinteze purina]]. On se ne unosi direktno u RNK, nego se formira modifikacijom adenozina. Druge modifikacije anadenozina su dodaci kompleksnih grupa. Dve kompleksne serije nukleozida se formiraju promenom guanozina. ''Q baze'' poput [[kjuozin]]a, imaju dodatni pentenilni prsten dodat preko NH veze na metil grupu [[7-Metilguanozin|7-metilguanozina]]. Pentenilni prsten može da nosi različite grupe. ''Y baze'' poput viozina, imaju dodatni prsten kondenzovan sa purinskim prstenom. Taj dodatni prste ima dugačak lanac na kome mogu da budu prisutne razne grupe.&lt;ref name=&quot;Lewin_Genes6th&quot;/&gt;

Reakcija modifikacija se obično sastoje od promene ili adicije postojećih baza u tRNK. Izuzetak je sinteza Q baza, gde specijalni enzimi zamenjuju guanozinski ostatak kjuozinskim ostatkom u RNK. Reakcija se sastoji od raskidanja i formiranja veza sa obe strane nukleozida. Ostali modifikovani nukleozidi se sintetišu specifičnim tRNK modifikujućim enzimima. Originalni nukleozid prisutan u datoj poziciji se može odrediti bilo poređenjem sekvence tRNK sa genom ili putem izolovanja prekursorskog molekula kome nedostaju neke ili sve modifikacije. Sekvence prekursora pokazuju da se različite modifikacije uvode u različitim stupnjevima tokom maturacije DNK. Neke modifikacije su konstantne osobine svih tRNK molekula, na primer D ostaci po kojima je formirano ime ''D ruka'', i Ψ nađen u TΨC sekvenci. Na 3' kraju antikodona se uvek javlja modifikovani purin, mada modifikacija može znatno da varira. Druge promene su specifične za pojedine tRNK molekule ili grupe tRNK molekula. Na primer, viozinske baze su karakteristika tRNK&lt;sup&gt;Phe&lt;/sup&gt; kod [[bakterija]], [[kvasac]]a i [[sisari|sisara]].

Osobine koje prepoznaju tRNK modifikujući enzimi su nepoznate. Kad je specifična modifikacija prisutna na više mesta u tRNK molekulu to ne mora da znači da je isti enzim napravio sve promene, na primer, različiti enzimi mogu da budu potrebni za sintezu pseudouridina na svakoj lokaciji. Postoji znatan broj modifikujućih enzima. Neki enzimi vrše pojedinačne reakcije sa individualnim RNK molekulima, dok drugi imaju širi opseg supstrata. Pojedine promene se vrše putem sukcesivnog dejstva više enzima. Najdirektniji učinak modifikacije je u antikodonu, gde promena sekvence utiče na sposobnost vezivanja kodona, te određuje značenje tRNK molekula. Promene na drugim mestima u blizini antikodona isto tako utiču na vezivanje kodona. Promena baza antikodona može da formira dodatne obrasce uparivanja baza, kao što su [[tiouracil]]-guanin, uracil-inozin, i adenin-inozin.

== Interakcije sa proteinima ==
Funkcionisanje DNK je zavisno od interakcija sa proteinima. [[Proteinska interakcija|Proteinske interakcije]] mogu da budu nespecifične, ili se protein može vezati za specifičnu DNK sekvencu. Enzimi se takođe vezuju za DNK, i među njima su posebno važne polimeraze koje kopiraju DNK sekvencu tokom transkripcije i replikacije DNK.

=== DNK vezujući proteini ===
&lt;div class=&quot;thumb floatleft&quot; style=&quot;background:#f9f9f9; border:1px solid #ccc; margin:0.5em;&quot;&gt;
{| border=&quot;0&quot; border=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;width:260px; font-size:85%; border:1px solid #ccc; margin:0.3em;&quot;
|-
| [[Datoteka:Nucleosome1.png|260px]]
|}
&lt;div style=&quot;border: none; width:260px;&quot;&gt;&lt;div class=&quot;thumbcaption&quot;&gt;Interakcija DNK (naradžasto) sa [[histon]]ima (plavo). Bazne aminokiseline tih proteina se vezuju za kisele fosfatne grupe DNK.&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;

[[Datoteka:Lambda repressor 1LMB.png|mini|upright|Lambda represor [[heliks-zavoj-heliks]] transkripcioni faktor vezan za njegov DNK cilj ({{PDB2|1LMB}})&lt;ref&gt;{{Cite journal |title = Refined1.8Åcrystalstructure of the λ repressor-operatorcomplex |author = Lesa J. Beamer, Carl O. Pabo |journal = Journal of Molecular Biology |volume = 227 |issue =  1 |month =  September |year= 1992 |doi = 10.1016/0022-2836(92)90690-L |url = http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/002228369290690L|pages=177-196}}&lt;/ref&gt;]]

Strukturni proteini koji se vezuju za DNK su dobro izučeni primeri nespecifičnih DNK-protein interakcija. U hromozomima, DNK je smeštena u kompleksima sa strukturnim proteinima. Ti proteini organizuju DNK u kompaktne [[hromatin]]ske strukture. Kod eukariota u njima je DNK vezana u komplekse sa [[histon]]ima, dok je kod prokariota više tipova proteina prisutno.&lt;ref&gt;{{Cite journal |author = Sandman K, Pereira S, Reeve J |title = Diversity of prokaryotic chromosomal proteins and the origin of the nucleosome |url = https://archive.org/details/sim_cellular-and-molecular-life-sciences_1998-12_54_12/page/1350 | journal = Cell Mol Life Sci |volume = 54 |issue = 12 |year= 1998 |pmid = 9893710 |doi = 10.1007/s000180050259|pages=1350-64}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |author = Dame RT |title = The role of nucleoid-associated proteins in the organization and compaction of bacterial chromatin |journal = Mol. Microbiol. |volume = 56 |issue = 4 |year= 2005 |pmid = 15853876 |doi = 10.1111/j.1365-2958.2005.04598.x|pages=858-70}}&lt;/ref&gt; Histoni formiraju komplekse u obliku diska, [[nukleozom]]e. Te nespecifične interakcije se formiraju putem jonskih veza između baznih ostataka histona sa kiselom šećerno fosfatnom osnovom DNK, te su stoga u znatnoj meri nezavisne od sekvence baza.&lt;ref name=pmid9305837/&gt;

Hemijske modifikacije baznih aminokiselinskih ostataka su [[metilacija]], [[fosforilacija]] i [[acetilacija]].&lt;ref&gt;{{Cite journal |author = Jenuwein T, Allis C |title = Translating the histone code |url = https://archive.org/details/sim_science_2001-08-10_293_5532/page/n72 | journal = Science |volume = 293 |issue = 5532 |year= 2001 |pmid = 11498575 |doi = 10.1126/science.1063127|pages=1074-80}}&lt;/ref&gt; Te hemijske promene menjaju jačinu interakcije između DNK i histona, što čini DNK manje dostupnom za [[transkripcioni faktor|transkripcione faktore]] te se menja brzina transkripcije.&lt;ref&gt;{{Cite journal |author = Ito T |title = Nucleosome assembly and remodelling | journal = Curr Top Microbiol Immunol |volume = 274 |pmid = 12596902 |year= 2003 |doi = 10.1007/978-3-642-55747-7_1 |series = Current Topics in Microbiology and Immunology |isbn=978-3-540-44208-0|pages=1-22}}&lt;/ref&gt; Drugi nespecifični DNK vezujući proteini u hromatinu su grupe proteina visoke mobilnosti, koje se vezuju da bi se savila ili iskrivila DNK.&lt;ref&gt;{{Cite journal |author = Thomas J |title = HMG1 and 2: architectural DNA-binding proteins | journal = Biochem Soc Trans |volume = 29 |issue = Pt 4 |year= 2001 |pmid = 11497996 |doi = 10.1042/BST0290395|pages=395-401}}&lt;/ref&gt; Ti proteini su važni u savijanju grupa nukleozome i njihovog organizovanja u veće strukture koje sačinjavaju hromozome.&lt;ref&gt;{{Cite journal |author = Grosschedl R, Giese K, Pagel J |title = HMG domain proteins: architectural elements in the assembly of nucleoprotein structures |url = https://archive.org/details/sim_trends-in-genetics_1994-03_10_3/page/94 | journal = Trends Genet |volume = 10 |issue = 3 |year= 1994 |pmid = 8178371 |doi = 10.1016/0168-9525(94)90232-1|pages=94-100}}&lt;/ref&gt;

Posebna grupa DNK-vezujućih proteina su proteini koji se specifično vezuju jednolančanu DNK. Kod ljudi, replikacioni [[protein A]] je najbolje izučeni član ove familije. On učestvuje u procesima gde je dvostruki heliks razdvojen, uključujući replikaciju DNK, rekombinaciju i popravku DNK.&lt;ref&gt;{{Cite journal |author = Iftode C, Daniely Y, Borowiec J |title = Replication protein A (RPA): the eukaryotic SSB | journal = Crit Rev Biochem Mol Biol |volume = 34 |issue = 3 |year= 1999 |pmid = 10473346 |doi = 10.1080/10409239991209255 |url = http://informahealthcare.com/doi/abs/10.1080/10409239991209255|pages=141-80}}&lt;/ref&gt; Vezivanje tih proteina stabilizuje jednolančanu DNK i štiti je od formiranja [[matična petlja|matičnih petlji]] (uzrokovanih uparivanjem baza isto lanca), kao i od degradacije [[nukleaza]]ma.

Drugi proteini su evoluirali da se vežu za specifične DNK sekvence. Među njima su najintenzivnije studirani različiti [[transkripcioni faktor]]i, koji regulišu transkripciju. Svaki transkripcioni faktor se vezuje za jedan specifičan segment DNK sekvence, i aktivira ili inhibira transkripciju gena koji imaju te sekvence u blizini njihovih promotera. Transkripcioni faktori deluju na dva načina. Oni mogu da se vežu za RNK polimerazu odgovornu za transkripciju, bilo direktno ili putem drugih posredničkih proteina. Time se dovodi polimeraza na promoter i omogućava početak transkripcije.&lt;ref&gt;{{Cite journal |author = Myers L, Kornberg R |title = Mediator of transcriptional regulation |journal = Annu Rev Biochem |volume = 69 |year = 2000 |pmid = 10966474 |doi = 10.1146/annurev.biochem.69.1.729 |url = http://www.annualreviews.org/doi/abs/10.1146/annurev.biochem.69.1.729 |pages = 729-49 |access-date = 2014-08-22 |archive-date = 2016-05-24 |archive-url = https://web.archive.org/web/20160524140404/http://www.annualreviews.org/doi/abs/10.1146/annurev.biochem.69.1.729 |dead-url = yes }}&lt;/ref&gt; Alternativno, transkripcioni faktori se mogu vezati za [[enzim]]e koji modifikuju histone na promoterima. Time se menja pristupačnost DNK templata za polimeraze.&lt;ref&gt;{{Cite journal |author = Spiegelman B, Heinrich R |title = Biological control through regulated transcriptional coactivators | journal = Cell |volume = 119 |issue = 2 |year= 2004 |pmid = 15479634 |doi = 10.1016/j.cell.2004.09.037 |url = http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0092867404009456|pages=157-67}}&lt;/ref&gt;

Ovi DNK ciljevi se mogu javiti širom genoma jednog organizma, te stoga promene u aktivnosti jednog tipa faktora transkripcije faktora mogu da utiču na hiljade gena.&lt;ref&gt;{{Cite journal |author = Li Z, Van Calcar S, Qu C, Cavenee W, Zhang M, Ren B |title = A global transcriptional regulatory role for c-Myc in Burkitt's lymphoma cells | journal = Proc Natl Acad Sci USA |volume = 100 |issue = 14 |year= 2003 |pmid = 12808131 |pmc = 166200 |doi = 10.1073/pnas.1332764100 |bibcode = 2003PNAS..100.8164L |url = http://www.pnas.org/content/100/14/8164.short|pages=8164-9}}&lt;/ref&gt; Konsekventno, ti proteini su često meta za procese [[Prenos signala (biologija)|prenosa signala]] koji kontrolišu odgovore na promene u okolini, ili na [[ćelijska deoba|ćelijsku diferencijaciju]] i razvoj. Specifičnost interakcija transkripcionih faktora sa DNK molekulom se proizvodi kontaktom proteina sa ivicama DNK baza, što im omogućava da „čitaju“ DNK sekvence. Većina tih interakcija sa bazama se odvija u glavnom žlebu, gde su baze najpristupačnije.&lt;ref name=&quot;Pabo1984&quot; /&gt;

=== Enzimi koji modifikuju DNK ===
==== Nukleaze ====
[[Datoteka:EcoRV cleaving DNA.sr.png|mini|left|220px|EcoRV rascepljuje DNK. Protein se labavo vezuje za DNK i skenira je tražeći svoju sekvencu. Kad je nađe, EcoRV povije DNK za 50° i razdvoji prepoznatu sekvencu.]]

[[Datoteka:EcoRV 1RVA.png|mini|320px|right|[[Restrikcioni enzim]]&lt;ref name=&quot;pmid795607&quot;&gt;{{Cite journal | author = Roberts RJ, Murray Kenneth | title = Restriction endonucleases | journal = CRC Crit. Rev. Biochem. | volume = 4 | issue = 2 | year= 1976 | month = November | pmid = 795607 | doi = 10.3109/10409237609105456 | url = http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/795607|pages=123-64}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;pmid2172084&quot;&gt;{{Cite journal | author = Kessler C, Manta V | title = Specificity of restriction endonucleases and DNA modification methyltransferases a review (Edition 3) | journal = Gene | volume = 92 | issue = 1–2 | year= 1990 | month = August | pmid = 2172084 | doi = 10.1016/0378-1119(90)90486-B | url = http://ukpmc.ac.uk/abstract/MED/2172084|pages=1-248}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;|isbn0-89603-234-5&quot;&gt;{{Cite book|author=Pingoud A, Alves J, Geiger R | authorlink = | editor = Burrell, Michael | others = | title = Enzymes of Molecular Biology | edition = | language = | publisher = Humana Press | location = Totowa, Nj | series= Methods of Molecular Biology | volume= 16 |year=1993| origyear= | chapter = Chapter 8: Restriction Enzymes | quote = | isbn = 0-89603-234-5 | oclc = | doi = |url=http://books.google.ca/books?hl=en&amp;lr=&amp;id=pxhRzg_pgUoC&amp;oi=fnd&amp;pg=PR5&amp;dq=Enzymes+of+Molecular+Biology&amp;ots=kRDKX31MJy&amp;sig=lt3-aS9wXYFPU6AfweVSurvuWko#v=onepage&amp;q=Enzymes%20of%20Molecular%20Biology&amp;f=false | accessdate =|pages=107-200}}&lt;/ref&gt; [[EcoRV]] (zeleno) u kompleksu sa njegov supstratom DNK, ({{PDB2|1RVA}}).&lt;ref&gt;{{Cite journal |title = Mg2+ Binding to the Active Site of EcoRV Endonuclease: A Crystallographic Study of Complexes with Substrate and Product DNA at 2-.ANG. Resolution |author=Dirk Kostrewa, Fritz K. Winkler | journal = Biochemistry |year=1995|volume = 34 |issue = 2 |doi = 10.1021/bi00002a036 |url=http://pubs.acs.org/doi/abs/10.1021/bi00002a036|pages=683-696}}&lt;/ref&gt;]]

[[Nukleaza|Nukleaze]] su [[enzim]]i koji presecaju DNK lance putem katalizovanja [[hidroliza|hidrolize]] [[fosfodiestarska veza|fosfodiestarskih veza]]. Nukleaze koje hidrolizuju nukleotide sa krajeva DNK lanaca se nazivaju [[Egzonukleaza|eksonukleaze]], dok [[endonukleaza|endonukleaze]] mogu da presecaju unutar lanaca.

Egzonukleaze odvajaju jedan po jedan nukleotid sa kraja polinukleotidnog lanca. Reakcijom hidrolize se raskidaju fosfodiesterske veze sa bilo 3’ ili 5’ kraja. Eukarioti i prokarioti imaju tri tipa egzonukleaza koje učestvuju u normalnom prometu [[iRNK]]: 5’ do 3’ egzonukleaza, koja je zavisna od [[kompleks dekapiranja|dekapirajućeg proteina]], 3’ do 5’ egzonukleaza, koja je nezavistan protein, i poli(A)-specifična 3’ do 5’ egzonukleaza.&lt;ref&gt;{{Cite journal | author = Devi Mukherjee, David T. Fritz, Walter J. Kilpatrick, Min Gao and Jeffrey Wilusz | title = Analysis of RNA Exonucleolytic Activities in Cellular Extracts | journal = Springer protocols | volume = 257 | year= 2004 | doi=10.1385/1-59259-750-5:193| url=http://www.springerprotocols.com/Abstract/doi/10.1385/1-59259-750-5:193 | pmid = 14770007 | isbn = 1-59259-750-5|pages=193-211}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal | author =Pamela A. Frischmeyer, ''et al.''| title = An mRNA Surveillance Mechanism That Eliminates Transcripts Lacking Termination Codons| journal = Science| volume = 295| year= 2002 |doi=10.1126/science.1067338| url=http://www.sciencemag.org/cgi/content/abstract/sci;295/5563/2258?ck=nck | pmid =11910109 | issue =5563|pages=2258-61}}&lt;/ref&gt;

{|  style=&quot;float:right; background:#fff; border-style:solid; border-width:2px; border-color:#0095b6; margin-left:10px; padding:8px;&quot;
|-
|&lt;center&gt; [[Datoteka:EcoRV Restriction Site.rsh.svg|mini|right|175px|Sekvenca DNK prepoznavanja EcoRV-a. Zalelena linija označava mesto presecanja.]]&lt;/center&gt;
|}
Najčešće korišćene nukleaze u [[molekularna biologija|molekularnoj biologiji]] su [[restrikcioni enzim|restrikcione endonukleaze]], koje presecaju DNK na specifičnim sekvencama. Na primer, EcoRV enzim prepoznaje šestobaznu sekvencu 5′-GAT|ATC-3′ i preseca je na mestu označenom vertikalnom linijom. U prirodi, ti enzimi štite [[bakterija|bakterije]] protiv [[Bakteriofag|fagne]] infekcije. Nakon unosa fagne DNK u bakterijsku ćeliju na nju deluje [[restrikcioni modifikacioni sistem]].&lt;ref&gt;{{Cite journal |author = Bickle T, Krüger D |title = Biology of DNA restriction |pmc = 372918 | journal = Microbiol Rev |volume = 57 |issue = 2 |year= 1993 |pmid = 8336674 |url = http://mmbr.asm.org/content/57/2/434.short|pages=434-50}}&lt;/ref&gt; U tehnologiji se nukleaze specifične za pojedine sekvence koriste u [[molekulsko kloniranje|molekulskom kloniranju]] i [[Genetička rekombinacija|DNA rekombinaciji]].

''Flap endonukleaze'' (takođe poznate kao 5' [[nukleaza|nukleaze]] u starijoj literaturi) su klasa nukleolitičkih [[enzim]]a koji deluju kao [[Direkcionalnost (molekularna biologija)|5'-3']] [[Egzonukleaza|egzonukleaze]] i strukturno specifične [[endonukleaza|endonukleaze]] na specijalizovanim DNK strukturama koje se javljaju tokom replikacije, popravke i rekombinacije DNK. Flap endonukleaze su identifikovane kod [[eukariote|eukariota]], [[prokariote|prokariota]], [[arheje|arheja]] i nekih [[virus]]a. Organizmi mogu da imaju više od jednog [[Homologija (biologija)|homologa]]. Ova redundantnost može da služi kao indikacija važnosti ovih enzima. Kod prokariota, flap endokrinaze su prisutne na [[N-terminus]]nom domenu [[DNK polimeraza|DNK polimeraze]] I. Neki prokarioti kodiraju i drugi homolog.&lt;ref&gt;{{Cite journal |title = Computer aided identification of a potential 5'-3' exonuclease gene encoded by Escherichia coli |author = Sayers JR |year= 1994 |journal = J Theor Biol. |volume = 170 |issue = 4 |pmid = 7996866 |url = http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/7996866|pages=415-421}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |title = Flap endonuclease 1: a central component of DNA metabolism |author = Liu Y, Kao HI, Bambara RA. |year= 2004 |journal = Annu. Rev. Biochem. |volume = 73 |pmid = 15189154 |url = http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/15189154|pages=589-615}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |title = Structure-specific DNA cleavage by 5' nucleases |author = Ceska TA, Sayers JR |journal = Trends Biochem Sci. |year= 1998 |month = Sep |volume = 23 |issue = 9 |url=http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/9787638|pages=331-6}}&lt;/ref&gt;

{| style=&quot;float:right; background:#fff; border-style:solid; border-width:2px; border-color:#0095b6; margin-left:10px; padding:8px;&quot;
|-
!Enzim!!Izvor!!Sekvenca prepoznavanja!!Presecanje
|-
|[[EcoRI|''Eco''RI]]||''[[Ešerihija koli]]''
| &lt;center&gt;5'GAATTC&lt;br /&gt;3'CTTAAG&lt;/center&gt;
| &lt;center&gt;5'---G AATTC---3'&lt;br /&gt;3'---CTTAA G---5'&lt;/center&gt;
|}
Mnoge endonukleaze presecaju DNK u pozicijama koje nisu direktno jedna naspram druge, te se staraju prepusti. Primer takve nukleaze je ''EcoRI''.&lt;ref&gt;{{Cite journal |title = Analysis of Endonuclease R·EcoRI Fragments of DNA from Lambdoid Bacteriophages and Other Viruses by Agarose-Gel Electrophoresis |author = Robert B. Helling, Howard M. Goodman and Herbert W. Boyer |journal = J. Virol. |year = 1974 |volume = 14 |issue = 5 |pages = 1235-1244 |url = http://jvi.asm.org/content/14/5/1235.short |access-date = 2014-08-22 |archive-date = 2014-11-11 |archive-url = https://web.archive.org/web/20141111073212/http://jvi.asm.org/content/14/5/1235.short |dead-url = yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |title = Ligation of EcoRI endonuclease-generated DNA fragments into linear and circular structures |author = A Dugaiczyk, H W Boyer, H M Goodman |journal = Journal of Molecular Biology |year= 1975 |volume = 96 |issue = 1 |url=http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/0022283675901898|pages=171-184}}&lt;/ref&gt; Kad ovaj enzim naiđe na svoju sekvencu prepoznavanja, on preseca svaki lanac između G i najbližeg A baznog ostatka. Nakon presecanja, novonastali fragmenti se drže zajedno samo posredstvom relativno slabih vodoničnih veza koje sprežu komplementarne baze. Mala jačina ovih veza omogućava DNK fragmentima da se odvoje jedan od drugog. Svaki rezultujući fragment ima istureni 5' kraj koji se sastoji od nesparenih baza. Drugi enzimi presecaju DNK lance na suprotan način tako da se formiraju istureni 3' krajevi. Ovi jednolančani krajevi, 3' i 5', se ponekad nazivaju [[DNK kraj|lepljivi krajevi]] zato što oni imaju tendenciju da se vezuju sa komplementarnim sekvencama baza. Drugim rečima, ako nespareni segment baza (5' A A T T 3') naiđe na drugi nespareni segment sa sekvencom (3' T T A A 5') oni će se vezati jedan za drugi. Ligaze zatim spajaju fosfatne osnove ta dva molekula. Ćelijsko poreklo lepljivih krajeva nema uticaja na njihovu sposobnost spajanja. Svaki par komplementarnih sekvenci ima tendenciju vezivanja, čak i u slučaju kombinacija dugačkih humanih DNK sekvenci i bakterijske DNK. Ovo svojstvo omogućava proizvodnju rekombinantnih DNK molekula, koji se sastoje od DNK fragmenata iz različitih izvora, i koji su formirani primenom tehnika [[Genetički inženjering|genetičkog inženjeringa]].

==== Ligaze ====
[[Datoteka:Ligation.svg|320px|mini|right|Primer rada ligaza na DNK fragmentima sa lepljivim krajevima]]
Enzimi [[DNK ligaza|DNK ligaze]] mogu da spoje odsečene ili pokidane DNK lance.&lt;ref name=Doherty&gt;{{Cite journal |author = Doherty A, Suh S |title = Structural and mechanistic conservation in DNA ligases | journal = Nucleic Acids Res |volume = 28 |issue = 21 |year= 2000 |pmid = 11058099 |pmc = 113121 |doi = 10.1093/nar/28.21.4051 |url = http://nar.oxfordjournals.org/content/28/21/4051.short|pages=4051-8}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |title = Human DNA ligase I completely encircles and partially unwinds nicked DNA |author = John M. Pascal, Patrick J. O'Brien, Alan E. Tomkinson &amp; Tom Ellenberger |journal = Nature |volume = 432 |month = November |year= 2004 |doi = 10.1038/nature03082 |url = http://www.nature.com/nature/journal/v432/n7016/full/nature03082.html?free=2|pages=473-478}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |title = Bacterial DNA ligases |author = Adam Wilkinson, Jonathan Day, Richard Bowater |journal = Molecular Microbiology |volume = 40 |issue = 6 |month = June |year= 2001 |url = http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1046/j.1365-2958.2001.02479.x/full|pages=1241-1248}}&lt;/ref&gt; Ligaze su posebne važnosti u replikaciji DNK [[Replikacija DNK|zaostajućeg lanca]], gde one spajaju kratke segmente DNK proizvedene na [[Replikacija DNK|replikacionoj viljušci]] u kompletnu kopiju DNK templeta. One se takođe koriste u [[Popravka DNK|DNK popravci]] i [[genetička rekombinacija|genetičkoj rekombinaciji]].&lt;ref name=Doherty/&gt;

Mehanizam rada DNK ligaze se sastoji od formiranja dve [[kovalentna veza|kovalentne]] [[fosfodiestarska veza|fosfodiestarske veze]] između [[Direkcionalnost (molekularna biologija)|3' hidroksilnog kraja]] jednog [[nukleotid]]a, (''akceptora'') i [[Direkcionalnost (molekularna biologija)|5' fosfatnog kraja]] drugog (''donora''). ATP je neophodan za odvijanje reakcije posredovane ligazom. Reakcija se odvija u tri stepena: (1) adenilacija (adicija AMP-a) aminokiselinskog ostatka u aktivnom centru enzima, [[pirofosfat]] se oslobađa; (2) transfer AMP-a na 5' fosfat donora, čime se formira pirofosfatna veza; (3) formiranje fosfodiestarske veze između 5' fosfata donora i 3' [[hidroksil]]a akceptora.&lt;ref name=&quot;pmid4377758&quot;&gt;{{Cite journal |doi = 10.1126/science.186.4166.790 |title = DNA Ligase: Structure, Mechanism, and Function |year= 1974 |author = Lehnman I. R. |journal = Science | volume = 186 |issue = 4166 |pmid = 4377758 |url = http://www.sciencemag.org/content/186/4166/790.short|pages=790-7}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |title = Crystal structure of NAD+-dependent DNA ligase: modular architecture and functional implications |author = Jae Young Lee, Changsoo Chang, Hyun Kyu Song, Jinho Moon, Jin Kuk Yang, Hyun-Kyu Kim, Suk-Tae Kwon and Se Won Suh |journal = The EMBO Journal |year= 2000 |volume = 19 |doi = 10.1093/emboj/19.5.1119 |url = http://www.nature.com/emboj/journal/v19/n5/abs/7592223a.html|pages=1119-1129}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |title = Structure of the adenylation domain of an NAD+-dependent DNA ligase |author = Martin R Singleton, Kjell Håkansson, David J Timson, Dale B Wigley |journal = Structure |volume = 7 |issue = 1 |month = January |year= 1999 |url = http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0969212699800070 |doi = 10.1016/S0969-2126(99)80007-0|pages=35-42}}&lt;/ref&gt;

Ligaza takođe može da spaja [[DNK kraj|tupe krajeve]], mada su više koncentracije enzima i različiti eksperimentalni uslovi neophodni.&lt;ref&gt;{{Cite journal |title = Macromolecular crowding allows blunt-end ligation by DNA ligases from rat liver or Escherichia coli |author = S B Zimmerman and B H Pheiffer |journal = PNAS |month = October |year= 1983 |volume = 80 |issue = 19 |url=http://www.pnas.org/content/80/19/5852.short|pages=5852-5856}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |title = Blunt-end and single-strand ligations by Escherichia coliligase: influence on an in vitro amplication scheme |author = Kevin J. Barringera, Leslie Orgelb, Geoff Wahlb, Thomas R. Gingeras |journal = Gene |volume = 89 |issue = 1 |month = April |year= 1990 |doi = 10.1016/0378-1119(90)90213-B |url = http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/037811199090213B|pages=117-122}}&lt;/ref&gt;

Kod sisara postoje četiri specifična tipa ligaze.&lt;ref&gt;{{Cite journal |title = Mammalian DNA ligases |author = Alan E. Tomkinson, David S. Levin |doi =
10.1002/bies.950191009 |journal = BioEssays |volume = 19 |issue = 10 |month = October |year= 1997 |url = http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/bies.950191009/abstract|pages=893-901}}&lt;/ref&gt;
{{columns-list| 
* [[LIG1|DNK ligaza I]]: ligira novoformirani DNK [[Replikacija DNK|zaostajući lanac]] nakon što ribonukleaza H ukloni RNK prajmer sa [[Okazakijev fragment|Okazakijevih fragmenata]].
* DNK ligaza II: [[Alternativno splajsovanje|alternativno]] [[RNK splajsovanje|splajsovana]] forma DNK ligaze III koja je prisutna u ćelijama koje se ne dele.
* DNK ligaza III: formira [[Multiproteinski kompleks|komplekse]] sa proteinom [[Popravka DNK|DNK popravke]] [[XRCC1]] da bi pomogla u spajanju DNK tokom procesa korekcije DNK.
* [[LIG4|DNK ligaza IV]]: formira komplekse sa [[XRCC4]]. Ona katalizuje finalni korak u [[Spajanje nehomogenih krajeva|spajanju nehomogenih krajeva]] DNK tokom popravke raskinutog dvostrukog lanca. On je takođe neophodna za [[V(D)J rekombinacija|V(D)J rekombinaciju]], proces kojim se generiše raznovrsnost [[antitelo|imunoglobulina]] i lokusa [[T-ćelijski receptor|T-ćelijskih receptora]] tokom razvoja [[imunski sistem|imunskog sistema]].
}}

DNA ligaza kod ''[[Ešerihija koli|E. coli]]'' koristi energiju stečenu raskidanjem [[nikotinamid adenin dinukleotid]]a (NAD) da formira fosfodiestersku vezu.&lt;ref name=&quot;foster&quot;/&gt; DNK ligaza [[eukariote|eukariota]] kao i nekih mikroba koristi [[adenozin-trifosfat|adenozin trifosfat]] (ATP) umesto NAD-a.&lt;ref name=&quot;foster&quot;/&gt;

==== Topoizomeraze ====
[[Datoteka:2rgr.png|right|mini|320px|Struktura topoizomeraze II iz [[Kvasac|kvasca]] vezana za dvostruko raskinuti dupleks DNK sa 34 nukleotida ({{PDB2|2RGR}}).&lt;ref name=&quot;science.279.5356.1504&quot;&gt;{{Cite journal |title = Crystal Structures of Human Topoisomerase I in Covalent and Noncovalent Complexes with DNA |author = Matthew R. Redinbo, Lance Stewart, Peter Kuhn, James J. Champoux and Wim G. J. Ho |journal = Science |month = March |year= 1998 |volume = 279 |issue = 5356 |doi = 10.1126/science.279.5356.1504 |url = http://www.sciencemag.org/content/279/5356/1504.short|pages=1504-1513}}&lt;/ref&gt;]]

Postoje tri glavna tipa topologije: supernamotavanje, učvoravanje i [[katenacija]]. Izvan esencijalnih procesa [[Replikacija DNK|replikacije]] ili [[Transkripcija (genetika)|transkripcije]], DNK se održavana u kompaktnom obliku, i ova tri topološka stanja pomažu u tome.&lt;ref name=Wang/&gt; Međutim, u toku transkripcije ili replikacije DNK mora biti slobodna, te ova tri stanja znatno ometaju proces. Dodatno, tokom replikacije, novoformirani i originalni DNK dupleksi se isprepleću i moraju biti kompletno razdvojeni da bi se održao genomski integritet ćelija tokom deobe. Kako transkripcioni mehur napreduje, DNK ispred traskripcione viljuške postaje prekomerno uvijena, ili pozitivno supernamotana, dok DNK iza transkripcionog mehura postaje odvijena, ili negativno supernamotana.

[[Topoizomeraza|Topoizomeraze]] mogu da reše ove topološke probleme. One su enzimi sa nukleaznom i ligaznom aktivnošću. Ovi proteini menjaju količinu [[dNK supernamotaj|supernamotavanja]] u DNK molekulu. Deo enzima ove grupe deluje tako što presecaju DNK heliks i omogućavaju jednoj sekciji da rotira, čime se umanjuje njen nivo supernamotavanja. Enzim zatim zatvara DNK prekid.&lt;ref name=Champoux/&gt; Drugi tipovi ovih enzima imaju sposobnost prekidanja jednog DNK heliksa i zatim propuštanja drugog lanca kroz ovaj prekid, pre nego što ponovo spoje heliks.&lt;ref&gt;{{Cite journal |author=Schoeffler A, Berger J |title=Recent advances in understanding structure-function relationships in the type II topoisomerase mechanism |journal=Biochem Soc Trans |volume=33 |issue=Pt 6 |year=2005 |pmid=16246147 |doi=10.1042/BST20051465 |url=http://berger.berkeley.edu/PDFs/Schoeffler_TopoRev_BSM05.pdf |pages=1465-70 |access-date=2014-08-22 |archive-date=2016-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305100142/http://berger.berkeley.edu/PDFs/Schoeffler_TopoRev_BSM05.pdf |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;

Topoizomeraze se dele na dva tipa na osnovu broja presečenih lanaca u jednom krugu delovanja:&lt;ref name=&quot;pmid1849888&quot;&gt;{{Cite journal | author = Wang JC | title = DNA topoisomerases: why so many? | journal = J. Biol. Chem. | volume = 266 | issue = 11 | year= 1991 | month = April | pmid = 1849888 | doi = | url = http://www.jbc.org/cgi/pmidlookup?view=long&amp;pmid=1849888 | issn =|pages=6659-62}}&lt;/ref&gt; Obe klase enzima koriste konzervirani [[tirozin]], međutim ovi enzimi su strukturno i mehanistički različiti.
* [[Tip I topoizomeraza]] preseca jedan lanac DNK dvostrukog heliksa, dolazi do relaksacije, i nakon toga presečeni lanac se poveže. Tip I topoizomeraze se dalje dele u dve podklase: tip IA topoizomeraze, koje imaju zajedničke mnoge strukturne i mehanističke osobine sa topoizomerazama tipa II, i tip IB topoizomeraze, koje koriste kontrolisani rotacioni mehanizam. Primeri tip IA topoizomeraza su ''topo I'' i ''topo III''. Istorijski, tip IB topoizomeraze su nazivane [[eukariote|eukariotske]] ''topo I'', mada su IB topoizomeraze prisutne u svim životnim domenima. Tip IA topoizomeraze formiraju [[kovalentna veza|kovalentni]] intermedijar sa 5' DNK krajem, dok IB topoizomeraze formiraju [[kovalentna veza|kovalentni]] intermedijar sa 3' DNA krajem. Nedavno je tip IC topoizomeraza bila identifikovana. Ona se naziva ''topo V''. Dok je ona strukturno jedinstvena u odnosu na tip IA i IB topoizomeraze, ona ima sličan mehanizam sa topoizomerazom tipa IB .
* [[Tip II topoizomeraza]] preseca oba lanca DNK dvostrukog heliksa.&lt;ref name=&quot;science.279.5356.1504&quot;/&gt; Takođe postoje dve podklase: tip IIA i tip IIB topoizomeraze, koje imaju slične strukture i mehanizam. Primeri tip IIA topoizomeraze su [[eukariote|eukariotski]] ''topo II'', ''[[Ešerihija koli|E. coli]]'' [[dNK giraza|giraza]], i ''[[Ešerihija koli|E. coli]]'' ''topo IV''. Primer tipa IIB topoizomeraze je ''topo VI''.

Oba tipa (I i II) topoizomeraze menjaju DNK [[koeficijent vezivanja]].&lt;ref&gt;{{Cite book|author=A.V. Chernavskii |year=2001|chapter = Linking coefficient |editor = Hazewinkel, Michiel |title = Encyclopaedia of Mathematics |publisher = Springer |isbn=978-1-55608-010-4}}&lt;/ref&gt; Topoizomeraze tipa IA menjaju koeficijent vezivanja za jedan, tip IB i tip IC topoizomeraze menjaju taj parametar za bilo koji ceo broj, dok tip IIA i tip IIB topoizomeraze menjaju koeficijent vezivanja za dva.

==== Helikaze ====
[[Helikaza|Helikaze]] su proteini koji su tip [[molekulski motor|molekulskih motora]]. One koriste hemijsku energiju [[nukleozid trifosfat]]a, predominantno [[Adenozin trifosfat|ATP-a]], da raskinu vodonične veze između baza i da odviju DNK dvostruki heliks u jednostruke lance.&lt;ref&gt;{{Cite journal |author = Tuteja N, Tuteja R |title = Unraveling DNA helicases. Motif, structure, mechanism and function |doi = 10.1111/j.1432-1033.2004.04094.x | journal = Eur J Biochem |volume = 271 |issue = 10 |year= 2004 |pmid = 15128295 | url = http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1432-1033.2004.04094.x/full|pages=1849-63}}&lt;/ref&gt; Ovi enzimi su esencijalni za većinu procesa u kojima je neophodno da se razdvoje lanci DNK lanci ([[replikacija DNK]], [[Transkripcija (genetika)|transkripcija]], [[Translacija (genetika)|translacija]], [[Genetička rekombinacija|rekombinacija]], [[Popravka DNK|DNK popravka]], [[biogeneza ribozoma]]). One se postepeno kreću duž dvostrukog lanca [[nukleinska kiselina|nukleinske kiseline]]. Pravac i mehanizam dejstva su zavisni od tipa enzima.&lt;ref name = &quot;Helicase motifs&quot;&gt;{{Cite journal |title = Helicase motifs: the engine that powers DNA unwinding |author = Mark C. Hall1, Steven W. Matson |journal = Molecular Microbiology |volume = 34 |issue = 5 |month = December |year= 1999 |doi = 10.1046/j.1365-2958.1999.01659.x |url = http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1046/j.1365-2958.1999.01659.x/full|pages=867-877}}&lt;/ref&gt;

[[Datoteka:2CUK.01.png|mini|right|320px|[[RuvABC|RuvA]] helikaza Ešerihije koli. ({{PDB2|1CUK}})&lt;ref&gt;{{Cite journal |title = Crystal Structure of DNA Recombination Protein RuvA and a Model for Its Binding to the Holliday Junction |author = John B. Rafferty, Svetlana E. Sedelnikova, David Hargreaves, Peter J. Artymiuk, Patrick J. Baker, Gary J. Sharples, Akeel A. Mahdi, Robert G. Lloyd, David W. Rice |journal = Science |month = October |year= 1996 |volume = 274 |issue = 5286 |doi = 10.1126/science.274.5286.415 |url = http://www.sciencemag.org/content/274/5286/415.short|pages=415-421}}&lt;/ref&gt;]]
Helikaze poprimaju različite strukture i [[oligomer]]izaciona stanja. [[DnaB helikaza|DnaB helikaze]] imaju oblik [[heksamer]]nog prstena. Drugi enzimi su aktivni u obliku [[monomer]]a ili [[proteinski dimer|dimera]]. Ispitivanja su pokazala da helikaze mogu da deluju pasivno, čekajući da dođe do nekatalisanog odvijanja nakon čega one razdvajaju lance,&lt;ref name=Croquette&gt;{{Cite journal |author = Lionnet T, Spiering MM, Benkovic SJ, Bensimon D, Croquette V |title = Real-time observation of bacteriophage T4 gp41 helicase reveals an unwinding mechanism |journal = PNAS |volume = 104 |issue = 50 |year= 2007 |pmid = 18077411 |doi = 10.1073/pnas.0709793104 |pmc = 2148377 |url = http://www.pnas.org/content/104/50/19790.short|pages=19790-19795}}&lt;/ref&gt; ili da aktivno učestvuju u separaciji lanaca koristeći energiju generisanu hidrolizom ATP-a.&lt;ref name=Johnson&gt;{{Cite journal |author = Johnson DS, Bai L, Smith BY, Patel SS, Wang MD |title = Single-molecule studies reveal dynamics of DNA unwinding by the ring-shaped t7 helicase |journal = Cell |volume = 129 |issue = 7 |year= 2007 |pmid = 17604719 |doi = 10.1016/j.cell.2007.04.038 |pmc = 2699903 |url = http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0092867407005843|pages=1299-309}}&lt;/ref&gt; U ovom drugom slučaju, helikaze deluju poput molekulskih motora, odvijajući i translocirajući svoj [[Supstrat (hemija)|supstrat]] koristeći hemijsku energiju.&lt;ref name=physorg1&gt;{{cite web |url = http://www.physorg.com/news102663442.html |title = Researchers solve mystery of how DNA strands separate |date = 29-05-2012 |accessdate = 29-05-2012}}&lt;/ref&gt; Helikaze mogu da funkcionišu mnogo brže ''[[in vivo]]'' nego ''[[in vitro]]'' usled prisustva pomoćnih proteina koji posreduju destabilizaciju DNK račve.&lt;ref name=physorg1 /&gt;

Helikaze se klasifikuju u nekoliko superfamilija. Sve helikaze vezuju ATP, i stoga sadrže klasične motive: [[Valkerov motiv|Valker A]] (petlja vezivanja [[fosfat]]a ili P-petlja) i Valker B ([[aspartična kiselina]] za vezivanje [[Magnezijum|Mg&lt;sup&gt;2+&lt;/sup&gt;]]).&lt;ref name = &quot;Helicase motifs&quot;/&gt; 
* ''Superfamilija I'': UvrD (DNK popravka kod ''[[Ešerihija koli|E. coli]]''), Rep (DNK replikacija kod ''E. coli''), [[PcrA]] (rekombinacija kod ''[[Stafilokokus aureus|Staphylococcus aureus]]''), [[dda DNK helikaza|Dda]] (inicijacija replikacije bakteriofaga T4), [[RecBCD|RecD]] ([[Homologna rekombinacija|rekombinaciona popravka]] kod ''E. coli''), TraI ([[Bakterijska konjugacija|konjugativni DNK transfer]] [[Faktor plodnosti|F-plazmida]]). Ova familija obuhvata RNK helikaze koji učestvuju u odmotavanju dupleksa tokom viralne RNK replikacije.&lt;ref name=&quot;PUB00014534&quot;&gt;{{Cite journal |doi = 10.1016/S0014-5793(99)00321-X |author = Garcia JA, Kaariainen L, Gomez de cedron M, Ehsani N, Mikkola ML |title = RNA helicase activity of Semliki Forest virus replicase protein NSP2 |journal = FEBS Lett. |volume = 448 |issue = 1 |year= 1999 |pmid = 10217401 |url = http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S001457939900321X|pages=19-22}}&lt;/ref&gt;
* ''Superfamilija II'': [[RecQ helikaza|RecQ]] (DNK popravka ''E. coli''), eIF4A (RNK translacija kod ''[[saccharomyces cerevisiae|pekarskog kvasca]]''), [[WRN (gen)|WRN]] (DNK popravka), NS3&lt;ref&gt;{{Cite journal |author = Dumont S, Cheng W, Serebrov V, Beran RK, Tinoco Jr I, Pylr AM, Carlos Bustamante |url = http://www.ncbi.nlm.nih.gov/entrez/query.fcgi?cmd=Retrieve&amp;db=pubmed&amp;dopt=Abstract&amp;list_uids=16397502&amp;query_hl=3&amp;itool=pubmed_DocSum |title = RNA Translocation and Unwinding Mechanism of HCV NS3 Helicase and its Coordination by ATP |journal = Nature |year= 2006 |month = Jan |volume = 439 |pages = 105-108}}&lt;/ref&gt; (replikacija [[Hepatitis C]] virusa)
* ''Superfamilija III'': LTag (replikacija [[SV40]] virusa), E1 (replikacija [[Humani papiloma virus|Ljudskog papilomskog virusa]]), Rep (replikacija, viralna integracija, i pakovanje [[Adeno asocirani virus|Adeno asociranog virusa]]). Superfamilija 3 se sastoji od helikaza koje uglavnom kodiraju mali DNK virusi i neki od velikih nukleocitoplazmatičnih DNK virusa.&lt;ref name = &quot;10.1016/j.jsb.2003.10.010&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;PUB00033628&quot;&gt;{{Cite journal |author = Lakshminarayan M. Iyer, L. Aravind, and Eugene V. Koonin |title = Common origin of four diverse families of large eukaryotic DNA viruses |journal = J. Virol. |volume = 75 |issue = 23 |year = 2001 |pmid = 11689653 |pmc = 114758 |doi = 10.1128/JVI.75.23.11720-11734.2001 |url = http://jvi.asm.org/content/75/23/11720.short |pages = 11720-34 |access-date = 2014-08-22 |archive-date = 2017-04-14 |archive-url = https://web.archive.org/web/20170414202810/http://jvi.asm.org/content/75/23/11720.short |dead-url = yes }}&lt;/ref&gt; 
* ''Familija slična DnaB helikazi'': [[DnaB helikaza|DnaB]] (replikacija ''E. coli''), gp41 (DNK replikacija [[Enterobakterijski fag T4|bakteriofaga T4]]), [[T7 DNK helikaza|T7gp4]] (DNK replikacija bakteriofaga T7).
* ''Familija slična Ro faktoru'': [[Ro faktor|Ro]] (terminacija transkripcije ''E. coli'').

Ove superfamilije ne obuhvataju sve poznate helikaze. Na primer, [[XPB]]&lt;ref&gt;{{Cite journal |author = Fan L, Arvai A, Cooper P, Iwai S, Hanaoka F, Tainer J |title = Conserved XPB core structure and motifs for DNA unwinding: implications for pathway selection of transcription or excision repair |journal = Mol Cell |volume = 22 |issue = 1 |year= 2006 |pmid = 16600867 |doi = 10.1016/j.molcel.2006.02.017 |url = http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1097276506001195|pages=27-37}}&lt;/ref&gt; i [[ERCC2]]&lt;ref&gt;{{Cite journal |title = Polymorphisms in the DNA repair genes XRCC1 and ERCC2 and biomarkers of DNA damage in human blood mononuclear cells |author = Eric J. Duell, John K. Wiencke, Tsun-Jen Cheng, Andrea Varkonyi, Zheng Fa Zuo, Tara Devi S. Ashok, Eugene J. Mark, John C. Wain, David C. Christiani, and Karl T. Kelsey |journal = Carcinogenesis |year= 2000 |volume = 21 |issue = 5 |doi = 10.1093/carcin/21.5.965 |url = http://carcin.oxfordjournals.org/content/21/5/965.short|pages=965-971}}&lt;/ref&gt; su helikaze koje nisu svrstane u gore navedene familije.

Defekti gena koji kodiraju helikaze mogu da uzrokuju [[Vernerov sindrom]]. To je poremećaj koji je prepoznatljiv po pojavi prevremenog starenja.&lt;ref name=autogenerated1&gt;{{Cite journal |pmid = 15946710 |year= 2005 |month = Sep |author = Ozgenc A, Loeb LA |title = Current advances in unraveling the function of the Werner syndrome protein |volume = 577 |issue = 1–2 |doi = 10.1016/j.mrfmmm.2005.03.020 |journal = Mutation research |url = http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0027510705001855|pages=237-51}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |pmid = 9288107 |year = 1997 |month = Sep |author = Gray MD, Shen JC, Kamath-Loeb AS, Blank A, Sopher BL, Martin GM, Oshima J, Loeb LA |title = The Werner syndrome protein is a DNA helicase |volume = 17 |issue = 1 |doi = 10.1038/ng0997-100 |journal = Nature Genetics |url = http://www.neurofly.com/molBio_files/Nat%20Genet%201997%20Gray.pdf |pages = 100-3 |access-date = 2014-08-22 |archive-date = 2013-11-10 |archive-url = https://web.archive.org/web/20131110192118/http://www.neurofly.com/molBio_files/Nat%20Genet%201997%20Gray.pdf |dead-url = yes }}&lt;/ref&gt;

==== Polimeraze ====
[[Datoteka:2B8K.png|mini|316px|right|[[RNK polimeraza II]] kvasca [[Saccharomyces cerevisiae]] koja se sastoji od 12 podjedinica. ({{PDB2|2B8K}})&lt;ref name=Meyer&gt;{{ Cite journal |author = Meyer PA, Ye P, Zhang M, Suh MH, Fu J |title = Phasing RNA polymerase II using intrinsically bound Zn atoms: an updated structural model |journal = Structure. |month = Jun |year= 2006 |volume = 14 |issue = 6 |url = http://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0969212606002152 |pmid = 16765890 |doi = 10.1016/j.str.2006.04.003|pages=973-82}}&lt;/ref&gt;]]
[[Polimeraza|Polimeraze]] su [[enzim]]i koji sintetišu polinukleotidne lance iz [[nukleozid trifosfat|nukleozidnog trifosfata]]. Sekvence njihovih produkata su kopije postojećih polinukleotidnih lanaca – koji se nazivaju ''templetima''. Ovi enzimi funkcionišu tako što dodaju nukleotide na 3′ [[hidroksil|hidroksilnu grupu]] prethodnog nukleotida u DNK lancu. Konsekventno, sve polimeraze idu u 5′ ka 3′ smeru.&lt;ref name=Joyce&gt;{{Cite journal |author = Joyce C, Steitz T |title = Polymerase structures and function: variations on a theme? |pmc = 177480 | journal = J Bacteriol |volume = 177 |issue = 22 |year= 1995 |pmid = 7592405 |url = http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC177480/|pages=6321-9}}&lt;/ref&gt; U [[aktivno mesto|aktivnom mestu]] tih enzima, novi nukleozid trifosfat formira bazni par sa templetom, čime omogućava polimerazi da precizno sintetiše komplementarni lanac. Polimeraze se klasifikuju po tipu templeta koji koriste.

Tokom replikacije DNK, [[DNK polimeraza|DNK polimeraze]] formiraju kopiju DNK sekvence. Preciznost je od vitalnog značaja u ovom procesu, tako da mnoge polimeraze imaju sposobnost vršenja [[Korektura (biologija)|korekcija]]. Polimeraza lako prepoznaje povremene greške u reakciji sinteze zato nema baznog sparivanja između neusklađenih nukleotida. Ako se neslaganje detektuje, 3′ ka 5′ [[egzonukleaza]] se aktivira i pogrešna baza se uklanja.&lt;ref&gt;{{Cite journal |author = Hubscher U, Maga G, Spadari S |title = Eukaryotic DNA polymerases |journal = Annu Rev Biochem |volume = 71 |year = 2002 |pmid = 12045093 |doi = 10.1146/annurev.biochem.71.090501.150041 |url = http://www.annualreviews.org/doi/abs/10.1146/annurev.biochem.71.090501.150041?journalCode=biochem |pages = 133-63 }}{{Dead link|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; U većini organizama, DNK polimeraze funkcionišu unutar velikih kompleksa. Oni se nazivaju [[replizom]]ima i sadrže niz pomoćnih podjedinica, kao što su [[DNK stega|DNK stege]] i [[helikaza|helikaze]].&lt;ref&gt;{{Cite journal |author = Johnson A, O'Donnell M |title = Cellular DNA replicases: components and dynamics at the replication fork |journal = Annu Rev Biochem |volume = 74 |year = 2005 |pmid = 15952889 |doi = 10.1146/annurev.biochem.73.011303.073859 |url = http://www.annualreviews.org/doi/abs/10.1146/annurev.biochem.73.011303.073859?journalCode=biochem |pages = 283-315 |access-date = 2014-08-22 |archive-date = 2019-02-07 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190207130422/https://www.annualreviews.org/doi/abs/10.1146/annurev.biochem.73.011303.073859?journalCode=biochem |dead-url = yes }}&lt;/ref&gt;

DNK polimeraze koje su zavisne od RNK su specijalizovana klasa polimeraza koja kopira sekvencu RNK lanca u DNK. U ovu klasu se ubrajaju [[reverzna transkriptaza]], koja je [[virus|viralni]] enzim koji učestvuje u infekciji ćelija [[retrovirus]]ima, i [[telomeraza]], koja je neophodna za replikaciju [[telomera]].&lt;ref name=Greider/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |author = Tarrago-Litvak L, Andréola M, Nevinsky G, Sarih-Cottin L, Litvak S |title = The reverse transcriptase of HIV-1: from enzymology to therapeutic intervention | journal = FASEB J |volume = 8 |issue = 8 |month = May |year= 1994 |pmid = 7514143 |url = http://www.fasebj.org/content/8/8/497.short|pages=497-503}}&lt;/ref&gt; Telomeraza je neobična polimeraza zato što sadrži svoj sopstveni RNK templet, kao integralni deo svoje strukture.&lt;ref name=Nugent/&gt;

Transkripciju izvodi DNK-zavisna [[RNK polimeraza]] koja kopira sekvencu DNK lanca u RNK. Da bi započela transkripciju gena, RNK polimeraza se veže za DNK sekvencu promotera i razdvoji DNK lance. Ona zatim kopira sekvencu gena na [[iRNK]] transkript dok ne dođe do DNK regiona koji se naziva [[terminator (genetika)|terminator]], gde se zaustavlja i odvaja od DNK. Kao i DNK polimeraze, [[RNK polimeraza II]], enzim koji transkribuje većinu gena u genomu eukariota, operiše kao deo većeg [[multiproteinski kompleks|proteinskog kompleksa]] sa višestrukim regulatornim podjedinicama.&lt;ref&gt;{{Cite journal |author = Martinez E |title = Multi-protein complexes in eukaryotic gene transcription |journal = Plant Mol Biol |volume = 50 |issue = 6 |year = 2002 |pmid = 12516863 |doi = 10.1023/A:1021258713850 |url = http://www.springerlink.com/content/u0297l4517182815/ |pages = 925-47 }}{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Kornberg&gt;{{Cite journal |pmid = 10611681 |doi = 10.1016/S0962-8924(99)01679-7 |title = Eukaryotic transcriptional control |year= 1999 |author = Kornberg R |journal = Trends in Cell Biology |volume = 9 |pages = M46 |issue = 12 |url = http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0168952599019010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal | author = Sims RJ 3rd, Mandal SS, Reinberg D | title = Recent highlights of RNA-polymerase-II-mediated transcription | journal = Current opinion in cell biology | volume = 16 | issue = 3 | year= 2004 | month = Jun | issn = 0955-0674 | pmid = 15145350 | doi = 10.1016/j.ceb.2004.04.004 |url = http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/15145350|pages=263-271}}&lt;/ref&gt; RNK polimeraza II je kompleks sa masom od 550 [[jedinica atomske mase|kDa]], koji se sastoji od dvanaest podjedinica. RNAP II je najbolje ispitani tip [[RNK polimeraza|RNK polimeraze]]. Znatan broj [[transkripcioni faktor|transkripcionih faktora]] je neophodan da bi se ovaj enzim vezao za [[promoter (biologija)|promotere]] i počeo [[Transkripcija (genetika)|transkripciju]].

== Evolucija ==
DNK sadrži genetičke informacije koje omogućavaju svim životnim formama da funkcionišu, rastu i razmnožavaju se. Međutim, nije jasno koliko dugo je tokom zadnjih četiri milijarde godina [[Hronologija evolucije|istorije života]] DNK obavljala tu funkciju. Po jednoj pretpostavci najranije forme života su koristile RNK kao osnovu genetičkog materijala.&lt;ref name=autogenerated2&gt;{{Cite journal |author = Joyce G |title = The antiquity of RNA-based evolution |journal = Nature |volume = 418 |issue = 6894 |year = 2002 |pmid = 12110897 |doi = 10.1038/418214a |url = http://rnaworld.bio.ku.edu/reprints/incoming/_misc/Joyce%282002%29Nature_418,214.%5BReview%5D.+%27The%20antiquity%20of%20RNA-based%20evolution%27.pdf |pages = 214-21 }}{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |author = Orgel L |title = Prebiotic chemistry and the origin of the RNA world |journal = Crit Rev Biochem Mol Biol |volume = 39 |issue = 2 |pmid = 15217990 | doi = 10.1080/10409230490460765 |year= 2004 |url = http://informahealthcare.com/doi/abs/10.1080/10409230490460765|pages=99-123}}&lt;/ref&gt; Moguće je da je RNK delovala kao centralni deo ranog [[metabolizam|ćelijskog metabolizma]] pošto ona ima sposobnost prenosa genetičke informacije, kao i izvođenja [[kataliza|katalize]] u okviru [[ribozim]]a.&lt;ref&gt;{{Cite journal |author = Davenport R |title = Ribozymes. Making copies in the RNA world |journal = Science |volume = 292 |issue = 5520 |year= 2001 |pmid = 11360970 | doi = 10.1126/science.292.5520.1278a |url = http://www.sciencemag.org/content/292/5520/1278.1.summary|pages=1278-}}&lt;/ref&gt; Takav drevni [[Hipoteza o RNK svetu|RNK svet]] u kome bi nukleinska kiselina bila korišćena za katalizu i genetiku je možda uticao na [[evolucija|evoluciju]] sadašnjeg [[genetički kod|genetičkog koda]] baziranog na četiri nukleotidne baze. Do toga bi došlo, pošto bi broj različitih baza u takvom organizmu bio kompromis između malog broja baza kojim se povećava replikaciona preciznost i većeg broja baza kojim se uvećava katalitička efikasnost ribozima.&lt;ref&gt;{{Cite journal |author = Szathmáry E |title = What is the optimum size for the genetic alphabet? |journal = Proc Natl Acad Sci USA |volume = 89 |issue = 7 |year= 1992 |pmid = 1372984 |doi = 10.1073/pnas.89.7.2614 |pmc = 48712 |bibcode = 1992PNAS...89.2614S |url = http://www.pnas.org/content/89/7/2614.short|pages=2614-8}}&lt;/ref&gt;

Ne postoje direktni dokazi za postojanje takvih drevnih genetičkih sistema. Razlog za to je DNK ekstrakcija iz velike većine fosila nije moguća pošto DNK može da opstane manje od milion godina. U vlažnoj sredini ona se vremenom razlaže u kratke fragmente.&lt;ref&gt;{{Cite journal |author = Lindahl T |title = Instability and decay of the primary structure of DNA |journal = Nature |volume = 362 |issue = 6422 |year= 1993 |pmid = 8469282 | doi = 10.1038/362709a0 |bibcode = 1993Natur.362..709L |url = http://ukpmc.ac.uk/abstract/MED/8469282|pages=709-15}}&lt;/ref&gt; Uprkos tome, nalazi starije DNK su bili objavljeni. Na primer, poznat je izveštaj o izolaciji održive bakterije iz kristala soli starog 250 miliona godina.&lt;ref&gt;{{Cite journal |author = Vreeland R, Rosenzweig W, Powers D |title = Isolation of a 250 million-year-old halotolerant bacterium from a primary salt crystal |journal = Nature |volume = 407 |issue = 6806 |year= 2000 |pmid = 11057666 | doi = 10.1038/35038060 |url = http://www.nature.com/nature/journal/v407/n6806/abs/407897a0.html|pages=897-900}}&lt;/ref&gt; Ti nalazi su kontroverzni.&lt;ref&gt;{{Cite journal |author = Hebsgaard M, Phillips M, Willerslev E |title = Geologically ancient DNA: fact or artefact? |journal = Trends Microbiol |volume = 13 |issue = 5 |year= 2005 |pmid = 15866038 |doi = 10.1016/j.tim.2005.03.010 |url = http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0966842X05000806|pages=212-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |author = Nickle D, Learn G, Rain M, Mullins J, Mittler J |title = Curiously modern DNA for a „250 million-year-old“ bacterium |journal = J Mol Evol |volume = 54 |issue = 1 |year = 2002 |pmid = 11734907 |doi = 10.1007/s00239-001-0025-x |url = http://www.springerlink.com/content/pt50ey50xcty01n1/ |pages = 134-7 }}{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

Jedan izveštaj objavljen avgusta [[2011]]. koji je baziran na [[NASA]] ispitivanjima [[meteorit]]a nađenog na [[Zemlja|Zemlji]] sugeriše da gradivni blokovi DNK ([[adenin]], [[guanin]] i srodni [[Organska jedinjenja|organski molekuli]]) možda imaju vanzemaljsko poreklo.&lt;ref name=&quot;Callahan&quot;&gt;{{Cite journal |author = Callahan, M.P.; Smith, K.E.; Cleaves, H.J.; Ruzica, J.; Stern, J.C.; Glavin, D.P.; House, C.H.; Dworkin, J.P. |month = August |year = 2011 |title = Carbonaceous meteorites contain a wide range of extraterrestrial nucleobases |url = http://www.pnas.org/content/early/2011/08/10/1106493108 |publisher = PNAS |doi = 10.1073/pnas.1106493108 |accessdate = 2012-04-30 |archive-date = 2011-09-18 |archive-url = https://web.archive.org/web/20110918104518/http://www.pnas.org/content/early/2011/08/10/1106493108 |dead-url = yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Steigerwald&quot;&gt;{{cite web |author = Steigerwald John |title = NASA Researchers: DNA Building Blocks Can Be Made in Space |url = http://www.nasa.gov/topics/solarsystem/features/dna-meteorites.html |publisher = [[NASA]] |month = August |year = 2011 |accessdate = 30-4-2011 |archive-date = 2015-06-23 |archive-url = https://web.archive.org/web/20150623004556/http://www.nasa.gov/topics/solarsystem/features/dna-meteorites.html }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;DNA&quot;&gt;{{cite web |author = ScienceDaily Staff |title = DNA Building Blocks Can Be Made in Space, NASA Evidence Suggests |url = http://www.sciencedaily.com/releases/2011/08/110808220659.htm |month = August |year= 2011 |publisher = ScienceDaily |accessdate = 30-04-2012}}&lt;/ref&gt;

== Tehnološka primena ==
=== Genetički inženjering ===
[[Datoteka:Expression of Human Wild-Type and P239S Mutant Palladin.png|mini|220px|Ljudske ćelije u kojima su neki proteini spojeni sa [[zeleni fluorescentni protein|zelenim fluorescentnim proteinom]] da bi se omogućila njihova vizuelizacija]]
Genetički inženjering je direktna ljudska manipulacija [[genom]]a nekog organizma koristeći modernu DNK tehnologiju. Ona obuhvata uvođenje [[rekombinantna DNK|strane DNK]] ili [[Veštačka sinteza gena|sintetičkih gena]] u organizam. Uvođenje nove DNK ne zahteva upotrebu klasičnih [[genetika|genetičkih]] metoda, međutim tradicionalni metodi [[Reprodukcija|uzgoja]] se tipično koriste za propagaciju rekombinantnih organizama. Organizam koji je formiran uvođenjem [[rekombinantna DNK|rekombinantne DNK]] se smatra [[genetički modifikovan organizam|genetički modifikovanim organizmom]]. Prvi genetički modifikovani organizmi su bile bakterije [[1973]]. i zatim miševi [[1974]]. Bakterije koje proizvode [[insulin]] su komercijalizovane [[1982]]. i genetički modifikovana hrana je u prodaji od [[1994]].

Methode su razvijena za DNK prečišćavanje iz ćelija organizma, kao što je [[fenol-hloroformna ekstrakcija]], i za njenu laboratorijsku manipulaciju, npr. [[restrikciono razlaganje|restrikciona razlaganja]] i [[polimerazna lančana reakcija]]. Moderna [[biologija]] i [[biohemija]] intenzivno koriste te tehnike u okviru rekombinantne DNK tehnologije. [[Rekombinantna DNK]] je veštačka DNK sekvenca koja je formirana od drugih DNK sekvenci. Takve sekvence se mogu [[transformacija (genetika)|uneti]] u organizam u obliku [[plazmid]]a ili u odgovarajućem formatu, koristeći [[viralni vektor]].&lt;ref&gt;{{Cite journal |author = Goff SP, Berg P |title = Construction of hybrid viruses containing SV40 and lambda phage DNA segments and their propagation in cultured monkey cells |journal = Cell |volume = 9 |issue = 4 PT 2 |year= 1976 |pmid = 189942 |doi = 10.1016/0092-8674(76)90133-1 |url = http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/189942|pages=695-705}}&lt;/ref&gt;

Najčešća forma genetičkog inženjeringa je umetanje novog genetičkog materijala na nepoznatoj lokaciji u genomu domaćina. To se ostvaruje izolovanjem i kopiranjem željenog genetičkog materijala koristeći metode [[molekulsko kloniranje|molekulskog kloniranja]] da bi se formirala DNK sekvenca kaja sadrži neophodne genetičke elemente za [[ekspresija gena|ekspresiju]], i zatim njeno umetanje u organizam domaćina. Druge forme genetičkog inženjeringa su [[ciljanje gena]] (zamena bazirana na homolognoj rekombinaciji) i uklanjanje (''nokaut'') specifičnih gena putem projektovanih [[nukleaza]] kao što su [[cinkov prst nukleaza|nukleaze cinkovog prsta]],&lt;ref name=&quot;kim1996&quot;&gt;{{Cite journal |author = Kim, YG; Cha, J., Chandrasegaran, S. |year = 1996 |title = Hybrid restriction enzymes: zinc finger fusions to Fok I cleavage domain |journal = Proc Natl Acad Sci USA |volume = 93 |issue = 3 |url = http://www.pnas.org/content/93/3/1156.abstract |doi = 10.1073/pnas.93.3.1156 |pmid = 8577732 |pmc = 40048 |pages = 1156-60 |access-date = 2014-08-22 |archive-date = 2015-01-28 |archive-url = https://web.archive.org/web/20150128081204/http://www.pnas.org/content/93/3/1156.abstract |dead-url = yes }}&lt;/ref&gt; ili projektovane [[homing endonukleaza|homing endonukleaze]].&lt;ref name=&quot;pmid19211047&quot;&gt;{{Cite journal | author = Edgell DR | title = Selfish DNA: homing endonucleases find a home | journal = Curr Biol | volume = 19 | issue = 3 | month = February | pages = R115–R117 | pmid = 19211047 | doi = 10.1016/j.cub.2008.12.019 | year= 2009}}&lt;/ref&gt;

Tehnike genetičkog inženjeringa se koriste u brojnim poljima naučnih istraživanja, [[biotehnologija|biotehnologiji]], i medicini. Genetički modifikovani organizmi nalaze primenu u izradi proizvoda kao što su rekombinantni [[protein]]i, oni se koriste u [[medicinsko istraživanje|medicinskim istraživanjima]],&lt;ref&gt;{{Cite journal |author = Houdebine L |title = Transgenic animal models in biomedical research |journal = Methods Mol Biol |volume = 360 |pmid = 17172731 |year = 2007 |doi = 10.1385/1-59745-165-7:163 | isbn = 1-59745-165-7 |url = http://www.springerlink.com/content/k72105726214vn70/#section=95423&amp;page=1 |pages = 163-202 }}{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; i kao [[poljoprivreda|poljoprivredni]] usevi.&lt;ref&gt;{{Cite journal |author = Daniell H, Dhingra A |title = Multigene engineering: dawn of an exciting new era in biotechnology |journal = Curr Opin Biotechnol |volume = 13 |issue = 2 |year= 2002 |pmid = 11950565 |doi=10.1016/S0958-1669(02)00297-5 |url = http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0958166902002975|pages=136-41}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |author = Job D |title = Plant biotechnology in agriculture |journal = Biochimie |volume = 84 |issue = 11 |year= 2002 |pmid = 12595138 |doi = 10.1016/S0300-9084(02)00013-5 |url = http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0300908402000135|pages=1105-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |title=Plant biotechnology in agriculture. |author=Lindsey, K.; Jones, M. G. K. |year=1989 | isbn = 0-335-15818-8 |url=http://www.cabdirect.org/abstracts/19901611088.html;jsessionid=14AFBF3423D45F9B260E94186D6BC208 |access-date=2014-08-22 |archive-date=2013-11-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131110193945/http://www.cabdirect.org/abstracts/19901611088.html;jsessionid=14AFBF3423D45F9B260E94186D6BC208 |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; Lekove kao što su insulin i ljudski faktor rasta proizvode bakterije, eksperimentalni miševi kao što su [[onkomiš]]evi i [[nokaut miš]]evi se koriste u istraživanjima, repelanti insekata i/ili usevi tolerantni na herbicide su komercijalizovani. Genetički modifikovane biljke i životinje koje imaju sposobnost proizvodnje biotehnoloških lekova uz manje troškove proizvodnje od sadašnjih metoda se takođe razvijaju. [[Uprava za hranu i lekove|FDA]] je [[2009]]. odobrila prodaju farmaceutskog proteina [[antitrombin]]a proizvedenog u mleku genetički modifikovane [[koza|koze]].&lt;ref&gt;{{Cite journal |title = European Community and US-FDA Approval of Recombinant Human Antithrombin Produced in Genetically Altered Goats |author = Cafer Adiguzel, Omer Iqbal, Muzaffer Demir, Jawed Fareed |month = October |year = 2009 |doi = 10.1177/1076029609339748 |journal = Clinical and applied thrombosis / hemostasis |volume = 15 |issue = 6 |url = http://cat.sagepub.com/content/15/6/645.short |pages = 645-651 }}{{Dead link|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

=== Forenzika ===
[[Forenzika|Forenzička analiza]] može da koristi DNK iz [[krv]]i, [[sperma|sperme]], [[kožni sistem|kože]], [[pljuvačka|pljuvačke]] ili [[kosa|kose]] nađene na [[Mesto zločina|mestu zločina]] za identifikaciju podudarajuće DNK neke osobe, kao što je počinilac. Ovaj proces se formalno naziva [[DNK analiza|DNK profilisanje]], a poznat je i kao „uzimanje genetičkog otiska“. Mada je 99,9% DNK sekvenci isto kod svih ljudi, dovoljna količina DNK se razlikuje, tako da moguće razlikovati jednu osobu od druge, ukoliko one nisu monozigotni blizanci.&lt;ref name=&quot;Lander&quot;&gt;{{cite web |url = http://www.accessexcellence.org/RC/AB/BA/Use_of_DNA_Identification.php |title = Use of DNA in Identification |publisher = Accessexcellence.org |date= |accessdate = 1-5-2012}}&lt;/ref&gt; U DNK profilisanju, dužina promenljivih sekcija ponavljajuće DNK, kao što su [[Kratko tandemno ponavljanje|kratka tandemna ponavljanja]] i [[minisatelit]]i,&lt;ref&gt;{{Cite journal |title = Amplification of human minisatellites by the polymerase chain reaction: towards DNA fingerprinting of single cells |author = Alec J. Jeffreys, Victoria Wilson, Rita Neumann and John Keyte |journal = Nucl. Acids Res. |year= 1988 |volume = 16 |issue = 23 |doi = 10.1093/nar/16.23.10953 |url = http://nar.oxfordjournals.org/content/16/23/10953.short|pages=10953-10971}}&lt;/ref&gt; se porede između ljudi. Taj metod je obično izuzetno pouzdana tehnika za identifikaciju podudarne DNK.&lt;ref&gt;{{Cite journal |author = Collins A, Morton N |title = Likelihood ratios for DNA identification | journal = Proc Natl Acad Sci USA |volume = 91 |issue = 13 |year= 1994 |pmid = 8016106 |doi = 10.1073/pnas.91.13.6007 |pmc = 44126 |bibcode = 1994PNAS...91.6007C |url = http://www.pnas.org/content/91/13/6007.short|pages=6007-11}}&lt;/ref&gt; Međutim, identifikacija može da bude komplikovana ako je mesto zločina kontaminirano sa DNK-om od nekoliko ljudi.&lt;ref&gt;{{Cite journal |author = Weir B, Triggs C, Starling L, Stowell L, Walsh K, Buckleton J |title = Interpreting DNA mixtures |journal = J Forensic Sci |volume = 42 |issue = 2 |year = 1997 |pmid = 9068179 |url = http://projects.nfstc.org/workshops/resources/articles/Interpreting%20DNA%20Mixtures.pdf |pages = 213-22 |access-date = 2014-08-22 |archive-date = 2016-01-31 |archive-url = https://web.archive.org/web/20160131092307/http://projects.nfstc.org/workshops/resources/articles/Interpreting%20DNA%20Mixtures.pdf }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |title = A guide to interpreting single locus profiles of DNAmixtures in forensic cases |author = Ian W. Evett, Cecilia Buffery, Geoffrey Willott, David Stoney |journal = Journal of the Forensic Science Society |volume = 31 |issue = 1 |year = 1991 |doi = 10.1016/S0015-7368(91)73116-2 |url = http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0015736891731162 |page=41-47}}&lt;/ref&gt; DNK profilisanje je razvio [[1984]]. britanski genetičar Sir [[Alek Džefriz]],&lt;ref&gt;{{Cite journal |author = Jeffreys A, Wilson V, Thein S |title = Individual-specific 'fingerprints' of human DNA | journal = Nature |volume = 316 |issue = 6023 |year= 1985|pmid = 2989708 |doi = 10.1038/316076a0 |bibcode = 1985Natur.316...76J |url = http://www.mun.ca/biology/scarr/Bio4241_Jeffreys_et_al_1985_%282012%29.pdf|pages=76-9}}&lt;/ref&gt; i prvi put je korišćeno u forenzičkoj nauci da se osudi Kolin Pičfork [[1988]], u slučaju [[Kolin Pičfork|Enderbi ubistava]].&lt;ref&gt;{{cite web |url = http://www.forensic.gov.uk/forensic_t/inside/news/list_casefiles.php?case=1 |title = First murder conviction on DNA evidence also clears the prime suspect |author = Forensic Science Service |accessdate = 1-5-2012 |archive-date = 2006-12-14 |archive-url = https://web.archive.org/web/20061214004903/http://www.forensic.gov.uk/forensic_t/inside/news/list_casefiles.php?case=1 |dead-url =  }}&lt;/ref&gt;

Razvoj forenzičke nauke, i sposobnosti da se dobiju genetička podudaranja korišćenjem veoma malih uzoraka krvi, kože, pljuvačke ili kose je dovela do ponovnog ispitivanja brojnih slučajeva. Genetičkim profilisanjem se može proizvesti evidencija koja nije postojala tokom originalnog ispitivanja. U kombinaciji sa uklanjanjem zakona o ponovljenim sudskim procesima, postalo je moguće da se ponovo otvore slučajevi sa ranijim neuspešnim presudama usled nedostatka evidencije. Od ljudi optuženih za teške zločine se zahteva da daju uzorak DNK radi profilisanja. Rezultati DNK profilisanja se često dovode u pitanje tvrdnjama o kontaminaciji tokom uzimanja uzoraka. To je dovelo do razvoja detaljnih i strogih procedura rukovanja uzorcima novih slučajeva teških krivičnih dela.&lt;ref&gt;{{Cite journal |title = Interpreting DNA Evidence: A Review |author = L.A. Foreman, C. Champod, I.W. Evett, J.A. Lambert, S. Pope |doi = 10.1111/j.1751-5823.2003.tb00207.x |journal = International Statistical Review |volume = 71 |issue = 3 |month = December |year= 2003 |url = http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1751-5823.2003.tb00207.x/abstract|pages=473-495}}&lt;/ref&gt; DNK profilisanje se takođe koristi za identifikaciju žrtava masovnih incidenata.&lt;ref&gt;{{cite web |url = http://massfatality.dna.gov/Introduction/ |title = DNA Identification in Mass Fatality Incidents |month = September |year = 2006 |publisher = National Institute of Justice |access-date = 2014-08-22 |archivedate = 2006-11-12 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20061112000837/http://massfatality.dna.gov/Introduction/ |deadurl = yes }}&lt;/ref&gt; Osim pozitivne identifikacije tela ili delova tela ozbiljnih incidenata, DNK profilisanje se uspešno koristi i za identifikaciju žrtava u masovnim ratnim grobnicama, putem DNK poređenja sa članovima porodice.&lt;ref&gt;{{Cite journal |title = The identification of war victims by reverse paternity is associated with significant risks of false inclusion |author = Ivan Gornik, Mladen Marcikic, Milovan Kubat, Dragan Primorac and Gordan Lauc |journal = International Journal of Legal Medicine |volume = 116 |issue = 5 |year = 2002 |doi = 10.1007/s00414-001-0280-9 |url = http://www.springerlink.com/content/d8e6cb0526ff3715/ |pages = 255-257 }}{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

=== Bioinformatika ===
[[Bioinformatika]] se bavi manipulacijom, pretraživanjem i [[analiza podataka|analizom]] bioloških podataka, što obuhvata DNK sekvence. Termin ''bioinformatika'' je skovan pre početka „genomske revolucije“. Paulien Hogeveg i Ben Hesper su uveli ovaj termin [[1978]]. sa značenjem „''studiranje informacionih procesa u biološkim sistemima''“.&lt;ref&gt;{{Cite journal | author = Hogeweg P. | title = Simulating the growth of cellular forms | doi = 10.1177/003754977803100305 | journal = Simulation | volume = 31 | issue = 3 | year= 1978 | pmid = | pmc = |url = http://sim.sagepub.com/content/31/3/90.2.extract|pages=90-96}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Hogeweg2011&quot;&gt;{{Cite journal | author = Hogeweg P. | editor = Searls David B. | title = The Roots of Bioinformatics in Theoretical Biology | doi = 10.1371/journal.pcbi.1002021 | journal = PLoS Computational Biology | volume = 7 | issue = 3 | pages = e1002021 | year= 2011 | pmid = 21483479 | pmc = 3068925 |bibcode = 2011PLSCB...7E0020H |url = http://www.ploscompbiol.org/article/info%3Adoi%2F10.1371%2Fjournal.pcbi.1002021}}&lt;/ref&gt; Ova definicija stavlja bioinformatiku kao polje paralelno sa biofizikom ili biohemijom.&lt;ref name=&quot;Hogeweg2011&quot; /&gt; Međutim, njena primarna upotreba od kasnih [[1980e|1980-ih]] je bilo opisivanje primene informatike i informacionih nauka u analizi bioloških podataka, posebno u oblastima genomike koje se bave [[DNK sekvenciranje]]m velikih razmera.

Tokom zadnjih nekoliko dekada brz razvoj genomike i drugih molekularnih istraživačkih tehnologija, u kombinaciji sa razvojem informacionih tehnologija su proizveli ogromne količine molekularno bioloških informacija. Razvoj tehnika za skladištenje i pretraživanje DNK sekvenci su doveli do široke primene sofisticirane [[Informatika|informatike]], posebno [[Algoritam za pretragu nizova|algoritama za pretragu nizova]], [[Mašinsko učenje|mašinskog učenja]] i [[Teorija baze podataka|teorije baza podataka]].&lt;ref&gt;{{Cite book|author=Baldi Pierre, Brunak Soren | title = Bioinformatics: The Machine Learning Approach | publisher = MIT Press |year=2001|isbn=978-0-262-02506-5 | oclc = 45951728 |url=http://books.google.ca/books?hl=en&amp;lr=&amp;id=pxSM7R1sdeQC&amp;oi=fnd&amp;pg=PR9&amp;dq=Bioinformatics:+The+Machine+Learning+Approach+&amp;ots=SKGHOcWTZo&amp;sig=g0E2toc5MqjbC4IyKrAGVD2G6pw#v=onepage&amp;q=Bioinformatics%3A%20The%20Machine%20Learning%20Approach&amp;f=false}}&lt;/ref&gt; Pretraživanje nizova ili primena algoritama podudaranja, koji nalaze pojavu sekvence slova unutar veće sekvence slova, su razvijeni specifično za pretraživanje nukleotidnih sekvenci.{{sfn|Gusfield|1997|pp=}} DNK sekvenca se može [[poravnavanje sekvenci|poravnati]] sa drugim DNK sekvencama da bi se identifikovale [[homologija (biologija)|homologne]] sekvence i locirale specifične [[mutacija|mutacije]] koje ih čine osobenim. Te tehnike, a posebno [[poravnavanje višestrukih sekvenci]], se koriste u studiranju [[Filogenija|filogenetičkih]] odnosa i proteinske funkcije.&lt;ref&gt;{{Cite journal |author=Sjölander K |title = Phylogenomic inference of protein molecular function: advances and challenges | journal = Bioinformatics |volume = 20 |issue = 2 |year=2004|pmid = 14734307 | doi = 10.1093/bioinformatics/bth021 |url=http://bioinformatics.oxfordjournals.org/content/20/2/170.short|pages=170-9}}&lt;/ref&gt;

[[Datoteka:Genome viewer screenshot small.png|thumbnail|right|220px|Mapa [[Hromozom X|X hromozoma čoveka]]]]
Podatke koji obuhvataju celokupne genome, kao što su na primer podaci koje je proizveo [[Projekat ljudskog genoma]], je teško koristiti bez zapisa koji identifikuju lokacije gena i regulatornih elemenata na svakom hromozomu. Regioni DNK sekvence koji imaju karakteristične obrasce asocirane sa proteinskim ili RNK kodirajućim genima se mogu identifikovati primenom algoritama za [[predviđanje gena]], koji omogućavaju formiranje hipoteza o postojanju specifičnih [[genski proizvod|genskih proizvoda]] i o njihovim mogućim funkcijama u pojedinom organizmu pre nego što dođe do njihove eksperimentalne identifikacije i izolacije.&lt;ref name=&quot;Mount&quot;&gt;{{Cite book|author=Mount DM |title = Bioinformatics: Sequence and Genome Analysis | edition = 2 | publisher = Cold Spring Harbor Laboratory Press |year=2004| isbn = 0-87969-712-1 | oclc = 55106399 | location = Cold Spring Harbor, NY |url=http://books.google.ca/books?hl=en&amp;lr=&amp;id=bvY21DGa1OwC&amp;oi=fnd&amp;pg=PA1&amp;dq=Bioinformatics:+Sequence+and+Genome+Analysis&amp;ots=gKWF4_Nbrw&amp;sig=62dBP2V9bVzolK4yvEgYVbuQSjY#v=onepage&amp;q=Bioinformatics%3A%20Sequence%20and%20Genome%20Analysis&amp;f=false}}&lt;/ref&gt; Poređenja celokupnih genoma mogu da daju indikacije o evolucionoj istoriji pojedinog organizma i omoguće razmatranje kompleksnih evolucionih događaja.

Bioinformatika je primenjivana od samog početka „genomske revolucije“. Ona se koristi u formiranju i održavanju baza podataka za skladištenje bioloških informacija, kao što su [[Sekvenca nukleinskih kiselina|nukleotidne]] i [[primarna struktura proteina|aminokiselinske sekvence]]. Razvoj tog tipa baza podataka se sastoji ne samo od projektovanja strukture podataka, nego i od razvoja kompleksnih interfejsa koji omogućavaju pristup postojećim podacima, kao i unosa novih ili revidiranih podataka.

Da bi se izučavalo kako se normalne ćelijske aktivnosti menjaju u različitim stanjima bolesti, biološki podaci se moraju kombinovati. Na taj način se formira sveobuhvatna slika tih aktivnosti. Polje bioinformatike je evoluiralo tako što je fokus stavljen na analizu i interpretaciju mnoštva različitih tipova podataka. To obuhvata nukleotidne i aminokiselinske sekvence, proteinske domene, i proteinske strukture.&lt;ref&gt;{{cite web |title = Concepts, Historical Milestones and the Central Place of Bioinformatics in Modern Biology: A European Perspective |url = http://www.intechopen.com/articles/show/title/concepts-historical-milestones-and-the-central-place-of-bioinformatics-in-modern-biology-a-european- |work = Bioinformatics — Trends and Methodologies |publisher = InTech |accessdate = 4 Maj 2012 |author = Attwood T.K., Gisel A., Eriksson N-E. and Bongcam-Rudloff E. |year = 2011 |archive-date = 2012-01-25 |archive-url = https://web.archive.org/web/20120125034510/http://www.intechopen.com/articles/show/title/concepts-historical-milestones-and-the-central-place-of-bioinformatics-in-modern-biology-a-european- |dead-url = yes }}&lt;/ref&gt; Sam proces analiziranja i interpretacije podataka se naziva računska biologija. Važne poddiscipline u okviru bioinformatike i računske biologije su:
* razvoj i implementacija oruđa koja omogućavaju efikasan pristup, korišćenje i upravljanje različitim tipovima informacija.
* razvoj novih algoritama i statističkih tehnika za određivanje odnosa i relacija među članovima velikih grupa podataka. Na primer, metodi za lociranje gena u sekvencama, predviđanje proteinske strukture i/ili funkcije, i grupisanje proteinskih sekvenci u familije srodnih sekvenci.

Primarni cilj bioinformatike je povećavanje razumevanja bioloških procesa. Ono što je izdvaja od drugih pristupa je njen fokus na razvoju i primeni računarski intenzivnih tehnika za postizanje ovog cilja. Neki od primera toga su: algoritmi za [[Teorija prepoznavanja obrazaca|prepoznavanje obrazaca]], [[Analiza podataka|analizu podataka]] i [[mašinsko učenje]], kao i tehnike za [[Vizuelizacija bioloških podataka|vizuelizaciju bioloških podataka]]. Glavni istraživački napori u oblasti uključuju [[poravnavanje sekvenci]], [[Predviđanje gena|nalaženje gena]], izučavanje [[Genom|strukture genoma]], [[dizajn leka|dizajn lekova]], [[otkrivanje leka|otkrivanje lekova]], [[strukturno poravnavanje proteina]], [[predviđanje strukture proteina|predviđanje proteinske strukture]], predviđanje [[Ekspresija gena|ekspresije gena]] i [[protein-protein interakcija]], [[Izučavanje genomskih asocijacija|izučavanja genomskih asocijacija]] i modelovanje [[Evolucija|evolucije]].

Postoje dva fundamentalna načina modelovanja bioloških sistema (npr. živih ćelija).
{{columns-list|
*Statički
**Sekvence – Proteini, nukleinske kiseline i peptidi
**Strukture – Proteini, nukleinske kiseline, [[ligand (biohemija)|ligandi]] (uključujući metabolite i lekove) i peptidi
**Podaci o interakcijama između gornjih entiteta, koji obuhvataju podatke sa mikro nizova, i mreže proteina i metabolita
*Dinamički
**Sistemska biologija se ubraja u ovu kategoriju, uključujući reakcione flukseve i promenljive koncentracije metabolita
**Pristupi bazirani na modelovanju višestrukih agenasa kojima se opisuju ćelijski odgovori kao što je signalizacija, transkripcija i reakciona dinamika
}}
[[Strukturna bioinformatika]] je široka potkategorija bioinformatike. Ona se bavi analizom i predviđanjem trodimenzionalne strukture bioloških [[makromolekul]]a kao što su [[protein]]i, [[Ribonukleinska kiselina|RNK]] i DNK. Ona proizvodi generalizacije makromolekularnih 3D struktura kao što su poređenja sveukupnih savijanja i lokalnih motiva, principi molekularnog savijanja, evolucije i interakcije vezivanja, i odnosi strukture i funkcije. Ona radi sa eksperimentalno uređenim strukturama i formira računarske modele. Termin ''strukturna'' ima ekvivalentno značenje kao i u [[strukturna biologija|strukturnoj biologiji]]. Strukturna bioinformatika se smatra delom računarske strukturne biologije.

=== DNK nanotehnologija ===
[[Datoteka:DNA nanostructures.png|mini|400px|Šema DNK struktura sa leve strane se samostalno sklapa u strukturu prikazanu posredstvom [[Mikroskop atomskih sila|mikroskopa atomskih sila]] sa desne strane. [[DNK nanotehnologija]] je polje koje se bavi dizajnom strukture na nanometarskoj skali koristeći svojstva [[Molekulsko prepoznavanje|molekulskog prepoznavanja]] DNK molekula.&lt;ref&gt;{{Cite journal |title = Protein Nanomachines |doi = 10.1371/journal.pbio.0020073 |author = Michael Strong |year= 2004 |url = http://www.plosbiology.org/article/info:doi/10.1371/journal.pbio.0020073 |journal = PLoS Biol |volume = 2 |issue = 3 |pages = e73}}&lt;/ref&gt;]]

DNK nanotehnologija koristi jedinstvena svojstva [[Molekulsko prepoznavanje|molekulskog prepoznavanja]] DNK i drugih nukleinskih kiselina da kreira samostalno formirajuće razgranate DNK komplekse koji imaju niz korisnih osobina.&lt;ref&gt;{{Cite journal |author = Rothemund PW |title = Folding DNA to create nanoscale shapes and patterns |journal = Nature |volume = 440 |issue = 7082 |year= 2006 |pmid = 16541064 |doi=10.1038/nature04586 |bibcode = 2006Natur.440..297R  |url = http://www.nature.com/nature/journal/v440/n7082/abs/nature04586.html|pages=297-302}}&lt;/ref&gt; Na ovaj način se DNK upotrebljava kao strukturni materijal umesto kao nosilac bioloških informacija. To dovodi do kreiranja dvodimenzionih periodičnih rešetki (u obliku pločica i koristeći „[[DNK origami]]“ metod), kao i trodimenzione strukture u obliku [[Poliedar|poliedra]].&lt;ref&gt;{{Cite journal |author = Andersen ES, Dong M, Nielsen MM |title = Self-assembly of a nanoscale DNA box with a controllable lid |journal = Nature |volume = 459 |issue = 7243 |year= 2009|pmid = 19424153 |doi = 10.1038/nature07971|bibcode = 2009Natur.459...73A |url = http://www.nature.com/nature/journal/v459/n7243/abs/nature07971.html|pages=73-6}}&lt;/ref&gt;

[[DNK mašina|Nanomehanički uređaji]] i [[DNK računar|algoritamsko samostalno formiranje]] su isto tako bili demonstrirani.&lt;ref&gt;{{Cite journal |author = Ishitsuka Y, Ha T |title = DNA nanotechnology: a nanomachine goes live |journal = Nat Nanotechnol |volume = 4 |issue = 5 |year= 2009 |pmid = 19421208 |doi = 10.1038/nnano.2009.101 |bibcode = 2009NatNa...4..281I |url = http://www.nature.com/nnano/journal/v4/n5/abs/nnano.2009.101.html|pages=281-2}}&lt;/ref&gt; Te DNK strukture su bile korišćene kao templet za organizovanje drugih molekula kao što su [[Koloidno zlato|nanočestice zlata]] i [[streptavidin]]ski proteini.&lt;ref&gt;{{Cite journal |author = Aldaye FA, Palmer AL, Sleiman HF |title = Assembling materials with DNA as the guide |journal = Science |volume = 321 |issue = 5897 |year= 2008 |pmid = 18818351 |doi = 10.1126/science.1154533 |bibcode = 2008Sci...321.1795A |url = http://www.sciencemag.org/content/321/5897/1795.short|pages=1795-9}}&lt;/ref&gt;

Konceptualnu osnovu DNK nanotehnologije je položio [[Nadrijan Siman]] tokom ranih [[1980e|1980-ih]], a polje je počelo da privlači široko interesovanje početkom i sredinom [[2000-e|2000-tih]]. Ova oblast počinje da se koristi kao izvor oruđa za rešavanje problema [[Fundamentalna nauka|bazne nauke]] u [[strukturna biologija|strukturnoj biologiji]] i [[biofizika|biofizici]], uključujući primenu u [[Kristalografija|kristalografiji]] i [[Nuklearno magnetno rezonantna spektroskopija proteina|spektroskopiji]] za demonstraciju proteinske strukture. Potencijalne praktične primene u [[Elektronika molekulskih razmera|elektronici]] molekularnih srazmera i [[Nanomedicina|nanomedicini]] se takođe istražuju.

DNK nanotehnologija se ponekad deli u dva preklapajuća potpolja: strukturnu DNK nanotehnologija i dinamičku DNK nanotehnologija. Strukturna DNK nanotehnologija ima fokus na sintezi i karakterizaciji nukleinsko kiselinskih kompleksa i materijala koji se sklapaju u statičko, [[Hemijska ravnoteža|ravnotežno]] krajnje stanje. S druge strane, dinamička DNK nanotehnologija se usredsređuje na komplekse sa korisnim neravnotežnim ponašanjem, kao što je sposobnost da se promeni konfiguracije nakon hemijskih i fizičkih stimulusa. Neki kompleksi kombinuju svojstva oba, strukturnog i dinamičkog potpolja, npr. nukleinsko kiselinski nanomehanički uređaji.&lt;ref name=&quot;DDNreview&quot;&gt;{{Cite journal |title = Dynamic DNA nanotechnology using strand-displacement reactions | doi = 10.1038/nchem.957 | author = David Yu Zhang &amp; Georg Seelig |journal = Nature Chemistry |volume = 3 | year= 2011 |url = http://www.nature.com/nchem/journal/v3/n2/full/nchem.957.html|pages=103-113}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;SDNreview&quot;&gt;{{Cite journal |doi = 10.1007/s12033-007-0059-4 |title = An overview of structural DNA nanotechnology |month = November |year = 2007 |author = Seeman Nadrian C. |journal = Molecular Biotechnology |volume = 37 |pmid = 17952671 |issue = 3 |url = http://www.springerlink.com/content/0881382233h62r57/ |pages = 246-257 }}{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

[[Datoteka:Mao-DX-schematic-2.svg|mini|Ovaj molekul „dvostruke raskrsnice“ (DX) se sastoji od pet DNK lanaca koji formiraju dva domena [[Dvostruki heliks nukleinske kiseline|dvostrukog heliksa]].&lt;ref name=&quot;Mao04&quot;&gt;{{Cite journal |author = Mao Chengde |year= 2004 |month = December |title = The emergence of complexity: lessons from DNA |journal = PLoS Biology |volume = 2 |issue = 12 |pmid = 15597116 |pmc = 535573 |doi = 10.1371/journal.pbio.0020431 |url = http://www.plosbiology.org/article/info%3Adoi%2F10.1371%2Fjournal.pbio.0020431|pages=2036-2038}}&lt;/ref&gt;]]
Kompleksi konstruisani primenom strukturne DNK nanotehnologije koriste razgranate strukture nukleinske kiseline koja sadrži tačke spajanja, za razliku od većine biološke DNK, koja se javlja kao nerazgranati [[Dvostruki heliks nukleinske kiseline|dvostruki heliks]]. Jedna od najjednostavnijih razgranatih struktura, i prvo napravljena, je četvorostruka raskrsnica koja se sastoji od četiri individualna DNK lanca, čije porcije su komplementarne i imaju specifičan obrazac. Za razliku od prirodnog [[Holidejov spoj|Holidejovog spoja]], svaka ruka u veštačkom nepokretnom spoju ima različitu [[sekvenca nukleinskih kiselina|baznu sekvencu]], te je raskrsnica fiksna u određenoj poziciji. Višestruki spojevi se mogu kombinovati u istom molekulu. U najširoj upotrebi su [[Strukturni motiv|motivi]] „dvostrukih skretnica“ (DX). Taj motiv se sastoji od dva paralelna dvostruka heliksna domena, gde individualni lanci prelaze iz jednog domena u drugi u dvema tačkama račvanja. Svaka tačka račvanja je sa topološkog gledišta raskrsnica sa četiri ruke, koja je ograničena u jednoj orijentaciji, što je u kontrastu sa fleksibilnim raskrsnicama. Ta krutost čini DX motiv podesnim strukturnim gradivnim blokom za veće DNK komplekse.&lt;ref name=&quot;Seeman2010&quot;&gt;{{Cite journal | author = Seeman Nadrian C. | doi = 10.1146/annurev-biochem-060308-102244 | title = Nanomaterials based on DNA | journal = Annual Review of Biochemistry | volume = 79 | year = 2010 | pmid = 20222824 | pmc =  | url = http://www.annualreviews.org/doi/abs/10.1146/annurev-biochem-060308-102244 | pages = 65-87 | access-date = 2014-08-22 | archive-date = 2011-03-23 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110323103721/http://www.annualreviews.org/doi/abs/10.1146/annurev-biochem-060308-102244 | dead-url = yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Seeman-sciam&quot;&gt;{{Cite journal |author = Seeman Nadrian C. |title = Nanotechnology and the double helix |journal = Scientific American |year= 2004 |month = June |pmid = 15195395 |url = http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=nanotechnology-and-the-do |volume = 290 |issue = 6 |doi = 10.1038/scientificamerican0604-64 |url = http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=nanotechnology-and-the-do|pages=64-75}}&lt;/ref&gt;

Dinamička DNK nanotehnologija često koristi mehanizam ''polaznom tačkom posredovanog zamenjivanja lanca'' da bi se omogućila rekonfiguracija kompleksa nukleinske kiseline. U ovoj reakciji, lanac se vezuje za [[dNK kraj|region jednolančane početne tačke]] dvolančanog kompleksa, i zatim zamenjuje jedan od lanaca vezanih za originalni kompleks putem procesa migracije grane. Sveukupni efekat je zamena jednog lanca kompleksa, što omogućava da prisustvo prvog lanca deluje kao prekidač za kontrolu rekonfiguracije kompleksa.&lt;ref name=&quot;DDNreview&quot;/&gt; Moguće je napraviti strukture i uređaje koristeći funkcionalne nukleinske kiseline kao što su [[dezoksiribozim]]i i [[ribozim]]i, koji mogu da izvode hemijske reakcije, i [[aptamer]]e, koji mogu da vežu specifične proteine ili male molekule.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Lu|first1=Yi|last2=Liu|first2=Juewen| doi = 10.1016/j.copbio.2006.10.004 | title = Functional DNA nanotechnology: Emerging applications of DNAzymes and aptamers | journal = Current Opinion in Biotechnology | volume = 17 | issue = 6 | month = December | year= 2006 | pmid =  17056247 | pmc = |url = http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0958166906001480|pages=580-588}}&lt;/ref&gt;

=== Alternativni genetički polimeri ===
{|  style=&quot;float:right; background:#fff; border-style:solid; border-width:2px; border-color:#0095b6; margin-left:10px; padding:8px;&quot;
|-  style=&quot;text-align:center; vertical-align:bottom;&quot;
| [[Datoteka:XNA ANA sr.png|120px]]&lt;br /&gt;ANK ([[arabinoza]]) || [[Datoteka:XNA FANA sr.png|120px]]&lt;br /&gt;FANK (2´-fluoroarabinoza)
|-  style=&quot;text-align:center; vertical-align:bottom;&quot;
| [[Datoteka:XNA TNA sr.png|120px]]&lt;br /&gt;TNK ([[treoza]]) || [[Datoteka:XNA LNA sr.png|120px]]&lt;br /&gt;LNK („zaključana“ [[riboza]])
|-  style=&quot;text-align:center; vertical-align:bottom;&quot;
| [[Datoteka:XNA CeNA sr.png|120px]]&lt;br /&gt;CeNK ([[cikloheksen]]) || [[Datoteka:XNA HNA sr.png|120px]]&lt;br /&gt;HNK (anhidroheksitol)
|}
Skladištenje i manipulacija genetičke informacije se u prirodi oslanjaju na samo dva [[polimer]]a, DNK i [[Ribonukleinska kiselina|RNK]]. Nije u potpunosti razjašnjeno da li je ova njihova uloga odražava evolucionu istoriju ili fundamentalna funkcionalna ograničenja molekula. Primenom projektovanih [[DNK polimeraza|polimeraza]] se može pokazati da se genetička informacija može čuvati i koristiti primenom niza alternativnih genetičkih polimera baziranih na jednostavnoj arhitekturi nukleinskih kiselina koje se ne javljaju u prirodi, [[analogna nukleinska kiselina|ksenonukleinskih kiselina]] (KNK). Podesnim izborom KNK [[aptamer]]a, koji se vezuju za svoje ciljeve sa visokim afinitetom i specifičnošću, pokazano je da pored [[Nasleđivanje|naslednosti]], specifične ksenonukleinske kiseline imaju sposobnost Darvinske evolucije i formiranja definisanih struktura. Nedavno je objavljena studija u kojoj su opisana svojstva šest alternativnih genetičkih polimera koji se mogu koristiti za čuvanje i propagiranje informacije. Iz toga proizilazi da naslednost i evolucija, dva obeležja života, nisu ograničena na DNK i RNK nego da su verovatno pojavni oblici polimera koji imaju sposobnost skladištenja informacija.&lt;ref name=&quot;10.1126/science.1217622&quot;&gt;{{Cite journal |title = Synthetic Genetic Polymers Capable of Heredity and Evolution |author = Vitor B. Pinheiro, Alexander I. Taylor, Christopher Cozens, Mikhail Abramov, Marleen Renders, Su Zhang, John C. Chaput, Jesper Wengel, Sew-Yeu Peak-Chew, Stephen H. McLaughlin, Piet Herdewijn, Philipp Holliger |journal = Science |volume = 336 |issue = 6079 |month = |year= 2012 |doi = 10.1126/science.1217622 |url = http://www.sciencemag.org/content/336/6079/341.short|pages=341-344}}&lt;/ref&gt;

Razvoj ksenonukleinskih kiselina označava početak ere sintetičke genetike, sa implikacijama za [[kosmička biologija|astrobiologiju]], [[biotehnologija|biotehnologiju]] i razumevanje života. Dosadašnji koraci izvan biološke genetike su skromni. Oni obuhvataju KNK molekule, koji su analogni sa biološkim nukleinskim kiselinama. Njihov šećer ili šećeru slična komponenta nije [[riboza]]. Ona je zamenjena različitim šećerima sa pet ugljenika ([[arabinoza|arabinozom]] u ANK, 2´-fluoroarabinozom u FANK), šećerom sa četiri ugljenika ([[treoza|treozom]] u TNK), i „zaključanim“ riboznim analogom u LNK, ili strukturama sa šestočlanim prstenom ([[cikloheksen]]om u CeNK, anhidroheksitolom u HNK). Izučavanje ksenonukleinskih kiselina je inspirisano pitanjem o prvom genetičkom polimeru na Zemlji. Možda je to bila RNK, ali je isto tako moguće da je to bila neka od jednostavnijih struktura koje bi bile dostupnije putem prebiotičke sinteze.&lt;ref&gt;{{Cite journal |title = The case for an ancestral genetic system involving simple analogues of the nucleotides |author = G. F. Joyce, A. W. Schwartz, S. L. Miller, L. E. Orgel |journal = Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.A. |volume = 84 |month = July |year= 1987 |url = http://www.pnas.org/content/84/13/4398.full.pdf|pages=4398-4402}}&lt;/ref&gt; [[Treozna nukleinska kiselina|TNK]] i [[glikolna nukleinska kiselina]] (GNK) su primarni kandidati.&lt;ref&gt;{{Cite journal |title = Chemical Etiology of Nucleic Acid Structure: The α-Threofuranosyl-(3'→2') Oligonucleotide System |author = K.-U. Schöning, P. Scholz, S. Guntha, X. Wu, R. Krishnamurthy and A. Eschenmoser |journal = Science |month = November | year= 2000 |volume = 290 |issue = 5495 |doi = 10.1126/science.290.5495.1347 |url = http://www.sciencemag.org/content/336/6079/341.short|pages=1347-1351}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |author = Zhang Lilu, Peritz Adam, Meggers Eric |title = A simple glycol nucleic acid |journal = J. Am. Chem. Soc. |volume = 127 |issue = 12 |year= 2005 |url = http://pubs.acs.org/doi/pdf/10.1021/ja042564z?cookieSet=1 |pmid = 15783191 |doi = 10.1021/ja042564z|pages=4174-5}}&lt;/ref&gt; Drugi razlog za izučavanje ksenonukleinskih kiselina je njihova primena u obliku ''antisense'' agenasa koji se vezuju i inhibiraju funkcije bioloških ribonukleinskih kiselina. Svih šest Pinheirovih ksenonukleinskih kiselina se vezuju za komplementarne RNK i DNK, i otporne su na degradaciju biološkim [[nukleaza]]ma.&lt;ref name=&quot;10.1126/science.1217622&quot;/&gt; Konstrukcija genetičkog sistema baziranog na alternativnim hemijskim platformama mogla bi konačno da dovede do sinteze novih formi života.

Sadašnji stepen razvoja omogućava replikaciju KNK reverznim transkribovanjem do DNK, njenim umnožavanjem putem [[Polimerazna lančana reakcija|PCR]], i zatim transkribovanjem DNK nazad u KNK. U svakom stepenu se koriste polimeraze. Konverzija u DNK je neophodna za amplifikaciju.&lt;ref&gt;{{Cite journal |title = Darwinian evolution of an alternative genetic system provides support for TNA as an RNA progenitor |author = Hanyang Yu, Su Zhang, John C. Chaput |journal = Nature Chemistry |volume = 4 |month = January |year= 2012 |doi = 10.1038/nchem.1241 |url = http://www.nature.com/nchem/journal/v4/n3/full/nchem.1241.html|pages=183-187}}&lt;/ref&gt; Ključni korak u XNK istraživanjima je bio razvoj varijanti polimeraza koji imaju sposobnost kopiranja informacije između XNK i DNK. XNK polimeri sa više od 70 podjedinica i skoro svaka sekvenca se može kopirati, sa prosečnom tačnošću od 95% (za LNK) do 99,6 % (za CeNK). Taj profil je dovoljan za sprovođenje usmerene evolucije funkcionalnih KNK molekula. Primenom tog procesa na HNK polimere je pokazano je da oni mogu da evoluiraju u laboratoriji tako da se dobijaju funkcionalni molekuli (aptameri) koji se čvrsto i specifično vezuju za željeni RNK ili proteinski molekul. Razvoj polimeraza koje mogu da kopiraju KNK na njen sopstveni komplement, ili da kopiraju informacije između dve različite KNK, je u toku. Do sada, FANK i CeNK su bile kopirane na njihove komplemente, i CeNK je bila kopirana na HNK, ali su ti procesi znatno manje efikasni nego kopiranje između KNK i DNK.

Još jedan važan razlog za nastavljanje razvoja funkcionalnih KNK je dobijanje jedinjenja za potencijalnu primenu u nauci o materijalima, molekularnoj dijagnostici, i lekovima. Aptameri nukleinskih kiselina su već našli široku primenu u tim oblastima. Međutim, RNK i DNK su podložni dejstvu bioloških [[nukleaza]], te se oni moraju modifikovati da bi se održali u prirodnim uslovima. KNK molekuli su veštački te nisu podložni dejstvu nukleaza. Korist od njihovih neobičnih hemijskih osobina se mora odmeravati sa njihovom većom cenom, neposredno, i u kontekstu rada u neistraženom domenu KNK biohemije.

=== Populaciona genetika ===
DNK tokom vremena sakupi mutacije koje se prenose sa kolena na koleno, te stoga DNK sadrži istorijske informacije. Poređenjem DNK sekvenci se može pratiti evoluciona istorija organizama, njihova [[filogenija]].&lt;ref&gt;{{Cite journal |author = Wray G; Martindale, Mark Q. |title = Dating branches on the Tree of Life using DNA | journal = Genome Biol |volume = 3 |issue = 1 | pages = REVIEWS0001 |year= 2002 |pmid = 11806830 |pmc = 150454 |doi = 10.1046/j.1525-142X.1999.99010.x |nopp = true |url = http://www.biomedcentral.com/content/pdf/gb-2001-3-1-reviews0001.pdf}}&lt;/ref&gt; Ovo područje filogenetike je bogat izvor informacija o [[evoluciona biologija|evolucionoj biologiji]]. [[Populaciona genetika|Populaciono genetički]] uvid u istoriju pojedinih populacija se može dobiti putem poređenja DNK sekvenci unutar vrsta. Taj pristup nalazi primenu u širokom spektru studija od [[Ekološka genetika|ekološke genetike]] do [[Antropologija|antropologije]]. Populaciona genetika je studija distribucije [[Alelna frekvencija|frekvencije alela]] i promena pod uticajem četiri glavna evoluciona procesa: [[prirodna selekcija]], [[genetički drift]], [[mutacija]] i [[protok gena]]. Ona isto tako uzima u obzir faktore [[Genetička rekombinacija|rekombinacije]], populacione potpodele i populacione strukture. Populaciona genetika pokušava da objasni fenomene poput [[Adaptacija|adaptacije]] i [[Specijacija|specijacije]].

=== Genetička genealogija ===
[[Genetička genealogija]] je primena [[genetika|genetike]] u [[Genealogija|tradicionalnoj genealogiji]]. Genetička genealogija obuhvata upotrebu [[genealoški DNK test|genealoškog DNK testiranja]] radi određivanja nivoa [[genetička distanca|genetičkih odnosa]] između pojedinaca. Dva najčešće korišćena tipa genetičkih genealoških testova su [[Y hromozom|Y-DNK]] (očinska linija)&lt;ref name=&quot;Tangled Roots&quot;&gt;{{Cite journal |title = Tangled Roots? Genetics Meets Genealogy |author = Kathryn Brown |journal = Science |month = March |year= 2002 |volume = 295 |issue = 5560 |doi = 10.1126/science.295.5560.1634 |url = http://www.sciencemag.org/content/295/5560/1634.short|pages=1634-1635}}&lt;/ref&gt; i [[Mitohondrijski genom|mtDNK]]&lt;ref name=&quot;pmid15157274&quot;&gt;{{Cite journal |author = Iborra FJ, Kimura H, Cook PR |title = The functional organization of mitochondrial genomes in human cells |journal = BMC Biol. |volume = 2 |issue = |year= 2004 |pmid = 15157274 |pmc = 425603 |doi = 10.1186/1741-7007-2-9 |url = http://www.biomedcentral.com/1741-7007/2/9|pages=9-}}&lt;/ref&gt; (materinska linija).&lt;ref name=&quot;Tangled Roots&quot;/&gt;

Ovi testovi se sastoje od poređenja pojedinih DNK sekvenci para osoba da bi se procenila verovatnoća da oni imaju zajedničkog prethodnika u genealoškom vremenskom okviru. Primenom [[Grafički model|Bajesovog modela]] koji je objavio Brus Volš, za procenu broja generacija koje razdvajaju dve osobe od njihovog najskorijeg zajedničkog pretka.&lt;ref&gt;{{Cite journal |title = Estimating the Time to the Most Recent Common Ancestor for the Y chromosome or Mitochondrial DNA for a Pair of Individuals |author = Bruce Walsh |journal = Genetics |month = June |year= 2001 |volume = 158 |issue = 2 |url=http://www.genetics.org/content/158/2/897.short|pages=897-912}}&lt;/ref&gt;

Y-DNK testiranje obuhvata [[Kratko tandemno ponavljanje|kratka tandemna ponavljanja]] (STR), a ponekad i testiranje [[Jednonukleotidni polimorfizam|jednonuklearnih polimorfizama]] (SNP) Y-hromozoma. Ovaj hromozom je prisutan samo kod muškaraca, te daje informacije samo o očinskoj liniji. Ovi testovi mogu da pruže uvid u nedavno (STR) i drevno (SNP) genetičko poreklo. Y-hromozomni STR test sadrži [[haplotip]] koji je sličan kod svih muških potomaka zajedničkog muškog pretka. SNP testovi se koriste za svrstavanje ljudi u očinske [[haplogrupa|haplogrupe]], koje definišu znatno veću genetičku populaciju.

mtDNK testiranje obuhvata sekvenciranje HVR-1 regiona, HVR-2 regiona ili oba. mtDNK test može takođe da sadrži dodatne SNP-ove koji su potrebni za svrstavanje ljudi u materinske haplogrupe, ili čak kompletnu mtDNK.

Rezultati Y-DNK ili mtDNK testova se mogu porediti sa rezultatima drugih osoba upotrebom privatnih ili javnih DNK baza podataka.

== Istorija DNK istraživanja ==
DNK je prvi izolovao [[Švajcarska|švajcarski]] lekar [[Fridrih Mišer]], koji je [[1869]]. otkrio mikroskopsku supstancu u [[gnoj]]u odbačenih zavoja. Ona se nalazila u [[jedro|nukleusima]] ćelija, te ju je on nazvao „nuklein“.&lt;ref&gt;{{Cite journal |author = Dahm R |title = Discovering DNA: Friedrich Miescher and the early years of nucleic acid research |journal = Hum. Genet. |volume = 122 |issue = 6 |year = 2008 |pmid = 17901982 |doi = 10.1007/s00439-007-0433-0 |url = http://www.springerlink.com/content/8uuk483j11t513t6/ |pages = 565-81 }}{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; [[Albreht Kosel]] je [[1878]]. izolovao neproteinsku komponentu „nukleina“, [[nukleinske kiseline|nukleinsku kiselinu]]. On je kasnije izolovao i pet primarnih [[nukleobaza]].&lt;ref name=&quot;Yale_Jones_1953&quot;&gt;{{Cite journal |author = Jones Mary Ellen |year= September 1953 |title = Albrecht Kossel, A Biographical Sketch |journal = Yale Journal of Biology and Medicine |volume = 26 |publisher = National Center for Biotechnology Information |pmc = 2599350 |issue = 1 |pmid = 13103145 |url = http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2599350/|pages=80-97}}&lt;/ref&gt; [[Fibus Lavin]] je [[1919]]. identifikovao bazu, šećer i fosfat nukleotidne jedinice.&lt;ref&gt;{{Cite journal |author = Levene P, |title = The structure of yeast nucleic acid | journal = J Biol Chem |volume = 40 |issue = 2 |month = December |year= 1919 |url = http://books.google.ca/books?hl=en&amp;lr=&amp;id=o2ISAAAAYAAJ&amp;oi=fnd&amp;pg=PA221&amp;dq=The+structure+of+yeast+nucleic+acid&amp;ots=NM65uTkPAq&amp;sig=6xoR9uL3YONWvg6X2J0FOSoALSQ#v=onepage&amp;q=The%20structure%20of%20yeast%20nucleic%20acid&amp;f=false|pages=415-24}}&lt;/ref&gt; Lavin je došao do zaključka da se DNK sastoji od niza nukleotidnih jedinica povezanih fosfatnim grupama. Međutim, on je smatrao da je lanac kratak i da se baze ponavljaju u fiksnom poretku. [[Vilijam Astburi]] je [[1937]]. proizveo prve [[Rendgenska strukturna analiza|Rendgenske difrakcione]] obrasce koji su pokazali da DNK ima uređenu strukturu.&lt;ref&gt;{{Cite journal | author = Astbury W, |title = Nucleic acid | journal = Symp. SOC. Exp. Biol. |volume = 1 |issue = 66 |year= 1947}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |title = The Biochemistry of the Nucleic Acids |author = Roger Lionel Poulter Adams, John T. Knowler, David P. Leader |publisher = Springer |edition = 11th ed. |month = May |year= 1992 | isbn = 0-412-39940-7 |url = http://books.google.com/books?id=ufbdOkraf3oC&amp;pg=PA4&amp;lpg=PA4&amp;dq=Symp.+SOC.+Exp.+Biol.+Astbury+1947&amp;source=bl&amp;ots=KREnckPnhf&amp;sig=RTTjrhG6XI2IFFPBETG0oRkV3t0&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=yx-iT5_yDeiQiQLri5y6Bw&amp;ved=0CEwQ6AEwBg#v=onepage&amp;q=Symp.%20SOC.%20Exp.%20Biol.%20Astbury%201947&amp;f=false}}&lt;/ref&gt;

[[Nikolaj Koljcov|Nikolaj Koltsov]] je [[1927]]. predložio da se nasledne osobine mogu prenositi putem „gigantskog molekula za nasleđivanje“ koji bi se sastojao od „dva komplementarna lanca koji be se kopirali koristeći jedan lanac kao templet“.&lt;ref name=&quot;Soyfer&quot;&gt;{{Cite journal |last= Soyfer|first=Valery N.|title = The consequences of political dictatorship for Russian science |journal = Nature Reviews Genetics |year= 2001 |doi = 10.1038/35088598 |volume = 2 |issue = 9 |pmid = 11533721 |url = http://www.nature.com/nrg/journal/v2/n9/abs/nrg0901_723a.html|pages=723-729}}&lt;/ref&gt; [[Frederik Grifit]] je [[1928]]. otkrio da se [[Fenotipska osobina|svojstvo]] „glatkog“ oblika ''Pneumococcus'' bakterije može preneti na bakterije „neravnog“ oblika iste vrste putem mešanja mrtvih glatkih bakterija sa živim grubim bakterijama.&lt;ref&gt;{{Cite journal |author = Lorenz MG, Wackernagel W |title = Bacterial gene transfer by natural genetic transformation in the environment |journal = Microbiol. Rev. |volume = 58 |issue = 3 |year= 1994|pmid = 7968924 |pmc = 372978 |url = http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC372978/|pages=563-602}}&lt;/ref&gt; Taj sistem je pružio prvu jasnu indikaciju da DNK nosi genetičke informacije. [[Osvald Ejveri]] zajedno sa saradnicima [[Kolin Manro Maklaud|Kolinom Maklaudom]] i [[Maklin Makarti|Maklinom Mekartijem]] su identifikovali DNK kao nosioca [[Grifitov eksperiment|transformirajućeg principa]] [[1943]].&lt;ref&gt;{{Cite journal |author = Avery O, MacLeod C, McCarty M |title = Studies on the chemical nature of the substance inducing transformration of pneumococcal tzpes: Induction of transformation by a desoxyribonucleaic acid fraction isolated from pneumococcus type III| journal = J Exp Med |volume = 79 |issue = 2 |year= 1944 |doi = 10.1084/jem.79.2.137 |pmid = 19871359 |pmc = 2135445 |url = http://jem.rupress.org/content/79/2/137.abstract|pages=137-158}}&lt;/ref&gt; Uloga DNK molekula u [[nasleđivanje|nasleđivanju]] je potvrđena [[1952]], kad su Alfred Herši i Marta Čejs pokazali da je DNK [[genom|genetički materijal]] [[Enterobakterijski fag T2|T2 faga]].&lt;ref&gt;{{Cite journal |author = Hershey A, Chase M |title = Independent functions of viral protein and nucleic acid in growth of bacteriophage | journal = J Gen Physiol |volume = 36 |issue = 1 |year= 1952 |pmid = 12981234 |doi = 10.1085/jgp.36.1.39 |pmc = 2147348 | url = http://jgp.rupress.org/content/36/1/39.abstract|pages=39-56}}&lt;/ref&gt;

Tokom [[1950e|1950-ih]] tri grupe su radile na određivanju strukture DNK. Sa radom je prvo započela grupa sa [[Kings koledž (London)|Kings koledža]] u Londonu koju je predvodio [[Moris Vilkins]] i kojoj se kasnije pridružila [[Rozalind Frenklin|Rozalind Franklin]]. Druga grupa se sastojala of [[Fransis Krik|Fransisa Krika]] i [[Džejms D. Votson|Džejmsa Votsona]] u [[Univerzitet u Kembridžu|Kembridžu]]. Treća grupa je radila na [[Kalifornijski tehnološki institut|Kaltehu]] i bila je predvođena [[Lajnus Poling|Linusom Paulingom]]. Krik i Votson su izradili fizičke modele koristeći metalne poluge i kugle, u kojima se inkorporisali poznate hemijske strukture nukleotida, kao i poznate pozicije veza koje spajaju nukleotide duž polimera. Na Kings koledžu Moris Vilkins i Rosalind Franklin su izučavali [[kristalografija|rendgenske difrakcione]] obrasce DNK niti. Od tri grupe, jedino je londonska grupa bila u mogućnosti da proizvede difrakcione obrasce zadovoljavajućeg kvaliteta i da tako generiše dovoljnu količinu kvantitativnih podataka o strukturi.

[[Džejms D. Votson]] i [[Fransis Krik]] su [[1953]]. predložili prvi korektan model dvostrukog heliksa [[Molekulska struktura nukleinskih kiselina|DNK strukture]].&lt;ref name=FWPUB/&gt; Njihov model je bio baziran na samo jednom [[Rendgenska strukturna analiza|rendgenskom difrakcionom]] snimku (obeleženom kao „[[Fotografija 51]]“)&lt;ref&gt;[http://osulibrary.oregonstate.edu/specialcollections/coll/pauling/dna/pictures/sci9.001.5.html The B-DNA X-ray pattern] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090710023025/http://osulibrary.oregonstate.edu/specialcollections/coll/pauling/dna/pictures/sci9.001.5.html |date=2009-07-10 }} on the right of this linked image was obtained by Rosalind Franklin and Raymond Gosling in May 1952 at high hydration levels of DNA and it has been labeled as „Photo 51“&lt;/ref&gt; koji su snimili [[Rozalind Frenklin|Rosalind Franklin]] i [[Rejmond Gosling]] maja [[1952]], kao i informaciji da su DNK baze sparene, što je proisteklo iz privatne komunikacije sa [[Ervin Čargaf|Ervinom Čargafom]] tokom prethodnih godina. [[Čargafova pravila]] su imala veoma važnu ulogu u određivanju konfiguracije dvostrukog heliksa za B-DNK kao i za A-DNK.

Eksperimentalni dokazi koji podržavaju model Votsona i Krika su objavljeni u seriji od pet članaka u istom izdanju časopisa Priroda.&lt;ref name=NatureDNA50&gt;Nature Archives [http://www.nature.com/nature/dna50/archive.html Double Helix of DNA: 50 Years]&lt;/ref&gt; Među njima Franklinov i Goslingov članak su bili prva publikacija njihovih Rendgenskih difrakcionih podataka i originalni metod analize koji je delom podržavao model Votson i Krika.&lt;ref name=NatFranGos/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url = http://osulibrary.oregonstate.edu/specialcollections/coll/pauling/dna/pictures/franklin-typeBphoto.html |title = Original X-ray diffraction image |publisher = Osulibrary.oregonstate.edu |accessdate = 03-05-2012 |archive-date = 2009-01-30 |archive-url = https://web.archive.org/web/20090130111849/http://osulibrary.oregonstate.edu/specialcollections/coll/pauling/dna/pictures/franklin-typeBphoto.html }}&lt;/ref&gt; To izdanje je takođe sadržalo članak o DNK strukturi [[Moris Vilkins|Morisa Vilkinsa]] i dvoje njegovih saradnika, čija analiza ''in vivo'' B-DNK Rendgenskih obrazaca je takođe podržavala prisustvo ''in vivo'' dvostrukog heliksa u DNK konfiguracije, kao što su predložili Krik i Votson.&lt;ref name=&quot;NatWilk&quot; /&gt; Franklin je umrla [[1958]]. Votson, Krik i Vilkins su dobili [[Nobelova nagrada|Nobelovu nagradu]] za [[Nobelova nagrada za fiziologiju ili medicinu|fiziologiju ili medicinu]] [[1962]].&lt;ref&gt;[http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1962/ The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1962] Nobelprize .org Accessed 03 May 2012&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal | title = The double helix and the 'wronged heroine' | author = Brenda Maddox | journal = Nature | volume = 421 | month = January | year = 2003 | url = http://www.biomath.nyu.edu/index/course/hw_articles/nature4.pdf | pmid = 12540909 | doi = 10.1038/nature01399 | format = PDF | issue = 6921 | pages = 407-408 | access-date = 2014-08-22 | archive-date = 2016-10-17 | archive-url = https://web.archive.org/web/20161017011403/http://www.biomath.nyu.edu/index/course/hw_articles/nature4.pdf | dead-url = yes }}&lt;/ref&gt;

U jednoj uticajnoj prezentaciji iz [[1957]], Krik je izložio [[Centralna dogma molekularne biologije|centralnu dogmu molekularne biologije]], koja je predskazala odnos između DNK, RNK i proteina, i artikulisala hipotezu adaptera.&lt;ref&gt;Crick, F.H.C. [http://genome.wellcome.ac.uk/assets/wtx030893.pdf On degenerate templates and the adaptor hypothesis (PDF).] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081001223217/http://genome.wellcome.ac.uk/assets/wtx030893.pdf |date=2008-10-01 }} genome.wellcome.ac.uk (Lecture, 1955)., Pristupljeno 03. 5. 2012.&lt;/ref&gt; Finalna potvrda replikacionog mehanizma koji je proizašao iz strukture dvostrukog heliksa je usledila [[1958]]. u obliku [[Meselson–Stahlov eksperiment|Meselson-Stahlovog eksperimenta]].&lt;ref&gt;{{Cite journal |author = Meselson M, Stahl F |title = The replication of DNA in Escherichia coli | journal = Proc Natl Acad Sci USA |volume = 44 |issue = 7 |year= 1958 |pmid = 16590258 |doi = 10.1073/pnas.44.7.671 |pmc = 528642 |bibcode = 1958PNAS...44..671M |url = http://www.pnas.org/content/44/7/671.extract|pages=671-82}}&lt;/ref&gt; Daljim radom Krika i njegovih saradnika je pokazano da je genetički kod baziran na nepreklapajućim tripletima baza, koji se nazivaju kodoni. Genetički kod su dešifrovali [[Har Gobind Korana]], [[Robert V. Holi|Robert Holi]] i [[Maršal V. Nirenberg|Maršal Varen Nirenberg]].&lt;ref&gt;[http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1968/ The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1968] Nobelprize.org Accessed 22 December 06&lt;/ref&gt; Ovi nalazi označavaju rođenje polja [[molekularna biologija|molekularne biologije]].

== Povezano ==
* [[Kristalografija]]
* [[Mutacija]]
* [[DNK mikročip]]
* [[DNK sekvenciranje]]
* [[Nasledna bolest]]
* [[Transkripcioni faktor]]
* [[Replikacija DNK]]
* [[Prokariotska replikacija DNK]]

== Reference ==
{{reflist}}

== Literatura ==
{{refbegin|2}}
* {{Cite book | ref = harv | author = Mount DM | title = Bioinformatics: Sequence and Genome Analysis | edition = 2 | publisher = Cold Spring Harbor Laboratory Press | year = 2004 | isbn = 0-87969-712-1 | oclc = 55106399 | location = Cold Spring Harbor, NY | url = http://books.google.ca/books?hl=en&amp;lr=&amp;id=bvY21DGa1OwC&amp;oi=fnd&amp;pg=PA1&amp;dq=Bioinformatics:+Sequence+and+Genome+Analysis&amp;ots=gKWF4_Nbrw&amp;sig=62dBP2V9bVzolK4yvEgYVbuQSjY#v=onepage&amp;q=Bioinformatics%3A%20Sequence%20and%20Genome%20Analysis&amp;f=false }}
* {{Cite book|ref=harv|last=Gusfield|first=Dan|title=Algorithms on Strings, Trees, and Sequences: Computer Science and Computational Biology|url=https://archive.org/details/algorithmsonstri0000gusf|publisher=Cambridge University Press|month=January|year=1997|isbn=978-0-521-58519-4}}
* {{Cite book |ref=harv |title=Plant biotechnology in agriculture. |author=Lindsey, K.; Jones, M. G. K. |year=1989 |isbn=0-335-15818-8 |url=http://www.cabdirect.org/abstracts/19901611088.html;jsessionid=14AFBF3423D45F9B260E94186D6BC208 |access-date=2014-08-22 |archive-date=2013-11-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131110193945/http://www.cabdirect.org/abstracts/19901611088.html;jsessionid=14AFBF3423D45F9B260E94186D6BC208 |deadurl=yes }}
* {{Cite book |ref= harv|author=A.V. Chernavskii |year=2001|chapter = Linking coefficient |editor = Hazewinkel, Michiel |title = Encyclopaedia of Mathematics |publisher = Springer |isbn=978-1-55608-010-4}}
* {{Cite book | ref = harv | author = Pingoud A, Alves J, Geiger R | authorlink =  | editor = Burrell, Michael | others =  | title = Enzymes of Molecular Biology | edition =  | language =  | publisher = Humana Press | location = Totowa, Nj | series = Methods of Molecular Biology | volume = 16 | year = 1993 | origyear =  | pages = 107-200 | chapter = Chapter 8: Restriction Enzymes | quote =  | isbn = 0-89603-234-5 | oclc =  | doi =  | url = http://books.google.ca/books?hl=en&amp;lr=&amp;id=pxhRzg_pgUoC&amp;oi=fnd&amp;pg=PR5&amp;dq=Enzymes+of+Molecular+Biology&amp;ots=kRDKX31MJy&amp;sig=lt3-aS9wXYFPU6AfweVSurvuWko#v=onepage&amp;q=Enzymes%20of%20Molecular%20Biology&amp;f=false | accessdate =  }}
* {{Cite book |ref = harv |author = Slonczewski Joan and John Watkins Foster |title = Microbiology: An Evolving Science |location = New York |publiser = W. W. Norton &amp; Company |edition = Second Ed |month = November |year = 2010 |isbn = 0-393-93447-0 |url = http://www.wwnorton.com/college/biology/mbio/ }}
* {{Cite book |ref= harv|last=Pollard T.D. |title = Cell Biology |year=2007|publisher = Saunders |location = Philadelphia |isbn=978-1-4160-2255-8 |pages=200-203}}
* {{Cite book | ref = harv | last = Crick | first = Francis | authorlink =  | editor =  | others =  | title = What mad pursuit: a personal view of scientific discovery | url = https://archive.org/details/whatmadpursuit00fran | edition =  | language =  | publisher = Basic Books | location = New York | year = 1988 | origyear =  | pages = [https://archive.org/details/whatmadpursuit00fran/page/89 89]-101 | isbn = 0-465-09138-5 | chapter = Chapter 8: The genetic code }}
* {{Cite book|ref= deonier2005|author= Deonier Richard, Simon Tavaré, Michael Waterman|title= Computational Genome Analysis: an introduction|url= https://archive.org/details/computationalgen0000deon|publisher= Springer-Verlag|year= 2005|isbn= 0-387-98785-1}}
* {{Cite book |ref = harv |author = Elliott Sober |year = 2001 |chapte = The Two Faces of Fitness |editor = R. Singh, D. Paul, C. Krimbas, and J. Beatty |title = Thinking about Evolution: Historical, Philosophical, and Political Perspectives |publisher = Cambridge University Press |paes = 309-321 |url = http://philosophy.wisc.edu/sober/tff.pdf |access-date = 2014-08-22 |archivedate = 2011-07-18 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20110718075456/http://philosophy.wisc.edu/sober/tff.pdf |deadurl = yes |archive-date = 2011-07-18 |archive-url = https://web.archive.org/web/20110718075456/http://philosophy.wisc.edu/sober/tff.pdf |url-status = dead }}
* {{Cite book |ref = harv |aurthor = Carroll SB, Grenier J, Weatherbee SD |title = From DNA to Diversity: Molecular Genetics and the Evolution of Animal Design |edition = Second |publisher = Blackwell Publishing |year = 2005 |location = Oxford |isbn = 1-4051-1950-0 |url = http://jhered.oxfordjournals.org/content/96/6/725.full }}
* Dumanović, J, marinković, D, Denić, M: Genetički rečnik, Beograd, 1985.
* Kosanović, M, Diklić, V: Odabrana poglavlja iz humane genetike, Beograd, 1986.
* Lazarević, M: Ogledi iz medicinske genetike, Beograd, 1986.
* Marinković, D, Tucić, N, Kekić, V: Genetika, Naučna knjiga, Beograd
* Matić, Gordana: Osnovi molekularne biologije, Zavet, Beograd, 1997.
* Ridli, M: Genom — autobiografija vrste u 23 poglavlja, Plato, Beograd, 2001.
* Tatić, S, Kostić, G, Tatić, B: Humani genom, ZUNS, Beograd, 2002.
* Tucić, N, Matić, Gordana: O genima i ljudima, Centar za primenjenu psihologiju, Beograd, 2002.
* Šerban, Nada: ćelija — strukture i oblici, ZUNS, Beograd, 2001 
* {{Cite book |ref=harv |author=Berry, Andrew; Watson, James D |title=DNA: the secret of life |url=https://archive.org/details/dnasecretoflife0000jame_c3b6 |publisher=Alfred A. Knopf |location=New York |year=2003 |isbn=0-375-41546-7 }}
* {{Cite book|ref= harv|title= Understanding DNA: the molecule &amp; how it works|url= https://archive.org/details/understandingdna0000call_h6a9|last1= Calladine|first1= Chris R.|last2= Drew|first2= Horace R.|last3= Luisi|first3= Ben F.|last4= Travers|first4= Andrew A.|year= 2003|publisher= Elsevier Academic Press|location= Amsterdam|isbn= 0-12-155089-3}}
* {{Cite book |ref=harv |author=Dennis, Carina; Julie Clayton |title=50 years of DNA |url=https://archive.org/details/50yearsofdna00clay |publisher=Palgrave Macmillan |location=Basingstoke |year=2003 |isbn=1-4039-1479-6 }}
* Horace Freeland Judson 1979. ''The Eighth Day of Creation: Makers of the Revolution in Biology''. Touchstone Books, {{ISBN|0-671-22540-5}}. 2nd edition: Cold Spring Harbor Laboratory Press, 1996 paperback: {{ISBN|0-87969-478-5}}.
* {{Cite book |ref= harv|last= Olby|first= Robert C. |title=The path to the double helix: the discovery of DNA |publisher=Dover Publications |location=New York |year=1994| isbn = 0-486-68117-3}}, first published in October 1974 by MacMillan, with foreword by Francis Crick;the definitive DNA textbook,revised in 1994 with a 9 page postscript
* Micklas, David. 2003. ''DNA Science: A First Course''. Cold Spring Harbor Press:. {{ISBN|978-0-87969-636-8}}.
* {{Cite book|ref=harv|last=Ridley|first=Matt|title=Francis Crick: discoverer of the genetic code|url=https://archive.org/details/franciscrickdisc00ridl|publisher=Eminent Lives, Atlas Books|location=Ashland, OH|year=2006|isbn=0-06-082333-X}}
* {{Cite book|ref= harv|last= Olby|first= Robert C.|title= Francis Crick: A Biography|url= https://archive.org/details/franciscrickhunt0000olby|publisher= Cold Spring Harbor Laboratory Press|location= Plainview, N.Y|year= 2009|isbn= 0-87969-798-9}}
* Rosenfeld, Israel. 2010. ''DNA: A Graphic Guide to the Molecule that Shook the World''. Columbia University Press:. {{ISBN|978-0-231-14271-7}}.
* Schultz, Mark and Zander Cannon. 2009. ''The Stuff of Life: A Graphic Guide to Genetics and DNA''. Hill and Wang: {{ISBN|0-8090-8947-5}}
* {{Cite book |ref=harv |author=Gunther Stent Siegmund; James D. Watson |title=The double helix: a personal account of the discovery of the structure of DNA |url=https://archive.org/details/doublehelixperso0000wats_l3l3 |publisher=Norton |location=New York |year=1980 |isbn=0-393-95075-1 }}
* James D. Watson 2004. ''DNA: The Secret of Life''. Random House:. {{ISBN|978-0-09-945184-6}}.
* {{Cite book |ref=harv |author=Maurice Wilkins |title=The third man of the double helix the autobiography of Maurice Wilkins |url=https://archive.org/details/thirdmanofdouble0000wilk |publisher=University Press |location=Cambridge, Eng |year=2003 |isbn=0-19-860665-6 }}
* {{Cite book | ref = harv | last = Russell | first = Peter | title = iGenetics | url = https://archive.org/details/igenetics0000russ | publisher = Benjamin Cummings | location = New York | year = 2001 | isbn = 0-8053-4553-1 }}
* {{Cite book|ref= harv|title= Genomes|url= https://archive.org/details/genomes30000brow|author= Brown T.A.|publisher= Garland Science|edition= 3rd ed.|year= 2006|isbn= 0-8153-4138-5}}
* {{Cite book |ref= harv|author=Saenger Wolfram | title = Principles of Nucleic Acid Structure | publisher = Springer-Verlag | location = New York |year=1984| isbn = 0-387-90762-9}}
* {{Cite book |ref=harv |author=Butler John M. |year=2001 |title=Forensic DNA Typing |url=https://archive.org/details/forensicdnatypin0000butl |publisher=Elsevier |isbn=978-0-12-147951-0 |pages=[https://archive.org/details/forensicdnatypin0000butl/page/14 14]-15 |oclc=223032110 45406517 }}
* {{Cite book|ref= harv|last= Youngson|author= Robert M.|title= Collins Dictionary of Human Biology|url= https://archive.org/details/collinsdictionar0000youn_t7n0|year= 2006|publisher= HarperCollins|location= Glasgow|isbn= 0-00-722134-7}}
* {{Cite book|ref=harv|last=Farkas|first=Daniel|title=DNA simplified: the hitchhiker's guide to DNA|url=https://archive.org/details/dnasimplifiedhit0000fark|publisher=AACC Press|location=Washington, D.C|year=1996|isbn=0-915274-84-1}}
* {{Cite book |ref=harv |last=Silver |first=Lee M. |year=1995 |chapter=Karyotypes, Chromosomes, and Translocations |chapterurl=http://www.informatics.jax.org/silver/chapters/5-2.shtml |title=Mouse Genetics: Concepts and Applications |pages=83-92 |isbn=978-0-19-507554-0 |publisher=Oxford University Press |location=Oxford }}
* {{Cite book |ref=harv |author=Harvey Lodish, Arnold Berk, Chris A. Kaiser, Monty Krieger, Matthew P. Scott, Anthony Bretscher, Hiddle Ploegh, Paul Matsudaira |year=2008 |title=Molecular Cell Biology |url=https://archive.org/details/molecularcellbio0000harv |edition=6th |publisher=W.H. Freeman |location=New York |isbn=978-0-7167-7601-7 }}
* {{Cite book |ref= harv|last=Passarge|first=Eberhard|title=Color atlas of genetics |year=2006|publisher= Thieme |edition=3 Rev Upd | isbn = 1-58890-336-2}}
* {{Cite book |ref=harv |title=Quadruplex Nucleic Acids |editor=Neidle &amp; Balasubramanian |year=2006 |url=http://chemistry.rsc.org/Publishing/Books/0854043748.asp |isbn=0-85404-374-8 |access-date=2014-08-22 |archive-date=2007-09-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070930181412/http://chemistry.rsc.org/Publishing/Books/0854043748.asp |deadurl=yes }}
* {{Cite book |ref= harv|author= Craig, JM; Wong, NC (editor) |year=2011| title = Epigenetics: A Reference Manual | publisher = Caister Academic Press |isbn=978-1-904455-88-2}}
* {{Cite book|ref= harv|title= Aflatoxin and Food Safety|url= https://archive.org/details/aflatoxinfoodsaf0000unse|author= Abbas Hamed K.|year= 2005|publisher= CRC Press|isbn= 0-8247-2303-1}}
* {{Cite book|ref=harv|last=Hudler|first=George|year=1998|title=Magical Mushrooms, Mischievous Molds|location=Princeton, Nj|publisher=Princeton University Press|url=http://press.princeton.edu/titles/6389.html|isbn=978-0-691-07016-2}}
* {{Cite book|ref= harv|title= Genes|url= https://archive.org/details/genesvi0000lewi_n1p0|author= Benjamin Lewin|publisher= Oxford University Press|edition= 6th ed.|year= 1997|isbn= 0-19-857779-6}}
{{refend}}

== Vanjske veze ==
{{commonscat|DNA}}
* {{dmoz|Science/Biology/Biochemistry_and_Molecular_Biology/Biomolecules/Nucleic_Acids/DNA/|DNK}}
* [http://pipe.scs.fsu.edu/displar.html Predviđanje DNK mesta vezivanja na proteinu]
* [http://biostudio.com/c_%20education%20mac.htm DNK namotavanje da bi se formirali hromozomi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070718020408/http://biostudio.com/c_%20education%20mac.htm |date=2007-07-18 }}
* [http://nobelprize.org/educational_games/medicine/dna_double_helix/ Igra DNK dvostrukog heliksa]
 
{{Biomolekularne strukture}}

[[Kategorija:DNK| ]]
[[Kategorija:Nukleinske kiseline]]
[[Kategorija:Polimeri]]
[[Kategorija:Heliksi]]</text>
      <sha1>8vdeho8acl0ekvau1y4vuw5oln2uy9l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Protein</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3518</id>
    <revision>
      <id>42669379</id>
      <parentid>42658037</parentid>
      <timestamp>2026-08-08T00:39:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aca</username>
        <id>108187</id>
      </contributor>
      <comment>-</comment>
      <origin>42669379</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33630" sha1="fen1l0qwqfumgcou47mlnqpp5ezm1pk" xml:space="preserve">[[Datoteka:Myoglobin.png|mini|200px|Reprezentacija [[3D]] strukture [[mioglobin]]a. Ovo je prvi protein kome je rešena [[Hemijska struktura|stuktura]]]]

'''Protein''' ([[nemački jezik|nem.]] ''Proteins'', prema [[grčki jezik|grč.]] πρῶτος: prvi), veliki organski biomakromolekuli sastavljeni od [[aminokiselina|amino kiselina]], koje su poređane u linearne lance i spojene međusobno [[Proteinska struktura#Peptidna veza|peptidnim vezama]] između [[ugljenik]]ovog atoma i [[Amin (hemija)|amino grupe]] dve [[aminokiselina|aminokiseline]]; takođe ''bjelančevine'' ([[ijekavski izgovor|ijek.]]) ili ''belančevine'' ([[ekavski izgovor|ek.]]).&lt;ref name=&quot;VoetBiochemistry3rd_1&quot;&gt;{{VoetBiochemistry3rd |chapter=Chapter 7. Covalent structure of proteins and nucleic acids}}&lt;/ref&gt; Sekvenca [[aminokiselina|amino kiselina]] u proteinu definisana je u [[gen]]ima i sadržana u [[genetički kod|genetičkom kodu]]. [[Genetički kod]] određuju 20 „osnovnih“ [[aminokiselina|amino kiselina]]. Proteini mogu da deluju zajedno da bi tako lakše dostigli određene funkcije i zato se vezuju u stabilne komplekse. Kao i svi biološki makromolekuli, kao što [[polisaharidi]] i [[aminokiselina|amino kiseline]], i proteini ulaze u sastav živih organizama i učestvuju u svim procesima među [[Ćelija (biologija)|ćelijama]]. Mnogi proteini su [[enzim]]i koji katališu [[biohemijske reakcije]] i značajni su za [[metabolizam]]. Drugi imaju strukturne ili mehaničke funkcije kao proteini u [[citoskelet]]u, koji formiraju “kičmu” koja čini oblik [[Ćelija (biologija)|ćelije]]. Značajni su u [[Ćelijska komunikacija|ćelijskom prenosu signala]], [[Ćelijski adhezivni molekuli|adheziji ćelija]], [[imunski sistem|imunološkom sistemu]] i [[Životni ciklus ćelije|ćelijskom ciklusu]]. Neophodni su u našoj [[ishrana|ishrani]], jer [[životinje]] ne mogu da sintetišu sve [[aminokiselina|amino kiseline]], i moraju neke da uzimaju iz [[hrana|hrane]]. Reč protein potiče od [[Grčka|Grčke]] reči ''πρώτα'' što znači “ najvažniji, prvi ”. Ove [[molekul]]e je prvi opisao i imenovao [[Jakob Bercelijus]] [[1838]]. Prvi protein koji je izdvojen je [[insulin]] od strane [[Frederick Sanger|Fredericka Sangera]], koji je dobio [[Nobelova nagrada|Nobelovu nagradu]] za ovo otkriće [[1958]]. Među prvima su otkriveni i [[hemoglobin]] i [[mioglobin]] na osnovu [[kristalografija|kristalografje]] [[Rendgenski zraci|X-zračenja]].&lt;ref name=&quot;Sumner&quot;&gt;{{cite journal |last=Sumner|first=JB|year=1926|title=The Isolation and Crystallization of the Enzyme Urease. Preliminary Paper |journal=J Biol Chem |volume=69 |url=http://www.jbc.org/content/69/2/435.full.pdf?ijkey=028d5e540dab50accbf86e01be08db51ef49008f|pages=435-41}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Muirhead&quot;&gt;{{cite journal |author=Muirhead H, Perutz M |year=1963|title=Structure of haemoglobin. A three-dimensional fourier synthesis of reduced human haemoglobin at 5.5 A resolution |journal=Nature |volume=199 |issue=4894 |pages=633-8 |pmid=14074546 |doi=10.1038/199633a0 |url=http://www.nature.com/nature/journal/v199/n4894/abs/199633a0.html |issn = 0028-0836}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Kendrew&quot;&gt;{{cite journal |author=Kendrew J, Bodo G, Dintzis H, Parrish R, Wyckoff H, Phillips D |year=1958|title=A three-dimensional model of the myoglobin molecule obtained by x-ray analysis |journal=Nature |volume=181 |issue=4610 |pages = 662-6 |pmid=13517261 |doi=10.1038/181662a0 |url=http://www.nature.com/nature/journal/v181/n4610/abs/181662a0.html }}&lt;/ref&gt;

Protein je reč koja potiče iz grčkog jezika u kome ima značenje ''prvi'', ''zauzimam prvo mesto''. U prirodnim naukama označava najširu klasu bioloških [[makromolekul]]a koji su uključeni u praktično sve biološke pojave.&lt;ref name=&quot;VoetBiochemistry3rd_1&quot;/&gt;

== Biohemija ==

Proteini su linearni [[polimer]]i izgrađeni od 20 različitih L-α [[aminokiselina|amino kiselina]]. Sve [[aminokiselina|amino kiseline]] dele zajedničke strukturne karakteristike uključujući α-ugljenik za koji su [[Amin (hemija)|amino grupa]], COO&lt;sup&gt;-&lt;/sup&gt; grupa i bočni lanac vezani. Samo se [[prolin]] razlikuje u bočnoj strukturi jer sadrži neuobičajen prsten na N-kraju [[Amin (hemija)|amino grupe]] koji drži CO-NH polovinu u fiksnoj konformaciji.&lt;ref name=&quot;Lehninger&quot;&gt;{{Lehninger4th}}&lt;/ref&gt; Bočni lanac [[aminokiselina|amino kiselina]], čiji su detalji dati u listu standardnih [[aminokiselina|amino kiselina]], imaju različite hemijske karakteristike koje reprodukuju [[3D]] strukturu. [[aminokiselina|Amino kiseline]] u polipeptidnom lancu su povezane [[Primarna struktura proteina#peptidna veza|peptidnim vezama]]. Peptidna veza je sačinjena od COO&lt;sup&gt;-&lt;/sup&gt; i [NH&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;] &lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; grupe. Peptidna veza je osnova peptidnog lanca. Formiranje peptidne veze rezultuje otpuštanjem H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O. NCC ponovljeni niz je “kičma” peptida dok sa strane stoje bočni lanci (R). Označavanje linearnog reda [[aminokiselina|amino kiselinskih]] ostataka ide od [[N-terminus]]a ka [[C-terminus]]u. Delimično dvogubi karakter peptidne veze uzrokuje da lanac ima samo dva stepena slobode po [[aminokiselina|amino kiselinama]], tako da se [[kiseonik]] iz [[Karboksilna kiselina|karbonilne grupe]] i [[amid]]ni [[vodonik]] nalaze u istoj ravni kao i peptidna veza i jedino je moguća rotacija oko CO-Cα i N-Cα. [[Kiseonik]] iz [[Karboksilna kiselina|karbonilne grupe]] i [[vodonik]] iz [[amid]]ne grupe se zbog [[sterne interakcije|sternih interakcija]] nalaze u [[Stereoizomerija#Geomatrijska izomerija|trans]] položaju koji je energetski najpovoljniji ([[Stereoizomerija#Geomatrijska izomerija|trans]] je u odnosu na [[Stereoizomerija#Geomatrijska izomerija|cis]] stabilniji za 8 KJ/mol). Kraj proteina sa slobodnom COO&lt;sup&gt;-&lt;/sup&gt; grupom je označen kao [[C-terminus]], a kraj [NH&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;] &lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; kao [[N-terminus]].

[[Datoteka:Peptide group resonance.png|mini|desno|300px|Rezonantna struktura peptidnog lanca individualnih [[aminokiselina|amino kiselina]] iz proteina]]

== Sinteza ==

Proteini su sklopljeni od [[aminokiselina|amino kiselina]] čiji je raspored zapisan u genima. Svaki protein ima jedinstvenu [[aminokiselina|amino kiselinsku]] sekvencu koja je određena sekvencom nukleotida u genu, a nju određuje protein. Genetički kod je set tri nukleotida koji se zovu kodoni. Sve tri nukleotidne kombinacije su svojstvene za jednu [[aminokiselina|aminokiselinu]], npr. AUG je kombinacija za [[metionin]]. [[DNK]] sadrži četiri različita [[nukleotid]]a, što znači da je broj mogućih kombinacija [[kodon]]a 64. Geni sadržani u [[DNK]] se prvo transkribuju u informacionu [[Ribonukleinska kiselina|RNK]] preko ([[iRNK]]) pošiljaoca, kao što je [[RNK-polimeraza]]. Nakon toga ide u [[ribozom]]e. U prokariotima [[iRNK]] može da se koristi kao sama ili da se veže za ribozome koji je odnose iz nukleotida. Eukarioti prave [[iRNK]] u ćelijskom jedru i onda se premeštaju kroz membranu jedra u citoplazmu gde dolazi do sinteze proteina.&lt;ref name=&quot;Dobson&quot;&gt;{{Cite book|author=Dobson CM |editor=RH Pain |others= |title=Mechanisms of Protein Folding |origdate= |origyear= |origmonth= |url=http://books.google.com/books?hl=en&amp;lr=&amp;id=DvJygJkNCYkC&amp;oi=fnd&amp;pg=PR21&amp;dq=Mechanisms+of+Protein+Folding+Pain&amp;ots=lDcCjkeNE1&amp;sig=3lOFlqfDXwPjlNWNtSbbGNXxc6U#v=onepage&amp;q&amp;f=false |format= |accessdate= |edition=2 |date= |year=2000|month= |publisher=Oxford University Press |location=New York, NY |language= |isbn=978-0-19-963788-1|doi = |pages= |chapter=The nature and significance of protein folding |chapterurl=}}&lt;/ref&gt; Proces sinteze proteina pomoću [[iRNK]] se zove [[Translacija (genetika)|translacija]]. [[iRNK]] se ubacuje u ribozome i pronalazi tri nukleotida koji joj odgovaraju. Enzimi aminoacil-tRNK sintetaza puni [[Transportna RNK|tRNK]] sa odgovarajućim [[aminokiselina|amino kiselinama]]. Proteini se uvek sintetišu od [[N-terminus]]a do [[C-terminus]]a.&lt;ref&gt;{{Cite book |author=Lodish H, Berk A, Matsudaira P, Kaiser CA, Krieger M, Scott MP, Zipurksy SL, Darnell J. |year=2004 |title=Molecular Cell Biology |edition=5 |publisher=WH Freeman and Company |location=New York, NY. |url=http://bcs.whfreeman.com/lodish6e/default.asp?s=&amp;n=&amp;i=&amp;v=&amp;o=&amp;ns=0&amp;uid=0&amp;rau=0 |access-date=2014-03-31 |archive-date=2011-07-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110717024923/http://bcs.whfreeman.com/lodish6e/default.asp?s=&amp;n=&amp;i=&amp;v=&amp;o=&amp;ns=0&amp;uid=0&amp;rau=0 |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Fulton&quot;&gt;{{cite journal |author=Fulton A, Isaacs W |title=Titin, a huge, elastic sarcomeric protein with a probable role in morphogenesis |journal=Bioessays |volume=13 |issue=4 |pages=157-61 |year=1991 |pmid=1859393 |doi=10.1002/bies.950130403 |url=http://www3.interscience.wiley.com/journal/109912529/abstract?CRETRY=1&amp;SRETRY=0 }}{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

=== Hemijska sinteza ===
Kratki proteini mogu da budu sintetisani grupom metoda poznatih kao “peptidne sinteze”, koje se oslanjaju na tehnike [[Hemijska reakcija|organske sinteze]].&lt;ref name=&quot;Bruckdorfer&quot;&gt;{{cite journal |author=Bruckdorfer T, Marder O, Albericio F |title=From production of peptides in milligram amounts for research to multi-tons quantities for drugs of the future |journal=Curr Pharm Biotechnol |volume=5 |issue=1 |pages=29-43 |year=2004|pmid=14965208 |doi= |url=http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/14965208}}&lt;/ref&gt; Hemijska sinteza je uvod u neprirodne [[aminokiselina|amino kiseline]] u polipeptidnim lancima, kao dodatak za [[Fluorescentno rezonantni energetski transfer|fluorescenciju]] [[aminokiselina|amino kiselinskim]] spoljašnjim lancima&lt;ref name=&quot;Schwarzer&quot;&gt;{{cite journal |author=Schwarzer D, Cole P |title=Protein semisynthesis and expressed protein ligation: chasing a protein's tail |journal=Curr Opin Chem Biol |volume=9 |issue=6 |pages=561-9 |year=2005|pmid=1859393 |doi=10.1016/j.cbpa.2005.09.018 |url=http://www.sciencedirect.com/science?_ob=ArticleURL&amp;_udi=B6VRX-4H9YCH6-3&amp;_user=10&amp;_coverDate=12%2F31%2F2005&amp;_rdoc=1&amp;_fmt=high&amp;_orig=search&amp;_sort=d&amp;_docanchor=&amp;view=c&amp;_searchStrId=1390566104&amp;_rerunOrigin=scholar.google&amp;_acct=C000050221&amp;_version=1&amp;_urlVersion=0&amp;_userid=10&amp;md5=41db927c5b13b31d9db86d89edad2428}}&lt;/ref&gt;. Ove metode su veoma korisne u laboratorijama za [[biohemija|biohemiju]] i [[Mikrobiologija|mikro-ćelijsku]] [[biologija|biologiju]], pa generalno nije za komercijalnu upotrebu. [[Hemijska sinteza]] je neupotrebljiva za polipeptidne lance duže od 300 [[aminokiselina|amino kiselina]]. Proteini se uvek [[Sinteza proteina|sintetišu]] od [[N-terminus]]a do [[C-terminus]]a, nakon [[hemijska reakcija|hemijskih reakcija]].

== Struktura ==

[[Datoteka:Proteinviews-1tim.png|mini|500px|Tri moguće prezentacije [[3D]] strukture [[tri-fosfat izomeraze]]
levo: predstavljeni su svi atomi različitim bojama u zavisnosti od vrste;
sredina: predstavljene su veze unutar molekula; desno: [[kiselina|kiselinski]] deo-crveno, [[Baza (hemija)|bazni]] deo-plavo, polarni deo-zeleno, nepolarni deo-belo.]]

Proteini nastaju formiranjem lanaca u čiji sastav ulazi 20 [[aminokiselina]] koje se nazivaju ''[[proteinogenične aminokiseline|proteinogenične]]'' ili ''standardne'' [[aminokiselina|aminokiseline]]. Proteini su veliki molekuli čija masa može dostići i vrednosti od nekoliko miliona [[jedinica atomske mase|daltona]] a struktura može obuhvatiti i neproteinske molekule. U tom smislu razlikujemo proteine sastavljene od [[aminokiselina]] i '''[[heteroproteini|heteroproteine]]''' sastavljene od čisto proteinskog dela koji se naziva ''[[apoprotein]]'' i ''[[prostetična grupa|prostetične grupe]]'':

:''[[Heteroprotein]] = [[apoprotein]] + [[prostetična grupa]]''

Ono što proteine čini posebnim jesu stadijumi više organizacije molekula koje nastaju specifičnim vezivanjem lanaca [[aminokiselina]] koja mogu biti:
# [[Primarna struktura proteina|Primarna]]
# [[Sekundarna struktura proteina|Sekundarna]]
# [[Tercijarna struktura proteina|Tercijarna]]
# [[Kvaternarna struktura proteina|Kvarterna]]

[[Datoteka:Protein Dynamics Cytochrome C 2NEW smaller.gif|mini|desno|150px|Struktura proteina [[citohrom]]a-ugljenika određena [[NMR]]-om.]]

=== Primarna struktura ===
{{main|Primarna struktura proteina}}
[[Primarna struktura proteina|Primarna struktura]] proteina je njegova jedinstvena [[aminokiselina|amino kiselinska]] sekvenca i raspored [[Primarna struktura proteina#Disulfidna veza|disulfidnih mostova]]. Broj i raspored [[aminokiselina|amino kiselina]] varira od proteina do proteina.
Direktna informacija o rasporedu je sadržana u [[gen]]ima, a raspored [[Primarna struktura proteina#Disulfidna veza|disulfidnih mostova]] i [[3D]] struktura zavisi i od drugih faktora. I najmanja promena u [[Primarna struktura proteina|primarnoj strukturi]] može značajno uticati na ukupnu strukturu i funkcionisanje proteina.&lt;ref name=&quot;VoetBiochemistry3rd_1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Branden_ProteinStructure2nd&quot;&gt;{{Branden_ProteinStructure2nd}}&lt;/ref&gt;

=== Sekundarna struktura ===
{{main|Sekundarna struktura proteina}}
Ovo je lokalna konformacija polipeptidnog lanca zasnovana na [[vodonična veza|vodoničnim vezama]]. Međutim veze koje stabilizuju [[Sekundarna struktura proteina|sekundarnu strukturu]] su: [[Primarna struktura proteina#Disulfidna veza|disulfidni mostovi]], [[polarne interakcije]], [[vodonična veza|vodonične veze]].
Podrazumeva lokalnu [[3D]] strukturu, zasnovanu na pravilno raspoređenim [[vodonična veza|vodoničnim vezama]]. Osnovni oblici koji se podrazumevaju pod sekundarnom strukturom su [[Alfa heliks|α-heliks]], [[Beta ravan|β-nabrana]] struktura ([[Beta ravan|β-ravan]]) i β-zavoj. [[Sekundarna struktura proteina|Sekundarna struktura]] proteina nije nepromenjiva, te su moguće konformacione promene vezane za funkcionisanje proteina, promene u okolini.&lt;ref name=&quot;VoetBiochemistry3rd_2&quot;&gt;{{VoetBiochemistry3rd |chapter=Chapter 8. Three-Dimensional structures of proteins}}&lt;/ref&gt;

=== Tercijarna struktura ===
{{main|Tercijarna struktura proteina}}
Ovo je ukupan oblik polipeptida, [[3D]] raspored svih atoma u jednom polipeptidu. [[Tercijarna struktura proteina|Tercijarna struktura]] je zasnovana na nizu različitih interakcija: 
# Između bočnih grupa i peptidnog okoline ([[voda|vode]])
# Bočnih grupa i bočnih grupa
# Bočnih grupa i kičme
Reč je o interakcijama između delova polipeptidnog lanca udaljenih u [[primarna struktura proteina|primarnoj strukturi]].&lt;ref name=&quot;VoetBiochemistry3rd_2&quot;/&gt;

=== Kvarterna struktura ===
{{main|Kvaternarna struktura proteina}}
[[Kvaternarna struktura proteina|Kvaternarna]] struktura je prostorni raspored polipeptida u proteinima koji imaju više podjedinica.&lt;ref name=&quot;VoetBiochemistry3rd_2&quot;/&gt; Prostorni raspored podjedinica u okviru proteina predstavlja njegovu [[Kvaternarna struktura proteina|kvaternarnu strukturu]]. Neki autori govore i o ''kvintarnoj stukturi'' u slučajevima kada polipeptidi prave komplekse sa drugim tipovima [[biomolekul]]a (npr. sa [[Ribonukleinska kiselina|RNK]] u [[ribozom]]ima).&lt;ref name=&quot;Gonen&quot;&gt;{{cite journal |author=Gonen T, Cheng Y, Sliz P, Hiroaki Y, Fujiyoshi Y, Harrison SC, Walz T. |title=Lipid-protein interactions in double-layered two-dimensional AQP0 crystals |journal=Nature |volume=438 |issue=7068 |pages=633-8 |year=2005|pmid=16319884 |doi= |url=http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/16319884}}&lt;/ref&gt; Najčešće su kombinacije proteina i [[Ribonukleinska kiselina|RNK]] ili [[DNK]]. Malo se zna o tim tipovima veze.

Kvarternu strukturu proteina srećemo, na primer, kod [[hemoglobin]]a.

== Podela proteina ==

Proteini mogu biti svrstani u tri klase: [[Globularni protein|globularni]] proteini, [[Fibrilarni proteini|fibrilarni]] proteini, [[Membranski proteini|membranski]] proteini.

Skoro svi ''globularni proteini'' su rastvorljivi, a mnogi od njih su i [[enzim]]i. Prema tipu [[Sekundarna struktura proteina|sekundarne strukture]] koja u njima dominira mogu se podeliti na:
# Antiparalelne [[alfa heliks|α-heliks]] proteine
# Paralelne ili kombinovane [[beta ravan|β-ravan]] proteine
# Antiparalelne [[beta ravan|β-ravan]] proteine
# Male [[metalo-sulfid]]ima bogate proteine

Unutrašnjost i spoljašnjost proteina su dobro definisane:
# ostaci nepolarnih [[aminokiselina]] usmereni su gotovo isključivo ka unutrašnjosti molekula proteina
# naelektrisani ostaci polarnih [[aminokiselina|amino kiselina]] usmereni su gotovo isključivo ka površini
# nenaelektrisani ostaci polarnih [[aminokiselina|amino kiselina]] sreću se i u unutrašnjosti, kao i na površini proteina
# gotovo sve grupe koje mogu da grade [[vodonična veza|vodonične veze]] postavljene su tako da se te veze oforme

''[[Fibrilarni proteini|Fibrilarni]] proteini'' su veoma izduženi molekuli, čija [[sekundarna struktura proteina|sekundarna struktura]] čini dominantan [[strukturni motiv]]. Najčešće imaju strukturnu ili motornu funkciju. U njih spadaju [[alfa keratin|α]] i [[beta keratin|β keratin]], [[fibronektin]], [[kolagen]], [[elastin]].

''[[Membranski proteini|Membranski]] proteini'' se dele na integralne i periferne. Integralni su čvrsto ugrađeni u membranu za koju su vezani [[hidrofobna veza|hidrofobnim]] vezama. Periferni se lako odvajaju od membrane, za koju su najčešće vezani preko integralnih proteina, [[elektrostatička interakcija|elektrostatičkim]] interakcijama i [[vodonična veza|vodoničnim vezama]]. Deo strukture [[membranski protein|membranskih proteina]] koji je u direktnom kontaktu sa [[Ćelijska membrana|membranom]], uređen je suprotno delu u vodenom rastvoru. Hidrofobne bočne grupe i strukture su okrenute prema spolja, dok je jezgro relativno polarno.&lt;ref name=&quot;Walian&quot;&gt;{{cite journal |author=Walian P, Cross TA, Jap BK. |title=Structural genomics of membrane proteins |journal=Genome Biol |volume=5 |issue=4 |pages=215 |year=2004|pmid= 395774 |doi= |url=http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC395774/}}&lt;/ref&gt; [[Membranski proteini|Membranski]] proteini nisu fiksirani već im je dozvoljeno transverzalno kretanje, a nekim i flip-flop. Nisu raspoređeni uniformno u membrani, već postoje delovi [[Ćelijska membrana|membrane]] sa više ili manje nekog proteina. Proteini koji grade [[jonski kanal|jonske kanale]] ili [[akvapornost|akvaporini]] su posebno interesantni, jer deo koji prolazi kroz [[Ćelijska membrana|membranu]] mora da bude nepolaran ka [[lipid]]ima, a polaran ili čak naelektrisan ka unutrašnjosti kanala.

== Funkcija ==
[[Datoteka:Protein Composite.jpg|500px|mini|Molekularna struktura nekoliko proteina prikazana u njihovoj komparativnoj veličini. Sleva na desno: [[Antitelo]] ([[Imunoglobulin G|IgG]]), [[Hemoglobin]], [[Insulin]] ([[hormoni]]), ([[enzim]]) i [[Glutaminska sintetaza]] ([[enzim]]).]]

Proteini u zavisnosti od svoje građe, provode čitav niz različitih aktivnosti unutar organizma. Prvi i osnovni zadatak proteina je njihova neophodnost u procesu rasta i razvoja. Za bilo koji deo našeg tela koji prolazi kroz proces rasta ili regeneracije proteini su neophodni u svakodnevnici. U zavisnosti od pola i godina unos proteina treba korigovati. Proteini učestvuju praktično u svim procesima u jednom organizmu. Proteini su [[biomolekul]]i sa najraznovrsnijimfunkcijama:
# Strukturna ([[kolagen]], [[keratin]])
# Skladišna ([[albumin]], [[kazein]])
# Transportna ([[hemoglobin]])
# Katalitička ([[enzim]]i)
# Kontraktilna ([[miozin]])
# Odbrambena ([[antitelo|antitela]])
# Signalna ([[insulin]])
# Modulaciona ([[PKA]])
# Egzotična (van podele npr. lepak-proteini kod [[školjke|školjki]])

Proteini zamenjuju izumrle [[Ćelija (biologija)|ćelije]]. [[Ćelija (biologija)|Ćelije]] koje traže ovakvu zamenu sa proteinima su obično: [[Crvena krvna zrnca|ćelije krvi]], [[bubreg]]a, [[jetra|jetre]], [[mišićno tkivo|mišića]], [[kosa|kose]], [[nokti]]ju, [[zub]]a i [[kost]]i. Takođe proteini su potrebni telu kako bi mogao da stvori čitav niz [[enzim]]a i [[hormoni|hormona]] i [[antitelo|antitela]]. Proteini grade velike molekule [[hemoglobin]]a - materija koja prenosi [[kiseonik]] i omogućava nam odvijanje procesa [[disanje|disanja]] u svim mestima u kojima se taj proces odvija.

=== Enzimi ===
{{main|Enzim}}

Najveći posao proteina u [[Ćelija (biologija)|ćelijama]] obavljaju [[enzim]]i, kada se radi o [[kataliza|katalitičkim]] reakcijama unutar [[Ćelija (biologija)|ćelije]].&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Bairoch A. |title=The ENZYME database in 2000 |journal=Nucleic Acids Res |volume=28 |issue= |pages=304-305 |year=2000|pmid=10592255 |doi= |url=http://nar.oxfordjournals.org/cgi/content/full/28/1/304}}&lt;/ref&gt; [[Enzim]]i su [[kataliza]]tori u katalitičkim reakcijama. Enzimski efekti reakcija učestvuju u velikom broju [[Metabolizam|metabolitičkih]] i [[katabolizam|katabolitičkih]] procesa, kao što su [[DNK]] preslikavanje ili pak [[Ribonukleinska kiselina|RNK]] sintetisanje.&lt;ref name=&quot;Catalytic Site Atlas&quot;&gt;{{cite web |title=The Catalytic Site Atlas at The European Bioinformatics Institute |url=http://www.ebi.ac.uk/thornton-srv/databases/CSA/ |access-date=2015-04-23 |archive-date=2013-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130803032349/http://www.ebi.ac.uk/thornton-srv/databases/CSA/ |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; Neki [[enzim]]i pomažu proteinima da dodaju ili oduzmu neku hemijsku grupu u [[hemijska reakcija|hemijskim reakcijama]], proces poznat kao [[posttranslaciona modifikacija]]. Poznato je oko 4 000 reakcija koje katališu [[enzim]]i&lt;ref name=&quot;Radzicka&quot;&gt;{{cite journal |author=Radzicka A, Wolfenden R |title=A proficient enzyme |journal=Science |volume=267 |issue=6 |pages=90-931 |year=1995|pmid=7809611 |doi=10.1126/science.7809611 |url=http://www.sciencemag.org/cgi/content/abstract/267/5194/90}}&lt;/ref&gt;. [[Aktivno mesto enzima|Aktivno mesto]] je jedan mali deo proteina koji je direktno uključen u reakciju, ostatak služi za regulaciju, za druge reakcije, za [[specifična interakcija|specifične interakcije]] (sa [[Reakcioni inhibitor|inhibitor]]ima, [[kofaktor]]ima, [[Ćelijska membrana|membranom]] itd).&lt;ref name=&quot;Hoffmann&quot;&gt;{{cite journal |author=Hoffmann M, Wanko M, Strodel P, Konig PH, Frauenheim T, Schulten K, Thiel W, Tajkhorshid E, Elstner M. |title=Color tuning in rhodopsins: the mechanism for the spectral shift between bacteriorhodopsin and sensory rhodopsin II |journal=J Am Chem Soc |volume=128 |issue=33 |pages=10808-18 |year=2006|pmid= |doi=10.1021/ja062082i |url=http://pubs.acs.org/doi/abs/10.1021/ja062082i}}&lt;/ref&gt;

=== Ćelijska komunikacija ===
{{main|Ćelijska komunikacija}}

[[Datoteka:Mouse-cholera-antibody-1f4x.png|mini|150px|[[Antitelo]] [[Miš (životinja)|miša]] protiv [[kolera|kolere]] vezuje [[ugljeni hidrat|ugljeno hidratne]] [[antigen]]e .]]
Neki proteini kao što je [[insulin]], su ekstracelularni proteini koji prenose signal iz [[Ćelija (biologija)|ćelije]] u kojoj su se sintetisali do drugih [[Ćelija (biologija)|ćelija]].
[[Alosterna regulacija|Alosterna]] regulacija podrazumeva zavisnost vezivanja jednog [[ligand (biohemija)|liganda]] (molekul koga protein vezuje za sebe, da bi ga transportovao, hemijski obradio i sl) od vezivanja drugog [[ligand (biohemija)|liganda]], koji se označava kao [[modulator]]. Ako se radi o istim [[ligand (biohemija)|ligandima]] (istim molekulima) – [[homotropni efekat]], a ako su različiti – [[heterotropni efekat|heterotropni]]. Efekti mogu biti pozitivni i negativni, u zavisnosti da li modulator povećava ili smanjuje afinitet proteina za sledeći ligand.
[[Antitelo|Antitela]] su proteini koji čuvaju [[imunski sistem|imunološki sistem]] čoveka, tako što se bore protiv [[Ćelija (biologija)|ćelija]] koje žele da ga razore.
Mnogi ligandni proteini su vezani za male [[biomolekul]]e i transportovanje njih do neke druge lokacije u telu vrši se tako što ti proteini moraju imati veliki afinitet vezivanja kada su njihovi ligandi prisutni u velikim koncentracijama u meti-tkivu. Primer ligandno-vezujućih proteina je [[hemoglobin]] koji transportuje [[kiseonik]] svuda po organizmu.

== Metode za određivanje strukture proteina ==
Kombinacija [[Rendgenska strukturna analiza|X]]-[[kristalografija|kristalografije]], [[NMR]]-a, [[Računska hemija|kompjuterskih simulacija]] i proračuna je dobitna kombinacija u najaktuelnijoj disciplini savremene [[biofizika|biofizike]] tj. određivanja strukture proteina. Poznatije metode za određivanje funkconisanja proteina su:
# [[Rendgenska strukturna analiza|X]]-[[kristalografija]] i [[2D]] [[NMR]]: 
[[Rendgenska strukturna analiza|X]]-[[kristalografija]] je dala prvi direktan uvid u strukturu proteina; i danas je nezamenjiva. Problem je u tome što kristalizovan protein nije isto što i protein u rastvoru i dobijena struktura je prosečna struktura proteina. Ne daje podatke o mobilnost i fleksibilnosti proteina. Te podatke dobijamo [[NMR]]-om. Kombinacija X kristalografije, [[NMR]]-a i mnogo sati [[Računska hemija|kompjuterskih simulacija]] i proračuna je dobitna kombinacija u najaktuelnijoj disciplini savremene [[biofizika|biofizike]] – određivanju strukture/funkcionisanja proteina.&lt;ref name=&quot;Zagrovic&quot;&gt;{{cite journal |author=Zagrovic B, Snow CD, Shirts MR, Pande VS. |title=Simulation of folding of a small alpha-helical protein in atomistic detail using worldwide-distributed computing |journal=J Mol Biol |volume=323 |issue=5 |pages=927-37 |year= 2002 |pmid= |doi = 10.1016/S0022-2836(02)00997-X |url=http://citeseerx.ist.psu.edu/viewdoc/summary?doi=10.1.1.142.8664}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Herges&quot;&gt;{{cite journal |author=Herges T, Wenzel W. |title=In silico folding of a three helix protein and characterization of its free-energy landscape in an all-atom force field |journal=Phys Rev Let |volume=94 |issue=1 |pages=018101 |year=2005|pmid= |doi=10.1103/PhysRevLett.94.018101 |url=http://prl.aps.org/abstract/PRL/v94/i1/e018101}}&lt;/ref&gt;
# [[Difrakcija]]: [[Higens-Fresnelov princip]]
# [[Jungova interferencija]]
# [[Bragov zakon]]
# [[Von Laueov uslov]]
# Akceleratori

== Proteini u ishrani ==

Proteini se nalaze u raznim vrstama [[Prehrambena industrija|prehrambenih]] namirnica. Može se gotovo reći da su u većim ili manjim količinama zastupljeni u svoj [[hrana|hrani]] osim u rafiniranim [[šećer]]ima i [[masti]]ma. Hrana životinjskog porekla poput [[meso|mesa]], [[ribe|riba]], [[jaje|jaja]], [[mleko|mleka]], [[jogurt]]a i [[sir]]a dobar je izvor proteina u kvalitativnom i kvantitativnom smislu. Sadrže veliku količinu proteina, ali su i izvor svih esencijalnih [[aminokiselina]]. Mnogi [[mikroorganizam|mikroorganizmi]] i [[biljke]] mogu da biosintetišu svih 20 [[aminokiselina]], dok životinje i čovek moraju da se podvrgnu određenoj vrsti dijete tj. ishrani&lt;ref name=&quot;Kuhlman&quot;&gt;{{cite journal |author=Kuhlman B, Dantas G, Ireton GC, Varani G, Stoddard BL, Baker D. |title=Design of a novel globular protein fold with atomic-level accuracy |journal=Science |volume=302 |issue=5649 |pages=1364-8 |year=2003|pmid= |doi=10.1126/science.1089427 |url=http://www.sciencemag.org/cgi/content/abstract/302/5649/1364}}&lt;/ref&gt;. Mnogi [[enzim]]i koji imaju glavnu funkciju u ljudskom organizmu nisu stalno prisutni i moraju se unositi.

Količina proteina koju osoba treba dnevno unositi je sporna tema koju stručnjaci neprestano istražuju. Opća medicinska preporuka u konzumiranju proteina dnevno je u rasponu od 1-1.2 grama po [[kilogram]]u ukupne tjelesne [[Težina|težine]] za starije osobe i 1.2-1.5 grama po kilogramu ukupne tjelesne težine za [[Aktivnosti svakodnevnog života|aktivne]] osobe.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://corhealthfit.com/health/abcs-of-creating-a-good-diet-plan/ |title=ABCs of Creating a Good Diet Plan |date=25. maj 2022 |publisher=Corhealthfit |access-date=2022-05-26 |archive-date=2022-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220529194649/https://corhealthfit.com/health/abcs-of-creating-a-good-diet-plan/ |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;

== Povezano ==
* [[Predviđanje strukture proteina]]

== Reference ==
{{reflist|2|}}

== Literatura ==
{{refbegin|2}}
* {{Cite book |ref= harv|author= Branden C, Tooze J |title=Introduction to Protein Structure |publisher=Garland Pub |location=New York |year=1999 | isbn = 0-8153-2305-0}}
* {{Cite book |ref= harv|author=Murray RF, Harper HW, Granner DK, Mayes PA, Rodwell VW |title=Harper's Illustrated Biochemistry |url= https://archive.org/details/harpersillustrat0000unse_l8z7|publisher=Lange Medical Books/McGraw-Hill |location=New York |year=2006 | isbn = 0-07-146197-3}}
* {{Cite book |ref= harv|author=Van Holde KE, Mathews CK |title=Biochemistry |publisher=Benjamin/Cummings Pub. Co., Inc|location=Menlo Park, California |year=1996 | isbn = 0-8053-3931-0}}
* {{Cite book |ref=harv |author=Lodish H, Berk A, Matsudaira P, Kaiser CA, Krieger M, Scott MP, Zipurksy SL, Darnell J. |year=2004 |title=Molecular Cell Biology |edition=5 |publisher=WH Freeman and Company |location=New York, NY. |url=http://bcs.whfreeman.com/lodish6e/default.asp?s=&amp;n=&amp;i=&amp;v=&amp;o=&amp;ns=0&amp;uid=0&amp;rau=0 |access-date=2014-03-31 |archive-date=2011-07-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110717024923/http://bcs.whfreeman.com/lodish6e/default.asp?s=&amp;n=&amp;i=&amp;v=&amp;o=&amp;ns=0&amp;uid=0&amp;rau=0 |deadurl=yes }}
* {{Cite book |ref=harv |author=Dobson CM |editor=RH Pain |others= |title=Mechanisms of Protein Folding |origdate= |origyear= |origmonth= |url=http://books.google.com/books?hl=en&amp;lr=&amp;id=DvJygJkNCYkC&amp;oi=fnd&amp;pg=PR21&amp;dq=Mechanisms+of+Protein+Folding+Pain&amp;ots=lDcCjkeNE1&amp;sig=3lOFlqfDXwPjlNWNtSbbGNXxc6U#v=onepage&amp;q&amp;f=false |format= |accessdate= |edition=2 |date= |year=2000 |month= |publisher=Oxford University Press |location=New York, NY |language= | isbn = 0-19-963788-1 |doi= |chapter=The nature and significance of protein folding |chapterurl= }}
* Jeremy M. Berg, John L. Tymoczko, Lubert Stryer: ''Biochemie.'' 6. Auflage. Spektrum, Heidelberg 2007, {{ISBN|3-8274-1800-3}}.
* Friedrich Lottspeich, Haralabos Zorbas: ''Bioanalytik''. Spektrum Akademischer Verlag, Heidelberg 1998, {{ISBN|978-3-8274-0041-3}}.
* Hubert Rehm, Thomas Letzel: ''Der Experimentator: Proteinbiochemie / Proteomics''. 6. Auflage, Spektrum Akademischer Verlag, Heidelberg 2009, {{ISBN|978-3-8274-2312-2}}.
* E. Buxbaum: ''Fundamentals of Protein Structure and Function'' (Englisch), Springer, New York 2007. {{ISBN|9780387263526}}.
* P. Kaumaya: ''Protein Engineering'', Intech Open, 2012. {{ISBN|978-953-51-0037-9}}. ([http://www.intechopen.com/books/protein-engineering Online Version in Englisch])
{{refend}}

== Vanjske veze ==
{{Commonscat|Proteins}}
* [http://www.farmacija.cg.ac.yu/admindoc/PROTEINI.pdf Proteini, Prof. dr. Ivan Stanković]{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} 
*[http://www.jcvi.org/pn-utility The Protein Naming Utility] {{Webarchive|url=https://archive.today/20121221003541/http://www.jcvi.org/pn-utility |date=2012-12-21 }}
*[http://www.proteinatlas.org/ Human Protein Atlas]
*[http://www.ncbi.nlm.nih.gov/sites/entrez?db=protein NCBI Entrez Protein database]
*[http://www.ncbi.nlm.nih.gov/sites/entrez?db=structure NCBI Protein Structure database]
*[http://www.hprd.org/ Human Protein Reference Database] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060424071622/http://www.hprd.org/ |date=2006-04-24 }}
*[http://www.humanproteinpedia.org/ Human Proteinpedia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070314135408/http://www.humanproteinpedia.org/ |date=2007-03-14 }}
*[http://folding.stanford.edu/ Folding@Home (Stanford University)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120908075542/http://folding.stanford.edu/English/HomePage |date=2012-09-08 }}
*[http://ctd.mdibl.org/ Comparative Toxicogenomics Database] curates protein–chemical interactions, as well as gene/protein–disease relationships and chemical-disease relationships.
*[http://harvester.fzk.de/ Bioinformatic Harvester]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} A Meta search engine (29 databases) for gene and protein information.
*[http://www.pdbe.org/ Protein Databank in Europe] (see also [http://www.pdbe.org/quips PDBeQuips]{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, short articles and tutorials on interesting PDB structures)
*[http://www.rcsb.org/ Research Collaboratory for Structural Bioinformatics] (see also [http://www.rcsb.org/pdb/static.do?p=education_discussion/molecule_of_the_month/index.html Molecule of the Month] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200724151351/https://www.rcsb.org/pdb/static.do?p=education_discussion%2Fmolecule_of_the_month%2Findex.html |date=2020-07-24 }}, presenting short accounts on selected proteins from the PDB)
*[http://www.proteopedia.org/ Proteopedia&amp;nbsp;– Life in 3D]: rotatable, zoomable 3D model with wiki annotations for every known protein molecular structure.
*[http://www.expasy.uniprot.org/ UniProt the Universal Protein Resource] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080608183902/http://www.expasy.uniprot.org/ |date=2008-06-08 }}
*[http://www.nextprot.org/ neXtProt&amp;nbsp;– Exploring the universe of human proteins]: human-centric protein knowledge resource
*[https://www.proteinspire.org/MOPED/mopedviews/mopedAbout.jsf/ Multi-Omics Profiling Expression Database:  MOPED] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141022042926/https://www.proteinspire.org/MOPED/mopedviews/mopedAbout.jsf |date=2014-10-22 }}  human and model organism protein/gene knowledge and expression data

{{Biomolekularne strukture‎-lat}}
{{Proteinske teme-lat}}
{{Sekundarna struktura proteina-lat}}
{{Enzimi-lat}}
{{Peptidi-lat}}

[[Kategorija:Molekularna biologija]]
[[Kategorija:Prehrana]]
[[Kategorija:Proteini|Proteini]]
[[Kategorija:Polimeri|Polimeri]]</text>
      <sha1>fen1l0qwqfumgcou47mlnqpp5ezm1pk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mačka</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3724</id>
    <revision>
      <id>42669312</id>
      <parentid>42557704</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T15:09:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aca</username>
        <id>108187</id>
      </contributor>
      <comment>+</comment>
      <origin>42669312</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="52060" sha1="qtkmh3rvmu7dqgy8qkot50frc0w127y" xml:space="preserve">{{Taksokvir
| boja                                    = #EBEBD2
| ime                                     = Mačka
| status                                  = Udomaćena
| vremenski_raspon                        = 
| slika                                   = Felis catus-cat on snow.jpg
| slika_širina                            = 
| slika_alt                               = 
| slika_opis                              = 
| slika_opis_poz                          =
| slika2                                  = 
| slika2_širina                           = 
| slika2_alt                              = 
| slika2_opis                             = 
| klasifikacija_status                    = 
| virus_grupa                             = 
| nekategorizirana_naddomena              = 
| nekategorizirana_naddomena_autorstvo    = 
| naddomena                               = 
| naddomena_autorstvo                     = 
| domena                                  = [[Eukarioti]]
| domena_autorstvo                        = 
| superregnum                             = 
| superregnum_autorstvo                   = 
| nekategorizirano_regnum                 = 
| nekategorizirano_regnum_autorstvo       = 
| regnum                                  = [[Životinje]]
| regnum_autorstvo                        = 
| subregnum                               = 
| subregnum_autorstvo                     = 
| superdivisio                            = 
| superdivisio_autorstvo                  = 
| superphylum                             = 
| superphylum_autorstvo                   = 
| nekategorizirana_divisio                = 
| nekategorizirana_divisio_autorstvo      =
| divisio                                 = 
| divisio_autorstvo                       = 
| nekategorizirani_phylum                 = 
| nekategorizirani_phylum_autorstvo       = 
| phylum                                  = [[Svitkovci]]
| phylum_autorstvo                        =
| subdivisio                              = 
| subdivisio_autorstvo                    = 
| subphylum                               = 
| subphylum_autorstvo                     = 
| infraphylum                             = 
| infraphylum_autorstvo                   = 
| microphylum                             = 
| microphylum_autorstvo                   = 
| nanophylum                              = 
| nanophylum_autorstvo                    = 
| superclassis                            = 
| superclassis_autorstvo                  = 
| nekategorizirani_classis                = 
| nekategorizirani_classis_autorstvo      = 
| classis                                 = [[Sisavci]]
| classis_autorstvo                       = 
| nekategorizirani_subclassis             = 
| nekategorizirani_subclassis_autorstvo   = 
| subclassis                              = 
| subclassis_autorstvo                    = 
| nekategorizirani_infraclassis           = 
| nekategorizirani_infraclassis_autorstvo = 
| infraclassis                            = 
| infraclassis_autorstvo                  = 
| magnordo                                = 
| magnordo_autorstvo                      = 
| superordo                               = 
| superordo_autorstvo                     = 
| nekategorizirani_ordo                   = 
| nekategorizirani_ordo_autorstvo         = 
| ordo                                    = [[Zvijeri]]
| ordo_autorstvo                          = 
| subordo                                 = [[Feliformia]]
| subordo_autorstvo                       = 
| infraordo                               = 
| infraordo_autorstvo                     = 
| parvordo                                = 
| parvordo_autorstvo                      = 
| zoodivisio                              = 
| zoodivisio_autorstvo                    = 
| zoosectio                               = 
| zoosectio_autorstvo                     = 
| zoosubsectio                            = 
| zoosubsectio_autorstvo                  = 
| nekategorizirana_superfamilia           = 
| nekategorizirana_superfamilia_autorstvo = 
| superfamilia                            = 
| superfamilia_autorstvo                  = 
| familia                                 = [[Mačke]]
| familia_autorstvo                       = 
| subfamilia                              = [[Male mačke]]
| subfamilia_autorstvo                    = 
| supertribus                             = 
| supertribus_autorstvo                   = 
| nekategorizirani_tribus                 = 
| nekategorizirani_tribus_autorstvo       = 
| tribus                                  = 
| tribus_autorstvo                        = 
| subtribus                               = 
| subtribus_autorstvo                     = 
| alliance                                = 
| alliance_autorstvo                      = 
| nekategorizirani_genus                  = 
| nekategorizirani_genus_autorstvo        = 
| genus                                   = ''[[Felis]]''
| genus_autorstvo                         = 
| subgenus                                = 
| subgenus_autorstvo                      = 
| sectio                                  = 
| sectio_autorstvo                        = 
| subsectio                               = 
| subsectio_autorstvo                     = 
| series                                  = 
| series_autorstvo                        = 
| subseries                               = 
| subseries_autorstvo                     = 
| species_skupina                         = 
| species_skupina_autorstvo               = 
| species_podskupina                      = 
| species_podskupina_autorstvo            = 
| species_skup                            = 
| species_skup_autorstvo                  = 
| species                                 = '''''F. catus'''''
| species_autorstvo                       = 
| subspecies                              = 
| subspecies_autorstvo                    = 
| varijetet                               = 
| varijetet_autorstvo                     = 
| forma                                   = 
| forma_autorstvo                         = 
| raznolikost_ref                         = 
| raznolikost                             = 
| raznolikost_link                        = 
| dvoimeno                                = ''Felis catus''
| dvoimeno_autorstvo                      = [[Carl Linnaeus|Linnaeus]], [[1758.]]
| troimeno                                = 
| troimeno_autorstvo                      = 
| tipska_vrsta                            = 
| tipska_vrsta_autorstvo                  = 
| podjela                                 = 
| podjela_kategorije                      = 
| tipski_soj                              = 
| karta_raspon                            = 
| karta_raspon_širina                     = 
| karta_raspon_alt                        = 
| karta_raspon_opis                       = 
| dvoimeno2                               = 
| dvoimeno2_autorstvo                     = 
| karta_raspon2                           = 
| karta_raspon2_širina                    = 
| karta_raspon2_alt                       = 
| karta_raspon2_opis                      = 
| dvoimeno3                               = 
| dvoimeno3_autorstvo                     = 
| karta_raspon3                           = 
| karta_raspon3_širina                    = 
| karta_raspon3_alt                       = 
| karta_raspon3_opis                      = 
| dvoimeno4                               = 
| dvoimeno4_autorstvo                     = 
| karta_raspon4                           = 
| karta_raspon4_širina                    = 
| karta_raspon4_alt                       = 
| karta_raspon4_opis                      = 
| sinonimi_ref                            = 
| sinonimi                                = &lt;div&gt;
*''Catus domesticus'' {{small|[[Johann Christian Polycarp Erxleben|Erxleben]], 1777}}&lt;ref name=&quot;Erxleben&quot;&gt;{{Cite book |last=Erxleben |first=J. C. P. |date=1777 |title=Systema regni animalis per classes, ordines, genera, species, varietates cvm synonymia et historia animalivm. Classis I. Mammalia |location=Lipsiae |publisher=Weygandt |pages=520–521 |chapter=Felis Catus domesticus |chapter-url= https://archive.org/details/iochristpolycerx00erxl/page/520}}&lt;/ref&gt;
* ''F. angorensis'' {{small|[[Karl Christian Gmelin|Gmelin]], 1788}}
* ''F. vulgaris'' {{small|Fischer, 1829}}
&lt;/div&gt;
}}
'''Domaća mačka''' (''Felis silvestris forma catus''), '''kućna mačka''' ili najčešće '''mačka''' je mali [[karnivor|mesojed]] iz porodice '''[[Mačke|mačaka]]'''. Prema istraživanju u Oxfordu, domaća mačka kao kućni ljubimac prvobitno potječe od vrste nalik [[Libijska šumska mačka|libijskoj šumskoj mački]], rijetkoj vrsti mačke, a spada u prvu pripitomljenu životinju te je puno starija od psa, jer uz ljude živi najmanje 9 milijuna godina.&lt;ref&gt;Vojmil Žic, s. Valerija Kovač i Verica Blažinić ''Mak'', Nadbiskupski duhovni stol, Zagreb, travanj 2008., ISSN 1331-2731&lt;/ref&gt; Starije činjenice govore da je domaća mačka potekla od [[Afrička divlja mačka|afričke divlje mačke]]. Mačka spada među omiljenim [[kućni ljubimac|kućnim ljubimcima]]. Danas, široko rasprostranjena imena za mačku nastala su od vulgarne latinske riječi ''cattus''. 69 milijuna mačaka živi u [[Amerika|američkim]] domovima &lt;ref&gt;{{Cite web |title=AVMA Survey Confirms Cat's Status as Top Dog |url=http://www.animalsheltering.org/resource_library/magazine_articles/jan_feb_2003/cat_is_top_dog.html |access-date=2008-08-08 |archive-date=2008-05-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080513163233/http://www.animalsheltering.org/resource_library/magazine_articles/jan_feb_2003/cat_is_top_dog.html |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; gdje su vrlo popularne, dok u cijelom svijetu živi preko 600 milijuna mačaka.&lt;ref&gt;[http://myspacetv.com/index.cfm?fuseaction=vids.individual&amp;videoid=35944126 MySpaceTV Videos: Cat Diversity by National Geographic]&lt;/ref&gt;

Postoji veliki broj raznih varijanti i formi domaćih mačaka, rasnih i običnih, ali postoje i bezrepe ili bezdlake mačke, zbog [[mutacija|mutacije]]. Naziv domaća mačka koristi se za sve mačke koje manje-više &quot;dobrovoljno&quot; žive u direktnom kontaktu s [[čovjek|ljudima]] i smatra se, da su se svojevoljno pripitomile jer su u blizini ljudskih nastambi lako dolazile do plijena (kao što su [[miš]]evi). Razlikuju se od [[divlja mačka|divljih mačaka]] i [[velike mačke|velikih mačaka]]. One su vješti grabljivci i veoma su inteligentne životinje. Neke od njih se mogu naučiti (katkad mogu naučiti i same) pokretati jednostavnije mehanizme, poput kvake na vratima ili ručice na vodokotliću. Mačke komuniciraju glasom (mjaukanjem), predenjem, friktanjem, režanjem i škljocanjem, kao i govorom tijela.&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.channel3000.com/news/1472741/detail.html | title = Meows Mean More To Cat Lovers | publisher = Channel3000.com | accessdate = 14. 06. 2006. | archive-date = 2003-08-04 | archive-url = https://web.archive.org/web/20030804205624/http://www.channel3000.com/news/1472741/detail.html | dead-url = yes }}&lt;/ref&gt; Mačke koje žive u grupama koriste kombinaciju glasova i govora tijela za međusobno sporazumijevanje.&lt;ref&gt;[http://www.channel3000.com/news/1472741/detail.html Meows Mean More To Cat Lovers] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20030804205624/http://www.channel3000.com/news/1472741/detail.html |date=2003-08-04 }}. ''Channel3000.com''. Preuzeto 14. lipnja, 2006.&lt;/ref&gt;

== Klasifikacija ==
Domaća mačka nazvana je ''Felis catus'' po nomenklaturi [[Švedska|švedskog]] [[botanika|botaničara]] [[Carolus Linnaeus|Carla Linná]] iz [[1758]]. godine. [[Johann Christian Daniel von Schreber]] nazvao je divlju mačku ''Felis silvestris'' [[1775]]. godine. Domaća mačka se danas smatra podvrstom divlje mačke: po pravilu Internacionalnog koda nomenklature životinja ime vrste bi trebalo da bude ''F. catus'' zbog toga što ga je Linné prvi upotrijebio. Međutim, u praksi većina [[biologija|biologa]] koriste ''F. silvestris'' za divlje vrste, a ''F. catus'' samo za domaću mačku.

Po mišljenju 2027 (objavljenom u tomu 60, dio 1, Bulletin of Zoological Nomenclature, [[31. 3.|31. ožujka]] [[2003]]. godine)&lt;ref&gt;{{cite journal|last = ICZN|title = OPINION 2027: Usage of 17 specific names based on wild species which are pre-dated by or contemporary with those based on domestic animals (Lepidoptera, Osteichthyes, Mammalia): conserved|journal = Bulletin of Zoological Nomenclature|volume = 60|issue = 1|publisher = [[International Commission on Zoological Nomenclature]]|date = 2003-03-31|accessdate = 2006-07-13|url = http://www.iczn.org/BZNMar2003opinions.htm#opinion2027|archive-date = 2008-04-22|archive-url = https://web.archive.org/web/20080422031319/http://www.iczn.org/BZNMar2003opinions.htm#opinion2027|dead-url = yes}}&lt;/ref&gt; Internacionalne komisije za nomenklaturu životinja &quot;dozvoljena je upotreba 17 različitih imena zasnovanih na divljim vrstama, koja su nastala prije ili istovremeno sa onima zasnovanim na domaćim vrstama&quot;, svrstavajući ''F. silvestris u divlju mačku'', a ''F. silvestris catus'' za njenu domaću podvrstu (''F. catus'' je još uvijek važeći naziv, ako se domaći oblik mačke računa kao posebna vrsta).

== Osnovna obilježja ==
[[Datoteka:Orangetabbysleeping.jpg|thumb|230px|left|Mačak drijema]]
Odrasla mačka je od njuške do kraja trupa dugačka prosječno cca. 60 [[centimetar|cm]], a k tome ima rep koji je kod ženki dug 25,2&amp;nbsp;cm, a mužjak 26,9&amp;nbsp;cm. U ramenima je visoka 30–35&amp;nbsp;cm. Može biti teška do 8 [[kilogram|kg]] s tim, da su mužjaci obično veći nego ženke. Poznato je da su neke mačke težile otprilike 23 kilograma zbog &quot;prežderavanja&quot;. To veoma [[zdravlje|loše tječe]] na mačku, jer mačka bi se trebala hraniti zdravom hranom i morala bi imati pravilnu prehranu. Također, za povoljno utjecanje na svoje zdravlje, osobito ako živi u zatvorenom prostoru, treba povremeno na dan izaći van na vježbanje (igru).

Ženka je obično teška otprilike 3,3&amp;nbsp;kg, a mužjak 4,5&amp;nbsp;kg. 
Domaće mačke žive oko 15-20 godina, iako su opisani i pojedinačni slučajevi da su doživjele 30 i više godina. Najpoznatija mačka, zvana Puss, živjela je 36 godina, od [[1903]]. do [[1939]]. godine.&lt;ref&gt;Gordana Vukelić, Nenad Jurković, Iva Vili i Goran Stančić, ''Dječji klub'', ARENA d.d., Zagreb, rujan 2006., ISSN 1330-1349.&lt;/ref&gt;. Divlje mačke koje žive u urbanoj sredini često žive samo dvije godine ili manje. Divlje mačke u kolonijama mogu živjeti mnogo duže. Najduži zabilježeni vijek divlje mačke iznosi 26 godina. Da bi domaća mačka živjela duže, dobro je da ne izlazi često na dan (najbolje je da van izlazi povremeno), zbog toga što se time smanjuje rizik od ogrebotina u borbi i izloženost bolestima koje mogu zahvatiti domaću mačku. Uobičajeni životni vijek za populaciju mačaka bez ljudske pažnje i njege je različit, ovisno o spolu mačke, tako da životni vijek u mužjaka iznosi 1,4 do 3,2 godine, a u ženki 3,3 do 4,2 godine.

=== Osjetila ===
[[Datoteka:Reflektion des Auges.JPG|thumb|200px|Reflektiranje mačjih očiju]]
Iako mačja [[osjetila]] [[miris]]a vjerojatno nisu toliko razvijena, kao npr. kod miša, u mnogim situacijama su bolja od čovjekovih. Ona zajedno sa njenim visoko razvijenim osjetilima [[vid]]a, [[okus]]a i [[opip|dodira]] čine mačku [[sisavac|sisavcem]] koji jako dobro osjeća. Mačke imaju izraženo dobro razvijen čitav niz osjetila. Velike [[oko|oči]] okrenute prema naprijed omogućuju joj dobar osjećaj za prostor i vrlo točnu procjenu udaljenosti, a naročito dobro registriraju brzo kretanje.

==== Vid ====
U mraku vide 50% bolje od ljudi, zahvaljujući velikoj gustoći [[receptori|receptora]] što [[stanica|stanice]] [[mrežnica|mrežnice]] čini posebno osjetljivim na svjetlo, dok im je dnevni vid lošiji od noćnog. Mačke u prosjeku imaju vidno polje od 200°, što je usporedno čovjekovih 180°, s binokularnim poljem (koje preklapa slike oba oka) užim od čovjekovog. Mačke, kao i psi, posjeduju ''tapetum lucidum'' koji odbija dodatnu svjetlost u mrežnicu. Dok ''tapetum lucidum'' povećava sposobnost vida pri slaboj svjetlosti, s druge strane umanjuje oštrinu vida pri obilnoj svjetlosti. ''Tapetum'' i ostali mehanizmi mački daju umanjenu osjetljivost na svjetlost, koja iznosi sedam puta manje od one kod čovjeka. Umjesto dijela oka pod nazivom ''fovea'' koje ljudima daje oštrinu centralnog vida, mačke posjeduju centralnu vezu poznatiju kao vizualna linija. Mogu razlikovati boje, ali ne i slične nijanse.

Mačke posjeduju i treći očni kapak, odnosno tanku, prozirnu membranu koja prekriva oči sa strane. Može se vidjeti u trenutku kada mačka otvara oči, kao i kada je pospana ili zadovoljna. Ako je pak mačka neprekidno pokazuje, trebalo bi je odvesti kod [[veterinar]]a. Boja očiju kod mačaka varira. Najčešće su to zlatna, zelena i narančasta. Plave oči najčešće se povezuju sa [[sijamska mačka|sijamskim mačkama]], ali se mogu javiti i kod [[albinizam|albino]] mačaka. Ako albino mačka ima dva plava oka, obično je [[gluhoća|gluha]], a ako su joj oči narančaste nema problema sa sluhom. Albino mačke kod kojih je jedno oko plavo, a drugo narančasto su obično gluhe na strani na kojoj se nalazi plavo oko.

==== Sluh ====
Ljudi i mačke imaju sličan prag sluha na nižem dijelu ljestvice, ali mačke mogu čuti i [[zvuk]]ove vrlo visoke [[frekvencija|frekvencije]], čak bolje i od pasa. Mačke mogu čuti 2 [[oktava|oktave]] više od ljudi, i polovinu oktave više od pasa.&lt;ref&gt;[http://www.lsu.edu/deafness/HearingRange.html Strain, G.M., How Well Do Dogs and Other Animals Hear?]&lt;/ref&gt; Sluh im je osjetljiviji od [[pas|psećeg]] i tri put bolji od ljudskog. Mačka ima sluh koji se ubraja u jedan od najboljih među svim [[sisavac|sisavcima]]. Kada nešto sluša ona će uši usmjeriti u tom pravcu, a također može pomjerati uši neovisno jedno od drugog i to naprijed, nazad i ukoso, kako bi otkrile izvor zvuka. Mačke mogu (s greškom do 7,5&amp;nbsp;cm) odrediti točnu lokaciju zvuka proizvedenog u daljini od jednog metra, što može biti vrlo korisno u [[lov]]u. Mačka u jednom uhu ima 32 mišića

==== Njuh ====
Osjetilo mirisa domaće mačke je četrnaest puta jače od čovjekovog&lt;ref name=&quot;senseofsmell&quot;&gt;{{cite web | url=http://cats.about.com/cs/felineanatomy/a/catsnose_scent.htm | title=The Nose Knows | publisher=About.com | accessdate=29. 11. 2006. | archive-date=2010-12-06 | archive-url=https://web.archive.org/web/20101206020645/http://cats.about.com/cs/felineanatomy/a/catsnose_scent.htm | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;, a u nosu imaju dvostruko više stanica za miris od ljudi, što znači da mogu nanjušiti predmete koje čovjek inače i ne osjeća, iako u 17 sati čovjek može osjetilima mirisa (i okusa) osjetiti predmete koje prije ili nakon tog vremena obično i ne osjeća &lt;ref&gt;Vojmil Žic, s. Valerija Kovač i Verica Blažinić, ''Mak'', Nadbiskupski duhovni stol, Zagreb, svibanj 2008., ISSN 1331-2731&lt;/ref&gt;. One također imaju i [[organ]] za njuh pri vrhu njihovih usta zvani ''vomeronasal'' ili Jakobsonov organ. Kada mačka nabora gubicu, niže k bradi, i opusti jezik, otvara se put za ''vomeronasal'', koje se naziva zijevanje ili &quot;ruganje&quot;.

==== Dodir ====

Mačke imaju mnogo jakih dlačica koje su posebno izražene u četiri reda iznad gornje usne (&quot;brkovi&quot;), po nekoliko na svakom obrazu te, zatim, kao čuperci iznad očiju i čekinje na bradi. Mogu se nalaziti i na [[zglob]]ovima i slične su onima koje čine trepavice. &quot;Brkovi&quot; (''vibrissae'') pomažu mački oko navigacije i osjećaja. One mogu otkriti veoma male promjene u zraku koje ukazuju mački na stvari koje ne vidi. Dva gornja reda brkova mogu se pomjerati neovisno od donjih za preciznije mjerenje. Smatra se da se mačka osloniti na svoje brkove kada se nađe u magli. Također joj pomažu da procijeni može li se negdje smjestiti ili povući. Oni su i pokazatelj mačkinog raspoloženja.

Kada su okrenuti naprijed znači da je mačka radoznala i prijateljski raspoložena, a kada su opušteni znači da je agresivna ili se brani. U [[Nemačka|Njemačkoj]] ljudi smatraju da, ako se mačka čisti ili umiva, da to zapravo najavljuje dolazak skore oluje.&lt;ref&gt;Grupa autora, prijevod: Lucija Šimić i Katarina Perković, ''Mora i oceani 1. dio'', hrv. izdanje Europapress holding d.o.o., 2007., {{ISBN|978-953-300-018-3}}&lt;/ref&gt;
[[Datoteka:Felis catus-skull-drawing.jpg|thumb|250px|Nacrtani prikaz mačkine [[lubanja|lubanje]]]]
Među svim životinjama imaju najbolji osjećaj ravnoteže. Kod pada s visine od 2–3 m iz bilo kojeg položaja će se okrenuti nogama prema dolje prije nego ispruženih šapa doskoči na podlogu. Pri tome joj rep služi kao kormilo. Mačka može skočiti samo s manje visine, jer pad s velike visine uvelike joj škodi, a pad s velike visine je bolna opasnost za mačku.
[[Datoteka:Bilbolechat01.jpg|thumb|left|225px|Obična kućna mačka]]

==== Okus ====
Po istraživanju [[National Geographic]]a od [[8. 12.|8. prosinca]] [[2005]]., mačke ne mogu okusiti slatku hranu zbog greške u [[gen]]u za recepciju slatkoće.&lt;ref&gt;-{R|Xia Li et al. Pseudogenization of a Sweet-Receptor Gene Accounts for Cats' Indifference toward Sugar. PLOS Genetics; 2005;1;1:}-[http://genetics.plosjournals.org/perlserv/?request=get-document&amp;doi=10.1371/journal.pgen.0010003] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060403162459/http://genetics.plosjournals.org/perlserv/?request=get-document&amp;doi=10.1371%2Fjournal.pgen.0010003|date=2006-04-03}} Datum pristupa: 08. studeni 2006.&lt;/ref&gt; Neki znanstvenici smatraju da je to povezano sa prirodnom prehranom mačke koja je bogata [[protein|bjelančevinama]], iako je najasno je li to uzrok ili posljedica.

=== Anatomija mačke ===
==== Kostur ====
Mačkin kostur sastoji se od preko 230 kostiju. Kao i kod svih sisavaca, kralježnica joj se se sastoji od 7 [[cervikalni kralježnjaci|cervikalnih kralježnjaka]], 13 [[Vratni kralježnjaci|vratnih kralježnjaka]] (čovjek ih ima 12), 3 [[Križni kralježnjaci|križna kralježnjaka]] kao većina sisavaca (čovjek obično ima 5 križnih kralježnjaka s [[trticom]]). Mačke također imaju gipke [[ključna kost|ključne kosti]] koje omogućuju da se pokreće u bilo kojem smjeru gdje im se može okrenuti glava.&lt;ref&gt;{{cite web | title = Cat Skeleton | url = http://bioweb.uwlax.edu/zoolab/Table_of_Contents/Lab-9b/Cat_Skeleton_1/cat_skeleton_1.htm | accessdate = 12. 12. 2006. | archivedate = 2006-12-06 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20061206105542/http://bioweb.uwlax.edu/zoolab/Table_of_Contents/Lab-9b/Cat_Skeleton_1/cat_skeleton_1.htm | deadurl = yes }}&lt;/ref&gt;

==== Uši ====
Trideset i dva zasebna mišića omogućavaju mački da pokreće [[uši]] neovisno jedno od drugog.&lt;ref&gt;{{cite web | title=At Home : Care / Health : Understanding Cats | url=http://www.hgtv.com/hgtv/ah_pets_care_health/article/0,1801,HGTV_3152_1380540,00.html. | access-date=August 15, 2005}}{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/&lt;/ref&gt; Većina mačaka ima podignute uši. Za razliku od pasa, spuštene uši su prava rijetkost. Kada je uplašena ili ljuta, mačka uz frktanje i režanje, povija uši unazad. Mačka će također poviti uši unazad i dok se igra, ili kada je zainteresira zvuk koji joj dolazi s leđa.

==== Zubi ====
Mačke imaju visoko specijalizirane i snažne [[zubi|zube]] i probavni trakt prilagođen probavljanju [[meso|mesa]], npr. predkutnjak i prvi kutnjak zajedno čine par koji ima ulogu sijeći meso. Zubalo mačke obično ima 30 trajnih [[zubi]], a sve dok se ne pojave trajni zubi, mačka ima 26 mliječnih zubi. Mačji jezik posjeduje oštre nabore (''papillae'') pogodne za struganje mesa s [[kosti]]ju. Te ''papillae'' su u stvari kukice okrenute unazad koje sadrže [[keratin]] (od kojeg su također načinjeni čovjekovi nokti i kosa&lt;ref&gt;Iz. tekst. Cathy Franco, priredila Émilie Beaumont, prijevod Blanka Pašagić ''Body'' (''Tijelo''), za RH i BiH izdanje NAŠA DJECA d.o.o. Zagreb {{ISBN|953-171-547-5}}&lt;/ref&gt;) i pomažu kod čišćenja.

==== Noge ====
Rašireno vjerovanje kaže da se mačka uvijek dočeka na noge; to se uglavnom i događa, ali ne uvijek. Za vrijeme pada, mačka [[refleks]]no okreće svoje tijelo i ispravlja se koristeći svoj visoko razvijeni osjećaj za ravnotežu i elastičnost. Ovo je poznato pod nazivom &quot;ispravljajući refleks&quot;. Ona se uvijek ispravlja u istom pravcu, ukoliko za to ima vremena u tijeku pada. Pojedine vrste koje nemaju rep su izuzetak, zato što mačka koristi rep za balansiranje za vrijeme pada.

Mačke, kao i psi, hodaju direktno se oslanjajući na prste, dok kosti njihovih šapa čine manji dio vidljivog dijela noge. Mačke su sposobne za veoma precizan hod, jer direktno osjećaju da je mjesto na kojem se nalazi prednja šapa direktno se podudara s mjestom zadnje šape, što smanjuje šumove i vidljive tragove. Ovo također omogućava siguran korak po neravnim podlogama.

Mačke imaju uvlačljive [[pandže]]. To je, u stvari, pogrešan naziv, jer u svom normalnom, opuštenom položaju, mačke drže svoje pandže obavijene [[koža|kožom]] i [[krzno]]m oko nožnih prstiju, a to rade kako bi im kandže uvijek bile oštre. Mačke mogu izbaciti pandže na različitu dužinu, ovisno od toga love li, brane li se, penju itd. Po volji mogu izbaciti pandže na samo jednoj ili više šapa. Također, mačke izbacuju kandže i kada hodaju po mekanim površinama (krevetu, tepihu itd.) ili kada ih čovjek drži, obično kada su njihove prednje šape u blizini čovjekovih ramena.

=== Metabolizam ===
Mačke prikupljaju snagu spavanjem više od većine drugih životinja, naročito dok rastu. Trajanje spavanja za vrijeme dana varira, obično 12–16 sati, a u prosjeku 13–14. Neke mačke mogu spavati čak 20 sati dnevno.

Zbog njihove noćne prirode, kod mačaka predvečer dolazi do povećane [[hiperaktivnost]]i i želje za igrom koje neki nazivaju &quot;večernje ludilo&quot;, &quot;noćno ludilo&quot; ili &quot;ludi sat&quot;.&lt;ref&gt;Animal Doctor (July 9 2002). &quot;Dear Dr. Fox&quot;. The Washington Post, p. C10.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;* Ring, Ken and Romhany, Paul (August 1 1999). Pawmistry: How to Read Your Cat's Paws. Ten Speed Press (Berkeley, California), p. 10. {{ISBN|1-58008-111-8}}&lt;/ref&gt;
Temperament mačke varira ovisno od vrste i socijalnih činitelja. Kratkodlake mačke su obično mršavije i aktivnije, dok su dugodlake deblje i manje aktivne.

Normalna [[tijelo|tjelesna]] temperatura mačke je između 38 i 39 [[celzijus|°C]].&lt;ref&gt;{{cite web | title=Normal Values For Dog and Cat Temperature, Blood Tests, Urine and other information in ThePetCenter.com | url=http://www.thepetcenter.com/exa/nv.html|access-date=August 8, 2005 }}&lt;/ref&gt; 
Mačji puls iznosi između 140 do 220 otkucaja u minuti i obično ovisi od toga koliko je mačka uzbuđena. Za mačku koja se odmara normalan puls iznosi između 150 i 180 otkucaja u minutu, gotovo dvostruko više od čovjeka.

=== Inteligencija ===
[[Datoteka:Persian-kitten.JPG|thumb|220px|Mače perzijske mačke]]
Mačke imaju veliku sposobnost učenja i sjećanja&lt;ref&gt;Rosenkilde, Carl E, and Ivan Divac. &quot;Discrimination of Time Intervals in Cats&quot; Acta Neurobiologiae Experimentalis 36 (1976): 311- 317.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Davis, Joel L, and Robert A Jensen. &quot;The Development of Passive and Active Avoidance Learning in the Cat&quot; Developmental Psychobiology 9 (1976): 175 - 179.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Doré, François Y. &quot;Search Behaviour of Cats (Felis catus) in an Invisible Displacement Test: Cognition and Experience&quot; Canadian Journal of Psychology 44 (1990): 359 - 370.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Dumas, Claude. &quot;Object Permanence in Cats (Felis catus): An Ecological Approach to the Study of Invisible Displacements&quot; Journal of Comparative Psychology 106 (1992): 404 - 410.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Dumas, Claude, and François Y Doré. &quot;Cognitive Development in Kittens (Felis catus): An Observational Study of Object Permanence and Sensorimotor Intelligence&quot; Journal of Comparative Psychology 105 (1991): 357 - 365.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Fiset, Sylvain, and François Y Doré. &quot;Spatial Encoding in Domestic Cats (Felis catus)&quot; Journal of Experimental Psychology: Animal Behaviour Processes 22 (1996): 420 - 437.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Heishman, Miriam, Mindy Conant and Robert Pasnak. &quot;Human Analog Tests of the Sixth Stage of Object Permanence&quot; Perceptual and Motor Skills 80 (1995): 1059 - 68.&lt;/ref&gt;, koje koriste prije svega za informacije koje su im od neke koristi. Tu spadaju prije svega njena najdraža hrana, mjesto na kojem stoji posudica s vodom i mačji toalet, najudobnije mjesto za spavanje i mjesto na kojem stoji njena najmilija igračka.

Osim toga, vrlo brzo otkriju kako se trebaju ponašati da čovjeka pridobiju da uradi ono što one žele, pa se tako posebno dobro odazivaju na svoje ime kad je vrijeme obroka. Mačke koje žive na otvorenom dobro se sjećaju granica svog područja, poznatih mačaka koje se pojavljuju na tom području kao i opasnih [[pas]]a. Asocijativno sjećanje omogućuje mački da rješava novi problem uspoređujući ga s već doživljenim. Na taj način bez problema razumiju međusobne odnose između pojedinih događaja i reagiraju na nove, do tada nepoznate situacije.

Mačke dolaze na svijet s nizom instinkta, ali neke oblike ponašanja koji se na to nadovezuju moraju sa strpljenjem i trudom naučiti. U to spadaju, na primjer, lov i upotreba mačjeg toaleta. Kad mačke mogu izaći na otvoreno, iza trećeg tjedna starosti mačića, mačka počne donositi lovinu. U početku, mačka samo pred mačićima pojede već mrtvu lovinu. Kasnije ju donese živu, i pred mačićima ju ubije i ostavi njima da pokušaju jesti. Na kraju, donese živu lovinu i pusti mačiće da ju hvataju. Ako mačići ne dobiju pouku o takvom načinu lovljenja od svoje majke, ili je majka loš lovac, vjerojatno ti mačići nikada neće biti dobri lovci.

=== Zdravlje ===
[[Datoteka:WhiteCat.jpg|thumb|240px|Gluha albino mačka]]
Mačke su poznate po svojoj čistoći, a način njihova čišćenja uključuje lizanje vlastitog [[krzno|krzna]]. Njihova slina je &quot;sredstvo&quot; za čišćenje, ali ona kod ljudi može izazvati [[alergija|alergiju]]. U kućnoj prašini katkad se nalaze djelići mačje kože i drugih tvari koje mogu uzrokovati simptome nekih bolesti.&lt;ref name=&quot;imunološki sustav&quot;&gt;Grupa autora, prijevod Tomislav Šostar, ''Strengthen Your Immune System'' (''Ojačajte svoj imunosni sustav''), 2001. Reader's Digest VÝBĚR s.r.o Prag, hrv.izdanje Mozaik knjiga, Zagreb, 2006.&lt;/ref&gt; Ljudi alergični na mačke, koji pate od [[astma|astme]] ili slične bolesti [[dišni sistem|dišnog sustava]], uglavnom se brzo priviknu na mačku sa kojom žive, dok na ostale i dalje ostaju alergični. Mnoge mačke uživaju čistiti ljude ili druge mačke, s time da se često i trljaju o ljude i predmete s kojim su mačke blisko povezane, a trljanjem o predmete i ljude ostavlja i mirisni trag.&lt;ref&gt;Iz. tekst Emmanuelle Paroissien, priredila Émilie Beaumont, prijevod Blanka Pašagić, ''Animals'' (''Životinje''), za RH i BiH izdanje NAŠA DJECA d.o.o. Zagreb, {{ISBN|953-171-500-9}}&lt;/ref&gt;

Neke od mačaka povremeno iskašljavaju krznene loptice koje se nagomilalo u njihovim trbusima kao posljedica svakodnevnog čišćenja. Dugodlake mačke su sklonije iskašljavanju krznenih loptice od kratkodlakih. To se može spriječiti posebnom mačjom hranom i lijekovima koje olakšavaju izbacivanje krzna, kao i redovitim češljanjem pomoću četke sa čvrstom dlakom. Mačke na čišćenje troše gotovo istu količinu tekućine kao i na mokrenje.

Kućne mačke bi trebale imati kartonsku kutiju sa pijeskom ili nekim sličnim rastresitim materijalom u kojima može obaviti malu i veliku nuždu. Ona treba služiti istoj svrsi kao i toalet namijenjen ljudima. Kartonska kutija bi se svakodnevno trebala čistiti i često nabaviti novu (što ovisi od broja mačaka koje je koriste, kao i od materijala koji se u njoj nalazi, npr. [[piljevina]] duže ostaje čista, ali kod nekih mačaka može izazvati zdravstvene probleme).

Kartonska kutija je preporučljiva i za mačke koje povremeno izlaze vani. Ona, međutim, može predstavljati rizik od zaraze [[toksoplazmoza|toksoplazmozom]], bolest mačaka koja je opasna za [[trudnoća|trudnice]] i ljude sa oslabljenim imunitetom, a koja može postati rjeđa (čime se smanjuje rizik od zaraze) ako se kartonska kutija redovito čisti. Čak je otprilike 60% ljudi izloženo toksoplazmi&lt;ref name=&quot;imunološki sustav&quot;/&gt;, no, također, mačke mogu prenositi trakavicu i tineju. Neke mačke mogu se naučiti i korištenju toaleta.

[[Datoteka:Youngkitten.JPG|thumb|left|230px|Mače koje je otvorilo oči nakon nekog vremena]]
Preporučuje se da kućna mačka ima drvo za oštrenje [[pandže|pandži]], kako ne bi uništavale namještaj, ali ga neke mačke ne prihvaćaju. Zato se nekim mačkama moraju često skraćivati kandže, ali se pri tom mora paziti na vene koje se nalaze u blizini.

Zbog svoje male veličine, domaće mačke ne predstavljaju praktično nikakvu opasnost po čovjeka jer veći rizik predstavlja zaraza (u rijetkim slučajevima [[bjesnilo|bjesnoća]]) do koje može doći zbog mačjeg ugriza ili ogrebotine. Postoji potencijalna opasnost da mačka povrijedi čovjeku oči, a kada čovjeka ogrebe negdje po tijelu, može doći do bolesti mačjeg ogreba, što se uglavnom događa pri dodiru s mačićima.&lt;ref&gt;[http://www.roda.hr/tekstovi.php?TekstID=201&amp;Tekst2ID=207&amp;Show=2006 RODA - priručnik kroz bolesti] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080629115445/http://www.roda.hr/tekstovi.php?TekstID=201&amp;Tekst2ID=207&amp;Show=2006 |date=2008-06-29 }} Bolest mačjeg ogreba&lt;/ref&gt;

=== Prehrana ===
U odnosu na svoju veličinu, domaće mačke su veoma efikasne grabežljivice. U lovu na manje [[kralješnjaci|kralježnjake]], njihova taktika zasjede i prikradanja slična je onoj kod [[leopard]]a&lt;ref&gt;{{cite web|title=Why Do Cats Like High Places?|publisher=Dr. Holly Nash, DVM, MS|url=http://www.peteducation.com/article.cfm?cls=1&amp;cat=1313&amp;articleid=1125|work=Drs. Foster &amp; Smith, Inc.}}&lt;/ref&gt;, a po skoku i korištenju pandži kao kod [[tigar|tigrova]]. Nakon što skoče na životinju koju žele uhvatiti, slijedi smrtonosni udarac tako što zariju svoje očnjake u vrat žrtve i prerežu joj [[kičma|kralježnicu]], ili je uguše time što je zadave, odnosno onemoguće joj da zrak dođe u [[dušnik]].

Domaća mačka lovi i hrani se sa oko tisuću različitih vrsta [[životinje|životinja]], dok je kod velikih mačaka taj broj manji od sto. Iako, teoretski, velike mačke mogu također uloviti većinu tih vrsta, ali to ne čine zbog male hranjive vrijednosti tih životinja. Izuzetak je leopard koji često lovi [[zec|zečeve]] i druge manje životinje. Domaće mačke vrlo često love i ubijaju ptice, miševe, štakore, i druge manje životinje iz okoline. Neke također love zečeve, [[glodavci|glodavce]], [[gušteri|guštere]], [[žaba|žabe]], [[insekt|kukce]] i [[riba|ribe]]. [[Protein|Bjelančevine]] su najvažniji dio njihove prehrane.

Domaće mačke jedu relativno malo povrća. Međutim, uobičajeno je da mačke u svoju prehranu koja se sastoji uglavnom od mesa, povremeno unesu male količine [[trava|trave]] ili kakvih [[biljka|biljaka]], kao što to katkad čine i neki psi. Dok medvjedi obično u svoju prehranu unose [[voće]], bobice, korijenje i [[med]] kada kada mogu, mačke se više vole hraniti prvenstveno sirovim mesom. Mačke imaju genetsku anomaliju koja im onemogućava da osjete slatko&lt;ref&gt;{{cite web | title=PLoS Genetics: Pseudogenization of a Sweet-Receptor Gene Accounts for Cats&amp;#39; Indifference toward Sugar | url=http://genetics.plosjournals.org/perlserv/?request=get-document&amp;doi=10.1371/journal.pgen.0010003 |access-date=2021-08-31 | archivedate=2006-04-03 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20060403162459/http://genetics.plosjournals.org/perlserv/?request=get-document&amp;doi=10.1371%2Fjournal.pgen.0010003 | deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;, što je vjerojatno povezano sa njihovom potrebom za mesom, i gotovo sigurno povezano sa njihovom odbojnošću prema voću i bobicama.

Mačke ponekad žvaču travu, [[list|lišće]] ili kućne biljke kako bi uklonile [[bol]]ove u trbuhu. Ipak, neke od kućnih biljaka su štetne za njih. Mogu urokovati različite bolesti i poremećaje, a svakako je najteža posljedica od jedenja otrovne kućne biljke su teška oštećenja organa, koja najčešće mogu uzrokovati smrt mačke. Npr. [[Uskrs|uskršnji]] [[ljiljani|ljiljan]] može dovesti do oštećenja [[bubreg]]a koji je vrlo opasan po život mačke jer najčešće izazove smrt. Neke mačke obožavaju mačju travu. Iako je uglavnom ne jedu, često će se valjati po njoj, grepsti je ili žvakati. Efekt koji mačja trava ima na njih je obično kratak i traje samo nekoliko minuta, da bi se nakon 1 ili 2 sata ponovno javio. Još nekoliko biljaka imaju ovakav efekt na mačke, ali manjeg intenziteta. Mačke mogu biti izbirljive u prehrani. To se događa kada ''vomeronasal'' postane osjetljiv na određenu vrstu hrane, ili ukoliko je vlasnik mačku previše razmazio, tako da će mačka odbiti bilo koju vrstu hrane koju nije očekivala. Mnoge od mačaka zavole &quot;ljudsku hranu&quot;, poput [[hljeb|kruha]], [[krumpir|pomfrita]], [[pizza|pizze]], [[juha|juhe]] od [[rajčica|rajčice]], [[palačinke|palačinki]], [[maslina]] i dr. 
[[Datoteka:Bastet-E 2533-IMG 0630-gradient.jpg|thumb|215px|Egipatska skulptura u [[Louvre]]u]]
Kod mačaka se može javiti i stanje kada mačka žvače neobične stvari poput kakve tkanine, [[plastika|plastike]] ili [[vuna|vune]]. Takvo ponašanje je uglavnom posve bezopasno, no ako progutaju veću količinu to može biti opasnije za nju, pa će najčešće morati na operaciju (ako se operacija odgodi, slijedi fatalni ishod) a ponašanje se najčešće javlja kod [[sijamska mačka|sijamske]] i [[mianmar|burmanske]] mačke.

== Ponašanje ==
Staro mišljenje da su mačke samotnjaci je davno opovrgnuto. Među njima, kao i kod svih drugih, ima samotnjaka, ali su mačke po prirodi ipak druželjubive. Ako se promatra veće populacije mačaka, kao na pr. na nekim seoskim domaćinstvima ili u nekim velikim gradovima, kao, recimo, ispred [[Koloseum]]a u [[Rim]]u pada u oči niz socijalnih interakcija između pojedinih životinja. Tako nešto bi kod tipičnih samotnjaka, kao što je npr. [[tigar]] bilo sasvim isključeno.

Mačke su, nasuprot tome, izraziti individualisti. One same određuju gdje i u čijem društvu će provoditi svoje vrijeme, i vrlo teško im se može nešto nametnuti. Na selu, doduše, u jedno domaćinstvo ali žive izvan direktne ljudske kontrole, često se udružuju u manje grupe koje podsjećaju na lavlji čopor. Takvi mačji čopori sastoje se od nekoliko ženki koje su u međusobnom srodstvu, njihovih starijih i mlađih mačića i jednim ili dva mužjaka. Dok se mužjaci, kad dosegnu spolnu zrelost, uglavnom raziđu, žensko potomstvo ostaje uz majku na njenom teritoriju i povećavaju grupu.

=== Igra ===
Domaće mačke, posebno mačići, vole igru. Igrom mačići se uče lovu i ubijanju malih sisavaca i ptica.&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Poirier FE, Hussey LK |title=Nonhuman Primate Learning: The Importance of Learning from an Evolutionary Perspective |journal=Anthropology &amp; Education Quarterly |volume=13 |issue=2 |pages=133–148 |year=1982 |url=http://www.jstor.org/view/01617761/sp050045/05x1830j/0 |doi=10.1525/aeq.1982.13.2.05x1830j |format= &lt;sup&gt;[http://scholar.google.co.uk/scholar?hl=en&amp;lr=&amp;q=author%3A+intitle%3ANonhuman+Primate+Learning%3A+The+Importance+of+Learning+from+an+Evolutionary+Perspective&amp;as_publication=Anthropology+%26+Education+Quarterly&amp;as_ylo=1982&amp;as_yhi=1982&amp;btnG=Search Scholar search]&lt;/sup&gt; | issn = 0161-7761}}&lt;/ref&gt;
Domaće mačke, naročito mačići, obožavaju igrati klupkom. Mnoge mačke ne mogu odoljeti klupku koji se njiše ili valja po podu. Ta nepopravljiva ljubav prema klupku je često prikazana u crtanim filmovima ili na [[fotografija]]ma, koji prikazuju mače koje se igra sa klupkom. Ova sklonost je vjerojatno povezana sa njihovim [[lov]]ačkim instinktom. Ako mačka proguta klupko to može dovesti do [[bolest]]i, pa čak i smrti. Zbog toga neki ljudi u igri sa mačkom koriste [[laser]] s crvenom točkom, ali se mnogi protive ovome zbog opasnosti po oči mačke, ali još više zbog gubitka zadovoljstva zbog uspješnog hvatanja objekta.

=== Sporazumijevanje ===
[[Datoteka:Scheme cat anatomy-sr.svg|left|thumb|255px|Prikaz mačkinog organizma (mužjak)]]
Mačke se sporazumijevaju govorom tijela, glasom i mirisima. Mirisne signale koriste kako u direktnim susretima tako i na velike udaljenosti. Za to potrebne mirise luče u lojnim i [[znoj]]nim žlijezdama, a prenose ih trljanjem, grebanjem i [[mokraća|mokraćom]] na predmete, biljke ili osobe.

U neposrednom kontaktu signaliziraju svoje [[emocije|emocionalno]] stanje držanjem i pokretima cijelog tijela i repa. Pritom, određenu ulogu ima i način kako drže [[uho|uši]] kao i sužavanje i širenje [[zjenica]].

Puno se toga može o raspoloženju mačke zaključiti po načinu kako drže rep. Ako ne žele skrenuti pažnju na sebe, drže se neutralno, rep sasvim usprave i izbjegavaju pogled prisutnih. Jako savijen vršak uspravnog repa znači prijazan pozdrav ili ponekad unaprijed radovanje nečemu što očekuju od čovjeka. Podignut rep s lagano savijenim vrškom znači radost, zadovoljstvo ili napetost. Nakostriješen rep znak je prijetnje i
agresivnosti, dok mahanje repom odražava nesigurnost i neodlučnost, a ne, kako se još i danas zna misliti, ljutnju.

Ako su dovoljno blizu, mačke koriste i zvučne signale kako bi naglasile govor tijela. Frktanjem i režanjem izražavaju strah i agresivnost, dok glasom koji podsjeća na gugutanje [[golubovke|goluba]] dozivaju mačiće.

Mijaukanje je najtipičniji zvuk koji mačka koristi. On isto može imati različita značenja, ovisno o načinu i situaciji u kojoj se mačka njime koristi. Mačke koje nisu udomaćene izbjegavaju mijaukanje da ne bi time skrenule pažnju mogućih neprijatelja na sebe.

Još jedan zvuk je izrazito svojstven mačkama i najčešće je znak ugode i zadovoljstva. To je &quot;predenje&quot;. Predenje, trljanjem uz tijelo i visoko dignutim ravnim repom mačke u pravilu šalju signale pomirljivosti i izražavaju želju da otklone nečiju agresivnost. Međutim, mačke predu i kada ih nešto boli kako bi time same sebe malo utješile. Na pr., neke mačke intenzivno i glasno predu za vrijeme koćenja mladunaca.

== Spolna zrelost ==
[[Datoteka:Cat claw closeup.jpg|thumb|left|235px|Ispružena mačja pandža]]
I mužjaci i ženke spolno sazrijevaju između šestog i osmog mjeseca života, ali pun tjelesni razvoj završavaju i jedni i drugi tek nekoliko mjeseci kasnije. Taj razvoj kod većine [[rasa|rasnih]] mačaka traje i nekoliko mjeseci duže. Sa spolnom zrelošću počinju se uočavati i razlike u tjelesnoj građi između mužjaka i ženki.Mužjaci su krupnije građe, imaju snažniji vrat a zbog masnih jastučića na obrazima imaju i veću glavu. Ženke su obično vitkije i imaju usku, trokutastu glavu.

Osim fizičkih razlika, mužjaci i ženke se i različito ponašaju. Mužjaci su teritorijalne životinje i područje koje smatraju svojim obilježavaju štrcanjem mokraće i trljanjem o predmete na mjestima koja najčešće posjećuju. Na uljeze reagiraju prijetećim ponašanjem i izraženo agresivno.Za razliku od ženki, skloni su skitnji i izbivaju često danima, u potrazi za ženkama koje se upravo tjeraju ili u lovu. Kad se konačno vrate iz skitnje, traže utjehu, hranu i mirno mjesto za odmor.

=== [[Razmnožavanje]] ===
[[Datoteka:Charline the cat and her kittens.jpg|thumb|200px|Mačka sa šest mačića]]
[[Datoteka:Kitten-feeding.jpg|thumb|200px|Hranjenje tri dana starog mačića]]
[[Datoteka:Six weeks old cat (aka).jpg|thumb|200px|Šest tjedana staro mače]]
Mačke obično spolno sazrijevaju u šestom mjesecu života i tada se prvi put &quot;tjeraju&quot;, a unutar razdoblja tjeranja plodne su obično pet do šest dana. Dok se tjera, mačka se neprekidno trlja o predmete, valja se po podu i izazovno diže [[stražnjica|stražnjicu]] u vis. Ako se u tom razdoblju ne pari s mužjakom, nakon oko tri tjedna ponovo će se tjerati.

Mačke koje izlaze na otvoreno dozivaju više mužjaka s jedne strane mirisnom porukom da se tjeraju sadržanom u [[mokraća|mokraći]], a s druge strane vrlo bučnim glasanjem koje nalikuje na plač malog djeteta. Kad se mužjaci okupe, u prvoj fazi ih mačka drži na odstojanju frktanjem, puhanjem i udarcima šapom, što iskusan mačak u pravilu uspijeva izbjeći. Ženka se zatim povlači na sigurnu udaljenost, dok mužjaci zastrašuju jedan drugog pogledima, kostriješenjem i glasnim urlanjem. Obilaze jedan oko drugog i procjenjuju se. Ako se ni jedan ne povuče na vrijeme priznajući time da je slabiji, iz tog se susreta može razviti prava bitka iz koje mužjaci izlaze puni ogrebotina i ugriza. Pravo na parenje dobiva mačak koji iz tih okršaja izađe kao pobjednik. Smrtnost nekastriranih mužjaka je značajno veća nego kastriranih jer oni u potrazi za ženkama koje se tjeraju prelaze velike udaljenosti (nerijetko u [[radijus]]u i preko 3&amp;nbsp;km) kao i zbog posljedica opisanih bitaka za ženku.

Do [[razmnožavanje|parenja]] može doći tek kada ženka signalizira svoju spremnost za parenje tako da čučne, zadigne stražnjicu i rep savije jako u stranu. Akt parenja traje samo nekoliko sekundi i naglo se prekida time što ženka uz vrisak zbaci mužjaka jer se na mužjakovom [[penis]]u nalazi izraslina koja akt čini bolnim za ženku. Ta je [[bol]] potrebna jer ona izaziva izlazak [[jajašce|jajašca]] i omogućuje [[oplodnja|oplodnju]]. U razdoblju tjeranja mačka se može pariti s više mužjaka, a kako se kod svakog parenja &quot;oslobađa&quot; samo jedno jajašce, u jednom leglu može biti mačića s više različitih očeva.

=== Mačići ===
Razdoblje tjeranja obično završava [[gestacija|skotnošću]] koja se u prvim tjednima niti ne primjećuje. Tek zadnja tri tjedna su mačići dovoljno veliki da se može uočiti povećani obujam trbuha, a tada i počinju rasti mliječne [[žlezda|žlijezde]]. Mačka u prosjeku nosi mačiće 63 do 65 dana. Zadnjih je dana nervozna i neprekidno traži sigurno mjesto na kojem će se okotiti.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.cathealthcareguide.com/cat-pregnant-signs.php |access-date=2008-08-08 |archivedate=2007-02-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070212101731/http://www.cathealthcareguide.com/cat-pregnant-signs.php |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; Često liže dojke i [[anus|analno]] područje. Kad živi u kući ili stanu, mačka će za koćenje izabrati sobu osobe koju osjeća najbližom, te mjesto na kojem će se okotiti može biti poluotvoreni ormar, neka kutija ili čak krevet bliske osobe. Sam porod može trajati više sati, a ponekad i do 24 sata. Razmak između rađanja pojedinih mačića može biti vrlo različit.

U prvom okotu jedne mačke leglo ima najčešće 2-3 mačića. Događa se, da se mačka s prvim okotom ne snađe i ne pokaže nikakvo zanimanje za svoje potomstvo. Ako se okoti na otvorenom, jednostavno ih ostavi, a mačići uginu. Kod kasnijih okota broj mačića se povećava i može narasti i do 7. Kako mačka ima samo 6 dojki, najslabiji, koji se ne uspije izboriti za svoju dojku, obično ugine, osim ako se čovjek ne umiješa i dohranjuje ga. Mače staro nekoliko sati može stati na čovjekov dlan, a mijaukanje kod mačića obično se javlja u ranoj dobi.

== Mačke u [[religija|religiji]] i [[mitologija|mitologiji]] ==
Povezanost ljudi i mačaka dovela je do njenog pojavljivanja u mitologiji i legendama više [[kultura]], uključujući drevnu [[egipatska mitologija|egipatsku]], [[kineska mitologija|kinesku]] i [[nordijska mitologija|nordijsku]].
U egipatskoj mitologiji postojala je božica [[Bast]], koja je, inače, bila božica u obliku domaće mačke, ali kad bi bila bijesna, pretvorila bi se u ratobornu lavicu [[Sekmet|Sekhmet]]. Mačka je za Egipćane bila sveta životinja koju su, kad bi mačka uginula, [[mumija|mumificirali]].

Dok su u srednjem vijeku u [[Evropa|Europi]] mačke ubijane zbog sumnje da su povezane sa Sotonom, u [[islam]]skim državama ih se poštovalo zbog redovitog održavanja čistoće. Mačke su, zapravo, jedine životinje kojima je dopušten ulazak u džamiju. Prorok [[Muhamed|Muhammed]] je toliko volio svoju mačku Muezzu, da je jednom prilikom, kako ne bi probudio ljubimicu koja je spavala na rukavu njegove košulje, odrezao rukav i otišao na molitvu. Često je držao govor gladeći mačku u krilu. 
Nekoliko papa je posjedovalo mačke a među njima je i papa [[Benedikt XVI]].. U [[Japan]]u, bijela mačka Maneki Neko smatra se simbolom sreće, a zbog toga se naziva Sretna mačka, te se čak koristi kao &quot;kasica&quot; za prikupljanje novca.

U [[kršćanska ikonografija|zapadnokršćanskoj ikonografiji]] mačka se zbog svog ponašanja smatra simbolom [[lijenost]]i i [[požuda|požude]]. Postoji i legenda o [[Gospina mačka|&quot;Gospinoj mački&quot;]] (tal. ''gatto della Madonna'') prema kojoj je u vrijeme [[Isus]]ovog rođenja u betlehemskoj štalici neka mačka omacila mačiće. Takva se mačka redovito slika sa znakom križa preko leđa.&lt;ref&gt;Marijan Grgić, &quot;Mačka&quot;, u: Anđelko Badurina, ''Leksikon ikonografije liturgike i simbolike zapadnog kršćanstva'', 4. dopunjeno izdanje, Kršćanska sadašnjost, Zagreb 2000, str. 420. {{ISBN|953-151-330-9}}&lt;/ref&gt;

== Popularnorst ==
{{glavni|Domaća mačka u popularnoj kulturi}}
Mačka je popularna kod ljudi, te se ona često prikazuje na fotografijama ili crtanim filmovima kako se igraju s klupkom ili kako love miševe. U mnogim suvremenim crtanim filmovima mačke su glavni likovi.
Najpoznatiji likovi mačaka u [[animirani film|crtanim filmovima]] su Tom i Sylvester iz ''[[Tom and Jerry|Tom i Jerry]]'' i crtanih filmova [[Looney Tunes]]a, te [[Mačak Fritz|Fritz]] i [[Garfield]]. U književnosti, u bajci braće Grimm ''[[Mačak u čizmama]]'' glavni je lik mačak koji je od trećeg mlinarevog sina zatražio da mu kupi čizme i, usput, obećao da će biti bogat, dok je u knjizi Lewisa Carolla ''[[Alica u zemlji čudesa]]'' Češirska mačka neobični lik koji ima sposobnost nevidljivosti i iznenadnog pojavljivanja.

== Reference ==
{{reflist}}

== Vanjske veze ==
;Fotografije i crteži
* [http://brainmaps.org/index.php?p=speciesdata&amp;species=felis-catus Visoko rezolucijske fotografije mačjeg mozga] {{en icon}}

;Članci i leksikoni
* [http://www.netbre.info/animals/asc/ishranamacica.html Ishrana malih mačića] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100628041343/http://www.netbre.info/animals/asc/ishranamacica.html |date=2010-06-28 }} {{sr icon}}
* [http://www.peteducation.com/article.cfm?cls=0&amp;cat=1763&amp;articleid=1108 Luk je štetan za mačke] {{en icon}}
* [http://www.katzen-lexikon.de/ Wikiprojekt - Leksikon mačaka na njemačkom jeziku] {{de icon}}

;Literatura
* Ronald M. Nowak: Walker’s Mammals of the World. 6. Auflage. Johns Hopkins University Press, Baltimore 1999., {{ISBN|0-8018-5789-9}}
* Desmond Morris, ''Catwatching'', Heyne-Verlag 2000., 3-4531-7259-0
* Marian C. Horzinek, Vera Schmidt i Hans Lutz, ''Krankheiten der Katze'', Enke Verlag, 2005., {{ISBN|3-8304-1049-2}}.
* Gloria Stephens: ''Katzen'', Eurobooks Germany 2001., {{ISBN|3-85049-588-4}}
* Pam Johnson: ''Katzenpsychologie'', Franckh-Kosmos, 1999., {{ISBN|3-440-07507-9}}.
* Frédéric Vitoux, de la Academia Francesa - Dictionnaire amoureux des Chats. Plon/Fayard. París, 2008. {{ISBN|978-2-259-20686-0}}.
* Pollard, M.: ''Encyklopédia mačky'', 2004., {{ISBN|80-7145-851-1}}
* Aleksandra Konarska-Szubska, ''Koty'', Varšava 1981., 1986., {{ISBN|83-09-00219-X}}

;Ostali projekti
{{Drugi projekti
| commons     = Felis silvestris catus
| wikispecies = Felis silvestris catus
| wiktionary  = mačka
}}

{{Male mačke}}
{{Taxonbar}}
{{Authority control}}

[[Kategorija:Mačke]]
[[Kategorija:Domaće životinje]]</text>
      <sha1>qtkmh3rvmu7dqgy8qkot50frc0w127y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dijabetes</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3818</id>
    <revision>
      <id>42669428</id>
      <parentid>42647725</parentid>
      <timestamp>2026-08-08T06:52:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>42669428</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="58750" sha1="42pytimgt71czlaxipb08n4sz3dqxyp" xml:space="preserve">{{Bolest
| naziv = Dijabetes
| slika = Blue circle for diabetes.svg
| tekst uz sliku = ''Plavi krug'' - simbol šećerne bolesti
| latinski = Diabetes mellitus
| ICD10 = {{ICD10|E|10||e|10}}–{{ICD10|E|14||e|10}}
| ICD9 = {{ICD9|250}}
}}
'''Šećerna bolest''' ili '''dijabetes''' ({{jez-lat|diabetes mellitus}} {{jez-grč|διαβήτης}}) je hronični, neizlečivi sistemski poremećaj [[metabolizam|metabolizma]]&lt;ref name=&quot;r8&quot;&gt;S.Stefanović i saradnici: ''Specijalna klinička fiziologija'', III izdanje (&quot;Medicinska knjiga&quot; Beograd-Zagreb, 1980.)&lt;/ref&gt;, koji se karakteriše hiperglikemijom, tj. trajno povišenim nivoom [[glukoza|glukoze]] u [[krv]]i. Uglavnom je uslovljen naslednim faktorima&lt;ref name=&quot;r4&quot;&gt;Arthur C. Guyton M.D, John E. Hall Ph.D: ''Medicinska fiziologija'', IX izdanje (&quot;Savremena administracija&quot; Beograd, 1999.)&lt;/ref&gt;, a nastaje zbog smanjene sekrecije ili smanjenog biološkog dejstva [[hormoni|hormona]] [[inzulin|insulina]], odnosno u kombinaciji ova dva faktora.&lt;ref name=&quot;stetoskop&quot;&gt;[http://www.stetoskop.info/bolesti/diabetes-mellitus-secerna-bolest.html Diabetes mellitus (Šećerna bolest)], pristup 15. septembar 2007.&lt;/ref&gt; Taj nedostatak ometa razmenu [[ugljeni hidrati|ugljenih hidrata]], [[lipidi|masti]] i [[protein|belančevina]] u organizmu (što se ispoljava tipičnim tegobama), a nakon dužeg vremena utiče i na strukturu i funkciju [[krvni sudovi|krvnih sudova]], [[nervno tkivo|živaca]] i drugih vitalnih organa i organskih sistema.

Dijabetes se danas ubraja među najčešća [[endokrinologija|endokrinološka]] [[bolest|oboljenja]], sa prevalencom u stalnom porastu (naročito u razvijenim zemljama [[zemlja (planet)|sveta]]).&lt;ref name=&quot;pliva&quot;&gt;[http://dijabetes.plivazdravlje.hr/?section=home&amp;cat=w&amp;show=1&amp;id=15953 Dijabetes kao kardiovaskularna bolest], pristup 15. septembar 2007.&lt;/ref&gt; To je posledica modernog stila života i povećanja broja spoljašnjih etioloških činilaca, među kojima se posebno izdvaja [[gojaznost]]. Šećerna bolest se najčešće javlja u starijem životnom dobu kao posledica opštih degenerativnih i sklerotičnih promena u organizmu (koja zahvataju i [[pankreas]]), a kod mladih osoba može nastati usled genetskih poremećaja ili oštećenja [[pankreas]]a kod određenih zaraznih [[bolest|oboljenja]].&lt;ref name=&quot;svet zdravlja&quot;&gt;[http://www.svetzdravlja.com/Tekst-159-11-Secerna_bolest___dijabetes.htm Šećerna bolest – dijabetes] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070912022356/http://www.svetzdravlja.com/Tekst-159-11-Secerna_bolest___dijabetes.htm |date=2007-09-12 }}, pristup 15. septembar 2007.&lt;/ref&gt;

== Terminologija ==
[[Datoteka:Thomas Willis.jpg|thumb|desno|150px|Tomas Vilis]]
Reč ''dijabetes'' prvi je upotrebio [[Demetrije iz Apolonije]] oko 200. godine pne.&lt;ref name=medij&gt;Prof. dr Lazar Lepšanović, prof. dr Teodor Kovač: ''Istorijat šećerne bolesti'', časopis „Me-Dij“, broj 30, 2009. godina, str. 28-30, ISSN 1451-446X&lt;/ref&gt; Ona je izvedena od [[grčki jezik|grčke]] reči διαβαίνειν koja u prevodu znači &quot;teče kroz&quot;, što odgovara jednom od glavnih simptoma ove bolesti – neprestano uzimanje tečnosti i prekomerna produkciji urina (mokraće). Godine [[1675]]. Tomas Vilis je na postojeći naziv dodao reč ''mellitus'', koja je izvedena iz [[latinski jezik|latinskog]] i u prevodu znači &quot;sladak&quot;
(ovo je povezano sa slatkim ukusom urina obolelih osoba). Metju Dobson je [[1776]]. dokazao da sladak ukus potiče od prisustva [[šećer]]a u [[krv]]i i [[mokraća|mokraći]] dijabetičara.&lt;ref name=&quot;eng1&quot;&gt;Dobson, M. (1776). &quot;Nature of the urine in diabetes&quot;. Medical Observations and Inquiries 5: 298–310&lt;/ref&gt; Reč dijabetes se obično odnosi na oboljenje ''diabetes mellitus'', mada postoje i druga stanja koja u svom imenu sadrže prefiks dijabetes. Među njima je najpoznatije oboljenje ''diabetes insipidus'' za koga nije karakterističan sladak ukus urina, a koje najčešće nastaje usled oštećenja [[bubreg]]a ili [[hipofiza|hipofize]].

== Istorijat ==
Ovo [[oboljenje]] je poznato već više od 3.500 godina. Prvi put je opisano na [[Stari Egipat|staroegipatskom]] [[papirus]]u koji je otkriven [[1862]]. godine u grobnici u okolini [[Teba|Tebe]]. Njegov sadržaj je [[1878]]. dešifrovao [[Nemačka|nemački]] egiptolog Georg Ebers, i dijabetes je u njemu opisan kao [[bolest]] koja se odlikuje jakom žeđi i čestim i obilnim mokrenjem. Zapisi na [[sanskrit]]u (oko 500 godine p.n.e) opisuju „medenu mokraću“, a šećerna bolest se spominje i u brojnim drugim spisima lekara iz prethrišćanskog perioda. Početkom [[1. vijek|1. veka]] [[antički Rim|rimski]] lekar Celzije je opisao bolesnika sa simptomima dijabetesa, a jedan vek kasnije je antički lekar Aretej iz Kapadokije u svojim spisima detaljno opisao ovo oboljenje. Otprilike u isto vreme su prikaz bolesti dali [[narodna Republika Kina|kineski]] lekar Čang-Čang i [[Indija|indijski]] lekar Šušruta, koji kaže da je to bolest ljudi koji „konzumiraju mnogo pirinča, skrobaste hrane i šećera“. [[Japan]]ski lekari su u [[3. vijek|3. veku]] uočili da [[pas|psi]] ližu mokraću dijabetičara (zbog visoke koncentracije glukoze), pa su počeli da koriste ove životinje u otkrivanju bolesti. Sličan princip je koristio i Ratsimamanga, lekar sa [[Madagaskar]]a, koji je od svojih pacijenata tražio da mokre pored [[mravinjak]]a i potom pratio da li se [[mrav]]i skupljaju na mokraću. [[Perzija|Persijski]] lekar i filozof Avicena je u [[11. vijek|11. veku]] opisao dijabetesnu gangrenu, a nešto kasnije je uočeno da se kod obolelih od dijabetesa često javljaju [[čir]]evi i [[tuberkuloza]]. Čuveni lekar Paracelzus je u [[14. vijek|14. veku]] pronašao [[kristal]]e u mokraći dijabetičara, ali nije otkrio i prirodu tih kristala. On je smatrao da je uzrok bolesti „suvišna toplota u bubrezima“. Engleski lekar Tomas Sidenhajm je u [[15. vijek|15. veku]] izneo teoriju da šećerna bolesti nastaje „kao posledica nepotpunog varenja hilusa u krvi, pri čemu se izlučuju neasimilovani sastojci“. Njegov zemljak Morton je krajem [[17. vijek|17. veka]] konstatovao da je u pitanju nasledno oboljenje. [[Italija]]nski anatom Đovani Batista Morganji je u [[18. vijek|18. veku]] u svojoj knjizi „O sedištu i uzrocima bolesti“ zapisao da je dijabetes oboljenje sa nepoznatim središtem ({{jez-lat|Morbus in sede incerto locus}}). Tek je kasnije otkrivena uloga [[pankreas]]a u nastanku šećerne bolesti zahvaljujući radovima [[Švajcarska|švajcarca]] Johana Konrada Brunera (koji je psima odstranjivao pankreas i tako izazivao simptome dijabetesa), [[Francuska|francuza]] Kloda Bernara (koji je postavio temenje ekserimentalne fiziologije i proučavao jetru i pankeas) i [[Nemačka|nemca]] Paula Langerhansa.&lt;ref name=medij/&gt;

[[Datoteka:Banting and Best.jpg|thumb|desno|150px|Best i Banting]]
I pored činjenice da se za nju znalo relativno dugo, šećerna bolest je prvi put eksperimentalno izučena i opisana tek krajem [[19. vijek|19. veka]].&lt;ref name=&quot;eng2&quot;&gt;Patlak M: &quot;New weapons to combat an ancient disease: treating diabetes&quot;, 2002.&lt;/ref&gt; Otkriće uloge i značaja [[pankreas]]a u nastanku dijabetesa je pripisano naučnicima Jozefu fon Meringu i Oskaru Minkovskom. Oni su [[1889]]. godine otkrili da se kod [[pas]]a kojima je odstranjen pankreas ubrzo razvijau svi znakovi i simptomi šećerne bolesti i da oni ubrzo posle toga umiru.&lt;ref name=&quot;eng3&quot;&gt;Von Mehring J, Minkowski O. (1890). &quot;Diabetes mellitus nach pankreasexstirpation.&quot;. Arch Exp Pathol Pharmakol 26: 371-387&lt;/ref&gt; Ser Edvard Albert Šarpej je [[1910]]. nagovestio da kod obolelih od dijabetesa nedostaje jedna od supstanci koju produkuje pankreas, i on je predložio da je nazovu ''insulin''. Taj naziv je izveden od [[latinski jezik|latinske]] reči ''insula'' koja u prevodu znači &quot;ostrvo&quot;, što se odnosi na činjenicu da [[inzulin|insulin]] straraju beta-ćelije Langerhansovih ostrvaca u [[pankreas]]u.&lt;ref name=&quot;eng2&quot;/&gt;

Endokrina uloga pankreasa u [[metabolizam|metabolizmu]], kao i stvarno otkriće insulina, nisu rasvetljeni sve do [[1921]]. kada su Ser Frederik Grant Banting i Čarls Herbert Best dokazali da se kod pasa bez pankreasa dijabetes može sprečiti davanjem ekstrakta iz Langerhansovih ostrvaca zdravih pasa.&lt;ref name=&quot;eng4&quot;&gt;Banting FG, Best CH, Collip JB, Campbell WR, Fletcher AA: &quot;Pancreatic extracts in the treatment of diabetes mellitus&quot;, 1922.&lt;/ref&gt; Banting, Best i saradnici (posebno hemičar Kolip) su uspeli da izoluju insulin iz pankreasa govečeta na Univerzitetu u [[Toronto|Torontu]], što je [[1922]]. godine omogućilo njegovu primenu u terapiji šećerne bolesti. Godinu dana kasnije, Banting i direktor laboratorije MekLaud za ovo otkriće dobijaju [[Nobelova nagrada|Nobelovu nagradu]]. Oni su otkriće zaštitili patentom ali su omogućili njegovu upotrebu bez ikakve nadoknade, što je doprinelo brzom širenju primene [[inzulin|insulina]] u terapiji ove bolesti širom [[zemlja (planet)|sveta]].

Razliku između dijabetesa tip 1 i tip 2 prvi je otkrio i objavio Ser Herold Persival Himsvort, u januaru [[1936]]. godine.&lt;ref name=&quot;eng5&quot;&gt;Himsworth (1936). &quot;Diabetes mellitus: its differentiation into insulin-sensitive and insulin-insensitive types&quot;. Lancet i: 127–130&lt;/ref&gt;

== Etiologija bolesti ==
=== Metabolizam glukoze ===
[[Datoteka:Oslobadjanje insulina.jpg|thumb|desno|450px|&lt;div style=&quot;font-size:88%&quot;&gt; '''Mehanizam oslobađanja insulina u normalnim beta-ćelijama'''. Stvaranje insulina je manje-više konstantno i ne zavisi od nivoa šećera u krvi. On se deponuje u vezikule i po potrebi se procesom egzocitoze oslobađa u krvotok, a okidač za ovu reakciju je porast glikemije.&lt;/div&gt;]]
S obzirom da je [[inzulin|insulin]] osnovni [[hormoni|hormon]] koji reguliše ulazak [[glukoza|glukoze]] iz [[krv]]i u većinu [[ćelija]] (osim u [[centralni nervni sistem|centralnom nervnom sistemu]]), njegov nedostatak ili smanjeni senzibilitet receptora za insulin igraju glavnu ulogu u nastanku raznih oblika šećerne bolesti.

Većina [[ugljeni hidrati|ugljenih hidrata]] iz [[hrana|hrane]] se u procesu varenja pretvara u monosaharid (prosti šećer) glukozu i u tom obliku dospeva u [[krv]]. Krvnom strujom ona se prenosi do svih [[ćelija]] organizma i koristi se kao izvor [[energija|energije]], deponuje kao [[glikogen]] ili skladišti kao masno tkivo.&lt;ref name=diabeta/&gt; Kada količina glukoze dostigne određeni nivo (npr. posle obroka), beta-ćelije Langerhansovih ostrvaca pankreasa luče hormon insulin. On omogućava ćelijama da apsorbuju glukozu, a osim toga on predstavlja i osnovni kontrolni signal za konverziju glukoze u glikogen (polisaharid koji se skladišti u [[jetra|jetri]] i mišićnim ćelijama, i po potrebi se ponovo pretvara u glukozu i koristi kao izvor energije). Normalne vrednosti [[šećer]]a u [[krv]]i iznose 3,6-6,1 -{mmol/l}-.

Bez insulina, [[glukoza]] ne može ući u ćelije, što uslovljava porast njene koncentracije u [[krv]]i, tj. dovodi do stanja poznatog kao hiperglikemija. Po definiciji, dijabetesom nazivamo stanje kada je količina šećera u krvi veća od 7,0 -{mmol}- (126 -{mg/dL}-) .&lt;ref name=diabeta/&gt;

Hiperglikemija smanjuje mnoge anaboličke procese u organizmu: rast i deobu [[ćelija]], sintezu [[protein]]a, taloženje [[lipidi|masti]] i dr. Osim toga, izaziva poremećaje metabolizma i brojne druge komplikacije i [[bolest]]i.

=== Uzročnici i faktori rizika ===
'''Genetika'''

Nasledni faktori često igraju glavnu ulogu u pojavi dijabetesa kod određene individue. Oni to čine povećanjem osetljivosti beta-ćelija na [[virus]]e, razvojem autoimunih [[antitelo|antitela]] protiv sopstvenih [[ćelija]] [[pankreas]]a, degenerativnim promenama na ćelijama koje rezultuju promenom strukture i nedelotvornošću [[inzulin|insulina]] i sl.&lt;ref name=&quot;r4&quot;/&gt; Sklonost za dijabetes se prenosi direktno na potomke, a ispoljavanje same bolesti može da zavisi i od drugih činilaca u toku života (što je razlog zašto se šećerna bolest ne pojavljuje obavezno kod svih potomaka obolelih).&lt;ref name=diabeta/&gt;

'''Gojaznost'''

[[Gojaznost]] je jedan od vodećih dijabetogenih faktora, čemu svedoči činjenica da je oko 60% odraslih dijabetičara gojazno.&lt;ref name=&quot;r8&quot;/&gt; Kod gojaznih osoba se vremenom smanjuje osetljivost beta-ćelija na povećanje koncentracije glukoze u krvi, a osim toga smanjuje se i broj insulinskih receptora u ciljnim [[tkivo|tkivima]] (na sopstveni i egzogeni insulin).&lt;ref name=&quot;r4&quot;/&gt; Ovo rezultuje smanjenom isporukom šećera ćelijama i posledičnim povećanjem njegovog nivoa u krvi (hiperglikemija).

'''Bolesti'''

Za razliku od naslednog (primarnog) dijabetesa, postoje oboljenja i stanja u toku kojih se šećerna bolest javlja kao komplikacija. Takva šećerna bolest se naziva sekundarnom, jer se razvija pod direktnim uticajem prisutnog oboljenja ili delovanja štetnih činilaca na organizam.&lt;ref name=diabeta&gt;[http://www.diabeta.net/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=61&amp;Itemid=27 Uzroci nastajanja šećerne bolesti], pristup 15. septembar 2007.&lt;/ref&gt;

Takav je slučaj kod hroničnog [[alkoholizam|alkoholizma]], upale ili karcinoma pankreasa, različitih endokrinih poremećaja ([[akromegalija]], [[hipertireoza]], [[Kušingov sindrom]]), hemohromatoze, virusnih oboljenja i dr.&lt;ref name=&quot;r8&quot;/&gt; Sekundarni dijabetes nastaje zbog poremećaja u iskorišćavanju šećera u krvi pod uticajem istih onih razloga koji su doveli do razvoja osnovnog oboljenja.

'''Trudnoća'''

Period [[trudnoća|trudnoće]] predstavlja svojevrstan stres za organizam, koji lako pretvara latentni dijabetes u izraženi poremećaj koji može postati trajan. Ovo stanje poznato je pod imenom gestacioni dijabetes. U trudnoći se javlja smanjena osetljivost prema insulinu (zbog povećanja količine masnih kiselina i glikokortikoida u [[krv]]i) i povećana razgradnja ovog hormona pod dejstvom [[enzim]]a placente. Zdrave trudnice na ovo reaguju povećanim lučenjem insulina, a one sa predijabetesom ili latentnim dijebetesom dobijaju ispoljeni oblik ovog oboljenja.

'''Lekovi i hemijski agensi'''

U prvu grupu [[lijek|lekova]] koji mogu da utiču na pojavu dijabetesa spadaju lekovi koji se primenjuju kod reumatskih bolesti, hroničnih oboljenja disajnih puteva, nekih bubrežnih i kožnih oboljenja i različitih alergijskih stanja. Druga grupa lekova su preparati koji deluju na povišeni krvni pritisak i bolje mokrenje. Takođe, i oralna kontraceptivna sredstva imaju uticaj na ponašanje šećera u krvi (jatrogeni dijabetes).

Postoje i drugi [[lijek|lekovi]], [[hormoni]] i hemijski agensi koji mogu uticati na pojavu šećerne bolesti, ali postupak kontrole u njihovoj primeni dozvoljava blagovremeno otklanjanje poremećaja u ponašanju šećera u krvi.&lt;ref name=diabeta/&gt;

'''Ostali faktori'''

Pored već pomenutih faktora, postoje i drugi koji pospešuju nastanak ove bolesti: sklonost ka unošenju većih količina slatkiša, smanjena fizička aktivnost, prelazni period kod [[muškarac]]a i [[žena]] (klimakterijum), sklonost ka [[infekcija]]ma, nazebima i zapaljenjima, rađanje krupnog deteta (preko 4 -{kg}-), stres, povrede, hirurške intervencije itd.

== Patogeneza ==
Patogeneza dijabetesa nije jedinstvena, jer se [[bolest]] može javiti na više načina. Zbog toga i postoji nekoliko teorija o nastanku šećerne bolesti:
* ''teorija apsolutnog deficita insulina'', prema kojoj se bolest razvija usled prestanka lučenja ovog hormona (uzrok tome može biti npr. potpuno uklanjanje [[pankreas]]a ili neki poremećaj u stvaranju ili sekreciji [[inzulin|insulina]]);
* ''autoimuna teorija'' inisistira na činjenici da [[imunski sistem|imuni sistem]] u određenim patološkim slučajevima može da izazove uništenje Langerhansovih ostrvaca i da dovede do posledičnog razvoja dijabetesa. Osim toga, kod ljudi se retko mogu naći i [[antitelo|antitela]] protiv insulina;
* ''teorija o antagonistima insulina'' (hormoni, masne kiseline) i dr.&lt;ref name=&quot;r8&quot;/&gt;

== Stadijumi bolesti ==
Prema svom toku primarni idiopatski dijabetes se može podeliti u četiri stadijuma:
* ''potencijalni dijabetes'' ili ''predijabetes'' je stanje u kome postoji blagi poremećaj metabolizma ugljenih hidrata, ali se on teško može otkriti standardnim biohemijskim metodama (karakteriše ga normalna glikemija i normalan test opterećenja);
* ''latentni'' ili ''stresni dijabetes'' je drugi stadijum u evoluciji šećerne bolesti, koji se može otkriti i dokazati samo pod uticajem stresa;
* ''hemijski'' ili ''asimptomatski dijabetes'' se odlikuje normalnim ili blago povišenim nivoom glukoze u krvi na prazan stomak, dok se nakon uzimanja [[hrana|hrane]] javlja izrazita hiperglikemija;
* ''manifestni dijabetes'' je završni stadijum bolesti, gde se hiperglikemija može normalizovati samo unošenjem insulina ili primenom drugih terapijskih metoda. Po nekim autorima manifestni oblik bolesti se javlja kada ukupna masa beta-ćelija padne na oko 30% od normalnih vrednosti.&lt;ref name=&quot;r8&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;bg&quot;&gt;[http://www.med.bg.ac.rs/dloads/endokrina/21a_Zamaklar.pdf Etiopatogeneza insulin-zavisnog dijabetesa]{{Dead link|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== Klasifikacija ==
Za razliku od starih klasifikacija koje su bile bazirane na primenjenoj terapiji (insulin-zavisni i insulin-nezavisni dijabetes) nova klasifikacija više ukazuje na etiopatogenezu bolesti.&lt;ref name=&quot;stetoskop&quot;/&gt; Šećerna bolest se na osnovu uzroka i kliničkih manifestacija klasifikuje na dijabetes tip 1 i tip 2.

=== Dijabetes tip 1 ===
Dijabetes tip 1 se najčešće javlja kod mlađih osoba (ispod tridesete godine života), i to uglavnom u vreme [[pubertet]]a. U osnovi ovog oboljenja nalazi se autoimuni proces, koji uništava beta-ćelije pankreasa, tako da se javlja odsustvo insulina u cirkulaciji i hiperglikemija.&lt;ref name=&quot;tip1&quot;&gt;[http://www.stetoskop.info/bolesti/diabetes-mellitus-tip-1.html Diabetes mellitus tip 1]{{Dead link|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, pristup 15. septembar 2007.&lt;/ref&gt; S obzirom da je za preživljavanje obolelih neophodno doživotno uzimanje [[inzulin|insulina]], ovaj tip dijabetesa se naziva i insulin-zavisni. Takođe su u upotrebi sinonimi juvenilni i mladalački dijabetes.

'''Učestalost'''
 
Oko 9% dijabetičara u [[Severna Amerika|Severnoj Americi]] i 20% u [[Skandinavija|Skandinaviji]] ima ovaj tip šećerne bolesti. Najčešće se javlja kod mladih ljudi, ali može da se javi i kod starijih negojaznih osoba. Najveća incidenca oboljevanja utvrđena je u [[Finska|Finskoj]], a najmanja u [[Japan]]u. Ispitivanja su pokazala da je incidenca dijabetesa tipa 1 povezana sa učestalošću određenih [[antigen]]a -{HLA}- sistema. Bolest se javlja najčešće kod osoba sa nalazom -{DR 3}- i/ili -{DR 4 HLA}- [[antigen]]a. Osim toga značajan je i uticaj faktora životne sredine koji se nadovezuje na genetsku predispoziciju. Tako se beleži češća pojava ovog tipa dijabetesa u jesenjim i zimskim mesecima, kada su češće virusne infekcije. Značajan je takođe i uticaj hormona. Najveća učestalost tipa 1 šećerne bolesti je od jedanaeste do trinaeste godine života, što se povezuje sa povećanim lučenjem hormona rasta i polnih hormona u navedenom periodu, a poznato je da oni imaju dejstvo suprotno [[inzulin|insulinu]].&lt;ref name=&quot;tip1&quot;/&gt;

'''Uzroci nastanka'''

Radi se o kataboličkom poremećaju kod koga je cirkulišući insulin praktično odsutan, glukagon je povišen i beta-ćelije pankreasa ne mogu da odgovore ni na jedan stimulus. U odsustvu insulina tri glavna ciljna [[tkivo|tkiva]] na insulin (jetra, mišići i masno tkivo) ne samo da ne mogu da apsorbuju hranljive sastojke već iz svojih depoa oslobađaju [[glukoza|glukozu]], aminokiseline i masne kiseline u krvotok. Promene u metabolizmu [[lipidi|masti]] dovode do produkcije i akumulacije ketona. Ovo stanje gladovanja može biti prekinuto samo davanjem insulina.

Tip 1 dijabetes nastaje kao posledica infektivnih ili toksičnih faktora spoljašnje sredine, koje u genetski predisponirane osobe aktiviraju [[imunski sistem|imuni sistem]] koji uništava beta-ćelije. Faktori spoljašnje sredine uključuju [[virus]]e (zaušci, rubeole, koksaki virus -{B4}-), toksične hemijske agense i druge citotoksine kao što je hidrogen-cijanid.&lt;ref name=&quot;tip1&quot;/&gt;

'''Simptomi'''

Osnovni simptomi su: povećana diureza (količina izlučene mokraće), noćno mokrenje kod dece sa novootkrivenim dijabetesom, žeđ, zamagljenje vida, gubitak težine (uprkos normalnom ili povećanom apetitu), umor, slabost, posturalna hipotenzija i dr. Kod naglog početka [[bolest]]i, tj. naglo nastalog teškog insulinskog deficita, simptomi brzo progrediraju. Kada se insulinska deficitarnost razvija polako bolesnici su relativno stabilni, a klinički nalaz je minimalan.&lt;ref name=&quot;tip1&quot;/&gt;

=== Dijabetes tip 2 ===
V. glavni članak [[dijabetes melitus tip 2]]

Ovaj oblik dijabetesa se ranije nazivao insulin-nezavisnim. On nastaje kao posledica različitih abnormalnosti na nivou perifernih [[tkivo|tkiva]] i čini oko 90% svih slučajeva dijabetesa u [[Sjedinjene Američke Države|SAD]].&lt;ref name=&quot;savremeni&quot;&gt;[http://www.stetoskop.info/intervjui/savremena-terapija-dijabetesa.html Savremena terapija dijabetesa], pristup 25. septembar 2007.&lt;/ref&gt; Pacijenti koji obolevaju od ovog oblika šećerne bolesti su obično stariji od 40 godina (incidenca je najveća od 65. do 74. godine života) i najveći broj njih je gojazan. Njima nije potreban insulin za preživljavanje, ali se vremenom smanjuje insulinska sekrecija pa je potreban insulin radi postizanja optimalne glikoregulacije.&lt;ref name=&quot;tip2&quot;/&gt;

'''Učestalost'''

Prevalenca diabetesa tipa 2 je usko povezana sa pojavom [[gojaznost]]i. Prava [[epidemija]] gojaznosti koja je prisutna širom [[zemlja (planet)|sveta]] posebno u visoko industrijalizovanim zemljama i zemljama u razvoju predstavlja jedan od najznačajnijih faktora nastanka dijabetesa. Srednja učestalost dijabetesa iznosi 2-5%, najmanja je u seoskim područjima [[Narodna Republika Kina|Kine]] (ispod 1%), a najveća među Pima Indijancima u Severnoj Americi (oko 50%). O učestalosti dijabetesa u našoj zemlji nema pouzdanih podataka, ali se pretpostavlja da ona iznosi oko 3%, pri čemu je najveća u [[Vojvodina|Vojvodini]]. Oko 90% svih obolelih od dijabetesa čine oboleli od dijabetesa tipa 2.&lt;ref name=&quot;tip2&quot;/&gt;

'''Uzroci nastanka'''

Smanjena osetljivost na insulin prisutna je kod najvećeg broja obolelih sa tipom 2 dijabetesa nezavisno od telesne težine i povezuje se sa nekoliko faktora: genetskim činiocima (još nedefinisanim) koji vremenom sve više dobijaju na značaju, sedeternim načinom života, abdominalnom visceralnom gojaznošću itd.

Postoje dve osnovne grupe pacijenata sa tipom 2 dijabetesa: gojazni i negojazni tip.

Prevalenca gojaznosti varira među različitim rasama, kontinentima, kulturama, stepenu ekonomskog razvoja itd. Oko 70% osoba u [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] i [[Evropa|Evropi]] sa novootkrivenim dijabetesom je gojazno, dok je taj broj u [[Narodna Republika Kina|Kini]] i [[Japan]]u dvostruko manji. Ovi pacijenti pokazuju smanjenu osetljivost na dejstvo [[inzulin|insulina]] što posebno kolerila sa abdominalnom gojaznošću. Često je prisutna hiperplazija beta-ćelija tako da je prisutan normalni ili pojačani insulinski odgovor na glukozu u ranoj fazi bolesti. Kasnije dolazi do smanjene sekrecije beta-ćelija.

Oko 30% tip 2 dijabetičara je negojazno, mada njihov procenat varira u zavisnosti od ranije navedenih faktora. U ovih bolesnika veći problem predstavlja smanjena sekrecija insulina, ali se takođe može utvrditi i insulinska rezistencija na postreceptorskom nivou.&lt;ref name=&quot;tip2&quot;&gt;[http://www.stetoskop.info/bolesti/diabetes-mellitus-tip-2.html Diabetes mellitus tip 2], pristup 15. septembar 2007.&lt;/ref&gt;

'''Simptomi'''

Klasični simptomi prisutni kod tipa 1 se mogu naći i kod ovog oblika šećerne bolesti, ali retko na njenom početku. Većina pacijenata ima podmukli početak bolesti, koji može biti asimtomatski godinama, posebno kod gojaznih osoba gde se bolest najčešće otkriva slučajno prilikom rutinskih analiza. Negojazni pacijenti sa blagom formom dijabetesa nemaju karakterističan fizikalni nalaz u vreme otkrivanja dijabetesa.&lt;ref name=&quot;tip2&quot;/&gt;

=== Gestacioni dijabetes ===
{{main|Gestacioni dijabetes}}
Gestacioni dijabetes je oblik šećerne bolesti, koji nastaje usled neadekvatne sekrecije [[inzulin|insulina]] i produkcije hormona posteljice koji blokiraju njegovo dejstvo. Javlja se tokom [[trudnoća|trudnoće]] i dijagnostifikuje se uglavnom posle 24. nedelje trudnoće, mada može i ranije. Obično se povlači šest nedelja nakon porođaja, jer mu je glavni uzrok upravo trudnoća. Iako je prolazan, ovaj tip šećerne bolesti može da ugrozi zdravlje fetusa ili majke, a kod 20-50% žena sa ovim oboljenjem kasnije u životu se javlja dijabetes tip 2.&lt;ref name=&quot;bebac&quot;&gt;[http://www.bebac.com/index.php?show=category&amp;int_catID=47 Gestacijski dijabetes], pristup 28. novembar 2007.&lt;/ref&gt;

Gestacioni dijabetes se javlja u 2-5% svih [[trudnoća]]. Iako je ovo prolazna bolest koja se uspešno leči, kod nelečenog oblika mogu se javiti problemi sa plodom (makrozomija, fetalne malforacije i kongenitalne srčane mane). U svakom slučaju, trudnoća sa šećernom bolešću je visoko rizična, i zahteva intenzivnu kontrolu i terapiju za vreme celog njenog trajanja, kao i u toku porođaja.&lt;ref name=&quot;yumama&quot;&gt;[http://www.yumama.com/trudnoca/oboljenja/strana.php?s=dijabetes Oboljenja u trudnoći] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071016140518/http://yumama.com/trudnoca/oboljenja/strana.php?s=dijabetes |date=2007-10-16 }}, pristup 15. septembar 2007.&lt;/ref&gt;

=== Ostali tipovi ===
Postoji nekoliko retkih tipova dijabetesa, koji po svojim karakteristikama ne mogu biti svrstani u neku od gornjih kategorija. Uzrokuju ih sledeći faktori:
* genetski defekti na beta-ćelijama;
* genetski uslovljena rezistencija na insulin, koja može biti povezana sa lipodistrofijom (nepravilnim deponovanjem telesnih masti);
* bolestima pankresa, kao npr. cistična fibroza;
* hormonalni poremećaji;
* hemikalije ili lekovi.

== Komplikacije ==
{{main|Hronične komplikacije šećerne bolesti}}
Šećerna bolest je uzrok brojnih komplikacija koje dovode do invaliditeta, kao i do povećanog morbiditeta i mortaliteta.

'''Hiperglikemijska koma'''

''Hiperglikemijska'' ili ''dijabetesna koma'' je najteža i najozbiljnija akutna komplikacija ove bolesti. [[Koma]] označava stanje bolesnika bez svesti, a za njen razvoj je potrebno nekoliko dana (izuzev kod dece). Komi obično prethode hiperglikemija i acetonurija (prisustvo [[aceton]]a u urinu), mada to nije pravilo. Stanje pre pojave dijabetesne kome nosi naziv prekoma. Nju karakterišu sledeći znaci: hiperglikemija (veoma visok šećer u krvi), acetonemija (aceton u krvi), apatija, umor, pospanost, smanjeno reagovanje na direktne nadražaje (stavljanje ruke na čelo, obraz, štipanje i dr).&lt;ref name=&quot;koma&quot;&gt;[http://www.diabeta.net/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=29&amp;Itemid=87 Hiperglikemijska koma], pristup 15. septembar 2007.&lt;/ref&gt;

'''Hipoglikemija'''

''Hipoglikemija'' je pojava koju odlikuje nagli pad [[šećer]]a u [[krv]]i. Karakterišu je: zbunjenost, otežana orijentacija, lupanje [[srce|srca]], trnjenje usne ili jezika, jak osećaj gladi, znojenje, drhtavica, preterane emotivne reakcije i dr. Obično nastaje iznenada i mogu da je uzrokuju: preskakanje obroka posle uzete doze insulina, uzimanje veće doze hormona od propisane itd.&lt;ref name=&quot;d2&quot;&gt;[http://www.diabeta.net/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=30&amp;Itemid=88 Hipoglikemija], pristup 15. septembar 2007.&lt;/ref&gt;

'''Ketonurija'''

''Ketonurija'' (acidonurija ili ketoacidoza) označava prisustvo [[aceton]]a u [[krv]]i, što predstavlja ozbiljnu komplikaciju ove bolesti. Aceton je štetna materija nastala prerađivanjem [[lipidi|masti]], kiselog je karaktera pa utiče na pad -{pH}- vrednosti krvi, što ima nepovoljan uticaj na rad vitalnih organa ([[mozak]], [[jetra]], [[srce]], [[bubreg|bubrezi]] i dr). Ovo stanje je često povezano sa hiperglikemijom, a karakterišu ga sledeći znakovi i simptomi: acetonurija, acetonski zadah, gubitak telesne težine, brzo zamaranje, pojačano mokrenje, žeđ itd.&lt;ref name=&quot;d3&quot;&gt;[http://www.diabeta.net/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=12&amp;Itemid=90 Ketonurija i ketoacidoza], pristup 15. septembar 2007.&lt;/ref&gt;

'''Očne bolesti'''
[[Datoteka:Fundus photo showing focal laser surgery for diabetic retinopathy EDA10.JPG|thumb|desno|200px|Dijabetesna retinopatija]]
[[Datoteka:AMI pain front.png|thumb|desno|200px|Bol iza grudne kosti]]
''Dijabetesna retinopatija'' je oboljenje koje nastaje zbog izražene mikroangiopatije (oštećenja kapilara) u [[mrežnjača|mrežnjači]]. Vremenom oboljenje napreduje, dovodi do oštećenja vida, a u najtežim slučajevima može da dođe i do slepila.

''Dijabetesna katarakta'' se odlikuje zamućenjem sočiva [[oko|oka]] i posledičnim gubitkom oštrine vida. Uglavnom se javlja kod starijih osoba.

''Glaukom'' je očno oboljenje koga karakteriše povećana pigmentacija kanala oka koji služe za oticanje tečnosti i leči se hirurškim putem uz korišćenje veštačkih suza.&lt;ref name=&quot;d4&quot;&gt;[http://www.diabeta.net/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=41&amp;Itemid=91 Očna oboljenja], pristup 15. septembar 2007.&lt;/ref&gt;

'''Promene na koži'''

Kod dijabetičara se usled loše regulacije nivoa glukoze u krvi mogu javiti brojne promene na [[kožni sistem|koži]]: ''čirevi'', ''gljivične infekcije'', ''plikovi'' različite veličine, ''crvenilo'', ''smanjena osetljivost prema toploti'', ''žuljevi'' na stopalima i dr.&lt;ref name=&quot;d5&quot;&gt;[http://www.diabeta.net/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=34&amp;Itemid=94 Promene na koži] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080204220844/http://www.diabeta.net/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=34&amp;Itemid=94 |date=2008-02-04 }}, pristup 15. septembar 2007.&lt;/ref&gt;

'''Kardiovaskularne komplikacije'''

Bolesti srca i krvnih sudova su česta komplikacija kod svih oblika šećerne bolesti. U vodeće kardiovaskularne komplikacije se ubrajaju:
* ''hipertenzija'' (povišeni krvni pritisak) je u početku nestalna (labilna) a vremenom postaje stalna komplikacija dijabetesa, koja može nepovoljno da utiče na brojna druga sistemska oboljenja;
* ''koronarna bolest'' je komplikacija u čijoj osnovi leži suženje [[krvni sudovi|krvnih sudova]] koje izaziva ishemiju srčanog mišića, bol iza grudne kosti, brzo zamaranje i radnu nesposobnost;
* ''infarkt miokarda'' je teška komplikacija, koja može ali ne mora da se završi fatalno;
* ''moždani udar'' je još jedna ozbiljna komplikacija, koju izaziva prskanje ili začepljenje moždanih krvnih sudova;
* ''gangrena'' na stopalima itd.&lt;ref name=&quot;d6&quot;&gt;[http://www.diabeta.net/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=71&amp;Itemid=96 Bolesti srca], pristup 15. septembar 2007.&lt;/ref&gt;

'''Bolesti bubrega'''
[[Datoteka:Nodular glomerulosclerosis.jpeg|thumb|desno|200px|Dijabetesna nefropatija - preparat]]
{{main|Dijabetesna nefropatija}}
''Dijabetesna nefropatija'' je oboljenje [[bubreg]]a koje se uvek javlja obostrano. Ovo oboljenje je podmuklo i obično počinje neprimetno. To je jedna od poznih komplikacija dijabetesa i obično joj prethodi bar desetak godina trajanja šećerne bolesti. Češće se ispoljava kod pacijenata koji imaju izraženu hipertenziju. [[Dijabetesna nefropatija]] može da dovede do oštećenja bubrežne funkcije, povećanja uremije i nekada do uremijske kome.

''Papilarna nekroza'' je komplikacija karakteristična za mlađe dijabetičare. Oboljenje je vrlo ozbiljne prirode i pojavljuje se naglo kod bubrega koji imaju prisutnu dijabetesnu nefropatiju. Razvoj bolesti počinje oštrim bolom u slabinama, koji može da se širi prema preponama, praćenim temperaturom i pojavom krvi u mokraći (nekada mokraća izgleda kao čista krv).&lt;ref name=&quot;d7&quot;&gt;[http://www.diabeta.net/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=20&amp;Itemid=98 Bolesti bubrega], pristup 15. septembar 2007.&lt;/ref&gt;

'''Sindrom dijabetesnog stopala'''
[[Datoteka:Offene Wunde bei einem diabetischen Fußsyndrom.jpg|thumb|desno|200px|Sindrom dijabetesnog stopala]]
{{main|Dijabetesno stopalo}}
''Dijabetesno stopalo'' je posledica neuro-ishemijskih promena, koje se mogu iskomplikovati i dodatnom [[infekcija|infekcijom]]. Pojava čireva (ulceracija) na stopalu, zatim nastanak gangrene i posledične amputacije su značajni uzroci morbiditeta i invalidnosti kod osoba obolelih od šećerne bolesti. Ove komplikacije predstavljaju veliki medicinski, socijalni i ekonomski problem i značajno smanjuju kvalitet života obolelog.

[[Dijabetesno stopalo]] se klinčki manifestuje u vidu: čireva (sa infekcijom ili bez nje), tipičnog deformiteta stopala, pojave hroničnog otoka, ishemijskih promena, pa sve do nastanka nekroze (obamiranja pojedinih delova stopala) i gangrene.&lt;ref name=&quot;stopalo&quot;&gt;[http://www.stetoskop.info/medicinske-aktuelnosti/hronicne-komplikacije-dijabetesa.html Hronične komplikacije dijabetesa], pristup 25. septembar 2007.&lt;/ref&gt;

'''Neplodnost'''

Istraživači sa Kraljičinog Univerziteta u [[Belfast]]u su otkrili da je kod dijabetičara masa [[spermij|spermatozoida]] smanjena, dok su ostali parametri, kao što su produkcija i koncentracija sperme, oblik spermatozoida i njihova struktura i pokretljivost, normalni. Ipak, otkriveno je mnogo više oštećenja u strukturi [[DNK]] spermatozoida kod obolelih od dijabetesa.&lt;ref name=&quot;impot&quot;&gt;[http://www.medicabulum.com/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=28&amp;Itemid=31 Dijabetes dovodi do narušavanja kvaliteta sperme], pristup 27. novembar 2007.&lt;/ref&gt; Ova oštećenja mogu smanjiti plodnost [[muškarac]]a i biti povezana sa čestim pobačajima u trudnoćama izazvnanim ovakvim spermatozoidima.

== Dijagnostika ==
Uobičajeni metodi [[dijagnostika|dijagnoze]] šećerne bolesti su bazirani na različitim hemijskim (laboratorijskim) testovima urina i krvi.&lt;ref name=&quot;r4&quot;/&gt; Nekoliko studija je sa sigurnošću dokazalo da učestalost i težina hroničnih komplikacija zavise od stepena regulacije glikemije. Kao parametri za procenu glikoregulacije služe glikemija pre jela, postprandijalno (2 sata nakon jela) i glikozilisani hemoglobin -{A1c}- ([[hemoglobin]] koji se vezuje za [[glukoza|glukozu]]). Kod zdravih osoba ispod 6% hemoglobina se vezuje za glukozu, dok se kod dijabetičara, proporcionalno visini šećera u krvi, povećava i procenat vezanog hemoglobina. Tokom kontrole glikemije potrebno je uzeti sve ove parametre u obzir.&lt;ref name=&quot;savremeni&quot;/&gt;

=== Određivanje glikemije ===
Glikemija (nivo glukoze u krvi) je osnovni parametar za postavljanje [[dijagnostika|dijagnoze]] i procenu kontrole dijabetesa. Normalne vrednosti glikemije ujutru našte (na prazan stomak) se kreću u granicama 3,9-6,1 -{mmol/l}-. U ovoj analizi plazma ili serum iz venske krvi imaju prednost nad određivanjem glikemije pune krvi, pošto na nih hematokrut nema uticaj. Nivo glukoze iznad pomenute gornje granice (odnosno preko 7,22 -{mmol/l}-) ukazuje na prisustvo šećerne bolesti ili neke druge varijante dijabetesa (pituitarni ili adrenalni).&lt;ref name=&quot;stetoskop&quot;/&gt;

=== Oralni glukoza tolerans test ===
Nakon unošenja [[glukoza|glukoze]] u organizam zdravih osoba dolazi do porasta nivoa šećera u [[krv]]i u fiziološkim granicama (maksimum 7,7 -{mmol/l}-) i pada na početne vrednosti u periodu od 2 sata. Kod dijabetičara pak dolazi do prelaska ove granice i pojave viših vrednosti, tako da je test tolerancije glukoze abnormalan. Osim toga, potrebno je često 4-6 sati da bi glikemija ponovo pala na osnovnu vrednost.&lt;ref name=&quot;r4&quot;/&gt;

=== Acetonski zadah ===
U teškim oblicima dijabetesa male količine acetosirćetne [[kiselina|kiseline]] se pretvaraju u [[aceton]], koji je lako isparljiv i kao takav je prisutan u izdahnutom [[vazduh]]u. Stoga se često dijagnoza šećerne bolesti može postaviti jednostavnim detektovanjem acetona u pacijentovom dahu.

=== Pregled urina ===
Pregled urina kod dijabetičara je veoma značajan i često korišćen postupak za praćenje [[metabolizam|metabolizma]] [[ugljeni hidrati|ugljenih hidrata]]. U te svrhe koriste se: kvalitativno dokazivanje glikozurije (prisustvo glukoze u mokraći), dokazivanje ketonskih tela, pregled urina pomoću test trake itd.&lt;ref name=&quot;r13&quot;&gt;Lj. Babić, R. Borota, A. Lučić: ''Priručnik praktičnih i seminarskih vežbi iz patološke fiziologije'', (&quot;CIP&quot; Novi Sad, 2004.) {{ISBN|86-7197-217-8}} COBISS.SR-ID 198462215&lt;/ref&gt;

== Lečenje ==
[[Datoteka:Insulin Application.jpg|thumb|desno|200px|Aplikacija insulina]]
Osnovni cilj u [[terapija|terapiji]] dijabetesa je otklanjanje subjektivnih tegoba, sprečavanje akutnih i odlaganje hroničnih (vaskularnih) komplikacija, čime se produžava život obolelih, ali i poboljšava njegov kvalitet. Da bi se u tome uspelo teži se postizanju približno normalnih vrednosti glikemije (glukoze pre i posle jela), lipida, krvnog pritiska i dr.&lt;ref name=&quot;stetoskop&quot;/&gt;

U lečenju šećerne bolesti koristi se nekoliko pristupa:
* insulin u kombinaciji sa dijetom,
* medikamenti (tablete) u kombinaciji sa dijetom, i
* samo dijeta.

Izbor načina lečenja zavisi od: uzrasta pacijenta, težine bolesti, uhranjenosti i stepena fizičke kondicije.

=== Dijeta ===
Dijeta predstavlja osnovu u lečenju dijabetesa. Kod gojaznih tip 2 dijabetičara, gubitak težine je jedan od osnovnih ciljeva, kao i normalizovanje glikemije, lipida i krvnog pritiska. Ostvarivanjem prvog cilja značajno se doprinosi i ostvarivanju ostalih ciljeva u [[terapija|terapiji]].&lt;ref name=&quot;stetoskop&quot;/&gt; Dijeta mora biti individualno prilagođena načinu života, navikama u ishrani i drugim specifičnim zahtevima, a posebno stanju [[cirkulatorni sistem|kardiovaskularnog sistema]]. Periodične kontrole pacijenata u savetovalištu za dijabetičare omogućuju korigovanje dijete u skladu sa tokom i razvojem bolesti. Neophodno je odrediti: energetske potrebe, ciljnu telesnu masu, vrstu terapije, ekonomska, kulturološka, verska ograničenja dijetoterapije, intoleranciju na neke namirnice i sl.&lt;ref name=&quot;abcd&quot;&gt;[http://www.stetoskop.info/pravilna-ishrana/23.html Preporuke za ishranu obolelih od dijabetesa], pristup 5. februar 2008.&lt;/ref&gt;

Pre svega se ograničava unos [[ugljeni hidrati|ugljenih hidrata]] (55-60% od ukupne količine hrane), pravilno se odmerava potreba za unos [[lipidi|masti]] (&lt; 30%), [[holesterol]]a (&lt; 300 -{mg}- dnevno ili &gt; 25 -{g/1000 kcal}-) i naročito se vodi računa o dovoljnom unosu [[protein|belančevina]] (0,8 -{g/kg}- telesne mase) koje služe kao gradivni materijal.&lt;ref name=&quot;dijeta&quot;&gt;[http://www.diabeta.net/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=82&amp;Itemid=32 Dijeta], pristup 15. septembar 2007.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;fgh&quot;&gt;-{Diet, Nutrition and the Prevention of Chronic Diseases: Report of the WHO Study Group, Techn. Rep. Series No. 797, WHO, 1990}-&lt;/ref&gt;

Ciljevi dijetoterapije dijabetesa su:
* obezbeđivanje optimalne količine hranljivih materija,
* obezbeđivanje optimalnog energetskog unosa,
* dostizanje i održavanje poželjne telesne mase,
* usklađivanje preporuka sa navikama i ukusom,
* usklađivanje preporuka u odnosu na dostupnost pojedinih namirnica,
* usklađivanje ishrane sa posebnim fiziološkim stanjima,
* prilagođavanje dijete posebnim terapijskim zahtevima,
* održavanje glikemije u fiziološkim granicama,
* održavanje nivoa lipida u krvi u poželjnim granicama,
* sprečavanje akutnih i odlaganje hroničnih komplikacija.&lt;ref name=&quot;abcd&quot;/&gt;

=== Medikamenti ===
Svi [[lijek|lekovi]] u tabletama (pilule), koji se upotrebljavaju za lečenje šećerne bolesti nose zajednički medicinski naziv oralni ili peroralni antidijabetici. Ovi lekovi se primenjuju samo kod onih dijabetičara kod kojih [[ćelija|ćelije]] stvaraju [[inzulin|insulin]], ali ga proizvode u nedovoljnoj količini za potrebe organizma u metabolizmu šećera.

Neki [[oralni antidijabetici]] ispoljavaju svoje delovanje utičući direktno na [[pankreas]], drugi razvijaju svoj uticaj preko delovanja na periferiju (uticaj na preradu glukoze u ćelijama), neki utiču na poboljšanje senzitivnosti organizma na insulin ili usporavaju varenje ugljenih hidrata itd.

Prema dužini delovanja svi tabletirani lekovi se dele na:
* kratkodelujuće (dužina delovanja od 7 do 10 časova), i
* dugodelujuće (dužina delovanja do 36 časova).

Količinu i vrstu leka u odnosu na stanje šećerne bolesti određuje lekar specijalista (dijabetolog, endokrinolog, internista, specijalista opšte medicine) ili lekar opšte prakse. Oralni antidijabetici se uzimaju neposredno posle uzetog obroka, kako bi svojim delovanjem podstakli odgovarajuće ćelije pankreasa na &quot;dopunsko&quot; izlučivanje insulina.&lt;ref name=&quot;lekovi&quot;&gt;[http://www.diabeta.net/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=83&amp;Itemid=33 Tabletirani lekovi], pristup 15. septembar 2007.&lt;/ref&gt;

=== Insulin ===
Sve vrste industrijski proizvedenog [[inzulin|insulina]] imaju određeno vreme delovanja i dele se u šest glavnih grupa:&lt;ref name=&quot;insulin&quot;&gt;[http://www.diabeta.net/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=32&amp;Itemid=38 Vrste insulina], pristup 15. septembar 2007.&lt;/ref&gt;

{| border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;5&quot; cellspacing=&quot;0&quot; align=&quot;center&quot;
|colspan=1 rowspan=2 | [[Datoteka:Inzulín.jpg|center|150px|Insulin]]
|! style=&quot;background:#ABCDEF&quot; colspan=3 align=&quot;center&quot; | '''VRSTE I DELOVANjE INSULINA'''
|-
|colspan=1 align=&quot;center&quot;|'''Početak dejstva'''
|colspan=1 align=&quot;center&quot;|'''Period dejstva'''
|colspan=1 align=&quot;center&quot;|'''Prestanak delovanja'''
|-
|align=&quot;left&quot;|Brzodelujući insulin
|align=&quot;center&quot;|5 – 15 -{min}-
|align=&quot;center&quot;|45 - 90 -{min}-
|align=&quot;center&quot;|3 – 5 -{h}-
|-
|align=&quot;left&quot;|Kratkodelujući insulin
|align=&quot;center&quot;|30 -{min}-
|align=&quot;center&quot;|2 - 5 -{h}-
|align=&quot;center&quot;|5 – 8 -{h}-
|-
|align=&quot;left&quot;|Srednjedelujući insulin
|align=&quot;center&quot;|1 – 3 -{h}-
|align=&quot;center&quot;|6 - 12 -{h}-
|align=&quot;center&quot;|16 – 24 -{h}-
|-
|align=&quot;left&quot;|Dugodelujući insulin
|align=&quot;center&quot;|4 – 6 -{h}-
|align=&quot;center&quot;|8 - 20 -{h}-
|align=&quot;center&quot;|24 – 28 -{h}-
|-
|align=&quot;left&quot;|Veoma dugodelujući insulinski analog (Lantus)
|align=&quot;center&quot;|1 -{h}-
|align=&quot;center&quot;|24 -{h}-
|align=&quot;center&quot;|24 -{h}-
|-
|align=&quot;left&quot;|Veoma dugodelujući insulinski analog (Levemir)
|align=&quot;center&quot;|2 -{h}-
|align=&quot;center&quot;|18 -{h}-
|align=&quot;center&quot;|18 -{h}-
|-
|align=&quot;left&quot;|Mikstardi insulina (kombinacija kratkodelujućeg i dugodelujućeg)
|align=&quot;center&quot;|30 -{min}-
|align=&quot;center&quot;|7 - 12 -{h}-
|align=&quot;center&quot;|16 - 24 -{h}-
|}

[[Datoteka:Inzulínová pera.jpg|thumb|desno|200px|&quot;Penkala&quot;]]
[[Datoteka:Insulin pump with infusion set.jpg|thumb|desno|200px|Insulinska pumpa]]

U prošlosti se za terapiju koristio insulin dobijen iz pankreasa [[životinje|životinja]]. Međutim, u novije vreme je procesom rekombinantne [[DNK]] tehnike proizveden humani insulin koji se pokazao znatno boljim. Naime, kod mnogih pacijenata se razvija imunost i senzitizacija na insulin životinja tako da je njegova upotreba ograničena.

Najbolji i najprirodniji način lečenja šećerne bolesti je uzimanje insulina. Odrasli dijabetičar u svakodnevnoj praksi koristi potkožno tkivo za davanje insulina (abdomen, nadlaktice, butina, zadnjica). Injekcija se daje pod kožu na mestima na kojima je davanje injekcija ove vrste bezopasno. Osim klasičnih špriceva, u poslednje vreme se koriste i plastične brizgalice (&quot;penkala&quot;).

Insulinska pumpa je aparat koji se koristi za automatsko ubrizgavanje određene vrste i količine insulina u zadato vreme. Ubrizgavanje se vrši putem tankog plastičnog ili teflonskog katetera dužine od 60 do 110 -{cm}-, koji na svom kraju ima malu iglu ili plastičnu kanilu (cevčicu). Aparat nije u potpunosti automatizovan, jer pacijent sam određuje dozu u zavisnosti od visine glikemije i vrste namirnica u obrocima. Insulinska pumpa je precizan i vrlo fleksibilan način regulacije šećerne bolesti i ona omogućava dijabetičaru održavanje odličnog nivoa šećera u krvi i normalan život. Komplikacije izazvane loše regulisanim dijabetesom se ređe javljaju, a ukoliko su već prisutne njihovo dalje napredovanje je svedeno na najmanju moguću meru.&lt;ref name=&quot;pumpa&quot;&gt;[http://www.diabeta.net/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=47&amp;Itemid=42 Insulinska pumpa], pristup 15. septembar 2007.&lt;/ref&gt;

=== Hirurške metode ===
Dijabetes tip 2 može se u roku od nekoliko dana izlečiti gastričnim bajpasom kod 80-100% gojaznih pacijenata, kao i kod određenog broja [[čovjek|ljudi]] normalne telesne težine. Ovo nije posledica gubitka kilograma, jer se taj efekat javlja tek kasnije.&lt;ref name=&quot;bajpas&quot;&gt;Rubino F, Gagner M (2002). &quot;Potential of surgery for curing type 2 diabetes mellitus&quot;. Ann. Surg. 236 (5): 554-9&lt;/ref&gt; Nakon ovog hirurškog zahvata stopa smrtnosti kod dijabetičara se smanjuje za čak 40%.&lt;ref name=&quot;bajpas2&quot;&gt;Sjöström L, Narbro K, Sjöström CD, et al (2007). &quot;Effects of bariatric surgery on mortality in Swedish obese subjects&quot;. N. Engl. J. Med. 357 (8): 741-52&lt;/ref&gt;

=== Samokontrola ===
[[Datoteka:Glukometr OT.jpg|thumb|desno|200px|Glukometar]]
Obuku (edukaciju) dijabetičara za samokontrolu bolesti obavlja lekar endokrinolog ili njegovi saradnici. Program samokontrole obuhvata sledeće:
* kontrolu telesne težine;
* poseban režim ishrane;
* fizičku aktivnost;
* davanje insulina ili uzimanje tabletiranih lekova;
* redovno (poželjno svakodnevno) merenje visine šećera u krvi;
* pregled mokraće ili krvi putem tračica za određivanje visine ketona (acetona);
* evidenciju rezultata dobijenih kontrolnim pregledima;
* korišćenje odgovarajućih [[minerali|minerala]], [[vitathumb|vitamina]] i [[antioksidansi|antioksidanasa]].&lt;ref name=&quot;samokontrola&quot;&gt;[http://www.diabeta.net/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=24&amp;Itemid=47 Kontrola šećerne bolesti], pristup 15. septembar 2007.&lt;/ref&gt;

== Prevencija ==
Primarna prevencija dijabetesa tip 1 može se realizovati preko &quot;visoko rizičnog&quot; ili &quot;populaciono baziranog&quot; pristupa. Pristup visokog rizika uključuje identifikaciju rizičnih pojedinaca (rođaci prvog i drugog stepena), a zatim prevenciju početka bolesti uticajem na genetsku osetljivost ili precipitirajuće faktore spoljašne sredine. Populaciono baziran pristup je mnogo teži i cilj mu je modifikacija stila života ili eliminacija spoljašnih faktora, za koje je poznato da su faktori rizika za dijabetes tip 1. Glavni problem u prevenciji primenom &quot;visoko rizičnog&quot; pristupa je da se samo 12-15% bolesti javlja u porodici, a čak 85% sporadično.&lt;ref name=&quot;tip1&quot;/&gt;

Istraživanje iz [[1980]]. godine je pokazalo da dojenje u velikoj meri smanjuje rizik od nastanka šećerne bolesti.&lt;ref name=&quot;eng28&quot;&gt;Borch-Johnsen K, Joner G, Mandrup-Poulsen T, Christy M, Zachau-Christiansen B, Kastrup K, Nerup J (1984). &quot;Relation between breast-feeding and incidence rates of insulin-dependent diabetes mellitus. A hypothesis&quot;. Lancet 2 (8411): 1083-6&lt;/ref&gt; Istraživanje je obuhvatilo i druge vrste nutrijenasa, ali je kod veoma malog broja pronađena čvrsta veza između njihovog konzumiranja i nastanka dijabetesa tip 1.&lt;ref name=&quot;eng29&quot;&gt;Virtanen S, Knip M (2003). &quot;Nutritional risk predictors of beta cell autoimmunity and type 1 diabetes at a young age&quot;. Am J Clin Nutr 78 (6): 1053-67&lt;/ref&gt;

Rizik od nastanka dijabetesa tip 2 može se u velikoj meri smanjiti uvođenjem dijetnog režima ishrane i povećanjem fizičke aktivnosti.&lt;ref name=&quot;eng30&quot;&gt;Lindström J, Ilanne-Parikka P, Peltonen M, Aunola S, Eriksson J, Hemiö K, Hämäläinen H, Härkönen P, Keinänen-Kiukaanniemi S, Laakso M, Louheranta A, Mannelin M, Paturi M, Sundvall J, Valle T, Uusitupa M, Tuomilehto J (2006). &quot;Sustained reduction in the incidence of type 2 diabetes by lifestyle intervention: follow-up of the Finnish Diabetes Prevention Study.&quot;. Lancet 368 (9548): 1673-9&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;eng50&quot;&gt;Knowler W, Barrett-Connor E, Fowler S, Hamman R, Lachin J, Walker E, Nathan D (2002). &quot;Reduction in the incidence of type 2 diabetes with lifestyle intervention or metformin.&quot;. N Engl J Med 346 (6): 393-403&lt;/ref&gt; Različite studije (''-{Finish Diabetes Prevention Study, Stocholm Diabetes Prevention Program}-'' i sl) su pokazale da se najbolji rezultati dobijaju kombinacijom primene individualno podešene dijete i povećane kontrolisane fizičke aktivnosti.&lt;ref name=&quot;study&quot;&gt;[http://www.med.bg.ac.rs/dloads/endokrina/22_Djordjevic.pdf Prevencija insulin-nezavisnog (tip 2) dijabetesa]{{Dead link|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; Za prevenciju ovog tipa bolesti je veoma značajan i [[magnezij]]um.&lt;ref name=&quot;eng33&quot;&gt;van Dam RM, Hu FB, Rosenberg L, Krishnan S, Palmer JR (2006). &quot;Dietary calcium and magnesium, major food sources, and risk of type 2 diabetes in U.S. black women&quot;. Diabetes Care 29 (10): 2238-43&lt;/ref&gt;

== Epidemiološki status ==
Prema saopštenju [[WHO|Svetske zdravstvene organizacije]] u [[2006]]. godini je od dijabetesa bolovalo najmanje 171 milion ljudi širom [[zemlja (planet)|sveta]]. To je jedno od najčešćih hroničnih nezaraznih oboljenja.&lt;ref name=&quot;batu&quot;&gt;[http://www.batut.org.yu/activenews_view.asp?articleID=130 Incidenca i mortalitet od dijabetesa u Srbiji] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071117054224/http://www.batut.org.yu/activenews_view.asp?articleID=130 |date=2007-11-17 }}, pristup 27. novembar 2007.&lt;/ref&gt; Incidenca je u naglom porastu, pa se procenjuje da će do 2030. ovaj broj biti udvostručen. U [[Srbija|Srbiji]] je u isto vreme broj dijabetičara iznosio oko 500.000 (što predstavlja 6,7% populacije) sa tendencijom daljeg porasta.&lt;ref name=&quot;savremeni&quot;/&gt; Od ukupnog broja obolelih, oko 90% ili više boluje od dijabetesa tip 2. Pri tome, najmanje polovina obolelih nema postavljenu dijagnozu i ne zna za svoju bolest.&lt;ref name=&quot;batu&quot;/&gt;

Šećerna bolest je prisutna svuda u svetu, a posebno je izražena u razvijenim zemljama. Ipak, najveći porast broja obolelih se očekuje u [[Azija|Aziji]] i [[Afrika|Africi]].

Američka dijabetološka asocijacija je objavila da približno 18,3% ljudi starijih od 60 godina ima ovu bolest.&lt;ref name=&quot;seniors&quot;&gt;[http://www.dlife.com/dLife/do/ShowContent/daily_living/seniors/ Seniors and Diabetes] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070519084329/http://www.dlife.com/dLife/do/ShowContent/daily_living/seniors/ |date=2007-05-19 }}, pristup 14. maj 2007.&lt;/ref&gt;

Dijabetes je u Srbiji peti vodeći uzrok [[stopa smrtnosti|smrtnosti]], a na godišnjem nivou od ove bolesti umre približno 2500 osoba. Stvaran broj umrlih je daleko veći, imajući u vidu da oboleli od dijabetesa najčešće umiru od [[srčani udar|infarkta]], [[moždani udar|šloga]] i hronične bubrežne insuficijencije. Poslednjih 20 godina uočen je značajan porast umiranja od ovog oboljenja, a očekuje se da se ovakav trend nastavi i u narednom periodu, prevashodno zbog visoke učestalosti faktora rizika.&lt;ref name=&quot;batu&quot;/&gt;

== Rezolucija Ujedinjenih nacija ==

Na Generalnoj skupštini [[Ujedinjeni narodi|Ujedinjenih nacija]] održanoj [[20. 12.|20. decembra]] [[2006]]. godine jednoglasno je usvojena ''Rezolucija o dijabetesu''.&lt;ref name=&quot;rezolucija&quot;&gt;[http://www.unitefordiabetes.org/campaign/resolution.html Rezolucija o dijabetesu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071128054335/http://www.unitefordiabetes.org/campaign/resolution.html |date=2007-11-28 }}, pristup 29. novembar 2007.&lt;/ref&gt; Prvi put je jedno nezarazno [[bolest|oboljenje]] označeno kao globalni problem koji se tretira poput infektivne epidemije. Sve države sveta pozvane su da formiraju nacionalnu politiku [[prevencija|prevencije]], [[terapija|lečenja]] i brige za obolele od dijabetesa u skladu sa stepenom razvijenosti sistema zdravstvene zaštite.

Ideju za kampanju, koja je prethodila usvajanju rezolucije, dala je šesnaestogodišnja Klara Rozenfild u toku kongresa [http://www.idf.org Međunarodne dijabetološke federacije] u [[Pariz]]u [[2003]]. godine. Rezolucija ima za cilj da se:
* poveća opšta svest o dijabetesu na globalnom nivou,
* jasnije sagledaju humane, socijalne i ekonomske posledice ove bolesti,
* dijabetes postane prioritet u zdravstvenoj politici pojedinih zemalja,
* primene isplative strategije za prevenciju dijabetesnih komplikacija,
* primene realne strategije u javnom zdravlju u cilju prevencije dijabetesa
* prepoznaju grupe sa specifičnim potrebama i
* intenziviraju istraživanja svih terapijskih mogućnosti.&lt;ref name=&quot;unite&quot;&gt;[http://www.diabetes.org.rs/pod01.htm Zajedno za dijabetes] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090511000845/http://www.diabetes.org.rs/pod01.htm |date=2009-05-11 }}, pristup 27. novembar 2007.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;izzzns&quot;&gt;[http://www.izzzns.org.yu/14Nov-2007.htm Institut za javno zdravlje Vojvodine] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080205035801/http://www.izzzns.org.yu/14Nov-2007.htm |date=2008-02-05 }}, pristup 27. novembar 2007.&lt;/ref&gt;

[[Svetski dan dijabetesa|Svetski dan borbe protiv dijabetesa]] ([[14. 11.|14. novembar]]) je uvršten u zvanični kalendar UN i ovaj datum se obeležava širom [[zemlja (planet)|sveta]].&lt;ref name=&quot;world&quot;&gt;[http://www.worlddiabetesday.org Svetski dan borbe protiv dijabetesa], pristup 26. novembar 2007.&lt;/ref&gt;. S obzirom da je [[plavo|plava]] zvanična boja Ujedinjenih nacija, na taj dan je [[2007]]. veliki broj znamenitosti bio osvetljen plavim reflektorima ([[Empajer stejt bilding]], [[Slapovi Niagare|Nijagarini vodopadi]], [[Tokijo|Tokijski]] toranj, zgrada Opere u [[Sydney|Sidneju]], most preko [[Bosfor]]a i dr). U ovoj globalnoj kampanji je učestvovao i [[Beograd]] ([[Dom Narodne skupštine Republike Srbije]], statua [[Pobednik (spomenik)|Pobednika]] na [[Kalemegdan]]u) i drugi gradovi u [[Srbija|Srbiji]].

== Vanjske veze ==
{{Commonscat|Diabetes mellitus}}
* [http://www.who.int/nutrition/topics/dietnutrition_and_chronicdiseases/en/ Diet, Nutrition and the prevention of chronic diseases] (including diabetes) by a Joint [[WHO]]/[[Organizacija za prehranu i poljoprivredu|FAO]] Expert consultation (2003) - [http://www.greenfacts.org/en/diet-nutrition/l-2/6-diabetes-diet.htm Summary] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070827225416/http://www.greenfacts.org/en/diet-nutrition/l-2/6-diabetes-diet.htm |date=2007-08-27 }} by [[GreenFacts]].
* [http://dijabetes.plivazdravlje.hr/ Pliva zdravlje]
* [http://ndep.nih.gov/ National Diabetes Education Program]
* [http://spasinada.org.yu/index.php?option=com_content&amp;task=blogcategory&amp;id=0&amp;Itemid=26 Udruženje invalida i dijabetičara] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081229101613/http://spasinada.org.yu/index.php?option=com_content&amp;task=blogcategory&amp;id=0&amp;Itemid=26 |date=2008-12-29 }}
* [http://www.batut.org.yu/web%20dokumenta/Incidencija%20i%20mortalitet%20od%20dijabetesa.ppt Incidenca i mortalitet od dijabetesa u Srbiji]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://www.cdc.gov/diabetes/ Center for Disease Control Diabetes Section]
* [http://www.dhealth.org/ Diabetes Health Institute] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070708230900/http://www.dhealth.org/ |date=2007-07-08 }}
* [http://dijeta.in Dijeta za mršavljenje]
* [http://www.diabeta.net Dijabetološki savez Srbije]
* [http://www.diabetes.ca/ Canadian Diabetes Association] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210112225159/http://www.diabetes.ca/ |date=2021-01-12 }}
* [http://www.diabetes.niddk.nih.gov/ National Diabetes Information Clearinghouse] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070115100736/http://diabetes.niddk.nih.gov/ |date=2007-01-15 }}
* [http://www.diabetes.org.rs/ Udruženje za borbu protiv šećerne bolesti] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111108005838/http://www.diabetes.org.rs/ |date=2011-11-08 }}
* [http://www.diabetes.org.uk Diabetes UK]
* [http://www.diabetes.org/ American Diabetes Association]
* [http://www.diabeteshealth.com/ Istraživanja vezana za šećernu bolest] {{en}}
* [http://www.diabetesmine.com/ Blog o dijabetesu] {{en}}
* [http://www.diabetesnsw.com.au/ Diabetes Australia-NSW]
* [http://www.diabetesportal.com/ Aspekti šećerne bolesti] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111228124841/http://diabetesportal.com/ |date=2011-12-28 }} {{en}}
* [http://www.hbomc.co.rs/savetovalista/diabetes.htm Savetovalište] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110118222015/http://www.hbomc.co.rs/savetovalista/diabetes.htm |date=2011-01-18 }}
* [http://www.heartclinic.co.yu/dijabetes.html Saveti za dijabetičare] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090211194528/http://heartclinic.co.yu/dijabetes.html |date=2009-02-11 }}
* [http://www.idf.org/ International Diabetes Federation]
* [http://www.idsoc.org/ The Immunology of Diabetes Society] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070119235303/http://www.idsoc.org/ |date=2007-01-19 }}
* [http://www.insulin-pumpers.org/ O insulinskim pumpicama] {{en}}
* [http://www.jdrf.org/ Juvenile Diabetes Research Foundation]
* [http://www.joinleenow.org The Iacocca Foundation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071111022057/http://www.joinleenow.org/ |date=2007-11-11 }}
* [http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/diabetes.html MedlinePlus Diabetes from the U.S. National Library of Medicine]
* [http://www.pobedidijabetes.org/ Pobedi dijabetes] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090131092501/http://pobedidijabetes.org/ |date=2009-01-31 }}
* [http://www.stetoskop.info/zdravlje-mladih/dijabetes-kod-mladih.html Dijabetes kod mladih]
* [http://www.unitefordiabetes.org/campaign/resolution.html Rezolucija o dijabetesu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071128054335/http://www.unitefordiabetes.org/campaign/resolution.html |date=2007-11-28 }} {{en}}
* [http://www.who.int/diabetes/en/ World Health Organization — The Diabetes Programme]
* [http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs312/en/ World Health Organization fact sheet on diabetes]
* [http://www.who.int/nutrition/topics/dietnutrition_and_chronicdiseases/en/ Dijeta, ishrana i prevencija hroničnih bolesti] {{en}}
* [http://www.worlddiabetesday.org Svetski dan borbe protiv dijabetesa] {{en}}
* [http://www-news.uchicago.edu/releases/06/060911.diabetes.shtml Molecular medicine comes to the rescue: Targeted therapy turns life around for child with neonatal diabetes]
* http://dijabetraska.org.rs {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180322110357/http://dijabetraska.org.rs/ |date=2018-03-22 }}

== Povezano ==
* [[Insipidni dijabetes]]

== Reference ==
{{reflist|2}}

[[Kategorija:Problemi]]
[[Kategorija:Endokrinologija]]
[[Kategorija:Šećerna bolest]]
[[Kategorija:Bolesti]]</text>
      <sha1>42pytimgt71czlaxipb08n4sz3dqxyp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Fizikalna hemija</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7891</id>
    <revision>
      <id>42669383</id>
      <parentid>42658460</parentid>
      <timestamp>2026-08-08T00:41:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aca</username>
        <id>108187</id>
      </contributor>
      <comment>+</comment>
      <origin>42669383</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34065" sha1="2f56xfrhuphgzpbk9wh5y6aie40259y" xml:space="preserve">'''Fizikalna kemija''' ili '''fizička hemija''' je nastala objedinjavanjem znanja iz [[fizika|fizike]], [[kemija|hemije]], [[termodinamika|termodinamike]] i [[kvantna mehanika|kvantne mehanike]] da bi se opažene makroskopske pojave opisale na atomskom i molekulskom nivou, dakle, fizikalna kemija se bavi vezom između mikroskopskih i makroskopskih osobina materije. Npr., veličina [[molekula]] u tekućini se može odrediti na osnovu mjerenja njenog indeksa prelamanja i gustoće, ili na osnovu toplinskog kapaciteta i površinskog napona.&lt;ref&gt;{{Cite book |ref= harv|last1=Atkins|first1= P.W.|publisher=Oxford University Press|isbn= 0-19-879285-9| title=Physical Chemistry}}&lt;/ref&gt;

Fizička hemija, za razliku od [[hemijska fizika|hemijske fizike]], je predominantno (mada ne uvek) makroskopska ili supra-molekularna nauka. Većina principa na kojima je fizička hemija zasnovana su koncepti vezani za mase, pre nego za same molekularne/atomske strukture. Na primer, [[hemijska ravnoteža]], i [[koloid]]i.

Neki od odnosa koje fizička hemija nastoji da reši uključuju efekte: 
* [[Međumolekulska sila|Intermolekularnih sila]] koje proizvode fizička svojstva materijala ([[Plastičnost (fizika)|plastičnost]],&lt;ref&gt;R. Hill, The Mathematical Theory of Plasticity, Oxford University Press (1998)
 Jacob Lubliner, Plasticity Theory, Macmillan Publishing, New York (1990)&lt;br /&gt;
 L. M. Kachanov, Fundamentals of the Theory of Plasticity, Dover Books&lt;br /&gt;
 A.S. Khan and S. Huang, Continuum Theory of Plasticity, Wiley (1995)&lt;br /&gt;
 J. C. Simo, T. J. Hughes, Computational Inelasticity, Sprinɡ&lt;/ref&gt; [[Vlačna čvrstoća|zatezna čvrstoča]]&lt;ref name=&quot;riteh.uniri.hr&quot;&gt;[http://www.riteh.uniri.hr/zav_katd_sluz/zvd_kons_stroj/katedre/konstruiranje/kolegiji/ke1/ke1_materijali_vj/1.UvodOsnove.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170228170156/http://www.riteh.uniri.hr/zav_katd_sluz/zvd_kons_stroj/katedre/konstruiranje/kolegiji/ke1/ke1_materijali_vj/1.UvodOsnove.pdf|date=2017-02-28}} &quot;Konstrukcijski elementi I&quot;, Tehnički fakultet Rijeka, Božidar Križan i Saša Zelenika, 2011.&lt;/ref&gt;, [[površinski napon]]&lt;ref&gt;{{Cite book |ref= harv|last=White|first=Harvey E.|title=Modern College Physics|url= https://archive.org/details/dli.ernet.425353|publisher=van Nostrand|year=1948|isbn=0442294018}}&lt;/ref&gt; u [[tečnost]]ima).

* [[Hemijska kinetika|Reakcione kinetike]] na [[Brzina hemijske reakcije|brzinu reakcije]].&lt;ref&gt;{{Cite book |ref= harv|last=Dondur| first = dr. Vera | authorlink = | title = Hemijska kinetika | origdate = | origyear =  | origmonth = |url=| accessdate = | edition =  | date = |year=1982| month =  | publisher = Univerzitet u Beogradu, Prirodnomatematički fakulteti, Fakultet za fizičku hemiju| location = Beograd| language =  | isbn = 86-87139-04-9| doi =|pages=| chapter = | chapterurl = |quote =}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |ref= harv|last=Dragojević| first = Milosav | authorlink = | coauthors = M. Popović, S. Stević, V. Šćepanović | title = Opšta hemija| origdate =  | origyear = | origmonth = |url=| edition = 2. izdanje|year=1999| publisher = Univerzitet u Beogradu, Tehnološko-metalurški fakultet | location = Beograd| language = | id = {{COBISS|ID=76815884}} | doi =|pages=| chapter =  | chapterurl = |quote = }}&lt;/ref&gt;
* Identiteta jona i električne provodnosti na materijale.
* [[Površinska hemija|Površinske hemije]] i [[elektrohemija|elektrohemije]] [[Ćelijska membrana|membrana]].&lt;ref&gt;{{cite book|url=http://books.google.co.in/books?id=v1oU13xAl6AC&amp;pg=RA1-PA134|page=134|title=Surface chemistry and electrochemistry of membranes|author=Torben Smith Sørensen|publisher=CRC Press|year=1999|isbn=0-8247-1922-0}}&lt;/ref&gt;
* Interakcije jednog tela sa drugim u smislu količine [[toplota|toplote]] i [[rad (fizika)|rada]], što je oblast [[termodinamika|termodinamike]].&lt;ref&gt;Arnold Sommerfeld (1952/1956). ''Thermodynamics and Statistical Mechanics'', Academic Press, New York.&lt;/ref&gt;
* Transfera toplote između hemijskog sistema i njegovog okruženja tokom promene [[faza (termodinamika)|faze]], ili tokom [[hemijska reakcija|hemijske reakcije]], to je oblast [[termohemija|termohemije]]&lt;ref&gt;{{cite book | author=Perrot, Pierre | title=A to Z of Thermodynamics | url=https://archive.org/details/tozofthermodynam0000perr_o6t1 | publisher=Oxford University Press | year=1998 | isbn=0-19-856552-6}}&lt;/ref&gt;
* Izučavanje [[koligativna svojstvarastvora|koligativnih svojstva]] broja vrsta prisutnih u rastvoru.&lt;ref&gt;McQuarrie, Donald, et al. ''Colligative properties of Solutions&quot; General Chemistry Mill Valley: Library of Congress, 2011.&lt;/ref&gt;
* Uspostavljanje korelacija između broja faza, broja komponenti i broja stepena slobode uz pomoć [[pravilo faza|pravila faza]].&lt;ref&gt;{{cite book|last=Predel|first=Bruno |author2=Hoch, Michael J. R |author3=Pool, Monte |title=Phase Diagrams and Heterogeneous Equilibria : A Practical Introduction|year=2004|url=https://archive.org/details/phasediagramshet0000pred|publisher=Springer|isbn=3-540-14011-5}}&lt;/ref&gt;
* Reakcije [[elektrohemijska ćelija|elektrohemijskih ćelija]].

== Ključni koncepti ==
Ključni koncepti fizičke hemije se tiču načina na koji se čista fizika primenjuje na hemijske probleme.

Jedan od ključnih koncepata klasične hemije je da se sva [[hemijsko jedinjenje|hemijska jedinjenja]] mogu opisati kao grupe [[atom]]a [[hemijska veza|vezanih]] zajedno, a [[hemijska reakcija|hemijske reakcije]] se mogu opisati kao formiranje i raskidanje tih veza. Predviđanje svojstava hemijskih jedinjenja polazeći od opisa atoma i načina na koji su oni vezani, jedan je od glavnih ciljeva fizičke hemije. Da bi se precizno opisali atomi i veze, neophodno je da se zna gde su [[atomsko jezgro|nukleusi]], i kako su elektroni raspoređeni oko njih.&lt;ref name=&quot;Atkins249&quot;&gt;Atkins, Peter and Friedman, Ronald (2005). ''Molecular Quantum Mechanics'', p. 249. Oxford University Press, New York. {{ISBN|0-19-927498-3}}.&lt;/ref&gt;
       
[[Kvantna hemija]], koja je potpolje fizičke hemije se bavi primenom [[kvantna mehanika|kvantne mehanike]] na hemijske probleme. Ona pruža oruđa za određivanje jačine i oblika veza,&lt;ref name=Atkins249 /&gt; načina kretanja nukleusa, i načina na koji hemijska jedinjenja apsorbuju ili emituju svetlost.&lt;ref&gt;Atkins, Peter and Friedman, Ronald (2005). ''Molecular Quantum Mechanics'', p. 342. Oxford University Press, New York. {{ISBN|0-19-927498-3}}.&lt;/ref&gt; [[Spektroskopija]] je srodna potdisciplina fizičke hemije koja se specifično bavi interakcijama [[elektromagnetna radijacija|elektromagnetne radijacije]] sa materijom.

Još jedna grupa važnih pitanja u hemiji se tiče vrsta reakcija koje se mogu spontano odvijati, kao i mogućih svojstava date hemijske smeše. Ta pitanja su u oblasti izučavanja [[hemijska termodinamika|hemijske termodinamike]], koja određuje granice kvantiteta kao što je stepen do kojeg se reakcija može odvijati, ili količina energije koja se može konvertovati u rad u [[Motor s unutrašnjim sagorijevanjem|mašini sa unutrašnjim sagorevanjem]], i koja pruža veze između svojstava kao što su [[Termička dilatacija|koeficijent termalne ekspanzije]] i brzina promene [[entropija|entropije]] sa [[pritisak|pritiskom]] za [[gas]] ili [[tečnost]].&lt;ref&gt;Landau, L. D. and Lifshitz, E. M. (1980). ''Statistical Physics'', 3rd Ed. p. 52. Elsevier Butterworth Heinemann, New York. {{ISBN|0-7506-3372-7}}.&lt;/ref&gt; To se često može koristiti za procenu izvodivosti dizajna reaktora ili mašine, ili za proveru validnosti eksperimentalnih podataka. U izvesnoj meri, [[Kvazistatički proces|kvazi-ekvilibrijum]]ska i [[neravnotežna termodinamika]] mogu da opišu ireverzibilne promene.&lt;ref name=&quot;Hill1&quot;&gt;Hill, Terrell L. (1986). ''Introduction to Statistical Thermodynamics'', p. 1. Dover Publications, New York. {{ISBN|0-486-65242-4}}.&lt;/ref&gt; Međutim, klasična termodinamika se uglavnom bavi sistemima u [[Termodinamička ravnoteža|ekvilibrijumu]] i [[reverzibilni proces (termodinamika)|reverzibilnim promenama]], a ne time šta se zapravo dogodi, ili koliko brzo, daleko od ekvilibrijuma.

Koje reakcije se odvijaju i kojom brzinom je predmet [[hemijska kinetika|hemijske kinetike]], još jedne grane fizičke hemije. Ključna ideja u hemijskoj kinetici je da bi [[reagens]]i reagovali i formirali [[Produkt (hemija)|produkte]], većina hemijskih vrsta mora da prođe kroz [[prelazno stanje|prelazna stanja]] koja imaju višu [[Termodinamička slobodna energija|energiju]] nego bilo reaktanti ili produkti i služe kao reakcione barijere.&lt;ref&gt;Schmidt, Lanny D. (2005). ''The Engineering of Chemical Reactions'', 2nd Ed. p. 30. Oxford University Press, New York. {{ISBN|0-19-516925-5}}.&lt;/ref&gt; U opštem slučaju, što je viša barijera, to je sporija reakcija. Druga ideja je da se većina hemijskih reakcija odvija kao sekvenca [[elementarna reakcija|elementarnih reakcija]],&lt;ref&gt;Schmidt, Lanny D. (2005). ''The Engineering of Chemical Reactions'', 2nd Ed. p. 25, 32. Oxford University Press, New York. {{ISBN|0-19-516925-5}}.&lt;/ref&gt; svaka od kojih sa svojim sopstvenim prelaznim stanjem. Ključna pitanja u kinetici su kako brzina hemijske reakcije zavisi od temperature i koncentracije reaktanata i [[kataliza]]tora u reakcionoj smeši, kao i kako se katalizatori i reakcioni uslovi mogu podesiti da se optimizuje brzina reakcije.

Činjenica da se brzina odvijanja hemijske reakcije često može specificirati sa samo nekoliko koncentracija i temperatura, bez potrebe za poznavanjem svih pozicija i brzina molekula u smeši, je specijalni slučaj još jednog ključnog koncepta fizičke hemije. To je da u meri u kojoj inžinjer to treba da zna, sve što se događa u smeši sa velikim brojem čestica (možda reda veličine [[Avogadrova konstanta|Avogadrove konstance]], 6 x 10&lt;sup&gt;23&lt;/sup&gt;) se često može opisati sa samo nekoliko promenljivih kao što su pritisak, temperatura, i koncentracija. Precizni razlozi za to su opisani u [[statistička mehanika|statističkoh mehanici]],&lt;ref name=&quot;Chandler&quot;&gt;Chandler, David (1987). ''Introduction to Modern Statistical Mechanics'', p. 54. Oxford University Press, New York. {{ISBN|978-0-19-504277-1}}.&lt;/ref&gt; specijalizovanoj oblasti fizičke hemije koja se takođe smatra i delom fizike. Statistička mehanika takođe pruža načine da se predvide svojstva koja se mogu uočiti u svakodnevnom životu polazeći od molekularnih svojstava bez zavisnosti od empirijskih korelacija baziranih na hemijskim sličnostima.&lt;ref name=Hill1 /&gt;

== Historija ==
{{See also|Istorija hemije}}
[[File:Lomonosov Chymiae Physicae 1752.jpg|thumb|right|Fragment M. Lomonosovovog manuskripta 'Fizička Hemija' (1752)]]

Prema legendi, prvi fizički hemičar je bio [[Arhimed]] kada je merenjem gustine utvrdio da [[kruna]] njegovog vladara nije od čistog [[Zlato|zlata]].

Temelje modernoj fizičkoj hemiji postavili su [[Svante Arenijus|Arenijus]], [[Jakobus van Hof|van Hof]], [[Vilhelm Ostvald|Ostvald]] i [[Valter Nernst|Nernst]] 1890. godine. U engleskom govornom području pionirskim radovima istakao se [[Vilard Gibs|Gibs]] koji je 1867. objavio čuveni članak „O ravnoteži heterogenih susptanci“ (&quot;On the Equilibrium of Heterogeneous Substances&quot;) u kojem je uveo pojmove slobodne energije, hemijskog potencijala, pravila faza, osnovne koncepte moderne fizičke hemije.&lt;ref name=&quot;Wedler&quot;&gt;G. Wedler: ''Lehrbuch der Physikalischen Chemie'', Wiley-VCH, 2004, {{ISBN|3-527-31066-5}}, S. 977ff.&lt;/ref&gt;

Termin „fizička hemija“ je skovao [[Mihail Vasiljevič Lomonosov|Mihail Lomonosov]] 1752. godine kad je dao predavanje na kursu sa naslovom &quot;Kurs istinske fizičke hemije&quot; (ruski: „''Курс истинной физической химии''“) studentima na [[Петроградски државни универзитет|Petrogradskom univerzitetu]].&lt;ref&gt;{{cite book|url=http://books.google.com/books?id=YoE1wsA6USQC&amp;pg=PA388|page=388|title=Science in Russian culture|author=Alexander Vucinich|publisher=Stanford University Press|year=1963|isbn=0-8047-0738-3}}&lt;/ref&gt; U predgovoru ovih predavanja on je dao definiciju: &quot;Fizička hemija je nauka koja mora da objasni uz pomoć fizičkih eksperimenata razlog za ono što se događa u kompleksnim telima putem hemijskih operacija&quot;.

Moderna fizička hemija potiče iz period između 1860-tih i 1880-tih sa radom na [[hemijska termodinamika|hemijskoj termodinamici]], [[elektrolit]]ima u rastvorima, [[hemijska kinetika|hemijskoj kinetici]] i drugim predmetima. Jedna od prekretnica je objavljivanje [[Josiah Willard Gibbs|Gibsove]] publikacije: ''[[On the Equilibrium of Heterogeneous Substances]]'' 1876. godine. Taj rad je uveo nekoliko temeljnih koncepta u fizičkoj hemiji, kao što su [[Gibsova slobodna energija|Gibsova energija]], [[hemijski potencijal]]i, [[Gibsovo pravilo faza]].&lt;ref&gt;Josiah Willard Gibbs, 1876, &quot;On the Equilibrium of Heterogeneous Substances&quot;, ''Transactions of the Connecticut Academy of Sciences''&lt;/ref&gt; Ostale prekretnice obuhvataju naknadno imenovanje i akreditacija [[entalpija|entalpije]] naučniku [[Heike Kamerlingh Onnes]] i [[makromolekula]]rnih procesa.

Prvi [[naučni žurnal]] sa specifičnim fokusom na polju fizičke hemije je bio nemački žurnal, ''[[Zeitschrift für Physikalische Chemie]]'', koji su 1887. osnovali [[Wilhelm Ostwald]] i [[Jacobus Henricus van 't Hoff]]. Zajedno sa [[Svante August Arrhenius]],&lt;ref&gt;{{Cite book|last = Laidler|first = Keith|authorlink = 
| title = The World of Physical Chemistry|publisher = Oxford University Press|year = 1993| location = Oxford|pages = 48|isbn = 0-19-855919-4}}&lt;/ref&gt; oni su bili vodeće figure u fizičkoj hemiji tokom kasnog 19. i početkom 20. veka. Sva trojica su nagrađena [[Nobelova nagrada za hemiju|Nobelovom nagradom za hemiju]] u periodu 1901-1909.

Razvoji u naknadnim dekadama obuhvataju primenu [[statistička mehanika|statističke mehanike]] na hemijske sisteme i rad na [[koloid]]ima i [[površinska hemija|površinskoj hemiji]], gde je [[Irving Langmuir]] napravio mnogobrojne doprinose. Još jedan važan korak je bio razvoj [[kvantna mehanika|kvantne mehanike]] u obliku [[kvantna hemija|kvantne hemije]] iz 1930-tih, gde je [[Linus Pauling]] bio jedno od vodećih imena. Teoretski razvoji su išli ruku uz ruku sa razvojem eksperimentalnih metoda, gde su upotrebe raznih formi [[spektroskopija|spektroskopije]], kao što su [[infracrvena spektroskopija]], [[Rotaciona spektroskopija|mikrotalasna spektroskopija]], [[Elektronska paramagnetna rezonanca|EPR spektroskopija]] i [[Nuklearno magnetno rezonantna spektroskopija|NMR spektroskopija]], verovatno najvažniji razvoji tokom [[20. vek]]a.

Dalji razvoj u fizičkoj hemiji se može pripisati otkrićima u [[nuklearna hemija|nuklearnoj hemiji]], posebno u separaciji izotopa (pre i tokom Drugog svetskog rata), nedavnim otkrićima u [[astrohemija|astrohemiji]],&lt;ref&gt;{{cite journal|author = Herbst, Eric|title = Chemistry of Star-Forming Regions|journal = Journal of Physical Chemistry A|date = May 12, 2005|volume = 109|number = 18|pages = 4017–4029 | doi = 10.1021/jp050461c|pmid=16833724}}&lt;/ref&gt; kao i razvojem algoritama za proračune u polju „aditivnih fizikohemijskih osobina“ (praktično svih fizikohemijskih osobina, kao što su tačka ključanja, kritična tačka, površinski napon, vodeni napon, itd. - više od 20 osobina - može se precizno izračunati iz same hemijske strukture, nezavisno od toga da li je molekul sintetisan), i u toj oblasti je koncentrisan praktični značaj savremene fizičke hemije.

== Žurnali ==
Neki od žurnala koj se bave fizičkom hemijom su:
*[[Zeitschrift für Physikalische Chemie]] (1887)
*[[Journal of Physical Chemistry A]] (od 1896 kao ''Journal of Physical Chemistry'', a preimenovan je 1997.)
*[[Physical Chemistry Chemical Physics]] (od 1999, dok se ranije zvao [[Faraday Transactions]] sa istorijom objavljivanja koja datira od 1905.)
*[[Macromolecular Chemistry and Physics]] (1947)
*[[Annual Review of Physical Chemistry]] (1950)
*[[Molecular Physics (journal)|Molecular Physics]] (1957)
*[[Journal of Physical Organic Chemistry]] (1988)
*[[Journal of Physical Chemistry B]] (1997)
*[[ChemPhysChem]] (2000)
*[[Journal of Physical Chemistry C]] (2007)
*[[Journal of Physical Chemistry Letters]] (od 2010, kombinuje pisma koja su ranije objavljivana u zasebnim žurnalima)

Jedan od starijih žurnala koji su se bavio hemijom i fizikom je ''[[Annales de chimie et de physique]]''. On je žapočet 1789. godine, i objavljivan je pod tim imenom tokom perioda 1815–1914.

== Grane fizičke hemije i srodne teme ==
{{colbegin|3}}
*[[Termohemija]]&lt;ref&gt;{{cite book |title = Thermochemistry and Advances in Chemistry Research |last= Mirskiy|first=Anton G.|publisher = Nova Science Pub Inc |year=2009 |isbn = 1606923765}}&lt;/ref&gt;
*[[Hemijska kinetika]]&lt;ref&gt;{{Cite book |ref= harv|title=Principles of Chemical Kinetics, Second Edition |url= https://archive.org/details/principlesofchem0000hous_l6i9|last= House|first=James E.|publisher: Academic Press |edition=2. edition |year=September 13, 2007 |isbn=978-0-12-356787-1}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |ref= harv|title=Chemical Kinetics and Dynamics |url= https://archive.org/details/chemicalkinetics0000stei|edition=2nd Edition |author=Jeffrey I. Steinfeld, Joseph S. Francisco, William L. Hase |publisher=Prentice Hall |year=August 20, 1998 | isbn = 0-13-737123-3}}&lt;/ref&gt;
*[[Kvantna hemija]]&lt;ref&gt;{{Cite book |ref= harv|last1=Atkins|first1= P.W.|last2= Friedman|first2= R. |year=2005| title=Molecular Quantum Mechanics|url= https://archive.org/details/molecularquantum0004atki|publisher=Oxford University Press|edition= 4th |isbn= 978-0-19-927498-7}}&lt;/ref&gt;
*[[Elektrohemija]]&lt;ref&gt;William L. Masterton, Cecile N. Hurley [http://books.google.com/books?id=teubNK-b2bsC&amp;pg=PT379 Chemistry: Principles and Reactions], Cengage Learning (2008) {{ISBN|0-495-12671-3}} p. 379&lt;/ref&gt;
*[[Fotohemija]]&lt;ref&gt;Wayne, C. E.; Wayne, R. P. Photochemistry, 1st ed.; Oxford University Press: Oxford, United Kingdom, reprinted 2005. {{ISBN|0-19-855886-4}}.&lt;/ref&gt;
*[[Površinska hemija]]&lt;ref&gt;{{cite book | last=Prutton | first=Martin | title=Introduction to Surface Physics | url=https://archive.org/details/introductiontosu0000prut | publisher=Oxford University Press | date=1994 | isbn=0-19-853476-0 }}&lt;/ref&gt;
*[[Hemija čvrstog stanja]]&lt;ref&gt;[http://ocw.mit.edu/courses/materials-science-and-engineering/3-091sc-introduction-to-solid-state-chemistry-fall-2010/index.htm], Sadoway, Donald. 3.091SC; Introduction to Solid State Chemistry, Fall 2010. (Massachusetts Institute of Technology: MIT OpenCourseWare)&lt;/ref&gt;
*[[Spektroskopija]]&lt;ref name=&quot;em-spec&quot;&gt;{{cite book |author=Crouch, Stanley|author2=Skoog, Douglas A. |title=Principles of instrumental analysis |url=https://archive.org/details/principlesofinst0006skoo|publisher=Thomson Brooks/Cole |location=Australia |date=2007 |isbn=0-495-01201-7 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Herrmann|first=R.|author2=C. Onkelinx |title=Quantities and units in clinical chemistry: Nebulizer and flame properties in flame emission and absorption spectrometry (Recommendations 1986)|journal=Pure and Applied Chemistry|date=1986|volume=58|issue=12|pages=1737–1742|doi=10.1351/pac198658121737}}&lt;/ref&gt;
*[[Biofizička hemija]]&lt;ref name=&quot;Walla2014&quot;&gt;{{cite book|author=Peter Jomo Walla|title=Modern Biophysical Chemistry: Detection and Analysis of Biomolecules|url=http://books.google.com/books?id=ej__AwAAQBAJ&amp;pg=PA1|date=8 July 2014|publisher=Wiley|isbn=978-3-527-68354-3|pages=1–}}&lt;/ref&gt;
*[[Nauka o materijalima]]&lt;ref&gt;{{cite book
 |last = Ashby
 |first = Michael
 |author2 = Hugh Shercliff
 |author3 = David Cebon
 |date = 2007
 |title = Materials: engineering, science, processing and design
 |edition = 1st
 |publisher = Butterworth-Heinemann
 |isbn = 978-0-7506-8391-3
}}&lt;/ref&gt;
*[[Fizička organska hemija]]&lt;ref&gt;Hammett, Louis P. (1940) ''Physical Organic Chemistry'' New York: McGraw Hill.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=IUPAC&gt;{{cite journal|last=Hammond|first=George S.|title=Physical organic chemistry after 50 years: It has  changed, but is it still there?|journal=Pure and Applied Chemistry|year=1997|volume=69|issue=9|pages=1919–22|doi=10.1351/pac199769091919}}&lt;/ref&gt;
*[[Mikromeritika]]&lt;ref name=Brittain1995&gt;{{cite book |author=Brittain, H. G. |title=Physical characterization of pharmaceutical solids |url=https://archive.org/details/physicalcharacte0070unse |publisher=M. Dekker |location=New York |year=1995 |page=[https://archive.org/details/physicalcharacte0070unse/page/254 254] |isbn=0-8247-9372-2}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;isbn0-87762-955-2&quot;&gt;{{cite book |author=Carstensen, Jens Thurø |title=Pharmaceutical principles of solid dosage forms |url=https://archive.org/details/pharmaceuticalpr0000cars |publisher=Technomic Pub |location=Lancaster, Pa |year=1993 |page=[https://archive.org/details/pharmaceuticalpr0000cars/page/211 211] |isbn=0-87762-955-2}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;isbn0-7817-5027-X&quot;&gt;{{cite book |author=Martin, Alfred N.; Patrick J Sinko |title=Martin's physical pharmacy and pharmaceutical sciences: physical chemical and biopharmaceutical principles in the pharmaceutical sciences |url=https://archive.org/details/martinsphysicalp5edunse |publisher=Lippincott Williams and Wilkins |location=Phila |year=2006 |pages=[https://archive.org/details/martinsphysicalp5edunse/page/533 533]–560 |isbn=0-7817-5027-X}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;isbn096567830x&quot;&gt;{{cite book |author=Orr, Clyde|author2=Webb, Paul W. |title=Analytical methods in fine particle technology |publisher=Micromeritics Instrument Corp |location=Norcross, Ga |year=1997 |isbn=0-9656783-0-X |url=http://micromeritics.com/Library.aspx}}&lt;/ref&gt;
{{colend}}

== Povezano ==
* [[Metod grupnih doprinosa]]
* [[Lidersenov metod]]
* [[Jobakov metod]]
* [[QSPR]]
* [[QSAR]]

== Reference ==
{{reflist|2}}

== Literatura ==
{{refbegin|2}}
* {{cite journal | author = P. Atkins, J. de Paula | title = Physikalische Chemie | volume = 5. | publisher =Wiley-VCH | location = Weinheim | year =2013 | isbn = 3-527-33247-2 | Seiten= }}
* Gerd Wedler: ''Lehrbuch der Physikalischen Chemie''. Wiley-VCH, 2004, {{ISBN|3-527-31066-5}}.
* T. Engel, P. Reid: ''Physikalische Chemie''. Pearson Studium, 2006, {{ISBN|978-3-8273-7200-0}}
* W. Bechmann, J. Schmidt: ''Einstieg in die physikalische Chemie für Nebenfächler''. Teubner, 2005, {{ISBN|3-8351-0035-1}}
* W. J. Moore, D. O. Hummel, G. Trafara, K. Holland-Moritz: ''Physikalische Chemie''. Walter de Gruyter, 1999, {{ISBN|3-11-010979-4}}.
* Kurt Schwabe: ''Physikalische Chemie''. Band 1. Akademie Verlag|Akademie-Verlag, Berlin 1973.
* [http://www.bunsen.de/Wir+%C3%BCber+uns/Publikationen/Bunsen_Magazin.html ''Bunsen-Magazin''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150208220359/http://www.bunsen.de/Wir+%C3%BCber+uns/Publikationen/Bunsen_Magazin.html |date=2015-02-08 }} der Deutschen Bunsen-Gesellschaft für Physikalische Chemie
* [http://www.elsevier.com/wps/locate/cplett ''Chemical Physics / Chemical Physics Letters''] (engl.) {{ISSN|0009-2614}}
* [http://www3.interscience.wiley.com/cgi-bin/jhome/72514732 ''ChemPhysChem'']{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (engl.) – A European Journal of Chemical Physics and Physical Chemistry {{ISSN|1439-4235}}
* {{cite book|author=Peter Jomo Walla|title=Modern Biophysical Chemistry: Detection and Analysis of Biomolecules|url=http://books.google.com/books?id=ej__AwAAQBAJ&amp;pg=PA1|date=8 July 2014|publisher=Wiley|isbn=978-3-527-68354-3|pages=1–}}
* {{Cite book |ref= harv|last1=Atkins|first1= P.W.| last2= Friedman|first2= R. |year=2008|title=Quanta, Matter and Change: A Molecular Approach to Physical Change|url= https://archive.org/details/quantamatterchan0000atki| isbn= 978-0-7167-6117-4}}
* {{Cite book |ref= harv|first1=Bernard |last1=Pullman |first2= Alberte |last2=Pullman|year=1963|title=Quantum Biochemistry|location=New York and London| publisher=Academic Press| isbn=90-277-1830-X}}
* {{Cite book |ref= harv|first=Eric R.|last= Scerri| title= The Periodic Table: Its Story and Its Significance|url= https://archive.org/details/periodictableits0000scer|publisher= Oxford University Press|year= 2006|  isbn =0-19-530573-6}} Considers the extent to which chemistry and especially the periodic system has been reduced to quantum mechanics.
* Kostas Gavroglu, Ana Simões: ''NEITHER PHYSICS NOR CHEMISTRY.A History of Quantum Chemistry'', MIT Press, 2011, {{ISBN|0-262-01618-4}}
* {{Cite book |ref= harv|last=McWeeny| first= R. |title=Coulson's Valence|publisher=Oxford Science Publications|isbn= 0-19-855144-4}}
* Karplus M., Porter R.N. (1971). ''Atoms and Molecules. An introduction for students of physical chemistry'', Benjamin–Cummings Publishing Company, {{ISBN|978-0-8053-5218-4}}
* {{Cite book |ref= harv|first1=Attila |last1=Szabo|first2=Neil S.|last2= Ostlund|year=1996|title=Modern Quantum Chemistry: Introduction to Advanced Electronic Structure Theory|url= https://archive.org/details/modernquantumche0000szab|publisher= Dover| ISBN= 0-486-69186-1}}
* {{Cite book |ref= harv|last1=Landau| first1= L.D. |last2= Lifshitz|first2=E.M. |title=Quantum Mechanics:Non-relativistic Theory| series=Course of Theoretical Physic|volume= 3  |publisher=Pergamon Press| isbn=0-08-019012-X}}
* {{cite book
 |last = Askeland
 |first = Donald R.
 |author2 = Pradeep P. Phulé
 |date = 2005
 |title = The Science &amp; Engineering of Materials
 |edition = 5th
 |publisher = Thomson-Engineering
 |isbn = 0-534-55396-6
}}
* {{cite book
 |last = Callister, Jr.
 |first = William D.
 |date = 2000
 |title = Materials Science and Engineering – An Introduction
 |url = https://archive.org/details/materialsscience0000call_s2f4
 |edition = 5th
 |publisher = John Wiley and Sons
 |isbn = 0-471-32013-7
}}
* {{cite book
 |last = Eberhart
 |first = Mark
 |date = 2003
 |title = Why Things Break: Understanding the World by the Way It Comes Apart
 |url = https://archive.org/details/whythingsbreakun0000eber_q5a1
 |publisher = Harmony
 |isbn = 1-4000-4760-9
}}
* {{cite book
 |last = Gaskell
 |first = David R.
 |date = 1995
 |title = Introduction to the Thermodynamics of Materials
 |url = https://archive.org/details/introductiontoth0000gask
 |edition = 4th
 |publisher = Taylor and Francis Publishing
 |isbn = 1-56032-992-0
}}
* {{cite book
 |last = Gordon
 |first = James Edward
 |authorlink =  
 |date = 1984
 |title = The New Science of Strong Materials or Why You Don't Fall Through the Floor
 |url = https://archive.org/details/newscienceofstro0000gord
 |edition = eissue
 |publisher = Princeton University Press
 |isbn = 0-691-02380-8
}}
* {{cite book
 |author = Mathews, F.L.|author2 = Rawlings, R.D.|last-author-amp = yes
 |date = 1999
 |title = Composite Materials: Engineering and Science
 |url = https://archive.org/details/compositemateria0000fran|location = Boca Raton
 |publisher = CRC Press
 |isbn = 0-8493-0621-3
}}
* {{cite book
 |author = Lewis, P.R.|author2 = Reynolds, K.|author3 = Gagg, C.|last-author-amp = yes
 |date = 2003
 |title = Forensic Materials Engineering: Case Studies
 |url = https://archive.org/details/forensicmaterial0000lewi|location = Boca Raton
 |publisher = CRC Press
}}
* {{cite book
 |last = Wachtman
 |first = John B.
 |date = 1996
 |title = Mechanical Properties of Ceramics
 |url = https://archive.org/details/mechanicalproper0000wach
 |publisher = Wiley-Interscience, John Wiley &amp; Son's
 |location = New York
 |isbn = 0-471-13316-7
}}
* {{cite book
 |editor = Walker, P.
 |date = 1993
 |title = Chambers Dictionary of Materials Science and Technology
 |publisher = Chambers Publishing
 |isbn = 0-550-13249-X}}

* Adkins, C.J. (1968/1975). ''Equilibrium Thermodynamics'', second edition, McGraw-Hill, London, {{ISBN|0-07-084057-1}}.
* Bailyn, M. (1994). ''A Survey of Thermodynamics'', American Institute of Physics Press, New York, {{ISBN|0-88318-797-3}}.
* Max Born (1949). [https://archive.org/details/naturalphilosoph032159mbp ''Natural Philosophy of Cause and Chance''], Oxford University Press, London.
* George H. Bryan (1907). [https://archive.org/details/ost-physics-thermodynamicsin00bryauoft ''Thermodynamics. An Introductory Treatise dealing mainly with First Principles and their Direct Applications''], B.G. Teubner, Leipzig.
* Herbert Callen (1960/1985). ''Thermodynamics and an Introduction to Thermostatistics'', (1st edition 1960) 2nd edition 1985, Wiley, New York, {{ISBN|0-471-86256-8}}.
* Eu, B.C. (2002). ''Generalized Thermodynamics. The Thermodynamics of Irreversible Processes and Generalized Hydrodynamics'', Kluwer Academic Publishers, Dordrecht, {{ISBN|1-4020-0788-4}}.
* Ralph H. Fowler, Edward A. Guggenheim (1939). ''Statistical Thermodynamics'', Cambridge University Press, Cambridge UK.
* Josiah Willard Gibbs (1875). On the equilibrium of heterogeneous substances, ''Transactions of the Connecticut Academy of Arts and Sciences'', '''3''': 108–248.
*Grandy, W.T., Jr (2008). ''Entropy and the Time Evolution of Macroscopic Systems'', Oxford University Press, Oxford, {{ISBN|978-0-19-954617-6}}.
* Edward A. Guggenheim (1949/1967). ''Thermodynamics. An Advanced Treatment for Chemists and Physicists'', (1st edition 1949) 5th edition 1967, North-Holland, Amsterdam.
* Haase, R. (1971). Survey of Fundamental Laws, chapter 1 of ''Thermodynamics'', pages 1–97 of volume 1, ed. W. Jost, of ''Physical Chemistry. An Advanced Treatise'', ed. H. Eyring, D. Henderson, W. Jost, Academic Press, New York, lcn 73–117081.
* Kondepudi, D., Ilya Prigogine, I. (1998). ''Modern Thermodynamics. From Heat Engines to Dissipative Structures'', John Wiley &amp; Sons, {{ISBN|0-471-97393-9}}.
* Lebon, G., Jou, D., Casas-Vázquez, J. (2008). ''Understanding Non-equilibrium Thermodynamics'', Springer, Berlin, {{ISBN|978-3-540-74251-7}}.
* J. R. Partington (1949). ''An Advanced Treatise on Physical Chemistry'', volume 1, ''Fundamental Principles. The Properties of Gases'', Longmans, Green and Co., London.
* Brian Pippard (1957).  ''The Elements of Classical Thermodynamics'', Cambridge University Press.
* Max Planck (1897/1903). [https://ia700200.us.archive.org/15/items/treatiseonthermo00planrich/treatiseonthermo00planrich.pdf ''Treatise on Thermodynamics'', translated by A. Ogg, Longmans, Green &amp; Co., London.]
* Max Planck (1923/1926). ''Treatise on Thermodynamics'', third English edition translated by A. Ogg from the seventh German edition, Longmans, Green &amp; Co., London.
* James Serrin (1986). ''New Perspectives in Thermodynamics'', edited by J. Serrin, Springer, Berlin, {{ISBN|3-540-15931-2}}.
* Tschoegl, N.W. (2000). ''Fundamentals of Equilibrium and Steady-State Thermodynamics'', Elsevier, Amsterdam, {{ISBN|0-444-50426-5}}.
* László Tisza (1966). ''Generalized Thermodynamics'', M.I.T Press, Cambridge MA.
* Clifford Truesdell (1980). ''The Tragicomical History of Thermodynamics, 1822–1854'', Springer, New York, {{ISBN|0-387-90403-4}}.
* Химическая энциклопедия НИ «Большая российская энциклопедия», М., 1998;
* Некрасов, В. В. «Основы общей химии» в 2-х т., том 1, М.: «Химия», 1973. — 656 c.
* Вайс Е. Ф., Буйкр Е. В., Салмина А. Б. «Физическая химия» 2008
{{refend}}

== Vanjske veze ==
{{commonscat|Physical chemistry}}
* [http://www.ffh.bg.ac.yu Fakultet za fizičku hemiju u Beogradu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081218004846/http://www.ffh.bg.ac.yu/ |date=2008-12-18 }}
*[http://www.mchmultimedia.com/store/Physical-Chemistry-ebooks.html Physical Chemistry ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150407190353/http://www.mchmultimedia.com/store/Physical-Chemistry-ebooks.html |date=2015-04-07 }} (Keith J. Laidler, John H. Meiser and Bryan C. Sanctuary)
*[http://books.google.co.uk/books?id=01LRlPbH80cC The World of Physical Chemistry] (Keith J. Laidler, 1993)
*[http://books.google.co.uk/books?id=1UZjU2WfLAoC Physical Chemistry from Ostwald to Pauling] (John W. Servos, 1996)
*[http://www.amazon.com/Years-Physical-Chemistry-Royal-Society/dp/0854049878/ 100 Years of Physical Chemistry] (Royal Society of Chemistry, 2004)
*[http://www.joachimschummer.net/jslit/physchem.htm Physical Chemistry: neither Fish nor Fowl?] (Joachim Schummer, ''The Autonomy of Chemistry'', Würzburg, Königshausen &amp; Neumann, 1998, pp.&amp;nbsp;135–148)
*[http://www.oup.com/us/catalog/general/subject/Chemistry/?view=usa&amp;ci=9780195321340 Cathedrals of Science] (Patrick Coffey, 2008)
*[http://books.google.co.uk/books?id=B3WvWhJTTX8C The Cambridge History of Science: The modern physical and mathematical sciences] (Mary Jo Nye, 2003)
* [http://www-gdz.sub.uni-goettingen.de/cgi-bin/digbib.cgi?PPN503308188 Walther Nernst: ''Die Ziele der physikalischen Chemie''] (Festrede 2. Juni 1896. Digitalisat/Faksimile)
* [http://link.springer.com.proxy.nationallizenzen.de/content/pdf/10.1007%2FBF00589913.pdf Paul Harteck: ''Die Quantentheorie in der Chemie'']{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (Naturwissenschaften 1951, Heft 3. Vortrag, gehalten auf der Versammlung der Gesellschaft Deutscher Naturforscher und Ärzte am 23. Oktober 1950 in München.)
* [http://www.bunsen.de/Archiv/Jahr+der+Chemie+2003.html Aktuelle Wochenschau zum Jahr der Chemie 2003] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150503151720/http://www.bunsen.de/Archiv/Jahr+der+Chemie+2003.html |date=2015-05-03 }} – ein Einblick in aktuelle physikochemische Forschung
* [http://www.bunsen.de/bunsen_media/Downloads/Berufsbild_pdf/Physikochemiker-view_image-1-called_by-bunsen.pdf ''Das Berufsbild des Physikochemikers''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111111210815/http://www.bunsen.de/bunsen_media/Downloads/Berufsbild_pdf/Physikochemiker-view_image-1-called_by-bunsen.pdf |date=2011-11-11 }}, Deutsche Bunsen-Gesellschaft für Physikalische Chemie (PDF-Datei; 6,13 MB)
* [http://portal.acs.org/portal/acs/corg/content?_nfpb=true&amp;_pageLabel=PP_ARTICLEMAIN&amp;node_id=1188&amp;content_id=CTP_003398&amp;use_sec=true&amp;sec_url_var=region1 Physical Chemists] – Berufsfeldbeschreibung der American Chemical Society

{{Hemija}}

[[Kategorija:Fizikalna hemija| ]]</text>
      <sha1>2f56xfrhuphgzpbk9wh5y6aie40259y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Rafael Nadal</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10918</id>
    <revision>
      <id>42669286</id>
      <parentid>42562612</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T14:38:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aca</username>
        <id>108187</id>
      </contributor>
      <comment>+</comment>
      <origin>42669286</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38046" sha1="gahzyvdw9qcw353yozepjbus11nricr" xml:space="preserve">{{Kutijica Teniser/ka
| ime = Rafael Nadal
| slika = Nadal Japan Open 2011.jpg
| opis_slike = Rafael Nadal
| širina_slike = 250px
| počprofkar = 2001. godine
| nadimak = ''Rafa'', ''Kralj šljake'', ''El Matador''
| državljanstvo = {{flagcountry|ŠPA}}
| mesto stanovanja = Manakor, [[Mallorca|Majorka]], Španija
| datum rođenja = [[3. jun]] [[1986]]
| mesto rođenja = Manakor, Majorka
| visina = 1,85 m
| težina = 85 [[Kilogram|kg]]
| stil igre = Levom rukom dvoručni bekhend
| zarađeni novac = 100.564.598 [[Američki dolar|$]]
| trener = Toni Nadal
| atp profil = http://www.atpworldtour.com/Tennis/Players/Top-Players/Rafael-Nadal.aspx
| vebsajt = http://www.rafaelnadal.com/
| pobpor = 903–187 (82,55%)
| osvojenih turnira = 79

| finala = 21
| najbolji plasman = '''1.''' (18. avgust 2008)
| trenutni plasman = 2. (18. jun 2018)
| rezultataustralianopen = '''P''' (2009, 2022)
| rezultatrolandgaros = '''P''' (2005, 2006, 2007, 2008,&lt;br /&gt;2010, 2011, 2012, 2013, 2014, 2017, 2018,2019,2020, 2022)
| rezultatvimbldon = '''P''' (2008, 2010)
| rezultatsadopen = '''P''' (2010, 2013, 2017, 2019)
| rezultatmasterskup = F (2010,2013)
| olimpijskeigre = [[Datoteka:Gold medal.svg|20px]] '''Zlato''' ([[Tenis na Letnjim olimpijskim igrama 2008 — muškarci pojedinačno|2008]])
| pobpor2 = 97–59
| osvojenihdublturnira = 8 
| finaladubl = 3
| najboljidublplasman = 26. (8. avgust 2005)
| trenutni dubl plasman = 59.
| rezultatigrendslemdubl = da
| rezultataustralianopendubl = 3. kolo (2004, 2005)
| rezultatrolandgarosdubl = 
| rezultatvimbldondubl = 2. kolo (2005)
| rezultatsadopendubl = '''PF''' (2004)
| olimpijskeigreparovi = 
| pobpor3 = 
| osvojenihmiksturnira = 
| rezultatigrendslemmiks = 
| rezultataustralianopenmiks = 
| rezultatrolandgarosmiks = 
| rezultatvimbldonmiks = 
| rezultatsadopenmiks = 
| olimpijskeigremiks = 
| timska takmičenja = da
| dejvis kup = '''P''' (2004, 2008, 2009, 2011)
| hopman kup = 
| svetsko ekipno prvenstvo = 
| podaci od = 23. aprila 2012.
}}

'''Rafael &quot;Rafa&quot; Nadal Parera''' ([[3. 6.|3.6.]] [[1986]].) je [[Španija|španski]] [[tenis]]ač. On je nećak [[Miguel Ángel Nadal|Miguela Angela Nadala]], bivšeg igrača fudbalskog kluba [[F.C. Barcelona]]. On je trenutno br. 2 na ATP listi najboljih svjetskih tenisača i jedini poslije [[Boris Becker|Borisa Beckera]] kome je to uspjelo u tinejdžerskim godinama.

Nadal u igri voli koristiti [[topspin]] te trči brzo širom igrališta ne bi li vratio svaku loptu. Poznat je po izvrsnoj fizičkoj kondiciji zahvaljujući kojoj drži kvalitetu igre i nakon nekoliko sati. Vrlo je dobar i u [[kontranapad|protivnapadima]].

Iako Nadal igra lijevom rukom, u normalnom životu je dešnjak. U njegovim ranim godinama je njegov stric i trener Toni Nadal zaključio kako bi njegov dvostruki bekhend mogao biti još bolji sa snažnom desnom rukom, pa je Rafaela naučio da koristi lijevu ruku. [http://www.vamosrafael.com/articles/art336.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060909084447/http://www.vamosrafael.com/articles/art336.html |date=2006-09-09 }}

Nadalova [[Rafael Nadalova serija pobjeda na zemlji|serija pobjeda na zemlji]] (nakon pobjede nad [[Roger Federer|Rogerom Federerom]] 1-6 6-1 6-4 7-6(4) u finalu [[Roland Garros|Roland Garrosa 2006.]]) je došla do 60 uzastopnih mečeva, što predstavlja najdužu seriju pobjeda na zemlji među muškarcima u eri [[Tennis Open Era|Tenis Opena]]. Nadal je prethodno dijelio rekord s 53 pobjede [[Guillermo Vilas|Guillerma Vilasa]]. Kada je držao taj rekord, još je bio tinejdžer. [[Kris Evert|Chris Evert]] drži [[Chris Evertina serija od 125 pobjeda na zemlji od 1973 do 1979|rekord (među oba spola) od 125 mečeva]].

== Karijera ==
=== Počeci ===
Dok je Rafael bio još dete, njegov stric i trener [[Toni Nadal]] naučio ga je da igra levom rukom, iako je Rafael dešnjak. Toni je smatrao da će Rafaelov dvoručni bekend imati koristi od njegove jake desne ruke.

Rafael Nadal je sa 12 godina odlučio da se bavi tenisom, a ne [[fudbal]]om. Toni mu je bio glavni trener, ali je takođe tokom dva leta trenirao na teniskom kampu [[Nik Boletijeri|Nika Boletijerija]]. U maju 2001. pobedio je osvajača Grend slem turnira [[Pet Keš|Peta Keša]] u egzibicionom meču na šljaci.

=== 2002 ===
U aprilu [[2002]]. godine, Nadal je pobedio u svom prvom meču na jednom profesionalnom turniru. Pobedivši [[Ramon Delgado|Ramona Delgada]], postao je deveti igrač u istoriji open ere koji je to uradio pre svog šesnaestog rođendana.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.atptennis.com/5/en/players/playerprofiles/playeractivity.asp?prevtrnnum=0&amp;year=2002&amp;query=Singles&amp;selTournament=0&amp;player=N409&amp;x=20&amp;y=13 |title=Player Activity. Rafael Nadal (ESP) |publisher=Atptennis.com |date= |accessdate=24. 9. 2011. |archivedate=2009-06-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090616053834/http://www.atptennis.com/5/en/players/playerprofiles/playeractivity.asp?prevtrnnum=0&amp;year=2002&amp;query=Singles&amp;selTournament=0&amp;player=N409&amp;x=20&amp;y=13 |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;

=== 2003 ===
[[2003]]. godine osvojio je dva čelendžera i završio godinu među pedeset najboljih na ATP listi. Na debitantskom nastupu na [[Wimbledon|Vimbldonu]], Nadal je postao najmlađi igrač koji je stigao do trećeg kola turnira još od [[Boris Becker|Borisa Bekera]] 1984.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Clarey |first=Christopher |url=http://www.iht.com/articles/2003/06/26/tennis_ed3__12.php |title=WIMBLEDON TENNIS: An unusual comfort zone |publisher=International Herald Tribune |date=26. 6. 2003. |accessdate=24. 9. 2011. |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080226063546/http://www.iht.com/articles/2003/06/26/tennis_ed3__12.php |archivedate=2008-02-26 |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;

=== 2004 ===
Godine 2004. Nadal je odigrao prvi meč protiv prvoplasiranog na ATP listi [[Roger Federer|Rodžera Federera]] na [[Majami masters]]u i pobedio ga bez izgubljenog seta. Potom je propustio veći deo sezone koji se igrao na terenima sa šljakom, uključujući i Rolan Garos, zbog [[fraktura zbog premora|napuknuća]] članka leve noge.&lt;ref name=&quot;times&quot;&gt;{{cite news | first=Christopher | last=Clarey | coauthors= | title=Rafael Nadal, Barely 19, He's Got Game, Looks and Remarkably Good Manners | date=6. 6. 2005. | publisher= | url=http://ustimes.us/rafael_nadal,_barely_19,_he's_got_game,_looks_and_remarkably_good_manners.htm | work=New York city Times | pages= | accessdate=16. 2. 2007. | language= | archivedate=2007-03-14 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20070314000024/http://ustimes.us/rafael_nadal,_barely_19,_he's_got_game,_looks_and_remarkably_good_manners.htm | deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;

=== 2005. ===
Novu sezonu Nadal je počeo porazima posle velike borbe od [[Lleyton Hewitt|Lejtona Hjuita]] na [[Otvoreno prvenstvo Australije|Otvorenom prvenstvu Australije]] i od Federera u finalu [[Majami masters]]a. Mnogi teniski stručnjaci smatraju da ova dva turnira predstavljaju proboj Nadala na svetsku tenisku scenu.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/tennis/4200919.stm|title=Brave Hewitt battles past Nadal|work=BBC Sport. Tennis|publisher=BBC |date = 24. 1. 2005.|accessmonthday=November 9|accessyear=2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/tennis/4412667.stm|title=Nadal proves to be the real deal|work=BBC Sport. Tennis|publisher=BBC|date = 5. 4. 2005.|accessmonthday=November 9|accessyear=2008}}&lt;/ref&gt;

Nadal je dominirao prolećnim delom sezone, koji se igrao na zemljanoj podlozi. Pobedio je u 24 uzastopna meča, srušivši rekord [[Andre Agassi|Andrea Agasija]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.usatoday.com/sports/tennis/french/2005-06-05-day-14_x.htm|author=Associated Press |title=Teen Nadal gives Spain reign over French Open|work=[[USA Today]]|publisher=USATODAY.com|date = 5. 6. 2006.|accessmonthday=November 9|accessyear=2008}}&lt;/ref&gt; Nadal je osvojio turnir u Barseloni i svoj prvi turnir iz [[ATP Masters serija|ATP Masters serije]] u [[Monte Karlo Masters|Monte Karlu]]. Zahvaljujući ovim pobedama, Nadal je zauzeo peto mesto na ATP listi&lt;ref name=&quot;ranking2005&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.atptennis.com/5/en/players/playerprofiles/rankhistory.asp?playernumber=N409&amp;selyear=2005|title=ATP Rankings History. Rafael Nadal|publisher=ATPTennis.com|date=2005|accessmonthday=November 9|accessyear=2008|access-date=2013-03-06|archivedate=2009-06-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090616053919/http://www.atptennis.com/5/en/players/playerprofiles/rankhistory.asp?playernumber=N409&amp;selyear=2005|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;, i postao jedan od favorita za osvajanje [[Roland Garros|Otvorenog prvenstva Francuske]].

Na svoj 19. rođendan, Nadal je pobedio Rodžera Federera u polufinalu [[Roland Garros|Rolan Garosa]], sprečavajući ga da osvoji jedini grend slem turnir koji do tada nije osvojio. Dva dana kasnije, Nadal je porazio [[Marijano Puerta|Marijana Puertu]] u finalu, postajući prvi muški teniser koji je osvojio Otvoreno prvenstvo Francuske na svom prvom nastupu na tom turniru, još od [[Mats Vilander|Matsa Vilandera]] (1982),&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.iht.com/articles/2005/06/05/sports/open.php|title=French Open: Nadal triumphs at first attempt|first=Christopher|last=Clarey|work=International Herald Tribune|publisher=iht.com|date=6. 6. 2005.|accessmonthday=November 9|accessyear=2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20050607152117/http://www.iht.com/articles/2005/06/05/sports/open.php|archivedate=2005-06-07|access-date=2013-03-06|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt; i prvi tinejdžer koji je osvojio grend slem turnir još od [[Pete Sampras|Pita Samprasa]], koji je 1990. godine osvojio [[US Open|Otvoreno prvenstvo SAD]] sa 19 godina. Zahvaljujući osvajanju Rolan Garosa, Nadal je postao treći teniser sveta.

Tri dana nakon osvajanja Rolan Garosa, Nadalova serija od 24 pobede prekinuta je porazom u prvom kolu na turniru u [[ATP Hale|Haleu]], koji se igra na travnatoj podlozi.&lt;ref&gt;{{cite web | author=Associated Press | title=Waske snaps Nadal's winning streak | date = 10. 6. 2005.| work=Tapei Times| publisher=The Tapei Times | url =http://www.taipeitimes.com/News/sport/archives/2005/06/10/2003258798 | accessmonthday=November 9|accessyear=2008}}&lt;/ref&gt; Takođe je poražen od strane [[Žil Miler|Žila Milera]] u drugom kolu [[Vimbldon 2005.|Vimbldona 2005]]. Odmah nakon Vimbldona, Nadal je pobedio u šesnaest uzastopnih mečeva i osvojio tri uzastopna turnira. Osvojivši turnire u Beštadu i Štutgartu, Nadal je postao drugi teniser sveta [[25. 7.|25. jula]] [[2005]]. godine. Sa 19 godina, jednim mesecom i 22 dana, postao je treći tinejdžer koji je dostigao drugo mesto na [[ATP]] listi, nakon [[Boris Becker|Borisa Bekera]] (18 godina, devet meseci, 17 dana) i [[Bjern Borg|Bjerna Borga]] (18 godina, 10 meseci i dva dana).

Nadal je počeo svoju severnoameričku turneju pobedivši Agasija u finalu [[Kanada Masters|ATP Masters turnira u Montrealu]], ali je na [[Sinsinati Masters]]u izgubio već u prvom kolu. Imenovan je za drugog nosioca na Otvorenom prvenstvo SAD, ali ga je 49. teniser sveta [[Džejms Blejk]] porazio u meču trećeg kola u četiri seta. Nadal je, nakon SAD opena, igrao samo tri turnira te godine.

U septembru, pobedio je [[Giljermo Korija|Giljerma Koriju]] u finalu [[Kina open]]a i pobedio u oba svoja [[Davis Cup|Dejvis kup]] meča protiv Italije. U oktobru, osvojio je svoju četvrtu titulu iz ATP Masters serije, porazivši [[Ivan Ljubičić|Ivana Ljubičića]] u finalu [[Madrid Masters]]a. Nakon toga, Nadal je povredio stopalo, zbog čega je bio primoran da otkaže učešće na [[Tenis Masters Kup|završnom ATP turniru]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.rediff.com/sports/2006/jan/05nadal.htm|title=Foot injury delays Rafael Nadal's comeback|work=rediff NEWS|publisher=[[Rediff.com]]|first=Julian|last= Linden|date = 6. 1. 2006.|accessmonthday=November 9|accessyear=2008}}&lt;/ref&gt;

I Nadal i Federer su osvojili jedanaest titule i četiri titule iz ATP Masters serije 2005. godine. Osam titula Nadal je osvojio na šljaci, a tri na tvrdom terenu. Pobedio je u 79 mečeva, i po tome je bio na drugom mestu iza Federera, koji je pobedio u 81 meču. Osvojio je nagradu „-{Golden Bagel}-“ jer je jedanaest puta osvojio set sa rezultatom 6-0.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.sidespinproductions.com/news9.php|title=Nadal Grabs the Golden Bagel|date = 11. 12. 2005.|publisher=SideSpin Productions|accessmonthday=November 9|accessyear=2008}}&lt;/ref&gt; Takođe je dostigao najvišu poziciju na ATP listi u istoriji španskog tenisa, i osvojio [[ATP nagrade|ATP nagradu]] za tenisera koji je najviše napredovao.

=== 2006. ===
[[Datoteka:Nadal-2006.jpg|thumb|300px|right|Nadal 2006]]
Zbog povrede stopala, Nadal je propustio [[Otvoreno prvenstvo Australije]] te godine.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/tennis/4561684.stm|title=Champion Safin out of Aussie Open|work=BBC Sport Tennis|publisher=BBC|date = 10. 1. 2006.|access-date=November 13, 2008}}&lt;/ref&gt; U februaru, izgubio je u polufinalu svog prvog turnira u sezoni, u [[Marseille|Marseju]]. Dve nedelje kasnije, naneo je [[Roger Federer|Rodžeru Federeru]] prvi poraz u sezoni u finalu turnira u [[Otvoreno prvenstvo Dubaija u tenisu|turnira u Dubaiju]]. Nadal je zatim izgubio u polufinalu [[Indijan Vels Masters]]a i drugom kolu [[Majami Masters]]a.

[[Datoteka:Image-Nadal photographié-cropped.jpg|mini|upright|Nadal na [[Roland Garros|Rolan Garosu]] (2006).]]
Nadal je zatim pobedio u dvadeset i četiri mečeva na šljaci. Pobedio je Federera u finalu [[Monte Karlo Masters]]a, kao i [[Tommy Robredo|Tomija Robreda]] u finalu turnira u [[Barcelona|Barseloni]]. Nakon nedelju dana pauze, Nadal je osvojio [[Rim Masters]], pobedivši u finalu Rodžera Federera u pet setova, izjednačivši rekord [[Bjern Borg|Bjerna Borga]] od 16 osvojenih titula u tinejdžerskim godinama. Pobedivši u prvom kolu na [[Roland Garros|Otvorenom prvenstvu Francuske]], izjednačio je rekord [[Giljermo Vilas|Giljerma Vilasa]], pobedivši u 53 uzastopna meča na šljaci. Vilas mu je predao trofej [[Roland Garros|Rolan Garosa]], ali je kasnije prokomentarisao da je njegov rekord jači od Nadalovog jer je Nadal rekord izjednačavao dve godine, a Vilas je to postigao u jednoj godini.&lt;ref&gt;{{cite web | first=Greg | last=Garber | title=With Vilas in stands, Nadal makes history | date = 31. 5. 2006. | url =http://sports.espn.go.com/sports/tennis/french06/news/story?id=2462389&amp;lpos=spotlight&amp;lid=tab4pos1 | work =ESPN Tennis/French06| publisher=ESPN.com | access-date=November 13, 2008}}&lt;/ref&gt; Nadal je u finalu Otvorenog prvenstva Francuske, postavši tako prvi teniser koji je pobedio Federera u finalu jednog [[grand slam|grend slema]].&lt;ref&gt;{{cite web | first=Greg | last=Garber | title=Roger's reign on hold with Nadal's dominance | date = 12. 6. 2006. | work= ESPN Tennis/French06| publisher=ESPN.com | url =http://sports.espn.go.com/sports/tennis/french06/news/story?id=2479425 | access-date = November 13, 2008 }}&lt;/ref&gt; Takođe je postao najmlađi šampion Rolan Garosa koji je osvojio dve uzastopne titule (još od Borga 1974-75).

Nadal je povredio rame u četvrtfinalnom meču turnira u Kvins Klabu, koji je igrao protiv [[Lleyton Hewitt|Lejtona Hjuita]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9D03EEDA1131F934A25755C0A9609C8B63|title=TENNIS; Shoulder Forces Nadal To Quit London Match|date = 17. 6. 2006.|work=New York Times|publisher=The New York Times Company|access-date = November 13, 2008}}&lt;/ref&gt; Nije mogao da završi meč, i time je prekinuo svoj niz od 26 uzastopnih osvojenih mečeva. Bio je imenovan za drugog nosioca na [[Vimbldon 2006.|Vimbldonu 2006]], ali je zamalo izgubio u meču drugog kola od [[Robert Kendrik|Roberta Kendrika]], koji je do učešća došao kvalifikacijama. Kendrik je osvojio dva seta i bio na dva poena od pobede, ali se Nadal vratio u meč i osvojio ga u pet setova. U trećem kolu, Nadal je pobedio 20. tenisera sveta [[Andre Agassi|Andrea Agasija]] u Agasijevom poslednjem meču na [[Wimbledon|Vimbldonu]]. Dostigavši finale, Nadal je postao prvi španski teniser od [[Manuel Santana|Manuela Santane]] 1966. godine koji je dostigao finale Vimbldona. Federer ga je porazio u finalu u četiri seta. Federer i Nadal su jedini teniseri u open eri koji su dostigli finale Vimbldona odmah nakon što su igrali jedan protiv drugoga u finalu Otvorenog prvenstva Francuske.

Nadal je igrao na samo dva turnira pre [[US Open|Otvorenog prvenstva SAD]]. Izgubio je u trećem kolu [[Kanada Masters]]a i u četvrtfinalu [[Sinsinati Masters]]a. Takođe je dostigao četvrtfinale na Otvorenom prvenstvu SAD.

Nadal je igrao samo tri turnira do kraja godine. 690. igrač sveta, [[Joakim Johanson]], pobedio je Nadala u drugom kolu [[Stokholm open]]a. Naredne nedelje, [[Tomáš Berdych|Tomaš Berdih]] ga je porazio u četvrtfinalu [[Madrid Masters]]a, poslednjeg [[ATP Masters serija|masters turnira]] u sezoni. Na završnom ATP šampionatu, [[Tenis Masters Kup]]u, izgubio je jedan meč i pobedio u dva meča u takmičenju po grupama. U prvom meču ga je porazio [[Džejms Blejk]], a zatim je pobedio Tomija Robreda i [[Nikolaj Davidenko|Nikolaja Davidenka]]. Dostigao je polufinale, u kom ga je porazio Federer. Ovo je bio Nadalov treći poraz u devet mečeva protiv Federera.

Nadal je postao prvi teniser od Andrea Agasija (1994-95) koji je drugu godinu u nizu završio na drugom mestu [[ATP]] liste.

=== 2007. ===
Nadal je počeo godinu igrajući na šest turnira na tvrdoj podlozi. Izgubio je u polufinalu na svom prvom turniru, u prvom kolu na drugom, i u četvrtfinalu [[Otvoreno prvenstvo Australije|Otvorenog prvenstva Australije]] od kasnijeg finaliste [[Fernando Gonzales|Fernanda Gonzalesa]]. Nakon što je poražen u četvrtfinala turnira u [[Otvoreno prvenstvo Dubaija u tenisu|turnira u Dubaiju]], osvojio je [[Indijan Vels Masters]]. Na narednom turniru, [[Majami Masters]]u, [[Novak Đoković]] ga je porazio u četvrtfinalu.

Imao je mnogo više uspeha na turnirima na šljaci. Osvojio je [[Monte Karlo Masters]], turnir u Barseloni i [[Rim Masters]], a zatim ga je [[Roger Federer|Rodžer Federer]] porazio u finalu [[Hamburg Masters]]a. Ovaj poraz prekinuo je niz od 81 Nadalove pobede na šljaci. Nadal je po treći put u svojoj karijeri osvojio [[Roland Garros|Otvoreno prvenstvo Francuske]], pobedivši Federera u finalu. U međuvremenu, Nadal je pobedio Federera na egzibicionom turniru na [[Mallorca|Majorci]], na terenu čija je jedna polovina bila travnata, a druga zemljana.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.thebattleofsurfaces.com | title = The Battle of Surfaces | accessdate = 22. 4. 2007.}}&lt;/ref&gt;

Nadal je drugu godinu zaredom igrao na turniru u Kvins Klabu, na kom je izgubio u četvrtfinalu. Drugu godinu zaredom, Federer ga je porazio u finalu [[Vimbldon 2007.|Vimbldona]], u pet setova. Ovo je bilo prvo Federerovo finale na [[Wimbledon|Vimbldonu]] koje je dobio u pet setova još od Vimbldona 2001.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/tennis/6280788.stm|title=Federer wins historic fifth title|publisher=BBC Sport|author=Caroline Cheese|date = 7. 7. 2007.|accessdate = 5. 8. 2008.}}&lt;/ref&gt;

U julu, Nadal je osvojio turnir u [[Stuttgart|Štutgartu]], što je bila i njegova poslednja titula te godine. Takođe je bio polufinalista [[Kanada Masters]]a, a izgubio je u prvom kolu [[Sinsinati Masters]]a i u četvrtom kolu [[US Open|Otvorenog prvenstva Sjedinjenih Država]] (od 15. tenisera sveta [[David Ferrer|Davida Ferera]]). Nakon mesec dana pauze, izgubio je od [[David Nalbandian|Davida Nalbandijana]] u četvrtfinalu [[Madrid Masters]]a i u finalu [[Pariz Masters]]a. Nakon što je pobedio u sva tri meča u takmičenju po grupama, Nadal je izgubio u polufinalu [[Tenis Masters Kupa]] od Rodžera Federera.

Tokom druge polovine godine, Nadal je patio od povrede kolena, koju je zadobio tokom finala Vimbldona. Postojale su glasine da je sve to posledica još uvek ne zalečene povrede stopala koju je zadobio krajem 2005. godine. Nadalov predstavnik za javnost je ovo negirao, a sam Nadal je rekao da je priča „totalna laž“.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/tennis/7117076.stm|title=Federer Nadal plays down foot injury fear|publisher=BBC Sport|author=Piers Newbury|date = 28. 11. 2007.|accessdate = 5. 8. 2008.}}&lt;/ref&gt;

=== 2008. ===
[[Datoteka:Rafael Nadal – Practice Court12.jpg|mini|Nadal na treninzima za [[Sinsinati Masters]].]]
Nadal je godinu otpočeo u indijskom [[Čenai]]ju, gde ga je [[Mihail Južnji]] porazio u finalu. Nadal je dospeo do polufinala [[Otvoreno prvenstvo Australije|Otvorenog prvenstva Australije]] prvi put u karijeri, ali ga je porazio [[Žo-Vilfred Conga]]. Takođe je stigao do finala [[Majami Masters]]a po drugi put, ali ga je pobedio [[Nikolaj Davidenko]].

Tokom prolećnog dela sezone na šljaci, Nadal je osvojio četiri titule i pobedio [[Roger Federer|Rodžera Federera]] u tri finala. Pobedio je Federera u finalu [[Monte Karlo Masters]]a treću godinu za redom, postavši rekorder po broju uzastopnih osvojenih titula na [[ATP Masters serija|masters turniru]] u [[Monte Karlo|Monte Karlu]]. Pobedio je u dva seta, iako je Federer u jednom trenutku u drugom setu vodio 4-0. Zatim je osvojio četvrtu uzastopnu titulu na turniru u [[Barcelona|Barseloni]]. Nekoliko nedelja kasnije, Nadal je osvojio svoju prvu titulu na [[Hamburg Masters]]u, pobedivši Federera u finalnom meču u tri seta. Osvojio je i [[Roland Garros|Otvoreno prvenstvo Francuske]], postajući tek peti igrač u istoriji open ere koji je osvojio jedan [[grand slam|grend slem]] turnir bez izgubljenog seta.&lt;ref&gt;{{cite news | author = [[International Herald Tribune]] | title = Men's Grand Slam Titles Without Losing A Set | url = http://www.iht.com/articles/ap/2008/06/09/sports/TEN-Mens-Grand-Slam-Titles-No-Lost-Sets.php | date = 9. 6. 2008. | accessdate = 9. 8. 2008. | language =  | archiveurl = https://web.archive.org/web/20081202034854/http://www.iht.com/articles/ap/2008/06/09/sports/TEN-Mens-Grand-Slam-Titles-No-Lost-Sets.php | archivedate = 2008-12-02 | deadurl = no }}&lt;/ref&gt; U tom finalu, Federer je uspeo da osvoji samo četiri gema. Ovo je bila Nadalova četvrta uzastopna titula na Otvorenom prvenstvu Francuske, čime je izjednačio rekord [[Bjern Borg|Bjerna Borga]]. Nadal je takođe postao četvrti teniser u open eri koji je osvojio jedan grend slem turnir četiri godine uzastopno (pre njega, to su učinili Borg, [[Pete Sampras|Pit Sampras]] i Federer).

Nadal je zatim, treću godinu u nizu, igrao protiv Federera u finalu [[Vimbldon 2008. — muškarci pojedinačno|Vimbldona]]. Ovaj meč mnogi smatraju najboljim mečem ovih tenisera.&lt;ref name=&quot;wim2008pre&quot;&gt;{{cite web|author=CBC Sports |url=http://www.cbc.ca/sports/story/2008/07/05/wimbledon-federer-nadal.html |title=Federer, Nadal set for Wimbledon showdown |publisher=Cbc.ca |date = 5. 7. 2008. |accessdate = 24. 9. 2011.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;nadaledge&quot;&gt;{{cite web|url=http://sports.espn.go.com/sports/tennis/wimbledon08/columns/story?columnist=ubha_ravi&amp;id=3473804 |title=Nadal enters Wimbledon final with clear mental edge |publisher=Sports.espn.go.com |date = 18. 6. 2008. |accessdate = 24. 9. 2011.}}&lt;/ref&gt; Nadal je iza sebe imao seriju od 23 pobede, uključujući i njegovu prvu titulu na travnatoj podlozi (u Kvins Klabu). Federer je osvojio svoju petu uzastopnu titulu na turniru u [[ATP Hale|Haleu]], na kom mu protivnik nijednom nije oduzeo servis. Takođe, Federer je došao do finala Vimbldona bez izgubljenog seta. Za razliku od njihovih prethodnih vimbldonskih finala, Federer nije bio favorit, i mnogi analitičari smatrali su da Nadal ima više šansi da osvoji titulu.&lt;ref name=&quot;nadaledge&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last=Bodo |first=Peter |url=http://sports.espn.go.com/espn/blog/index?entryID=3474615&amp;name=bodo_peter |title=Peter Bodo - 5 reasons Nadal will win |publisher=Sports.espn.go.com |date= |accessdate = 24. 9. 2011.}}&lt;/ref&gt; Igrali su najduže finale u istoriji [[Wimbledon|Vimbldona]], a zbog periodične pojave kiše, Nadal je osvojio peti set sa 9-7 gotovo po mraku. Meč je nazvan najboljim i najvećim finalom Vimbldona ikada, a neki ga čak nazivaju najvećim mečem u teniskoj istoriji.&lt;ref name=&quot;greatestmatchever&quot;&gt;{{cite news | author = Bruce Jenkins | title = The Greatest Match Ever | url = http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/c/a/2008/07/06/SPP711KSLR.DTL | date = 7. 7. 2008. | accessdate = 7. 8. 2008. | language =  | archive-date = 2012-03-04 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120304234833/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=%2Fc%2Fa%2F2008%2F07%2F06%2FSPP711KSLR.DTL | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;McEnroe&quot;&gt;{{cite news | author = Richard Alleyne | title = Wimbledon 2008: John McEnroe hails Rafael Nadal victory as greatest final ever | url = http://www.telegraph.co.uk/sport/tennis/wimbledon/2305019/Wimbledon-2008-John-McEnroe-hails-Rafael-Nadal-victory-as-greatest-final-ever.html | date = 7. 7. 2008. | accessdate = 7. 8. 2008.| language =}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;wertheimgreatest&quot;&gt;{{cite web |url=http://sportsillustrated.cnn.com/2008/writers/jon_wertheim/07/09/wertheim.mailbag/index.html |title=Jon Wertheim - Without a doubt, it's the greatest |publisher=Sportsillustrated.cnn.com |date=9. 7. 2008. |accessdate=24. 9. 2011. |archive-date=2013-08-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130813175621/http://sportsillustrated.cnn.com/2008/writers/jon_wertheim/07/09/wertheim.mailbag/index.html }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;asgoodasitgets&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|author=Alistair Magowan|title=Roger v Rafa - the best final ever?| url =http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/tennis/7493099.stm|date = 7. 7. 2008.| accessdate = 7. 8. 2008.| language =English}}&lt;/ref&gt; Osvojivši Vimbldon, Nadal je postao treći teniser u istoriji open ere da osvoji Otvoreno prvenstvo Francuske i Vimbldon u istoj godini (nakon [[Rod Laver|Roda Lejvera]] 1969, i Bjerna Borga 1978. i 1980. godine), kao i drugi Španac koji je osvojio Vimbldon. Nadal je takođe prekinuo Federerov niz od pet uzastopnih vimbldonskih finala i 65 uzastopnih pobeda na travnatoj podlozi. Takođe, postao je prvi teniser koji se zadržao na drugoj poziciji [[ATP]] liste tri godine u nizu (od 25. juna 2005. do 24. jula 2008).

Nakon Vimbldona, Nadal je napravio niz od 32 uzastopne pobede. Osvojio je [[Rodžers Kup]] po drugi put u karijeri i došaodo polufinala [[Sinsinati Masters]]a. Kao rezultat svoje dobre igre i Federerovih poraza u ranim fazama turnira, Nadal je preuzeo prvo mesto na ATP listi 18. avgusta 2008. godine, smenivši Federera na toj poziciji nakon četiri i po godine. Nadal je takođe peti levoruki teniser koji je stigao do prvog mesta, prvi nakon [[Čile]]anca [[Marselo Rios|Marsela Riosa]] 1998. godine. Ostali levoruki teniseri koji su zauzimali prvo mesto bili su [[Austrija]]nac [[Thomas Muster|Tomas Muster]] (1996) i [[Sjedinjene Američke Države|Amerikanci]] [[Džon Mekinro]] (1980) i [[Jimmy Connors|Džimi Konors]] (1974).

Na [[Tenis na olimpijskim igrama 2008.|Olimpijskim igrama]] u [[Peking]]u, Nadal je pobedio srpskog tenisera [[Novak Đoković|Novaka Đokovića]] u polufinalu sa 6-4, 1-6, 6-4, i Čileanca [[Fernando Gonzales|Fernanda Gonzalesa]] u finalu, osvojivši zlatnu olimpijsku medalju. Nadal je tako postao prvi teniser koji je osvojio olimpijsko zlato, a bio je među pet najboljih tenisera na ATP listi.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://tennis.com/news/news.aspx?id=142024 |title=Nadal wins Olympic gold over Gonzalez |publisher=Tennis.com |date= |accessdate=24. 9. 2011. |archivedate=2009-06-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090615205322/http://tennis.com/news/news.aspx?id=142024 |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; Na [[US Open|Otvorenom prvenstvu SAD]], Nadal je bio prvi put bio prvi nosilac na jednom grend slem turniru. Izgubio je u polufinalu od [[Andy Murray|Endija Marija]], koji ga je savladao u četiri seta (6–2, 7–6(5), 4–6, 6–4). Nadal je zatim igrao polufinale [[Davis Cup|Dejvis kupa]] protiv SAD, i zajedno sa španskim timom se plasirao u finale.

Na [[Madrid Masters]]u, Nadala je u polufinalu porazio [[Gilles Simon|Žil Simon]]. Uprkos ovom porazu, Nadal je zahvaljujući dobrim rezultatima tokom godine postao prvi Španac koji će godinu završiti na prvom mestu.&lt;ref&gt;[http://www.atptennis.com/1/en/2008news/nadalno1.asp Nadal Clinches Year End No. 1 For First Time] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081022030531/http://www.atptennis.com/1/en/2008news/nadalno1.asp |date=2008-10-22 }}, ATPtennis.com, Created August 18, 2008. Retrieved October 20, 2008.&lt;/ref&gt; Na [[Pariz Masters]]u, Nadal je došao do četvrtfinala, ali je predao meč Nikolaju Davidenku zbog povrede kolena. Zbog povrede kolena, Nadal je bio primoran da otkaže učešće na [[Tenis masters kup|završnom masters turniru]] u [[Shanghai|Šangaju]] i u finalu Dejvis kupa protiv Argentine.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://tennis.com/news/news.aspx?id=151554.asp|title=Nadal withdraws from Masters Cup|date=November 3, 2008|publisher=TENNIS.com|accessdate=4. 11. 2008.|archivedate=2009-06-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090615204253/http://tennis.com/news/news.aspx?id=151554.asp|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;

=== 2009. ===
Nakon što je izgubio od [[Andy Murray|Endija Marija]] u finalu egzibicionog turnira u [[Abu Dabi]]ju&lt;ref&gt;{{cite web| url=http://tennis.com/news/news.aspx?id=154042| title=Murray defeats Nadal, wins Abu Dhabi exhibtion| 3=| access-date=2012-06-19| archivedate=2009-06-19| archiveurl=https://web.archive.org/web/20090619041143/http://tennis.com/news/news.aspx?id=154042| deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;, Nadal je počeo da igra na zvaničnim ATP turnirima. Na prvom turniru na kome je igra i [[ATP otvoreno prvenstvo Katara|Katar openu]] u [[Doha|Dohi]], izgubio je od [[Gaël Monfils|Gaela Monfisa]] u četvrtfinalu. U meču prvog kola, Nadal je porazio [[Fabris Santoro|Fabrisa Santoroa]] sa 6-0, 6-1 za samo 46 minuta, a zatim je dobio nagradu [[ATP]] za svetskog teniskog šampiona. Nadal je, ipak, osvojio titulu na Katar openu u konkurenciji muških parova. Zajedno sa [[Mark Lopez|Markom Lopezom]], porazio je prvi par sveta, [[Danijel Nestor|Danijela Nestora]] i [[Nenad Zimonjić|Nenada Zimonjića]].

=== Rivalstvo sa Federerom ===
Rodžer Federer i Rafael Nadal su profesionalni teniseri i rivali koji su se držali na prve dve pozicije ATP liste od jula [[2005]]. Federer je bio 1. na svetu rekordnih 237 uzastopnih nedelja od februara [[2004]], a Nadal, koji je 5 godina mlađi, drugi svetski teniser od jula [[2005]], ostavši tu rekordnih 160 uzastopnih nedelja pre nego što je prestigao Federera avgusta [[2008]]. Trenutno je Nadal drugi, a Federer treći na svetu.

Igrali su jedan protiv drugog 18 puta s tim šti je Nadal dobio 12 mečeva.

Osim toga što su najduže bili brojevi 1 i 2 na ATP listi, postoje još mnoge zanimljivosti u vezi sa njihovim rivalstvom:

* Od marta [[2005]]. do septembra [[2008]], njih dvojica su uspeli da osvoje 14 od 15 [[Grand slam|Grend slemova]] (od [[Roland Garros|Roland Garosa]] 2005 do [[US open]]a 2008 nisu osvojili samo [[Otvoreno prvenstvo Australije|Otvorenog prvenstva Australije]] 2008) i 22 od 34 turnira Masters serije. U toku tog perioda, Federer i Nadal su osvojili 11 uzastopnih Grend slemova između sebe, počevši od Frenč opena 2005 do US opena 2007. Tako su postali jedini par u istoriji sa tri različita Grend slema (2005-2008 Roland Garos za Nadala, 2003-2007 [[Wimbledon|Vimbldon]] i 2004-2008 US open za Federera) koji su osvojili bar četiri puta uzastopno za vreme 5 godina dominacije (2004-2008).
* Rodžer Federer je imao najdominantnijih 4 godina u istoriji tenisa, od [[Tenis masters kup|Masters Kupa]] 2003 do Master Kupa 2007. Osvojio je 43 turnira, uključujući 12 Grend slemova, 4 Masters Kupa i 13 turnira Masters serije. Njegov odnos pobeda i poraza je bio 320-24, što je uključivalo i 6-8 protiv Nadala. Time je Nadal postao jedini teniser pored [[Dominik Hrbati|Dominika Hrbatija]] (2:0) koji je imao pozitivan skor protiv Federera. 
* Nadal je neprestano zaustavljao Federera u njegovom pokušaju da osvoji [[Roland Garros|Roland Garos]] i time ukompletira svoje trofeje sa Grend slemova. Rafael Nadal je uspevao da porazi Federera 4 puta uzastopno na šljakastom Grend slemu (2005-2008) i to jednom u polufinalu, a tri puta u finalu.
* Ne samo da i Federer i Nadal poseduju rekorde po broju uzastopnih pobeda na jednoj podlozi (Federer na travi i betonu, a Nadal na šljaci), već je niz obojice prekinuo onaj drugi.
* Oni su jedini teniseri koji su igrali jedan protiv drugog u 6 [[Grand slam|Grend slem]] finala.
* Tri uzastopne godine, njih dvojica su igrali u finalu [[Wimbledon|Vimbldona]] i Roland Garosa plus još dva turnira na šljaci u Masters seriji. Rafael je osvojio sve Rolan Garose i 5 od 6 [[Tenis masters kup|Masters turnira]], a Federer 2 od 3 Vimbldona.
* Njihovo finale [[Vimbldon 2008. - muškarci pojedinačno|Vimbldona 2008.]], su mnogi teniski kritičari proglasili za najbolji meč u istoriji.&lt;ref name=wertheimgreatest/&gt;&lt;ref name=asgoodasitgets&gt;{{cite news| author = International Herald Tribune, [[Associated Press]]| title = Federer-Nadal rivalry as good as it gets| url = http://www.iht.com/articles/ap/2008/07/07/sports/TEN-On-Tennis-Rafa---Roger.php| date = 7. 7. 2008.| accessdate = 7. 8. 2008.| language = | archiveurl = https://web.archive.org/web/20080823030306/http://www.iht.com/articles/ap/2008/07/07/sports/TEN-On-Tennis-Rafa---Roger.php| archivedate = 2008-08-23| deadurl = no}}&lt;/ref&gt;
* U finalima slemova su gubili jedino jedan od drugog.
* Igrali su u 7 finala Masters turnira što je rekord
* Mnogi ljudi smatraju da je njihovo rivalstvo najveće u istoriji tenisa.&lt;ref name=asgoodasitgets/&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | author = Paul Weaver | title = Move over McEnroe and Borg, this one will run and run in the memory | url = http://www.guardian.co.uk/sport/2008/jul/07/wimbledon.tennis4 | date = 7. 7. 2008. | accessdate = 7. 8. 2008. | language =}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | author = Martin Flanagan | title = Federer v Nadal as good as sport gets | url = http://www.theage.com.au/news/tennis/federer-v-nadal-as-good-as-sport-gets/2008/07/11/1215658132528.html | date = 12. 7. 2008. | accessdate = 7. 8. 2008. | language =}}&lt;/ref&gt;

== Stil igre ==
Nadal ima karakterističan forhend topspin, a poznat je po tome što je uporan u nameri da vrati svaku loptu. Poznat je po izvrsnoj fizičkoj kondiciji, zahvaljujući kojoj drži kvalitet igre i nakon nekoliko sati. Vrlo je dobar i u protivnapadima.

Iako je desnoruk, Nadal igra levom rukom (zbog čega i ima karakterističan topspin prilikom forhenda). U njegovim ranim godinama je njegov stric i trener Toni Nadal zaključio kako bi njegov dvostruki bekhend mogao biti još bolji sa snažnom desnom rukom, pa je Rafaela naučio da koristi levu ruku.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.vamosrafael.com/articles/art336.html |title=Vamos Rafael Fansite |publisher=Vamosrafael.com |date= |accessdate=24. 9. 2011. |archivedate=2006-09-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060909084447/http://www.vamosrafael.com/articles/art336.html |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;

[[Nadalova serija pobeda na zemlji]] (nakon pobede nad [[Roger Federer|Rodžerom Federerom]] 1-6 6-1 6-4 7-6(4) u finalu [[Roland Garros|Rolan Garosa 2006.]]) je došla do 81 uzastopnih mečeva, što predstavlja najdužu seriju pobeda na zemlji među muškarcima u teniskoj open eri. Nadal je prethodno delio rekord s 53 pobede [[Giljermo Vilas|Giljerma Vilasa]]. Kada je držao taj rekord, još je bio tinejdžer. [[Kris Evert]] drži rekord (među oba pola) od 125 mečeva. Taj niz prekinuo je Rodžer Federer na turniru Masters Serije u Hamburgu 2007. godine pobedivši u finalu sa 2-6, 6-2, 6-0.

=== Oprema ===
Nadal nosi opremu firme [[Najki (kompanija)|Najki]], a koristi Babolat rekete.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.atptennis.com/5/en/players/playerprofiles/?playernumber=N409 |title=ATP Profile for Rafael Nadal |publisher=Atptennis.com |date= |accessdate = 24. 9. 2011.}}&lt;/ref&gt; Takođe reklamira marku [[automobil]]a [[Kia Motors]].

== Privatni život ==
Nadal je strastveni obožavalac fudbala i navijač [[Real Madrid CF|Real Madrida]]. Kada je [[fudbalska ili nogometna reprezentacija Španjolske|fudbalska reprezentacija Španije]] [[29. 6.|29. juna]] [[2008]]. osvojila zlatnu medalju na [[UEFA Euro 2008|EP u fudbalu 2008]], Nadal je celu noć slavio s svojim kolegom i prijateljem [[Feliciano López|Felisijanom Lopezom]], a za magazin ''Tajms'' je izjavio da mu je „to jedan od najlepših dana u životu“. Uoči [[US Open|Otvorenog prvenstva Amerike]] [[2006]], Nadal je igrao egzibicioni meč sa nekadašnjom [[Rusija|ruskom]] [[tenis]]erkom [[Ana Kurnjikova|Anom Kurnjikovom]] protiv [[Roger Federer|Rodžera Federera]] i [[Martina Navratilova|Martine Navratilove]]. Prihodi su išli u humantiarne svrhe.

[[Carlos Moyá|Karlos Moja]] je njegov dobar prijatelj, koji ga je svojevremeno i trenirao. Rafael Nadal zabavlja se sa devojkom po imenu Ćiska. Poznati slogan njegovih navijača je ''Napred Rafa!'' ({{jez-špa|Vamos Rafa!}}).&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.tennis-warehouse.com/descpageMSNIKE-NBCAGEW.html |title=Nike Air Max Breathe Cage Men's Shoe White |publisher=Tennis-warehouse.com |date= |accessdate=24. 9. 2011. |archivedate=2011-08-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110821042734/http://www.tennis-warehouse.com/descpageMSNIKE-NBCAGEW.html |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;

== Reference ==
{{Reflist|2}}

{{Commonscat|Rafael Nadal}}

{{Broj jedan teniseri}}
{{Osvajači sve 4 GS titule}}
{{Pobednici Australian Opena}}
{{Pobednici Roland Garrosa}}
{{Pobednici Wimbledona}}
{{Pobednici US Opena}}
{{Španski sportista godine}}
{{Authority control}}
{{Lifetime|1986||Nadal, Rafael}}

[[Kategorija:Rafael Nadal| ]]
[[Kategorija:Španski teniseri]]
[[Kategorija:Španski olimpijci]]
[[Kategorija:Teniseri na Ljetnim olimpijskim igrama 2008.]]
[[Kategorija:Olimpijski pobjednici u tenisu]]
[[Kategorija:Pobjednici Australian Opena]]
[[Kategorija:Pobjednici Roland-Garrosa]]
[[Kategorija:Pobjednici Wimbledona]]
[[Kategorija:Pobjednici US Opena]]</text>
      <sha1>gahzyvdw9qcw353yozepjbus11nricr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>42669304</id>
      <parentid>42669286</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T14:54:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aca</username>
        <id>108187</id>
      </contributor>
      <comment>+</comment>
      <origin>42669304</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37942" sha1="992hvjnh19vn9hsxxiza62e374keu0y" xml:space="preserve">{{Kutijica Teniser/ka
| ime = Rafael Nadal
| slika = Nadal Japan Open 2011.jpg
| opis_slike = Rafael Nadal
| širina_slike = 250px
| počprofkar = 2001. godine
| nadimak = ''Rafa'', ''Kralj šljake'', ''El Matador''
| državljanstvo = {{flagcountry|ŠPA}}
| mesto stanovanja = Manakor, [[Mallorca|Majorka]], Španija
| datum rođenja = [[3. jun]] [[1986]]
| mesto rođenja = Manakor, Majorka
| visina = 1,85 m
| težina = 85 [[Kilogram|kg]]
| stil igre = Levom rukom dvoručni bekhend
| zarađeni novac = 100.564.598 [[Američki dolar|$]]
| trener = Toni Nadal
| atp profil = http://www.atpworldtour.com/Tennis/Players/Top-Players/Rafael-Nadal.aspx
| vebsajt = http://www.rafaelnadal.com/
| pobpor = 903–187 (82,55%)
| osvojenih turnira = 79

| finala = 21
| najbolji plasman = '''1.''' (18. avgust 2008)
| trenutni plasman = 2. (18. jun 2018)
| rezultataustralianopen = '''P''' (2009, 2022)
| rezultatrolandgaros = '''P''' (2005, 2006, 2007, 2008,&lt;br /&gt;2010, 2011, 2012, 2013, 2014, 2017, 2018,2019,2020, 2022)
| rezultatvimbldon = '''P''' (2008, 2010)
| rezultatsadopen = '''P''' (2010, 2013, 2017, 2019)
| rezultatmasterskup = F (2010,2013)
| olimpijskeigre = [[Datoteka:Gold medal.svg|20px]] '''Zlato''' ([[Tenis na Letnjim olimpijskim igrama 2008 — muškarci pojedinačno|2008]])
| pobpor2 = 97–59
| osvojenihdublturnira = 8 
| finaladubl = 3
| najboljidublplasman = 26. (8. avgust 2005)
| trenutni dubl plasman = 59.
| rezultatigrendslemdubl = da
| rezultataustralianopendubl = 3. kolo (2004, 2005)
| rezultatrolandgarosdubl = 
| rezultatvimbldondubl = 2. kolo (2005)
| rezultatsadopendubl = '''PF''' (2004)
| olimpijskeigreparovi = 
| pobpor3 = 
| osvojenihmiksturnira = 
| rezultatigrendslemmiks = 
| rezultataustralianopenmiks = 
| rezultatrolandgarosmiks = 
| rezultatvimbldonmiks = 
| rezultatsadopenmiks = 
| olimpijskeigremiks = 
| timska takmičenja = da
| dejvis kup = '''P''' (2004, 2008, 2009, 2011)
| hopman kup = 
| svetsko ekipno prvenstvo = 
| podaci od = 23. aprila 2012.
}}

'''Rafael &quot;Rafa&quot; Nadal Parera''' ([[3. 6.|3.6.]] [[1986]].) je [[Španija|španski]] [[tenis]]ač. On je nećak [[Miguel Ángel Nadal|Miguela Angela Nadala]], bivšeg igrača fudbalskog kluba [[F.C. Barcelona]]. On je trenutno br. 2 na ATP listi najboljih svjetskih tenisača i jedini poslije [[Boris Becker|Borisa Beckera]] kome je to uspjelo u tinejdžerskim godinama.

Nadal u igri voli koristiti [[topspin]] te trči brzo širom igrališta ne bi li vratio svaku loptu. Poznat je po izvrsnoj fizičkoj kondiciji zahvaljujući kojoj drži kvalitetu igre i nakon nekoliko sati. Vrlo je dobar i u [[kontranapad|protivnapadima]].

Iako Nadal igra lijevom rukom, u normalnom životu je dešnjak. U njegovim ranim godinama je njegov stric i trener Toni Nadal zaključio kako bi njegov dvostruki bekhend mogao biti još bolji sa snažnom desnom rukom, pa je Rafaela naučio da koristi lijevu ruku. [http://www.vamosrafael.com/articles/art336.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060909084447/http://www.vamosrafael.com/articles/art336.html |date=2006-09-09 }}

Nadalova [[Rafael Nadalova serija pobjeda na zemlji|serija pobjeda na zemlji]] (nakon pobjede nad [[Roger Federer|Rogerom Federerom]] 1-6 6-1 6-4 7-6(4) u finalu [[Roland Garros|Roland Garrosa 2006.]]) je došla do 60 uzastopnih mečeva, što predstavlja najdužu seriju pobjeda na zemlji među muškarcima u eri [[Tennis Open Era|Tenis Opena]]. Nadal je prethodno dijelio rekord s 53 pobjede [[Guillermo Vilas|Guillerma Vilasa]]. Kada je držao taj rekord, još je bio tinejdžer. [[Kris Evert|Chris Evert]] drži [[Chris Evertina serija od 125 pobjeda na zemlji od 1973 do 1979|rekord (među oba spola) od 125 mečeva]].

== Karijera ==
=== Počeci ===
Dok je Rafael bio još dete, njegov stric i trener [[Toni Nadal]] naučio ga je da igra levom rukom, iako je Rafael dešnjak. Toni je smatrao da će Rafaelov dvoručni bekend imati koristi od njegove jake desne ruke.

Rafael Nadal je sa 12 godina odlučio da se bavi tenisom, a ne [[fudbal]]om. Toni mu je bio glavni trener, ali je takođe tokom dva leta trenirao na teniskom kampu [[Nik Boletijeri|Nika Boletijerija]]. U maju 2001. pobedio je osvajača Grend slem turnira [[Pet Keš|Peta Keša]] u egzibicionom meču na šljaci.

=== 2002 ===
U aprilu [[2002]]. godine, Nadal je pobedio u svom prvom meču na jednom profesionalnom turniru. Pobedivši [[Ramon Delgado|Ramona Delgada]], postao je deveti igrač u istoriji open ere koji je to uradio pre svog šesnaestog rođendana.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.atptennis.com/5/en/players/playerprofiles/playeractivity.asp?prevtrnnum=0&amp;year=2002&amp;query=Singles&amp;selTournament=0&amp;player=N409&amp;x=20&amp;y=13 |title=Player Activity. Rafael Nadal (ESP) |publisher=Atptennis.com |date= |accessdate=24. 9. 2011. |archivedate=2009-06-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090616053834/http://www.atptennis.com/5/en/players/playerprofiles/playeractivity.asp?prevtrnnum=0&amp;year=2002&amp;query=Singles&amp;selTournament=0&amp;player=N409&amp;x=20&amp;y=13 |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;

=== 2003 ===
[[2003]]. godine osvojio je dva čelendžera i završio godinu među pedeset najboljih na ATP listi. Na debitantskom nastupu na [[Wimbledon|Vimbldonu]], Nadal je postao najmlađi igrač koji je stigao do trećeg kola turnira još od [[Boris Becker|Borisa Bekera]] 1984.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Clarey |first=Christopher |url=http://www.iht.com/articles/2003/06/26/tennis_ed3__12.php |title=WIMBLEDON TENNIS: An unusual comfort zone |publisher=International Herald Tribune |date=26. 6. 2003. |accessdate=24. 9. 2011. |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080226063546/http://www.iht.com/articles/2003/06/26/tennis_ed3__12.php |archivedate=2008-02-26 |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;

=== 2004 ===
Godine 2004. Nadal je odigrao prvi meč protiv prvoplasiranog na ATP listi [[Roger Federer|Rodžera Federera]] na [[Majami masters]]u i pobedio ga bez izgubljenog seta. Potom je propustio veći deo sezone koji se igrao na terenima sa šljakom, uključujući i Rolan Garos, zbog [[fraktura zbog premora|napuknuća]] članka leve noge.&lt;ref name=&quot;times&quot;&gt;{{cite news | first=Christopher | last=Clarey | coauthors= | title=Rafael Nadal, Barely 19, He's Got Game, Looks and Remarkably Good Manners | date=6. 6. 2005. | publisher= | url=http://ustimes.us/rafael_nadal,_barely_19,_he's_got_game,_looks_and_remarkably_good_manners.htm | work=New York city Times | pages= | accessdate=16. 2. 2007. | language= | archivedate=2007-03-14 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20070314000024/http://ustimes.us/rafael_nadal,_barely_19,_he's_got_game,_looks_and_remarkably_good_manners.htm | deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;

=== 2005. ===
Novu sezonu Nadal je počeo porazima posle velike borbe od [[Lleyton Hewitt|Lejtona Hjuita]] na [[Otvoreno prvenstvo Australije|Otvorenom prvenstvu Australije]] i od Federera u finalu [[Majami masters]]a. Mnogi teniski stručnjaci smatraju da ova dva turnira predstavljaju proboj Nadala na svetsku tenisku scenu.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/tennis/4200919.stm|title=Brave Hewitt battles past Nadal|work=BBC Sport. Tennis|publisher=BBC |date = 24. 1. 2005.|access-date=November 9, 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/tennis/4412667.stm|title=Nadal proves to be the real deal|work=BBC Sport. Tennis|publisher=BBC|date = 5. 4. 2005.|access-date=November 9, 2008}}&lt;/ref&gt;

Nadal je dominirao prolećnim delom sezone, koji se igrao na zemljanoj podlozi. Pobedio je u 24 uzastopna meča, srušivši rekord [[Andre Agassi|Andrea Agasija]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.usatoday.com/sports/tennis/french/2005-06-05-day-14_x.htm|author=Associated Press |title=Teen Nadal gives Spain reign over French Open|work=[[USA Today]]|publisher=USATODAY.com|date = 5. 6. 2006.|access-date=November 9, 2008}}&lt;/ref&gt; Nadal je osvojio turnir u Barseloni i svoj prvi turnir iz [[ATP Masters serija|ATP Masters serije]] u [[Monte Karlo Masters|Monte Karlu]]. Zahvaljujući ovim pobedama, Nadal je zauzeo peto mesto na ATP listi&lt;ref name=&quot;ranking2005&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.atptennis.com/5/en/players/playerprofiles/rankhistory.asp?playernumber=N409&amp;selyear=2005|title=ATP Rankings History. Rafael Nadal|publisher=ATPTennis.com|date=2005|access-date=November 9, 2008|access-date=2013-03-06|archivedate=2009-06-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090616053919/http://www.atptennis.com/5/en/players/playerprofiles/rankhistory.asp?playernumber=N409&amp;selyear=2005|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;, i postao jedan od favorita za osvajanje [[Roland Garros|Otvorenog prvenstva Francuske]].

Na svoj 19. rođendan, Nadal je pobedio Rodžera Federera u polufinalu [[Roland Garros|Rolan Garosa]], sprečavajući ga da osvoji jedini grend slem turnir koji do tada nije osvojio. Dva dana kasnije, Nadal je porazio [[Marijano Puerta|Marijana Puertu]] u finalu, postajući prvi muški teniser koji je osvojio Otvoreno prvenstvo Francuske na svom prvom nastupu na tom turniru, još od [[Mats Vilander|Matsa Vilandera]] (1982),&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.iht.com/articles/2005/06/05/sports/open.php|title=French Open: Nadal triumphs at first attempt|first=Christopher|last=Clarey|work=International Herald Tribune|publisher=iht.com|date=6. 6. 2005.|access-date=November 9, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20050607152117/http://www.iht.com/articles/2005/06/05/sports/open.php|archivedate=2005-06-07|access-date=2013-03-06|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt; i prvi tinejdžer koji je osvojio grend slem turnir još od [[Pete Sampras|Pita Samprasa]], koji je 1990. godine osvojio [[US Open|Otvoreno prvenstvo SAD]] sa 19 godina. Zahvaljujući osvajanju Rolan Garosa, Nadal je postao treći teniser sveta.

Tri dana nakon osvajanja Rolan Garosa, Nadalova serija od 24 pobede prekinuta je porazom u prvom kolu na turniru u [[ATP Hale|Haleu]], koji se igra na travnatoj podlozi.&lt;ref&gt;{{cite web | author=Associated Press | title=Waske snaps Nadal's winning streak | date = 10. 6. 2005.| work=Tapei Times| publisher=The Tapei Times | url =http://www.taipeitimes.com/News/sport/archives/2005/06/10/2003258798 | access-date=November 9, 2008}}&lt;/ref&gt; Takođe je poražen od strane [[Žil Miler|Žila Milera]] u drugom kolu [[Vimbldon 2005.|Vimbldona 2005]]. Odmah nakon Vimbldona, Nadal je pobedio u šesnaest uzastopnih mečeva i osvojio tri uzastopna turnira. Osvojivši turnire u Beštadu i Štutgartu, Nadal je postao drugi teniser sveta [[25. 7.|25. jula]] [[2005]]. godine. Sa 19 godina, jednim mesecom i 22 dana, postao je treći tinejdžer koji je dostigao drugo mesto na [[ATP]] listi, nakon [[Boris Becker|Borisa Bekera]] (18 godina, devet meseci, 17 dana) i [[Bjern Borg|Bjerna Borga]] (18 godina, 10 meseci i dva dana).

Nadal je počeo svoju severnoameričku turneju pobedivši Agasija u finalu [[Kanada Masters|ATP Masters turnira u Montrealu]], ali je na [[Sinsinati Masters]]u izgubio već u prvom kolu. Imenovan je za drugog nosioca na Otvorenom prvenstvo SAD, ali ga je 49. teniser sveta [[Džejms Blejk]] porazio u meču trećeg kola u četiri seta. Nadal je, nakon SAD opena, igrao samo tri turnira te godine.

U septembru, pobedio je [[Giljermo Korija|Giljerma Koriju]] u finalu [[Kina open]]a i pobedio u oba svoja [[Davis Cup|Dejvis kup]] meča protiv Italije. U oktobru, osvojio je svoju četvrtu titulu iz ATP Masters serije, porazivši [[Ivan Ljubičić|Ivana Ljubičića]] u finalu [[Madrid Masters]]a. Nakon toga, Nadal je povredio stopalo, zbog čega je bio primoran da otkaže učešće na [[Tenis Masters Kup|završnom ATP turniru]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.rediff.com/sports/2006/jan/05nadal.htm|title=Foot injury delays Rafael Nadal's comeback|work=rediff NEWS|publisher=[[Rediff.com]]|first=Julian|last= Linden|date = 6. 1. 2006.|access-date=November 9, 2008}}&lt;/ref&gt;

I Nadal i Federer su osvojili jedanaest titule i četiri titule iz ATP Masters serije 2005. godine. Osam titula Nadal je osvojio na šljaci, a tri na tvrdom terenu. Pobedio je u 79 mečeva, i po tome je bio na drugom mestu iza Federera, koji je pobedio u 81 meču. Osvojio je nagradu „-{Golden Bagel}-“ jer je jedanaest puta osvojio set sa rezultatom 6-0.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.sidespinproductions.com/news9.php|title=Nadal Grabs the Golden Bagel|date = 11. 12. 2005.|publisher=SideSpin Productions|access-date=November 9, 2008}}&lt;/ref&gt; Takođe je dostigao najvišu poziciju na ATP listi u istoriji španskog tenisa, i osvojio [[ATP nagrade|ATP nagradu]] za tenisera koji je najviše napredovao.

=== 2006. ===
[[Datoteka:Nadal-2006.jpg|thumb|300px|right|Nadal 2006]]
Zbog povrede stopala, Nadal je propustio [[Otvoreno prvenstvo Australije]] te godine.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/tennis/4561684.stm|title=Champion Safin out of Aussie Open|work=BBC Sport Tennis|publisher=BBC|date = 10. 1. 2006.|access-date=November 13, 2008}}&lt;/ref&gt; U februaru, izgubio je u polufinalu svog prvog turnira u sezoni, u [[Marseille|Marseju]]. Dve nedelje kasnije, naneo je [[Roger Federer|Rodžeru Federeru]] prvi poraz u sezoni u finalu turnira u [[Otvoreno prvenstvo Dubaija u tenisu|turnira u Dubaiju]]. Nadal je zatim izgubio u polufinalu [[Indijan Vels Masters]]a i drugom kolu [[Majami Masters]]a.

[[Datoteka:Image-Nadal photographié-cropped.jpg|mini|upright|Nadal na [[Roland Garros|Rolan Garosu]] (2006).]]
Nadal je zatim pobedio u dvadeset i četiri mečeva na šljaci. Pobedio je Federera u finalu [[Monte Karlo Masters]]a, kao i [[Tommy Robredo|Tomija Robreda]] u finalu turnira u [[Barcelona|Barseloni]]. Nakon nedelju dana pauze, Nadal je osvojio [[Rim Masters]], pobedivši u finalu Rodžera Federera u pet setova, izjednačivši rekord [[Bjern Borg|Bjerna Borga]] od 16 osvojenih titula u tinejdžerskim godinama. Pobedivši u prvom kolu na [[Roland Garros|Otvorenom prvenstvu Francuske]], izjednačio je rekord [[Giljermo Vilas|Giljerma Vilasa]], pobedivši u 53 uzastopna meča na šljaci. Vilas mu je predao trofej [[Roland Garros|Rolan Garosa]], ali je kasnije prokomentarisao da je njegov rekord jači od Nadalovog jer je Nadal rekord izjednačavao dve godine, a Vilas je to postigao u jednoj godini.&lt;ref&gt;{{cite web | first=Greg | last=Garber | title=With Vilas in stands, Nadal makes history | date = 31. 5. 2006. | url =http://sports.espn.go.com/sports/tennis/french06/news/story?id=2462389&amp;lpos=spotlight&amp;lid=tab4pos1 | work =ESPN Tennis/French06| publisher=ESPN.com | access-date=November 13, 2008}}&lt;/ref&gt; Nadal je u finalu Otvorenog prvenstva Francuske, postavši tako prvi teniser koji je pobedio Federera u finalu jednog [[grand slam|grend slema]].&lt;ref&gt;{{cite web | first=Greg | last=Garber | title=Roger's reign on hold with Nadal's dominance | date = 12. 6. 2006. | work= ESPN Tennis/French06| publisher=ESPN.com | url =http://sports.espn.go.com/sports/tennis/french06/news/story?id=2479425 | access-date = November 13, 2008 }}&lt;/ref&gt; Takođe je postao najmlađi šampion Rolan Garosa koji je osvojio dve uzastopne titule (još od Borga 1974-75).

Nadal je povredio rame u četvrtfinalnom meču turnira u Kvins Klabu, koji je igrao protiv [[Lleyton Hewitt|Lejtona Hjuita]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9D03EEDA1131F934A25755C0A9609C8B63|title=TENNIS; Shoulder Forces Nadal To Quit London Match|date = 17. 6. 2006.|work=New York Times|publisher=The New York Times Company|access-date = November 13, 2008}}&lt;/ref&gt; Nije mogao da završi meč, i time je prekinuo svoj niz od 26 uzastopnih osvojenih mečeva. Bio je imenovan za drugog nosioca na [[Vimbldon 2006.|Vimbldonu 2006]], ali je zamalo izgubio u meču drugog kola od [[Robert Kendrik|Roberta Kendrika]], koji je do učešća došao kvalifikacijama. Kendrik je osvojio dva seta i bio na dva poena od pobede, ali se Nadal vratio u meč i osvojio ga u pet setova. U trećem kolu, Nadal je pobedio 20. tenisera sveta [[Andre Agassi|Andrea Agasija]] u Agasijevom poslednjem meču na [[Wimbledon|Vimbldonu]]. Dostigavši finale, Nadal je postao prvi španski teniser od [[Manuel Santana|Manuela Santane]] 1966. godine koji je dostigao finale Vimbldona. Federer ga je porazio u finalu u četiri seta. Federer i Nadal su jedini teniseri u open eri koji su dostigli finale Vimbldona odmah nakon što su igrali jedan protiv drugoga u finalu Otvorenog prvenstva Francuske.

Nadal je igrao na samo dva turnira pre [[US Open|Otvorenog prvenstva SAD]]. Izgubio je u trećem kolu [[Kanada Masters]]a i u četvrtfinalu [[Sinsinati Masters]]a. Takođe je dostigao četvrtfinale na Otvorenom prvenstvu SAD.

Nadal je igrao samo tri turnira do kraja godine. 690. igrač sveta, [[Joakim Johanson]], pobedio je Nadala u drugom kolu [[Stokholm open]]a. Naredne nedelje, [[Tomáš Berdych|Tomaš Berdih]] ga je porazio u četvrtfinalu [[Madrid Masters]]a, poslednjeg [[ATP Masters serija|masters turnira]] u sezoni. Na završnom ATP šampionatu, [[Tenis Masters Kup]]u, izgubio je jedan meč i pobedio u dva meča u takmičenju po grupama. U prvom meču ga je porazio [[Džejms Blejk]], a zatim je pobedio Tomija Robreda i [[Nikolaj Davidenko|Nikolaja Davidenka]]. Dostigao je polufinale, u kom ga je porazio Federer. Ovo je bio Nadalov treći poraz u devet mečeva protiv Federera.

Nadal je postao prvi teniser od Andrea Agasija (1994-95) koji je drugu godinu u nizu završio na drugom mestu [[ATP]] liste.

=== 2007. ===
Nadal je počeo godinu igrajući na šest turnira na tvrdoj podlozi. Izgubio je u polufinalu na svom prvom turniru, u prvom kolu na drugom, i u četvrtfinalu [[Otvoreno prvenstvo Australije|Otvorenog prvenstva Australije]] od kasnijeg finaliste [[Fernando Gonzales|Fernanda Gonzalesa]]. Nakon što je poražen u četvrtfinala turnira u [[Otvoreno prvenstvo Dubaija u tenisu|turnira u Dubaiju]], osvojio je [[Indijan Vels Masters]]. Na narednom turniru, [[Majami Masters]]u, [[Novak Đoković]] ga je porazio u četvrtfinalu.

Imao je mnogo više uspeha na turnirima na šljaci. Osvojio je [[Monte Karlo Masters]], turnir u Barseloni i [[Rim Masters]], a zatim ga je [[Roger Federer|Rodžer Federer]] porazio u finalu [[Hamburg Masters]]a. Ovaj poraz prekinuo je niz od 81 Nadalove pobede na šljaci. Nadal je po treći put u svojoj karijeri osvojio [[Roland Garros|Otvoreno prvenstvo Francuske]], pobedivši Federera u finalu. U međuvremenu, Nadal je pobedio Federera na egzibicionom turniru na [[Mallorca|Majorci]], na terenu čija je jedna polovina bila travnata, a druga zemljana.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.thebattleofsurfaces.com | title = The Battle of Surfaces | accessdate = 22. 4. 2007.}}&lt;/ref&gt;

Nadal je drugu godinu zaredom igrao na turniru u Kvins Klabu, na kom je izgubio u četvrtfinalu. Drugu godinu zaredom, Federer ga je porazio u finalu [[Vimbldon 2007.|Vimbldona]], u pet setova. Ovo je bilo prvo Federerovo finale na [[Wimbledon|Vimbldonu]] koje je dobio u pet setova još od Vimbldona 2001.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/tennis/6280788.stm|title=Federer wins historic fifth title|publisher=BBC Sport|author=Caroline Cheese|date = 7. 7. 2007.|accessdate = 5. 8. 2008.}}&lt;/ref&gt;

U julu, Nadal je osvojio turnir u [[Stuttgart|Štutgartu]], što je bila i njegova poslednja titula te godine. Takođe je bio polufinalista [[Kanada Masters]]a, a izgubio je u prvom kolu [[Sinsinati Masters]]a i u četvrtom kolu [[US Open|Otvorenog prvenstva Sjedinjenih Država]] (od 15. tenisera sveta [[David Ferrer|Davida Ferera]]). Nakon mesec dana pauze, izgubio je od [[David Nalbandian|Davida Nalbandijana]] u četvrtfinalu [[Madrid Masters]]a i u finalu [[Pariz Masters]]a. Nakon što je pobedio u sva tri meča u takmičenju po grupama, Nadal je izgubio u polufinalu [[Tenis Masters Kupa]] od Rodžera Federera.

Tokom druge polovine godine, Nadal je patio od povrede kolena, koju je zadobio tokom finala Vimbldona. Postojale su glasine da je sve to posledica još uvek ne zalečene povrede stopala koju je zadobio krajem 2005. godine. Nadalov predstavnik za javnost je ovo negirao, a sam Nadal je rekao da je priča „totalna laž“.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/tennis/7117076.stm|title=Federer Nadal plays down foot injury fear|publisher=BBC Sport|author=Piers Newbury|date = 28. 11. 2007.|accessdate = 5. 8. 2008.}}&lt;/ref&gt;

=== 2008. ===
[[Datoteka:Rafael Nadal – Practice Court12.jpg|mini|Nadal na treninzima za [[Sinsinati Masters]].]]
Nadal je godinu otpočeo u indijskom [[Čenai]]ju, gde ga je [[Mihail Južnji]] porazio u finalu. Nadal je dospeo do polufinala [[Otvoreno prvenstvo Australije|Otvorenog prvenstva Australije]] prvi put u karijeri, ali ga je porazio [[Žo-Vilfred Conga]]. Takođe je stigao do finala [[Majami Masters]]a po drugi put, ali ga je pobedio [[Nikolaj Davidenko]].

Tokom prolećnog dela sezone na šljaci, Nadal je osvojio četiri titule i pobedio [[Roger Federer|Rodžera Federera]] u tri finala. Pobedio je Federera u finalu [[Monte Karlo Masters]]a treću godinu za redom, postavši rekorder po broju uzastopnih osvojenih titula na [[ATP Masters serija|masters turniru]] u [[Monte Karlo|Monte Karlu]]. Pobedio je u dva seta, iako je Federer u jednom trenutku u drugom setu vodio 4-0. Zatim je osvojio četvrtu uzastopnu titulu na turniru u [[Barcelona|Barseloni]]. Nekoliko nedelja kasnije, Nadal je osvojio svoju prvu titulu na [[Hamburg Masters]]u, pobedivši Federera u finalnom meču u tri seta. Osvojio je i [[Roland Garros|Otvoreno prvenstvo Francuske]], postajući tek peti igrač u istoriji open ere koji je osvojio jedan [[grand slam|grend slem]] turnir bez izgubljenog seta.&lt;ref&gt;{{cite news | author = [[International Herald Tribune]] | title = Men's Grand Slam Titles Without Losing A Set | url = http://www.iht.com/articles/ap/2008/06/09/sports/TEN-Mens-Grand-Slam-Titles-No-Lost-Sets.php | date = 9. 6. 2008. | accessdate = 9. 8. 2008. | language =  | archiveurl = https://web.archive.org/web/20081202034854/http://www.iht.com/articles/ap/2008/06/09/sports/TEN-Mens-Grand-Slam-Titles-No-Lost-Sets.php | archivedate = 2008-12-02 | deadurl = no }}&lt;/ref&gt; U tom finalu, Federer je uspeo da osvoji samo četiri gema. Ovo je bila Nadalova četvrta uzastopna titula na Otvorenom prvenstvu Francuske, čime je izjednačio rekord [[Bjern Borg|Bjerna Borga]]. Nadal je takođe postao četvrti teniser u open eri koji je osvojio jedan grend slem turnir četiri godine uzastopno (pre njega, to su učinili Borg, [[Pete Sampras|Pit Sampras]] i Federer).

Nadal je zatim, treću godinu u nizu, igrao protiv Federera u finalu [[Vimbldon 2008. — muškarci pojedinačno|Vimbldona]]. Ovaj meč mnogi smatraju najboljim mečem ovih tenisera.&lt;ref name=&quot;wim2008pre&quot;&gt;{{cite web|author=CBC Sports |url=http://www.cbc.ca/sports/story/2008/07/05/wimbledon-federer-nadal.html |title=Federer, Nadal set for Wimbledon showdown |publisher=Cbc.ca |date = 5. 7. 2008. |accessdate = 24. 9. 2011.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;nadaledge&quot;&gt;{{cite web|url=http://sports.espn.go.com/sports/tennis/wimbledon08/columns/story?columnist=ubha_ravi&amp;id=3473804 |title=Nadal enters Wimbledon final with clear mental edge |publisher=Sports.espn.go.com |date = 18. 6. 2008. |accessdate = 24. 9. 2011.}}&lt;/ref&gt; Nadal je iza sebe imao seriju od 23 pobede, uključujući i njegovu prvu titulu na travnatoj podlozi (u Kvins Klabu). Federer je osvojio svoju petu uzastopnu titulu na turniru u [[ATP Hale|Haleu]], na kom mu protivnik nijednom nije oduzeo servis. Takođe, Federer je došao do finala Vimbldona bez izgubljenog seta. Za razliku od njihovih prethodnih vimbldonskih finala, Federer nije bio favorit, i mnogi analitičari smatrali su da Nadal ima više šansi da osvoji titulu.&lt;ref name=&quot;nadaledge&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last=Bodo |first=Peter |url=http://sports.espn.go.com/espn/blog/index?entryID=3474615&amp;name=bodo_peter |title=Peter Bodo - 5 reasons Nadal will win |publisher=Sports.espn.go.com |date= |accessdate = 24. 9. 2011.}}&lt;/ref&gt; Igrali su najduže finale u istoriji [[Wimbledon|Vimbldona]], a zbog periodične pojave kiše, Nadal je osvojio peti set sa 9-7 gotovo po mraku. Meč je nazvan najboljim i najvećim finalom Vimbldona ikada, a neki ga čak nazivaju najvećim mečem u teniskoj istoriji.&lt;ref name=&quot;greatestmatchever&quot;&gt;{{cite news | author = Bruce Jenkins | title = The Greatest Match Ever | url = http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/c/a/2008/07/06/SPP711KSLR.DTL | date = 7. 7. 2008. | accessdate = 7. 8. 2008. | language =  | archive-date = 2012-03-04 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120304234833/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=%2Fc%2Fa%2F2008%2F07%2F06%2FSPP711KSLR.DTL | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;McEnroe&quot;&gt;{{cite news | author = Richard Alleyne | title = Wimbledon 2008: John McEnroe hails Rafael Nadal victory as greatest final ever | url = http://www.telegraph.co.uk/sport/tennis/wimbledon/2305019/Wimbledon-2008-John-McEnroe-hails-Rafael-Nadal-victory-as-greatest-final-ever.html | date = 7. 7. 2008. | accessdate = 7. 8. 2008.| language =}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;wertheimgreatest&quot;&gt;{{cite web |url=http://sportsillustrated.cnn.com/2008/writers/jon_wertheim/07/09/wertheim.mailbag/index.html |title=Jon Wertheim - Without a doubt, it's the greatest |publisher=Sportsillustrated.cnn.com |date=9. 7. 2008. |accessdate=24. 9. 2011. |archive-date=2013-08-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130813175621/http://sportsillustrated.cnn.com/2008/writers/jon_wertheim/07/09/wertheim.mailbag/index.html }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;asgoodasitgets&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|author=Alistair Magowan|title=Roger v Rafa - the best final ever?| url =http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/tennis/7493099.stm|date = 7. 7. 2008.| accessdate = 7. 8. 2008.| language =English}}&lt;/ref&gt; Osvojivši Vimbldon, Nadal je postao treći teniser u istoriji open ere da osvoji Otvoreno prvenstvo Francuske i Vimbldon u istoj godini (nakon [[Rod Laver|Roda Lejvera]] 1969, i Bjerna Borga 1978. i 1980. godine), kao i drugi Španac koji je osvojio Vimbldon. Nadal je takođe prekinuo Federerov niz od pet uzastopnih vimbldonskih finala i 65 uzastopnih pobeda na travnatoj podlozi. Takođe, postao je prvi teniser koji se zadržao na drugoj poziciji [[ATP]] liste tri godine u nizu (od 25. juna 2005. do 24. jula 2008).

Nakon Vimbldona, Nadal je napravio niz od 32 uzastopne pobede. Osvojio je [[Rodžers Kup]] po drugi put u karijeri i došaodo polufinala [[Sinsinati Masters]]a. Kao rezultat svoje dobre igre i Federerovih poraza u ranim fazama turnira, Nadal je preuzeo prvo mesto na ATP listi 18. avgusta 2008. godine, smenivši Federera na toj poziciji nakon četiri i po godine. Nadal je takođe peti levoruki teniser koji je stigao do prvog mesta, prvi nakon [[Čile]]anca [[Marselo Rios|Marsela Riosa]] 1998. godine. Ostali levoruki teniseri koji su zauzimali prvo mesto bili su [[Austrija]]nac [[Thomas Muster|Tomas Muster]] (1996) i [[Sjedinjene Američke Države|Amerikanci]] [[Džon Mekinro]] (1980) i [[Jimmy Connors|Džimi Konors]] (1974).

Na [[Tenis na olimpijskim igrama 2008.|Olimpijskim igrama]] u [[Peking]]u, Nadal je pobedio srpskog tenisera [[Novak Đoković|Novaka Đokovića]] u polufinalu sa 6-4, 1-6, 6-4, i Čileanca [[Fernando Gonzales|Fernanda Gonzalesa]] u finalu, osvojivši zlatnu olimpijsku medalju. Nadal je tako postao prvi teniser koji je osvojio olimpijsko zlato, a bio je među pet najboljih tenisera na ATP listi.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://tennis.com/news/news.aspx?id=142024 |title=Nadal wins Olympic gold over Gonzalez |publisher=Tennis.com |date= |accessdate=24. 9. 2011. |archivedate=2009-06-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090615205322/http://tennis.com/news/news.aspx?id=142024 |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; Na [[US Open|Otvorenom prvenstvu SAD]], Nadal je bio prvi put bio prvi nosilac na jednom grend slem turniru. Izgubio je u polufinalu od [[Andy Murray|Endija Marija]], koji ga je savladao u četiri seta (6–2, 7–6(5), 4–6, 6–4). Nadal je zatim igrao polufinale [[Davis Cup|Dejvis kupa]] protiv SAD, i zajedno sa španskim timom se plasirao u finale.

Na [[Madrid Masters]]u, Nadala je u polufinalu porazio [[Gilles Simon|Žil Simon]]. Uprkos ovom porazu, Nadal je zahvaljujući dobrim rezultatima tokom godine postao prvi Španac koji će godinu završiti na prvom mestu.&lt;ref&gt;[http://www.atptennis.com/1/en/2008news/nadalno1.asp Nadal Clinches Year End No. 1 For First Time] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081022030531/http://www.atptennis.com/1/en/2008news/nadalno1.asp |date=2008-10-22 }}, ATPtennis.com, Created August 18, 2008. Retrieved October 20, 2008.&lt;/ref&gt; Na [[Pariz Masters]]u, Nadal je došao do četvrtfinala, ali je predao meč Nikolaju Davidenku zbog povrede kolena. Zbog povrede kolena, Nadal je bio primoran da otkaže učešće na [[Tenis masters kup|završnom masters turniru]] u [[Shanghai|Šangaju]] i u finalu Dejvis kupa protiv Argentine.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://tennis.com/news/news.aspx?id=151554.asp|title=Nadal withdraws from Masters Cup|date=November 3, 2008|publisher=TENNIS.com|accessdate=4. 11. 2008.|archivedate=2009-06-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090615204253/http://tennis.com/news/news.aspx?id=151554.asp|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;

=== 2009. ===
Nakon što je izgubio od [[Andy Murray|Endija Marija]] u finalu egzibicionog turnira u [[Abu Dabi]]ju&lt;ref&gt;{{cite web| url=http://tennis.com/news/news.aspx?id=154042| title=Murray defeats Nadal, wins Abu Dhabi exhibtion| 3=| access-date=2012-06-19| archivedate=2009-06-19| archiveurl=https://web.archive.org/web/20090619041143/http://tennis.com/news/news.aspx?id=154042| deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;, Nadal je počeo da igra na zvaničnim ATP turnirima. Na prvom turniru na kome je igra i [[ATP otvoreno prvenstvo Katara|Katar openu]] u [[Doha|Dohi]], izgubio je od [[Gaël Monfils|Gaela Monfisa]] u četvrtfinalu. U meču prvog kola, Nadal je porazio [[Fabris Santoro|Fabrisa Santoroa]] sa 6-0, 6-1 za samo 46 minuta, a zatim je dobio nagradu [[ATP]] za svetskog teniskog šampiona. Nadal je, ipak, osvojio titulu na Katar openu u konkurenciji muških parova. Zajedno sa [[Mark Lopez|Markom Lopezom]], porazio je prvi par sveta, [[Danijel Nestor|Danijela Nestora]] i [[Nenad Zimonjić|Nenada Zimonjića]].

=== Rivalstvo sa Federerom ===
Rodžer Federer i Rafael Nadal su profesionalni teniseri i rivali koji su se držali na prve dve pozicije ATP liste od jula [[2005]]. Federer je bio 1. na svetu rekordnih 237 uzastopnih nedelja od februara [[2004]], a Nadal, koji je 5 godina mlađi, drugi svetski teniser od jula [[2005]], ostavši tu rekordnih 160 uzastopnih nedelja pre nego što je prestigao Federera avgusta [[2008]]. Trenutno je Nadal drugi, a Federer treći na svetu.

Igrali su jedan protiv drugog 18 puta s tim šti je Nadal dobio 12 mečeva.

Osim toga što su najduže bili brojevi 1 i 2 na ATP listi, postoje još mnoge zanimljivosti u vezi sa njihovim rivalstvom:

* Od marta [[2005]]. do septembra [[2008]], njih dvojica su uspeli da osvoje 14 od 15 [[Grand slam|Grend slemova]] (od [[Roland Garros|Roland Garosa]] 2005 do [[US open]]a 2008 nisu osvojili samo [[Otvoreno prvenstvo Australije|Otvorenog prvenstva Australije]] 2008) i 22 od 34 turnira Masters serije. U toku tog perioda, Federer i Nadal su osvojili 11 uzastopnih Grend slemova između sebe, počevši od Frenč opena 2005 do US opena 2007. Tako su postali jedini par u istoriji sa tri različita Grend slema (2005-2008 Roland Garos za Nadala, 2003-2007 [[Wimbledon|Vimbldon]] i 2004-2008 US open za Federera) koji su osvojili bar četiri puta uzastopno za vreme 5 godina dominacije (2004-2008).
* Rodžer Federer je imao najdominantnijih 4 godina u istoriji tenisa, od [[Tenis masters kup|Masters Kupa]] 2003 do Master Kupa 2007. Osvojio je 43 turnira, uključujući 12 Grend slemova, 4 Masters Kupa i 13 turnira Masters serije. Njegov odnos pobeda i poraza je bio 320-24, što je uključivalo i 6-8 protiv Nadala. Time je Nadal postao jedini teniser pored [[Dominik Hrbati|Dominika Hrbatija]] (2:0) koji je imao pozitivan skor protiv Federera. 
* Nadal je neprestano zaustavljao Federera u njegovom pokušaju da osvoji [[Roland Garros|Roland Garos]] i time ukompletira svoje trofeje sa Grend slemova. Rafael Nadal je uspevao da porazi Federera 4 puta uzastopno na šljakastom Grend slemu (2005-2008) i to jednom u polufinalu, a tri puta u finalu.
* Ne samo da i Federer i Nadal poseduju rekorde po broju uzastopnih pobeda na jednoj podlozi (Federer na travi i betonu, a Nadal na šljaci), već je niz obojice prekinuo onaj drugi.
* Oni su jedini teniseri koji su igrali jedan protiv drugog u 6 [[Grand slam|Grend slem]] finala.
* Tri uzastopne godine, njih dvojica su igrali u finalu [[Wimbledon|Vimbldona]] i Roland Garosa plus još dva turnira na šljaci u Masters seriji. Rafael je osvojio sve Rolan Garose i 5 od 6 [[Tenis masters kup|Masters turnira]], a Federer 2 od 3 Vimbldona.
* Njihovo finale [[Vimbldon 2008. - muškarci pojedinačno|Vimbldona 2008.]], su mnogi teniski kritičari proglasili za najbolji meč u istoriji.&lt;ref name=wertheimgreatest/&gt;&lt;ref name=asgoodasitgets&gt;{{cite news| author = International Herald Tribune, [[Associated Press]]| title = Federer-Nadal rivalry as good as it gets| url = http://www.iht.com/articles/ap/2008/07/07/sports/TEN-On-Tennis-Rafa---Roger.php| date = 7. 7. 2008.| accessdate = 7. 8. 2008.| language = | archiveurl = https://web.archive.org/web/20080823030306/http://www.iht.com/articles/ap/2008/07/07/sports/TEN-On-Tennis-Rafa---Roger.php| archivedate = 2008-08-23| deadurl = no}}&lt;/ref&gt;
* U finalima slemova su gubili jedino jedan od drugog.
* Igrali su u 7 finala Masters turnira što je rekord
* Mnogi ljudi smatraju da je njihovo rivalstvo najveće u istoriji tenisa.&lt;ref name=asgoodasitgets/&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | author = Paul Weaver | title = Move over McEnroe and Borg, this one will run and run in the memory | url = http://www.guardian.co.uk/sport/2008/jul/07/wimbledon.tennis4 | date = 7. 7. 2008. | accessdate = 7. 8. 2008. | language =}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | author = Martin Flanagan | title = Federer v Nadal as good as sport gets | url = http://www.theage.com.au/news/tennis/federer-v-nadal-as-good-as-sport-gets/2008/07/11/1215658132528.html | date = 12. 7. 2008. | accessdate = 7. 8. 2008. | language =}}&lt;/ref&gt;

== Stil igre ==
Nadal ima karakterističan forhend topspin, a poznat je po tome što je uporan u nameri da vrati svaku loptu. Poznat je po izvrsnoj fizičkoj kondiciji, zahvaljujući kojoj drži kvalitet igre i nakon nekoliko sati. Vrlo je dobar i u protivnapadima.

Iako je desnoruk, Nadal igra levom rukom (zbog čega i ima karakterističan topspin prilikom forhenda). U njegovim ranim godinama je njegov stric i trener Toni Nadal zaključio kako bi njegov dvostruki bekhend mogao biti još bolji sa snažnom desnom rukom, pa je Rafaela naučio da koristi levu ruku.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.vamosrafael.com/articles/art336.html |title=Vamos Rafael Fansite |publisher=Vamosrafael.com |date= |accessdate=24. 9. 2011. |archivedate=2006-09-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060909084447/http://www.vamosrafael.com/articles/art336.html |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;

[[Nadalova serija pobeda na zemlji]] (nakon pobede nad [[Roger Federer|Rodžerom Federerom]] 1-6 6-1 6-4 7-6(4) u finalu [[Roland Garros|Rolan Garosa 2006.]]) je došla do 81 uzastopnih mečeva, što predstavlja najdužu seriju pobeda na zemlji među muškarcima u teniskoj open eri. Nadal je prethodno delio rekord s 53 pobede [[Giljermo Vilas|Giljerma Vilasa]]. Kada je držao taj rekord, još je bio tinejdžer. [[Kris Evert]] drži rekord (među oba pola) od 125 mečeva. Taj niz prekinuo je Rodžer Federer na turniru Masters Serije u Hamburgu 2007. godine pobedivši u finalu sa 2-6, 6-2, 6-0.

=== Oprema ===
Nadal nosi opremu firme [[Najki (kompanija)|Najki]], a koristi Babolat rekete.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.atptennis.com/5/en/players/playerprofiles/?playernumber=N409 |title=ATP Profile for Rafael Nadal |publisher=Atptennis.com |date= |accessdate = 24. 9. 2011.}}&lt;/ref&gt; Takođe reklamira marku [[automobil]]a [[Kia Motors]].

== Privatni život ==
Nadal je strastveni obožavalac fudbala i navijač [[Real Madrid CF|Real Madrida]]. Kada je [[fudbalska ili nogometna reprezentacija Španjolske|fudbalska reprezentacija Španije]] [[29. 6.|29. juna]] [[2008]]. osvojila zlatnu medalju na [[UEFA Euro 2008|EP u fudbalu 2008]], Nadal je celu noć slavio s svojim kolegom i prijateljem [[Feliciano López|Felisijanom Lopezom]], a za magazin ''Tajms'' je izjavio da mu je „to jedan od najlepših dana u životu“. Uoči [[US Open|Otvorenog prvenstva Amerike]] [[2006]], Nadal je igrao egzibicioni meč sa nekadašnjom [[Rusija|ruskom]] [[tenis]]erkom [[Ana Kurnjikova|Anom Kurnjikovom]] protiv [[Roger Federer|Rodžera Federera]] i [[Martina Navratilova|Martine Navratilove]]. Prihodi su išli u humantiarne svrhe.

[[Carlos Moyá|Karlos Moja]] je njegov dobar prijatelj, koji ga je svojevremeno i trenirao. Rafael Nadal zabavlja se sa devojkom po imenu Ćiska. Poznati slogan njegovih navijača je ''Napred Rafa!'' ({{jez-špa|Vamos Rafa!}}).&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.tennis-warehouse.com/descpageMSNIKE-NBCAGEW.html |title=Nike Air Max Breathe Cage Men's Shoe White |publisher=Tennis-warehouse.com |date= |accessdate=24. 9. 2011. |archivedate=2011-08-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110821042734/http://www.tennis-warehouse.com/descpageMSNIKE-NBCAGEW.html |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;

== Reference ==
{{Reflist|2}}

{{Commonscat|Rafael Nadal}}

{{Broj jedan teniseri}}
{{Osvajači sve 4 GS titule}}
{{Pobednici Australian Opena}}
{{Pobednici Roland Garrosa}}
{{Pobednici Wimbledona}}
{{Pobednici US Opena}}
{{Španski sportista godine}}
{{Authority control}}
{{Lifetime|1986||Nadal, Rafael}}

[[Kategorija:Rafael Nadal| ]]
[[Kategorija:Španski teniseri]]
[[Kategorija:Španski olimpijci]]
[[Kategorija:Teniseri na Ljetnim olimpijskim igrama 2008.]]
[[Kategorija:Olimpijski pobjednici u tenisu]]
[[Kategorija:Pobjednici Australian Opena]]
[[Kategorija:Pobjednici Roland-Garrosa]]
[[Kategorija:Pobjednici Wimbledona]]
[[Kategorija:Pobjednici US Opena]]</text>
      <sha1>992hvjnh19vn9hsxxiza62e374keu0y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>1915.</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11925</id>
    <revision>
      <id>42669362</id>
      <parentid>42600995</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T19:53:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alekol</username>
        <id>2231</id>
      </contributor>
      <comment>/* Maj/Svibanj */</comment>
      <origin>42669362</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32252" sha1="nk4aeo5v5g70nwzcphdzsx3qncjojz9" xml:space="preserve">{{godina nav}}
{{godina u drugim kalendarima|1915}}

Godina '''1915''' ('''[[Rimski brojevi|MCMXV]]''') bila je [[redovna godina koja počinje u petak]] po gregorijanskom odn. [[redovna godina koja počinje u četvrtak]] po 13 dana zaostajućem [[Julijanski kalendar|julijanskom kalendaru]] (link pokazuje kalendar).
__NOTOC__
&lt;center&gt;
{| style=&quot;border:1px solid silver;background-color:white;padding:5px;&quot; align=center class=radius 
| '''1915''': &lt;br /&gt; [[1915#Januar/Siječanj|1]] • [[1915#Februar/Veljača|2]] • [[1915#Mart/Ožujak|3]] • [[1915#April/Travanj|4]] • [[1915#Maj/Svibanj|5]] • [[1915#Jun/Juni/Lipanj|6]] • [[1915#Jul/Juli/Srpanj|7]] • [[1915#Avgust/August/Kolovoz|8]] • [[1915#Septembar/Rujan|9]] • [[1915#Oktobar/Listopad|10]] • [[1915#Novembar/Studeni|11]] • [[1915#Decembar/Prosinac|12]] &lt;br /&gt; [[1915#Rođenja|Rođenja]] • [[1915#Smrti|Smrti]]
|}&lt;/center&gt;

== Događaji ==
=== Januar/Siječanj ===
* [[1. 1.]] - Potopljen britanski bojni brod [[HMS Formidable (1898)|HMS Formidable]], stradalo 547 članova posade.
* 1. 1. - Dvojica muslimana iz Britanske Indije ubila četvoricu kod [[Broken Hill]]a u Australiji, zbog ratnog stanja između Britanije i Osmanskog carstva.
* [[5. 1.]] - Amerikanac [[Joseph E. Carberry]] postigao visinski rekord avionom, 3.560 m.
* [[12. 1.]] - Predstavnički dom SAD glasao protiv [[Žensko pravo glasa|ženskog prava glasa]].
* [[13. 1.]] - Zemljotres kod [[L'Aquila|L'Aquile]] u centralnoj Italiji, preko 30.000 mrtvih.
* [[17. 1.]] - [[Kavkaska kampanja]]: [[Bitka kod Sarikamiša]] se završava ruskom pobedom.
* [[18. 1.]] - Japan uručio [[Dvadeset jedan zahtev]] Kini, koja u maju prihvata revidiranu verziju.
* [[19. 1.]] - [[Georges Claude]] patentirao neonsko osvetljenje u SAD.
* 19. 1. - Nemački [[cepelin]] bacio bombe na [[Great Yarmouth]] i [[King's Lynn]] u Engleskoj, preko 20 mrtvih.
* [[23. 1.]] - [[John Chilembwe]] digao antikolonijalni ustanak u [[Nyasaland]]u ([[Malavi]]ju) ali poražen već posle dva dana.
* [[24. 1.]] - [[Bitka kod Dogger Banka (1915)|Bitka kod Dogger Banka]] je britanska pomorska pobeda.
* [[25. 1.]] - U SAD obavljen prvi transkontinentalni [[telefon]]ski poziv: [[Alexander Graham Bell]] u New Yorku i [[Thomas A. Watson]] u San Franciscu.
* 25. 1. - General [[Joaquim Pimenta de Castro]] postaje premijer Portugala nakon vojnog udara (biće zbačen već u maju).
* [[26. 1.]] - [[4. 2.]] - Neuspešni turski [[napad na Suecki kanal]].
* [[31. 1.]] - [[Bitka kod Bolimova]]: njemačke snage prvi put masovno koriste [[bojni otrovi|bojni otrov]], [[ksilil bromid]]. Pokušaj napada na [[Rusija|ruske]] položaje na [[Istočni front (prvi svjetski rat)|istočnom frontu]] neuspio zbog loših meteoroloških uvjeta.

=== Februar/Veljača ===
[[Datoteka:Birth-of-a-nation-klan-and-black-man.jpg|mini|180px|Film &quot;[[Rođenje jedne nacije]]&quot; raspalio rasistička osećanja]]
* [[1. 2.]] - Pronađen [[opal]] pored budućeg australskog mjesta [[Coober Pedy]].
* [[2. 2.]] - U [[Pula|Puli]] izvučena potopljena francuska podmornica ''Curie'' - od juna će biti ''[[SM U-14 (Austro-Ugarska)|U-14]]''.
* [[3. 2.]] - Obešeni punoletni učesnici [[Sarajevski atentat|Sarajevskog atentata]]: [[Danilo Ilić]], [[Veljko Čubrilović]] i [[Miško Jovanović]].
* [[6. 2.]] - Raspušten [[Bosanski sabor]] (nije se sastajao od početka rata).
* [[7. 2.|7]] - [[22. 2.]] - [[Druga bitka na Mazurskim jezerima]] je nemački uspeh na Istočnom frontu ali manji od očekivanog.
* [[8. 2.]] - U [[Los Angeles]]u premijerno prikazan film &quot;[[Rođenje nacije|Rođenje jedne nacije]]&quot;, jedan od najvažnijih, ali i najkontroverznijih ostvarenja u historiji filma.
* [[18. 2.]] - [[Rosa Luxemburg]] mora odslužiti zatvorsku kaznu zbog protivljenja ratu; ove godine je osnovana [[Spartakistička liga]].
* [[20. 2.]] - [[4. 12.]] - ''[[Panama–Pacific International Exposition]]'' u San Franciscu.
* [[24. 2.]] - [[Jadransko bojište u Prvom svjetskom ratu|Jadransko bojište]]: francuski razarač ''Dague'' naleteo na minu pred [[bar]]skom lukom - potonuo sa 38 od 62 člana posade&lt;ref&gt;[http://www.wrecksite.eu/wreck.aspx?136994 Dague (†1915)]. wrecksite.eu&lt;/ref&gt;.
* [[februar]] - [[mart]] - Vrhunac epidemija u Srbiji, naročito [[tifus]]a.

=== Mart/Ožujak ===
[[Datoteka:1915 Перемышль взят обратно.jpg|mini|240px|[[Opsada Pšemisla]]: Rusi zauzeli tvrđavu]]
* [[2. 3.]] - Austrougari potopili brod &quot;Rumija&quot; u luci [[Bar]].
* [[11. 3.]] - Austrougarska optužnica protiv [[Aleksa Šantić|Alekse Šantića]].
* [[14. 3.]] - [[Bitka kod Más a Tierre]]: Britanci potopili laku krstaricu SMS Dresden, poslednji brod Nemačke istočnoazijske eskadre.
* [[18. 3.]] - [[Dardanelska operacija]]: Britanci i Francuzi imaju tri potopljena i tri teško oštećena broda od turskih mina - odustaju od čisto mornaričkih pokušaja proboja do [[Istanbul]]a, u kome se očekivao pad grada.
* 18. 3. - [[Carigradski sporazum (1915)|Carigradski sporazum]]: u slučaju pobede, Rusija bi dobila [[Carigrad]] i [[Dardaneli|Dardanele]].
* [[22. 3.]] - [[Opsada Pšemisla]]: austrougarski garnizon se posle 133 dana predao Rusima.
* [[27. 3.]] - &quot;[[Tifusarka Mary]]&quot; definitivno zatvorena u karantin.
* [[28. 3.]] - Potopljen britanski putnički brod ''Falaba'' - 104 mrtvih, među kojima i prvi američki državljanin.
* [[30. 3.]] - U blizini Beograda artiljerijom raznesen austrougarski brod &quot;Belgrad&quot; koji je prevozio municiju.
* [[31. 3.]] - Austrougarski avion bacio sedam bombi na Cetinje - četvoro ranjenih i materijalna šteta&lt;ref&gt;&quot;Politika&quot;, 20. marta 1915, str. 1&lt;/ref&gt;.
* mart - oktobar - [[Najezda skakavaca u Palestini (1915)]], zahvata i Siriju sa Libanom što, zajedno sa ratnim okolnistima izaziva veliku glad 1915-18, najteže pogođen Liban.

=== April/Travanj ===
[[Datoteka:Bundesarchiv Bild 146-1976-007-34, Gaswolken über Schlachtfeld.jpg|mini|200px|Oblak gasa iznad bojišta]]
* [[2. 4.]] - Upad bugarskih komita u Srbiju kod Strumice, u [[Valandovski pokolj|Valandovskom pokolju]] je ubijen 281 srpski vojnik, često brutalno.
* [[4. 4.]] (pravoslavni Uskrs) - Austrijski avion bacio bombe na Podgoricu, ima mrtvih.
* 4. 4. - Sastanak šefova generalštaba Austrougarske i Nemačke u Berlinu - plan koncentričnog napada na Srbiju iz AU i Bugarske.
* [[5. 4.]] - &quot;Velika bela nada&quot; [[Jess Willard]] nokautirao u Havani šampiona [[Jack Johnson (boksač)|Jacka Johnsona]].
* [[11. 4.]] - Premijera [[Charlie Chaplin|Chaplinovog]] filma ''[[The Tramp (film)|The Tramp]]''.
* [[april]] - Pokret gladnih u [[Rijeka Crnojevića|Rijeci Crnojevića]]&lt;ref&gt;Istorija s. n., str. 76&lt;/ref&gt;.
* april - Sastanak političara iz Slovenije i Hrvatske u Istri - pokret za samoopredeljenje.
* [[21. 4.]] - [[25. 5.]] - [[Druga bitka kod Ypresa]] - pat pozicija.
* [[22. 4.]] - Njemačke snage prvi put uspešno koriste bojne otrove, na [[zapadni front (Prvi svjetski rat)|Zapadnom frontu]] protiv francuskih položaja kod [[Ypres]]a.
* [[24. 4.]] - [[Deportacija jermenske elite]] iz Carigrada, jedan od prvih događaja [[Armenski genocid|Armenskog genocida]].
* [[25. 4.]] - [[Galipoljska operacija]]: iskrcavanje [[ANZAC]]-a na [[Galipolje]] - neuspešni saveznički poduhvat traje do januara.
* [[26. 4.]] - Italija potpisala tajni [[Londonski ugovor (1915)|Londonski ugovor]] sa [[Antanta|Antantom]], kojom joj su obećana proširenja na račun Austrougarske, uključujući [[Istra|Istru]], [[Kvarner]] i deo [[Dalmacija|Dalmacije]] (→ [[Jadransko pitanje]]).
* [[27. 4.]] - Austrougarska podmornica [[SM U-5 (Austro-Ugarska)|U-5]] potopila francuski [[oklopni krstaš]] ''[[Léon Gambetta (oklopni krstaš)|Léon Gambetta]]'' na vrhu italijanske &quot;štikle&quot; - 684 mrtvih.
* [[29. 4.]] - Italijani teško poraženi od [[sanusi]]ja kod mesta Gasr Bu Hàdi u Kirenaici.
* [[30. 4.]] - U Parizu osnovan [[Jugoslavenski odbor]] (predsednik [[Ante Trumbić]], od 7. 5. prelazi u London).

=== Maj/Svibanj ===
[[Datoteka:Torpedoed Lusitania.jpg|mini|200px|[[RMS Lusitania]]]]
* [[1. 5.]] - Bitka za Dilman, današnji Salmas u iranskom Azerbejdžanu: osmanski napad na grad pod ruskom okupacijom je odbijen uz velike žrtve.
* [[2. 5.]] - Počinje nemačka [[Gorličko-tarnovska ofanziva]] na istočnom frontu.
* [[3. 5.]] - Napisana ratna poema ''[[In Flanders Fields]]'' (objavljena u decembru).
* [[7. 5.]] - Nemačka podmornica potopila britanski putnički brod [[RMS Lusitania]], poginulo 1198 od 1959 ljudi na plovilu, od čega 128 američkih građana.
* [[9. 5.]] - [[18. 6.]] - [[Druga bitka kod Artois]] na Zapadnom frontu - pat-pozicija.
* [[17. 5.]] - Kraj poslednje čisto liberalne britanske vlade, premijer [[Herbert Henry Asquith|Asquith]] ubrzo formira koalicioni kabinet (pad vlade izazvan ostavkom Prvog pomorskog lorda [[John Fisher, 1st Baron Fisher|Fishera]] i [[Kriza sa granatama 1915.|nestašicom granata]]). Konzervativci tražili i dobili smenu Prvog lorda admiraliteta [[Winston Churchill|Winstona Churchilla]], koji je preuzeo odgovornost za neuspeh Dardanelske operacije.
* 17. 5. - [[Odbrana Vana (1915)|Odbrana Vana]]: Turci su se povukli, stižu ruske jedinice i deblokiraju grad. Turci se vraćaju u julu.
* [[22. 5.]] - Quintinshillska železnička katastrofa u Škotskoj, 226 mrtvih.
* [[23. 5.]] - [[Italija]] stupa u rat na strani [[Antanta|Antante]], napadom na [[Austro-Ugarska|austrougarske]] položaje na [[Soča|Soči]]. Razarač ''Dinara'' bombardira [[Ankona|Ankonu]].
* [[25. 5.]] - [[Ugovor iz Kjahte (1915)|Ugovor iz Kjahte]]: Rusija i Kina priznaju autonomiju (Spoljne) [[Mongolija|Mongolije]] pod kineskim sizerenstvom.
* [[27. 5.]] - [[Jermenski genocid]]: osmanski parlament donosi Zakon o deportaciji (''Tehcir Kanunu'') kojim je od 1. juna odobreno raseljavanje [[Armenci u Osmanskom Carstvu|Jermena]].
* 27. 5. - Eksplozija na ''[[HMS Princess Irene]]'', 352 mrtvih.
* [[29. 5.]] - Saveznička nota Srbiji za ustupak u Makedoniji uz proširenja na zapadu (još jedna 3. 8.).
* [[31. 5.]] - Nemački [[cepelin]] LZ 38 baca zapaljive bombe na London.

=== Jun/Juni/Lipanj ===
[[Datoteka:Italian Front 1915-1917.jpg|mini|200px|Italijanski front 1915-17]]
* [[5. 6.]] - Saveznički brodovi bombardiraju [[Cavtat]], [[Lastovo]] i [[Vis]].
* 5. 6. - [[Meksička revolucija]]: general [[Álvaro Obregón]] ubedljivo porazio [[Pancho Villa|Pancha Villu]].
* 5. 6. - [[Žensko pravo glasa|Žene dobile pravo glasa]] u [[Danska|Danskoj]] sa [[Island]]om.
* 5. 6. (18. 6.?) - Štrajk iz ekonomskih razloga u ruskoj [[Kostroma|Kostromi]], ubijeno 12 štrajkača kada su krenuli da oslobode uhapšene drugove&lt;ref&gt;[http://encyclopedia2.thefreedictionary.com/Kostroma+Strike+of+1915 Kostroma Strike of 1915]. encyclopedia2.thefreedictionary.com&lt;/ref&gt;.
* [[9. 6.]] - Državni sekretar SAD [[William Jennings Bryan]] dao ostavku nezadovoljan jakom reakcijom na potapanje &quot;Luzitanije&quot;.
* [[jun]] - Srpske snage zauzele deo Albanije &lt;ref name=&quot;p89&quot;&gt;Istorija s. n., str. 89&lt;/ref&gt;.
* [[19. 6.]] - Nemački [[Socijaldemokratska partija Njemačke|socijaldemokratski]] političari [[Hugo Haase]], [[Eduard Bernstein]] i [[Karl Kautsky]] objavili manifest protiv rata u Lajpciškim narodnim novinama, koje odmah bivaju zabranjene.
* [[23. 6.]] - Na [[Italijanski front (Prvi svetski rat)|Italijanskom frontu]] počinje prva od dvanaest [[Bitke na Soči|bitaka na Soči]].
* [[jun]] - [[septembar]] - Nakon [[Gorličko-tarnovska ofanziva|Gorličko-tarnovske ofanzive]] centralnih sila dolazi do &quot;[[Veliko povlačenje (Istočni front 1915.)|Velikog povlačenja]]&quot; ruske vojske na istočnom frontu.

=== Jul/Juli/Srpanj ===
* [[9. 7.]] - Trupe [[Južnoafrička Unija|Južnoafričke Unije]] sa saveznicima okupirale [[Nemačka Jugozapadna Afrika|Nemačku Jugozapadnu Afriku]] (dan. [[Namibija|Namibiju]]) - ostaju do [[1990]].
* [[24. 7.]] - Putnički brod ''[[SS Eastland]]'' se prevrnuo u [[Čikago|Čikagu]], 844 mrtvih.
* [[28. 7.]] - Neuspešni austrougarski napad na [[Palagruža|Palagružu]], koju su Talijani zauzeli 11. srpnja (moraće se povući u kolovozu).
* 28. 7. - Pošto je narod raskomadao brutalnog predsednika [[Vilbrun Guillaume Sam|Sama]], počinje [[Američka okupacija Haitija]] - zaštita ekonomskih interesa SAD i strah od nemačkog uticaja (traje do [[1934]]).

=== Avgust/August/Kolovoz ===
[[Datoteka:Bundesarchiv Bild 183-R42025, Warschau, Einmarsch deutscher Kavallerie.jpg|mini|200px|Nemci u Varšavi]]
* [[5. 8.]] - Nemci ušli u [[Varšava|Varšavu]].
* 5. 8. - Austrougarska podmornica [[SM U-5|U-5]] (kap. [[Georg von Trapp|von Trapp]]) potopila talijansku ''[[Nereide (podmornica 1913)|Nereide]]'' kod [[Palagruža|Palagruže]].
* [[6. 8.]] - Na Savi kod beogradske Čukarice porinut ratni brod &quot;Jadar&quot; (danas Dan Rečne flotile Vojske Srbije).
* [[6. 8.|6]] - [[21. 8.]] - [[Galipoljska operacija]]: [[Bitka na Sari Bairu]] je neuspešna poslednja saveznička ofanziva.
* [[13. 8.]] - U Egeju potopljen britanski brod za prevoz trupa ''[[HMT Royal Edward]]'' sa 935 mrtvih.
* [[17. 8.]] - U [[Atlanta, Georgia|Atlanti]] linčovan Jevrejin [[Leo Frank]], ranije osuđen na doživotni zatvor zbog silovanja maloletnice.
[[Datoteka:The charge of the 3rd Light Horse Brigade at the Nek 7 August 1915.jpg|mini|left|230px|Prikaz borbi [[Galipoljska operacija|kod Galipolja]]]]
* [[19. 8.]] - Južno od Irske potopljen putnički brod ''[[SS Arabic (1902)|SS Arabic]]'' - 44 mrtvih od čega trojica Amerikanaca (mesec dana kasnije Nemci daju &quot;Arabikovo&quot; obećanje da će upozoravati nevojne brodove pre nego što ih potope).
* [[21. 8.]] - Usled &quot;Velikog povlačenja&quot; ruske vojske, car [[Nikolaj II]] smenio velikog vojvodu [[Nikolaj Nikolajevič Romanov (1856–1929)|Nikolaja]] i sam preuzeo komandu nad oružanim snagama.
* 27. 8. - Crnogorske snage divizijara Vešovića zauzele Skadar, protivno Antantinoj zabrani i ne obaveštavajući srpsku Vrhovnu komandu i načelnika [[Božidar Janković|Jankovića]]&lt;ref name=&quot;p89&quot;/&gt;.

=== Septembar/Rujan ===
* [[6. 9.]] - Bugarska pristupila Centralnim silama.
* 6. 9. - Britanska armija testira prototip [[Tenkovi u Prvom svjetskom ratu|tenka]].
* [[10. 9.]] - Mobilizacija u [[Bugarska|Bugarskoj]], koja je sklopila tajni ugovor sa [[Centralne sile|Centralnim silama]].
* [[18. 9.]] - Nemci ušli u [[Vilnius]].
* [[24. 9.]] - Francuska i Velika Britanija odlučile da otvore Solunski front, na koji su upućene snage sa [[Galipolje|Galipolja]].
* [[25. 9.]] - [[14. 10.]] - [[Bitka kod Loosa]]: Britanci zauzimaju grad uz velike žrtve; prvi put su upotrebili otrovni gas i prva masovna upotreba &quot;[[Kitchenerova vojska|Kitchenerove vojske]]&quot;. Istovremeno počinje [[Treća bitka kod Artois]] i [[Druga bitka u Champagni]].
* [[27. 9.]] - Austro-ugarskom sabotažom uništen italijanski [[bojni brod]] ''[[Benedetto Brin (bojni brod)|Benedetto Brin]]'', 454 mrtvih.
* [[30. 9.]] - Oboren prvi neprijateljski avion iznad Srbije - [[Radoje Ljutovac|Raka Ljutovac]] oborio nemačku letelicu topom sa Metinog brda u [[Kragujevac|Kragujevcu]] - danas Dan roda PVO Vojske Srbije (pre rata se pominjao Miloš Kratovac?&lt;ref&gt;[http://www.digitalna.nb.rs/wb/NBS/novine/vreme/1940/10/01#page/6/mode/1up Vreme, 1. okt. 1940, str. 7]. digitalna.nb.rs&lt;/ref&gt;).

=== Oktobar/Listopad ===
[[Datoteka:Vojska Ada Ciganlija.jpg|mini|180px|Srpski vojnici na Adi Ciganliji]]
[[Datoteka:TropasSerbiasEvacuandoNish--excitingpersonal00ever.jpg|mini|180px|Evakuacija Niša]]
* [[3. 10.]] - Francuske i britanske snage počele iskrcavanje u Solunu (Francuzi će napredovati do Strumice i Krivolaka, → [[Solunski front]]).
* [[5. 10.]] - Počinje [[Mojkovačka operacija]] u Crnoj Gori (do [[6. 1.]] [[1916]]).
* [[6. 10.]] - [[Trojna invazija na Srbiju]] počinje velike njemačkom i austro-ugarskom ofenzivom - artiljerijska priprema i prvi desanti (30.000 granata na Beograd).
* [[7. 10.]] - Glavno forsiranje Dunava i Save, major [[Dragutin Gavrilović]] izdao čuvenu naredbu o odbrani Beograda.
* [[9. 10.]] - Nemačko-austrougarska okupacija [[Beograd]]a.
* [[12. 10.]] - Medicinska sestra [[Edith Cavell]] streljana zbog pomaganja bekstva savezničkih vojnika iz Belgije.
* [[14. 10.]] - [[Bitka na Moravi (1915)|Bitka na Moravi]] (ili Niška operacija) i [[Bitka na Ovčem Polju]]: bugarski napad na Srbiju.
* 14. 10. - U Berlinu došlo do &quot;puternih nereda&quot;, protesta zbog skupoće ove i druge hrane.
* [[17. 10.]] - [[21. 11.]] - [[Krivolačka bitka (1915)|Krivolačka bitka]]: Bugari odbili francusko napredovanje, veliki gubici na obe strane. ([[:bg:Криволашко сражение (1915)|bg Wiki]])
* [[22. 10.]] - Bugari zauzimaju [[Skoplje]], četiri dana kasnije i Kačaničku klisuru; u toku je albanska pobuna.
[[Datoteka:Bulgaria during World War I.png|mini|200px|[[Bugarska u Prvom svetskom ratu]]]]
* [[23. 10.]] - Torpedovan nemački [[oklopni krstaš]] ''[[SMS Prinz Adalbert (1901)|SMS Prinz Adalbert]]'', 672 mrtvih.
* [[28. 10.]] - Prvi sastanak hrvatsko-slovenskog kluba u Mariboru.
* [[29. 10.]] - [[Aristide Briand]] novi francuski premijer (do 1917).
* oktobar, krajem - Alpski korpus nemačke vojske doveden iz Francuske na srpsko bojište.
* oktobar - Objavljena Kafkina &quot;[[Die Verwandlung|Metamorfoza]]&quot;.

=== Novembar/Studeni ===
* [[10. 11.]] - [[4. 12.]] - [[Kosovska bitka (1915)|Kosovska bitka]] (operacija): srpska vojska je brojno nadjačana.
* [[11. 11.]] - Bugari odbačeni od [[Pusta reka (oblast)|Puste reke]] do Leskovca; saveznici se povlače na mostobran kod Soluna.
* [[16. 11.]] - [[Coca-Cola]] patentirala poznatu konturnu bocu.
* [[21. 11.]] - [[Kampanja Sanusija]]: podstaknuto od Osmanlija bratstvo [[Sanusi]]ja upada u britanski Egipat.
* [[24. 11.]] - Srpska vlada krenula iz Prizrena i napustila zemlju, u pravcu Skadra, gde bi trebalo organizovati prihvat vojske.&lt;ref&gt;&quot;Sa g. Pašićem kroz Albaniju&quot;, Politika, 2. jul 1926, str. 1-2&lt;/ref&gt;
* 24/[[25. 11.]] - Kod Bele Palanke ubijeno 19 sveštenika.&lt;ref&gt;[https://digitalna.nb.rs/wb/NBS/novine/politika/1940/11/25?pageIndex=00007 &quot;Politika&quot;, 25. nov. 1940]&lt;/ref&gt;
* [[25. 11.]] - Vrhovna komanda Srpske vojske donela odluku o [[albanska golgota|povlačenju preko Albanije]], kreće sutradan.
* 25. 11. - [[Albert Einstein]] izlaže osnove [[Opća teorija relativnosti|Opće teorije relativnosti]] pred Pruskom akademijom znanosti.
* 25. 11. - Na [[Stone Mountain]]u u [[Georgia|Georgiji]] obnovljen [[Ku Klux Klan]] (ohrabreni &quot;Rođenjem jedne nacije&quot; i linčovanjem Lea Franka).
* 27 - 29. 11. (14 - 16. 11. po j.k.) - Kabaška afera: lokalni Albanci zarobili i ubili oko 150 srpskih vojnika kod [[Kabaš (Prizren)|Kabaša]] blizu Prizrena.
* [[28. 11.]] - Kralj Petar I napušta [[Prizren]] i zemlju, a regent Aleksandar je krenuo sinoć.

=== Decembar/Prosinac ===
&lt;gallery&gt;
Datoteka:Одбацивање свега што је неприкладно за транспорт.JPG|Odbačena srpska oprema
Datoteka:Од Пећи ка Андријевици.JPG|Od Peći ka Andrijevici
Datoteka:The remnants of the Serbian Armies at Tchakor.jpg|Na Čakoru
Datoteka:Изгубљени у снегу.JPG|&quot;Izgubljeni u snegu&quot;
Datoteka:Death in the snow.jpg|Smrt u snegu
Datoteka:The War Illustrated 075 1916-01-22 page 534.jpg|&quot;Beg Srbije preko snežnih Albanskih alpa&quot;
Datoteka:Srpska vojska na obali.jpg|Srpska vojska na albanskoj obali
&lt;/gallery&gt;
[[Datoteka:Momcilo Gavric orden.JPG|150px|mini|[[Albanska spomenica]]]]
* decembar, početak - [[Albanska golgota]]: glavnina srpske vojske kreće preko Crne Gore i Albanije, sa mnogo civila; prve izbeglice stižu na more u okolini Skadra oko 15. 12..
* [[5. 12.]] - Kralj Petar je stigao u [[Lješ]], a regent je ranije stigao u [[Skadar]] - u tom gradu umiru hiljade srpskih vojnika i civila, u odsustvu skloništa i hrane.
* decembar - Italijanska vojska zauzela [[Valona|Valonu]] i [[Drač]] (do februara).
* [[4. 12.]] - Saveznička konferencija u Calaisu: Britanci privremeno ubedili Francuze da se evakuiše [[Solunski front]]&lt;ref&gt;[http://www.firstworldwar.com/atoz/calais1915.htm The Allied Conference at Calais, 4 December 1915]. firstworldwar.com&lt;/ref&gt;.
* [[5. 12.]] - Francuska podmornica ''[[Fresnel (Q65)|Fresnel]]'' se nasukala na ušću [[Bojana|Bojane]].
* [[6. 12.]] - Druga međusaveznička konferencija u Chantilly-ju: prvi pokušaj zajedničke strategije, odustaje se od napuštanja Solunskog fronta.
* [[7. 12.]] - [[Mesopotamska kampanja]]: Osmanlije započele [[opsada Kuta|opsadu Kuta]] u južno-centralnom Iraku (Britanci se predaju u aprilu).
* [[8. 12.]] - Austrougari zauzeli [[Peć (grad)|Peć]], tada crnogorsku.
* [[10. 12.]] - [[Ford]] proizveo milioniti [[Model T]].
* [[12. 12.]] - [[Datoteka:Flag of the Empire of China 1915-1916.svg|25px]] Predsednik Kine [[Yuan Shikai]] se proglasio [[Kinesko Carstvo (1915-1916)|za cara]] ([[Kinesko ime ere|era]] ''Hongxian'', &quot;Ustavno obilje&quot; - traje svega 83 dana).
* [[17. 12.]] - Transporter sa hranom i novcem za srpsku vojsku stiže u Sveti Jovan Medovski - blagovremeno, jer je noćas 46 vojnika umrlo od gladi, a za sutradan više nije bilo zaliha.&lt;ref&gt;[https://digitalna.nb.rs/wb/NBS/novine/politika/1921/12/17?pageIndex=00001 &quot;Politika&quot;, 17. dec. 1921]&lt;/ref&gt;
* [[19. 12.]] - U Skadru organizovana [[Bolnica u Skadru 1915/16.|srpska bolnica]], radi oko mesec dana.
* 19. 12. - U Petrogradu otvorena [[Suprematizam|suprematistička]] ''[[Izložba 0.10]]'', [[Kazimir Maljevič]] izložio &quot;Crni kvadrat&quot;.
* 19. 12. - [[Douglas Haig]] je novi komandant Britanskih ekspedicionih snaga.
* [[23. 12.]] - Prva plovidba [[HMHS Britannic]]a.
* [[25. 12.]] - U Kini počinje građanski [[Rat nacionalne zaštite]] ili Antimonarhijski rat.
* 28 - [[29. 12.]] - Saveznički uspeh u pomorskoj [[Bitka kod Drača (1915)|Bitci kod Drača]].
* [[30. 12.]] - Južno od Krita potopljen britanski putnički brod ''[[SS Persia (1900)|SS Persia]]'', 343 mrtvih.

=== Kroz godinu ===

* U [[Detroit]]u postavljen prvi [[znak Stop]].
* [[Alfred Wegener]] objavio ''Die Entstehung der Kontinente und Ozeane'' (&quot;Poreklo kontinenata i okeana&quot;), pretpostavio postojanje nekadašnjeg [[superkontinent]]a (kasnije nazvan [[Pangea]]).
* Opisan [[Trokut Sierpińskog]].
* Nemačka [[Niedermayer-Hentigova ekspedicija]]: pokušaj ubeđivanja [[Emirat Afganistan|Afganistana]] da napadne [[Britanska Indija|Britansku Indiju]] (deo [[Indo-nemačka zavera|Indo-nemačke zavere]]).
* Osnovan [[Drevni mistični red Rosae Crucis]].

== Rođenja ==
{{glavni članak|:Kategorija:Rođeni 1915.}}
=== Januar/Siječanj &amp;mdash; Mart/Ožujak ===
* [[1. 1.]] - [[Branko Ćopić]], književnik i akademik († [[1984]])
* 1. 1. - [[Dragica Končar]], narodni heroj († [[1942]])
* [[7. 1.]] - [[Jovan Putnik]], književnik i pozorišni reditelj († [[1983]])
* [[18. 1.]] - [[Santiago Carrillo]], španski političar († [[2012]])
* [[20. 1.]] - [[Boško Petrović]], književnik, urednik &quot;Letopisa Matice srpske&quot; († [[2001]])
* [[24. 1.]] - [[Robert Motherwell]], slikar († [[1991]])
* [[30. 1.]] - [[John Profumo]], britanski političar († [[2006]])
* [[31. 1.]] - [[Marko Fotez]], reditelj, teatrolog, književnik († [[1976]])
* [[13. 2.]] - [[Aung San]], burmanski nacionalni lider († [[1947]])
* [[17. 2.]] - [[Mahmut Bušatlija]], narodni heroj († [[1941]])
* [[18. 2.]] - [[Ante Gabrić]], svećenik, misionar († [[1988]])
* [[21. 2.]] - [[Ann Sheridan]], glumica († [[1967]])
* [[23. 2.]] - [[Paul Tibbets]], pilot Enole Gay († [[2007]])
* [[25. 2.]] - [[Živan Milisavac]], književnik i književni kritičar († [[1997]])
* [[10. 3.]] - [[Erih Šlomović]], kolekcionar i trgovac umjetninama († 1942-43)
* 10. 3. - [[Joža Horvat]], književnik († [[2012]])
* [[15. 3.]] - [[Lazar Latinović]], španski borac, učesnik NOB († [[2006]])
* [[20. 3.]] - [[Svjatoslav Rihter]], pijanist († [[1997]])
* 20. 3. - [[Krsto Ljubičić]], antifašist († [[1937]])
* [[22. 3.]] - [[Lazar Udovički]], učesnik Španskog rata, društveno-politički radnik († [[1997]])
* [[23. 3.]] - [[Vasili Zajcev]], snajperista († [[1991]])

=== April/Travanj &amp;mdash; Jun/Lipanj ===
* [[7. 4.]] - [[Billie Holiday]], pevačica († [[1959]])
* [[8. 4.]] - [[Ivan Supek]], fizičar, filozof, pisac, akademik († [[2007]])
* [[9. 4.]] - [[Dušan Kveder]], španski borac, društveno-politički radnik, narodni heroj († [[1966]])
* [[12. 4.]] - [[Lujo Tončić-Sorinj]], austrijski političar († [[2005]])
* [[21. 4.]] - [[Mlađa Veselinović]], glumac († [[2012]])
* 21. 4. - [[Anthony Quinn]], glumac († [[2001]])
* [[4. 5.]] - [[Enver Redžić]], historičar († [[2009]])
* [[5. 5.]] - [[Alice Faye]], glumica i pevačica († [[1998]])
* [[6. 5.]] - [[Orson Welles]], glumac, režiser († [[1985]])
* [[20. 5.]] - [[Moše Dajan]], izraelski general i političar († [[1981]])
* [[27. 5.]] - [[Herman Wouk]], književnik († [[2019]])
* [[4. 6.]] - [[Modibo Keïta]], prvi predsednik Malija († [[1977]])
* [[5. 6.]] - [[Vojin Bakić]], vajar († [[1992]])
* 5. 6. - [[Miroslav Filipović]] - &quot;fra Sotona&quot;, komandant Jasenovca († [[1946]])
* [[6. 6.]] - [[Divna Đoković]], glumica i operska pevačica († [[2005]])
* [[9. 6.]] - [[Les Paul]], pionir električne gitare († [[2009]])
* [[10. 6.]] - [[Saul Bellow]], književnik, nobelovac († [[2005]])
* [[20. 6.]] - [[Žarko Mitrović]], glumac († [[1992]])
* [[21. 6.]] - [[Franjo Herljević]], narodni heroj († [[1998]])
* [[24. 6.]] - [[Fred Hoyle]], astronom († [[2001]])
* [[26. 6.]] - [[Paul Castellano]], gangster († [[1985]])

=== Jul/Srpanj &amp;mdash; Septembar/Rujan ===
* [[13. 7.]] - [[Radoš Novaković]], filmski reditelj († [[1979]])
* [[28. 7.]] - [[Mario del Monaco]], talijanski tenor († [[1982]])
* 28. 7. - [[Dick Sprang]], kokreator Betmena († [[2000]])
* [[29. 8.]] - [[Ingrid Bergman]], glumica († [[1982]])
* [[23. 9.]] - [[Zdenko Blažeković]], ustaša († [[1947]])

=== Oktobar/Listopad &amp;mdash; Decembar/Prosinac ===
* [[3. 10.]] - [[Branko Krsmanović]], narodni heroj († [[1941]])
* [[13. 10.]] - [[Pavle Goranin Ilija]], narodni heroj († [[1944]])
* [[14. 10.]] - [[Mićo Radaković]], učesnik Španskog rata i NOB, narodni heroj († [[1941]])
* [[17. 10.]] - [[Arthur Miller]], dramski pisac († [[2005]])
* [[22. 10.]] - [[Vlado Bagat]], narodni heroj († [[1944]])
* 22. 10. - [[Jichak Šamir]], izraelski političar († [[2012]])
* [[16. 11.]] - [[Marijan Lovrić]], glumac († [[1993]])
* [[25. 11.]] - [[Augusto Pinochet]], čileanski general i diktator († [[2006]])
* [[30. 11.]] - [[Henry Taube]], hemičar, nobelovac († [[2005]])
* [[7. 12.]] - [[Eli Wallach]], glumac († [[2014]])
* [[12. 12.]] - [[Frank Sinatra]], slavni američki pjevač († [[1998]])
* [[13. 12.]] - [[Curd Jürgens]], glumac († [[1982]])
* [[19. 12.]] - [[Edith Piaf]], francuska pjevačica († [[1963]])
* [[20. 12.]] - [[Ilija Džuvalekovski]], glumac († [[2004]])
* [[27. 12.]] - [[William Masters]], ginekolog, seksolog († [[2001]])

=== Kroz godinu ===
* [[Vladimir Knežević Volođa]], narodni heroj († [[1942]])
* [[Ramiz Sadiku]], narodni heroj († [[1943]])
* [[Miloš Žanko]], društveno-politički radnik SRH i SFRJ († [[2000]])

== Smrti ==
{{glavni članak|:Kategorija:Umrli 1915.}}
=== Januar/Siječanj &amp;ndash; Mart/Ožujak ===
* [[2. 1.]] - [[Armand Peugeot]], osnivač auto-kompanije (* [[1849]])
* [[19. 1.]] - [[Anna Leonowens]], spisateljica, edukatorka (* [[1831]])
* [[28. 1.]] - [[Antun Korlević]], entomolog (* [[1851]])
* [[3. 2.]] - Sarajevski atentatori:
** [[Veljko Čubrilović]] (* [[1886]])
** [[Danilo Ilić]] (* 1891)
** Miško Jovanović
* [[6. 2.]] - [[Draginja Babić]], srpska lekarka (* [[1886]])
* 6. 2. - [[Selimir Đorđević]], lekar, upravnik Valjevske bolnice (* [[1866]])
* [[14. 2.]] - [[Elizabeth Ross]], britanska lekarka, dobrovoljac u Srbiji (* [[1878]])
* [[18. 2.]] - [[Stojan Novaković]], političar, diplomata, filolog (* [[1842]])
* 19. 2. - [[Kosta Kostić]], istoričar (* [[1875]])
* [[25. 2.]] - [[Vukoman Aračić]], srpski general (* [[1850]])
* [[11. 3.]] - [[Stephan von Millenkovich]], književnik, austrijski oficir (* [[1836]])
* [[13. 3.]] - [[Sergej Vite]], bivši ruski premijer (* [[1849]])
* [[15. 3.]] - [[George Llewelyn Davies]], inspiracija za &quot;Izgubljene dečake&quot; iz Petra Pana (* [[1893]])
* [[21. 3.]] - [[Frederick Taylor]], inženjer, promoter efikasnosti (* [[1856]])

=== April/Travanj &amp;ndash; Jun/Lipanj ===
* [[2. 4.]] - [[Nikodim Milaš]], bivši dalmatinsko-istarski vladika i književnik (* [[1845]])
* [[3. 4.]] - [[Nadežda Petrović]], srpska slikarica (* [[1873]])
* [[6. 4.]] - [[Musa Ćazim Ćatić]], književnik (* [[1878]])
* 12. 4. - [[Nikola Hadži Nikolić]], prvi ginekolog u Srbiji (* [[1855]])
* [[22. 4.]] - [[Jane Sandanski]], makedonski revolucionar (* [[1872]])
* [[26. 4.]] - [[John Bunny]], filmski glumac, komičar (* [[1863]])
* [[27. 4.]] - [[Aleksandar Skrjabin]], kompozitor (* [[1872]])
* [[7. 5.]] - [[Joca Savić]], srpski glumac i reditelj (* [[1847]])
* 8. 5. - [[Platon Papakostopulos]], prvi pedijatar u Srbiji (* [[1864]])
* [[9. 6.]] - [[Milan Grlović]], hrvatski novinar (* [[1852]])
* [[15. 6.]] - [[Konstantin Konstantinovič]], ruski veliki knez, književnik (* [[1858]])
* 20. 6. - [[Josif I Bugarski|Josif I]], bugarski egzarh (* [[1840]])
* [[27. 6.]] - [[Toma Leko]], sanitetski oficir, upravnik valjevske bolnice (* [[1884]])

=== Jul/Srpanj &amp;ndash; Septembar/Rujan ===
* [[2. 7.]] - [[Porfirio Diaz]], bivši predsednik Meksika (* [[1830]])
* 4. 7. - [[Lorna Ferris]], engleska medicinska sestra u Srbiji (* 1887)
* [[14. 7.]] - [[Jovan Dragašević]], srpski oficir, vojni geograf (* [[1836]])
* [[16. 7.]] - [[Ellen G. White]], osnivač Adventista sedmog dana (* [[1827]])
* [[10. 8.]] - [[Henry Moseley]], fizičar (* [[1887]])
* [[20. 8.]] - [[Paul Ehrlich]], lekar i naučnik, nobelovac (* [[1854]])
* [[24. 8.]] - [[Avram Vinaver]], lekar (* 1862)
* [[9. 9.]] - [[Albert Spalding]], igrač bejzbola, proizvođač sportske opreme (* [[1849]])
* [[15. 9.]] - [[Isidor Bajić]], kompozitor (* [[1878]])
* [[22. 9.]] - [[Mihailo Valtrović]], arheolog i istoričar umetnosti (* [[1839]])
* [[26. 9.]] - [[Keir Hardie]], britanski političar (* [[1856]])
* [[27. 9.]] - [[Fergus Bowes-Lyon]], ujak Elizabete II (* [[1889]])

=== Oktobar/Listopad &amp;ndash; Decembar/Prosinac ===
* [[9. 10.]] - [[Velimir Rajić]], književnik (* [[1879]])
* [[12. 10.]] - [[Lazar Paču]], srpski ministar finansija (* [[1855]])
* 12. 10. - [[Edith Cavell]], medicinska sestra, ratna heroina (* [[1865]])
* okt. - [[Dragutin Tomašević]], srpski olimpijac (* [[1890]])
* [[28. 10.]] - [[Milutin Uskoković]], književnik (* [[1884]])
* [[2. 11.]] - [[Vojislav Tankosić]], oficir i četnički vojvoda (* [[1880]])
* [[14. 11.]] - [[Booker T. Washington]], afro-američki edukator (* [[1856]])
* 21. 11. - [[Risto Žerajić]], srpski sanitetski oficir (* 1874)
* [[28. 11.]] - [[Mubarak Al-Sabah]], emir Kuvajta (* [[1837]])
* dec.? - [[Vićentije Krdžić]], skopski vladika (* [[1853]])
* 17. 12. - [[Uroš Petrović (književnik)|Uroš Petrović]], književnik (* 1888)
* [[19. 12.]] - [[Alois Alzheimer]], lekar (* [[1864]])
* [[26. 12.]] - [[Vasa Đurđević]], političar u Hrvatskoj (* [[1841]])

=== Kroz godinu ===
* [[Vanđel Dimitrijević Skopljanče]], četnički vojvoda (* 1875)
* [[Jovan Dolgač]], četnički vojvoda (* 1860)

== Nobelove nagrade ==
* [[Nobelova nagrada za fiziku|'''Fizika''']]: [[William Henry Bragg|W. H. Bragg]] i [[William Lawrence Bragg|W. L. Bragg]] (analiza kristalne [[Rendgenska strukturna analiza|strukture putem rendgenskih zraka]])
* [[Nobelova nagrada za kemiju|'''Kemija''']]: [[Richard Martin Willstätter]] (istraživanje biljnih pigmenata, naročito [[hlorofil]]a)
* [[Nobelova nagrada za fiziologiju ili medicinu|'''Fiziologija i medicina''']]: nije dodeljena
* [[Nobelova nagrada za književnost|'''Književnost''']]: [[Romain Rolland]] (visoki idealizam njegove književne produkcije te simpatija i ljubav prema istini kojima je opisao različite tipove ljudskih bića)
* [[Nobelova nagrada za mir|'''Mir''']]: nije dodeljena

== Reference ==
{{reference}}

== Literatura ==
* Istorija srpskog naroda, knjiga 6, tom 2, SKZ 1983.

----
''Vidi takođe'': [[Godišnji kalendar]] - [[Dnevni kalendar]]&lt;br /&gt;
{{commonscat|1915}}

[[Kategorija:1915.]]</text>
      <sha1>nk4aeo5v5g70nwzcphdzsx3qncjojz9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>42669364</id>
      <parentid>42669362</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T19:56:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alekol</username>
        <id>2231</id>
      </contributor>
      <comment>/* April/Travanj */</comment>
      <origin>42669364</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32372" sha1="4aj2sbdjgkc2y1s7vg6x2vd74r6oyvz" xml:space="preserve">{{godina nav}}
{{godina u drugim kalendarima|1915}}

Godina '''1915''' ('''[[Rimski brojevi|MCMXV]]''') bila je [[redovna godina koja počinje u petak]] po gregorijanskom odn. [[redovna godina koja počinje u četvrtak]] po 13 dana zaostajućem [[Julijanski kalendar|julijanskom kalendaru]] (link pokazuje kalendar).
__NOTOC__
&lt;center&gt;
{| style=&quot;border:1px solid silver;background-color:white;padding:5px;&quot; align=center class=radius 
| '''1915''': &lt;br /&gt; [[1915#Januar/Siječanj|1]] • [[1915#Februar/Veljača|2]] • [[1915#Mart/Ožujak|3]] • [[1915#April/Travanj|4]] • [[1915#Maj/Svibanj|5]] • [[1915#Jun/Juni/Lipanj|6]] • [[1915#Jul/Juli/Srpanj|7]] • [[1915#Avgust/August/Kolovoz|8]] • [[1915#Septembar/Rujan|9]] • [[1915#Oktobar/Listopad|10]] • [[1915#Novembar/Studeni|11]] • [[1915#Decembar/Prosinac|12]] &lt;br /&gt; [[1915#Rođenja|Rođenja]] • [[1915#Smrti|Smrti]]
|}&lt;/center&gt;

== Događaji ==
=== Januar/Siječanj ===
* [[1. 1.]] - Potopljen britanski bojni brod [[HMS Formidable (1898)|HMS Formidable]], stradalo 547 članova posade.
* 1. 1. - Dvojica muslimana iz Britanske Indije ubila četvoricu kod [[Broken Hill]]a u Australiji, zbog ratnog stanja između Britanije i Osmanskog carstva.
* [[5. 1.]] - Amerikanac [[Joseph E. Carberry]] postigao visinski rekord avionom, 3.560 m.
* [[12. 1.]] - Predstavnički dom SAD glasao protiv [[Žensko pravo glasa|ženskog prava glasa]].
* [[13. 1.]] - Zemljotres kod [[L'Aquila|L'Aquile]] u centralnoj Italiji, preko 30.000 mrtvih.
* [[17. 1.]] - [[Kavkaska kampanja]]: [[Bitka kod Sarikamiša]] se završava ruskom pobedom.
* [[18. 1.]] - Japan uručio [[Dvadeset jedan zahtev]] Kini, koja u maju prihvata revidiranu verziju.
* [[19. 1.]] - [[Georges Claude]] patentirao neonsko osvetljenje u SAD.
* 19. 1. - Nemački [[cepelin]] bacio bombe na [[Great Yarmouth]] i [[King's Lynn]] u Engleskoj, preko 20 mrtvih.
* [[23. 1.]] - [[John Chilembwe]] digao antikolonijalni ustanak u [[Nyasaland]]u ([[Malavi]]ju) ali poražen već posle dva dana.
* [[24. 1.]] - [[Bitka kod Dogger Banka (1915)|Bitka kod Dogger Banka]] je britanska pomorska pobeda.
* [[25. 1.]] - U SAD obavljen prvi transkontinentalni [[telefon]]ski poziv: [[Alexander Graham Bell]] u New Yorku i [[Thomas A. Watson]] u San Franciscu.
* 25. 1. - General [[Joaquim Pimenta de Castro]] postaje premijer Portugala nakon vojnog udara (biće zbačen već u maju).
* [[26. 1.]] - [[4. 2.]] - Neuspešni turski [[napad na Suecki kanal]].
* [[31. 1.]] - [[Bitka kod Bolimova]]: njemačke snage prvi put masovno koriste [[bojni otrovi|bojni otrov]], [[ksilil bromid]]. Pokušaj napada na [[Rusija|ruske]] položaje na [[Istočni front (prvi svjetski rat)|istočnom frontu]] neuspio zbog loših meteoroloških uvjeta.

=== Februar/Veljača ===
[[Datoteka:Birth-of-a-nation-klan-and-black-man.jpg|mini|180px|Film &quot;[[Rođenje jedne nacije]]&quot; raspalio rasistička osećanja]]
* [[1. 2.]] - Pronađen [[opal]] pored budućeg australskog mjesta [[Coober Pedy]].
* [[2. 2.]] - U [[Pula|Puli]] izvučena potopljena francuska podmornica ''Curie'' - od juna će biti ''[[SM U-14 (Austro-Ugarska)|U-14]]''.
* [[3. 2.]] - Obešeni punoletni učesnici [[Sarajevski atentat|Sarajevskog atentata]]: [[Danilo Ilić]], [[Veljko Čubrilović]] i [[Miško Jovanović]].
* [[6. 2.]] - Raspušten [[Bosanski sabor]] (nije se sastajao od početka rata).
* [[7. 2.|7]] - [[22. 2.]] - [[Druga bitka na Mazurskim jezerima]] je nemački uspeh na Istočnom frontu ali manji od očekivanog.
* [[8. 2.]] - U [[Los Angeles]]u premijerno prikazan film &quot;[[Rođenje nacije|Rođenje jedne nacije]]&quot;, jedan od najvažnijih, ali i najkontroverznijih ostvarenja u historiji filma.
* [[18. 2.]] - [[Rosa Luxemburg]] mora odslužiti zatvorsku kaznu zbog protivljenja ratu; ove godine je osnovana [[Spartakistička liga]].
* [[20. 2.]] - [[4. 12.]] - ''[[Panama–Pacific International Exposition]]'' u San Franciscu.
* [[24. 2.]] - [[Jadransko bojište u Prvom svjetskom ratu|Jadransko bojište]]: francuski razarač ''Dague'' naleteo na minu pred [[bar]]skom lukom - potonuo sa 38 od 62 člana posade&lt;ref&gt;[http://www.wrecksite.eu/wreck.aspx?136994 Dague (†1915)]. wrecksite.eu&lt;/ref&gt;.
* [[februar]] - [[mart]] - Vrhunac epidemija u Srbiji, naročito [[tifus]]a.

=== Mart/Ožujak ===
[[Datoteka:1915 Перемышль взят обратно.jpg|mini|240px|[[Opsada Pšemisla]]: Rusi zauzeli tvrđavu]]
* [[2. 3.]] - Austrougari potopili brod &quot;Rumija&quot; u luci [[Bar]].
* [[11. 3.]] - Austrougarska optužnica protiv [[Aleksa Šantić|Alekse Šantića]].
* [[14. 3.]] - [[Bitka kod Más a Tierre]]: Britanci potopili laku krstaricu SMS Dresden, poslednji brod Nemačke istočnoazijske eskadre.
* [[18. 3.]] - [[Dardanelska operacija]]: Britanci i Francuzi imaju tri potopljena i tri teško oštećena broda od turskih mina - odustaju od čisto mornaričkih pokušaja proboja do [[Istanbul]]a, u kome se očekivao pad grada.
* 18. 3. - [[Carigradski sporazum (1915)|Carigradski sporazum]]: u slučaju pobede, Rusija bi dobila [[Carigrad]] i [[Dardaneli|Dardanele]].
* [[22. 3.]] - [[Opsada Pšemisla]]: austrougarski garnizon se posle 133 dana predao Rusima.
* [[27. 3.]] - &quot;[[Tifusarka Mary]]&quot; definitivno zatvorena u karantin.
* [[28. 3.]] - Potopljen britanski putnički brod ''Falaba'' - 104 mrtvih, među kojima i prvi američki državljanin.
* [[30. 3.]] - U blizini Beograda artiljerijom raznesen austrougarski brod &quot;Belgrad&quot; koji je prevozio municiju.
* [[31. 3.]] - Austrougarski avion bacio sedam bombi na Cetinje - četvoro ranjenih i materijalna šteta&lt;ref&gt;&quot;Politika&quot;, 20. marta 1915, str. 1&lt;/ref&gt;.
* mart - oktobar - [[Najezda skakavaca u Palestini (1915)]], zahvata i Siriju sa Libanom što, zajedno sa ratnim okolnistima izaziva veliku glad 1915-18, najteže pogođen Liban.

=== April/Travanj ===
[[Datoteka:Bundesarchiv Bild 146-1976-007-34, Gaswolken über Schlachtfeld.jpg|mini|200px|Oblak gasa iznad bojišta]]
* [[2. 4.]] - Upad bugarskih komita u Srbiju kod Strumice, u [[Valandovski pokolj|Valandovskom pokolju]] je ubijen 281 srpski vojnik, često brutalno.
* [[4. 4.]] (pravoslavni Uskrs) - Austrijski avion bacio bombe na Podgoricu, ima mrtvih.
* 4. 4. - Sastanak šefova generalštaba Austrougarske i Nemačke u Berlinu - plan koncentričnog napada na Srbiju iz AU i Bugarske.
* [[5. 4.]] - &quot;Velika bela nada&quot; [[Jess Willard]] nokautirao u Havani šampiona [[Jack Johnson (boksač)|Jacka Johnsona]].
* [[11. 4.]] - Premijera [[Charlie Chaplin|Chaplinovog]] filma ''[[The Tramp (film)|The Tramp]]''.
* [[april]] - Pokret gladnih u [[Rijeka Crnojevića|Rijeci Crnojevića]]&lt;ref&gt;Istorija s. n., str. 76&lt;/ref&gt;.
* april - Sastanak političara iz Slovenije i Hrvatske u Istri - pokret za samoopredeljenje.
* [[20. 4.]] - [[[[Odbrana Vana (1915)|Odbrana Vana]]: pobunjeni Jermeni u [[Van, Turska|Vanu]] su pod turskom opsadom.
* [[21. 4.]] - [[25. 5.]] - [[Druga bitka kod Ypresa]] - pat pozicija.
* [[22. 4.]] - Njemačke snage prvi put uspešno koriste bojne otrove, na [[zapadni front (Prvi svjetski rat)|Zapadnom frontu]] protiv francuskih položaja kod [[Ypres]]a.
* [[24. 4.]] - [[Deportacija jermenske elite]] iz Carigrada, jedan od prvih događaja [[Armenski genocid|Armenskog genocida]].
* [[25. 4.]] - [[Galipoljska operacija]]: iskrcavanje [[ANZAC]]-a na [[Galipolje]] - neuspešni saveznički poduhvat traje do januara.
* [[26. 4.]] - Italija potpisala tajni [[Londonski ugovor (1915)|Londonski ugovor]] sa [[Antanta|Antantom]], kojom joj su obećana proširenja na račun Austrougarske, uključujući [[Istra|Istru]], [[Kvarner]] i deo [[Dalmacija|Dalmacije]] (→ [[Jadransko pitanje]]).
* [[27. 4.]] - Austrougarska podmornica [[SM U-5 (Austro-Ugarska)|U-5]] potopila francuski [[oklopni krstaš]] ''[[Léon Gambetta (oklopni krstaš)|Léon Gambetta]]'' na vrhu italijanske &quot;štikle&quot; - 684 mrtvih.
* [[29. 4.]] - Italijani teško poraženi od [[sanusi]]ja kod mesta Gasr Bu Hàdi u Kirenaici.
* [[30. 4.]] - U Parizu osnovan [[Jugoslavenski odbor]] (predsednik [[Ante Trumbić]], od 7. 5. prelazi u London).

=== Maj/Svibanj ===
[[Datoteka:Torpedoed Lusitania.jpg|mini|200px|[[RMS Lusitania]]]]
* [[1. 5.]] - Bitka za Dilman, današnji Salmas u iranskom Azerbejdžanu: osmanski napad na grad pod ruskom okupacijom je odbijen uz velike žrtve.
* [[2. 5.]] - Počinje nemačka [[Gorličko-tarnovska ofanziva]] na istočnom frontu.
* [[3. 5.]] - Napisana ratna poema ''[[In Flanders Fields]]'' (objavljena u decembru).
* [[7. 5.]] - Nemačka podmornica potopila britanski putnički brod [[RMS Lusitania]], poginulo 1198 od 1959 ljudi na plovilu, od čega 128 američkih građana.
* [[9. 5.]] - [[18. 6.]] - [[Druga bitka kod Artois]] na Zapadnom frontu - pat-pozicija.
* [[17. 5.]] - Kraj poslednje čisto liberalne britanske vlade, premijer [[Herbert Henry Asquith|Asquith]] ubrzo formira koalicioni kabinet (pad vlade izazvan ostavkom Prvog pomorskog lorda [[John Fisher, 1st Baron Fisher|Fishera]] i [[Kriza sa granatama 1915.|nestašicom granata]]). Konzervativci tražili i dobili smenu Prvog lorda admiraliteta [[Winston Churchill|Winstona Churchilla]], koji je preuzeo odgovornost za neuspeh Dardanelske operacije.
* 17. 5. - [[Odbrana Vana (1915)|Odbrana Vana]]: Turci su se povukli, stižu ruske jedinice i deblokiraju grad. Turci se vraćaju u julu.
* [[22. 5.]] - Quintinshillska železnička katastrofa u Škotskoj, 226 mrtvih.
* [[23. 5.]] - [[Italija]] stupa u rat na strani [[Antanta|Antante]], napadom na [[Austro-Ugarska|austrougarske]] položaje na [[Soča|Soči]]. Razarač ''Dinara'' bombardira [[Ankona|Ankonu]].
* [[25. 5.]] - [[Ugovor iz Kjahte (1915)|Ugovor iz Kjahte]]: Rusija i Kina priznaju autonomiju (Spoljne) [[Mongolija|Mongolije]] pod kineskim sizerenstvom.
* [[27. 5.]] - [[Jermenski genocid]]: osmanski parlament donosi Zakon o deportaciji (''Tehcir Kanunu'') kojim je od 1. juna odobreno raseljavanje [[Armenci u Osmanskom Carstvu|Jermena]].
* 27. 5. - Eksplozija na ''[[HMS Princess Irene]]'', 352 mrtvih.
* [[29. 5.]] - Saveznička nota Srbiji za ustupak u Makedoniji uz proširenja na zapadu (još jedna 3. 8.).
* [[31. 5.]] - Nemački [[cepelin]] LZ 38 baca zapaljive bombe na London.

=== Jun/Juni/Lipanj ===
[[Datoteka:Italian Front 1915-1917.jpg|mini|200px|Italijanski front 1915-17]]
* [[5. 6.]] - Saveznički brodovi bombardiraju [[Cavtat]], [[Lastovo]] i [[Vis]].
* 5. 6. - [[Meksička revolucija]]: general [[Álvaro Obregón]] ubedljivo porazio [[Pancho Villa|Pancha Villu]].
* 5. 6. - [[Žensko pravo glasa|Žene dobile pravo glasa]] u [[Danska|Danskoj]] sa [[Island]]om.
* 5. 6. (18. 6.?) - Štrajk iz ekonomskih razloga u ruskoj [[Kostroma|Kostromi]], ubijeno 12 štrajkača kada su krenuli da oslobode uhapšene drugove&lt;ref&gt;[http://encyclopedia2.thefreedictionary.com/Kostroma+Strike+of+1915 Kostroma Strike of 1915]. encyclopedia2.thefreedictionary.com&lt;/ref&gt;.
* [[9. 6.]] - Državni sekretar SAD [[William Jennings Bryan]] dao ostavku nezadovoljan jakom reakcijom na potapanje &quot;Luzitanije&quot;.
* [[jun]] - Srpske snage zauzele deo Albanije &lt;ref name=&quot;p89&quot;&gt;Istorija s. n., str. 89&lt;/ref&gt;.
* [[19. 6.]] - Nemački [[Socijaldemokratska partija Njemačke|socijaldemokratski]] političari [[Hugo Haase]], [[Eduard Bernstein]] i [[Karl Kautsky]] objavili manifest protiv rata u Lajpciškim narodnim novinama, koje odmah bivaju zabranjene.
* [[23. 6.]] - Na [[Italijanski front (Prvi svetski rat)|Italijanskom frontu]] počinje prva od dvanaest [[Bitke na Soči|bitaka na Soči]].
* [[jun]] - [[septembar]] - Nakon [[Gorličko-tarnovska ofanziva|Gorličko-tarnovske ofanzive]] centralnih sila dolazi do &quot;[[Veliko povlačenje (Istočni front 1915.)|Velikog povlačenja]]&quot; ruske vojske na istočnom frontu.

=== Jul/Juli/Srpanj ===
* [[9. 7.]] - Trupe [[Južnoafrička Unija|Južnoafričke Unije]] sa saveznicima okupirale [[Nemačka Jugozapadna Afrika|Nemačku Jugozapadnu Afriku]] (dan. [[Namibija|Namibiju]]) - ostaju do [[1990]].
* [[24. 7.]] - Putnički brod ''[[SS Eastland]]'' se prevrnuo u [[Čikago|Čikagu]], 844 mrtvih.
* [[28. 7.]] - Neuspešni austrougarski napad na [[Palagruža|Palagružu]], koju su Talijani zauzeli 11. srpnja (moraće se povući u kolovozu).
* 28. 7. - Pošto je narod raskomadao brutalnog predsednika [[Vilbrun Guillaume Sam|Sama]], počinje [[Američka okupacija Haitija]] - zaštita ekonomskih interesa SAD i strah od nemačkog uticaja (traje do [[1934]]).

=== Avgust/August/Kolovoz ===
[[Datoteka:Bundesarchiv Bild 183-R42025, Warschau, Einmarsch deutscher Kavallerie.jpg|mini|200px|Nemci u Varšavi]]
* [[5. 8.]] - Nemci ušli u [[Varšava|Varšavu]].
* 5. 8. - Austrougarska podmornica [[SM U-5|U-5]] (kap. [[Georg von Trapp|von Trapp]]) potopila talijansku ''[[Nereide (podmornica 1913)|Nereide]]'' kod [[Palagruža|Palagruže]].
* [[6. 8.]] - Na Savi kod beogradske Čukarice porinut ratni brod &quot;Jadar&quot; (danas Dan Rečne flotile Vojske Srbije).
* [[6. 8.|6]] - [[21. 8.]] - [[Galipoljska operacija]]: [[Bitka na Sari Bairu]] je neuspešna poslednja saveznička ofanziva.
* [[13. 8.]] - U Egeju potopljen britanski brod za prevoz trupa ''[[HMT Royal Edward]]'' sa 935 mrtvih.
* [[17. 8.]] - U [[Atlanta, Georgia|Atlanti]] linčovan Jevrejin [[Leo Frank]], ranije osuđen na doživotni zatvor zbog silovanja maloletnice.
[[Datoteka:The charge of the 3rd Light Horse Brigade at the Nek 7 August 1915.jpg|mini|left|230px|Prikaz borbi [[Galipoljska operacija|kod Galipolja]]]]
* [[19. 8.]] - Južno od Irske potopljen putnički brod ''[[SS Arabic (1902)|SS Arabic]]'' - 44 mrtvih od čega trojica Amerikanaca (mesec dana kasnije Nemci daju &quot;Arabikovo&quot; obećanje da će upozoravati nevojne brodove pre nego što ih potope).
* [[21. 8.]] - Usled &quot;Velikog povlačenja&quot; ruske vojske, car [[Nikolaj II]] smenio velikog vojvodu [[Nikolaj Nikolajevič Romanov (1856–1929)|Nikolaja]] i sam preuzeo komandu nad oružanim snagama.
* 27. 8. - Crnogorske snage divizijara Vešovića zauzele Skadar, protivno Antantinoj zabrani i ne obaveštavajući srpsku Vrhovnu komandu i načelnika [[Božidar Janković|Jankovića]]&lt;ref name=&quot;p89&quot;/&gt;.

=== Septembar/Rujan ===
* [[6. 9.]] - Bugarska pristupila Centralnim silama.
* 6. 9. - Britanska armija testira prototip [[Tenkovi u Prvom svjetskom ratu|tenka]].
* [[10. 9.]] - Mobilizacija u [[Bugarska|Bugarskoj]], koja je sklopila tajni ugovor sa [[Centralne sile|Centralnim silama]].
* [[18. 9.]] - Nemci ušli u [[Vilnius]].
* [[24. 9.]] - Francuska i Velika Britanija odlučile da otvore Solunski front, na koji su upućene snage sa [[Galipolje|Galipolja]].
* [[25. 9.]] - [[14. 10.]] - [[Bitka kod Loosa]]: Britanci zauzimaju grad uz velike žrtve; prvi put su upotrebili otrovni gas i prva masovna upotreba &quot;[[Kitchenerova vojska|Kitchenerove vojske]]&quot;. Istovremeno počinje [[Treća bitka kod Artois]] i [[Druga bitka u Champagni]].
* [[27. 9.]] - Austro-ugarskom sabotažom uništen italijanski [[bojni brod]] ''[[Benedetto Brin (bojni brod)|Benedetto Brin]]'', 454 mrtvih.
* [[30. 9.]] - Oboren prvi neprijateljski avion iznad Srbije - [[Radoje Ljutovac|Raka Ljutovac]] oborio nemačku letelicu topom sa Metinog brda u [[Kragujevac|Kragujevcu]] - danas Dan roda PVO Vojske Srbije (pre rata se pominjao Miloš Kratovac?&lt;ref&gt;[http://www.digitalna.nb.rs/wb/NBS/novine/vreme/1940/10/01#page/6/mode/1up Vreme, 1. okt. 1940, str. 7]. digitalna.nb.rs&lt;/ref&gt;).

=== Oktobar/Listopad ===
[[Datoteka:Vojska Ada Ciganlija.jpg|mini|180px|Srpski vojnici na Adi Ciganliji]]
[[Datoteka:TropasSerbiasEvacuandoNish--excitingpersonal00ever.jpg|mini|180px|Evakuacija Niša]]
* [[3. 10.]] - Francuske i britanske snage počele iskrcavanje u Solunu (Francuzi će napredovati do Strumice i Krivolaka, → [[Solunski front]]).
* [[5. 10.]] - Počinje [[Mojkovačka operacija]] u Crnoj Gori (do [[6. 1.]] [[1916]]).
* [[6. 10.]] - [[Trojna invazija na Srbiju]] počinje velike njemačkom i austro-ugarskom ofenzivom - artiljerijska priprema i prvi desanti (30.000 granata na Beograd).
* [[7. 10.]] - Glavno forsiranje Dunava i Save, major [[Dragutin Gavrilović]] izdao čuvenu naredbu o odbrani Beograda.
* [[9. 10.]] - Nemačko-austrougarska okupacija [[Beograd]]a.
* [[12. 10.]] - Medicinska sestra [[Edith Cavell]] streljana zbog pomaganja bekstva savezničkih vojnika iz Belgije.
* [[14. 10.]] - [[Bitka na Moravi (1915)|Bitka na Moravi]] (ili Niška operacija) i [[Bitka na Ovčem Polju]]: bugarski napad na Srbiju.
* 14. 10. - U Berlinu došlo do &quot;puternih nereda&quot;, protesta zbog skupoće ove i druge hrane.
* [[17. 10.]] - [[21. 11.]] - [[Krivolačka bitka (1915)|Krivolačka bitka]]: Bugari odbili francusko napredovanje, veliki gubici na obe strane. ([[:bg:Криволашко сражение (1915)|bg Wiki]])
* [[22. 10.]] - Bugari zauzimaju [[Skoplje]], četiri dana kasnije i Kačaničku klisuru; u toku je albanska pobuna.
[[Datoteka:Bulgaria during World War I.png|mini|200px|[[Bugarska u Prvom svetskom ratu]]]]
* [[23. 10.]] - Torpedovan nemački [[oklopni krstaš]] ''[[SMS Prinz Adalbert (1901)|SMS Prinz Adalbert]]'', 672 mrtvih.
* [[28. 10.]] - Prvi sastanak hrvatsko-slovenskog kluba u Mariboru.
* [[29. 10.]] - [[Aristide Briand]] novi francuski premijer (do 1917).
* oktobar, krajem - Alpski korpus nemačke vojske doveden iz Francuske na srpsko bojište.
* oktobar - Objavljena Kafkina &quot;[[Die Verwandlung|Metamorfoza]]&quot;.

=== Novembar/Studeni ===
* [[10. 11.]] - [[4. 12.]] - [[Kosovska bitka (1915)|Kosovska bitka]] (operacija): srpska vojska je brojno nadjačana.
* [[11. 11.]] - Bugari odbačeni od [[Pusta reka (oblast)|Puste reke]] do Leskovca; saveznici se povlače na mostobran kod Soluna.
* [[16. 11.]] - [[Coca-Cola]] patentirala poznatu konturnu bocu.
* [[21. 11.]] - [[Kampanja Sanusija]]: podstaknuto od Osmanlija bratstvo [[Sanusi]]ja upada u britanski Egipat.
* [[24. 11.]] - Srpska vlada krenula iz Prizrena i napustila zemlju, u pravcu Skadra, gde bi trebalo organizovati prihvat vojske.&lt;ref&gt;&quot;Sa g. Pašićem kroz Albaniju&quot;, Politika, 2. jul 1926, str. 1-2&lt;/ref&gt;
* 24/[[25. 11.]] - Kod Bele Palanke ubijeno 19 sveštenika.&lt;ref&gt;[https://digitalna.nb.rs/wb/NBS/novine/politika/1940/11/25?pageIndex=00007 &quot;Politika&quot;, 25. nov. 1940]&lt;/ref&gt;
* [[25. 11.]] - Vrhovna komanda Srpske vojske donela odluku o [[albanska golgota|povlačenju preko Albanije]], kreće sutradan.
* 25. 11. - [[Albert Einstein]] izlaže osnove [[Opća teorija relativnosti|Opće teorije relativnosti]] pred Pruskom akademijom znanosti.
* 25. 11. - Na [[Stone Mountain]]u u [[Georgia|Georgiji]] obnovljen [[Ku Klux Klan]] (ohrabreni &quot;Rođenjem jedne nacije&quot; i linčovanjem Lea Franka).
* 27 - 29. 11. (14 - 16. 11. po j.k.) - Kabaška afera: lokalni Albanci zarobili i ubili oko 150 srpskih vojnika kod [[Kabaš (Prizren)|Kabaša]] blizu Prizrena.
* [[28. 11.]] - Kralj Petar I napušta [[Prizren]] i zemlju, a regent Aleksandar je krenuo sinoć.

=== Decembar/Prosinac ===
&lt;gallery&gt;
Datoteka:Одбацивање свега што је неприкладно за транспорт.JPG|Odbačena srpska oprema
Datoteka:Од Пећи ка Андријевици.JPG|Od Peći ka Andrijevici
Datoteka:The remnants of the Serbian Armies at Tchakor.jpg|Na Čakoru
Datoteka:Изгубљени у снегу.JPG|&quot;Izgubljeni u snegu&quot;
Datoteka:Death in the snow.jpg|Smrt u snegu
Datoteka:The War Illustrated 075 1916-01-22 page 534.jpg|&quot;Beg Srbije preko snežnih Albanskih alpa&quot;
Datoteka:Srpska vojska na obali.jpg|Srpska vojska na albanskoj obali
&lt;/gallery&gt;
[[Datoteka:Momcilo Gavric orden.JPG|150px|mini|[[Albanska spomenica]]]]
* decembar, početak - [[Albanska golgota]]: glavnina srpske vojske kreće preko Crne Gore i Albanije, sa mnogo civila; prve izbeglice stižu na more u okolini Skadra oko 15. 12..
* [[5. 12.]] - Kralj Petar je stigao u [[Lješ]], a regent je ranije stigao u [[Skadar]] - u tom gradu umiru hiljade srpskih vojnika i civila, u odsustvu skloništa i hrane.
* decembar - Italijanska vojska zauzela [[Valona|Valonu]] i [[Drač]] (do februara).
* [[4. 12.]] - Saveznička konferencija u Calaisu: Britanci privremeno ubedili Francuze da se evakuiše [[Solunski front]]&lt;ref&gt;[http://www.firstworldwar.com/atoz/calais1915.htm The Allied Conference at Calais, 4 December 1915]. firstworldwar.com&lt;/ref&gt;.
* [[5. 12.]] - Francuska podmornica ''[[Fresnel (Q65)|Fresnel]]'' se nasukala na ušću [[Bojana|Bojane]].
* [[6. 12.]] - Druga međusaveznička konferencija u Chantilly-ju: prvi pokušaj zajedničke strategije, odustaje se od napuštanja Solunskog fronta.
* [[7. 12.]] - [[Mesopotamska kampanja]]: Osmanlije započele [[opsada Kuta|opsadu Kuta]] u južno-centralnom Iraku (Britanci se predaju u aprilu).
* [[8. 12.]] - Austrougari zauzeli [[Peć (grad)|Peć]], tada crnogorsku.
* [[10. 12.]] - [[Ford]] proizveo milioniti [[Model T]].
* [[12. 12.]] - [[Datoteka:Flag of the Empire of China 1915-1916.svg|25px]] Predsednik Kine [[Yuan Shikai]] se proglasio [[Kinesko Carstvo (1915-1916)|za cara]] ([[Kinesko ime ere|era]] ''Hongxian'', &quot;Ustavno obilje&quot; - traje svega 83 dana).
* [[17. 12.]] - Transporter sa hranom i novcem za srpsku vojsku stiže u Sveti Jovan Medovski - blagovremeno, jer je noćas 46 vojnika umrlo od gladi, a za sutradan više nije bilo zaliha.&lt;ref&gt;[https://digitalna.nb.rs/wb/NBS/novine/politika/1921/12/17?pageIndex=00001 &quot;Politika&quot;, 17. dec. 1921]&lt;/ref&gt;
* [[19. 12.]] - U Skadru organizovana [[Bolnica u Skadru 1915/16.|srpska bolnica]], radi oko mesec dana.
* 19. 12. - U Petrogradu otvorena [[Suprematizam|suprematistička]] ''[[Izložba 0.10]]'', [[Kazimir Maljevič]] izložio &quot;Crni kvadrat&quot;.
* 19. 12. - [[Douglas Haig]] je novi komandant Britanskih ekspedicionih snaga.
* [[23. 12.]] - Prva plovidba [[HMHS Britannic]]a.
* [[25. 12.]] - U Kini počinje građanski [[Rat nacionalne zaštite]] ili Antimonarhijski rat.
* 28 - [[29. 12.]] - Saveznički uspeh u pomorskoj [[Bitka kod Drača (1915)|Bitci kod Drača]].
* [[30. 12.]] - Južno od Krita potopljen britanski putnički brod ''[[SS Persia (1900)|SS Persia]]'', 343 mrtvih.

=== Kroz godinu ===

* U [[Detroit]]u postavljen prvi [[znak Stop]].
* [[Alfred Wegener]] objavio ''Die Entstehung der Kontinente und Ozeane'' (&quot;Poreklo kontinenata i okeana&quot;), pretpostavio postojanje nekadašnjeg [[superkontinent]]a (kasnije nazvan [[Pangea]]).
* Opisan [[Trokut Sierpińskog]].
* Nemačka [[Niedermayer-Hentigova ekspedicija]]: pokušaj ubeđivanja [[Emirat Afganistan|Afganistana]] da napadne [[Britanska Indija|Britansku Indiju]] (deo [[Indo-nemačka zavera|Indo-nemačke zavere]]).
* Osnovan [[Drevni mistični red Rosae Crucis]].

== Rođenja ==
{{glavni članak|:Kategorija:Rođeni 1915.}}
=== Januar/Siječanj &amp;mdash; Mart/Ožujak ===
* [[1. 1.]] - [[Branko Ćopić]], književnik i akademik († [[1984]])
* 1. 1. - [[Dragica Končar]], narodni heroj († [[1942]])
* [[7. 1.]] - [[Jovan Putnik]], književnik i pozorišni reditelj († [[1983]])
* [[18. 1.]] - [[Santiago Carrillo]], španski političar († [[2012]])
* [[20. 1.]] - [[Boško Petrović]], književnik, urednik &quot;Letopisa Matice srpske&quot; († [[2001]])
* [[24. 1.]] - [[Robert Motherwell]], slikar († [[1991]])
* [[30. 1.]] - [[John Profumo]], britanski političar († [[2006]])
* [[31. 1.]] - [[Marko Fotez]], reditelj, teatrolog, književnik († [[1976]])
* [[13. 2.]] - [[Aung San]], burmanski nacionalni lider († [[1947]])
* [[17. 2.]] - [[Mahmut Bušatlija]], narodni heroj († [[1941]])
* [[18. 2.]] - [[Ante Gabrić]], svećenik, misionar († [[1988]])
* [[21. 2.]] - [[Ann Sheridan]], glumica († [[1967]])
* [[23. 2.]] - [[Paul Tibbets]], pilot Enole Gay († [[2007]])
* [[25. 2.]] - [[Živan Milisavac]], književnik i književni kritičar († [[1997]])
* [[10. 3.]] - [[Erih Šlomović]], kolekcionar i trgovac umjetninama († 1942-43)
* 10. 3. - [[Joža Horvat]], književnik († [[2012]])
* [[15. 3.]] - [[Lazar Latinović]], španski borac, učesnik NOB († [[2006]])
* [[20. 3.]] - [[Svjatoslav Rihter]], pijanist († [[1997]])
* 20. 3. - [[Krsto Ljubičić]], antifašist († [[1937]])
* [[22. 3.]] - [[Lazar Udovički]], učesnik Španskog rata, društveno-politički radnik († [[1997]])
* [[23. 3.]] - [[Vasili Zajcev]], snajperista († [[1991]])

=== April/Travanj &amp;mdash; Jun/Lipanj ===
* [[7. 4.]] - [[Billie Holiday]], pevačica († [[1959]])
* [[8. 4.]] - [[Ivan Supek]], fizičar, filozof, pisac, akademik († [[2007]])
* [[9. 4.]] - [[Dušan Kveder]], španski borac, društveno-politički radnik, narodni heroj († [[1966]])
* [[12. 4.]] - [[Lujo Tončić-Sorinj]], austrijski političar († [[2005]])
* [[21. 4.]] - [[Mlađa Veselinović]], glumac († [[2012]])
* 21. 4. - [[Anthony Quinn]], glumac († [[2001]])
* [[4. 5.]] - [[Enver Redžić]], historičar († [[2009]])
* [[5. 5.]] - [[Alice Faye]], glumica i pevačica († [[1998]])
* [[6. 5.]] - [[Orson Welles]], glumac, režiser († [[1985]])
* [[20. 5.]] - [[Moše Dajan]], izraelski general i političar († [[1981]])
* [[27. 5.]] - [[Herman Wouk]], književnik († [[2019]])
* [[4. 6.]] - [[Modibo Keïta]], prvi predsednik Malija († [[1977]])
* [[5. 6.]] - [[Vojin Bakić]], vajar († [[1992]])
* 5. 6. - [[Miroslav Filipović]] - &quot;fra Sotona&quot;, komandant Jasenovca († [[1946]])
* [[6. 6.]] - [[Divna Đoković]], glumica i operska pevačica († [[2005]])
* [[9. 6.]] - [[Les Paul]], pionir električne gitare († [[2009]])
* [[10. 6.]] - [[Saul Bellow]], književnik, nobelovac († [[2005]])
* [[20. 6.]] - [[Žarko Mitrović]], glumac († [[1992]])
* [[21. 6.]] - [[Franjo Herljević]], narodni heroj († [[1998]])
* [[24. 6.]] - [[Fred Hoyle]], astronom († [[2001]])
* [[26. 6.]] - [[Paul Castellano]], gangster († [[1985]])

=== Jul/Srpanj &amp;mdash; Septembar/Rujan ===
* [[13. 7.]] - [[Radoš Novaković]], filmski reditelj († [[1979]])
* [[28. 7.]] - [[Mario del Monaco]], talijanski tenor († [[1982]])
* 28. 7. - [[Dick Sprang]], kokreator Betmena († [[2000]])
* [[29. 8.]] - [[Ingrid Bergman]], glumica († [[1982]])
* [[23. 9.]] - [[Zdenko Blažeković]], ustaša († [[1947]])

=== Oktobar/Listopad &amp;mdash; Decembar/Prosinac ===
* [[3. 10.]] - [[Branko Krsmanović]], narodni heroj († [[1941]])
* [[13. 10.]] - [[Pavle Goranin Ilija]], narodni heroj († [[1944]])
* [[14. 10.]] - [[Mićo Radaković]], učesnik Španskog rata i NOB, narodni heroj († [[1941]])
* [[17. 10.]] - [[Arthur Miller]], dramski pisac († [[2005]])
* [[22. 10.]] - [[Vlado Bagat]], narodni heroj († [[1944]])
* 22. 10. - [[Jichak Šamir]], izraelski političar († [[2012]])
* [[16. 11.]] - [[Marijan Lovrić]], glumac († [[1993]])
* [[25. 11.]] - [[Augusto Pinochet]], čileanski general i diktator († [[2006]])
* [[30. 11.]] - [[Henry Taube]], hemičar, nobelovac († [[2005]])
* [[7. 12.]] - [[Eli Wallach]], glumac († [[2014]])
* [[12. 12.]] - [[Frank Sinatra]], slavni američki pjevač († [[1998]])
* [[13. 12.]] - [[Curd Jürgens]], glumac († [[1982]])
* [[19. 12.]] - [[Edith Piaf]], francuska pjevačica († [[1963]])
* [[20. 12.]] - [[Ilija Džuvalekovski]], glumac († [[2004]])
* [[27. 12.]] - [[William Masters]], ginekolog, seksolog († [[2001]])

=== Kroz godinu ===
* [[Vladimir Knežević Volođa]], narodni heroj († [[1942]])
* [[Ramiz Sadiku]], narodni heroj († [[1943]])
* [[Miloš Žanko]], društveno-politički radnik SRH i SFRJ († [[2000]])

== Smrti ==
{{glavni članak|:Kategorija:Umrli 1915.}}
=== Januar/Siječanj &amp;ndash; Mart/Ožujak ===
* [[2. 1.]] - [[Armand Peugeot]], osnivač auto-kompanije (* [[1849]])
* [[19. 1.]] - [[Anna Leonowens]], spisateljica, edukatorka (* [[1831]])
* [[28. 1.]] - [[Antun Korlević]], entomolog (* [[1851]])
* [[3. 2.]] - Sarajevski atentatori:
** [[Veljko Čubrilović]] (* [[1886]])
** [[Danilo Ilić]] (* 1891)
** Miško Jovanović
* [[6. 2.]] - [[Draginja Babić]], srpska lekarka (* [[1886]])
* 6. 2. - [[Selimir Đorđević]], lekar, upravnik Valjevske bolnice (* [[1866]])
* [[14. 2.]] - [[Elizabeth Ross]], britanska lekarka, dobrovoljac u Srbiji (* [[1878]])
* [[18. 2.]] - [[Stojan Novaković]], političar, diplomata, filolog (* [[1842]])
* 19. 2. - [[Kosta Kostić]], istoričar (* [[1875]])
* [[25. 2.]] - [[Vukoman Aračić]], srpski general (* [[1850]])
* [[11. 3.]] - [[Stephan von Millenkovich]], književnik, austrijski oficir (* [[1836]])
* [[13. 3.]] - [[Sergej Vite]], bivši ruski premijer (* [[1849]])
* [[15. 3.]] - [[George Llewelyn Davies]], inspiracija za &quot;Izgubljene dečake&quot; iz Petra Pana (* [[1893]])
* [[21. 3.]] - [[Frederick Taylor]], inženjer, promoter efikasnosti (* [[1856]])

=== April/Travanj &amp;ndash; Jun/Lipanj ===
* [[2. 4.]] - [[Nikodim Milaš]], bivši dalmatinsko-istarski vladika i književnik (* [[1845]])
* [[3. 4.]] - [[Nadežda Petrović]], srpska slikarica (* [[1873]])
* [[6. 4.]] - [[Musa Ćazim Ćatić]], književnik (* [[1878]])
* 12. 4. - [[Nikola Hadži Nikolić]], prvi ginekolog u Srbiji (* [[1855]])
* [[22. 4.]] - [[Jane Sandanski]], makedonski revolucionar (* [[1872]])
* [[26. 4.]] - [[John Bunny]], filmski glumac, komičar (* [[1863]])
* [[27. 4.]] - [[Aleksandar Skrjabin]], kompozitor (* [[1872]])
* [[7. 5.]] - [[Joca Savić]], srpski glumac i reditelj (* [[1847]])
* 8. 5. - [[Platon Papakostopulos]], prvi pedijatar u Srbiji (* [[1864]])
* [[9. 6.]] - [[Milan Grlović]], hrvatski novinar (* [[1852]])
* [[15. 6.]] - [[Konstantin Konstantinovič]], ruski veliki knez, književnik (* [[1858]])
* 20. 6. - [[Josif I Bugarski|Josif I]], bugarski egzarh (* [[1840]])
* [[27. 6.]] - [[Toma Leko]], sanitetski oficir, upravnik valjevske bolnice (* [[1884]])

=== Jul/Srpanj &amp;ndash; Septembar/Rujan ===
* [[2. 7.]] - [[Porfirio Diaz]], bivši predsednik Meksika (* [[1830]])
* 4. 7. - [[Lorna Ferris]], engleska medicinska sestra u Srbiji (* 1887)
* [[14. 7.]] - [[Jovan Dragašević]], srpski oficir, vojni geograf (* [[1836]])
* [[16. 7.]] - [[Ellen G. White]], osnivač Adventista sedmog dana (* [[1827]])
* [[10. 8.]] - [[Henry Moseley]], fizičar (* [[1887]])
* [[20. 8.]] - [[Paul Ehrlich]], lekar i naučnik, nobelovac (* [[1854]])
* [[24. 8.]] - [[Avram Vinaver]], lekar (* 1862)
* [[9. 9.]] - [[Albert Spalding]], igrač bejzbola, proizvođač sportske opreme (* [[1849]])
* [[15. 9.]] - [[Isidor Bajić]], kompozitor (* [[1878]])
* [[22. 9.]] - [[Mihailo Valtrović]], arheolog i istoričar umetnosti (* [[1839]])
* [[26. 9.]] - [[Keir Hardie]], britanski političar (* [[1856]])
* [[27. 9.]] - [[Fergus Bowes-Lyon]], ujak Elizabete II (* [[1889]])

=== Oktobar/Listopad &amp;ndash; Decembar/Prosinac ===
* [[9. 10.]] - [[Velimir Rajić]], književnik (* [[1879]])
* [[12. 10.]] - [[Lazar Paču]], srpski ministar finansija (* [[1855]])
* 12. 10. - [[Edith Cavell]], medicinska sestra, ratna heroina (* [[1865]])
* okt. - [[Dragutin Tomašević]], srpski olimpijac (* [[1890]])
* [[28. 10.]] - [[Milutin Uskoković]], književnik (* [[1884]])
* [[2. 11.]] - [[Vojislav Tankosić]], oficir i četnički vojvoda (* [[1880]])
* [[14. 11.]] - [[Booker T. Washington]], afro-američki edukator (* [[1856]])
* 21. 11. - [[Risto Žerajić]], srpski sanitetski oficir (* 1874)
* [[28. 11.]] - [[Mubarak Al-Sabah]], emir Kuvajta (* [[1837]])
* dec.? - [[Vićentije Krdžić]], skopski vladika (* [[1853]])
* 17. 12. - [[Uroš Petrović (književnik)|Uroš Petrović]], književnik (* 1888)
* [[19. 12.]] - [[Alois Alzheimer]], lekar (* [[1864]])
* [[26. 12.]] - [[Vasa Đurđević]], političar u Hrvatskoj (* [[1841]])

=== Kroz godinu ===
* [[Vanđel Dimitrijević Skopljanče]], četnički vojvoda (* 1875)
* [[Jovan Dolgač]], četnički vojvoda (* 1860)

== Nobelove nagrade ==
* [[Nobelova nagrada za fiziku|'''Fizika''']]: [[William Henry Bragg|W. H. Bragg]] i [[William Lawrence Bragg|W. L. Bragg]] (analiza kristalne [[Rendgenska strukturna analiza|strukture putem rendgenskih zraka]])
* [[Nobelova nagrada za kemiju|'''Kemija''']]: [[Richard Martin Willstätter]] (istraživanje biljnih pigmenata, naročito [[hlorofil]]a)
* [[Nobelova nagrada za fiziologiju ili medicinu|'''Fiziologija i medicina''']]: nije dodeljena
* [[Nobelova nagrada za književnost|'''Književnost''']]: [[Romain Rolland]] (visoki idealizam njegove književne produkcije te simpatija i ljubav prema istini kojima je opisao različite tipove ljudskih bića)
* [[Nobelova nagrada za mir|'''Mir''']]: nije dodeljena

== Reference ==
{{reference}}

== Literatura ==
* Istorija srpskog naroda, knjiga 6, tom 2, SKZ 1983.

----
''Vidi takođe'': [[Godišnji kalendar]] - [[Dnevni kalendar]]&lt;br /&gt;
{{commonscat|1915}}

[[Kategorija:1915.]]</text>
      <sha1>4aj2sbdjgkc2y1s7vg6x2vd74r6oyvz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dioklecijan</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19078</id>
    <revision>
      <id>42669431</id>
      <parentid>42637299</parentid>
      <timestamp>2026-08-08T07:32:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>42669431</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20631" sha1="l225ann5fyjrexw9d1ahjqq8w9y36qs" xml:space="preserve">[[Datoteka:Istanbul_-_Museo_archeol._-_Diocleziano_(284-305_d.C.)_-_Foto_G._Dall'Orto_28-5-2006.jpg|desno|250px|Glava statue Dioklecijana, Arheološki muzej u Istanbulu)]]

'''Dioklecijan''' (puno ime '''Gaj Aurelije Valerije Dioklecijan''', [[latinski jezik|lat.]] '''Gaius Aurelius Valerius Diocletianus''' [[međunarodna fonetska abeceda|&lt;nowiki&gt;[&lt;/nowiki&gt;ˈgaːɪʊs auˈreːlɪʊs waˈlɛrɪʊs dɪɔkleːtɪˈaːnʊs&lt;nowiki&gt;]&lt;/nowiki&gt;]]; rođen kao '''Dioklo''', [[grčki jezik|grč.]] '''Διοκλής''' [[međunarodna fonetska abeceda|&lt;nowiki&gt;[&lt;/nowiki&gt;dioklɛ́ːs&lt;nowiki&gt;]&lt;/nowiki&gt;]]) (vjerojatno [[Salona]], oko 22. decembra 244. – [[Aspalathos]], 3. decembra 313.), rimski car.

Na presto stupio 284. godine, [[Abdikacija|abdicirao]] 305. i umro oko 312. Bio je [[Popis rimskih careva|rimski car]] koji je okončao period koji se danas u rimskoj istoriji naziva [[Kriza III veka|krizom 3. veka]].

On je uspostavio [[autokracija|autokratski]] oblik vladavine koji je danas poznat pod nazivom &quot;[[dominat]]&quot; (za razliku od prethodne faze poznate kao &quot;[[principat]]&quot;, koji je ustanovio [[August (rimski car)|Oktavijan Avgust]]), a ponekada se naziva i &quot;[[tetrahija]]&quot; ili &quot;Pozno Rimsko carstvo&quot;. Dioklecijanove su reforme iz temelja promenile strukturu carske vlasti i doprinele [[Ekonomija|ekonomskoj]] i vojnoj stabilizaciji [[Rimsko Carstvo|Rimskog carstva]] tokom narednih sto godina.

== Tetrarhija ==
Dioklecijan se može smatrati pravim utemeljiteljem poznog carstva, mada je oblik vladavine koji je ustanovio – tetrarhija, tj. istovremena vladavina četiri osobe koje dele vlast – bio prolazan. Njegove su reforme, međutim, trajale duže. Vojne potrebe, a ne želja da se ustanovi neki unapred planirani sistem, zaslužne su za imenovanje [[Maksimijan]]a za cezara, a kasnije za avgusta 286. godine, te imenovanje [[Konstancije|Konstancija]] i [[Galerije|Galerija]] za cezare 293. godine. Tetrahija je bila kolegij careva koji se sastojao od dve grupe: na njegovom čelu su bila dva avgusta, stariji ljudi koji su donosili odluke, dok su ispod njih stajala dva mlađa cezara, koji su pre svega imali ulogu izvršne vlasti. Sva četvorica bila su međusobno u srodstvu, ili preko usinovljenja ili preko bračnih veza, i svi su bili [[Iliri]] koji su posle duge vojničke karijere došli do visokih komandnih položaja. Od njih, samo je Dioklecijan bio državnik. Jedinstvo carstva je očuvano, iako se na prvi pogled ne čini tako, jer nije bilo teritorijalne podele. Svaki je car dobio svoju vojsku i svoju oblast delovanja: Maksimijan – [[Italija|Italiju]] i [[Afrika|Afriku]]; Konstancije – [[Galija|Galiju]] i [[Britanija|Britaniju]], Galerije – [[Podunavlje|podunavske zemlje]], Dioklecijan – istočne oblasti. Gotovo sve upravne odluke donosio je Dioklecijan, od koga su ostali dobili svoju vlast. On je donosio zakone, postavljao [[konzul]]e i zadržavao primat. Posle 287. godine proglasio se srodnikom [[Jupiter (planeta)|Jupitera]], koga je smatrao svojim posebnim zaštitnikom. Dioklecijan i njegov cezar Galerije bili su ''Iovii'' (&quot;koji potiču od Jupitera&quot;), dok su Maksimijan i Konstancije bili ''Herculii'', pokazujući tako da potiču od [[mit]]skog heroja [[Herkul]]a. Ova &quot;[[epifanija]] tetrarha&quot; služila je da pokaže božansko zasnivanje vlasti. Ideološko pozivanje na dva tradicionalna rimska božanstva predstavljalo je raskid s orijentalizirajućim pokušajima [[Elagabal]]a i [[Aurelijan]]a. Mada je podjednako poštovao [[Mitra (bog)|Mitru]], Dioklecijan je želeo da predstavi sebe kao nastavljača Avgustove delatnosti. Sprovodeći deobu vlasti Dioklecijan je za cilj imao da izbegne uzurpacije, ili barem da ih brzo suzbije – kao pri pokušaju [[Karausije|Karauzija]], zapovednika vojske u Britaniji, koji je bio ubijen (293), kao i njegov naslednik Alekt (296), pošto se u Britaniju iskrcao Konstancije.

[[Divinizacija|Deifikacija]] carskog položaja, obeležena razrađenim ritualima, težila je da careve postavi iznad ostatka čovečanstva. Međutim, ona je još uvek bila potrebna da bi se izbegli eventualni konkurenti i da bi se tetrahiji obezbedio princip legitimnog i redovnog nasleđivanja prestola. Negde između 300. i 303. godine Dioklecijan je pronašao jedno originalno rešenje. Pošto su proslavili dvadesetu godišnjicu od stupanja na presto, dva avgusta su abdicirala (Maksimijan sasvim nevoljno), a istoga dana (1. maja 305) dva su cezara postala avgusti. Izabrana su dva nova cezara, [[Flavije Valerije Sever]] i [[Maksimin Daja]], obojica prijatelji Galerija, čija je jaka ličnost dominirala nad Konstancijem. Odbijajući princip prirodnog nasleđivanja (i Maksimijan i Konstancije su imali odrasle sinove), Dioklecijan je mnogo rizikovao: apsolutna božanska [[monarhija]], a takvo je uglavnom bilo uređenje koje je Dioklecijan zasnovao, nameće potrebu naslednog prenosa vlasti, a događaji koji su ubrzo usledili pokazali su da su i vojska i stanovništvo bili privrženi principu nasleđivanja prestola.

Nakon abdikacije Dioklecijan se povukao u svoju palatu u [[Dalmacija|Dalmaciji]] koju je dao sagraditi na području današnjeg [[Split]]a (danas poznata [[Dioklecijanova palača|Dioklecijanova palata]]).

== Provincije ==
Da bi stvorio efikasnije jedinstvo između podanika i upravitelja, Dioklecijan je višestruko uvećao broj [[Rimske provincije|provincija]], a čak je i Italija bila podeljena na desetak manjih jedinica provincijskog tipa. Štaviše, [[Rim]] više nije bio faktička prestonica carstva, pošto je svaki car imao svoju prestonicu u onom delu carstva kojim je vladao ([[Trijer]], [[Milano]], [[Sirmium|Sirmij]], [[Nikomedija]]). Mada su nekolicinom provincija još uvek upravljali [[rimski Senat|senatori]] ([[rimski promagistrat|prokonzuli]] ili konzuli), većina je poverena [[Viteški stalež|vitezovima]] (koji su onda imali titulu ''praesides''); oni obično nisu imali nikakvu vojnu vlast, ali su bili odgovorni za celokupnu civilnu upravu (pravosuđe, [[policija]], finansije i [[porez]]i). Gradovi su izgubili svoju [[Autonomija|autonomiju]], a [[kurijal]]i su prikupljali poreze pod direktnom kontrolom upravnika provincije. Usitnjavanje provincija nadoknađeno je njihovim grupisanjem u dvanaest [[dijeceza]], kojima su upravljali ''vicarii'' iz viteškog staleža, odgovorni neposredno caru. Dva [[Pretorijanci|pretorijanska prefekta]] imala su manje vojne vlasti, ali su igrala važnu ulogu u zakonodavstvu, pravosuđu i, pre svega, finansijama: staranje o anoni, koja je postala osnovica [[Fiskalni sistem|fiskalnog sistema]], faktički je u ruke pretorijanskih prefekta stavljalo upravu nad celokupnom ekonomijom. U okviru centralne uprave uvećao se broj kancelarija, na čijem su se čelu nalazili civili koji su svoje poslove otpravljali kao profesionalni činovnici. Svi su činovnici bili članovi milicije ''(militia)'', čija će se hijerarhija iskristalisati tokom 4. veka.

== Vojska i ratovi ==
Veliki su napori posvećeni jačanju granica, a limesi su bili opremljeni tvrđavama ''(castella)'' i malim utvrđenjima ''(burgi)'', naročito u [[Sirija|Siriji]]. Snaga vojske je uvećana i sada je brojala 60 legija (ali s manjim brojem vojnika u svakoj), i svaka je pogranična provincija u principu dobila po dve [[Rimska vojska|legije]], dopunjene pomoćnim trupama. Usvajajući jednu [[Galijen]]ovu zamisao, Dioklecijan je stvorio zametak taktičke vojske koja naređenja prima direktno od cara i čini njegovu pratnju ''(comitatus)''. Vojskom je najčešće komandovao ''dux'' ili ''praepositus'', a ne provincijski upravnik. Vojnici su se uglavmom regrutovali među sinovima vojnika i među [[barbari|varvarima]] koji su u vojsku stupali pojedinačno ili kao cela plemena. Pored toga, zemljoposednici su morali da obezbede ili regrute ili odgovarajuću sumu novca. Sve su ove reforme uvođene postepeno, tokom odbrambenih ratova čiji je uspeh pokazao efikasnost novog sistema.

Konstancije je suzbio Karauzijev pokušaj uzurpacije i ogorčeno se borio protiv [[Alemani|Alemana]] blizu [[Basel|Bazela]]; Maksimijan je prvo poveo hajku na [[Bagaudi|bagaude]] (skupine odbeglih seljaka koji su se dali na pljačku) u [[Galija|Galiji]], a zatim se borio protiv [[mauri|mavarskih]] plemena u Africi (296–298) i odneo pobedu u [[Kartaga|Kartagini]]. Na [[Dunav]]u su Dioklecijan, a zatim Galerije, pobedili Bastarne, Jazige i Karpe, preseljavajući ih u velikom broju u provincije. Na istoku se, međutim, otpor [[Perzija|Persijanaca]], pod vođstvom preduzimljivog [[Narzes]]a, priširio od [[Egipat|Egipta]] do [[Jermenija|Armenije]]. Persijanci su podstakli i ustanak [[nomad|nomadskih plemena]] u južnom Egiptu i ustanak [[Saraceni|Saracena]] u sirijskoj pustinji, a takođe su koristili antirimsku propagandu koju su širili [[Manihejstvo|manihejci]] i [[Jevreji]]. Dioklecijan je uspeo da uguši ustanak u Egiptu, te je utvrdio njegov jug protiv nomada. Ali 297. godine Narzes, nastavljač [[Šapur I|Šapurovih]] ambicioznih planova, prenaglio je s ratom zauzimajući Armeniju, [[Ozroena|Ozroenu]] i deo Sirije. Pošto je isprva pretrpeo poraz, Galerije je izvojevao sjajnu pobedu nad Narzesom, i po miru sklopljenom u [[Nizibis]]u (298) armenski je presto ponovo zauzeo vladar zavisan od Rima, a carstvu je pripao i jedan deo gornje [[Mezopotamija|Mesopotamije]] koji se protezao čak i preko [[Tigris]]a. Tako je bio osiguran mir za nekoliko narednih decenija.

== Socijalno-ekonomska politika ==
Ratovi, reforme i povećanje broja činovnika bili su skupi, a [[inflacija]] je smanjila izvore države. Anona, koju je uveo [[Septimije Sever]], pokazala se nesavršenom, pa ju je Dioklecijan sada reformisao kroz sistem nazvan ''iugatio-capitatio:'' od sada se zemljišni porez, koji su u naturi plaćali zemljoposednici, određivao procenom fiskalnih jedinica na osnovu veličine i kvaliteta zemljišta, vrste uzgajanih proizvoda, broja naseljenika i stoke, te količine opreme. Fiskalno procenjivanje svakog dela imovine, na osnovu ''iuga'' i ''capita'' (izmenljivi termini čija je upotreba varirala u odnosu na različite regije i periode) zahtevalo je sprovođenje cenzusa sličnih onima koje su se mnogo vremena ranije praktikovali u Egiptu. Svake godine vlada je određivala iznos poreza po fiskalnoj jedinici, a svakih 15 godina, počev od 312, porezi su bili preispitivani. Ovaj se komplikovani sistem nije sprovodio uniformno u svakoj regiji. Ipak, on je za posledicu imao bolji proračun izvora kojima je carstvo raspolagalo, kao i određeni napredak u fiskalnoj pravičnosti, čime su veliki zahtevi koje je postavljala vlast postali podnošljiviji. Pored toga, Dioklecijan je želeo da reorganizuje kovanje novca i da stabilizuje inflaciju. Stoga je kovao poboljšani [[Srebro|srebrni]] novac i njegovu vrednost čvrsto vezao za vrednost [[Zlato|zlata]]. Ipak, inflacija je krajem 3. veka ponovo uzela maha, pa je Dioklecijan doneo svoj &quot;[[Edikt o cenama]]&quot; ''(Edictum de pretiis rerum venalium)'', kojim je utvrdio najviše cene za namirnice, robu i usluge, koje se nisu smele prekoračiti pod pretnjom [[Smrtna kazna|smrtne kazne]]. Ovaj je edikt ostao bez značajnijih posledica i slabo se primenjivao, ali su [[Epigrafija|natpisi]] s fragmentima edikta veoma zanimljivi s ekonomske tačke gledišta.

Dioklecijanove su reforme naznačile glavne odlike poznorimskog društva: to je bilo društvo čije su sve delove koji mogu biti korisni za državu definisali zakoni koji su određivali status, a samim tim i odgovornost. Vlasnici mlinova u Rimu bili su (anticipirajući razvoj koji se nastavio tokom sledeće dve ili tri generacije) odgovorni za isporuku brašna koje se delilo siromašnima, i nisu mogli da ostave u nasleđe ili povuku ni jedan deo kapitala iz svoje radionice. Nekoliko drugih kolegija bilo je na sličan način ograničeno, kao što su vlasnici [[brod]]ova, zaduženi za opskrbu Rima, čamdžije na [[Tibar|Tibru]], trgovci žitom u [[Ostija|Ostiji]], osobe zadužene za raspodelu maslinovog ulja i svinjetine siromašnima, nadzornici [[Rimske terme|javnih kupatila]] i krečari. Zanatlijama koji su opsluživali državne &quot;fabrike&quot;, u kojima se proizvodila odeća za carski dvor i za vojsku, konjanička oprema i oružje, bilo je zabranjeno da menjaju mesto stanovanja i zanimanje, a bila im je određena i proizvodna kvota. Dioklecijan je izgradio nekoliko takvih &quot;fabrika&quot;, neke u svojoj prestonici Nikomediji, a neke u gradovima koji su bili blizu onih grupa čije su potrebe zadovoljavali. Zakoni koji su nametali ove obavaze odnosili su samo samo na one kolegije koji su opsluživali vojsku i prestonicu (ili prestonice, posle osnivanja [[Istanbul|Konstantinopolja]]). A da bi te kolegije identifikovali i pridobili za rad za državu, te da bi ih zadržali u njihovom korisnom poslu, carevi su, već od [[Klaudije|Klaudija]], njima nudili privilegije i nametali kontrolu. Dioklecijan je, međutim, znatno povećao teret i složenost ovih obaveza.

Dioklecijan je, takođe, promenio upravne oblasti u Egiptu, sprovodeći model kakav nalazimo i na ostalim mestima, tako što je u svakoj oblasti najvažnijem gradu poveravao odgovornost za celu tu oblast. Tako je poslednja anomalna provincija ujednačena s ostalim. Carska je uprava i dalje svuda od članova [[Municipija|municipalnog]] senata očekivala da joj služe, pre svega u prikupljanju poreza, ali i u regrutovanju vojnika, lokalnoj policijskoj službi, organizovanju smeštaja za vojsku, te u izgradnji puteva. Kao što je vekovima bio slučaj, oni su morali imati određenu količnu zemljišta koje je služilo kao jemstvo za izvršavanje njihovih zaduženja u upravi, te kao uslov da se mogu kandidovati za senatore, ako je senat tako odlučio. To nikada nije bilo propisano nekim zakonom, ali je do Dioklecijanovog vremena car na raspolaganju imao korpus dugo ustanovljenih običaja i brojnih carskih odluka koje su mu jednako dobro služile. Lokalna je elita tako za cara obavljala dužnosti, koje su bile obavezne i koje su se prenosile s kolena na koleno, upravo kao što je to bio slučaj i s čamdžijama na Tibru.

Još su dve grupe na isti način bile vezane za svoja zanimanja: vojnici i zemljoradnici. Sinovi vojnika bili su obavezni da nastave zanimanje svojih očeva (zakon koji je to propisivao bio je na snazi barem od 313. godine). Prirodna tendencija zemljoradnika-zakupaca ''(coloni)'' da obnove zakup nad zemljom koju su obrađivali, a pre njih možda i njihovi očevi i dede, bila je potvrđena carskim odlukama – do te mere da je 312. godine [[Konstantin Veliki]] mogao da kaže da su najamnici na njegovom [[Sardinija|sardinijskom]] imanju vezani za parcele koje obrađuju. Ovo je najranije eksplicitno pominjanje sistema poznatog pod imenom &quot;[[kolonat]]&quot;. Uskoro je taj sistem izašao iz okvira carskih imanja, pa su određene kategorije zakupaca vezivane i za privatne posede. Carevi su želeli da obezbede poreske prihode i, u tu svrhu, stabilnu količinu radne snage na selu.

Carstvo, kakvim se ono pokazuje u obilnom zakonodavstvu iz perioda od Dioklecijana pa sve do duboko u 5. vek, nazivano je &quot;vojničkom diktaturom&quot;, pa čak i svojevrsnim totalitarnim zatvorom, u kome je svaki stanovnik imao sopstvenu ćeliju i okove. Ovo je svakako mogla biti namera careva. Po njihovom mišljenju, takav je sistem bio potreban da bi se popravile slabosti koje su izašle na videlo tokom [[Kriza III veka|krize 3. veka]]. Princip naslednih obaveza, i pored svega, nije bio tako neobičan i suprostavljen prirodnim tendencijama ekonomije i praksi koja se razvila u ranija, lakša vremena. Ipak, Dioklecijanove se namere nisu mogle u potpunosti realizovati, zbog ograničenosti upravne efikasnosti.

== Odnos prema hrišćanstvu ==
Posle početnog perioda indiferentnosti prema [[Hrišćanstvo|hrišćanima]], Dioklecijan je svoju vladu završio pokrećući protiv njih, 303. godine, poslednji i najžešći progon od svih prethodnih. Na to ga je nagovorio njegov cezar Galerije, i progon je na istoku trajao još celu jednu deceniju, pod Galerijem kao avgustom i pod drugim carevima. Kao i u ranijim progonima, inicijativa je potekla u samom središtu vlade: neki carevi, podjednako besni na hrišćane kao i mnogi obični građani, smatrali su svojom dužnošću da održe harmoniju s bogovima, ''pax deorum'', koja je jedina omogućavala prosperitet carstva. Stoga su se [[Decije]] i [[Valerijan]] u pedesetim godinama 3. veka surovo razračunavali s hrišćanima, tražeći od njih da svoje odricanje od hrišćanstva dokažu prinošenjem žrtvi u lokalnim hramovima, a prvi put su počeli da direktno diraju u sveštenstvo i crkvenu imovinu. Bilo je i takvih hrišćana koji su više voleli smrt, ali se većina pokoravala ili se sakrivala. Međutim, samo nekoliko meseci pošto je pokrenuo progon hrišćana, Decije je umro (251), a krvava je faza Valerijanovih napada takođe trajala samo nekoliko meseci (259/260). Njegov je sin Galijen izdao edikt kojim je proklamovao versku toleranciju, a Aurelijana je [[Antiohija|antiohijska]] crkva čak pozvala da arbitrira u jednom unutrašnjem sporu.

Hrišćanstvo je tako postalo otvorena i ustanovljena religija, zahvaljujući moći svog boga, koja se (kako se činilo) tako često manifestovala u čudesnim delima, i zahvaljujući postojanosti koju su preobraćenicima pružali njihov nov život i zajednica. Stare optužbe – za [[kanibalizam]] i [[incest]] – koje su uznemiravale [[apologetika|apologete]] u 2. veku nisu više bile vredne pažnje. Hrišćanstvo je zadobilo određeni stepen respektabilnosti, kao i vernike iz viših slojeva, te darove u zemljištu i novcu. Do kraja 3. veka hrišćani su zapravo bili u većini u nekim manjim gradovima ili oblastima na istoku, a bili su dobro predstavljeni u Italiji, Galiji i u Africi oko Kartagine; sve u svemu, bilo ih je možda oko 5 miliona, u carstvu koje je brojalo ukupno oko 60 miliona stanovnika. Povremeni sastanci u vezi sa spornim pitanjima okupili bi desetine [[episkopos|biskupa]], a upravo su taj običaj ili pojavu veliki progoni pokušavali da suzbiju. Napredak jedne religije koja nije mogla da prihvati versku osnovicu tetrahije i čiji su se pojedini članovi ponašali drsko i provokativno, kao u događaju u Nikomediji (gde je preko puta Dioklacijanove palate sagrađena crkva), konačno su izazvali Galerijev fanatizam. Tokom 303. i 304. godine izdato je nekoliko edikta, od kojih je svaki bio sve strožiji, kojima se naređivalo uništenje crkava, plenidba svetih knjiga, hapšenje sveštenika i smrtna kazna za sve koji odbiju da prinose žrtve [[rimska mitologija|rimskim bogovima]]. Na istoku, gde je Galerijev uticaj na ostarelog Dioklecijana postajao sve veći, progon je bio posebno nasilan, posebno u Egiptu, [[Palestina|Palestini]] i u podunavskim oblastima. U Italiji se Maksimijan, mada je u početku bio revnostan, brzo umorio; u Galiji je Konstancije jednostavno uništio nekoliko crkava, ali dalje od toga nije išao. Hrišćanstvo se, ipak, više nije moglo iskoreniti, jer stanovništvo carstva, pa čak i neki činovnici, nisu više prema hrišćanima gajili slepu mržnju koja je bila karakteristična za prethodne vekove.

== Vanjske veze ==
{{Commons-inline|Diocletian}}
* [http://www.roman-emperors.org/dioclet.htm Diocletian] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170924025506/http://www.roman-emperors.org/dioclet.htm |date=2017-09-24 }} by Ralph W. Mathisen, University of South Carolina.
* [http://www.newadvent.org/cathen/05007b.htm Diocletian] from the Catholic Encyclopedia.
* [http://www.anders.com/lectures/lars_brownworth/12_byzantine_rulers/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160718092221/http://anders.com/lectures/lars_brownworth/12_byzantine_rulers/ |date=2016-07-18 }} 12 Byzantine Rulers] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160718092221/http://www.anders.com/lectures/lars_brownworth/12_byzantine_rulers/ |date=2016-07-18 }}, by Lars Brownworth. 15 minute audio lecture on Diocletian.
* [http://w3.mrki.info/split/diokl.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090416054728/http://w3.mrki.info/split/diokl.html |date=2009-04-16 }} Diocletian Palace in Split]
* [http://digital.library.wisc.edu/1711.dl/DLDecArts.AdamRuins Ruins of the Palace of the Emperor Diocletian at Spalato in Dalmatia, by Adam, Robert] from the University of Wisconsin Digital Collections Center.

{{Normativna kontrola}}

{{Lifetime|244|311|Dioklecijan}}

[[Kategorija:Rimski carevi]]
[[Kategorija:Konzuli Rimskog Carstva]]
[[Kategorija:Aurelii]]
[[Kategorija:Valerii]]
[[Kategorija:Kriza 3. vijeka]]
[[Kategorija:Biografije, Solin]]
[[Kategorija:Biografije, Split]]</text>
      <sha1>l225ann5fyjrexw9d1ahjqq8w9y36qs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Isfahan</title>
    <ns>0</ns>
    <id>20877</id>
    <revision>
      <id>42669285</id>
      <parentid>42637849</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T14:37:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aca</username>
        <id>108187</id>
      </contributor>
      <comment>fix</comment>
      <origin>42669285</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16441" sha1="7wd09g28q8crwoqi6cdmyu6ujdb8jv8" xml:space="preserve">{{Infookvir naselje
| ime =         Isfahan
| ime_genitiv = Isfahana
| izvorno_ime = &lt;small&gt;{{fa icon}} اصفهان &lt;br /&gt;''Spadana, Spahan, Sepahan,&lt;br /&gt;Espahan, Hispahan, Esfahan''&lt;/small&gt;
| nadimak              = ''Nesfe Džahan'' („Pola svijeta”)
| geslo                =

| slika_panorama = Esfahan Logo.jpg
| veličina_slike = 250px
| opis_slike     = Isfahanske znamenitosti

| slika_zastava                =
| slika_zastava_veličina       = 
| slika_pečat                  = Isfahan logo.png
| slika_pečat_veličina         = 100px
| slika_grb                    = 
| slika_grb_veličina           = 
| slika_amblem_prazno          =
| slika_amblem_prazno_veličina = 
| slika_amblem_prazno_opis     =

| slika_karta          = Isfahan city map.svg
| veličina_karte       = 
| opis_karte           = Plan grada Isfahana
| slika_karta1         = 
| veličina_karte1      = 
| opis_karte1          =

| slika_lokacijska_karta_država = Iran
| slika_lokacijska_karta_opis   = Isfahan na karti Irana

| širina-stupnjevi = 32
| širina-minute    = 41
| širina-oznaka    = N
| dužina-stupnjevi = 51
| dužina-minute    = 41
| dužina-oznaka    = E

| lokacija_ime   = [[Popis država|Država]]
| lokacija_info  = {{flag|Iran}}
| lokacija1_ime  = [[Iranske pokrajine|Pokrajina]]
| lokacija1_info = [[Isfahanska pokrajina]]
| lokacija2_ime  = [[Iranski okruzi|Okrug]]
| lokacija2_info = [[Isfahanski okrug]]

| utemeljenje_ime      =  
| utemeljenje_datum    = 
| osnivač              = 
| nazvan_po            =

| dijelovi             = 
| vrsta_dijelova       = 
| d1                   =

| površina_bilješke =
| površina_ukupna   = 106,179 [[Kilometar četvorni|km²]]
| visina            = 1590 m

| stanovništvo_godina       = 2006.
| stanovništvo_bilješke     =
| stanovništvo              =
| stanovništvo_gustoća      =
| stanovništvo_uže          = 1,583.609&lt;ref name=&quot;IranPop2006&quot;&gt;{{fas icon}}{{eng icon}} {{cite book|last=Statistical Centre of Iran|title=2.8. Citis with a population of 100,000 and more|url=http://amar.sci.org.ir/Detail.aspx?Ln=E&amp;no=98494&amp;S=TP|location=Teheran|publisher=Iranian ministry of the Interior|year=2006.}}&lt;/ref&gt;
| stanovništvo_uže_gustoća  =
| stanovništvo_šire         = 
| stanovništvo_šire_gustoća =
| stanovništvo_prazno1_ime  =
| stanovništvo_prazno1      =
| stanovništvo_gustoća_prazno1 =
| stanovništvo_prazno2_ime     =
| stanovništvo_prazno2         =
| stanovništvo_gustoća_prazno2 =

| vremenska_zona       = [[IRST]]
| utc_pomak            = +3:30 
| vremenska_zona_DST   = [[IRDT]] 
| utc_pomak_DST        = +4:30 
| poštanski_broj       = 
| pozivni_broj         = 
| gradovi_prijatelji   =

| vrsta_vlasti   = 
| vlast_bilješke = 
| titula_vođe    = Gradonačelnik
| ime_vođe       = Morteza Sakaeijan-Nedžad
| stranka_vođe   = 
| titula_vođe1   = 
| ime_vođe1      =

| web_stranica = [http://www.isfahan.ir/ www.isfahan.ir]

| bilješke     = 
}}

'''Isfahan''' ([[Perzijski jezik|perz.]] اصفهان) je [[grad]] u centralnom [[Iran]]u i administrativno sjedište [[Isfahanska pokrajina|Isfahanske pokrajine]]. Nalazi se oko 370 [[km]] južno od glavnoga grada [[Teheran]]a, na rubu planinskog masiva [[Zagros]] odnosno u dolini rijeke [[Zajande-Rud]]. Grad prema popisu stanovništva iz 2006. godine broji 1,583.609 stanovnika&lt;ref name=&quot;IranPop2006&quot;/&gt; (najviše nakon [[Teheran]]a i [[Mašhad]]a), a šire gradsko područje oko dva milijuna što ga čini drugom aglomeracijom po veličini u državi. Isfahan je osnovan u [[Stari vijek|starom vijeku]], tijekom [[Srednji vijek|srednjeg]] bio je među najvećim u [[svijet]]u, a od [[Novi vijek|novog vijeka]] bio je prijestolnicom [[Safavidska Monarhija|safavidskog Irana]]. Grad obiluje velikim brojem dragulja [[Iranska arhitektura|iranske arhitekture]] među kojima su najpoznatiji Trg [[Nakš-e Džahan]] i [[Saborna džamija u Isfahanu|Saborna džamija]] (oboje na listi [[Svjetska baština|svjetske baštine]] [[UNESCO|UNESCO-a]]), te riječni mostovi.

== Geografija ==
{{glavni|Geografija Irana}}
Grad leži u zelenoj dolini [[Zajande-Rud]], u podnožju planinskog masiva [[Zagros]]. Isfahan uživa umjerenu klimu i redovite smjene godišnjih doba uz ugodne sjeverne vjetrove tokom cijele godine. Nalazi se na visini od 1590 metara iznad razine mora i godišnje prima u prosjeku 122,8 [[mm]] kiše. Južni i zapadni prilazi Isfahanu su planinski, a sa sjevera i istoka je okružen plodnim dolinama.

== Historija ==
{{glavni|Historija Irana}}
Jedno vrijeme Isfahan je bio najveći grad na svijetu. Zlatno doba mu je trajalo od [[1050.]] do [[1722.]], a posebno u 16. vijeku za vrijeme [[Safavidi|safavidske dinastije]] kada je postao glavni grad [[Perzija|Perzijskog carstva]] po drugi put. Čak i danas, Isfahan je zadržao dio stare slave. Poznat je po [[islamska arhitektura|islamskoj arhitekturi]], širokim bulevarima, mostovima, palačama i [[džamija]]ma. Postoji poslovica koja kaze da je &quot;Isfahan - pola svijeta&quot; (perzijski: ''Isfahān nesf-e džahān ast'')

=== Stari vijek ===
Isfahan je u prošlosti bio dio [[Elam]]a. Pod imenom ''Aspandana'' postao je jedan od najvažnijih gradova za vrijeme [[Medijska Monarhija|medijske dinastije]], kada su se naselili iranski [[Medijci]]. Kasnije su ovi krajevi postali dijelom [[Ahemenidska Monarhija|Ahemenidske Monarhije]], a nakon oslobođenja Irana od makedonske okupacije od strane arsakidske dinastije, dijelom [[Partska Monarhija|Partske Monarhije]]. Isfahan je bio centar i prijestolnica velike provincije kojom su vladali arsakidski guverneri. Za vrijeme [[Sasanidska Monarhija|sasanidske vlasti]] Isfahanom su vladali Ispuhranci tj. članovi sedam uglednih iranskih porodica. U Isfahanu je živio veliki broj kršćana i [[Židovi|Židova]].

=== Srednji vijek ===
Isfahan, kao i svi drugi iranski gradovi, pao je u ruke [[Arapi]]ma za vrijeme [[Abasidski Kalifat|abasidske dinastije]]. U 10. vijeku, pod dinastijom [[Bujidi|Bujida]], grad je povratio svoj utjecaj. [[Malik-šah I]] je izabrao Isfahan za glavni grad i podario mu još jedno zlatno doba. U to vrijeme, Isfahan je postao najvažniji i najveći grad na svijetu. Čuveni [[Avicena]] je živio i radio u njemu u 11. vijeku.

Grad su razorili Mongoli u 13. svijetu, a ponovo ga je opustošio [[Timur]] [[1387.]] godine. Međutim, zbog svog povoljnog geografskog položaja Isfahan je ponovo izgradila [[Safavidi|safavidska dinastija]].

=== Novi vijek ===

Zlatno doba Isfahana počelo je u 16. vijeku pod [[Abas I|Abasom I]] ([[1587.]] - [[1629.]]), koji ga je imenovao glavnim gradom [[Safavidska Monarhija|Safavidske Monarhije]]. Za vrijeme šaha Abasa, koji je ujedninio [[Iran]], Isfahan je dosegao svoj vrhunac. Grad je imao parkove, biblioteke i džamije. Evropski posjetioci su bili oduševljeni jer tako nešto nisu mogli vidjeti u svojim zemljama. Zabilježeno je da je grad imao oko milijun stanovnika, ne samo iranskih [[Šijitizam|šijita]], već i velik broj [[Armenci|armenskih]] kršćana, [[Gruzi|Gruza]] i [[Židovi|Židova]]. U Isfahanu je tada bilo 163 džamija, 48 škola, 1801 radnji i 263 javna kupatila.

Upravo iz razdoblja vladavine [[Safavidska Monarhija|Safavida]] (16. i 17. vijek) potječe većina impresivnih [[džamija]] koje spadaju među najznačajnije u [[Iran]]u, a mnoge su uvrštene na [[Svjetska baština|UNESCO-ov popis svjetske baštine]]. Na tom se popisu nalazi i veličanstveni [[Nakš-e Džahan]] (dosl. ''Slika svijeta''), građen između [[1590.]] i [[1595.]] godine. Sa svojom površinom od gotovo 9,0 [[hektar]]a spada među najveće trgove na svijetu.

Godine [[1722.]] Isfahan osvajaju [[Paštunci|paštunski]] [[Hotakijska Monarhija|Hotakiji]], čime započinje postupni pad političkog značenja ovog grada. Tako Isfahan gubi status prijestolnice, a glavni grad postaje [[Mašhad]], kasnije [[Širaz]] odnosno [[Teheran]].

=== Arhitektura ===

Arhitektura Isfahana je spoj osam različitih formi. Da bi cijenili vještinu isfahanskih arhitekata, potrebno je razumjeti fundamentalne koncepte perzijske arhitekture: vrt, trg, predvorje, kapiju, kupolu, natkrivenu kupolu i minaret koji kao pojedinačni elementi tvore jednu cjelinu.

=== Historijske znamenitosti ===
;Trgovi i ulice:
* Trg [[Nakš-e Džahan]], poznat i kao Šahov trg ili Imamov trg - 1602.
* Mejdan Kohne (Stari trg)
* Bulevar Čaharbah - 1596.
* Bulevar Čaharbah-e Hadžu

;Palače:
* [[Ali-Kapu]] (vladarska palača) - rani 17. vijek
* [[Talar-Ašraf]] - 1650.
* [[Hašt-Behešt]] (Palača osam rajeva) - 1669. 
* [[Čehel-Sotun]] (Palača četrdeset stupova) - 1647.

;Džamije
* [[Šahova džamija u Isfahanu|Šahova džamija]]
* [[Hakimova džamija u Isfahanu|Hakimova džamija]]
* [[Džamija šejha Lotfalaha]]
* [[Saborna džamija u Isfahanu|Saborna džamija]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://fz-az.fotopages.com/?entry=942627&amp;back=http://fz-az.fotopages.com/?page=0jame |title=Isfahan Jame(Congregative) mosque - BackPack - Fotopages.com |publisher=Fz-az.fotopages.com |date= |accessdate=26. 07. 2009. |archivedate=2016-03-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160303213026/http://fz-az.fotopages.com/?entry=942627&amp;back=http%3A%2F%2Ffz-az.fotopages.com%2F%3Fpage%3D0jame |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;

== Moderni Isfahan ==
Danas je Isfahan treći grad po veličini u [[Iran]]u i proizvođač [[Perzijski tepih|perzijskih tepiha]], tekstila, čelika i umjetnina. U Isfahanu je smješten eksperimentalni nuklearni reaktor i pogoni za proizvodnju nuklearnog goriva.

Gradovi [[Nadžafabad]], [[Hane-Isfahan]], [[Homeinišaher]], [[Šahinšaher]], [[Zarinšaher]] i [[Fuladšaher]] su praktično predgrađa Isfahana. Grad ima [[Aerodrom Isfahan|internacionalni aerodrom]], a izdradnja [[metro]]a se privodi kraju.

Preko 2000 kompanija djeluje u gradu i iskorištavaju njegove ekonomske, socijalne i kulturne potencijale. U Isfahanu se nalazi velika rafinerija nafte i avionska baza. [[HESA]], najnapredniji iranski proizvođač aviona je locirana u blizini grada.

== Obrazovanje ==
Univerziteti u Isfahanu su:
* [[Univerzitet u Isfahanu]]
* [[Medicinski univerzitet u Isfahanu|Medicinski univerzitet]]
* [[Tehnološki univerzitet u Isfahanu|Tehnološki univerzitet]]
* [[Tehnološki univerzitet Malek-Aštar]]
* [[Umjetnički univerzitet u Isfahanu|Umjetnički univerzitet]]
* [[Univerzitet socijalne skrbi i rehabilitacijskih nauka u Isfahanu|Univerzitet socijalne skrbi i rehabilitacijskih nauka]]
* [[Islamski slobodni univerzitet u Isfahanu|Islamski slobodni univerzitet]]

== Galerija ==
&lt;center&gt;
&lt;gallery perrow=5 widths=175&gt;
Datoteka:Naghshe Jahan Square Isfahan modified.jpg|[[Nakš-e Džahan]]
Datoteka:Masjed-e Imam (Imam Mosque), Isfahan, Iran (1267873532).jpg|[[Šahova džamija u Isfahanu|Šahova ili Imamova džamija]]
Datoteka:Sio se pol.jpg|Znameniti [[Si-o-se Pol]] iznad [[Zajande-Rud]]a se smatra oličenjem safavidske mostogradnje
Datoteka:Allah Verdi Khaan-Esfahan.jpg|[[Si-o-se Pol]]
Datoteka:Ali-qapu-rooz.jpg|Palača [[Ali-Kapu]]
Datoteka:Vank_Cathedral,_Armenian_Quarter,_Esfahan,_Iran.jpg|[[Katedrala Vank]]
Datoteka:Inscription-Esfahan.JPG|Geometrijska kaligrafija u [[Saborna džamija u Isfahanu|Sabornoj džamiji]]
Datoteka:Carpet-Trader.jpg|Isfahanski trgovac tepisima
Datoteka:Choobi.JPG|[[Most Čubi]]
Datoteka:Khaju Bridge.jpg|[[Most Hadžu]]
Datoteka:Khajou.jpg|[[Most Hadžu]] noću
Datoteka:Shah mosque.JPG|[[Šahova džamija u Isfahanu|Šahova ili Imamova džamija]]
Datoteka:Abbasi Hotel.jpg|[[Hotel Abasi]]
Datoteka:Sheikh lotfolla.jpg|[[Džamija šejha Lotfalaha]]
Datoteka:Jamé_Mosque_Esfahan_courtyard.jpg|[[Saborna džamija u Isfahanu|Saborna džamija]]
&lt;/gallery&gt;
&lt;/center&gt;

== Bratimljeni gradovi ==
Isfahan je zbratimljen sa sljedećim gradovima:
{| cellpadding=&quot;10&quot;
|- style=&quot;vertical-align:top;&quot;
|
* {{flagicon|Kuvajt}} [[Kuwait]], [[Kuvajt]]
* {{flagicon|Libanon}} [[Bejrut]], [[Libanon]] &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.mehrnews.com/en/NewsDetail.aspx?NewsID=392389 |title=Isfahan, Beirut named sister cities |access-date=02. 05. 2007. |author= |last= |first= |authorlink= |coauthors= |date= |year= |month= |format= |work= |publisher=MNA |pages= |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071012160800/http://mehrnews.com/en/NewsDetail.aspx?NewsID=392389 |archivedate=2007-10-12 |quote= |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;
* {{flagicon|Španija}} [[Barcelona]], [[Španija]] &lt;ref name=&quot;Barcelona&quot;&gt;{{cite web|url=http://w3.bcn.es/XMLServeis/XMLHomeLinkPl/0,4022,229724149_257215678_1,00.html|title=Barcelona internacional - Ciutats agermanades|publisher=© 2006-2009 [http://www.bcn.es/catala/copyright/welcome2.htm Ajuntament de Barcelona]|language=Spanish|accessdate=13. 07. 2009.|archivedate=2012-11-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121127043638/http://w3.bcn.es/XMLServeis/XMLHomeLinkPl/0,4022,229724149_257215678_1,00.html|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;
* {{flagicon|Egipat}} [[Kairo]], [[Egipat]]
* {{flagicon|Italija}} [[Firenca]], [[Italija]]
||
||
* {{flagicon|Italija}} [[Venecija]], [[Italija]]
* {{flagicon|Njemačka}} [[Freiburg]], [[Njemačka]]
* {{flagicon|Kuba}} [[Havana]], [[Kuba]]
* {{flagicon|Armenija}} [[Jerevan]], [[Armenija]]&lt;ref name=&quot;Yerevan&quot;&gt;{{cite web|url=http://yerevan.am/main.php?lang=3&amp;page_id=194|title=Yerevan Municipality - Sister Cities|publisher=© 2005-2009 [http://yerevan.am/?lang=3 www.yerevan.am]|accessdate=22. 06. 2009.|archive-date=2011-10-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20111004184333/http://yerevan.am/main.php?lang=3&amp;page_id=194|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;
* {{flagicon|Rumunjska}} [[Iaşi]], [[Rumunjska]]
||
||
* {{flagicon|Turska}} [[Istanbul]], [[Turska]]&lt;ref name=&quot;Istanbul1&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.greatistanbul.com/sister_cities.htm|title=Sister Cities of Istanbul|accessdate=01. 07. 2009.|archive-date=2009-05-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20090527130230/http://www.greatistanbul.com/sister_cities.htm|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Istanbul2&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.radikal.com.tr/haber.php?haberno=94185|publisher=Radikal|language=Turkish|date = 01. 07. 2009.|quote=49 sister cities in 2003|title=İstanbul'a 49 kardeş|last=Erdem|first=Selim Efe|accessdate = 26. 07. 2009.}}&lt;/ref&gt;
* {{flagicon|Malezija}} [[Kuala Lumpur]], [[Malezija]] &lt;ref&gt;{{cite web|date=2005|url=http://www.council.isfahan.ir/EStatic/WFESisterhood.aspx|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071219202932/http://www.council.isfahan.ir/EStatic/WFESisterhood.aspx|archivedate=2007-12-19|title=Sisterhoods|work=Isfahan Islamic Council|accessdate=31. 12. 2007.|deadurl=no}}&lt;/ref&gt;
* {{flagicon|Pakistan}} [[Lahore]], [[Pakistan]]
* {{flagicon|Rusija}} [[Sankt Peterburg]], [[Rusija]]&lt;ref name=&quot;Saint Petersburg&quot;&gt;{{cite web |url=http://eng.gov.spb.ru/figures/ities |title=Saint Petersburg in figures - International and Interregional Ties |publisher=Saint Petersburg City Government |accessdate=14. 07. 2008. |archivedate=2009-02-24 |archiveurl=https://archive.today/20090224073839/http://eng.gov.spb.ru/figures/ities |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;
* {{flagicon|Kina}} [[Xian]], [[Narodna Republika Kina]]
|}

== Reference ==
{{izvori}}

== Vanjske veze ==
;Službene stranice
* [http://www.isfahan.ir/ Grad Isfahan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100309070147/http://www.isfahan.ir/ |date=2010-03-09 }}
* [http://shahrdari.isfahan.ir/ Gradska administracija] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070430160430/http://shahrdari.isfahan.ir/ |date=2007-04-30 }}
* [http://www.esfahanmetro.org/ Isfahanski metro] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060804043651/http://esfahanmetro.org/ |date=2006-08-04 }}
;Kulturne stranice
* [http://www.alihessami.com/photos/?view=isfahan Fotografije kulturnih znamenitosti]
* [http://www.iranchamber.com/cities/esfahan/esfahan.php Fotografije na ''Iran Chamber''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070529010424/http://www.iranchamber.com/cities/esfahan/esfahan.php |date=2007-05-29 }}
* [http://www.isfahanmiras.ir/ Isfahan Cultural Heritage Organization] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050206014647/http://www.isfahanmiras.ir/ |date=2005-02-06 }}
* [http://www.iranicaonline.org/articles/isfahan Isfahan] ''[[Encyclopædia Iranica]]''
;Ostali projekti
{{WProjekti
|commons      = شهر اصفهان
|commonssh    = Isfahan
|commonscat   = Isfahan
|commonscatsh = Isfahan
}}

{{Gradovi u Iranu}}
{{Iranska arhitektura}}

[[Kategorija:Isfahan| ]]
[[Kategorija:Isfahanska pokrajina]]
[[Kategorija:Gradovi u Iranu]]
[[Kategorija:Drevni iranski gradovi]]</text>
      <sha1>7wd09g28q8crwoqi6cdmyu6ujdb8jv8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>1986.</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23512</id>
    <revision>
      <id>42669372</id>
      <parentid>42591899</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T21:55:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alekol</username>
        <id>2231</id>
      </contributor>
      <comment>/* Rođenja */</comment>
      <origin>42669372</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="66174" sha1="hmoquux0qvbfglf8sck3i9979q1sm32" xml:space="preserve">{{Year dab|1986}}
{{godina nav}}
{{Godina u drugim kalendarima|1986}}
Godina '''1986''' bila je [[redovna godina koja počinje u srijedu]] (link pokazuje kalendar).

* Međunarodna godina mira (UN)
__NOTOC__

&lt;center&gt;
{| style=&quot;border:1px solid silver;background-color:white;padding:5px;&quot; align=center class=radius 
| '''1986''': &lt;br /&gt; [[1986#Januar/Siječanj|&lt;1&gt;]] • [[1986#Februar/Veljača|&lt;2&gt;]] • [[1986#Mart/Ožujak|&lt;3&gt;]] • [[1986#April/Travanj|&lt;4&gt;]] • [[1986#Maj/Svibanj|&lt;5&gt;]] • [[1986#Jun/Juni/Lipanj|&lt;6&gt;]] &lt;br /&gt; [[1986#Jul/Juli/Srpanj|&lt;7&gt;]] • [[1986#Avgust/August/Kolovoz|&lt;8&gt;]] • [[1986#Septembar/Rujan|&lt;9&gt;]] • [[1986#Oktobar/Listopad|&lt;10&gt;]] • [[1986#Novembar/Studeni|&lt;11&gt;]] • [[1986#Decembar/Prosinac|&lt;12&gt;]] &lt;br /&gt; [[1986#Rođenja|Rođenja]] • [[1986#Smrti|Smrti]]
|}&lt;/center&gt;

== Događaji ==
=== Januar/Siječanj ===
[[Datoteka:EC12-1986 European Community map.svg|mini|left|150px|[[Evropska zajednica]] 1986-90]]
* [[1. 1.]] - {{flagicon|Evropa}} [[Španija]] i [[Portugal]] se priključuju [[Evropska zajednica|Evropskoj zajednici]] (današnja [[Evropska unija]]).
* [[6. 1.]] - [[Franjo Komarica]] novi pomoćni banjolučki biskup.
* 6. 1. - [[Liberija]] dobila novi ustav umesto prvog iz 1847.
[[Datoteka:Сиви дом.jpg|120px|mini|lijevo|&quot;[[Sivi dom]]&quot;]]
* [[12. 1.]] - Prikazana prva od 12 epizoda serije &quot;[[Sivi dom]]&quot;.
* [[13. 1.|13]] - [[24. 1.]] - Pokušaj državnog udara se pretvara u kratak ali krvav građanski rat u [[Južni Jemen|Južnom Jemenu]]. 
* [[14. 1.]] - [[Vinicio Cerezo]] je novi predsednik [[Gvatemala|Gvatemale]] - prvi civil i demokratski izabrani predsednik od 1966, ali nasilje i [[Gvatemalski građanski rat|građanski rat]] se ipak nastavljaju.
* [[15. 1.]] - [[Libanski građanski rat]], puč u hrišćanskim Libanskim snagama: nakon što je prošlog meseca potpisao Trojni sporazum sa šiitima i druzima, [[Elie Hobeika]] napadnut od [[Samir Geagea|Samira Geagee]] i preds. [[Amine Gemayel|Amina Gemayela]], sklanja se u Siriju.
* [[16. 1.]] - Član Predsedništva SFRJ [[Branko Mikulić]] imenovan za mandatara [[Savezno izvršno vijeće|Saveznog izvršnog veća]]. 
* 16. 1. - Gorbačovljeva deklaracija predlaže ukidanje sveg nuklearnog oružja u tri faze do 2000 - neprihvatljivo za NATO zbog ogromne istočne prednosti u konvencionalnom naoružanju.
* [[januar]] - Beogradski okružni sud odustao od optužnice protiv [[Gordan Jovanović|Gordana Jovanovića]] i [[Vladimir Mijanović|Vladimira Mijanovića]] (dvojica od &quot;[[Beogradska šestorica|Beogradske šestorice]]&quot;).
* januar - Uhapšen sociolog [[Tomaž Mastnak]] zbog &quot;povrede ugleda&quot; mandatora vlade [[Branko Mikulić|Branka Mikulića]].
* januar - Peticija 212 beogradskih intelektalaca poslata saveznoj i republičkoj skupštini protiv &quot;genocida nad Srbima&quot; na Kosovu i drakonskog kažnjavanja mladih Albanaca, poziv na duboke društvene i političke promene.
* 17. 1. - [[Mali]] i [[Burkina Faso]] postigli mir nakon Rata za pojas Agacher - normalizacija odnosa tokom godine, a Međunarodni sud u decembru podelio spornu teritoriju napola.
* [[19. 1.]] - Počinje širenje [[(c)Brain]]-a, prvog [[Kompjuterski virus|virusa]] za [[MS-DOS]].
* [[20. 1.]] - [[Margaret Thatcher]] i [[François Mitterrand]] objavili u Lillu da će biti izgrađen [[Eurotunel|tunel ispod Lamanša]] (ugovor potpisan u Canterburyjy 12. 2., odrađeno 1987-93, saobraćaj od 1994).
* [[24. 1.]] - [[Voyager 2]] u najbližem prilazu [[Uran (planeta)|Uranu]].
* [[25. 1.]] - Gerilska armija [[Yoweri Museveni|Yowerija Musevenija]] preuzela vlast nad [[Uganda|Ugandom]] posle petogodišnje borbe (položio zakletvu [[29. 1.]], još uvek je na vlasti 2017).
[[Datoteka:Challenger explosion.jpg|thumb|180px|left|''Challenger'']]
* [[28. 1.]] - [[Space Shuttle]] ''Challenger'' se raspao 73 sekunde od lansiranja, gine 7 astronauta.
* Početkom godine u [[Bugarska|bugarskim]] diskotekama dozvoljena [[muzika]] samo iz socijalističkih zemalja, a zabranjena romska i ona sa Zapada, uključujući i Jugoslaviju.

=== Februar/Veljača ===
* [[1. 2.]] - Najgore snežne padavine na jugu Francuske i u Austriji za nekoliko decenija, treća najveća poplava u Veneciji od početka stoleća.
* 1. 2. - Skinuti katanci sa kapije džamije [[Babri Masjid]] u [[Ayodhya|Ayodhyi]], severna Indija, i dozvoljen pristup hinduistima na ovo legendarno mesto [[Rama (hinduizam)|Raminog]] rođenja. Spor će kulminirati 1992. rušenjem džamije.
* [[3. 2.]] - Grafički studio ''[[Pixar]]'' se osamostalio, glavni deoničar je [[Steve Jobs]].
* [[4. 2.]] - Umro [[Branko Pešić]], potpredsednik Predsedništva [[SR Srbija|SR Srbije]] i bivši gradonačelnik [[Beograd]]a.
* [[7. 2.]] - [[Jean-Claude Duvalier]] (&quot;Baby Doc&quot;) pobegao sa [[Haiti]]ja posle 15 godina svoje i 28 godina [[François Duvalier|porodične]] vladavine. General [[Henri Namphy]] se nalazi na čelu prelazne vlade (do 1988) a u zemlji ubrzo dolazi do nereda i pljački.
[[Datoteka:Corazon Aquino 1986.jpg|mini|150px|[[Corazon Aquino]]]]
* 7. 2. - Vanredni predsednički izbori na [[Filipini]]ma: prema izbornoj komisiji pobeđuje autoritarni predsednik [[Ferdinand Marcos]] a prema opoziciji [[Corazon Aquino]] - dolazi do protesta i revolucije.
* [[9. 2.]] - [[Halejeva kometa]] u [[perihel]]u, najbližoj tački Suncu, tokom druge posete Sunčevom sistemu u 20. veku.
* 9. 2. - SFRJ uputila protestnu notu Švajcarskoj zbog proterivanja sekretara bernske ambasade i optužila je da pruža gostoprimstvo antijugoslovenskim teroristima. 
* [[11. 2.]] - [[Iračko-iranski rat]]: Operacija Zora 8, [[Prva bitka za Fao]], Iranci zauzimaju poluostrvo [[Fao]] na čelu Persijskog zaliva, Iračani imaju velike gubitke u protivnapadima sledećih mesec dana.
* 11. 12. - Razmena zapadnih i istočnih špijuna na mostu Glienicke, oslobođen je sovjetski disident Anatolij Ščaranski, koji odlazi u Izrael i uzima ime [[Natan Šaranski]].
* [[12. 2.]] - Američke vlasti izručile Jugoslaviji [[Andrija Artuković|Andriju Artukovića]] (proglašen ratnim zločincem [[1946]]).
* 13/[[14. 2.]] - [[Čadsko-libijski konflikt]]: počinje francuska [[operacija Épervier]] protiv libijskog nadiranja u [[Čad]]u (traje do 2014. kada je zamenjena operacijom Barkhane).
* [[16. 2.]] - Francuski avion gađao libijsku bazu Uadi Dum na severu [[Čad]]a.
* 16. 2. - Kod Novog Zelanda potonuo sovjetski putnički brod &quot;Mihail Ljermontov&quot; uz pogibiju jednog člana posade.
* [[17. 2.]] i [[28. 2.]] - U Luksemburgu odn. Hagu potpisan [[Jedinstveni europski akt]] kojim je određeno stvaranje [[jedinstveno tržište|jedinstvenog tržišta]] do 31. 12. [[1992]] - stupa na snagu 1. 7. [[1987]] (→ [[Delorova komisija]]).
[[Datoteka:RP1357 p103 Mir base block.svg|mini|200px|DOS-7, bazni blok stanice [[Mir (svemirska stanica)|Mir]]]]
* [[19. 2.]] - [[SSSR]] lansira bazni blok svemirske stanice ''[[Mir (svemirska stanica)|Mir]]'' - moduli se dodaju do 1996. a stanica radi do 2001.
* [[20. 2.]] - [[Silvio Berlusconi]] kupio [[A.C. Milan]].
* [[25. 2.]] - Revolucija narodne snage: na [[Filipini]]ma zbačen [[Ferdinand Marcos]] posle 20 godina autoritarne vlasti. Corazon Aquino je predsednica do 1992, prva žena predsednik u Aziji.
* 25. 2. - Egipatski redarstvenici, nezadovoljni plaćom, pale hotele u blizini Piramida.
* [[25. 2.]] - [[6. 3.]] - [[XXVII kongres KPSS]], generalni sekretar [[Mihail Gorbačov]] govori o [[glasnost]]i i [[Perestrojka|perestrojci]], izrazio je želju za povlačenjem iz Afganistana. Sekretar moskovske partije [[Boris Jeljcin]] prvi put privukao pažnju.
* [[26. 2.]] - Grupa od 106 Srba sa Kosova dolazi u Skupštinu Jugoslavije (predvode ih Boško Budimirović i [[Miroslav Šolević]]).
* 26 - 27. 2. - Stražar KPD Zenica Mile Matić, paranoidni šizofreničar, ubio devetoro ljudi između Doboja, Zenice i Donje Koprivne.
* [[27. 2.]] - U [[Brazil]]u uveden antiinflacioni ''Plan Cruzado'', zamrznute cene i plate, uvedena valuta cruzado umesto cruzeira - privremen uspeh.
* krajem februara - Slučaj zamene beba u srebreničkom porodilištu 1983: mala M. koja je živela sa porodicom H. dodeljena porodici M., u kojoj ostaje i devojčica N. jer veštačenje nije utvrdilo da ona pripada porodici H. Na veštačenje u Zagreb je poslato još pet parova koji su dobili devojčice u Srebrenici novembra 1983.
[[Datoteka:Olof Palme 1974 (cropped).jpg|mini|150px|left|† [[Olof Palme]]]]
* [[28. 2.]] - [[Švedska|Švedski]] premijer [[Olof Palme]] ubijen dok se vraćao iz bioskopa (proglašen mrtvim malo iza ponoći).
* [[28. 2.]] - [[19. 4.]] - [[Afgansko-sovjetski rat]]: Druga bitka za bazu Zhawar: afganske i sovjetske snage uspevaju da uz velike gubitke nakratko zauzmu mudžahedinsku bazu u Zhawaru, prov. [[Paktijska pokrajina|Paktija]], blizu pakistanske granice.

=== Mart/Ožujak ===
[[Datoteka:Lspn comet halley.jpg|mini|180px|[[Halleyeva kometa]]]]
* [[mart]] (od januara?) - Peticija preko 200 srpskih intelektualaca Skupštini u kojima se osuđuju &quot;genocidne&quot; namere prema Srbima i ostalim ne-Albancima na Kosovu i traži čvršći stav prema separatistima .
* [[3. 3.]] - Objavljen prvi rad koji opisuje [[Mikroskopija atomskim silama|mikroskopiju atomskim silama]].
* [[4. 3.]] - Svetski jevrejski kongres optužuje bivšeg generalnog sekretara [[Kurt Waldheim|Kurta Waldheima]] za umešanost u ratne zločine.
* [[6. 3.]] - Počelo emitovanje Jutarnjeg programa na TV Beograd.
* 6. 3. - &quot;[[Vjesnik]]&quot; optužuje Kurta Valdhajma (bivšeg genseka [[UN]], sada kandidata za predsednika [[Austrija|Austrije]]) za učešće u operacijama protiv partizana, za šta je odlikovan Redom krune kralja Zvonimira&lt;ref&gt;[http://www.upi.com/Archives/1986/03/06/Newspaper-Waldheim-received-high-Nazi-award/4069510469200/ Newspaper: Waldheim received high Nazi award]. upi.com Archives March 6, 1986&lt;/ref&gt;.
* [[8. 3.]] - [[Datoteka:Handball pictogram.svg|25px]] Završeno svetsko [[rukomet]]no prvenstvo u Švajcarskoj - Jugoslavija je prvak.
* [[10. 3.]] - [[Vojislav Šešelj]] pušten iz zatvora posle nepune dve godine.
* [[12. 3.]] - Referendum o ostanku Španije u NATO-u: 56,9% je za (Katalonija i Baskija su bile protiv).
* [[13. 3.]] - Okružno javno tužilaštvo u [[Gnjilane|Gnjilanu]] smatra da nije dokazano da je [[Đorđe Martinović]] nasilno povređen [[1985]].
* 13. 3. - Incident u Crnom moru: pozivajući se na pravo nevinog prolaza, američki razarač i krstarica ušli u sovjetske vode kod Krima.
* 13. 3. - U Parizu otvoren ''[[Cité des Sciences et de l'Industrie]]'', najveći muzej nauke u Evropi.
* [[14. 3.]] - ''[[Microsoft]]'' izlazi na berzu, što od trojice pravi milijardere a od 12.000 zaposlenih milionere.
* [[16.3.|16.]] - [[23. 3.]] - U [[Francuska|Francuskoj]] održani [[Parlamentarni izbori u Francuskoj 1986|parlamentarni izbori]] na kojima tijesnu većinu u [[Nacionalna skupština (Francuska)|Nacionalnoj skupštini]] osvaja desnica; s obzirom da [[Socijalistička partija (Francuska)|socijalističkom]] predsjedniku [[Francois Mitterand|Mitterandu]] mandat ističe tek 1988. godine, temeljem izbora nastaje prva [[kohabitacija (politika)|kohabitacija]] u historiji [[Peta francuska republika|Pete republike]]. [[Nacionalni front (Francuska)|Nacionalni front]] ušao u parlament zahvaljujući proporcionalnom sistemu.
* [[17. 3.]] - Osnovana navijačka skupina [[Bad Blue Boys]].
* [[23. 3.]] - Američka [[Šesta flota SAD|Šesta flota]] počinje manevre u [[Zaliv Sidra|zalivu Sidra]], kojeg Libija smatra u celosti svojom akvatorijom - dolazi do razmene vatre 24-25.
* [[24. 3.]] - Peticija [[Odbor za odbranu slobode misli i izražavanja|Odbora za odbranu slobode misli i izražavanja]] između ostalog traži ukidanje člana 133 Krivičnog zakona (&quot;širenje neprijateljske propagande&quot; i &quot;lažno predstavljanje stanja u Jugoslaviji&quot;).
* 24. 3. - [[58. dodjela Oscara]]: najbolji film je ''[[Out of Africa (film)|Out of Africa]]'' (&quot;Moja Afrika&quot;), ukupno sedam nagrada od 11 nominacija, ''[[Witness (film, 1985)|Witness]]'' tri od osam, ''[[The Color Purple (film)|The Color Purple]]'' ništa od 11, u užem izboru za najbolji strani film bio &quot;[[Otac na službenom putu]]&quot;.
* 24. 3. - Švedska firma [[Bofors]] i indijska vlada potpisali ugovor za 410 haubica od 155mm za 285 miliona dolara - iz toga će se izroditi [[afera Bofors|afera]] koja nije razrešena ni u 21. veku.
* [[26. 3.]] - Članak u ''[[New York Times]]''-u optužuje [[Kurt Valdhajm|Kurta Valdhajma]] za umešanost u zločine na Balkanu tokom Drugog svetskog rata. I &quot;[[Večernje novosti]]&quot; objavljuju da je Jugoslavija [[1947]]. tražila Valdhajma kao ratnog zločinca.
* [[31. 3.]] - Mexicana Flight 940: avion udario u planinu u Meksiku, 167 mrtvih.
* 31. 3. - Požar u palati [[Hampton Court Palace|Hampton Court]].
* mart-april - Niz protestnih večeri u Udruženju književnika Srbije povodom zatvaranja novosadskog profesora Dragoljuba Petrovića, ali Kosovo glavna tema.

=== April/Travanj ===
[[Datoteka:Slobodan Milošević i Ivan Stambolić, 1986.jpg|mini|[[Slobodan Milošević]] i [[Ivan Stambolić]] u maju: budući šef republičke partije odn. predsedništva Srbije]]
* [[1. 4.]] - Sektorski incident: jedna komunistička frakcija pokušava da pokrene pobunu u [[Nepal]]u.
* [[2. 4.]] - Predsednik predsedništva SFRJ [[Radovan Vlajković]] stigao u posetu Pekingu, nakon Severne Koreje.
* 2. 4. - TWA Flight 840: u avionu iz SAD, iznad Grčke eksplodirala bomba, četvoro putnika izletelo iz letelice.
* [[3. 4.]] - Finale FIBA Evropskog kupa šampiona u Budimpešti: [[Cibona]] - [[Žalgiris]] 94:82, Cibona je odbranila titulu.
* 3. 4. - [[IBM]] predstavio [[IBM PC Convertible|PC Convertible]], prvi [[laptop]] računar te firme, naslednik [[IBM Portable Personal Computer|IBM Portabla]], koristi novi format [[flopi disk]]a od 3,5 inča - slabo se prodaje.
* [[4. 4.]] - Hapšenje [[Kosta Bulatović|Koste Bulatovića]] i Radoja Spasića zbog peticije &quot;2016&quot; (započete prethodne jeseni) izaziva masovno okupljanje Srba u [[Kosovo Polje|Kosovu Polju]] (Bulatović pušten sutradan).
* [[5. 4.]] - Bomba u berlinskoj diskoteci ''La Belle'' koju često posećuju američki vojnici - 3 mrtvih i 230 ranjenih (od čega 2 odn. 79 vojnika), SAD smatra Libiju odgovornom za ovo.
* 5. 4. - [[Jean Michel Jarre]] održao koncert ''Rendez-vous Houston'' sa 1 - 1,5 miliona gledalaca.
* [[6. 4.]] - Predsednik [[Spisak predsednika Srbije|Predsedništva]] SR Srbije, [[Ivan Stambolić]], posetio Kosovo Polje i Prištinu, gde je razgovarao sa kosovskim Srbima i pokrajinskim vlastima.
* [[7. 4.]] - Par stotina kosovskih Srba zbog nacionalnih problema na [[Kosovo|Kosovu]] došlo u Beograd, gde ih je primio član [[Predsedništvo SFRJ|saveznog predsedništva]], [[Lazar Mojsov]]: žale se na diskriminaciju i neefikasnost sistema.
* 12. 4. - 10. 5. - [[Datoteka:Emblem of Yugoslavia (1963–1992).svg|25px]] Završetak izbornih aktivnosti u SFRJ, započetih zimus u [[OOUR]]-ima i mesnim zajednicama: izbori delegata za Veće opština, Veće udruženog rada i Društveno-političko veće po skupštinama republika i pokrajina; izbori delegata za [[Savezno vijeće SFRJ|Savezno veće]] [[Skupština SFRJ|Skupštine SFRJ]]; konstituisanje skupština republika i pokrajina; izbori delegacija za Veće republika i pokrajina Skupštine SFRJ.&lt;ref&gt;&quot;Izborni kalendar&quot;, Borba, 11. jan. 1986, str. 7&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.upi.com/Archives/1986/04/05/UPI-NewsFeatureNEWLNNew-leaders-new-hopes-in-Yugoslav-elections/1433513061200/ UPI NewsFeature;NEWLN:New leaders, new hopes in Yugoslav elections]. upi.com Archives April 5, 1986&lt;/ref&gt; Ovo su poslednji jednostranački izbori po republikama (u SR Srbiji i 1989.) i poslednji uopšte za federaciju.
* [[13. 4.]] - Papa [[Ivan Pavao II.]] posjetio Veliku rimsku sinagogu.
* [[14. 4.]] - U Zagrebu počelo suđenje [[Andrija Artuković|Andriji Artukoviću]].
* 14. 4. - U [[bangladeš]]kom distriktu Gopalganj padao grad/tuča od 1&amp;nbsp;kg - 92 mrtvih.
[[Datoteka:RonaldReaganLibya1986.jpg|mini|240px|[[Ronald Reagan|Reagan]] na brifingu tijekom [[Operacija Kanjon El Dorado|bombardiranja Libije]]]]
* [[15. 4.]] - [[Operacija Kanjon El Dorado]]: američki avioni bombarduju [[Libija|Libiju]] (odmazda za bombu u ''La Belle'').
* april - Sastanak kosovskog SK - [[Fadilj Hodža]] nije kandidovan za CK SKJ, [[Azem Vlasi]] na čelu pokrajinske partije.
* [[17. 4.]] - Afera Hindawi - trudnoj Irkinji pre ukrcavanja u [[El Al]]-ov avion u Londonu pronađena bomba, koju je navodno podmetnuo njen verenik Jordanac.
* [[20. 4.]] - Završen 10. kongres [[SK Slovenije]]: predsedsnik CK SKS je [[Milan Kučan]] (do 1989).
* 20. 4. - Šri Lanka: pukla brana Kantale, između 120 i 180 poginulih.
* 24. 4. - Po troškovima života za poslovne ljude u dolarima, najjeftiniji gradovi na svetu su [[Asunción]], [[Caracas]] i Beograd&lt;ref&gt;[http://www.upi.com/Archives/1986/04/24/Survey-shows-Tokyo-worlds-most-expensive-city/2845514702800/ Survey shows Tokyo world's most expensive city]. upi.com Archives April 24, 1986&lt;/ref&gt;.
* 24. 4. - Film ''[[&quot;Crocodile&quot; Dundee]]'' prikazan u Australiji.
* [[25. 4.]] - [[Mswati III]] je novi kralj [[Svazilend]]a.
[[Datoteka:View of Chernobyl taken from Pripyat zoomed.JPG|mini|280px|Pogled na Černobiljsku elektranu iz Pripjata]]
[[Datoteka:Chornobyl radiation map.jpg|mini|Područje radijacije oko Černobilja]]
* [[26. 4.]] - '''[[Černobilska katastrofa]]''' u Ukrajinskoj SSR, tragovi radijacije pronađeni u &quot;skoro svakoj zemlji severne hemisfere&quot;. Kasnije u Jugoslaviji: gubici za poljoprivredu, protesti protiv nuklearne energije.
* [[28. 4.]] - Radijacija detektovana u Švedskoj.
* 28. 4. - [[Metaloplastika]] ([[Šabac]]) odbranila evropsku rukometašku titulu.

=== Maj/Svibanj ===
* [[1. 5.]] - Predstavljen prijedlog za novčanicu od 10.000 dinara (lik Vuka Karadžića, ljubičasta nijansa) koja nije izdata.
* 1 - 4. 5. - Vojnik [[Bojan Plut]] pobegao iz ljubljanske kasarne sa automatskom puškom i municijom - tokom potere ubio dvojicu milicionera, izvršio samoubistvo između Zaboka i Zagreba.&lt;ref&gt;&quot;Begunac se ubio&quot;, Borba, 6. maj 1986, str. 16&lt;/ref&gt;
* [[2. 5.]] - U Japanu prvi put emitovan TV-šou ''[[Takeshi's Castle]]''
* [[2. 5.]] - [[13. 10.]] - [[Expo 86]] u [[Vancouver]]u: &quot;Transport i komunikacija: Svet u pokretu - Svet u dodiru&quot;.
* [[3. 5.]] - [[Pesma Evrovizije 1986.|Pesma Evrovizije]] u [[Bergen]]u, Norveška: prva je [[Sandra Kim]] (13) iz Belgije, [[Doris Dragović]] (&quot;Željo moja&quot;) je 11.
* 3. 5. - China Airlines Flight 334: tajvanski pilot prebegao sa teretnim avionom u NR Kinu - razgovori o povratku aviona i ostatka posade se smatraju prekretnicom u odnosima dva entiteta.
* [[4. 5.]] - [[Mohammad Najibullah]] je novi generalni sekretar CK [[Narodna demokratska partija Afganistana|Narodne demokratske partije Afganistana]] (do [[1992]]) umesto [[Babrak Karmal|Babraka Karmala]], koji do novembra ostaje šef države.
[[Datoteka:Sinan Hasani.png|mini|120px|[[Sinan Hasani]]]]
* [[7. 5.]] - [[Bukurešt]]anska [[Steaua]] osvaja u Sevilji evropski Kup šampiona, pobedom na penale nad Barselonom - [[Helmut Duckadam|Duckadam]] je odbranio sva četiri udarca.
* [[12. 5.]] - Zabranjen uvoz hrane u Evropsku zajednicu iz istočne Evrope i Jugoslavije.
* [[14. 5.]] - [[Andrija Artuković]], ministar unutarnjih poslova [[NDH]], osuđen u Zagrebu na smrt za ratne zločine.
* 14. 5. - Svetski jevrejski kongres objavljuje dokumenta da je poručnik [[Kurt Waldheim]] povezan sa represalijama u Jugoslaviji oktobra [[1944]] (ali nije dokazano njegovo učešće).
* 14. 5. - Finale [[Kup Maršala Tita|Kupa Maršala Tita]]: [[FK Velež]] - [[NK Dinamo Zagreb]] 3:1.
* [[15. 5.]] - Rotacija u [[Predsedništvo SFRJ|predsedništvu SFRJ]], na čelu je [[Sinan Hasani]] nakon [[Radovan Vlajković|Radovana Vlajkovića]], potpredsednik [[Lazar Mojsov]] (početak dužnosti sutradan).
* 15. 5. - Prvi sastanak novog delegatskog sastava [[Skupština SFRJ|Skupštine SFRJ]], četvrtog po [[Ustav SFRJ 1974|ovom sistemu]]; izabrani su funkcioneri, sa jednogodišnjim mandatom (poslednja savezna skupština). 
* [[16. 5.]] - [[Branko Mikulić]] je izabran za [[Spisak predsednika vlada Jugoslavije#Druga Jugoslavija, FNRJ i SFRJ, 1945-91|predsjednika]] [[Savezno izvršno vijeće|Saveznog izvršnog vijeća]], poslije [[Milka Planinc|Milke Planinc]] (do 1988/89).
[[Datoteka:Branko Mikulić.jpg|mini|150px|[[Branko Mikulić]], predsjednik SIV 1986-89]]
* [[maj]] - Osuđeno 46 kosovskih Albanaca za dela neprijateljske propagande i članstvo u nelegalnoj organizaciji.
* maj - Organizovan &quot;Fond solidarnosti&quot;, prva svejugoslovenska nezavisna organizacija, čiji je cilj pomoć onima čija je &quot;egzistencija ugrožena zbog kritičkih pogleda i socijalnog aktivizma&quot;.&lt;ref&gt;[http://www.upi.com/Archives/1987/10/29/A-solidarity-fund-threatens-Yugoslavias-control-over-intellectualsUPI-NewsFeature/9549562482000/ A 'solidarity fund' threatens Yugoslavia's control over intellectualsUPI NewsFeature]. upi.com Archives Oct. 29, 1987&lt;/ref&gt;
* [[16. 5.]] - U SAD prikazan film ''[[Top Gun]]'', najunosniji film ove godine. Istog dana u Kanu prikazana &quot;[[Misija (film)|Misija]]&quot;, koja dobija [[Zlatna palma|Zlatnu palmu]].
* [[18. 5.]] - Na proslavi 800-godišnjice [[Studenica|Studenice]], Kosta Bulatović traži promenu Ustava i ukidanje pokrajine Kosovo.
* [[23. 5.]] - [[Somalija|Somalski]] predsednik [[Siad Barre]] teško povređen u saobraćajnoj nesreći - nedoumice oko njegovog mogućeg nasledstva dovode do pojačane represije i [[Somalski građanski rat|građanskog rata]], naročito od 1988.
* [[25. 5.]] - [[Dan mladosti]] pod sloganom &quot;Probudi se, nešto se dešava, tvoja se sudbina rešava&quot; (stihovi [[Duško Trifunović|Duška Trifunovića]]).
* 25. 5. - ''Hands Across America'': oko 6,5 miliona ljudi pravi živi lanac preko SAD.
* [[27. 5.]] - Feribot ''Shamia'' potonuo u Bangladešu, procenjeno 600 mrtvih.
* [[28. 5.]] - Argentinci potopili tajvansku ribaricu ''Chian-der 3'' blizu britanske Zone totalne ekskluzije oko Folklanda.
[[Datoteka:Centralna proslava 8 vekova manastira Studenica, 18-maj-1986 - Patrijarh German - 03.jpg|mini|240px|Sa proslave 800 godina Studenice]]
* [[28. 5.]] - Na X Kongresu [[SK Srbije]], [[Slobodan Milošević]] izabran za predsednika Predsedništva CK SK Srbije (do 1989; zatim na čelu Srbije do 1997. i SRJ do 2000.).
* [[29. 5.]] - [[Zastava Evropske Unije|Zastava Evrope]], ranije obeležje Saveta Evrope, prvi put istaknuta u Briselu ispred sedišta Evropske komisije.
* [[31. 5.]] - [[29. 6.]] - [[Datoteka:Football pictogram.svg|25px]] [[Svjetsko prvenstvo u nogometu|Svetsko prvenstvo u fudbalu]] održano u Meksiku - dobija Argentina, Jugoslavija se nije plasirala.
* maj - jun - Bitka za Mehran, Operacija Karbala 1: Iračani u maju po treći put zauzeli iranski grad, Iranci ga povratili u junu.

=== Jun/Juni/Lipanj ===
* 3 - 4. 6. - Kongres Saveza književnika Jugoslavije u [[Maribor]]u: [[Miodrag Bulatović]], kandidat iz Srbije za predsednika saveza, blokiran je glasovima delegacija iz SL, HR, CG i KS. Raspadanje ulazi i u institucije civilnog društva.&lt;ref&gt; Jović 2003, 429&lt;/ref&gt;
* [[8. 6.]] - [[Kurt Waldheim]] izabran za predsednika Austrije, uprkos optužbama za učešće u ratnim zločinima u Jugoslaviji i Grčkoj za vreme Drugog svetskog rata. Kancelar [[Fred Sinowatz]] daje ostavku, naslediće ga [[Franz Vranitzky]] (do 1997).
* [[12. 6.]] - Vanredno stanje u celoj Južnoj Africi.
* 12 - 14. 6. - Dvanaesti kongres [[Savez socijalističke omladine Jugoslavije|SSOJ]]: odbačeni su svi slovenački predlozi (ukidanje smrtne kazne, čl. 133 KZ tj. &quot;verbalnog delikta&quot; i Štafete mladosti te uvođenje civilnog vojnog roka) - pokazatelj opasnosti od postajanja manjinom u eventualno centralizovanom sistemu.&lt;ref&gt; Jović 2003, 445&lt;/ref&gt;
* [[14. 6.]] - Poslednje kolo [[Prvenstvo Jugoslavije u fudbalu 1985/86.|fudbalskog prvenstva Jugoslavije]], obeleženo mnogim nameštanjima&lt;ref&gt;[http://www.mozzartsport.com/vesti/premotavanje-afera-sajber-tri-decenije-kasnije-ko-je-profitirao-a-ko-je-ostecen-da-li-je-iko-bio-posten/105248 PREMOTAVANJE: Afera Šajber, tri decenije kasnije – ko je profitirao, a ko je oštećen? Da li je iko bio pošten?]. mozzartsport.com 11.05.2015&lt;/ref&gt;: Sarajevo-Crvena Zvezda 0:4, Partizan-Željezničar 4:0, Vojvodina-Dinamo Zg. 1:7... - Partizan postaje prvak na osnovu bolje gol-razlike.
* [[jun]] - Odbor za odbranu slobode misli i izražavanja protestuje zbog preterane represije nad kosovskim Albancima, jer se time &quot;namerno stvaraju mučenici&quot;.
[[Datoteka:Maradona scoring england 1986.jpg|mini|230px|Maradona postiže &quot;Gol stoleća&quot;]]
* [[17. 6.]] - [[Portland Trail Blazers]] draftovali [[Dražen Petrović|Dražena Petrovića]], pridružiće im se 1989, nakon Reala. [[Boston Celtics]] draftovali zvezdu iz koledža [[Len Bias|Lena Biasa]], ali on umire dva dana kasnije od predoziranja kokainom.
* [[18. 6.]] - Pobuna zatvorenika optuženih da su pripadnici [[Sendero Luminoso]] u tri zatvora oko Lime u Peruu - u sutrašnjoj vojnoj intervenciji ubijeno je oko 250 zatvorenika.&lt;ref&gt;[https://pages.uoregon.edu/caguirre/Aguirre_Punishment%20and%20Extermination.pdf Punishment and Extermination: The Massacre of Political Prisoners in Lima, Peru, June 1986]. Carlos Aguirre pages.uoregon.edu &lt;/ref&gt;
* 18. 6. - [[Volkswagen Group|Volkswagen]] kupio španski [[SEAT]].
* [[20. 6.]] - Srbi najavljuju masovno iseljavanje sa Kosova, više hiljada ih kreće prema Beogradu, ali milicija ih zaustavlja kod [[Kosovo Polje|Kosova Polja]].
* 20. 6. - Predsedništvo [[Fudbalski savez Jugoslavije|FSJ]] na čelu sa [[Slavko Šajber]]om donosi odluku da se poništi poslednje kolo prvenstva 1985/86 i da se u sledećoj sezoni oduzme šest bodova timovima navodno povezanim sa nameštanjem utakmica. Crvena Zvezda postaje prvak umesto Partizana, koji nije želeo odigrati novu utakmicu - ali posle odluke Ustavnog suda sledeće godine, Partizanu će biti vraćena titula.
* [[22. 6.]] - Četvrtfinale Mondijala, Argentina - Engleska 2:1 - [[Diego Maradona]] dao oba gola, &quot;Božjom rukom&quot; u 51. minutu i &quot;Gol stoleća&quot; u 55.
* 22. 6. - Slovenački sociolog [[Dimitrij Rupel]] u intervjuu časopisu &quot;Duga&quot; (deo polemike sa [[Ljubomir Tadić|Ljubomirom Tadićem]] o centralizovanosti Jugoslavije) implicitno odbacuje srpska prava na Kosovo - burne reakcije.
* 22. 6. - Izbori u Španiji: [[Felipe González|Gonzálezovi]] socijalisti gube nekoliko mesta, ali zadržavaju apsolutnu većinu.
* [[24. 6.]] - U SFRJ uvedene nove antiinflacione mere, deo cena na ledu, dinar devalviran sa 371 na 409 za dolar, bankarske i finansijske regulacije... (životni standard pao oko 45% u prošlih šest godina, zvanična stopa inflacije 84%, najviša u Evropi, milion nezaposlenih, 20 milijardi dolara duga)&lt;ref&gt;[http://www.upi.com/Archives/1986/06/24/Yugoslavia-tries-to-lower-inflation/6792519969600/ Yugoslavia tries to lower inflation]. upi.com Archives 	June 24, 1986&lt;/ref&gt;.
* [[25.6.|25]] - [[28. 6.]] - XIII Kongres [[SKJ]] u &quot;sumornom&quot; raspoloženju; podmlađen sastav Centralnog komiteta (127 novih članova od 165) i predsedništvo partije (17 novih od 23). Indirektno se kritikuje i Titov period zaduživanja&lt;ref&gt;[http://www.upi.com/Archives/1986/06/25/Communist-officials-criticize-Tito-condemn-terrorism/8851520056000/ Communist officials criticize Tito, condemn terrorism]. upi.com Archives June 25, 1986&lt;/ref&gt;.
* 25 - [[30. 6.]] - Sastanak ministara [[OPEC]]-a na [[Brioni]]ma - nisu uspeli postići sporazum o smanjenju proizvodnje.
* [[27. 6.]] - [[Međunarodni sud pravde]] presudio u slučaju ''Nicaragua v. United States'' u korist Nikaragve: SAD prekršile međunarodno pravo podrškom za [[kontraši|kontraše]],  miniranjem luka, trgovačkim embargom i dr.
* [[28. 6.]] - [[Milanko Renovica]] novi jednogodišnji predsednik Predsedništva CK [[SKJ]] nakon [[Vidoje Žarković|Vidoja Žarkovića]].
* [[29. 6.]] - Finale Mondijala: Argentina - Zapadna Nemačka 3:2.

=== Jul/Juli/Srpanj ===
* [[2. 7.]] - Slučaj Quemados: vojnici spalili žive dvojicu mladih protivnika Pinocheta.
* [[3. 7.]] - [[Iran-Kontra afera]]: jedan teretni Boeing sa 23 tone američke vojne opreme za iransko vazduhoplovstvo navodno poleteo iz [[Rijeka (grad)|Rijeke]].
* [[4. 7.]] - [[Run–D.M.C.]] izdali obradu pesme ''[[Walk This Way]]'', za koju se smatra da je uvela [[hip hop]] u mejnstrim. 
* [[5. 7.|5]] - [[20. 7.]] - U Moskvi se održavaju [[Igre dobre volje (1986)|Igre dobre volje]] na kojima učestvuju i američki sportisti.
* [[5. 7.|5]] - [[20. 7.]] - [[Datoteka:Basketball pictogram.svg|25px]] [[Svjetsko prvenstvo u košarci - Španjolska 1986.]]: SAD 1, SSSR 2, Jugoslavija 3; [[Dražen Petrović]] je MVP. Polufinale 17. jula: SSSR - Jugoslavija 91:90 nakon produžetaka.
* [[7. 7.]] - U SSSR uhapšen dvostruki agent [[Dmitrij Poljakov]] (streljan 1988).
* [[10. 7.]] - Pred kraj prelaznog roka, [[Dragan Stojković]] Piksi prelazi iz niškog Radničkog u [[FK Crvena Zvezda]] a [[Milko Đurovski]] iz Zvezde u Partizan.
* [[14. 7.]] - [[ETA]]-ina auto-bomba ubila 12 pripadnika Civilne garde na Plaza República Dominicana u [[Madrid]]u.
* [[jul]] - Dr [[Marko Veselica]] pušten iz zatvora poslije pet godina.
* jul - Savezni i republički organi nadziru istrage i presude u konfliktima između Albanaca i ostalih, Albancima uskraćeno pravo da kupuju imovinu od Srba i Crnogoraca (?).
* jul - Cena [[nafta|nafte]] u SAD pala u jednom trenutku ispod 10 dolara, sa 23 dolara prošlog decembra (sa 51 na 22 dolara u ekvivalentima iz 2016). Problem za sovjetski budžet.
* [[17. 7.]] - [[Miodrag Milić]] započinje odsluženje zatvorske kazne (1,5 godina), jedini od [[Beogradska šestorica|Beogradske šestorice]].
* [[17. 7.|17]] - [[25. 7.]] - 33. [[Pulski filmski festival]]: [[Velika zlatna arena za najbolji film|Velika zlatna arena]] za film &quot;[[Srećna nova '49]]&quot;&lt;ref&gt;[http://arhiv.pulafilmfestival.hr/33-pulski-filmski-festival/ 33. Pulski filmski festival] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210512011057/http://arhiv.pulafilmfestival.hr/33-pulski-filmski-festival/ |date=2021-05-12 }}. arhiv.pulafilmfestival.hr&lt;/ref&gt;.
* [[23. 7.]] - Venčali se princ Andrew, vojvoda od Yorka i Sarah Ferguson (rastavili se 1992).
* [[24. 7.]] - Proglašeni novi članovi Predsedništva SFRJ: [[Hamdija Pozderac]] (iz SR BiH, zamena za Mikulića) i [[Milanko Renovica]] (po funkciji šefa SKJ).
* [[27. 7.]] - Amerikanac [[Greg LeMond]] pobedio prvi od tri puta na [[Tour de France]], prvi pobednik van Evrope.
* [[28. 7.]] - Gorbačovljev govor u Vladivostoku: izlaže azijsku agendu, naročito u vezi Kine. Najavljuje redukciju snaga u Afganistanu - šest pukova odlazi u oktobru.
* Spoljna trgovina Jugoslavije u prvih sedam meseci 1986: uvoz 6,7 milijardi dolara, izvoz 5,6 milijardi.

=== Avgust/August/Kolovoz ===
* [[6. 8.]] - Otvoren jugoslovenski deo pruge Titograd-Skadar, jedine železničke veze Albanije sa ostatkom sveta.
* [[10. 8.]] - Prva trka Formule-1 na [[Hungaroring]]u i u nekoj zemlji istočnog bloka.
* [[20. 8.]] - Radnik pošte u [[Edmond, Oklahoma]] upucao 20 kolega, 14 smrtno, pre nego što se i sam ubio.
* [[21. 8.]] - Katastrofa na [[jezero Nyos|jezeru Nyos]] u [[Kamerun]]u: oslobođeni [[ugljen-dioksid]] ubio 1.700 ljudi.
* [[23. 8.]] - [[Datoteka:Water polo pictogram.svg|25px]] U [[Madrid]]u završeno svetsko prvenstvo u [[vaterpolo|vaterpolu]], Jugoslavija osvojila prvu titulu pobedivši Italiju 12:11 u zadnjoj sekundi četvrtog produžetka ([[Igor Milanović]]).
* 26/27. 8. - Velike eksplozije u skladištu oružja nadomak Kabula.
* 30/[[31. 8.]] - Jak zemljotres u Vranči u Rumuniji osetio se i u susednim zemljama.
* [[31. 8.]] - Sovjetski putnički brod &quot;Admiral Nahimov&quot; se sudario sa teretnjakom kod Novorosijska u Crnom moru i potonuo - 423 mrtvih (objavljeno posle pet dana).
* 31. 8. - Teretnjak ''Khian Sea'' kreće iz [[Filadelfija|Filadelfije]], SAD, sa 14.000 tona toksičnog tereta - sledećih 16 meseci neće naći mesto istovara (pristajali i u Jugoslaviji).
* avgust - U okviru reklamne turističke kampanje ''[[Slovenija, moja dežela]]'' snima se video spot ''Gostje prihajajo'' - slogan kampanje, ranije usvojeni lipov list kao simbol (1984) i prizori ovog spota, zapaženog i u ostatku zemlje, smatraju se inicijacijom osećanja za nezavisnost u [[Socijalistička Republika Slovenija|SR Sloveniji]].

=== Septembar/Rujan ===
* [[1. 9.]] - Zvaničan početak teretnog saobraćaja na pruzi [[Titograd]]-[[Skadar]] (putnički nikada nije uspostavljen).
* 1 - 6. 9. - Osmi samit [[Pokret nesvrstanih|Pokreta nesvrstanih]] u [[Harare]]u.
* [[5. 9.]] - Pan Am Flight 73: [[Abu Nidal]]ovi teroristi oteli avion u Karačiju, poginulo 20 putnika.
* [[6. 9.]] - [[Abu Nidal]]ovi teroristi ubili 22 Jevrejina u istanbulskoj sinagogi Neve Šalom.
* [[7. 9.]] - [[Desmond Tutu]] postaje prvi crni [[Anglikanska zajednica|anglikanski]] biskup u [[Južna Afrika|Južnoj Africi]].
[[Datoteka:Prva postava Crvene jabuke.jpg|mini|180px|Prva postava &quot;[[Crvena jabuka (bend)|Crvene jabuke]]&quot;]]
* 7. 9. - Čileanski diktator [[Augusto Pinochet]] preživeo atentat u organizaciji [[Patriotski front Manuel Rodríguez|Patriotskog fronta Manuel Rodríguez]] (FPMR), poginula petorica telohranitelja.
* [[8. 9.]] - Prva emisija ''[[The Oprah Winfrey Show]]'', emituje se do 2011.
* 8. 9. - Bugarska atletičarka [[Jordanka Donkova]] postavila u Ljubljani jedan od svojih svetskih rekorda na 100 metara sa preponama (12,26 sekundi).
* [[9. 9.]] - [[Compaq]] uvodi ''Compaq Deskpro 386'', prvi personalni kompjuter sa 32-bitnim [[Intel]]ovim procesorom [[Intel 80386|80386]]; najjeftiniji model košta 6.499 dolara (ekvivalent 18.065 u 2024).
* [[11. 9.]] - U [[Poljska Narodna Republika|Poljskoj]] pušteno 225 političkih zatvorenika, krajem meseca amnestija.
* [[13. 9.]] - Zemljotres pogađa grčku [[Kalamata|Kalamatu]], 20 mrtvih i velika razaranja.
* 13. 9. - Sindikat danskih pomoraca objavio da su izraelski trgovci prevozili oružje za Iran&lt;ref&gt;[http://www.upi.com/Archives/1986/09/13/Danes-say-Israel-ships-weapons-to-Iran/1847526968000/ Danes say Israel ships weapons to Iran]. upi.com Archives Sept. 13, 1986&lt;/ref&gt;.
* 13. 9. - [[Jörg Haider]] dolazi na čelo [[Slobodarska stranka Austrije|Slobodarske stranke Austrije]] umesto vicekancelara Norberta Stegera - to izaziva vanredne izbore.
* [[14. 9.]] - [[Rat protiv droge]]: prva dama SAD [[Nancy Reagan]] se obraća naciji, pokreće kampanju ''[[Just Say No]]''. 
* 14 - [[22. 9.]] - Bitka u ulici Ryesgade: ulične tuče između skvotera i policije u [[Kopenhagen]]u.
* [[15. 9.]] - Počinje [[Urugvajska runda]] međunarodnih trgovačkih pregovora u okviru [[GATT]]-a - traje do 1994. i vodi osnivanju [[Svetska trgovinska organizacija|Svetske trgovinske organizacije]]
* septembar - U [[DR Afganistan|Afganistanu]] osnovana Komisija nacionalnog kompromisa s ciljem kontakta između vlade i pobunjenika.
* [[17. 9.]] - Bomba u pariskoj ulici Rennes ispred robne kuće Tati - sedam mrtvih, pripisano Hezbolahu i libanskim grupama.
* [[18. 9.]] - Tri člana grupe [[Crvena jabuka (bend)|Crvena jabuka]] doživeli saobraćajnu nesreću kod [[Jablanica (BiH)|Jablanice]] - fatalnu za [[Dražen Ričl|Dražena Ričla]] († 1. 10.) i [[Aljoša Buha|Aljošu Buhu]].
[[Datoteka:Zgrada SANU u Knez Mihailovoj 02.JPG|mini|240px|Zgrada [[SANU]]]]
* [[24.9.|24]] - [[25. 9.]] - Beogradske ''[[Večernje novosti]]'' objavljuju nacrt '''[[Memorandum SANU|Memoranduma SANU]]'''.
* [[25. 9.]] - [[Operacija Ciklon]]: u Afganistanu prvi put upotrebljen &quot;[[FIM-92 Stinger|stinger]]&quot; - oboren jedan sovjetski [[Mil Mi-24]], što se obično smatra prekretnicom rata.

=== Oktobar/Listopad ===
* [[1. 10.]] - Predsednik SAD Regan potpisao ''Goldwater–Nichols Act'' - važne promene u departmanu odbrane.
* [[2. 10.]] - Počele su sankcije [[SAD]] protiv [[apartheid]]a u [[Južnoafrička Republika|Južnoj Africi]].
* [[3. 10.]] - Eksplozija na sovjetskoj podmornici [[K-219]] u Atlantiku, tone tri dana kasnije.
* [[5. 10.]] - Islamizacija Pakistana pod [[Muhammad Zia-ul-Haq|Zia-ul-Haqom]]: donesen zakon o blasfemiji.
* [[8. 10.]] - Američki državljanin Petar Ivezaj osuđen u Titogradu na sedam godina zatvora zbog &quot;neprijateljskih aktivnosti&quot; (demonstracije u SAD 1982), neki kongresmeni traže zabranu trgovine sa Jugoslavijom zbog ovakvih slučajeva&lt;ref&gt;[http://www.upi.com/Archives/1986/10/08/A-judge-sentenced-a-naturalized-American-citizen-to-seven/4819529128000/ A judge sentenced a naturalized American citizen to seven...]. upi.com Archives Oct. 8, 1986&lt;/ref&gt; - Ivezaj oslobođen i vraća se u SAD već 16-og.
* [[9. 10.]] - U SAD pokrenuta ''[[Fox Broadcasting Company]]'', prvi uspešan konkurent tri velike TV mreže.
* [[10. 10.]] - Zemljotres u [[El Salvador]]u, 1.500 mrtvih.
* [[11. 10.|11]] - [[12. 10.]] - [[Samit u Rejkjaviku]], drugi sastanak Regana i Gorbačova - Gorbačov predložio eliminisanje sveg nuklearnog oružja u roku od deset godina, pod uslovom da istraživanje za [[Strateška obrambena inicijativa|SDI]] bude ograničeno na laboratorije, što je Regan odbio.
* [[12. 10.]] - Otvoren civilni aerodrom u [[Niš]]u (&quot;Car Konstantin&quot;).
* oktobar - Kongres slovenačkih novinara: iz statuta izbačena odredba o privrženosti marksizmu-lenjinizmu.
* [[17. 10.]] - [[Beograd]] ne uspeva da dobije [[Olimpijada 1992|Olimpijske igre 1992.]] - u prva dva kruga glasanja su ispali [[Amsterdam]] i [[Birmingham]], a Beograd je imao više glasova i od [[Brisbane]]-a. U trećem i odlučujućem krugu najviše glasova ima [[Barcelona]], zatim [[Pariz]], Brizbejn pa Beograd.
* [[19. 10.]] - Prvi predsednik [[Mozambik]]a [[Samora Machel]] poginuo u avionskoj nesreći. Naslediće ga [[Joaquim Chissano]] (do 2005).
* [[21. 10.]] - {{flag|Maršalovi Otoci}} postaju suverena država u slobodnoj asocijaciji sa SAD.
* 21. 10. - SAD naredile proterivanje 55 sovjetskih diplomata - u martu su zatražili da se za 170 ljudi smanji broj personala u sovjetskoj, ukrajinskoj i beloruskoj misiji pri UN, koje smatraju žarištem špijuna.
* [[24. 10.]] - U [[New York Times]]-u objavljen članak &quot;Srbi žale svoju sudbinu u jugoslovenskoj federaciji&quot;: svi od domaćica do akademika se žale na ekonomski i politički položaj svog naroda&lt;ref&gt;Binder, David (October 24, 1986). [http://www.nytimes.com/1986/10/24/world/serbs-bewail-their-lot-in-the-yugoslav-federation.html Serbs Bewail Their Lot in the Yugoslav Federation]. '' New York Times''&lt;/ref&gt;.
* [[26. 10.]] - Posle 41 godine gradnje, posvećena crkva [[Hallgrímskirkja]] (&quot;Hallgrímurova crkva&quot;) u [[Reykjavik]]u.
* [[27. 10.]] - &quot;Big Bang&quot; na [[London Stock Exchange|londonskoj berzi]]: promena pravila, deregulacija, uvod u elektronsko poslovanje.
*   27. 10. - [[Rat protiv droge]] u SAD: stupio na snagu Zakon protiv zloupotrebe droge, naročito je oštar za korisnike [[crack]]a (obično crnci), za razliku od korisnika [[kokain]]a (obično bogati belci).
* 27. 10. - Prvi verski susret u [[Assisi]]ju.

* jesen - Specijalni broj &quot;Nove revije&quot;, sa prilozima za slovenački nacionalni program, koji se priprema od 1985, spreman je za štampu, što je odloženo do januara zbog negativnih reakcija na Memorandum SANU. Promene ustava su prihvatljive samo u pravcu veće samostalnosti Slovenije, ideal je nezavisnost.&lt;ref&gt; Jović 2003, 432&lt;/ref&gt;

=== Novembar/Studeni ===
* [[1. 11.]] - Požar u [[Sandoz]]ovom skladištu agrohemikalija kod Bazela izaziva ekološku katastrofu u [[Rajna|Rajni]] (spekulacije o umešanosti [[KGB]]-a).
* 1. 11. - Izašao prvi broj [[Politika (novine)|Politikinog]] magazina &quot;Ana&quot; (ugašen 2008. godine)
* [[2. 11.]] - Grupa Islamski džihad u Bejrutu oslobodila jednog američkog taoca.
* [[3. 11.]] - [[Iran-Kontra afera]]: jedan libanski magazin objavljuje da su Amerikanci tajno prodavali oružje Iranu, u zamenu za oslobađanje sedam američkih talaca u Libanu.
* 3. 11. - {{flagicon|Mikronezija}} [[Savezne Države Mikronezije]] postaju suverene u [[Sporazum o slobodnom udruživanju|Sporazumu o slobodnom udruživanju]] sa SAD. 
* [[4. 11.]] - Kongresni izbori u SAD: demokrati dobili većinu u Senatu i povećali je u Predstavničkom domu. Među novim senatorima su [[John McCain]], [[Harry Reid]] i [[Tom Daschle]].
* 4. 11. - [[Sjeverni Marijanski Otoci]] postaju [[komonvelt (ostrvsko područje SAD)|komonvelt SAD]] (najjužniji otok [[Guam]] je od ranije zasebna teritorija SAD).
* [[6. 11.]] - Civilni [[Boeing CH-47 Chinook]] pao u more kod [[Shetland]]a - sa 45 mrtvih, to je najgora civilna helikopterska nesreća.
* [[10. 11.]] - U [[Frankfurt]]u ubijen [[Ljubomir Magaš]] - Ljuba Zemunac.
* [[11. 11.]] - [[Sperry Corporation|Sperry]] i [[Burroughs Corporation|Burroughs]] se ujedinili u [[Unisys]].
* [[14. 11.]] - Sudar voza i autobusa kod [[Aleksa Šantić (Sombor)|Alekse Šantića]] blizu Sombora - devet mrtvih. U somborskoj stanici šinobus udario u lokomotivu, ima pet teže povređenih.
* [[17. 11.]] - U Parizu ubijen direktor Renaulta Georges Besse, leva radikalna organizacija ''Action Directe'' preuzima odgovornost ali poriče na suđenju.
[[Datoteka:Lloyd's building from Leadenhall Street.jpg|mini|160px|[[Lloyd's building]]]]
* [[18. 11.]] - U Londonu otvorena inovativna [[Lloyd's building]], nazvana i ''the Inside-Out Building'' - već 2011. stavljena na listu zgrada od istorijskog ili arhitektonskog značaja. 
* [[20. 11.]] - Protesti u [[Kraljevo|Kraljevu]] zbog [[fenol]]a i teških metala u [[Ibar|Ibru]] (vodosnabdevanje otežano od [[1984]]).
* [[22. 11.]] - [[Mike Tyson]] (20) osvojio svoju prvu titulu, u organizaciji WBC.
* [[23. 11.]] - Vanredni izbori u Austriji: [[Socijaldemokratska partija Austrije|socijaldemokrati]] gube mesta ali ostaju najveća partija, u januaru će formirati veliku koaliciju sa [[Austrijska narodna stranka|narodnjacima]].
* [[24. 11.]] - [[Babrak Karmal]] smenjen s položaja predsednika Prezidijuma Revolucionarnog veća Afganistana, dobija stan i daču u Moskvi. Novi ustav Afganistana, usvojen 29. 11., ukinuo apsolutni veto šefa države.
* 24. 11. - Bankrot ''McLean Industries'' [[Malcom McLean|Malcoma McLeana]], vlasnika ''[[United States Lines]]'' - dug 1,2 milijarde dolara, dotad najveći bankrot u američkoj istoriji. Ekspanzija flote štedljivim ali sporim brodovima se pokazala neekonomičnom u vreme jeftine nafte.
* [[25. 11.]] - Jak zemljotres u [[knin]]sko-[[Bosansko Grahovo|grahovskom]] području, ima materijalne štete i povređenih.
* 25. 11. - Državni tužilac SAD objavljuje da je profit od prodaje oružja Iranu bio nelegalno usmeravan nikaragvanskim kontrašima ([[Oliver North|Northova]] ideja). Savetnik za nacionalnu sigurnost [[John Poindexter]] daje ostavku.
* 25. 11. - Zvanično otvoren [[Most kralja Fahda]]: niz mostova i uzdignutih puteva dužine 25&amp;nbsp;km povezuje [[Saudi Arabija|Saudi Arabiju]] i [[Bahrein]].
* [[26. 11.]] - Afera [[Iran-Kontra afera|Iran-Kontra]]: predsednik Regan objavljuje stvaranje komisije, nazvana Towerova komisija, koja će ispitati skandal i poriče svoju umešanost.
* [[28. 11.]] - Održana zvanična proslava otvorenja [[visoko|visočke]] dvorane utakmicom između [[RK Bosna (Visoko)]] i [[RK Borac (Banja Luka)]].

=== Decembar/Prosinac ===
[[Datoteka:Main hall of the Musée d'Orsay, Paris 13 June 2015.jpg|mini|200px|''[[Musée d'Orsay]]'', Glavna dvorana]]
* [[1. 12.]] - U Parizu otvoren ''[[Musée d'Orsay]]'' s najvećom kolekcijom impresionista i postimpresionista.
* [[5. 12.]] - [[Narodna banka Jugoslavije]] će zbog visoke inflacije povući sitne kovanice iz opticaja i uvesti veću novčanicu.
* 5. 12. - U kineskom gradu Hefeiu počinju studentske demonstracije zbog inflacije i korupcije, šire se i u neke druge gradove, traju do polovine januara - generalni sekretar KPK [[Hu Yaobang]] će biti smenjen zbog &quot;liberalnog&quot; stava.
* [[6. 12.]] - Afera Malik Oussekine: student uhapšen u Parizu tokom protesta zbog predložene reforme univerziteta i ograničenja imigracije, umro u pritvoru - pojačani protesti i napuštanje predloga.
* [[7. 12.]] - Razoran zemljotres u bugarskoj [[Stražica (Bugarska)|Stražici]].
* [[8. 12.]] - Šef SKS Slobodan Milošević u Kragujevcu: Srbija ne traži da bude više republika od drugih ali ni manje; za izlazak iz krize su potrebni promena Ustava i Zakona o odruženom radu.
* ca. 13. 12. - &quot;Naci žur&quot; ili &quot;bal crnih košulja&quot;&lt;ref&gt;[https://istorijskenovine.unilib.rs/view/index.html#panel:pp|issue:UB_00064_19870131|page:7 &quot;Borba&quot;, 31. jan. 1987, str. 7]&lt;/ref&gt; kod [[Isidora Bjelica|Isidore Bjelice]] u Sarajevu izaziva kontroverze.
* [[14. 12.|14]] - [[23. 12.]] - Eksperimentalni avion [[Rutan Voyager]] obleteo svet bez zaustavljanja i dopunjavanja.
* 15 - [[18. 12.]] - Na VI kongresu KP Vijetnama pokrenuta politika ''[[Đổi mới]]'' (&quot;Obnova&quot;) unošenja tržišnih principa umesto komandne ekonomije.
* decembar - U službi je [[LGM-118 Peacekeeper]], ranije poznata kao MX, američka interkontinentalna balistička raketa s više bojevih glava (do 2005).
* [[16. 12.]] - Zemljotres kod [[Novi Vinodolski|Novog Vinodolskog]], manja materijalna šteta.
* 16. 12. - Smenjen Prvi sekretar KP Kazahstana Dinmuhamed Kunajev i zamenjen Genadijem Kolbinom, čovekom van republike - to izaziva trodnevne proteste &quot;[[Želtoksan]]&quot; sa ljudskim žrtvama.
* [[18. 12.]] - Osnovana Grupa iz Rija, od 2010. [[Zajednica latinoameričkih i karipskih država]].
* [[19. 12.]] - Sovjetskom disidentu [[Andrej Saharov|Andreju Saharovu]] dozvoljen povratak u Moskvu posle šestogodišnjeg unutrašnjeg egzila u [[Nižnji Novgorod|Gorki]].
* 19. 12. - Prikazan film ''[[Platoon (film)|Platoon]]''.
* [[20. 12.]] - Otvorena je nova [[brana Marib]] u Jemenu, nedaleko od stare.
* [[23. 12.]] - Predsedništvo SFRJ odbilo molbu za pomilovanje Andrije Artukovića.
* [[24. 12.]] - Presedan: ljubljanski nadbiskup [[Alojzij Šuštar]] poželeo srećan Božić preko radija, a predsednik republičkog Socijalističkog saveza [[Jože Smole]] juče čestitao vernicima preko televizije&lt;ref&gt;[http://www.upi.com/Archives/1987/01/07/Newspapers-break-precedent-print-Christmas-message/4291536994000/ Newspapers break precedent, print Christmas message]. upi.com Archives Jan. 7, 1987&lt;/ref&gt;. U splitskom brodogradilištu pored mesnog obroka nude i ribu (još 1983. je 47% anketiranih želelo posni obrok za blagdan).&lt;ref&gt;[https://istorijskenovine.unilib.rs/view/index.html#panel:pp|issue:UB_00064_19861229|page:4 &quot;Borba&quot;, 29. dec. 1986, str. 4]&lt;/ref&gt;
* 24. 12. - U Argentini donesen zakon br. 23492, poznatiji kao ''Ley de Punto Final'', jer se njima stavlja tačka na istragu i procesuiranje za političko nasilje u [[Proces nacionalne reorganizacije|vreme diktature]] (opozvan 2003).
* [[31. 12.]] - Nezadovoljni zaposlenici podmetnuli požar u hotel Dupont Plaza u [[San Juan]]u na Portoriku, 96 mrtvih.

=== Kroz godinu ===

* Prosečna kupovna moć Jugoslovena se vratila u [[1968]]. (&quot;Večernje novosti&quot;)
* &quot;Finansijski kolaps&quot; u Crnoj Gori, Makedoniji i na Kosovu: prezaduženost nerazvijenih.&lt;ref&gt;[https://istorijskenovine.unilib.rs/view/index.html#panel:pp|issue:UB_00064_19861213|page:5 &quot;Borba&quot;, 13. dec. 1986, str. 5]&lt;/ref&gt;
* U SFRJ je bilo 927 štrajkova sa 93.794 sudionika.&lt;ref&gt; Jović 2003, 405&lt;/ref&gt;
* Izgrađene [[UNITIC poslovno upravne zgrade]] u [[Sarajevo|Sarajevu]].
* '' Yugo America Inc.'' prodao 35.959 automobila Yugo GV ove godine u SAD, prvobitni cilj od 60.000 nije dostignut jer je bilo potrebno napraviti 170 izmena&lt;ref&gt;[http://www.upi.com/Archives/1987/01/06/Yugo-says-1986-sales-hampered-by-availability/1797536907600/ Yugo says 1986 sales hampered by availability]. upi.com Archives Jan. 6, 1987&lt;/ref&gt;.
* Finansijske usluge su pretekle proizvodnju po udelu u BDP Sjedinjenih Država - ekonomski i populaciono depresirani bivši industrijski krajevi se nazivaju ''[[Rust Belt]]''.

== 1986. u temama ==
* [[Televizija]]. TV serije: &quot;[[Sivi dom]]&quot; (snim. 1984-85), &quot;Noć punog meseca&quot;, &quot;Frka&quot;, &quot;Odlazak ratnika, povratak maršala&quot;, &quot;Smešne i druge priče&quot;, &quot;16 puta Bojan&quot;, &quot;Daj mi krila jedan krug&quot; (snim. 1985), &quot;Znamenite žene srpske prošlosti&quot; (TV Beograd); &quot;Dosije&quot;, &quot;Putovanje u Vučjak&quot; 1986-87 (TV Zagreb); &quot;Misija majora Atertona&quot;, &quot;Mak i Zak&quot;, &quot;Vrijeme prošlo - vrijeme sadašnje&quot;, &quot;Znak&quot; (TV Sarajevo).
* Neki [[Popis jugoslavenskih filmova|domaći filmovi]]: &quot;[[Šmeker (film)|Šmeker]]&quot;, &quot;[[Majstor i Šampita]]&quot;, &quot;[[Crna Marija]]&quot;, &quot;[[Sekula i njegove žene]]&quot;, &quot;[[Lepota poroka]]&quot;, &quot;[[Dobrovoljci (film)|Dobrovoljci]]&quot;, &quot;[[Lijepe žene prolaze kroz grad]]&quot;, &quot;[[Srećna nova ‘49]]&quot;, &quot;[[Posljednji skretničar uzanog kolosjeka]]&quot;, &quot;[[Večernja zvona]]&quot;, &quot;[[Obećana zemlja (1986)|Obećana zemljа]]&quot;, &quot;[[Od zlata jabuka (film)|Od zlata jabuka]]&quot; (→ [[:Kategorija:Filmovi 1986.]]).
* Neki domaći muzički/glazbeni albumi&lt;ref&gt;[https://www.discogs.com/search/?format_exact=LP&amp;format_exact=Album&amp;year=1986&amp;decade=1980&amp;country_exact=Yugoslavia Explore Yugoslavia LP Album from 1986 on Discogs]. discogs.com (pristup. 5. 7. 2016.)&lt;/ref&gt;:
** Pop/rock: &lt;small&gt;[[Riblja čorba]]&lt;/small&gt;: &quot;Osmi nervni slom&quot;; &lt;small&gt;[[Bijelo dugme]]&lt;/small&gt;: &quot;Pljuni i zapjevaj, moja Jugoslavijo&quot;; &lt;small&gt;[[Električni orgazam]]&lt;/small&gt;: &quot;Distorzija&quot;; &lt;small&gt;[[Disciplina kičme]]&lt;/small&gt;: &quot;Svi za mnom!&quot;; &lt;small&gt;[[Ekatarina Velika]]&lt;/small&gt;: &quot;S’ vetrom uz lice&quot;; &lt;small&gt;[[Bajaga i instruktori]]&lt;/small&gt;: &quot;Jahači magle&quot;; &lt;small&gt;[[Kerber (muzička grupa)|Kerber]]&lt;/small&gt;: &quot;Seobe&quot;; &lt;small&gt;[[Merlin]]&lt;/small&gt;: &quot;Teško meni sa tobom (a još teže bez tebe)&quot;; &lt;small&gt;[[Osmi putnik (sastav)|Osmi putnik]]&lt;/small&gt;: &quot;Ulična molitva&quot;; &lt;small&gt;[[Crvena jabuka]]&lt;/small&gt;: &quot;Crvena jabuka&quot;; &lt;small&gt;[[Đavoli (glazbeni sastav)|Đavoli]]&lt;/small&gt;: &quot;Ljubav i moda&quot;; &lt;small&gt;[[Plavi orkestar]]&lt;/small&gt;: &quot;Smrt fašizmu&quot;; &lt;small&gt;[[Leb i sol]]&lt;/small&gt;: &quot;Zvučni zid&quot;; &lt;small&gt;[[Đorđe Balašević]]&lt;/small&gt;: &quot;Bezdan&quot;; &lt;small&gt;[[Galija (muzička grupa)|Galija]]&lt;/small&gt;: &quot;Digni ruku&quot;; &lt;small&gt;[[Tonny Montano]]&lt;/small&gt;: &quot;Tonny Montano&quot;; &lt;small&gt;[[Poslednja igra leptira]]&lt;/small&gt;: &quot;Grudi moje balkanske&quot;; &lt;small&gt;[[Neki to vole vruće (bend)|Neki to vole vruće]]&lt;/small&gt;: &quot;Jeans generacija&quot;; &lt;small&gt;[[Zana Nimani]]&lt;/small&gt;: &quot;Noćas pevam samo tebi&quot;; &lt;small&gt;[[Jakarta (muzička grupa)|Jakarta]]&lt;/small&gt;: &quot;Bomba u grudima&quot;; 
** Zabavni: &lt;small&gt;[[Hari Mata Hari]]&lt;/small&gt;: &quot;Ne bi te odbranila ni cijela Jugoslavija&quot;; &lt;small&gt;[[Boris Novković]]&lt;/small&gt;: &quot;Kuda idu izgubljene djevojke&quot;; &lt;small&gt;[[Magazin (grupa)|Magazin]]&lt;/small&gt;: &quot;Put putujem&quot;; [[Novi fosili]]: &quot;Za dobra stara vremena&quot;; &lt;small&gt;[[Neda Ukraden]]&lt;/small&gt;: &quot;Šaj, šaj&quot;; &lt;small&gt;[[Doris Dragović]]&lt;/small&gt;: &quot;Željo moja&quot;; 
** Folk: &lt;small&gt;[[Nervozni poštar]]&lt;/small&gt;: &quot;Zapamti, ja sam gazda&quot;; &lt;small&gt;[[Dragana Mirković]]&lt;/small&gt;: &quot;Spasi me samoće&quot;; &lt;small&gt;[[Miroslav Ilić]]&lt;/small&gt;: &quot;Tebi&quot;; &lt;small&gt;[[Lepa Brena]] &amp; Slatki greh&lt;/small&gt;: &quot;Voli me, voli&quot; i &quot;Uske pantalone&quot;; &lt;small&gt;[[Halid Muslimović]]&lt;/small&gt;: &quot;Mama ne da da te diram&quot;; &lt;small&gt;[[Ljubiša Stojanović Louis|Louis]]&lt;/small&gt;: &quot;Srcem i dušom&quot;; &lt;small&gt;[[Ljuba Aličić]]&lt;/small&gt;: &quot;Samo ona može u život da me vrati&quot;; &lt;small&gt;[[Dobrivoje Topalović]]&lt;/small&gt;: &quot;Crno vino&quot;; &lt;small&gt;[[Zorica Marković]]&lt;/small&gt;: &quot;Otrove moj&quot;; &lt;small&gt;[[Rade Jorović]]&lt;/small&gt;: &quot;Tiha voda ruši stene&quot;; &lt;small&gt;[[Halid Bešlić]]&lt;/small&gt;: &quot;Otrov&quot; i &quot;Zajedno smo jači&quot;.
** Debitantski albumi (ne mora biti početak karijere): Osmi putnik, Tonny Montano, Crvena jabuka, [[Tutti Frutti Band]], Boris Novković, Đavoli, [[Mira Kosovka]], [[Dragan Kojić Keba]], [[Suzana Perović]], [[Kaliopi]], [[Van Gogh (muzički sastav)|Van Gogh]]... (→ [[:Kategorija:Albumi 1986.]])
* Neka vozila uvedena 1986:
&lt;gallery&gt;
Opel Omega A front 20090430.jpg|[[Opel Omega]] (Evropski auto godine '87)
Audi 80 B3 front 20081201.jpg|[[Audi 80]] B3
ALEKO M-2141S (front view).jpg|[[Moskvič-2141 Aleko]]
1992 Jeep YJ.JPG|[[Jeep Wrangler]] YJ
Citroen AX rear 20080320.jpg|[[Citroën AX]]
Ford Escort MK4 front 20081215.jpg|[[Ford Escort]] 4. gen.
1989 FIAT Panda.jpg|[[Fiat Panda]] facelift
&lt;/gallery&gt;

== Rođenja ==
{{glavni članak|:Kategorija:Rođeni 1986.}}
=== Januar/Siječanj &amp;ndash; Mart/Ožujak ===
* [[2. 1.]] - [[Asa Akira]], glumica, model
*   2. 1. - [[Igor Marenić]], jedriličar 
* [[3. 1.]] - [[Nikola Peković]], crnogorski košarkaš
* [[6. 1.]] - [[Irina Šejk]], ruski model
* [[19. 1.]] - [[Šime Fantela]], jedriličar 
* [[24. 1.]] - [[Mischa Barton]], britansko-američka filmska i TV glumica
* [[29. 1.]] - [[Simon Vukčević]], crnogorski fudbaler
* [[30. 1.]] - [[Anita Berisha]], glumica, TV voditeljica
* [[5. 2.]] - [[Vedran Ćorluka]], hrvatski nogometaš
* [[10. 2.]] - [[Viktor Troicki]], srpski teniser
* [[11. 2.]] - [[Gabriel Boric]], predsjednik Čilea
* [[24. 2.]] - [[Aleksandar Ivović]], crnogorski vaterpolista 
* [[28. 2.]] - [[Đorđe Terzin]], srpski politikolog i socijalni radnik
* [[7. 3.]] - [[Natko Zrnčić-Dim]], hrvatski alpski skijaš
* [[14. 3.]] - [[Jamie Bell]], glumac
* [[17. 3.]] - [[Edin Džeko]], bosanskohercegovački nogometaš
* [[18. 3.]] - [[Lykke Li]], švedska kantautorka
* [[28. 3.]] - [[Lady Gaga]], američka muzičarka
* [[29. 3.]] - [[Petra Cicvarić]], hrvatska glumica
* [[30. 3.]] - [[Sergio Ramos]], fudbaler

=== April/Travanj &amp;ndash; Jun/Lipanj ===
* [[1. 4.]] - [[Dejan Borovnjak]], srpski košarkaš
* [[3. 4.]] - [[Amanda Bynes]], glumica, modni kreator
* [[9. 4.]] - [[Lejla Hot]], pevačica
* [[18. 4.]] - [[Jakov Gojun]], hrvatski rukometaš 
* [[22. 4.]] - [[Amber Heard]], glumica, model
* [[27. 4.]] - [[Elena Risteska]], makedonska pevačica
* 27. 4. - [[Dinara Safina]], teniserka
* [[13. 5.]] - [[Robert Pattinson]], glumac 
* 13. 5. - [[Alexander Rybak]], pevač, pobednik Evrovizije
* [[16. 5.]] - [[Megan Fox]], glumica, model
* [[21. 5.]] - [[Mario Mandžukić]], hrvatski nogometaš
* [[25. 5.]] - [[Geraint Thomas]], velški biciklista 
* [[30. 5.]] - [[Claudia Beni]], hrvatska pjevačica
* [[3. 6.]] - [[Rafael Nadal]], teniser
* [[11. 6.]] - [[Shia LaBeouf]], američki glumac
* [[13. 6.]] - [[Ashley Olsen]] i [[Mary-Kate Olsen]], glumice, TV osobe
*   13. 6. - [[Tonči Stipanović]], jedriličar 
* [[15. 6.]] - [[Stoya]], glumica
* [[16. 6.]] - [[Žarko Šešum]], rukometaš
* [[18. 6.]] - [[Ante Rukavina]], hrvatski nogometaš
* 18. 6. - [[Richard Gasquet]], teniser
* [[24. 6.]] - [[Bojana Stamenov]], pevačica

=== Jul/Srpanj &amp;ndash; Septembar/Rujan ===
* [[2. 7.]] - [[Lindsay Lohan]], glumica, pevačica
* [[25. 7.]] - [[Hulk (fudbaler)|Hulk]], brazilski fudbaler
* [[21. 8.]] - [[Usain Bolt]], atletičar
* [[27. 8.]] - [[Sebastian Kurz]], kancelar Austrije
* [[28. 8.]] - [[Gilad Šalit]], izraelski vojnik, talac
* [[30. 8.]] - [[Anesa Kajtazović]], američka političarka
* [[1. 9.]] - [[Gaël Monfils]], teniser
* [[2. 9.]] - [[Stevan Fedi]], crnogorski pevač
* [[11. 9.]] - [[Uroš Tripković]], srpski košarkaš
* [[15. 9.]] - [[Sanja Jovanović]], hrvatska plivačica

=== Oktobar/Listopad &amp;ndash; Decembar/Prosinac ===
* [[5. 10.]] - [[Novica Veličković]], srpski košarkaš
* [[23. 10.]] - [[Jovanka Radičević]], crnogorska rukometašica
* [[24. 10.]] - [[Drake (muzičar)|Drake]], kanadski muzičar
* [[8. 11.]] - [[Aaron Swartz]], programer, internet aktivista († [[2013]])
* [[11. 11.]] - [[Soraja Vučelić]], foto-model
* [[22. 11.]] - [[Oscar Pistorius]], atletičar
* 22. 11. - [[Zorana Arunović]], sportistkinja u streljaštvu
* [[24. 11.]] - [[Mirza Čardaklija]], bosanskohercegovački pjesnik
* [[1. 12.]] - [[Andrew Tate]], influenser 
* [[7. 12.]] - [[Jakov Milatović]], predsjednik Crne Gore 
* [[28. 12.]] - [[Ana Jelušić]], hrvatska skijašica
* [[30. 12.]] - [[Ellie Goulding]], kantautorka, multiinstrumentalista

== Smrti ==
{{glavni članak|:Kategorija:Umrli 1986.}}
=== Januar/Siječanj &amp;ndash; Februar/Veljača ===
* [[4. 1.]] - [[Christopher Isherwood]], engleski pisac (* [[1904]])
* 4. 1. - [[Radovan Zogović]], književnik, kritičar i prevodilac (* [[1907]])
* 4. 1. - [[Phil Lynott]], frontmen ''Thin Lizzy'' (* [[1949]])
* [[12. 1.]] - [[Hinko Bauer]], arhitekt (* 1908)
* [[14. 1.]] - [[Donna Reed]], glumica (* [[1921]])
* [[16. 1.]] - [[Stjepan Šulek]], skladatelj, ravnatelj (* [[1914]])
* [[18. 1.]] - [[Stana Đurić Klajn]], srpska muzikologinja (* [[1908]])
* [[23. 1.]] - [[Joseph Beuys]], njemački umjetnik (* [[1921]])
* [[24. 1.]] - [[L. Ron Hubbard]], SF pisac, osnivač sajentologije (* [[1911]])
* [[28. 1.]] - Sedam astronauta šatla ''Challenger''.
* [[4. 2.]] - [[Branko Pešić]], bivši gradonačelnik Beograda (* [[1922]])
* [[6. 2.]] - [[Minoru Yamasaki]], američki arhitekta (* [[1912]])
* [[11. 2.]] - [[Frank Herbert]], SF pisac (* [[1920]])
* [[18. 2.]] - [[Stana Đurić-Klajn]], srpska muzikologinja (* 1905, '08)
* [[19. 2.]] - [[André Leroi-Gourhan]], arheolog, paleoantropolog (* [[1911]])
* [[28. 2.]] - [[Olof Palme]], premijer Švedske (* [[1927]])

=== Mart/Ožujak &amp;ndash; April/Travanj ===
* [[4. 3.]] - [[Ding Ling]], književnica (* [[1904]])
* [[6. 3.]] - [[Georgia O'Keeffe]], umetnica (* [[1887]])
* [[14. 3.]] - [[Branko Pavlović]], profesor filozofije na FF BU (* [[1928]])
* 14. 3. - [[Mihailo Vukdragović]], kompozitor, dirigent, rektor MU u Bg. (* [[1900]])
* [[17. 3.]] - [[John Bagot Glubb]], britanski i jordanski general (* [[1897]])
* [[22. 3.]] - [[Andrej Frušić]], episkop sremski (* [[1916]])
* [[25. 3.]] - [[Jaroslav Šidak]], povjesničar (* [[1903]])
* [[29. 3.]] - [[Lavoslav Glesinger]], neuropsihijatar (* [[1901]])
* [[30. 3.]] - [[James Cagney]], američki glumac (* [[1899]].)
* 30. 3. - [[Drago Đurović]], vajar, slikar, pedagog (* [[1923]])
* [[11. 4.]] - Božidar Đorđević, srpski kardiolog (* [[1910]])
* [[14. 4.]] - [[Simone de Beauvoir]], francuska književnica (* [[1908]].)
* [[15. 4.]] - [[Jean Genet]], književnik, aktivista (* [[1910]])
* 15. 4. - [[Rade Jovanović (kantautor)|Rade Jovanović]], tekstopisac, kompozitor folk muzike (* [[1928]])
* [[17. 4.]] - [[Marcel Dassault]], proizvođač aviona (* [[1892]])
* [[22. 4.]] - [[Mircea Eliade]], istoričar religije, pisac (* [[1907]])
* [[23. 4.]] - [[Otto Preminger]], filmski režiser (* [[1906]])
* [[24. 4.]] - [[Antun Bonifačić]], hrvatski emigrantski novinar i političar (* [[1901.]])
* 24. 4. - [[Wallis Simpson]], vojvotkinja od Windsora (* [[1896]])

=== Maj/Svibanj &amp;ndash; Jun/Lipanj ===
* [[4. 5.]] - [[Branko Belan]], hrvatski filmski režiser, teoretičar filma, filmski i televizijski kritičar, romanopisac i novelist (* [[1912]])
* [[9. 5.]] - [[Tenzing Norgay]], nepalski šerpa (* [[1914]])
* [[15. 5.]] - [[Elio de Angelis]], vozač F1 (* [[1958]])
* [[23. 5.]] - Aleksandar Aca Trandafilović, narodni pevač (* [[1936]])
* 23. 5. - [[Altiero Spinelli]], evropski federalista (* [[1907]])
* 23. 5. - [[Sterling Hayden]], glumac (* [[1916]])
* [[24. 5.]] - [[Yakima Canutt]], kaskader, redatelj druge ekipe (* [[1895]])
* [[26. 5.]] - [[Gian-Carlo Coppola]], filmski producent, Francis Fordov sin (* [[1963]])
* [[30. 5.]] - [[Perry Ellis]], modni kreator (* [[1940]])
* [[13. 6.]]. - [[Benny Goodman]], američki džez muzičar (* [[1909]].)
* [[14. 6.]] - [[Jorge Luis Borges]], argentinski pisac (* [[1899]].)
* 14. 6. - [[Dimitrije Bogdanović]], srpski istoričar (* [[1930]])
* [[19. 6.]] - [[Coluche]], francuski komičar, glumac (* [[1944]])
* [[24. 6.]] - [[Miroslav Antić]], srpski pesnik (* [[1932]])

=== Jul/Srpanj &amp;ndash; Avgust/Kolovoz ===
* [[14. 7.]] - [[Raymond Loewy]], industrijski dizajner (* [[1893]])
* [[18. 7.]] - [[Stanley Rous]], bivši predsednik FIFA (* [[1895]])
* [[23. 7.]] - [[Marko Čelebonović]], slikar (* [[1902]])
* [[25. 7.]] - [[Vincente Minnelli]], filmski i pozorišni režiser (* [[1903]])
* [[26. 7.]] - [[W. Averell Harriman]], američki političar i diplomata (* [[1891]])
* [[5. 8.]] - [[Himzo Polovina]], pjevač sevdalinki (* [[1927]])
* [[8. 8.]] - [[Gordana Kosanović]], srpska glumica (* [[1953]])
* [[10. 8.]] - [[Chuck McKinley]], teniser (* [[1941]])
* [[22. 8.]] - [[Celâl Bayar]], bivši predsednik Turske (* [[1883]])
* [[27. 8.]] - [[Dragutin Mitić]], hrvatski tenisač (* [[1917]])
* [[31. 8.]] - [[Henry Moore]], skulptor (* [[1898]])
* 31. 8. - [[Urho Kekkonen]], bivši predsednik Finske (* [[1900]])

=== Septembar/Rujan &amp;ndash; Oktobar/Listopad ===
* [[6. 9.]] - [[Dragan Jeremić]], kritičar, filozof, estetičar (* [[1925]])
* [[10. 9.]] - [[Ivan Krajačić]], učesnik Španskog rata i NOB, društveno-politički radnik, narodni heroj (* [[1906]])
* [[12. 9.]] - [[Jacques Henri Lartigue]], fotograf, slikar (* [[1894]])
* [[16. 9.]] - [[Jaša Romano]], veterinar (* [[1908]])
* [[18. 9.]] - [[Aljoša Buha]], basist u [[Crvena jabuka (bend)|Crvenoj jabuci]] (* [[1962]].)
* [[25. 9.]] - [[Marija Čudina]], hrvatska pjesnikinja (* [[1937]].)
* [[30. 9.]] - [[Franz Burda]], nemački izdavač (* [[1903]])
* [[1. 10.]] - [[Dražen Ričl]] Zijo, gitarist i osnivač Crvene jabuke (* [[1962.]])
* [[3. 10.]] - [[Danilo Lekić]] Španac, borac, general-pukovnik JNA, diplomata, narodni heroj (* [[1913]])
* [[14. 10.]] - [[Stanoje Janković]], operski pevač - bariton (* [[1905]])
* [[19. 10.]] - [[Karlo Bulić]], hrvatski glumac (* [[1910]])
* [[31. 10.]] - [[Robert S. Mulliken]], fizičar, hemičar, nobelovac (* [[1896]])

=== Novembar/Studeni &amp;ndash; Decembar/Prosinac ===
* [[6. 11.]] - [[Nikanor Iličić]], episkop bački (* [[1906]])
* [[8. 11.]] - [[Vjačeslav Molotov]], sovjetski političar (* [[1890]])
* 8. 11. - [[Artur London]], bivši čehoslovački političar (* [[1915]])
* [[10. 11.]] - [[Ljubomir Magaš]], Ljuba Zemunac, beogradski kriminalac (* [[1948]])
* [[12. 11.]] - [[Erich Koch]], bivši rajhskomesar Ukrajine (* [[1896]])
* [[13. 11.]] - [[Dimitrije Vučenov]], književnik, kritičar, prevodilac (* [[1911]])
* nov. - [[Borivoje Jovanović (glumac)|Borivoje Jovanović]], glumac (* [[1918]])
* [[18. 11.]] - [[Gia Carangi]], supermodel (* [[1960]])
* [[19. 11.]] - [[Kosta Nađ]], učesnik Španskog rata i NOB, general armije JNA, narodni heroj i nosilac Ordena slobode (* [[1911]])
* [[23. 11.]] - [[Josip Hamm]], hrvatski filolog, lingvist i slavist (* [[1905]])
* [[29. 11.]] - [[Cary Grant]], američki filmski glumac (* [[1904]].)
* [[15. 12.]] - [[Omraam Mikael Ajvanov]], duhovni učitelj iz Bugarske (* 1900)
* [[17. 12.]] - [[Ante Raštegorac]], učesnik NOB, d-p. radnik, narodni heroj (* [[1923]])
* [[19. 12.]] - [[Zdenka Sertić]], hrvatska slikarica (* [[1899]].)
* [[21. 12.]] - [[Ivo Vitić]], hrvatski arhitekt (* [[1917]].)
* [[24. 12.]] - [[Milojko Ćišić]], elektroenergetičar (* [[1920]])
* [[29. 12.]] - [[Andrej Tarkovski]], sovjetski režiser (* [[1932]])
* 29. 12. - [[Harold Macmillan]], bivši britanski premijer (* [[1894]])

=== Kroz godinu ===
* [[Jovo Mijatović]], travar sa Romanije (* [[1886]])
* [[Zvonimir Furtinger]], novinar, književnik (* [[1912]])
* [[Muhamed Hadžijahić]], historičar (* 1918)

== Nobelova nagrada za 1986. godinu ==
* [[Nobelova nagrada za fiziku|'''Fizika''']]: [[Ernst Ruska]] (fundamentalan rad u [[elektronska optika|elektronskoj optici]] i za projekt prvog [[Elektronski mikroskop|elektronskog mikroskopa]]), [[Gerd Binnig]] i [[Heinrich Rohrer]] (projekt [[Skenirajući tunelski mikroskop|skenirajućeg tunelskog mikroskopa]])
* [[Nobelova nagrada za kemiju|'''Kemija''']]: [[Dudley R. Herschbach]], [[Yuan T. Lee]] i [[John C. Polanyi]] (doprinos u vezi dinamike hemijskih elementarnih procesa)
* [[Nobelova nagrada za fiziologiju ili medicinu|'''Fiziologija i medicina''']]: [[Stanley Cohen]] i [[Rita Levi-Montalcini]] (otkriće [[faktor rasta|faktora rasta]])
* [[Nobelova nagrada za književnost|'''Književnost''']]: [[Wole Soyinka]] (koji u širokoj kulturalnoj perspektivi i s poetskim prizvucima stvara dramu egzistencije)
* [[Nobelova nagrada za mir|'''Mir''']]: [[Elie Wiesel]] (svedok Holokausta, borac protiv ravnodušnosti)
* [[Nobelova nagrada za ekonomiju|'''Ekonomija''']]: [[James M. Buchanan]] (razvoj ugovornih i ustavnih osnova za [[teorija javnog izbora|teoriju ekonomskog i političkog donošenja odluka]])

== Povezano ==
* [[Kronologija raspada SFRJ]]

== Literatura ==
* [http://www.yurope.com/nasa-borba/arhiva/Apr97/2404/2404_26.HTM Covek koji je &quot;polozio ispit&quot; (Naša Borba)] (ima i Kalendar kosovskih događaja)
* Collier's Year Book 1987 (Microsoft Encarta 2004)
* [http://books.google.com/books?id=mLvmtKtUsIcC&amp;printsec=frontcover&amp;dq=Violations+of+the+Helsinki+accords,+Yugoslavia&amp;cd=1#v=onepage&amp;q&amp;f=false ''Violations of the Helsinki accords, Yugoslavia'' (Google Books)]

== Vanjske veze ==
* [http://osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/87-8-19.shtml Controversy Over Kosovar Petitions]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Louis Zanga, OSA-RFE
* [http://osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/87-8-23.shtml Kosovar Official Attacks Serbian Hard-Liners]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Louis Zanga, OSA-RFE
* [http://osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/87-8-3.shtml League of Communists of Yugoslavia (LCY)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160307070312/http://osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/87-8-3.shtml |date=2016-03-07 }}, Slobodan Stanković, Open Society Archives - Radio Free Europe
* [http://osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/13-13-127.shtml Eastern Europe, China, and the World Communist Movement in 1986] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160310022735/http://osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/13-13-127.shtml |date=2016-03-10 }}, Vladimir V. Kusin, OSA-RFE
* [http://osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/4-3-68.shtml The New Strong Men Of Kosovo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728062945/http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/4-3-68.shtml |date=2011-07-28 }}, Louis Zanga, OSA-RFE
* [http://osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/119-1-113.shtml Religious Trends in Eastern Europe] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728062928/http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/119-1-113.shtml |date=2011-07-28 }}, OSA-RFE

== Reference ==
{{reflist}}

;Literatura
* Jović, Dejan. ''Jugoslavija Država koja je odumrla''. Prometej Zagreb 2003

{{commonscat|1986}}

[[Kategorija:Godine]]</text>
      <sha1>hmoquux0qvbfglf8sck3i9979q1sm32</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Palatin</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23581</id>
    <revision>
      <id>42669319</id>
      <parentid>42447482</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T15:43:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aca</username>
        <id>108187</id>
      </contributor>
      <comment>+</comment>
      <origin>42669319</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8710" sha1="t1xbwo3h765uzx9v1ojhra089c1gugk" xml:space="preserve">{{slično}}
{{Vslika
| ime =Palatin
| izvorno_ime =&lt;small&gt;Mons Palatinus&lt;/small&gt;
| slika_panorama =Septimontium.gif
| veličina_slike =260px
| opis_slike =&lt;center&gt;[[Karta]] [[Sedam rimskih brežuljaka]]
| lokacija_ime   =[[Spisak država|Država]]	
| lokacija_info  ={{flag|Italija}}
| lokacija2_ime =[[Grad]] 
| lokacija2_info =[[Rim]]   	
}}
'''Palatin''' ([[latinski jezik|latinski]]: ''Mons Palatinus'', [[talijanski jezik|talijanski]]: ''Monte Palatino'') je najvažniji od [[sedam rimskih brežuljaka]], koji se uzdiže 40 [[metar]]a [[jug|južno]] od [[Rimski forum|Rimskog Foruma]], visoko 51 [[metar|m]], [[Dijametar|dijametra]] 1.740 [[metar|m]].&lt;ref name=brit/&gt;

Na Palatinu je osnovan grad Rim, to su potvrdila [[arheologija|arheološka]] iskapanja koja su otkrila nalaze od [[prahistorija|prahistorije]] do ruševina [[palača]] [[Rimski car|rimskih careva]].&lt;ref name=brit&gt;{{cite web
 | url =https://www.britannica.com/place/Palatine-Hill
 | title =''Palatine Hill''
 | accessdate =26.3. 2021.
 | language=engleski
 | publisher=Encyclopædia Britannica}}&lt;/ref&gt;

'''Palatin''' ([[Latinski jezik|lat]]. ''Palatium'' ili ''Palatinus mons'') je glavni od [[sedam rimskih brežuljaka]] i jedan od najstarijih delova [[italija]]nskoga grada [[Rim]]a. To je brdo visoko oko 70 metara, s jedne strane se spušta ka [[Rimski forum|Rimskom forumu]], a s druge strane na ''[[Circus Maximus]]''.

== Legenda ==

Prema [[Antički Rim|antičkim rimskim]] [[legenda]]ma, na Palatinu je vučica pronašla [[Romul i Rem|Romula i Rema]] i, nahranivši ih, održala u životu ove božanske blizance. Ova legenda o [[Osnivanje Rima|osnivanju Rima]] dalje kaže da je dvojicu blizanaca pronašao pastir [[Faustul]] te ih odgojio, zajedno sa svojom ženom [[Aka Larencija|Akom Larencijom]]. Nakon što su odrasli, Romul je odlučio na ovom mestu osnovati nov grad – Rim.

== Historija ==

[[Datoteka:Palatine Hill.jpg|thumb|250px|[[Avijarij]]i na Palatinu iz 17. veka]]

[[Arheologija|Arheološki]] su nalazi potvrdili da je najstarije naselje na teritoriji Rima bilo jednostavno selo, sastavljeno od koliba sa slamnatim krovom, koje se nalazilo na Palatinu, te da je to naselje nastalo negde u 10. ili 9. veku stare ere.

Mnoge istaknute ličnosti iz doba [[Rimska republika|Rimske republike]] (509–31. st. e.) imali su na Palatinu svoje vile, među njima i [[Hortenzije]], [[Ciceron]], [[Marko Licinije Kras]], [[Milon]] i [[Marko Antonije]]. Takođe, još uvek se mogu videti ostaci [[Rimsko carstvo|carskih]] palata: [[Oktavijan Avgust|Avgustove]] (živeo 63. st. e.–14. n. e.), [[Tiberije|Tiberija]] (živeo 42. st. e.–37. n. e.) i [[Domicijan]]a (51–96. n. e.). Avgust je na Palatinu, pored svoje kuće, dao sagraditi i [[hram Apolona Palatinskoga]].

Na Palatinu se održavala i svetkovina nazvala [[Luperkalije]] ''(Lupercalia)'', i upravo je na ovom mestu [[Evandar]] u [[Vergilije]]voj ''[[Eneida|Eneidi]]'' (knjiga VIII) pokazao [[Eneja|Eneji]] Luperkalovu pećinu.

Prema [[Tit Livije|Titu Liviju]], Palatin je svoje ime dobio po [[Arkadija|arkadskom]] naselju [[Palantij]]u ''(Pallantium)''. S druge strane, današnja reč &quot;palata&quot; potiče od ''Palatium''. Naime, car Avgust je otkupio Hortenzijevu kuću koja je postala središtem cele grupe zgrada koje su oko nje potom izgrađene i koje su skupno nazvane ''palatia'', dakle u množini. [[Neron]] je dao da se sagrade važni dodaci pre i nakon [[Veliki požar u Rimu|velikog požara]] 64. godine nove ere. Kada je [[Vizantija|vizantijski]] car [[Justinijan]] zauzeo Italiju u 6. veku nove ere, ova je palata postala sedište vizantijskog namesnika.

Opljačkan od [[Vandali|Vandala]] 455. godine, Palatin je, iako i dalje nastanjen, postepeno propadao. Oko [[1000]]. godine bio je već potpuno pust i u ruševinama. U periodu od 11. do 13. veka rimski [[Frangipani]] imali su na Palatinu svoj [[kaštel]]. U 16. veku veku uredio je kardinal [[Farnese]] na Palatinu čuveni vrt. Godine [[1920]]. počinju prva arheološka iskopavanja.

== Lokalitet ==

[[Datoteka:Palatineterracing.jpg|thumb|250px|Masivni [[potporni zid]]ovi koji su proširili područje Palatina za izgradnju carskog kompleksa građevina]]

Poslednjih godina renovira se jedna građevina na Palatinu, za koju se veruje da je bila kuća Avgustove supruge [[Livija|Livije]] (živela 58. st. e.–29. n. e.). Pored ove zgrade nalazi se [[Kibelin hram na Palatinu|Kibelin hram]], koji još uvek nije potpuno iskopan te nije otvoren za javnost. Iza ove strukture nalazi se Tiberijeva kuća, izgrađena tako da izgleda usečena u brdo.

Na [[Rimski forum]] gleda [[Flavijevska palata]], koja je najvećim delom izgrađena tokom vladavine [[Flavijevci|Flavijevske dinastije]] (69–96. n. e.), tj. careva [[Vespazijan]]a, [[Tit]]a i [[Domicijan]]a. Ova palata, koju je nekoliko kasnijih careva proširivalo i nadograđivalo, prostire se preko celog Palatina i s druge strane brežuljka gleda na ''[[Circus Maximus]]''. Veći deo palate koji se vidi s mesta ''Circus''-a izgrađen je tokom vladavine [[Septimije Sever|Septimija Severa]] (živeo 146–211. n. e.).

Severova [[palača]] se naslanja [[Domicijanov stadion]], koji predstavlja strukturu sličnu tipičnom [[Rimski cirkus|rimskom cirkusu]], ali je previše mala da bi se u njoj održavale [[utrke dvokolica]]. Stoga se namena ove strukture ne može pouzdano utvrditi, ali je ona možda bila mesto za nadmetanja u trčanju ili neka druga [[sport]]ska takmičenja.

Palatin je danas pretvoren u veliki [[muzej]] pod otvorenim nebom i može se posećivati tokom dana. Ulaz na Palatin je blizu [[Titov slavoluk|Titovog slavoluka]] na Rimskom forumu.

=== Iskopavanja ===

Tokom [[Oktavijan Avgust|Avgustove]] vladavine jedna oblast na Palatinu bila je prekopana u svrhu neke vrste arheološkog istraživanja, i tom su prilikom nađeni komadi grnčarije i alata iz vremena [[Bronzano doba|bronzanog doba]]. Avgust je to mesto proglasio &quot;prvobitnim rimskim naseljem&quot;. Moderna arheološka istraživanja precizno su identifikovala ovaj lokalitet s nalazima iz bronzanog doba, koji potiču iz vremena pre osnivanja Rima. Na Palatinu danas postoji muzej u kojem su izloženi nalazi iz prerimskim vremena.

Tamo je 1820. godine otkriven [[žrtvenik nepoznatom božanstvu]], za koji se ranije mislilo da je posvećen [[Aje Lokucije|Aju Lokuciju]].

Jula 2006. godine arheolozi su otkrili Palatinsku kuću, za koju veruju da je bilo mesto rođenja prvoga rimskog cara, Avgusta. Arheolozi su otktili deo hodnika i druge fragmente jedne strukture za koje veruju da predstavljaju &quot;veoma staru [[Aristokratija|aristokratsku]] kuću&quot;. Ova dvospratnica je, kako se čini, bila sagrađena oko jednog [[atrij]]a, sa zidovima oslikanim [[freska]]ma i podovima prekrivenim [[Mozaik|mozaicima]], a nalazi se na padini Palatina koja se spušta prema [[Koloseum]]u i [[Konstantinov slavoluk|Konstantinovom slavoluku]]. Kuće na Palatinu iz doba [[Rimska republika|republike]] nadzidane su palatama iz kasnijih vremena, nakon [[Veliki požar u Rimu|velikog požara u Rimu]] 64. godine nove ere, ali izgleda da to nije bio slučaj s ovom kućom. Primamljivo je zaključiti da je ova kuća ostavljena netaknutom iz nekog posebno važnog razloga. U prizemlju kuće nalazile su se tri prodavnice, koje su izlazile na [[Sveti put]] ''(Via Sacra)''.

== Galerija ==

&lt;gallery&gt;
Datoteka:RomaPalatinoDalCircoMassimo.jpg|Pogled iz ''[[Circus Maximus]]''-a
Datoteka:RomaPalatinoStadioEsedraSeveriana.JPG|[[Septimije Sever|Severov]] stadion
Datoteka:RomaPalatinoDomusAugustanaCortileInferiore.JPG|Unutrašnje dvorište [[Oktavijan Avgust|Avgustove]] kuće ''(Domus Augustana)''
Datoteka:RomaPalatinoPedagogiumDaAlto.JPG|''Pedagogium''
Datoteka:RomaPalatinoCriptoporticoNeroniano.jpg|Trem iz [[Neron]]ovog doba
Datoteka:RomaPalatinoClivusVictoriaeDomusTiberiana.JPG|&quot;Put Pobede&quot;, ''Domus Tiberiana''
Datoteka:RomaPalatinoOrtiFarnesianiUccelliera.jpg|Golubarnik u [[Farnese]]ovom vrtu
File:Palatine Hill from Colosseum 2011 1.jpg|Pogled iz Koloseum
&lt;/gallery&gt;

== Reference ==
{{reflist}}

== Vanjske veze ==
{{Commonscat|Palatine Hill}}
* [http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Gazetteer/Places/Europe/Italy/Lazio/Roma/Rome/_Texts/PLATOP*/Palatinus.html Samuel Ball Platner, ''A Topographical Dictionary of Ancient Rome'':] Palatine Hill
* [http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Gazetteer/Places/Europe/Italy/Lazio/Roma/Rome/Palatine/home.html The Palatine Hill: Two Millennia of Landscaping]
* {{cite web | title=Aerial view of Palatine Hill | work=Google Maps | url=http://maps.google.com/maps?q=rome,+italy&amp;ll=41.888948,12.486820&amp;spn=0.005023,0.008664&amp;t=h&amp;hl=en| access-date=October 14, 2005}}

{{Rimski brežuljci}}

[[Kategorija:Sedam rimskih brežuljaka]]</text>
      <sha1>t1xbwo3h765uzx9v1ojhra089c1gugk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Darko Trifunović</title>
    <ns>0</ns>
    <id>25495</id>
    <revision>
      <id>42669406</id>
      <parentid>42600472</parentid>
      <timestamp>2026-08-08T03:05:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 4 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>42669406</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20589" sha1="ipmhaf7u3a6pxbl0eh1smt2uqxp63iw" xml:space="preserve">{{Infokutija biografija
| ime = Darko Trifunović
| slika = Darko Trifunović.jpg
| širina_slike = 250p
| opis_slike =
| datum_rođenja = 20. novembar 1971.
| mjesto_rođenja = [[Beograd]], [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|SFR Jugoslavija]]
| datum_smrti =   
| mesto_smrti =
| ženski_pol =
}}
'''Darko Trifunović''' ([[Beograd]], [[20. novembar]] [[1971]]), srpski pravnik i profesor.

== Biografija ==
U Beogradu je završio osnovnu i srednju školu ([[Šesta beogradska gimnazija|Šestu gimnaziju]]). Nakon završene srednje upisao je studije na [[Pravni fakultet Univerziteta u Beogradu|Pravnom fakultetu Univerziteta u Beogradu]]. Magistrirao je 1999. na Univerzitetu Robert Kenedi u [[Cirih]]u (tema: „Međunarodno Krivično pravo - Međunarodni krivični sud; Politička manipulacija terminom genocid - Slučaj Srebrenica“) i stekao zvanje: Magistar pravnih nauka - specijalnost - rešavanje sukoba. U julu 2007. na [[Fakultet bezbednosti Univerziteta u Beogradu|Fakultetu bezbednosti Univerziteta u Beogradu]] odbranio je doktorsku disertaciju sa temom „Novi oblici terorizma u BiH“&lt;ref&gt;Fakultet bezbednosti Univerziteta u Beogradu: [http://www.fb.bg.ac.rs/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=591 „Doktorske disertacije“], 3.7.2007, pristup 26.5.2013&lt;/ref&gt; i oktobra 2008. promovisan je u doktora odbrane, bezbednosti i zaštite&lt;ref name=&quot;samit&quot;&gt;Fakultet bezbednosti Univerziteta u Beogradu: [http://www.fb.bg.ac.rs/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=275&amp;Itemid=258 „Promocija doktora nauka Fakulteta bezbednosti“], 27.10.2008, pristup 26.5.2013&lt;/ref&gt;.

On je takođe učesnik brojnih domaćih i međunarodnih konferencija, seminara i naučnih skupova, a u više evropskih i svetskih zemalja je učestvovao kao gostujući predavač.&lt;ref&gt;Fakultet bezbednosti Univerziteta u Beogradu: [http://www.fb.bg.ac.rs/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=749&amp;Itemid=258 „Fakultet bezbednosti na Svetskom samitu o protiv terorizmu“], 12-15.8.2010, pristup 26.5.2013&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Nezavisne novine: [http://www.nezavisne.com/novosti/bih/Stetna-turska-politika-na-Balkanu-a-posebno-u-BiH-135372.html „Štetna turska politika na Balkanu, a posebno u BiH“], Srna, 3.4.2012, pristup 26.5.2013&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Univerzitet u Beogradu: [http://www.bg.ac.rs/eng/en_newss.php?id=96 „Dr Darko Trifunovic has been Elected to the Position of the Visiting Professor at the Fudan University“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130619182716/http://www.bg.ac.rs/eng/en_newss.php?id=96 |date=2013-06-19 }}, 26.12.2011, pristup 26.5.2013 {{en}}&lt;/ref&gt;

* Član je i Upravnog odbora RIEAS (Instituta za američko-evropske studije)&lt;ref&gt;RIEAS: [http://www.rieas.gr/about-us/organization/336.html „Darko Trifunovic (PhD)“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130824135245/http://www.rieas.gr/about-us/organization/336.html |date=2013-08-24 }}, pristup 26.5.2013 {{en}}&lt;/ref&gt; sa sedištem u [[Atina|Atini]], Savetodavnog odbora Instituta za transnacionalne studije iz [[Minhen]]a, gostijući je predavač na FUDAN Univerzitetu u Šangaju &lt;ref&gt;Center for American Studies，Fudan University: [http://www.cas.fudan.edu.cn/view.en.php?id=1848 „Dr. Darko Trifunovic Comes to Visit“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121102121757/http://www.cas.fudan.edu.cn/view.en.php?id=1848 |date=2012-11-02 }}, 8.11.2011, pristup 26.5.2013 {{en}}&lt;/ref&gt; i stalni gostujući predavač u Centru za mećunarodne studije iz [[Šangaj]]a.&lt;ref&gt;Fakultet bezbednosti Univerziteta u Beogradu: [http://www.fb.bg.ac.rs/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=1851&amp;Itemid=258 „Šangajski institut za evropske studije - dr Darko Trifunović, plaketa o izboru u naučno zvanje“], pristup 26.5.2013&lt;/ref&gt;.
* Nakon [[Napadi 11. septembra 2001.|terorističkih napada u SAD 2001.]] angažovan je kao savetnik dva odvojena tima advokata žrtava (advokatske kancelarije Cozen O'Connor i Lloyd).
* Tokom održavanja [[Letnje olimpijske igre 2008.|Letnjih olimpijskih igara u Pekingu 2008]]. angažovan je od strane [[Kina|NR Kine]] kao prvi strani stručnjak po pitanju bezbednosti.&lt;ref&gt;Medija centar: [http://www.mc.rs/srpski-ekspert-angazovan-po-pitanju-bezbednosti-olimpijskih-igara-u-pekingu.4.html?eventId=6468 „Srpski ekspert angažovan po pitanju bezbednosti Olimpijskih igara u Pekingu“], 26.2.2008, pristup 26.5.2013&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Fakultet bezbednosti Univerziteta u Beogradu: [http://www.fb.bg.ac.rs/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=1852&amp;Itemid=258 „Poseta Jiao Tong univerzitetu“], pristup 26.5.2013&lt;/ref&gt;

Obavljao više važnih funkcija, a između ostalih:

* 17. jula 1998. godine, kao jedini predstavnik Srbije u nekoj delegaciji, učestvuje u stvaranju Međunarodnog stalnog krivičnog suda u Rimu;
* član Komisije za ratne zločine Vlade Republike Srpske;
* saradnik [[Institut za političke studije|Instituta za političke studije]] iz Beograda;
* sekretar Instituta za bezbednosne studije, Fakulteta bezbednosti Univerziteta u Beogradu;&lt;ref name=&quot;institut&quot;&gt;Fakultet bezbednosti Univerziteta u Beogradu: [http://www.fb.bg.ac.rs/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=32&amp;Itemid=2693 „Institut za bezbednosne studije“], pristup 26.5.2013&lt;/ref&gt;
* ekspert za pitanje terorizma u Ministarstvu Policije Republike Srpske
* član je savetodavnog tima Instituta za međunarodne studije&lt;ref&gt;Institut za međunarodne studije: [http://www.transnationalstudies.org/advisory.html Tim] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110509085543/http://www.transnationalstudies.org/advisory.html |date=2011-05-09 }}, pristup 265.2013 {{en}}&lt;/ref&gt;

Jedan je od tvoraca jedinstvene [[baza podataka|baze podataka]] terorista i organizovanog kriminala, projekta započetog 2007. godine, kao rezultat saradnje Fakulteta bezbednosti i [[Matematički fakultet Univerziteta u Beogradu|Matematičkog faklulteta u Beogradu]], koji se primenjuje u policiji, vojsci, školama.&lt;ref name=&quot;institut&quot; /&gt;&lt;ref&gt;Večernje novosti: [http://www.novosti.rs/vesti/naslovna/aktuelno.291.html:401379-Teroristi-u-srpskom-kompjuteru „Teroristi u srpskom kompjuteru“], 15.10.2012, pristup 26.5.2013&lt;/ref&gt; U nastavku projekta je razvoj aplikacija za detekciju lica, kao i razvoj mobilne [[android (operativni sistem)|android]] aplikacije koja će biti nadogradnja jedinstvenog modela baze podataka.&lt;ref&gt;Fakultet bezbednosti Univerziteta u Beogradu: [http://www.fb.bg.ac.rs/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=1545&amp;Itemid=258 „Bezbednost i prepoznavanje lica“], 9.10.2012, pristup 26.5.2013&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Terrorist and Organized Criminal Search: [http://www.tocsearch.com/index.php „About TOC-search?“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130528052714/http://www.tocsearch.com/index.php |date=2013-05-28 }}, pristup 26.5.2013 {{en}}&lt;/ref&gt;

== Revizionizam i teorije zavera ==
Trifunović je [[2002]]. za vladu [[Republika Srpska|Republike Srpske]] objavio &quot;Izveštaj o slučaju Srebrenica – I deo&quot; u kojem se negira [[masakr u Srebrenici]] i tvrdi da je događaj izmišljen zbog demoniziranja bosanskih Srba.&lt;ref name=&quot;Fischer&quot;&gt;{{cite book|author1=Fischer|author2=McDonald, Avril|title=Yearbook of international humanitarian law 2002|page=453-454|publisher=Asser Press|year=2005|ISBN=9067041890}}&lt;/ref&gt; Izveštaj su osudili zvaničnici [[UN|Ujedinjenih nacija]], preživele žrtve rata i sudije [[Haški tribunal|Haškog tribunala]], dok se vlada RS kasnije distancirala od Trifunovića.&lt;ref name=&quot;Denial&quot;&gt;{{cite news|author1=Tracy, Jen|author2=Rawles, Lee|author3=Krauthamer, Ky|author4=Gardner, Andrew|title=The Death of Denial|url=http://www.tol.cz/look/BRR/article.tpl?IdLanguage=1&amp;IdPublication=9&amp;NrIssue=1&amp;NrSection=6&amp;NrArticle=10948|work=Transitions Online|date=10. 11. 2003|access-date=2015-11-20|archivedate=2004-05-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20040515220108/http://www.tol.cz/look/BRR/article.tpl?IdLanguage=1&amp;IdPublication=9&amp;NrIssue=1&amp;NrSection=6&amp;NrArticle=10948|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt; [[Karla del Ponte]] komentirala je da su sastavljači izveštaja &quot;posve slepi, duboko neosetljivi i evidentno spremni blokirati sve napore da dođe do pomirenja, istine i pravde&quot;,&lt;ref name=&quot;SETimes-Srebrenica&quot;&gt;{{cite news|title=New Srebrenica Report Condemned|url=http://www.setimes.com/cocoon/setimes/xhtml/mk/features/setimes/features/2002/09/020904-SVETLA-001|publisher=SETimes.com|date=4 September 2002}}&lt;/ref&gt; a [[UK|britanski]] ministar spoljnih poslova [[Denis MacShane|Denis Mekšejn]] komentirao je da &quot;autori izveštaja spadaju u istu kategoriju sa [[Negiranje Holokausta|poricateljima Holokausta]]&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web|title=MacShane condemns report denying Srebrenica massacre|url=http://www.fco.gov.uk/servlet/Front/TextOnly?pagename=OpenMarket%2FXcelerate%2FShowPage&amp;c=Page&amp;cid=1007029394716&amp;to=true&amp;a=KArticle&amp;aid=1031136584195|publisher=Foreign &amp; Commonwealth Office (Archived at nationalarchives.gov.uk)|date=4. 9. 2009|access-date=2022-09-03|archive-date=2003-10-06|archive-url=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20031006173652/http://www.fco.gov.uk/servlet/Front/TextOnly?pagename=OpenMarket/Xcelerate/ShowPage&amp;c=Page&amp;cid=1007029394716&amp;to=true&amp;a=KArticle&amp;aid=1031136584195|dead-url=}}&lt;/ref&gt; [[Vlada Republike Srpske]] ogradila se od izveštaja navodeći da se radi o subjektivnom delu kojeg njeni zvaničnici nisu proverili,&lt;ref name=&quot;IWPR-Bosnian Serbs&quot;&gt;{{cite news|last=Katana|first=Gordana|title=Regional Report: Bosnian Serbs Play Down Srebrenica|url=http://www.iwpr.net/index.php?apc_state=hen&amp;s=o&amp;o=p=tri&amp;l=EN&amp;s=f&amp;o=164405|publisher=Institute of War and Peace Reporting|date=2-7. 9. 2002}}&lt;/ref&gt; te ga se potpuno odrekla.&lt;ref name=&quot;Denial&quot;/&gt; Trifunović je kasnih [[2000-ih]] zajedno sa [[Domagoj Margetić|Domagojem Margetićem]] vodio &quot;Ekspertni tim za istraživanje terorizma i kriminala u regiji&quot; koji je bio predmetom kritika zbog tvrdnji o povezanosti bivšeg predsednika [[Stjepan Mesić|Stjepana Mesića]] s naručenim ubojstvima i [[al-Kaida|al-Kaidom]], kao i raznih drugih [[Teorija zavere|teorija zavera]].&lt;ref&gt;Malić, Gordan (3. 11. 2010): [http://www.jutarnji.hr/kako-je-bezveznjak-domagoj-margetic-dospio-u--latinicu---/900226/ Kako je bezveznjak Domagoj Margetić dospio u ‘Latinicu’] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120418104034/http://www.jutarnji.hr/kako-je-bezveznjak-domagoj-margetic-dospio-u--latinicu---/900226 |date=2012-04-18 }}, [[Jutarnji list]]&lt;/ref&gt;

== Monografije i knjige ==
# „Globalna mreža islamskih fundamentalista-operativni model-model Bosna“, Dokumentacioni centar Vlade Republike Srpske i Biro vlade Republike Srpske za odnose s Međunarodnim krivičnim sudom za ratne zločine u Hagu, Banja Luka, Republika Srpska, BiH, 2002. (136 strana + mape kao dodaci)&lt;ref&gt;CNN iReport: [http://ireport.cnn.com/docs/DOC-562765 „Islamic Fundamentalists’ Global Network - Modus Operandi - Model Bosnia“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305132019/http://ireport.cnn.com/docs/DOC-562765 |date=2016-03-05 }}, 26.2.2011, pristup 26.5.2013 {{en}}&lt;/ref&gt;
# „Terorizam - Globalna mreža islamskih fundamentalista - II deo- operacioni model-model Bosna“, Dokumentacioni centar Vlade Republike Srpske i Biro vlade Republike Srpske za odnose s Međunarodnim krivičnim sudom za ratne zločine u Hagu, Banja Luka, Republika Srpska, BiH, 2004. (275 strana)
# „Izveštaj o slučaju Srebrenica I deo“, Dokumentacioni centar Vlade Republike Srpske, Banja Luka, Republika Srpska, BiH, 2002. (139 strana)&lt;ref&gt;Istorijski projekat Srebrenica: [http://www.srebrenica-project.com/sr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=19:2009-01-30-19-37-30&amp;catid=3:2009-01-06-17-56-50&amp;Itemid=4 „Fenomenologija Srebrenice“]{{Dead link|date=June 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Željko Vujadinović, 30.1.2009, pristup 26.5.2013&lt;/ref&gt;
# „Terorizam i vehabizam“, Darko Trifunović, Goran Stojaković, Milinko Vračar, Beograd, &quot;Filip Višnjić&quot;, 2011. (342 strane)&lt;ref&gt;Medija centar: [http://www.mc.rs/terororizam-i-vehabizam.4.html?eventId=8213 „Terororizam i vehabizam“], 4.11.2011, pristup 26.5.2013&lt;/ref&gt;
# „Hrvatska kriminalna hobotnica,“ dr Darko Trifunović, Dževad Galijašević, Beograd, &quot;Filip Višnjić&quot;, 2012. (235 strana)&lt;ref&gt;Medija centar: [http://www.mc.rs/hrvatska-kriminalna-hobotnica.4.html?eventId=8738 „Hrvatska kriminalna hobotnica“], 26.10.2012, pristup 26.5.2013&lt;/ref&gt;
# „Evropska bezbednost: Terorizam u Austriji“, Dževad Galijašević, Darko Trifunović, Beograd, &quot;Filip Višnjić&quot;, 2012. (152 strane)
# „Geopolitika i međunarodna bezbednost: Uloga Turske, Saudijske Arabije i Irana na jugoistoku Evrope“

== Članci u stručnim i naučnim časopisima ==
# „Kreiranje islamske države na teritoriji zemalja Centralne Azije“, Vojno delo, volumen 56, broj 3, str. 9-20, Beograd, 2004.&lt;ref&gt;Sindeks - Vojno delo: [http://scindeks.ceon.rs/article.aspx?query=RELAAU%26and%2637206&amp;page=0&amp;sort=1&amp;stype=0&amp;backurl=%2fRelated.aspx%3fartaun%3d37206 „Kreiranje islamske države na teritoriji zemalja Centralne Azije“]{{Dead link|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Darko Trifunović, Beograd (2004), vol. 56, br. 3, str. 9-20, Institut za Političke nauke, pristup 26.5.2013&lt;/ref&gt;
# „Rimski statut Međunarodnog krivičnog suda“, Jugoslovenska revija za kriminologiju i krivično pravo, Volumen.36, broj.3, 1998. Beograd (strana 179-260)
# „Antikorupcione mere u Sjedinjenim Američkim Državama“, Politička revija“, broj 01/02 str.121-130, Beograd, 2002.&lt;ref&gt;Sindeks - Politička revija: [http://scindeks.ceon.rs/article.aspx?query=ISSID%26and%26121&amp;page=7&amp;sort=8&amp;stype=0&amp;backurl=%2Fissue.aspx%3Fissue%3D121 „Anti-korupcione mere u Sjedinjenim Američkim Državama“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190825115057/http://scindeks.ceon.rs/article.aspx?query=ISSID&amp;and&amp;121&amp;page=7&amp;sort=8&amp;stype=0&amp;backurl=%2Fissue.aspx%3Fissue%3D121 |date=2019-08-25 }}, Darko Trifunović, Beograd (2002), vol. 1, br. 1, str. 121-130, pristup 26.5.2013&lt;/ref&gt;
# „Uloga nevladinih organizacija u zaštiti životne sredine“, Pravni život, Udruženje pravnika Srbije, Beograd, (1997)
# „Međunarodni odnosi i međunarodni krivični sud kao instrument demokratije u svetu“ Politička revija, Beograd (2003)&lt;ref&gt;Sindeks - Politička revija: [http://scindeks.ceon.rs/article.aspx?query=RELAAU%26and%2637206&amp;page=2&amp;sort=1&amp;stype=0&amp;backurl=%2fRelated.aspx%3fartaun%3d37206 „Međunarodni odnosi i međunarodni krivični sud kao instrument demokratije u svetu“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190825114948/http://scindeks.ceon.rs/article.aspx?query=RELAAU%26and%2637206&amp;page=2&amp;sort=1&amp;stype=0&amp;backurl=%2FRelated.aspx%3Fartaun%3D37206 |date=2019-08-25 }}, Darko trifunović, Beograd (2003), vol. 2, br. 2, str. 251-254, Institut za Političke nauke, pristup 26.5.2013&lt;/ref&gt;
# „Rat u BiH i teroristički napad na Svetski trgovinski centar“, Srpska politička misao, Broj ¼, Beograd 2004. (str.229-240)&lt;ref&gt;Sindeks - Srpska politička misao: [http://scindeks.ceon.rs/article.aspx?query=RELAAU%26and%2637206&amp;page=1&amp;sort=1&amp;stype=0&amp;backurl=%2fRelated.aspx%3fartaun%3d37206 „Rat u BIH i teroristički napad na Svetski trgovinski centar“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304201912/http://scindeks.ceon.rs/article.aspx?query=RELAAU%26and%2637206&amp;page=1&amp;sort=1&amp;stype=0&amp;backurl=%2FRelated.aspx%3Fartaun%3D37206 |date=2016-03-04 }}, Institut za bezbednost, Beograd (2004), br. 1-4, str. 229-242, pristup 26.5.2013&lt;/ref&gt;
# „Al Kaida u Bosni i Hercegovini“, Bezbednost u Srbiji, FCO 1-6/04, Beograd, 2004. (str 16-19)
# „Westbalkan Sprungbrett islamistischer Terroristen“, Sicherheitspolitik Nr.2/ Marz 2006 (p.&amp;nbsp;21) Zurich, Switzerland, (2006)
# „Chart of Bosnian terrorist links known to SFOR, NATO“, Defense &amp; Foreign Affairs Special Analysis, Volume XXII, No. 3, Alexandria PA, USA, January 7, 2004.
# „Pattern of Bosnian and Other Links to Madrid Bombings Becoming Increasingly Clear“, Defense &amp; Foreign Affairs Special Analysis, Volume XXIII, No. 64, Alexandria PA, USA, June 21, 2005.
# „Key al-Qaida Informant Details Additional Information, Criticizes Ashdown’s Refusal to Act in Bosnia-Herzegovina“, Defense &amp; Foreign Affairs Special Analysis, Volume XXIII, No. 19, Alexandria PA, USA, February 14, 2005.
# „Bosnian Official Links With Terrorism, Including 9/11, Become Increasingly Apparent as Clinton, Clark Attempt to Justify Support of Bosnian Militants“, Defense &amp; Foreign Affairs Special Analysis, Volume XXI, No. 147, Alexandria PA, USA September 17, (2003)
# „Raid in Bosnia-Herzegovina Steps Up Pressure on Jihadists“, Defense &amp; Foreign Affairs Special Analysis, Volume XXIV, No. 32, Alexandria PA, USA, May 26, 2006.
# „Key al-Qaida Informant Details Additional Information, Criticizes Ashdown’s Refusal to Act in Bosnia-Herzegovina“, Defense &amp; Foreign Affairs Special Analysis, Volume XXIII, No. 19, February 14, Alexandria PA, USA, February 14. 2005
# „Al-Qaida Global netvor and its influence on western Balknas nations“, Circunstancia. Año VII - Nº 18 - Enero 2009&lt;ref&gt;Fundación Ortega-Marañon: [http://www.ortegaygasset.edu/fog/ver/805/circunstancia/ano-vii---n--18---enero-2009/ensayos/al-qaeda-s-global-network-and-its-influence-on-western-balkans-nations#Inicio], Darko Trifunović, Circunstancia. Año VII - Nº 18.1.2009, pristup 26.5.2013 {{en}}&lt;/ref&gt;
# „Pattern of Islamist Terrorist Training and Organization Continues in Bosnia“, Despite Official Denials”, Defense &amp; Foreign Affairs Special Analysis, Volume XXIII, No. 63, Alexandria PA, USA, June 20, 2005.
# “Exclusive: Pattern of Bosnian and Other Links to Madrid Bombings Becoming Increasingly Clear.” Defense &amp; Foreign Affairs,June 21, 2005&lt;ref&gt;Slobodan Milošević: [http://www.slobodan-milosevic.org/news/dfasa062105.htm „Exclusive: Pattern of Bosnian and Other Links to Madrid Bombings Becoming Increasingly Clear“],21.6.2005 pristup 27.5.2013 {{en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Watchman chronicles: [http://watchmanchronicles.com/pdfs/TheComingBalkanCaliphate.pdf „The Coming Balkan Caliphate: The Threat of Radical Islam to Europe and the West“]{{Dead link|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Christopher Deliso, fromat PDF, pristup 27.5.2013 {{en}}&lt;/ref&gt;
# „Islamic Radicalization process in South East Europe (Case study Bosnia)“, IDC Herzliya, 2010&lt;ref&gt;Fakultet bezbednosti Univerziteta u Beogradu:[http://www.fb.bg.ac.rs/download/Razno/Islamic%20Radicalization%20process%20in%20South%20East%20Europe.pdf „Islamic Radicalization process in South East Europe“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305133924/http://www.fb.bg.ac.rs/download/Razno/Islamic%20Radicalization%20process%20in%20South%20East%20Europe.pdf |date=2016-03-05 }}, Darko Trifunović, format PDF, pristup 26.5.2013 {{en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;International Institute for Counter-Terrorism (ICT) [http://www.ict.org.il/NewsCommentaries/Commentaries/tabid/69/Articlsid/872/currentpage/1/Default.aspx „Islamic Radicalization Processes in South East Europe Case Study: Bosnia“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130818232906/http://www.ict.org.il/NewsCommentaries/Commentaries/tabid/69/Articlsid/872/currentpage/1/Default.aspx |date=2013-08-18 }}, Darko Trifunovic, 15.11.2010, pristup 26.5.2013&lt;/ref&gt;

== Recenzija monografija i knjiga ==
# Cvjetković, Nenad, &quot;Pod zastavom džihada&quot;, NIK „Štampa“, Doboj, Republika Srpska, BiH, 2006.
# Matović, Violeta, &quot;Samoubilački terorizam-kako se postaje „mučenik“&quot;, NKZBPT, Beograd, 2006.
# Hatidža, Beriša, &quot;Posledice političkog nasilja na Kosovu i Metohiji&quot;, Zadužbina Andrejević, Beograd, 2013.

== Reference ==
{{reflist|2}}

== Vanjske veze ==
* [http://www.ewb.rs/member.aspx?id=82 East West Bridge upravni odbor] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304134953/http://www.ewb.rs/member.aspx?id=82 |date=2016-03-04 }}
* [http://www.ict.org.il/Biographies/DrDarkoTrifunovic/tabid/160/Default.aspx/ Međunarodni institut za borbu protiv terorizma] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121201131019/http://www.ict.org.il/Biographies/DrDarkoTrifunovic/tabid/160/Default.aspx |date=2012-12-01 }}
* [http://www.rieas.gr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=336&amp;Itemid=55 Istraživači institut za evro-atlantske studije]{{Dead link|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

{{Lifetime|1971||Trifunović, Darko}}

[[Kategorija:Policija Republike Srpske]]
[[Kategorija:Biografije, Beograd]]
[[Kategorija:Teoretičari zavjere]]</text>
      <sha1>ipmhaf7u3a6pxbl0eh1smt2uqxp63iw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Louisville, Kentucky</title>
    <ns>0</ns>
    <id>27278</id>
    <revision>
      <id>42669311</id>
      <parentid>42632276</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T15:08:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aca</username>
        <id>108187</id>
      </contributor>
      <comment>+</comment>
      <origin>42669311</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5478" sha1="pxlenggvqzvrpbrm7wractoj1lcc34v" xml:space="preserve">{{Redirect|Louisville}}
{{Grad u SAD
 | naziv               = Luivil
 | izvorni_naziv       = {{jez-engl|Louisville}}
 | slika               = Louisville Skyline.jpg
 | opis_slike          = Luivil
 | slika_mapa          = Map of Kentucky highlighting Jefferson County.svg
 | širina_mape         = 
 | opis_mape           =
 | lokator_mape        =
 | slika_mapa1         = 
 | širina_mape1        =
 | opis_mape1          =
 | lokator_mape1       =
 | gradska_zastava     = 
 | grb                 = 
 | država              = {{SAD}}
 | savezna_država      = [[Kentaki]]
 | okrug               = [[Okrug Džeferson (Kentaki)|Džeferson]] 
 | osnivanje           = [[1778]]. 
 | grad_od             = 
 | stanovništvo        = 701.500
 | godina_stanovništvo = 2006
 | gustina             = 679,7 
 | aglomeracija        = 
 | godina_aglomeracija = 
 | površina            = 1032 
 | površina_kopno      = 997,38 
 | površina_voda       = 35 
 | gšir                = 38.254167
 | gduž                = -85.760278
 | nadmorska_visina    = 142 
 | dan_grada           = 
 | vremenska_zona      = UTC-5, leti UTC-4
 | ZIP_kod             = 402XX 
 | pozivni_broj        = [[Pozivni broj SAD 502|502]] 
 | FIPS_kod            = 
 | GNIS_kod            = 
 | veb-strana          = [http://www.louisvilleky.gov/ www.louisvilleky.gov]
 | gradonačelnik       = 
}}

'''Louisville''' (obično izgovaran {{Audio-IPA|Loouhvull.ogg|['luːǝvǝl]}};) je najveći [[grad]] [[SAD|američke]] države [[Kentucky]]. Smatra se, ovisno o načinu računanja stanovnika, 16. ili 27. najvećim gradom [[SAD]]. [[Kolonizacija|Naselje]] koje će postati Grad Louisville je osnovano 1778. od strane [[George Rogers Clark|Georgea Rogersa Clarka]] a ime je dobilo u čast [[Louis XVI (Francuska)|Louisa XVI]], kralja [[Francuska|Francuske]]. Louisville je poznat kao mjesto gdje se odigravaju &quot;Najuzbudljivije dvije minute u sportu&quot;: [[Kentucky Derby]], naširoko gledana prva [[konjička utrka|utrka]] [[Trostruka kruna konjičkih utrka|Trostruke krune konjičkih utrka]].

Louisville je smješten u sjevernom dijelu centralnog Kentuckyja na granici Kentuckyja s [[Indiana|Indianom]] koju čine [[rijeka Ohio]] i [[Vodopadi Nacionalnog područja za konzervaciju divljači Ohio|vodopadi Ohia]]. Louisville je [[sjedište okruga|sjedište]] [[Okrug Jefferson (Kentucky)|Okruga Jefferson]], a od [[2003]]. godine granice grada odgovaraju gtanicama okruga zbog [[konsolidirani grad-okrug|adminsitrativnog spajanja]]. Zbog toga što ujključuje okruge [[Južna Indiana|Južne Indiane]], ''[[Metropolitansko statsitičko podruje Louisville-Jefferson County, KY-IN|Metropolitansko područje Louisville]]'' se često naziva ''Kentuckiana''. Za stanovnika Louisvillea se koristi izraz '''Louisvillian'''. Iako smješten na [[Jug SAD|u južnoj državi SAD]], Louisville je pod snažnim utjecajem i južnjačke i kulture [[Srednji Zapad|Srednjeg Zapada]], pa se za njega često govori da je najsjverniji južnjački i najjužniji sjvernjački grad SAD.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Meyer |first=David R. |year=1989 |month=December |title=Midwestern Industrialization and the American Manufacturing Belt in the Nineteenth Century |journal=The Journal of Economic History |volume=49 |issue=4 |pages=921-937 |id= |url=http://links.jstor.org/sici?sici=0022-0507%28198912%2949%3A4%3C921%3AMIATAM%3E2.0.CO%3B2-J |accessdate = 2007-02-05}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.emporis.com/en/wm/ci/?id=louisville-ky-usa | title=Emporis:Louisville, KY| access-date=2007-04-30 | archivedate=2012-01-29 | archiveurl=https://www.webcitation.org/652bqQSy5?url=http://www.emporis.com/en/wm/ci/?id=louisville-ky-usa | deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;

== Reference ==
{{reflist}}

== Literatura ==
{{refbegin|2}}
* {{MorrisEncyclopediaOfAmericanHistory}}
* {{MancallEncyclopediaOfAmericanHistory}}
* {{KutlerDictionaryOfAmericanHistory}}
* {{BoyerOxfordCompanionToUnitedStatesHistory}}
* {{KazinConcisePrincetonEncyclopedia}}
* {{KaneAmericanCounties2004}}
{{refend}}

== Vanjske veze ==
{{Portal-lat|SAD}}

{{Commonscat|Louisville, Kentucky}}
* [http://www.louisvilleky.gov/ Official Website of Louisville, Kentucky] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110225071018/http://louisvilleky.gov/ |date=2011-02-25 }}
* [http://www.lojic.org/ Louisville/Jefferson County Information Consortium]
* [http://www.gotolouisville.com/ Greater Louisville Convention and Visitors Bureau]
* [http://www.metromapper.org/ Interactive Maps for the Louisville Metro Area] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080908092847/http://metromapper.org/ |date=2008-09-08 }}
* [http://dmoz.org/Regional/North_America/United_States/Kentucky/Localities/L/Louisville/ Louisville, Kentucky] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070518091543/http://dmoz.org/Regional/North_America/United_States/Kentucky/Localities/L/Louisville/ |date=2007-05-18 }} in the [[Open Directory Project]]
* [http://www.citymayors.com/government/louisville.html City Mayors feature: &quot;Louisville Metro has shown other regions how mergers can change balance of power&quot;]
* {{Wikivoyage|Louisville}}
* [http://www.ket.org/kentucky/louisvillelife.htm Louisville Life] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070705211007/http://www.ket.org/kentucky/louisvillelife.htm |date=2007-07-05 }} — Kentucky Educational Television

{{Jefferson County, Kentucky-lat}}
{{Okruzi Kentakija-lat}}
{{Podjela SAD}}
{{klica-grad-SAD}}

[[Kategorija:Gradovi u Kentuckyju]]</text>
      <sha1>pxlenggvqzvrpbrm7wractoj1lcc34v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Jennifer Aniston</title>
    <ns>0</ns>
    <id>31794</id>
    <revision>
      <id>42669317</id>
      <parentid>42515537</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T15:16:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aca</username>
        <id>108187</id>
      </contributor>
      <comment>+</comment>
      <origin>42669317</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20404" sha1="htlxj3gv463x9ai1ng3o546qke2u1bo" xml:space="preserve">{{Infokutija02 glumac
| slika = JenniferAnistonHWoFFeb2012.jpg
| opis = Aniston na svečanosti dodjele zvijezde na [[Holivudska staza slavnih|Hollywoodskoj stazi slavnih]], februar2012.
| datum_rođenja= {{bda|1969|2|11|df=y}}
| mjesto_rođenja= [[Sherman Oaks (Los Angeles)|Sherman Oaks]], [[Kalifornija]], [[Sjedinjene Američke Države|SAD]]
| ime_po_rođenju =
| website = http://www.jenniferanistoneurope.com
| znamenite_uloge = '''[[Rachel Green]]''' u ''[[Friends]]''&lt;br /&gt;'''Justine Last''' u ''[[The Good Girl]]''&lt;br /&gt;'''Brooke Meyers''' u ''[[The Break-Up]]''
| nagrade ={{awd|award=[[Primetime Emmy Award za najbolju glavnu glumicu u humorističkoj seriji|Emmy za glumicu u humorističkoj seriji]]|year=2002|title=[[Friends]]}}&lt;br /&gt;{{awd|award=[[Zlatni globus za najbolju glumicu u televizijskoj seriji – komedija ili mjuzikl|Zlatni globus za glumicu u TV-komediji ili mjuziklu]]|year=2003|title=[[Friends]]}}
| zanimanje = glumica
| period = 1989–
| supružnik = [[Brad Pitt]] &lt;small&gt;(2000–2005)&lt;/small&gt;
| partner = [[Justin Theroux]] &lt;small&gt;(2011–)&lt;/small&gt; (zaručena)
| roditelji = [[John Aniston]] i [[Nancy Dow]] 
}}

'''Jennifer Aniston''' ([[11. 2.|11.2.]] [[1969]].-) je [[Emmy Award|Emmyjem]] i [[Zlatni globus|Zlatnim globusom]] nagrađena [[sjedinjene Američke Države|američka]] [[film]]ska i [[televizija|televizijska]] [[glumci|glumica]], najpoznatija po ulozi [[Rachel Green]] u popularnom [[sitcom]]u ''[[Friends]]''.

== Biografija ==
=== Detinjstvo i školovanje ===
Dženifer Aniston je rođena u [[Šerman Ouks]]u, [[Kalifornija]] i odrasla je u [[New York|Njujorku]]. Kćerka je [[Grčka|grčko]]-[[sjedinjene Američke Države|američkog]] glumca [[Džon Aniston|Džona Anistona]] ({{jez-en|John Aniston}}; {{jez-gr|Ioannis Anastasakis}}) i glumice Nensi Dau. Dženifer ima dva polubrata, Džona Melika i Aleksa Anistona. Njen otac je rođen na ostrvu [[Krit]], deda po majci, Gordon Maklin Dau, bio je [[Škotska|škotskog]] i [[Engleska|engleskog]] porekla, dok je njena baka po majci, Luiza Griko, [[italija]]nskog porekla.&lt;ref&gt;{{cite web | title=wargs.com | work=Dženifer Aniston - Poreklo  | url=http://www.wargs.com/other/aniston.html | access-date=4. jula 2007}}&lt;/ref&gt; [[Kum]] Dženifer Aniston bio je grčko-američki glumac [[Teli Savalas]], najbolji prijatelj njenog oca. Anistonova je deo detinjstva provela u Grčkoj, ali je njegov najveći deo provela u [[New York|Njujorku]], gde je njen otac glumio u [[sapunica]]ma &quot;''Love Of Life''&quot; i &quot;''Potraga za sutrašnjicom''&quot;. Godine [[1985]]. porodica se preselila u [[Los Angeles|Los Anđeles]], gde je njen otac glumio u sapunici &quot;''[[Dani naših života]]''&quot;, u ulozi Viktora Kirijakisa. Diplomirala je na [[Manhattan|Menhetnu]], na Višoj muzičkoj i dramskoj školi &quot;La Gvardiji&quot;. Tu je nastupala u manje poznatim predstavama &quot;''For Dear Life''&quot; i &quot;''Dancing On Checker's Grave''&quot;. Za vreme školovanja za život je zarađivala radeći kao telefonski prodavac i kao raznosač na biciklu.

=== Karijera ===
Prva pojava u medijima bila je u &quot;Radio Šou Hauarda Sterna&quot;, kasnih [[1980|80]]-ih i ranih [[1990|90]]-ih godina prošlog veka. Kada je napustila šou, preselila se u [[Hollywood|Holivud]] i dobila je prvu televizijsku ulogu 1990. godine, kada je izabrana za stalnog člana glumačke ekipe kratkotrajne serije [[Moloj (TV serija)|Moloj]]. Iste godine je glumila i u televizijskom filmu &quot;''Kamp Kukamonga''&quot;. Bila je jedna od glavnih likova serije &quot;''[[Feris Bjuler (TV serija)|Feris Bjuler]]''&quot;, televizijske adaptacije hit film iz 1986., &quot;''Slobodan dan Ferisa Bjulera''&quot;, međutim, snimanje serije je vrlo brzo prekinuto. Zatim se pojavila u još dve propale televizijske komedije: &quot;''Ivica''&quot; i &quot;''Muddling Through''&quot; i bila je specijalni gost u serijama &quot;''Kvantni skok''&quot;, &quot;''Hermanova glava''&quot; i &quot;''Berkov zakon''&quot;. Psihički rastrojena zbog propadanja serija u kojima se glumila, dodatno je slomljena kada su kritičari ismejali &quot;''Leprechaun''&quot;, horor film u kojem je glumila 1993. godine. Zbog svega ovoga, ozbiljno je razmišljala o prekidu glumačke karijere.

Međutim, usledila je audicija za &quot;''Prijatelje''&quot;, sitkom koji je stvoren kao odgovor na nagli pad gledanosti televizije &quot;En-Bi-Si&quot; tokom 1994. i 1995. godine. Producenti serije su prvobitno želeli da Anistonova dobije ulogu [[Monika Geler|Monike Geler]], ali ih je ona ubedila da je uloga [[Rejčel Grin]] kao stvorena za nju. Izabrana je za ovu ulogu i tumačila je ulogu Rejčel Grin od 1994. pa sve do kraja emitovanja serije 2004. Serija je imala velikog uspeha, tako da je Anistonova, kao i njene kolege iz serije, stekla svetsku slavu. Frizura koju je u to vreme nosila, postala je poznata kao &quot;Rejčel&quot; frizura, i kopirale su je milioni žena i devojčica širom sveta. Usledile su nominacije za [[Emmy Award|Emi nagradu]], čak pet njih. Pobedila je u kategoriji za &quot;izvrsnu glavnu glumicu u televizijskoj komediji&quot;. Za poslednje dve sezone &quot;''Prijatelja''&quot;, Anistonova je dobijala platu od milion dolara po epizodi. Prema &quot;[[Guinnessova knjiga rekorda|Ginisovoj knjizi rekorda]]&quot; iz 2005. godine, Dženifer Aniston je dobila titulu najplaćenije TV-glumice svih vremena, koju je podelila sa ženskim koleginicama iz serije - [[Kortni Koks Arket]] i [[Lisa Kudrow|Lisom Kudrou]].

Anistonova je prva osoba koja se pojavila u &quot;''[[Šou Elen Dedženeres]]''&quot; i pokloni koje je donela domaćici šoua, [[Ellen DeGeneres|Elen Dedženeres]], nalaze se na svakom snimanju.&lt;ref&gt;{{cite web | title=TV.com | work=Elen Dedženeres Šou: Dženifer Aniston | url=http://www.tv.com/the-ellen-degeneres-show/jennifer-aniston--macy-gray-series-premiere/episode/365591/summary.html?tag=ep_list;ep_title;0 | access-date=4. jula 2007 | access-date=2007-08-12 | archive-date=2011-07-22 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110722094127/http://www.tv.com/the-ellen-degeneres-show/jennifer-aniston--macy-gray-series-premiere/episode/365591/summary.html?tag=ep_list;ep_title;0 | dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; U promotivnom video snimku, koji je pratio kampanju za &quot;Vindouz 95&quot;, pojavila se u društvu kolege iz &quot;''Prijatelja''&quot;, [[Matthew Perry|Metjua Perija]].&lt;ref&gt;{{cite web | title=Amazon.com | work=Mikrosoft &quot;Vindouz 95&quot; video vodič| url=http://www.amazon.com/Microsoft-Windows-95-Video-Guide/dp/6303625991 | access-date=4. jula 2007}}&lt;/ref&gt;

Anistonova je glumila u nekoliko pozorišnih filmova, uključujući i film &quot;''Kancelarijski prostor''&quot;. Dobila je pozitivne ocene kritike za ulogu kasirke u malom gradu u niskobudžetnom filmu iz 2002. godine, &quot;''[[Dobra devojka (Film)|Dobra devojka]]''&quot;, koji je režirao [[Migel Arteta]]. Film se prikazivao u relativno malo bioskopa, ali je ipak uspeo da u [[Sjedinjene Američke Države|Sjedinjenim Američkim Državama]] ostvari zaradu od 14 miliona dolara. Međutim, najveći uspeh Anistonova je je postigla u filmu &quot;''[[Bruce Almighty|Svemogući Brus]]''&quot; iz 2003. godine, gde je tumačila ulogu devojke glavnog lika ([[Jim Carrey|Džim Keri]]); film je ostvario zaradu od 243 miliona dolara u SAD i dva puta toliko širom sveta. &quot;''[[Nevolje sa Poli]]''&quot; je film iz 2004. godine, u kojem je Dženifer Aniston tumačila ulogu Poli, luckaste devojke, sa kojom nevolje ima glavni lik ([[Ben Stiller|Ben Stiler]]); film je takođe ostvario veliki uspeh, a samim tim i veliki prihod. Kasne 2005. godine, Anistonova je tumačila glavne uloge u dva značajnija filma: &quot;''Izbačeni iz koloseka''&quot; i &quot;''Šuška se...''&quot;, koji su imali uspeha na bioskopskim blagajnama uprkos lošim ocenama kritičara. Iste godine je snimila i reklamu za evropski ogranak &quot;Hajnekena&quot;, koja se najviše prikazivala pre utakmica [[Liga prvaka|Uefine lige šampiona]].

Dženifer Aniston je pozajmila glas liku (gospodin Stivens) u crtanoj seriji &quot;''Saut park''&quot;, u epizodi &quot;''Rainforest Shmainforest''&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web | title=IMDb.com | work=&quot;Aj-Em-Di-Bi&quot; - Dženifer Aniston pozajmila glas crtanom liku u seriji &quot;Saut park&quot; | url=http://www.imdb.com/title/tt0705955/ | access-date=6. jula 2007}}&lt;/ref&gt;

2006. godine, Dženifer je u anketi koju je organizovao čuveni &quot;''[[Pipl magazin|Pipl]]''&quot; magazin, proglašena za najbolje odevenu osobu u toj godini, a od istog magazina je dobila i nagradu za najprirodniju osobu.&lt;ref&gt;{{cite web | title=People.com | work=Magazin &quot;Pipl&quot; - Dženifer Aniston: Najbolje odevena i najprirodnija osoba godine | url=http://www.people.com/people/gallery/0,,1531797_1533181,00.html | access-date=5. jula 2007 | access-date=2007-08-12 | archive-date=2007-08-24 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070824205631/http://www.people.com/people/gallery/0,,1531797_1533181,00.html | dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; Iste godine, Dženifer se pojavila u niskobudžetnoj drami, &quot;''Friends With Money''&quot;, koji je premijerno prikazan na [[filmski festival u Kanu|filmskom festivalu u Kanu]]; odlučeno je da se film ne pojavljuje u svim bioskopima, ali i pored toga ovaj film je ostvario zaradu od oko 13 miliona dolara. Njen sledeći film, &quot;''[[Raskid (Film)|Raskid]]''&quot;, koji je prvi put prikazan 2. juna 2006. godine zaradio je 39,17 miliona dolara, i to samo tokom prvog vikenda prikazivanja, uprkos ravnodušnim kritikama o filmu.&lt;ref name=&quot;gross&quot;&gt;{{cite web | title=Box Office Mojo| work=&quot;Raskid&quot; - Prvi vikend prikazivanja | url=http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=breakup.htm | access-date=5. jula 2007}}&lt;/ref&gt; Film je ostvario ukupnu zaradu od 118 miliona dolara u SAD-u, i preko 203 miliona dolara širom sveta. Anistonova je bila umešana u kontroverzne događaje koji su nastupili posle prikazivanja filma: slike sa snimanja &quot;''Raskida''&quot; na kojima se vide njene gole grudi, su preplavile internet.&lt;ref name=&quot;outtakes&quot;&gt;{{cite web | title=Toxic Magazine| work=Slike sa snimanja &quot;Raskida&quot; - Gole grudi Dženifer Aniston | url=http://www.toxicmagazine.com/?p=498 | access-date=5. jula 2007}}&lt;/ref&gt;

Isnpirisana svojom koleginicom [[Gwyneth Paltrow|Gvinet Paltrou]], koja je 2006. godine režirala jedan kratki film, Dženifer Aniston će biti korežiser kratkog filma, &quot;''Room 10''&quot;, čija će radnja biti smeštena u urgentnom centru, a glavne uloge će tumačiti Robin Rajt Pen i Kris Kristoferson.

Magazin &quot;[[Forbs magazin|Forbs]]&quot; je uvrstio Anistonovu na listu 20 najbogatijih žena u svetu zabave za 2007. godinu, i ona je na na toj listi 10. Nalazi se iza moćnica kao što su [[Oprah Winfrey|Opra Vinfri]], [[DŽ. K. Rouling]], i [[Jennifer Lopez|Dženifer Lopez]], ali se zato nalazi ispred [[Britney Spears|Britni Spirs]], [[Christina Aguilera|Kristine Agilere]], i [[Bliznakinje Olsen|bliznakinja Olsen]]. Bogatsvo Anistonove se procenjuje na 11 miliona dolara.&lt;ref&gt;{{cite web | title=Forbes.com | work= Magazin &quot;Forbs&quot; - 20 najbogatijih žena u svetu zabave | url=http://www.forbes.com/2007/01/17/richest-women-entertainment-tech-media-cz_lg_richwomen07_0118womenstars_slide_11.html?thisSpeed=1500000 | access-date=5. jula 2007}}&lt;/ref&gt; Na listi 10 najplaćenijih zvezda u svetu, koju je 2006. godine sastavio magazin &quot;Holivudski reporter&quot;, nalazila se i Dženifer Aniston.&lt;ref&gt;{{cite web | title=Hollywood.com | work=Magazin &quot;Holivudski reporter&quot; - 10 najplaćenijih zvezda u svetu | url=http://www.hollywood.com/news/Kidman_Tops_Hollywood_Earners_List/3591650 | access-date=5. jula 2007 | archiveurl=https://archive.today/20120526202157/http://www.hollywood.com/news/Kidman_Tops_Hollywood_Earners_List/3591650 | archivedate=2012-05-26 | access-date=2007-08-12 | dead-url=no }}&lt;/ref&gt;

Dženifer Aniston je takođe ostala upamćena po &quot;Rejčel&quot; frizuri, koja je postala veoma popularna među mladim ženama 90-ih. Frizer Dženifer Aniston, Kris Makmilan, tvrdi da je on taj koji je stvorio ovu frizuru.

2007. godine, Dženifer je pozvana da se pridruži &quot;Akademiji filmskih umetnosti nauka&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web | title=abclocal.go.com | work=&quot;Ej-Bi-Si 7&quot; - Filmska akademija prima 115 novih članova | url=http://abclocal.go.com/kabc/story?section=entertainment&amp;id=5400194 | access-date=5. jula 2007 | access-date=2007-08-12 | archivedate=2008-02-21 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20080221030429/http://abclocal.go.com/kabc/story?section=entertainment&amp;id=5400194 | deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | title=oscars.com | work=&quot;Oskars&quot; - Filmska akademija prima 115 novih članova | url=http://www.oscars.org/press/pressreleases/2007/07.06.18.html| access-date=5. jula 2007}}&lt;/ref&gt;

Takođe 2007. godine, Anistonova je postala zvanično lice &quot;Glaso&quot;, vitaminske vode.

Iste godine na 18. dodeli [[GLAAD Media Awards]] uručena joj je [[Vanguard Award]] &quot;za njen doprinos povećanju vidljivosti i razumevanja lezbejske, gej, biseksualne i transdžender ([[LGBT]]) zajednice&quot;&lt;ref&gt;&quot;''...for her contributions to increased visibility and understanding of the lesbian, gay, bisexual and transgender (LGBT) community''&quot; - [http://www.glaad.org/media/release_detail.php?id=3996 Izjava za štampu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090305121121/http://www.glaad.org/media/release_detail.php?id=3996 |date=2009-03-05 }} na sajtu [[GLAAD]]-a&lt;/ref&gt;

=== Privatni život ===
Anistonova se zabavljala sa muzičarem [[Adam Duric|Adamom Duricom]], glumcem [[Pol Rad|Polom Radom]] i bila je verena sa glumcem [[Tate Donovan|Tejtom Donovanom]]. Njena veza sa glumcem [[Brad Pitt|Bredom Pitom]] je često publicizirana od strane novinara, i svojevremeno je bila glavni predmet pisanja svih svetskih tabloida. Udala se za Bred Pita 29. jula 2000. godine, na raskošnom venčanju u [[Malibu]]u. Međutim, Pit je na snimanju filma &quot;''[[Gospodin i gospođa Smit]]''&quot;, upoznao [[Andželina Džoli|Andželinu Džoli]], i njih dvoje su na snimanju imali romansu, što je dovelo do toga da su se 7. januara 2005. godine, Bred Pit i Dženifer Aniston rastali. Dženifer je zvanično podnela tužbu za razvod braka 25. marta 2005. godine, koja je okončana 2. oktobra iste godine.

Posle okončanja razvoda, mediji su pisali o tome kako je do njega došlo zbog odbijanja Anistonove da ima decu. U intervjuu za magazin &quot;[[Vašar sujete]]&quot;, avgusta 2005., Dženifer je odbacila ove optužbe rekavši: &quot;Nikada u svom životu nisam izjavila da ne želim da imam dece... Oduvek sam želela decu, i nikada se ne bih odrekla materinstva zbog karijere.&quot;

Takođe je više puta rekla da je smrt njenog dugogodišnjeg terapeuta, koji joj je pomogao da lakše prebrodi razvod sa Bredom Pitom, za nju bila pogubna.&lt;ref&gt;{{cite web | title=Vogue | work=Intervjuu sa &quot;Vogom&quot; | url=http://www.style.com/vogue/feature/032006/page2.html | access-date=5. jula 2007}}&lt;/ref&gt; Sumirajući svoju vezu sa Pitom, Anistonova je rekla da je njihova veza, zbog koje se nimalo ne kaje, predstavljala &quot;sedam ispunjenih godina koje su proveli zajedno&quot; i da &quot;je to bila lepa, komplikovana veza.&quot; &lt;ref&gt;{{cite web | title=Daily Times | work=&quot;Dejli Tajms&quot; - Dženifer Aniston želi da ostane prijteljica sa Bred Pitom | url=http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=2006%5C06%5C19%5Cstory_19-6-2006_pg9_1 | access-date=5. jula 2007 | archiveurl=https://archive.today/20120723191146/http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=2006%5C06%5C19%5Cstory_19-6-2006_pg9_1 | archivedate=2012-07-23 | access-date=2007-08-12 | dead-url=no }}&lt;/ref&gt;

Od kada su se razveli, Anistonova je počela da se zabavlja sa [[Vins Von|Vinsom Vonom]].&lt;ref&gt;{{cite web | title=The National Ledger | work=Dženifer Aniston izbegava pitanja o Vinsu Vonu | url=http://www.nationalledger.com/artman/publish/article_27266005.shtml | access-date=6. jula 2007 | access-date=2007-08-12 | archive-date=2007-09-30 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070930015657/http://www.nationalledger.com/artman/publish/article_27266005.shtml | dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; U avgustu 2006. godine, ona je porekla tračeve da su njih dvoje vereni, kao i tračeve koji o govore o tome kako je, navodno, on nju zaprosio.&lt;ref&gt;{{cite web | title=TMZ.com | work=Anistonova priče o navodnoj veridbi naziva glupostima | url=http://www.tmz.com/2006/08/17/aniston-calls-bull-on-engagement-stories/ | access-date=6. jula 2007}}&lt;/ref&gt; U oktobru 2006., magazin &quot;[[Ju-Es Vikli magazin|Ju-Es Vikli]]&quot; je citirao izvore koji su bliski Vonu, koji govori o raskidu ovog para: &quot;Džen živi u ludom, ludom svetu prepunom novinara i štampe. To jednostavno nije njegov svet.&quot;&lt;ref&gt;{{cite web | title=smh.com | work=&quot;Es-Em-Ejč&quot; - Citiranje izvora o raskidu Dženifer Aniston i Vinsa Vona | url=http://www.smh.com.au/news/people/vince-and-jen-break-up/2006/10/05/1159641446811.html | access-date=6. jula 2007}}&lt;/ref&gt; U decembru iste godine, i Dženifer i Vins su potvrdili da su raskinuli nekoliko nedelja ranije, kada ga je Dženifer posetila u [[London]]u.

[[Kortni Koks Arket]] je najbolja prijateljica Anistonove. 2007. godine, Anistonova je pozvana da bude specijalan gost u televizijskoj seriji Arketove, &quot;''[[Prljavština (TV serija)|Prljavštini]]''&quot;. Anistonova je u epizodi prikazanoj 27. marta glumila večitog rivala [[Lusi Spiler]] (Kortni Koks Arket), [[Tina Harod|Tinu Harod]].&lt;ref&gt;{{cite web | title=TVSquad.com | work=&quot;Ti-Vi skvad&quot; - Dženifer Aniston je specijalan gost u &quot;Prljavštini&quot; | url=http://www.tvsquad.com/2007/01/16/jennifer-aniston-to-guest-star-on-dirt/ | access-date=6. jula 2007 | access-date=2007-08-12 | archivedate=2010-01-09 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20100109182749/http://www.tvsquad.com/2007/01/16/jennifer-aniston-to-guest-star-on-dirt/ | deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; Dženifer Aniston je i kuma Kortninog deteta, Koko Rajli Arket.

Dženifer je imala i dve operacije nosa, čiji je cilj bio korekcija devijacije nosa. Prva je nepravilno obavljena 1994. godine, a druga na početku 2007. Ovo je prosta medicinska intervencija koja omogućava izlečenje ove uobičajene deformacije nosa, koja može dovesti do poteškoća u disanju i nesanice. Tabloidi su ovo preneli kao &quot;sređivanje nosa&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web | title=usmagazine.com | work=&quot;Ju-Es magazin&quot; - Dženifer Aniston je &quot;sredila&quot; nos | url=http://www.usmagazine.com/jens_secret_nose_job | access-date=6. jula 2007 | access-date=2007-08-12 | archive-date=2008-05-17 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080517030231/http://www.usmagazine.com/jens_secret_nose_job | dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;

== Izabrana filmografija ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Godina !! Naslov !! Uloga !! Napomene
|-
| [[1993]] || ''[[Leprechaun (film)|Leprechaun]]'' || Tory Reding ||
|-
|rowspan=&quot;2&quot;| [[1996 in film|1996]] || ''[[She's the One]]'' || Renee Fitzpatrick ||
|-
| ''Dream for an Insomniac'' || Allison ||
|-
|rowspan=&quot;2&quot;| [[1997]] || ''[[Picture Perfect]]'' || Kate Mosely|| 
|-
| '''Til There was You'' || Debbie ||
|-
| [[1998]] || ''[[The Object of My Affection]]'' || Nina Borowski ||
|-
|rowspan=&quot;2&quot;| [[1999]] || ''[[The Iron Giant]]'' || Annie Hughes || glas
|-
| ''[[Office Space]]'' || Joanna ||
|-
| [[2001]] || ''[[Rock Star (film)|Rock Star]]'' || Emily Poule ||
|-
| [[2002]] || ''[[The Good Girl]]'' || Justine Last ||
|-
| [[2003]] || ''[[Bruce Almighty]]'' || Grace Connelly ||
|-
| [[2004]] || ''[[Along Came Polly]]'' || Polly Prince ||
|-
|rowspan=&quot;2&quot;| [[2005]] || ''[[Rumor Has It]]'' || Sarah Huttinger ||
|-
| ''[[Derailed]]'' || Lucinda Harris ||
|-
|rowspan=&quot;3&quot;| [[2006]] || ''[[The Break-Up]]'' || Brooke Meyers ||
|-
| ''[[Friends with Money]]'' || Olivia || 
|-
| ''Room 10'' || || kratkometražni; ko-režiser
|-
| [[2008]] || ''Management'' || || pre-produkcija 
|-
|rowspan=&quot;3&quot;| [[2009]] || ''Gambit'' || Nicole || u razvoju
|-
| ''[[Wanted (2009 film)|Wanted]]'' || Diane Wellman || u razvoju
|-
| ''The Senator's Wife'' || Rosalind Mitchell || In-development
|}

== Napomene ==
{{reflist}}

== Vanjske veze ==
{{Commonscat}}
* {{IMDb ime|0000098|Jennifer Aniston}}
* {{people.com}}
* [http://www2.warnerbros.com/friendstv/container.html Official Warner Brothers Friends site] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090226015805/http://www2.warnerbros.com/friendstv/container.html |date=2009-02-26 }}

{{Zlatni globus za glumicu u TV komediji}}
{{Emmy za glumicu u komediji}}
{{MTV-jeva filmska nagrada za najboljeg negativca}}
{{Authority control}}
{{Lifetime|1969||Aniston, Jennifer}}

[[Kategorija:Američke filmske glumice]]
[[Kategorija:Američke televizijske glumice]]
[[Kategorija:Dobitnice nagrade Emmy za najbolju glavnu glumicu u humorističnoj seriji]]
[[Kategorija:Dobitnice Zlatnog globusa za najbolju glumicu u seriji - komedija ili mjuzikl]]
[[Kategorija:Friends]]
[[Kategorija:Dobitnici i dobitnice GLAAD Media Award]]</text>
      <sha1>htlxj3gv463x9ai1ng3o546qke2u1bo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Stadion Arthur Ashe</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32401</id>
    <revision>
      <id>42669350</id>
      <parentid>42639410</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T18:49:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aca</username>
        <id>108187</id>
      </contributor>
      <comment>+</comment>
      <origin>42669350</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2220" sha1="ei020o17l7l9itnm5ddb7v7x0qcs104" xml:space="preserve">{{coor title dms|40|44|59.59|N|73|50|49.32|W|type:landmark}}
[[Datoteka:Arthur ashe stadium interior.jpg|thumb|250px|right|Unutrašnjost Stadiona Arthur Ashe]]
'''Stadion Arthur Ashe''' ([[engleski]]: ''Arthur Ashe Stadium''), smješten u [[Flushing Meadows Park]]u je glavni [[tenis]]ki stadion koji se koristi na [[U.S. Open (tenis)|U.S. Open]], posljednjem od četiri godišnja [[Grand Slam (tenis)|Grand Slam]] turnira. Na stadionu se održava i godišnja teniska manifestacija ''[[Arthur Ashe Kids Day]]''. Smješten je na [[Nacionalni teniski centar USTA|USTA Nacionalnom teniskom centru Billie Jean King]] u [[Flushing (Queens, New York)|Flusghingu]]. Stadion je ime dobio po znamenitom [[Afroamerikanci|crnom]] tenisaču [[Arthur Ashe|Arthuru Asheu]], koji je pobijedio na prvom U.S. Open turniru otvorenom za profesionalce [[1968]].

Otvoren je godine [[1997]]. a zamijenio je [[Stadion Louis Armstrong]] kao glavni stadion. Stadion Arthur Ashe ima 22.547 pojedinačna sjedala, 90 luksuznih loža, pet restorana i prostor za igrače na dva kata - što ga čini najvećim objektom na svijetu koji je predvišen isključivo za tenis. Stadion, kao i ostalih 32 igrališta u blizini, koristi akriličnu podlogu [[DecoTurf]] .

Stadion se nalazi u blizini [[Stadion Shea|stadiona Shea]], domaćeg igrališta ''[[New York Mets]]a'', a oba stadiona dijele stanicu [[Willets Point-Shea Stadium (IRT Flushing Line)|Willets Point-Shea Stadium]] [[Njujorška podzemna željeznica|njujorške podzemne željeznice]] na [[IRT Flushing Line|Liniji br. 7]].

== Napomene ==
{{Commonscat|Arthur Ashe Stadium}}
* {{cite web | title=Ashe &amp; Armstrong Stadiums | work=United States Tennis Association's official website | url=http://www.usta.com/nationaltenniscenternews/fullstory.sps?iNewsid=14185&amp;itype=941&amp;icategoryid=0 | access-date=2007-08-24 | archivedate=2008-03-14 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20080314232636/http://www.usta.com/nationaltenniscenternews/fullstory.sps?iNewsid=14185&amp;itype=941&amp;icategoryid=0 | deadurl=yes }}

{{Normativna kontrola}}

[[Kategorija:Sportski objekti u New Yorku]]
[[Kategorija:Teniski tereni|Arthur Ashe]]
[[Kategorija:Tenis u Sjedinjenim Američkim Državama]]
[[Kategorija:Queens]]</text>
      <sha1>ei020o17l7l9itnm5ddb7v7x0qcs104</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pan Geng</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32959</id>
    <revision>
      <id>42669298</id>
      <parentid>42658250</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T14:48:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aca</username>
        <id>108187</id>
      </contributor>
      <comment>jao</comment>
      <origin>42669298</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3691" sha1="75zj7deldbwe5iavdm7gdn3trfcr6xj" xml:space="preserve">{{Infobox Kineski car
|image = 
|name = Pán Gēng (Zi Xun) 盤庚 (子旬)
|ances-name = Zi (子)
|clan-name = 
|given-name = Xun (旬)
|courtesy-name = 
|title1 = kralj [[Dinastija Shang|dinastrije Shang]]
|reign1 = 
|off-title1 = 
|title2 = 
|reign2 = 
|off-title2 = 
|temple-name = 
|post-name = Pán Gēng (盤庚)
|notes = 
}}

'''Pán Gēng''' ([[Kineski jezik|kineski]]: &lt;font lang=&quot;zh&quot;&gt;盤庚&lt;/font&gt;, rođen kao '''Zi Xun''', kineski: &lt;font lang=&quot;zh&quot;&gt;子旬&lt;/font&gt;) bio je [[kralj Kine]] iz [[Dinastija Shang|dinastije Shang]]. Najpoznatiji je po tome što je glavni grad [[Dinastija Shang|dinastije Shang]] premjestio u [[Yinxu|Yīn]].&lt;ref name=&quot;BaiShouyi&quot;&gt;{{cite book |last=Bai |first=Shouyi |authorlink= |coauthors= |title=An Outline History of China |url=https://archive.org/details/outlinehistoryof00unse_0 |year=2002 |publisher=Foreign Language Press |location=Beijing |isbn=7-119-02347-0}}&lt;/ref&gt; 

U ''[[Zapisi Velikog Historičara|Zapisima Velikog Historičara]]'' ga [[Sima Qian]] navodi kao devetnaestog kralja Shanga, odnosno nasljednika njegovog starijeg brata [[Yang Jia|Yangh Jie]] (kineski: &lt;font lang=&quot;zh&quot;&gt;陽甲&lt;/font&gt;). 

Premještanje glavnog grada se dogodilo u 14. godini vladavine kada se preselio iz Yana u Beimeng (kineski: &lt;font lang=&quot;zh&quot;&gt;北蒙&lt;/font&gt;), te mu dao ime Yin (kineski: &lt;font lang=&quot;zh&quot;&gt;殷&lt;/font&gt;); od tog vremena se dinastija Shang još zove i dinastija Yin.

Vladao je 28 godina prema ''[[Bambuski anali|Bambuskim analima]]'' i ''Zapisi Velikog Historičara|Zapisima Velikog Historičara''. Dobio je posthumno ime Pán Gēng, a naslijedio ga je mlađi brat [[Xiao Xin]] (kineski: &lt;font lang=&quot;zh&quot;&gt;小辛&lt;/font&gt;).

[[Pismo gatačkih kostiju|Natpisi]] na [[gatačkim kostima|kostima]] iskopanim u [[Yinxu]]u sugeriraju da je bio osamnaesti kralj Shanga, odnosno naslijedio starijeg brata [[Yang Jia|Xiang Jiau]] (kineski: &lt;font lang=&quot;zh&quot;&gt;象甲&lt;/font&gt;).&lt;ref name=&quot;chinaKnowledge&quot;&gt;{{cite web |url =http://chinaknowledge.de/History/Myth/shang-rulers.html |title = The Shang Dynasty Rulers |access-date = August 7, 2007 |author = |last = |first = |authorlink = |coauthors = |date = |year = |month = |format = |work = |publisher = China Knowledge |pages = |language = English |doi = |archiveurl = |archivedate = |quote = }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;uniIndiana&quot;&gt;{{cite web |url = http://www.indiana.edu/~g380/Kings.pdf |title = Shang Kingship And Shang Kinship |access-date = August 7, 2007 |author =  |last =  |first =  |authorlink =  |coauthors =  |date =  |year =  |month =  |format =  |work =  |publisher = [[Indiana University]] |pages =  |language = English |doi =  |archiveurl = https://web.archive.org/web/20080409215121/http://www.indiana.edu/~g380/Kings.pdf |archivedate = 2008-04-09 |quote =  |dead-url = yes }}&lt;/ref&gt; 

U ''[[Klasici historije|Klasicima historije]]'' postoje poglavlje zvano &quot;Pán Gēng&quot;, koje sadrži govor koji se tradicionalno pripisuje ovom kraljom; međutim jezik se toliko razlikuje od onog korištenog u Pán Gēngovom vremenu da je gotovo sigurno riječ o suvremenom tekstu.&lt;ref name=&quot;Loewe&quot;&gt;{{cite book |last=Loewe |first=Michael |authorlink= |coauthors=Shaughnessy, Edward L. |title=The Cambridge History of Ancient China – from the Origins of Civilization to 221 B.C. |url=https://archive.org/details/cambridgehistory0000unse_i9g4 |year=1999 |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge |isbn=0-521-47030-7}}&lt;/ref&gt;

== Izvori i linkovi ==
{{reflist}}

{{start}}
{{s-hou|[[Dinastija Shang]]||||}}
{{s-bef|before=[[Yang Jia]]}}
{{s-ttl|title=[[Tablica kineskih monarha|Kralj Kine]]|years=1398. pne. &amp;ndash; 1371. pne.}}
{{s-aft|after=[[Xiao Xin od Shanga|Xiao Xin]]}}
{{end}}

[[Kategorija:Dinastija Shang]]</text>
      <sha1>75zj7deldbwe5iavdm7gdn3trfcr6xj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Yuya</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33039</id>
    <revision>
      <id>42669346</id>
      <parentid>42632850</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T18:44:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aca</username>
        <id>108187</id>
      </contributor>
      <origin>42669346</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2996" sha1="hgwi56yonvjb39ooh6dv3wnay53r3rv" xml:space="preserve">{{Hiero|Yuya&lt;br /&gt;|&lt;hiero&gt;i-i-w-i-A-A1&lt;/hiero&gt;|align=right|era=egypt}}
'''Yuya''' (ponekad napisan kao '''Iouiya''') isto tako poznat Yaa, Ya, Yiya, Yayi, Yu, Yuyu, Yaya, Yiay, Yia, Yuy&lt;ref&gt;(Osman p. 113)&lt;/ref&gt; bio je moćni [[Drevni Egipat|egipatski]] dvorjanin u doba [[Osamnaesta dinastija Egipta|Osamnaeste dinastije]] (cca. [[1390-e pne.|1390. pne.]]). Bio je oženjen za egipatsku plemkinju [[Tjuyu]]. Njihova kći [[Tiye]] postala je [[Velika kraljevska supruga]] [[Amenhotep III|Amenhotepa III]].&lt;ref&gt;{{WhosWhoInAncientEgyptReference|page=p.207}}&lt;/ref&gt; Prema nekim egiptolozima su njih dvoje bili i roditelji [[Ay]]a,&lt;ref&gt;Rice, op. cit., p.222&lt;/ref&gt; egipatskog generala iz doba vladavine faraona [[Akhenaten]]a, koji je s vremenom i sam postao faraon ''Kheperkheprure Ay''. Međutim, o njihovom srodstvu nema nepobitnih dokaza.&lt;ref&gt;David, op. cit., p.167&lt;/ref&gt; Yuya i Tjuyu su također imali sina po imenu [[Anen]] ili (Onen).&lt;ref&gt;Rice, op. cit., p.20&lt;/ref&gt;

== Porijeklo ==

Yuya je došao iz [[Gornji Egipat|gornjoegipatskog]] grada [[Akhmin]]a, gdje je vjerojatno posjedovao imanje i bio član gradskog plemstva. Njegovo porijeklo je nejasno. Sudeći prema njegovoj mumiji, Yuya je bio viši od egipatskog prosjeka, a anatom Grafton Elliot Smith je smatrao da mu izgled nije tipično egipatski. S obzirom na neuobičajeno ime i izgled, neki [[egiptologija|egiptolozi]] vjeruju kako je Yuya bio stranog porijekla, iako za to ne postoje nepobitni dokazi.&lt;ref&gt;David O'Connor &amp; Eric Cline, Amenhotep: Perspectives on his Reign, University of Michigan, 1998, p.5&lt;/ref&gt;

Neki historičari sugeriraju kako su Yuya i židovski patrijarh Josip jedna te ista osoba. Problem s tom teorijom je da je Yuyina mumija pronađena u Dolini kraljeva, dok bi Josip trebao biti sahranjen u [[Grob patrijarha|Grobu patrijarha]]. Bez obzira na to [[Ahmed Osman]] u svojoj seriji knjiga koje povezuju Egipat i kršćanstvo, čvrsto stoji na tvrdnji da je Yuya Josip.

== Napomene ==
&lt;references /&gt;

* David, Anthony, E. and Rosalie David. ''A Biographical Dictionary of Ancient Egypt''. London: Seaby, 1992. {{ISBN|1-85264-032-4}}
* Osman, Ahmed. &lt;cite&gt;The Hebrew Pharaohs of Egypt.&lt;/cite&gt; Rochester: Bear and Company, 1987.

== Vanjske veze ==
* {{cite web|
url=http://anubis4_2000.tripod.com/mummypages1/18B.htm|
title=Discussion and images of the mummies of Yuya and Tjuyu|
work=Tripod homepage|
access-date=2007-09-08|
archive-date=2011-05-16|
archive-url=https://web.archive.org/web/20110516050254/http://anubis4_2000.tripod.com/mummypages1/18B.htm|
url-status=dead}}
* [http://anubis4_2000.tripod.com/SpecialExhibits/YuyaTuyu.htm The Treasures of Yuya and Tuyu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070904045509/http://anubis4_2000.tripod.com/SpecialExhibits/YuyaTuyu.htm |date=2007-09-04 }}
* [http://www.domainofman.com/ankhemmaat/joseph.html The Gospel According to Egypt]

{{Drevni Egipćani}}

[[Kategorija:Drevni Egipćani]]
[[Kategorija:Osamnaesta dinastija Egipta]]

[[es:Yuya y Tuya]]</text>
      <sha1>hgwi56yonvjb39ooh6dv3wnay53r3rv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Martin Evans</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34775</id>
    <revision>
      <id>42669292</id>
      <parentid>42645597</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T14:44:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aca</username>
        <id>108187</id>
      </contributor>
      <comment>+</comment>
      <origin>42669292</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3260" sha1="nkaeh5zfg3kx5tac4938pg46fvaxp31" xml:space="preserve">'''Ser Martin Džon Evans''' ({{jez-en|Sir Martin John Evans}}, rođen [[1. 1.|1.1.]] [[1941]]. u mestu [[Straud]], [[Engleska]]) je [[Ujedinjeno Kraljevstvo|britanski]] naučnik, kome se pripisuje pronalazak metode odgajanja [[Ćelijska kultura|kulture]] [[Embrionska matična ćelija|embrionskih matičnih ćelija]] [[1981]]. Ovaj naučnik je poznat i po doprinosu tehnici [[ciljanje gena|ciljanja gena]] i njenoj primeni na laboratorijske miševe.&lt;ref&gt;{{cite journal
| last = Evans| first = Martin J.| authorlink = 
| date = | year = 2001| month = October
| title = The cultural mouse.
| journal = [[Nature Medicine]]| volume = 7| issue = 10| pages = 1081-1083.
| doi = &lt;!--10.1038/nm1001-1081--&gt;
| url = http://www.nature.com/nm/journal/v7/n10/full/nm1001-1081.html
| format = 
}}&lt;/ref&gt; Za doprinos tehnici ciljanja gena Martinu Evansu je dodeljena [[Nobelova nagrada za fiziologiju ili medicinu]] [[2007]]. Ovu nagradu deli sa kolegama [[Oliver Smithies|Oliverom Smitizom]] i [[Mario Capecchi|Mario Kapekijem]]. 
[[Datoteka:Martin_Evans_Nobel_Prize.jpg|thumb|right|Martin Evans]]

Danas radi kao profesor genetike sisara i direktor Škole za bionauke na [[Univrzitet u Kardifu|Univerzitetu u Kardifu]].&lt;ref&gt;{{cite web
|url = http://www.cf.ac.uk/biosi/research/genetics/staff/evans.html
|title = Staff list: Sir Martin Evans FRS, DSc
|access-date= 1 October 2007
|publisher = School of Biosciences, Cardiff University
}}&lt;/ref&gt;

== Naučnoistraživački rad ==
Godine 1981., Džon Evans i [[Mat Kaufman]] su objavili rezultate eksperimenata u kojima su izolovali embrionalne matične ćelije iz mišijih [[blastocit]]a i odgajili ih u ćelijskoj kulturi.&lt;ref&gt;{{cite journal | author = Evans M, Kaufman M | title = Establishment in culture of pluripotential cells from mouse embryos. | url = https://archive.org/details/sim_nature-uk_1981-07-09_292_5819/page/154 | journal = Nature | volume = 292 | issue = 5819 | pages = 154-6 | year = 1981 | pmid = 7242681}}&lt;/ref&gt; Nezavisno od njih, do ovog rezultata je došao i [[Gejl R. Martin]].&lt;ref&gt;{{cite journal | author = Martin G | title = Isolation of a pluripotent cell line from early mouse embryos cultured in medium conditioned by teratocarcinoma stem cells. | journal = Proc Natl Acad Sci U S A | volume = 78 | issue = 12 | pages = 7634-8 | year = 1981 | pmid = 6950406}}&lt;/ref&gt; Ove ćelijske kulture su omogućile primenu metoda [[ciljanje gena|ciljanja gena]] čime su stvorene genetički modifikovane životinje.

Evans je sa saradnicima pokazao da je moguće uneti [[gen]]e u kulturu embrionalnih matičnih ćelija i time stvoriti [[Himera (genetika)|embrione „himere“]]. Neke od ovih ćelija mogu da odrastu u novu generaciju genetski modifikovanog organizma.&lt;ref&gt;{{cite journal | author = Robertson E, Bradley, A., Kuehn, M., Evans, M. | title = Germ-line transmission of genes introduced into cultured pluripotential cells by retroviral vector. | url = https://archive.org/details/sim_nature-uk_1986-10-02_323_6087/page/n82 | journal = Nature | volume = 323| issue = 6087 | pages = 445-448 | year = 1986 | pmid = 3762693}}&lt;/ref&gt;

== Reference ==
{{reflist}}

{{Lifetime|1941||Evans, Martin}}

[[Kategorija:Britanski naučnici]]
[[Kategorija:Dobitnici Nobelove nagrade za fiziologiju ili medicinu]]</text>
      <sha1>nkaeh5zfg3kx5tac4938pg46fvaxp31</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mario Capecchi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34779</id>
    <revision>
      <id>42669291</id>
      <parentid>41585964</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T14:43:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aca</username>
        <id>108187</id>
      </contributor>
      <comment>+</comment>
      <origin>42669291</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2292" sha1="t48pno65mesreo2j78s053vjwnhzf5p" xml:space="preserve">{{Infokutija biografija
| ime             = Mario Capecchi
| slika           = 
| širina_slike    = 250px
| opis            = 
| ime_po_rođenju  = 
| datum_rođenja   = {{Birth date and age|1937|10|6|df=y}}
| mjesto_rođenja  = 
| datum_smrti     = &lt;!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD|df=y}} --&gt;
| mjesto_smrti    = 
| prebivalište    = 
| državljanstvo   = 
| zanimanje       = 
| roditelji       = 
}}
'''Mario Renato Capecchi''' ([[6. 10.]] [[1937]].-) je [[sjedinjene Američke Države|američki]] genetičar [[italija]]nskog porijekla kloji je 2007. godine dobio [[Nobelova nagrada za fiziologiju ili medicinu|Nobelovu nagradu za fiziologiju ili medicinu]].&lt;ref name = &quot;Nobel 2007&quot;&gt;{{cite web
|url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/2007/index.html
|title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2007
|access-date = 8 October 2007
|publisher = Nobelprize.org
}}&lt;/ref&gt; Trenutno predaje [[ljudska genetika|ljudsku genetiku]] i [[biologija|biologiju]] na Medicinskom fakultetu [[University of Utah|Univerziteta Utaha]].

== Reference ==
{{reflist}}

== Vanjske veze ==
{{Commonscat}}
* [http://www.hhmi.org/research/investigators/capecchi_bio.html Howard Hughes Medical Institute biography] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120302230043/http://www.hhmi.org/research/investigators/capecchi_bio.html |date=2012-03-02 }}
* [http://www.genetics.utah.edu/faculty/mcapecchi.html Eccles Institute of Human Genetics biography] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071011011144/http://www.genetics.utah.edu/faculty/mcapecchi.html |date=2007-10-11 }}
* [http://www.neuroscience.med.utah.edu/Faculty/Capecchi.html University of Utah biography] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071011005858/http://www.neuroscience.med.utah.edu/Faculty/Capecchi.html |date=2007-10-11 }}
* [http://www.dnai.org/d/index.html?m=3,5 Interviews with Mario Capecchi from Dolan DNA Learning Center's ''DNA Interactive'']
* [http://www.dnaftb.org/dnaftb/41/concept/index.html Capecchi animation from Dolan DNA Learning Center's ''DNA from the Beginning'']

{{authority control}}
{{biog-stub}}

{{DEFAULTSORT:Capecchi, Mario}}

[[Kategorija:Rođeni 1937.]]
[[Kategorija:Biolozi]]
[[Kategorija:Dobitnici Nobelove nagrade za fiziologiju ili medicinu]]</text>
      <sha1>t48pno65mesreo2j78s053vjwnhzf5p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Xiao Xin od Shanga</title>
    <ns>0</ns>
    <id>35411</id>
    <revision>
      <id>42669302</id>
      <parentid>41443979</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T14:51:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aca</username>
        <id>108187</id>
      </contributor>
      <comment>+</comment>
      <origin>42669302</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2656" sha1="6uz2psaq37mpxak769abd2xpa15igpf" xml:space="preserve">{{Infobox kineski car
|image = 
|name = Xiao Xin (Zi Song) 小辛 (子颂)
|ances-name = Zi (子)
|clan-name = 
|given-name = Song (颂)
|courtesy-name = 
|title1 = Kralj [[Dinastija Shang|dinastije Shang]]
|reign1 = 
|off-title1 = 
|title2 = 
|reign2 = 
|off-title2 = 
|temple-name = 
|post-name = Xiao Xin (小辛)
|notes = 
}}

'''Xiao Xin''' ([[Kineski jezik|kineski]]: &lt;font lang=&quot;zh&quot;&gt;小辛&lt;/font&gt;, rođen kao '''Zi Song''', kineski: &lt;font lang=&quot;zh&quot;&gt;子颂&lt;/font&gt;) bio je [[kralj Kine]] iz [[Dinastija Shang|dinastije Shang]].

U ''[[Zapisi Velikog Historičara|Zapisima Velikog historičara]]'' [[Sima Qian]] ga navodi kao dvadesetog kralja Shanga, odnosno nasljednika starijeg brata [[Pan Geng]]a (kineski: &lt;font lang=&quot;zh&quot;&gt;盤庚&lt;/font&gt;). Na prijestolje je došao u godini Jiawu (kineski: &lt;font lang=&quot;zh&quot;&gt;甲午&lt;/font&gt;) u gradu [[Yin (grad)|Yin]] (kineski: &lt;font lang=&quot;zh&quot;&gt;殷&lt;/font&gt;) kao prijestolnici. Vladao je 3 godine, dobio posthumno ime Xiao Xin a naslijedio ga je mkađi brat [[Xiao Yi]] (Chinese: &lt;font lang=&quot;zh&quot;&gt;小乙&lt;/font&gt;).&lt;ref name=&quot;BaiShouyi&quot;&gt;{{cite book |last=Bai |first=Shouyi |authorlink= |coauthors= |title=An Outline History of China |url=https://archive.org/details/outlinehistoryof00unse_0 |year=2002 |publisher=Foreign Language Press |location=Beijing |isbn=7-119-02347-0}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;chinaKnowledge&quot;&gt;{{cite web |url =http://chinaknowledge.de/History/Myth/shang-rulers.html |title = The Shang Dynasty Rulers |access-date = August 7, 2007 |author = |last = |first = |authorlink = |coauthors = |date = |year = |month = |format = |work = |publisher = China Knowledge |pages = |language = English |doi = |archiveurl = |archivedate = |quote = }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;uniIndiana&quot;&gt;{{cite web |url = http://www.indiana.edu/~g380/Kings.pdf |title = Shang Kingship And Shang Kinship |access-date = August 7, 2007 |author =  |last =  |first =  |authorlink =  |coauthors =  |date =  |year =  |month =  |format =  |work =  |publisher = [[Indiana University]] |pages =  |language = English |doi =  |archiveurl = https://web.archive.org/web/20080409215121/http://www.indiana.edu/~g380/Kings.pdf |archivedate = 2008-04-09 |quote =  |dead-url = yes }}&lt;/ref&gt;

Natpisi [[proročko pismo|proročkog pisma]] na [[kosti za proricanje|kostima]] iskopanima u Yinxuu pak navode da je bio devetnaesti kralj Shanga.&lt;ref name=&quot;chinaKnowledge&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;uniIndiana&quot;/&gt; 

== Izvori, reference, eksterni linkovi, citati ==
{{reflist}}

{{start}}
{{s-hou|[[Dinastija Shang]]||||}}
{{s-bef|before=[[Pan Geng]]}}
{{s-ttl||title=[[Spisak kineskih vladara|Kralj Kine]]|years=}}
{{s-aft|after=[[Kralj Xiao Yi|Xiao Yi]]}}
{{end}}

[[Kategorija:Kineski vladari]]</text>
      <sha1>6uz2psaq37mpxak769abd2xpa15igpf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kralj Xiao Yi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>35414</id>
    <revision>
      <id>42669299</id>
      <parentid>41443436</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T14:49:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aca</username>
        <id>108187</id>
      </contributor>
      <comment>+</comment>
      <origin>42669299</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2752" sha1="08hxjkz9gj3u0c67oswcjc0s4fi9sqp" xml:space="preserve">{{Infobox kineski car
|image = 
|name = Xiao Yi (Zi Lian) 小乙 (子敛)
|ances-name = Zi (子)
|clan-name = 
|given-name = Lian (敛)
|courtesy-name = 
|title1 = Kralj [[Dinastija Shang|dinastije Shang]]
|reign1 = 
|off-title1 = 
|title2 = 
|reign2 = 
|off-title2 = 
|temple-name = 
|post-name = Xiao Yi (小乙)
|notes = 
}}

'''Xiao Yi''' ([[Kineski jezik|kineski]]: &lt;font lang=&quot;zh&quot;&gt;小乙&lt;/font&gt;, rođen kao '''Zi Lian''', kineski: &lt;font lang=&quot;zh&quot;&gt;子敛&lt;/font&gt;) bio je [[kralj Kine]] iz [[Dinastija Shang|dinastije Shang]].

U ''[[Zapisi Velikog historičara|Zapisima Velikog historičara]]'' [[Sima Qian]] ga navodi kao dvadesetprvog kralja Shanga, koji je naslijedio starijeg brata [[Xiao Xin]]a (kineska: &lt;font lang=&quot;zh&quot;&gt;小辛&lt;/font&gt;). Na šprijesto je stupio u glavnom gradu [[Yin (grad)|Yin]] (kineski: &lt;font lang=&quot;zh&quot;&gt;殷&lt;/font&gt;). U šestoj godini vladavine naredio je sinu [[Wu Ding]]u (kineski: &lt;font lang=&quot;zh&quot;&gt;武丁&lt;/font&gt;) da živi u Heu (Chinese: &lt;font lang=&quot;zh&quot;&gt;河&lt;/font&gt;) i studira u Ganpanu (Chinese: &lt;font lang=&quot;zh&quot;&gt;甘盘&lt;/font&gt;). Vladao je 10 godina, dobio posthumno ime Xiao Yi, a naslijedio ga je sin.&lt;ref name=&quot;BaiShouyi&quot;&gt;{{cite book |last=Bai |first=Shouyi |authorlink= |coauthors= |title=An Outline History of China |url=https://archive.org/details/outlinehistoryof00unse_0 |year=2002 |publisher=Foreign Language Press |location=Beijing |isbn=7-119-02347-0}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;chinaKnowledge&quot;&gt;{{cite web |url =http://chinaknowledge.de/History/Myth/shang-rulers.html |title = The Shang Dynasty Rulers |access-date = August 7, 2007 |author = |last = |first = |authorlink = |coauthors = |date = |year = |month = |format = |work = |publisher = China Knowledge |pages = |language = English |doi = |archiveurl = |archivedate = |quote = }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;uniIndiana&quot;&gt;{{cite web |url = http://www.indiana.edu/~g380/Kings.pdf |title = Shang Kingship And Shang Kinship |access-date = August 7 , 2007 |author =  |last =  |first =  |authorlink =  |coauthors =  |date =  |year =  |month =  |format =  |work =  |publisher = [[Indiana University]] |pages =  |language = English |doi =  |archiveurl = https://web.archive.org/web/20080409215121/http://www.indiana.edu/~g380/Kings.pdf |archivedate = 2008-04-09 |quote =  |dead-url = yes }}&lt;/ref&gt;

Natpisi [[Proročko pismo|proročkog pisma]] na [[kosti za proricanje|kostima]] iskopanima u Yinxu bilježe kako je bio dvadeseti po redu kralj Shanga.&lt;ref name=&quot;chinaKnowledge&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;uniIndiana&quot;/&gt; 

== Izvori, reference, ekstreni linkovi, citati ==
{{reflist}}

{{start}}
{{s-hou|[[Dinastija Shang]]||||}}
{{s-bef|before=[[Xiao Xin od Shanga|Xiao Xin]]}}
{{s-ttl||title=[[Tablica kineskih monarha|Kralj Kine]]|years=}}
{{s-aft|after=[[Wu Ding]]}}
{{end}}

[[Kategorija:Kineski vladari]]</text>
      <sha1>08hxjkz9gj3u0c67oswcjc0s4fi9sqp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>42669300</id>
      <parentid>42669299</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T14:49:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aca</username>
        <id>108187</id>
      </contributor>
      <comment>+</comment>
      <origin>42669300</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2751" sha1="ggblyndsrhr74jwic33t5nd0pmjdlyt" xml:space="preserve">{{Infobox kineski car
|image = 
|name = Xiao Yi (Zi Lian) 小乙 (子敛)
|ances-name = Zi (子)
|clan-name = 
|given-name = Lian (敛)
|courtesy-name = 
|title1 = Kralj [[Dinastija Shang|dinastije Shang]]
|reign1 = 
|off-title1 = 
|title2 = 
|reign2 = 
|off-title2 = 
|temple-name = 
|post-name = Xiao Yi (小乙)
|notes = 
}}

'''Xiao Yi''' ([[Kineski jezik|kineski]]: &lt;font lang=&quot;zh&quot;&gt;小乙&lt;/font&gt;, rođen kao '''Zi Lian''', kineski: &lt;font lang=&quot;zh&quot;&gt;子敛&lt;/font&gt;) bio je [[kralj Kine]] iz [[Dinastija Shang|dinastije Shang]].

U ''[[Zapisi Velikog historičara|Zapisima Velikog historičara]]'' [[Sima Qian]] ga navodi kao dvadesetprvog kralja Shanga, koji je naslijedio starijeg brata [[Xiao Xin]]a (kineska: &lt;font lang=&quot;zh&quot;&gt;小辛&lt;/font&gt;). Na šprijesto je stupio u glavnom gradu [[Yin (grad)|Yin]] (kineski: &lt;font lang=&quot;zh&quot;&gt;殷&lt;/font&gt;). U šestoj godini vladavine naredio je sinu [[Wu Ding]]u (kineski: &lt;font lang=&quot;zh&quot;&gt;武丁&lt;/font&gt;) da živi u Heu (Chinese: &lt;font lang=&quot;zh&quot;&gt;河&lt;/font&gt;) i studira u Ganpanu (Chinese: &lt;font lang=&quot;zh&quot;&gt;甘盘&lt;/font&gt;). Vladao je 10 godina, dobio posthumno ime Xiao Yi, a naslijedio ga je sin.&lt;ref name=&quot;BaiShouyi&quot;&gt;{{cite book |last=Bai |first=Shouyi |authorlink= |coauthors= |title=An Outline History of China |url=https://archive.org/details/outlinehistoryof00unse_0 |year=2002 |publisher=Foreign Language Press |location=Beijing |isbn=7-119-02347-0}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;chinaKnowledge&quot;&gt;{{cite web |url =http://chinaknowledge.de/History/Myth/shang-rulers.html |title = The Shang Dynasty Rulers |access-date = August 7, 2007 |author = |last = |first = |authorlink = |coauthors = |date = |year = |month = |format = |work = |publisher = China Knowledge |pages = |language = English |doi = |archiveurl = |archivedate = |quote = }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;uniIndiana&quot;&gt;{{cite web |url = http://www.indiana.edu/~g380/Kings.pdf |title = Shang Kingship And Shang Kinship |access-date = August 7, 2007 |author =  |last =  |first =  |authorlink =  |coauthors =  |date =  |year =  |month =  |format =  |work =  |publisher = [[Indiana University]] |pages =  |language = English |doi =  |archiveurl = https://web.archive.org/web/20080409215121/http://www.indiana.edu/~g380/Kings.pdf |archivedate = 2008-04-09 |quote =  |dead-url = yes }}&lt;/ref&gt;

Natpisi [[Proročko pismo|proročkog pisma]] na [[kosti za proricanje|kostima]] iskopanima u Yinxu bilježe kako je bio dvadeseti po redu kralj Shanga.&lt;ref name=&quot;chinaKnowledge&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;uniIndiana&quot;/&gt; 

== Izvori, reference, ekstreni linkovi, citati ==
{{reflist}}

{{start}}
{{s-hou|[[Dinastija Shang]]||||}}
{{s-bef|before=[[Xiao Xin od Shanga|Xiao Xin]]}}
{{s-ttl||title=[[Tablica kineskih monarha|Kralj Kine]]|years=}}
{{s-aft|after=[[Wu Ding]]}}
{{end}}

[[Kategorija:Kineski vladari]]</text>
      <sha1>ggblyndsrhr74jwic33t5nd0pmjdlyt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wu Ding</title>
    <ns>0</ns>
    <id>35416</id>
    <revision>
      <id>42669294</id>
      <parentid>41443978</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T14:45:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aca</username>
        <id>108187</id>
      </contributor>
      <comment>+</comment>
      <origin>42669294</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5765" sha1="015h7ks51gkxu5ygemk6czvjuewi9w0" xml:space="preserve">{{Infobox kineski car
|image = 
|name = Wu Ding (Zi Zhao) 武丁 (子昭)
|ances-name = Zi (子)
|clan-name = 
|given-name = Zhao (昭)
|courtesy-name = 
|title1 = Kralj [[Dinastija Shang|dinastije Shang]]
|reign1 = 1250. pne. - 1192. pne.
|off-title1 = 
|title2 = 
|reign2 = 
|off-title2 = 
|temple-name = Gaozong (高宗)
|post-name = Wu Ding (武丁)
|notes = 
}}

'''Wu Ding''' ([[Kineski jezik|kineski]]: &lt;font lang=&quot;zh&quot;&gt;武丁&lt;/font&gt;, rođen kao '''Zi Zhao''', kineski: &lt;font lang=&quot;zh&quot;&gt;子昭&lt;/font&gt;) bio je [[kralj Kine]] iz [[Dinastija Shang|dinastije Shang]].

Smatra se prvim kineskim vladarom čije je ime potvrđeno u dokumentima iz njegovog života. Dugo vremena se smatralo kako su zapisi kasnijih historičara bili ništa drugo do legende, ali su zapisi iz doba njegove vladavine na [[proročko pismo|proročkom pismu]] pronađeni na [[kosti za proricanje|kostima]] iskupanim u ruševinama glavnog grada [[Yinxu]] [[1899]]. godine.&lt;ref name=&quot;BaiShouyi&quot;&gt;{{cite book |last=Bai |first=Shouyi |authorlink= |coauthors= |title=An Outline History of China |url=https://archive.org/details/outlinehistoryof00unse_0 |year=2002 |publisher=Foreign Language Press |location=Beijing |isbn=7-119-02347-0}}&lt;/ref&gt;

Njegov otac kralj [[Xiao Yi]] ga je u šestoj godini svoje vladavine iz prijestolnice poslao da živi u Heu (kineski: &lt;font lang=&quot;zh&quot;&gt;河&lt;/font&gt;) i uči kod Ganpana (kineski: &lt;font lang=&quot;zh&quot;&gt;甘盘&lt;/font&gt;). U tim ranim godinama provedenim među običnim narodom Wu Ding se dobro upoznao s njihovim svakodnevnim problemima. 

U ''[[Zapisi Velikog historičara|Zapisima Velikog historičara]]'' [[Sima Qian]] kao navodi kao dvadesetdrugog kralja Shanga, nasljednika Xiao Yija (kineski: &lt;font lang=&quot;zh&quot;&gt;小乙&lt;/font&gt;). Na prijesto je stupio u godini Dingwei (kineski: &lt;font lang=&quot;zh&quot;&gt;丁未&lt;/font&gt;) a [[Gan Pan]] (kineski: &lt;font lang=&quot;zh&quot;&gt;甘盘&lt;/font&gt;) je postao njegov premijer. Živio je u [[Yin (grad)|Yinu]] (kineski: &lt;font lang=&quot;zh&quot;&gt;殷&lt;/font&gt;) kao svojoj prijestolnici.

Savezništvo sa susjednim plemenima je jačao tako što se vjenčavao za žene iz svakog od njih. Njegova omiljena supruga [[Fu Hao]] je u kraljevsku palaču ušla kroz takav brak te se dobro okoristila pravilima polumatrijarhalnog robovlasničkog društva kako bi se probile do položaja generala vojske i velike svećenice.&lt;ref name=&quot;allWoman&quot;&gt;{{cite web |url = http://www.womenofchina.cn/people/women_in_history/1405.jsp |title = Woman General Fu Hao |access-date = August 4, 2007 |author =  |last =  |first =  |authorlink =  |coauthors =  |date =  |year =  |month =  |format =  |work =  |publisher = All China Women's Federation |pages =  |language = English |doi =  |archiveurl = https://web.archive.org/web/20070214080543/http://www.womenofchina.cn/people/women_in_history/1405.jsp |archivedate = 2007-02-14 |quote =  |deadurl = yes }}&lt;/ref&gt;

U trećoj godini vladavine Wu Ding je počeo sanjati o načinima kako da bolje vlada kraljevstvom. Tri godine kasnije je svog premijera natjerao da promijeni knjigu pravila vladavine, a također zapovijedio narodu da štuje svoje starije članove. U 12. godini vladavine je [[Shangjiawei]]ja promaknuo kako bi vladao narodom [[Qi]] (kineski: &lt;font lang=&quot;zh&quot;&gt;契&lt;/font&gt;) people.

U 25. godini vladavine njegov [[Zu Ji]] (kineski: &lt;font lang=&quot;zh&quot;&gt;祖己&lt;/font&gt;) je umro u izgnanstvu.

U 29. godini vladavine je u Kraljevskom hramu održao velike rituale u počast svog pretka [[Tang od Shanga|kralja Tanga]], osnivača dinastije. Tom prilikom su ga razbjesnile divlje kokoši koje su stajale na jednoj od cermeonijalnih brončanih posuda, zbog čega je kritiziraio svoje vazele.

Tri godine kasnije poslao je trupe na [[Guifang]] (kineski: &lt;font lang=&quot;zh&quot;&gt;鬼方&lt;/font&gt;) a tri godine kasnije ga je osvojio. Barbari iz naroda [[Di]] (kineski: &lt;font lang=&quot;zh&quot;&gt;氐&lt;/font&gt;) i [[Qiang]] (kineski: &lt;font lang=&quot;zh&quot;&gt;羌&lt;/font&gt;) su odmah nakon toga poslali emisare da pregovaraju. Njegove vojske su u 43. godini vladavine osvojile [[Dapeng]] (kineski: &lt;font lang=&quot;zh&quot;&gt;大彭&lt;/font&gt;) in the 43th year of his reign, a sedam godina kasnije [[Tunwei]] (kineski: &lt;font lang=&quot;zh&quot;&gt;豕韦&lt;/font&gt;).

Svi izvori navode da je umro u 59. godini vladavine. Smatra se jednim od najboljih vladara dinastije Shang. Dobio je posthumno ime Wu Ding (kineski: &lt;font lang=&quot;zh&quot;&gt;武丁&lt;/font&gt;) a naslijedio ga je sin [[Zu Geng]] (kineski: &lt;font lang=&quot;zh&quot;&gt;祖庚&lt;/font&gt;).

Natpisi na kostima za proricanje iskopani u Yinxuu navode da je bio dvadesetprvi kralj Shanga.&lt;ref name=&quot;chinaKnowledge&quot;&gt;{{cite web |url =http://chinaknowledge.de/History/Myth/shang-rulers.html |title = The Shang Dynasty Rulers |accessdate = August 7 |accessdaymonth = |accessmonthday = |accessyear = 2007 |author = |last = |first = |authorlink = |coauthors = |date = |year = |month = |format = |work = |publisher = China Knowledge |pages = |language = English |doi = |archiveurl = |archivedate = |quote = }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;uniIndiana&quot;&gt;{{cite web |url = http://www.indiana.edu/~g380/Kings.pdf |title = Shang Kingship And Shang Kinship |accessdate = August 7 |accessdaymonth =  |accessmonthday =  |accessyear = 2007 |author =  |last =  |first =  |authorlink =  |coauthors =  |date =  |year =  |month =  |format =  |work =  |publisher = [[Indiana University]] |pages =  |language = English |doi =  |archiveurl = https://web.archive.org/web/20080409215121/http://www.indiana.edu/~g380/Kings.pdf |archivedate = 2008-04-09 |quote =  |dead-url = yes }}&lt;/ref&gt; 

== Izvori, reference, eksterni linkovi, citati ==
{{reflist}}

{{start}}
{{s-hou|[[Dinastija Shang]]||||}}
{{s-bef|before=[[Xiao Yi od Shanga|Xiao Yi]]}}
{{s-ttl|title=[[Tablica kineskih monarha|Kralj Kine]]|years=}}
{{s-aft|after=[[Zu Geng od Shanga|Zu Geng]]}}
{{end}}

[[Kategorija:Dinastija Shang]]
[[Kategorija:Kineski vladari]]</text>
      <sha1>015h7ks51gkxu5ygemk6czvjuewi9w0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>42669295</id>
      <parentid>42669294</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T14:46:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aca</username>
        <id>108187</id>
      </contributor>
      <comment>+</comment>
      <origin>42669295</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5667" sha1="dt2asm5put5mo599d7di8bdl37tl2mg" xml:space="preserve">{{Infobox kineski car
|image = 
|name = Wu Ding (Zi Zhao) 武丁 (子昭)
|ances-name = Zi (子)
|clan-name = 
|given-name = Zhao (昭)
|courtesy-name = 
|title1 = Kralj [[Dinastija Shang|dinastije Shang]]
|reign1 = 1250. pne. - 1192. pne.
|off-title1 = 
|title2 = 
|reign2 = 
|off-title2 = 
|temple-name = Gaozong (高宗)
|post-name = Wu Ding (武丁)
|notes = 
}}

'''Wu Ding''' ([[Kineski jezik|kineski]]: &lt;font lang=&quot;zh&quot;&gt;武丁&lt;/font&gt;, rođen kao '''Zi Zhao''', kineski: &lt;font lang=&quot;zh&quot;&gt;子昭&lt;/font&gt;) bio je [[kralj Kine]] iz [[Dinastija Shang|dinastije Shang]].

Smatra se prvim kineskim vladarom čije je ime potvrđeno u dokumentima iz njegovog života. Dugo vremena se smatralo kako su zapisi kasnijih historičara bili ništa drugo do legende, ali su zapisi iz doba njegove vladavine na [[proročko pismo|proročkom pismu]] pronađeni na [[kosti za proricanje|kostima]] iskupanim u ruševinama glavnog grada [[Yinxu]] [[1899]]. godine.&lt;ref name=&quot;BaiShouyi&quot;&gt;{{cite book |last=Bai |first=Shouyi |authorlink= |coauthors= |title=An Outline History of China |url=https://archive.org/details/outlinehistoryof00unse_0 |year=2002 |publisher=Foreign Language Press |location=Beijing |isbn=7-119-02347-0}}&lt;/ref&gt;

Njegov otac kralj [[Xiao Yi]] ga je u šestoj godini svoje vladavine iz prijestolnice poslao da živi u Heu (kineski: &lt;font lang=&quot;zh&quot;&gt;河&lt;/font&gt;) i uči kod Ganpana (kineski: &lt;font lang=&quot;zh&quot;&gt;甘盘&lt;/font&gt;). U tim ranim godinama provedenim među običnim narodom Wu Ding se dobro upoznao s njihovim svakodnevnim problemima. 

U ''[[Zapisi Velikog historičara|Zapisima Velikog historičara]]'' [[Sima Qian]] kao navodi kao dvadesetdrugog kralja Shanga, nasljednika Xiao Yija (kineski: &lt;font lang=&quot;zh&quot;&gt;小乙&lt;/font&gt;). Na prijesto je stupio u godini Dingwei (kineski: &lt;font lang=&quot;zh&quot;&gt;丁未&lt;/font&gt;) a [[Gan Pan]] (kineski: &lt;font lang=&quot;zh&quot;&gt;甘盘&lt;/font&gt;) je postao njegov premijer. Živio je u [[Yin (grad)|Yinu]] (kineski: &lt;font lang=&quot;zh&quot;&gt;殷&lt;/font&gt;) kao svojoj prijestolnici.

Savezništvo sa susjednim plemenima je jačao tako što se vjenčavao za žene iz svakog od njih. Njegova omiljena supruga [[Fu Hao]] je u kraljevsku palaču ušla kroz takav brak te se dobro okoristila pravilima polumatrijarhalnog robovlasničkog društva kako bi se probile do položaja generala vojske i velike svećenice.&lt;ref name=&quot;allWoman&quot;&gt;{{cite web |url = http://www.womenofchina.cn/people/women_in_history/1405.jsp |title = Woman General Fu Hao |access-date = August 4, 2007 |author =  |last =  |first =  |authorlink =  |coauthors =  |date =  |year =  |month =  |format =  |work =  |publisher = All China Women's Federation |pages =  |language = English |doi =  |archiveurl = https://web.archive.org/web/20070214080543/http://www.womenofchina.cn/people/women_in_history/1405.jsp |archivedate = 2007-02-14 |quote =  |deadurl = yes }}&lt;/ref&gt;

U trećoj godini vladavine Wu Ding je počeo sanjati o načinima kako da bolje vlada kraljevstvom. Tri godine kasnije je svog premijera natjerao da promijeni knjigu pravila vladavine, a također zapovijedio narodu da štuje svoje starije članove. U 12. godini vladavine je [[Shangjiawei]]ja promaknuo kako bi vladao narodom [[Qi]] (kineski: &lt;font lang=&quot;zh&quot;&gt;契&lt;/font&gt;) people.

U 25. godini vladavine njegov [[Zu Ji]] (kineski: &lt;font lang=&quot;zh&quot;&gt;祖己&lt;/font&gt;) je umro u izgnanstvu.

U 29. godini vladavine je u Kraljevskom hramu održao velike rituale u počast svog pretka [[Tang od Shanga|kralja Tanga]], osnivača dinastije. Tom prilikom su ga razbjesnile divlje kokoši koje su stajale na jednoj od cermeonijalnih brončanih posuda, zbog čega je kritiziraio svoje vazele.

Tri godine kasnije poslao je trupe na [[Guifang]] (kineski: &lt;font lang=&quot;zh&quot;&gt;鬼方&lt;/font&gt;) a tri godine kasnije ga je osvojio. Barbari iz naroda [[Di]] (kineski: &lt;font lang=&quot;zh&quot;&gt;氐&lt;/font&gt;) i [[Qiang]] (kineski: &lt;font lang=&quot;zh&quot;&gt;羌&lt;/font&gt;) su odmah nakon toga poslali emisare da pregovaraju. Njegove vojske su u 43. godini vladavine osvojile [[Dapeng]] (kineski: &lt;font lang=&quot;zh&quot;&gt;大彭&lt;/font&gt;) in the 43th year of his reign, a sedam godina kasnije [[Tunwei]] (kineski: &lt;font lang=&quot;zh&quot;&gt;豕韦&lt;/font&gt;).

Svi izvori navode da je umro u 59. godini vladavine. Smatra se jednim od najboljih vladara dinastije Shang. Dobio je posthumno ime Wu Ding (kineski: &lt;font lang=&quot;zh&quot;&gt;武丁&lt;/font&gt;) a naslijedio ga je sin [[Zu Geng]] (kineski: &lt;font lang=&quot;zh&quot;&gt;祖庚&lt;/font&gt;).

Natpisi na kostima za proricanje iskopani u Yinxuu navode da je bio dvadesetprvi kralj Shanga.&lt;ref name=&quot;chinaKnowledge&quot;&gt;{{cite web |url =http://chinaknowledge.de/History/Myth/shang-rulers.html |title = The Shang Dynasty Rulers |access-date = August 7, 2007 |author = |last = |first = |authorlink = |coauthors = |date = |year = |month = |format = |work = |publisher = China Knowledge |pages = |language = English |doi = |archiveurl = |archivedate = |quote = }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;uniIndiana&quot;&gt;{{cite web |url = http://www.indiana.edu/~g380/Kings.pdf |title = Shang Kingship And Shang Kinship |access-date = August 7, 2007 |author =  |last =  |first =  |authorlink =  |coauthors =  |date =  |year =  |month =  |format =  |work =  |publisher = [[Indiana University]] |pages =  |language = English |doi =  |archiveurl = https://web.archive.org/web/20080409215121/http://www.indiana.edu/~g380/Kings.pdf |archivedate = 2008-04-09 |quote =  |dead-url = yes }}&lt;/ref&gt; 

== Izvori, reference, eksterni linkovi, citati ==
{{reflist}}

{{start}}
{{s-hou|[[Dinastija Shang]]||||}}
{{s-bef|before=[[Xiao Yi od Shanga|Xiao Yi]]}}
{{s-ttl|title=[[Tablica kineskih monarha|Kralj Kine]]|years=}}
{{s-aft|after=[[Zu Geng od Shanga|Zu Geng]]}}
{{end}}

[[Kategorija:Dinastija Shang]]
[[Kategorija:Kineski vladari]]</text>
      <sha1>dt2asm5put5mo599d7di8bdl37tl2mg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>42669296</id>
      <parentid>42669295</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T14:46:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aca</username>
        <id>108187</id>
      </contributor>
      <comment>/* Izvori, reference, eksterni linkovi, citati */ a be</comment>
      <origin>42669296</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5633" sha1="3yvarvwahm48z9klt9kyd5nk9ds6b23" xml:space="preserve">{{Infobox kineski car
|image = 
|name = Wu Ding (Zi Zhao) 武丁 (子昭)
|ances-name = Zi (子)
|clan-name = 
|given-name = Zhao (昭)
|courtesy-name = 
|title1 = Kralj [[Dinastija Shang|dinastije Shang]]
|reign1 = 1250. pne. - 1192. pne.
|off-title1 = 
|title2 = 
|reign2 = 
|off-title2 = 
|temple-name = Gaozong (高宗)
|post-name = Wu Ding (武丁)
|notes = 
}}

'''Wu Ding''' ([[Kineski jezik|kineski]]: &lt;font lang=&quot;zh&quot;&gt;武丁&lt;/font&gt;, rođen kao '''Zi Zhao''', kineski: &lt;font lang=&quot;zh&quot;&gt;子昭&lt;/font&gt;) bio je [[kralj Kine]] iz [[Dinastija Shang|dinastije Shang]].

Smatra se prvim kineskim vladarom čije je ime potvrđeno u dokumentima iz njegovog života. Dugo vremena se smatralo kako su zapisi kasnijih historičara bili ništa drugo do legende, ali su zapisi iz doba njegove vladavine na [[proročko pismo|proročkom pismu]] pronađeni na [[kosti za proricanje|kostima]] iskupanim u ruševinama glavnog grada [[Yinxu]] [[1899]]. godine.&lt;ref name=&quot;BaiShouyi&quot;&gt;{{cite book |last=Bai |first=Shouyi |authorlink= |coauthors= |title=An Outline History of China |url=https://archive.org/details/outlinehistoryof00unse_0 |year=2002 |publisher=Foreign Language Press |location=Beijing |isbn=7-119-02347-0}}&lt;/ref&gt;

Njegov otac kralj [[Xiao Yi]] ga je u šestoj godini svoje vladavine iz prijestolnice poslao da živi u Heu (kineski: &lt;font lang=&quot;zh&quot;&gt;河&lt;/font&gt;) i uči kod Ganpana (kineski: &lt;font lang=&quot;zh&quot;&gt;甘盘&lt;/font&gt;). U tim ranim godinama provedenim među običnim narodom Wu Ding se dobro upoznao s njihovim svakodnevnim problemima. 

U ''[[Zapisi Velikog historičara|Zapisima Velikog historičara]]'' [[Sima Qian]] kao navodi kao dvadesetdrugog kralja Shanga, nasljednika Xiao Yija (kineski: &lt;font lang=&quot;zh&quot;&gt;小乙&lt;/font&gt;). Na prijesto je stupio u godini Dingwei (kineski: &lt;font lang=&quot;zh&quot;&gt;丁未&lt;/font&gt;) a [[Gan Pan]] (kineski: &lt;font lang=&quot;zh&quot;&gt;甘盘&lt;/font&gt;) je postao njegov premijer. Živio je u [[Yin (grad)|Yinu]] (kineski: &lt;font lang=&quot;zh&quot;&gt;殷&lt;/font&gt;) kao svojoj prijestolnici.

Savezništvo sa susjednim plemenima je jačao tako što se vjenčavao za žene iz svakog od njih. Njegova omiljena supruga [[Fu Hao]] je u kraljevsku palaču ušla kroz takav brak te se dobro okoristila pravilima polumatrijarhalnog robovlasničkog društva kako bi se probile do položaja generala vojske i velike svećenice.&lt;ref name=&quot;allWoman&quot;&gt;{{cite web |url = http://www.womenofchina.cn/people/women_in_history/1405.jsp |title = Woman General Fu Hao |access-date = August 4, 2007 |author =  |last =  |first =  |authorlink =  |coauthors =  |date =  |year =  |month =  |format =  |work =  |publisher = All China Women's Federation |pages =  |language = English |doi =  |archiveurl = https://web.archive.org/web/20070214080543/http://www.womenofchina.cn/people/women_in_history/1405.jsp |archivedate = 2007-02-14 |quote =  |deadurl = yes }}&lt;/ref&gt;

U trećoj godini vladavine Wu Ding je počeo sanjati o načinima kako da bolje vlada kraljevstvom. Tri godine kasnije je svog premijera natjerao da promijeni knjigu pravila vladavine, a također zapovijedio narodu da štuje svoje starije članove. U 12. godini vladavine je [[Shangjiawei]]ja promaknuo kako bi vladao narodom [[Qi]] (kineski: &lt;font lang=&quot;zh&quot;&gt;契&lt;/font&gt;) people.

U 25. godini vladavine njegov [[Zu Ji]] (kineski: &lt;font lang=&quot;zh&quot;&gt;祖己&lt;/font&gt;) je umro u izgnanstvu.

U 29. godini vladavine je u Kraljevskom hramu održao velike rituale u počast svog pretka [[Tang od Shanga|kralja Tanga]], osnivača dinastije. Tom prilikom su ga razbjesnile divlje kokoši koje su stajale na jednoj od cermeonijalnih brončanih posuda, zbog čega je kritiziraio svoje vazele.

Tri godine kasnije poslao je trupe na [[Guifang]] (kineski: &lt;font lang=&quot;zh&quot;&gt;鬼方&lt;/font&gt;) a tri godine kasnije ga je osvojio. Barbari iz naroda [[Di]] (kineski: &lt;font lang=&quot;zh&quot;&gt;氐&lt;/font&gt;) i [[Qiang]] (kineski: &lt;font lang=&quot;zh&quot;&gt;羌&lt;/font&gt;) su odmah nakon toga poslali emisare da pregovaraju. Njegove vojske su u 43. godini vladavine osvojile [[Dapeng]] (kineski: &lt;font lang=&quot;zh&quot;&gt;大彭&lt;/font&gt;) in the 43th year of his reign, a sedam godina kasnije [[Tunwei]] (kineski: &lt;font lang=&quot;zh&quot;&gt;豕韦&lt;/font&gt;).

Svi izvori navode da je umro u 59. godini vladavine. Smatra se jednim od najboljih vladara dinastije Shang. Dobio je posthumno ime Wu Ding (kineski: &lt;font lang=&quot;zh&quot;&gt;武丁&lt;/font&gt;) a naslijedio ga je sin [[Zu Geng]] (kineski: &lt;font lang=&quot;zh&quot;&gt;祖庚&lt;/font&gt;).

Natpisi na kostima za proricanje iskopani u Yinxuu navode da je bio dvadesetprvi kralj Shanga.&lt;ref name=&quot;chinaKnowledge&quot;&gt;{{cite web |url =http://chinaknowledge.de/History/Myth/shang-rulers.html |title = The Shang Dynasty Rulers |access-date = August 7, 2007 |author = |last = |first = |authorlink = |coauthors = |date = |year = |month = |format = |work = |publisher = China Knowledge |pages = |language = English |doi = |archiveurl = |archivedate = |quote = }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;uniIndiana&quot;&gt;{{cite web |url = http://www.indiana.edu/~g380/Kings.pdf |title = Shang Kingship And Shang Kinship |access-date = August 7, 2007 |author =  |last =  |first =  |authorlink =  |coauthors =  |date =  |year =  |month =  |format =  |work =  |publisher = [[Indiana University]] |pages =  |language = English |doi =  |archiveurl = https://web.archive.org/web/20080409215121/http://www.indiana.edu/~g380/Kings.pdf |archivedate = 2008-04-09 |quote =  |dead-url = yes }}&lt;/ref&gt; 

== Reference ==
{{reflist}}

{{start}}
{{s-hou|[[Dinastija Shang]]||||}}
{{s-bef|before=[[Xiao Yi od Shanga|Xiao Yi]]}}
{{s-ttl|title=[[Tablica kineskih monarha|Kralj Kine]]|years=}}
{{s-aft|after=[[Zu Geng od Shanga|Zu Geng]]}}
{{end}}

[[Kategorija:Dinastija Shang]]
[[Kategorija:Kineski vladari]]</text>
      <sha1>3yvarvwahm48z9klt9kyd5nk9ds6b23</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>42669297</id>
      <parentid>42669296</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T14:46:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aca</username>
        <id>108187</id>
      </contributor>
      <origin>42669297</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5632" sha1="569nnnqzd6tfiknb53ofb7qm1p2bt4w" xml:space="preserve">{{Infobox kineski car
|image = 
|name = Wu Ding (Zi Zhao) 武丁 (子昭)
|ances-name = Zi (子)
|clan-name = 
|given-name = Zhao (昭)
|courtesy-name = 
|title1 = Kralj [[Dinastija Shang|dinastije Shang]]
|reign1 = 1250. pne. - 1192. pne.
|off-title1 = 
|title2 = 
|reign2 = 
|off-title2 = 
|temple-name = Gaozong (高宗)
|post-name = Wu Ding (武丁)
|notes = 
}}
'''Wu Ding''' ([[Kineski jezik|kineski]]: &lt;font lang=&quot;zh&quot;&gt;武丁&lt;/font&gt;, rođen kao '''Zi Zhao''', kineski: &lt;font lang=&quot;zh&quot;&gt;子昭&lt;/font&gt;) bio je [[kralj Kine]] iz [[Dinastija Shang|dinastije Shang]].

Smatra se prvim kineskim vladarom čije je ime potvrđeno u dokumentima iz njegovog života. Dugo vremena se smatralo kako su zapisi kasnijih historičara bili ništa drugo do legende, ali su zapisi iz doba njegove vladavine na [[proročko pismo|proročkom pismu]] pronađeni na [[kosti za proricanje|kostima]] iskupanim u ruševinama glavnog grada [[Yinxu]] [[1899]]. godine.&lt;ref name=&quot;BaiShouyi&quot;&gt;{{cite book |last=Bai |first=Shouyi |authorlink= |coauthors= |title=An Outline History of China |url=https://archive.org/details/outlinehistoryof00unse_0 |year=2002 |publisher=Foreign Language Press |location=Beijing |isbn=7-119-02347-0}}&lt;/ref&gt;

Njegov otac kralj [[Xiao Yi]] ga je u šestoj godini svoje vladavine iz prijestolnice poslao da živi u Heu (kineski: &lt;font lang=&quot;zh&quot;&gt;河&lt;/font&gt;) i uči kod Ganpana (kineski: &lt;font lang=&quot;zh&quot;&gt;甘盘&lt;/font&gt;). U tim ranim godinama provedenim među običnim narodom Wu Ding se dobro upoznao s njihovim svakodnevnim problemima. 

U ''[[Zapisi Velikog historičara|Zapisima Velikog historičara]]'' [[Sima Qian]] kao navodi kao dvadesetdrugog kralja Shanga, nasljednika Xiao Yija (kineski: &lt;font lang=&quot;zh&quot;&gt;小乙&lt;/font&gt;). Na prijesto je stupio u godini Dingwei (kineski: &lt;font lang=&quot;zh&quot;&gt;丁未&lt;/font&gt;) a [[Gan Pan]] (kineski: &lt;font lang=&quot;zh&quot;&gt;甘盘&lt;/font&gt;) je postao njegov premijer. Živio je u [[Yin (grad)|Yinu]] (kineski: &lt;font lang=&quot;zh&quot;&gt;殷&lt;/font&gt;) kao svojoj prijestolnici.

Savezništvo sa susjednim plemenima je jačao tako što se vjenčavao za žene iz svakog od njih. Njegova omiljena supruga [[Fu Hao]] je u kraljevsku palaču ušla kroz takav brak te se dobro okoristila pravilima polumatrijarhalnog robovlasničkog društva kako bi se probile do položaja generala vojske i velike svećenice.&lt;ref name=&quot;allWoman&quot;&gt;{{cite web |url = http://www.womenofchina.cn/people/women_in_history/1405.jsp |title = Woman General Fu Hao |access-date = August 4, 2007 |author =  |last =  |first =  |authorlink =  |coauthors =  |date =  |year =  |month =  |format =  |work =  |publisher = All China Women's Federation |pages =  |language = English |doi =  |archiveurl = https://web.archive.org/web/20070214080543/http://www.womenofchina.cn/people/women_in_history/1405.jsp |archivedate = 2007-02-14 |quote =  |deadurl = yes }}&lt;/ref&gt;

U trećoj godini vladavine Wu Ding je počeo sanjati o načinima kako da bolje vlada kraljevstvom. Tri godine kasnije je svog premijera natjerao da promijeni knjigu pravila vladavine, a također zapovijedio narodu da štuje svoje starije članove. U 12. godini vladavine je [[Shangjiawei]]ja promaknuo kako bi vladao narodom [[Qi]] (kineski: &lt;font lang=&quot;zh&quot;&gt;契&lt;/font&gt;) people.

U 25. godini vladavine njegov [[Zu Ji]] (kineski: &lt;font lang=&quot;zh&quot;&gt;祖己&lt;/font&gt;) je umro u izgnanstvu.

U 29. godini vladavine je u Kraljevskom hramu održao velike rituale u počast svog pretka [[Tang od Shanga|kralja Tanga]], osnivača dinastije. Tom prilikom su ga razbjesnile divlje kokoši koje su stajale na jednoj od cermeonijalnih brončanih posuda, zbog čega je kritiziraio svoje vazele.

Tri godine kasnije poslao je trupe na [[Guifang]] (kineski: &lt;font lang=&quot;zh&quot;&gt;鬼方&lt;/font&gt;) a tri godine kasnije ga je osvojio. Barbari iz naroda [[Di]] (kineski: &lt;font lang=&quot;zh&quot;&gt;氐&lt;/font&gt;) i [[Qiang]] (kineski: &lt;font lang=&quot;zh&quot;&gt;羌&lt;/font&gt;) su odmah nakon toga poslali emisare da pregovaraju. Njegove vojske su u 43. godini vladavine osvojile [[Dapeng]] (kineski: &lt;font lang=&quot;zh&quot;&gt;大彭&lt;/font&gt;) in the 43th year of his reign, a sedam godina kasnije [[Tunwei]] (kineski: &lt;font lang=&quot;zh&quot;&gt;豕韦&lt;/font&gt;).

Svi izvori navode da je umro u 59. godini vladavine. Smatra se jednim od najboljih vladara dinastije Shang. Dobio je posthumno ime Wu Ding (kineski: &lt;font lang=&quot;zh&quot;&gt;武丁&lt;/font&gt;) a naslijedio ga je sin [[Zu Geng]] (kineski: &lt;font lang=&quot;zh&quot;&gt;祖庚&lt;/font&gt;).

Natpisi na kostima za proricanje iskopani u Yinxuu navode da je bio dvadesetprvi kralj Shanga.&lt;ref name=&quot;chinaKnowledge&quot;&gt;{{cite web |url =http://chinaknowledge.de/History/Myth/shang-rulers.html |title = The Shang Dynasty Rulers |access-date = August 7, 2007 |author = |last = |first = |authorlink = |coauthors = |date = |year = |month = |format = |work = |publisher = China Knowledge |pages = |language = English |doi = |archiveurl = |archivedate = |quote = }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;uniIndiana&quot;&gt;{{cite web |url = http://www.indiana.edu/~g380/Kings.pdf |title = Shang Kingship And Shang Kinship |access-date = August 7, 2007 |author =  |last =  |first =  |authorlink =  |coauthors =  |date =  |year =  |month =  |format =  |work =  |publisher = [[Indiana University]] |pages =  |language = English |doi =  |archiveurl = https://web.archive.org/web/20080409215121/http://www.indiana.edu/~g380/Kings.pdf |archivedate = 2008-04-09 |quote =  |dead-url = yes }}&lt;/ref&gt; 

== Reference ==
{{reflist}}

{{start}}
{{s-hou|[[Dinastija Shang]]||||}}
{{s-bef|before=[[Xiao Yi od Shanga|Xiao Yi]]}}
{{s-ttl|title=[[Tablica kineskih monarha|Kralj Kine]]|years=}}
{{s-aft|after=[[Zu Geng od Shanga|Zu Geng]]}}
{{end}}

[[Kategorija:Dinastija Shang]]
[[Kategorija:Kineski vladari]]</text>
      <sha1>569nnnqzd6tfiknb53ofb7qm1p2bt4w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cristina Fernández de Kirchner</title>
    <ns>0</ns>
    <id>35622</id>
    <revision>
      <id>42669373</id>
      <parentid>42451014</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T22:43:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>42669373</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4101" sha1="fcx6n4uqx3yi7kzhcan8eyahsi0s01v" xml:space="preserve">{{Infokutija biografija
| ime             = Cristina Fernández de Kirchner
| slika           = Cristinakirchnermensaje2010.jpg
| širina_slike    = 250px
| opis            = Cristina Fernandez
| ime_po_rođenju  = 
| datum_rođenja   = {{Birth date and age|1953|2|19|df=y}}
| mjesto_rođenja  = 
| datum_smrti     = &lt;!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD|df=y}} --&gt;
| mjesto_smrti    = 
| prebivalište    = 
| državljanstvo   = 
| zanimanje       = 
| roditelji       = 
}}

'''Cristina Elisabet Fernández de Kirchner''' (rođena [[19. 2.]] [[1953]]. kao ''Cristina Elisabet Fernández''), često spominjana kao '''Cristina Kirchner''', je [[Argentina|argentinska]] političarka iz [[Justicijalistička stranka|Justicijalističke stranke]], [[predsjednik Argentina|predsjednica Argentine]] od 2007. do 2015. Ona je udovica bivšeg predsjednika [[Néstor Kirchner|Nestora Kirchnera]] i bivša [[Argentinski Senat|senatorica]] za [[Provincija Buenos Aires|provinciju Buenos Aires]].

Na [[Opći izbori u Argentini 2007|općim izborima u oktobru 2007. godine]] se natjecala za predsjednicu Argentine kao kandidat vladajuće stranke [[Front za pobjedu]] party.&lt;ref name=&quot;candidate&quot;&gt;La Nación, July 1, 2007. [http://www.lanacion.com.ar/politica/nota.asp?nota_id=922173 Cristina Fernández será candidata]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; Prema djelomičnim službenim rezultatima je pobijedila sa skoro 45% glasova i 20% prednosti nad najbližim suparnikom — jednom od najvećih prednosti otkako se vratila demokracija godine 1983 — te tako izbjegla prvi krug.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.resultados2007.gov.ar/paginas/f_top.htm |title=Archive copy |access-date=2007-10-31 |archive-date=2007-12-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071213020243/http://www.resultados2007.gov.ar/paginas/f_top.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Time je postala druga argentinska [[predsjednica]] (nakon [[Isabel Martínez de Perón]]), i prva koja je na tu dužnost došla putem izbora. Godine 2011. je izabrana po drugi put, postavši druga žena u historiji [[Latinska Amerika|Latinske Amerike]] koja je uspjela obraniti mandat.

Fernández je poznata po skupocjenoj odjeći i obući. Nazvana je &quot;[[Imelda Marcos|Imelda]]&quot; i &quot;fashionista&quot; od strane [[ABC News]].&lt;ref&gt;[http://abcnews.go.com/print?id=3343319 &quot;Argentina's Fashionable Presidential Hopeful Cristina Kirchner Makes Hillary Clinton Look Dowdy&quot;] ''[[ABC News]]'', July 4, 2007&lt;/ref&gt; Ona i suprug Néstor Kirchner imaju dvoje djece - Máxima i Florenciju.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Senadora Nacional Cristina E. Fernández De Kirchner |url=http://kirchner.senado.gov.ar/ |access-date=2007-10-31 |archivedate=2008-03-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080315142919/http://kirchner.senado.gov.ar/ |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;

== Izvori ==
&lt;!--See http://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Footnotes for an explanation of how to generate footnotes using the &lt;ref(erences/)&gt; tags--&gt;
&lt;!--to cite a web resource, use this template
 &lt;ref&gt;{{cite web|last= |first= |authorlink= |coauthors= |title= |work= |publisher= |date= |url= |format= |doi= |accessdate= |quote = }}&lt;/ref&gt;
--&gt;
{{reflist}}

== Vanjske veze ==
{{Commonscat}}
* [http://www.cristina.com.ar The official site of Cristina Fernández de Kirchner] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100926233228/http://www.cristina.com.ar/ |date=2010-09-26 }}
* [http://www.senado.gov.ar/web/senadores/biografia.php?id_sena=212&amp;iOrden=0&amp;iSen=ASC The site of the Senate of the Argentine Republic] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121130110830/http://www.senado.gov.ar/web/senadores/biografia.php?id_sena=212&amp;iOrden=0&amp;iSen=ASC |date=2012-11-30 }}

{{start box}}
{{s-off}}
{{succession box | before = [[Néstor Kirchner]] | after= [[Mauricio Macri]] | title = [[Predsjednik Argentine]]&lt;br /&gt;(izabrani predsjednik)|years= 2007 - 2015}}
{{end box}}

&lt;!-- {{Presidents of Argentina}} --&gt;

{{Predsjednici Argentine}}

{{Lifetime|1953||Kirchner, Cristina}}

[[Kategorija:Argentinski političari]]
[[Kategorija:Predsjednici Argentine]]</text>
      <sha1>fcx6n4uqx3yi7kzhcan8eyahsi0s01v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Game (reper)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>37809</id>
    <revision>
      <id>42669347</id>
      <parentid>42647945</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T18:46:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aca</username>
        <id>108187</id>
      </contributor>
      <comment>+</comment>
      <origin>42669347</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4417" sha1="673xsjgew52z6nophme9j8nj96h89ih" xml:space="preserve">{{Infokutija02 muzičar
|tip = pjevač
|ime = [[Datoteka:Game (rapper) Logo.png|100px]]
|slika = The Game by Mikko Koponen.jpg
|ime_po_rođenju = Jayceon Terrell Taylor
|druga_imena = Chuck Taylor, Hurricane Game, Murda Game
|datum_rođenja = [[29. 11.|29.11.]] [[1979]].
|mesto_rođenja = [[Los Angeles]]
|žanr = [[West Coast hip hop]], [[gangsta rap]]
|zanimanje = [[reper]], [[glumci|glumac]]
|Years_active = 2002 – present
|label = [[Get Low Recordz|Get Low]], [[Aftermath Entertainment|Aftermath]], [[G-Unit Records|G-Unit]], [[Geffen Records|Geffen]], [[Interscope]], [[The Black Wall Street Records|The Black Wall Street]]
|povezani_izvođači =[[The Black Wall Street Records|The Black Wall Street]], [[Snoop Dogg]], [[Ya Boy]], [[Lil Wayne]], [[Tyga]] 
|URL = [http://www.comptongame.com www.comptongame.com]
}}

'''Jayceon Terrell Taylor''' ([[Los Angeles]], [[29. 11.|29.11.]] [[1979]]. -),&lt;ref name=LaBrea&gt;{{cite web |url= http://hurricane-game.net/index.php?go=sister2sister |title= Jayceon Taylor Is The Game |accessmonthday= [[20. 7.|20.7.]] |accessyear= [[2007]] |author= Remmie Fresh |date= [[30. 5.|30.5.]] [[2007]] |work= Sister2sister}}&lt;/ref&gt; poznatiji pod [[umjetničko ime|umjetničkim imenom]] '''Game''', je [[sjedinjene Američke Države|američki]] reper vezan s ugovor za [[Geffen Records]]. Game je postao slavan godine 2005. zahvaljujući uspjehu svog debitantskog albuma ''[[The Documentary]]'' te dvije nominacije za [[Grammy]]. Otada se Game smatra motorom povratka [[West Coast hip hop|hip hop scene Zapadne obale]] i konkurentnom [[East Coast hip hop|svojih rivala s Istočne Obale]].&lt;ref&gt;{{cite web |url= http://allhiphop.com/blogs/news/archive/2005/02/18/18129758.aspx |title= XXL Spotlights West Coast Hip-Hop In March Issue |author= Clover Hope |date= [[18. 2.|18.2.]] [[2007]] |work= Allhiphop |access-date= 2008-01-10 |archivedate= 2007-11-06 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20071106065519/http://allhiphop.com/blogs/news/archive/2005/02/18/18129758.aspx |deadurl= yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.dubcnn.com/features/editorials/2005wrapup/ |title= The West Coast Rap Up: 2005 |accessdate=27. 1. 2007 |author= Conan Milne |date= 2005 |work= Dubcnn}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url= http://www.bet.com/Music/GAME+Playtime+Is+Over.htm?wbc_purpose=Basic&amp;WBCMODE=PresentationUnpublished |title= XXL Game: Playtime Is Over|author= Kim Osorio |date= [[21. 3.|21.3.]] [[2006]] |work= BET |access-date= 2008-01-10 |archive-date= 2006-03-24 |archive-url= https://web.archive.org/web/20060324060932/http://www.bet.com/Music/GAME+Playtime+Is+Over.htm?wbc_purpose=Basic&amp;WBCMODE=PresentationUnpublished |dead-url=  }}&lt;/ref&gt; Game je također jedino solo reper sa Zapadne Obale koji je izdao višeplatinski album od [[Dr. Dre]]ovog ''[[2001 (album)|2001]]'', izdanog krajme 1999. godine.

Osim dva albuma koji su debitirali na prvom mestu i na debuted at number one on both the [[United World Chart]],&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.mediatraffic.de/albums-week05-2005.htm|title=Albums|access-date=January 29, 2007|date=[[5. 2.|5.2.]] [[2005]]|work=United World Chart|publisher=Media Traffic}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.mediatraffic.de/albums-week48-2006.htm|title=Albums|access-date=January 29, 2007|date=[[2. 12.|2.12.]] [[2006]]|work=United World Chart|publisher=Media Traffic}}&lt;/ref&gt; i na [[Billboard 200|''Billboardu'' 200]], Game je došao na zao glas zbog hip hop svađa u kojima je sudjelovao. Gameova muzika potpada u podžanr poznat kao [[gangsta rap]], odnosno stil hip hopa popularan u njegovom rodnom [[Compton (Kalifornija)|Comptonu]].

== Izvori ==
{{reflist|2}}

== Vanjske veze ==
{{Commonscat|Game (rapper)}}
* [http://www.comptongame.com Official website run by Geffen Records]
* [http://www.thegame360.com Official website run by Game] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090105230943/http://www.thegame360.com/ |date=2009-01-05 }}
* [http://www.theblackwallstreet.com Black Wall Street Records website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181208071010/http://www.theblackwallstreet.com/ |date=2018-12-08 }}
* [https://web.archive.org/web/20090424102104/http://www.billboard.com/bbcom/bio/index.jsp?pid=635871 Game] at ''Billboard''
* {{myspace|thegame|Game}}
* {{IMDb ime|1667139|Game}}

{{Normativna kontrola}}

{{DEFAULTSORT:Game, The}}
[[Kategorija:Rođeni 1979.]]
[[Kategorija:Američki glumci]]
[[Kategorija:Reperi]]</text>
      <sha1>673xsjgew52z6nophme9j8nj96h89ih</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>42669348</id>
      <parentid>42669347</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T18:47:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aca</username>
        <id>108187</id>
      </contributor>
      <comment>+</comment>
      <origin>42669348</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4385" sha1="iaxeoce0b9320t8r7dyqzziopz18enz" xml:space="preserve">{{Infokutija02 muzičar
|tip = pjevač
|ime = [[Datoteka:Game (rapper) Logo.png|100px]]
|slika = The Game by Mikko Koponen.jpg
|ime_po_rođenju = Jayceon Terrell Taylor
|druga_imena = Chuck Taylor, Hurricane Game, Murda Game
|datum_rođenja = [[29. 11.|29.11.]] [[1979]].
|mesto_rođenja = [[Los Angeles]]
|žanr = [[West Coast hip hop]], [[gangsta rap]]
|zanimanje = [[reper]], [[glumci|glumac]]
|Years_active = 2002 – present
|label = [[Get Low Recordz|Get Low]], [[Aftermath Entertainment|Aftermath]], [[G-Unit Records|G-Unit]], [[Geffen Records|Geffen]], [[Interscope]], [[The Black Wall Street Records|The Black Wall Street]]
|povezani_izvođači =[[The Black Wall Street Records|The Black Wall Street]], [[Snoop Dogg]], [[Ya Boy]], [[Lil Wayne]], [[Tyga]] 
|URL = [http://www.comptongame.com www.comptongame.com]
}}

'''Jayceon Terrell Taylor''' ([[Los Angeles]], [[29. 11.|29.11.]] [[1979]]. -),&lt;ref name=LaBrea&gt;{{cite web |url= http://hurricane-game.net/index.php?go=sister2sister |title= Jayceon Taylor Is The Game |access-date=20. 7. 2007|author= Remmie Fresh |date= [[30. 5.|30.5.]] [[2007]] |work= Sister2sister}}&lt;/ref&gt; poznatiji pod [[umjetničko ime|umjetničkim imenom]] '''Game''', je [[sjedinjene Američke Države|američki]] reper vezan s ugovor za [[Geffen Records]]. Game je postao slavan godine 2005. zahvaljujući uspjehu svog debitantskog albuma ''[[The Documentary]]'' te dvije nominacije za [[Grammy]]. Otada se Game smatra motorom povratka [[West Coast hip hop|hip hop scene Zapadne obale]] i konkurentnom [[East Coast hip hop|svojih rivala s Istočne Obale]].&lt;ref&gt;{{cite web |url= http://allhiphop.com/blogs/news/archive/2005/02/18/18129758.aspx |title= XXL Spotlights West Coast Hip-Hop In March Issue |author= Clover Hope |date= [[18. 2.|18.2.]] [[2007]] |work= Allhiphop |access-date= 2008-01-10 |archivedate= 2007-11-06 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20071106065519/http://allhiphop.com/blogs/news/archive/2005/02/18/18129758.aspx |deadurl= yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.dubcnn.com/features/editorials/2005wrapup/ |title= The West Coast Rap Up: 2005 |accessdate=27. 1. 2007 |author= Conan Milne |date= 2005 |work= Dubcnn}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url= http://www.bet.com/Music/GAME+Playtime+Is+Over.htm?wbc_purpose=Basic&amp;WBCMODE=PresentationUnpublished |title= XXL Game: Playtime Is Over|author= Kim Osorio |date= [[21. 3.|21.3.]] [[2006]] |work= BET |access-date= 2008-01-10 |archive-date= 2006-03-24 |archive-url= https://web.archive.org/web/20060324060932/http://www.bet.com/Music/GAME+Playtime+Is+Over.htm?wbc_purpose=Basic&amp;WBCMODE=PresentationUnpublished |dead-url=  }}&lt;/ref&gt; Game je također jedino solo reper sa Zapadne Obale koji je izdao višeplatinski album od [[Dr. Dre]]ovog ''[[2001 (album)|2001]]'', izdanog krajme 1999. godine.

Osim dva albuma koji su debitirali na prvom mestu i na debuted at number one on both the [[United World Chart]],&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.mediatraffic.de/albums-week05-2005.htm|title=Albums|access-date=January 29, 2007|date=[[5. 2.|5.2.]] [[2005]]|work=United World Chart|publisher=Media Traffic}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.mediatraffic.de/albums-week48-2006.htm|title=Albums|access-date=January 29, 2007|date=[[2. 12.|2.12.]] [[2006]]|work=United World Chart|publisher=Media Traffic}}&lt;/ref&gt; i na [[Billboard 200|''Billboardu'' 200]], Game je došao na zao glas zbog hip hop svađa u kojima je sudjelovao. Gameova muzika potpada u podžanr poznat kao [[gangsta rap]], odnosno stil hip hopa popularan u njegovom rodnom [[Compton (Kalifornija)|Comptonu]].

== Izvori ==
{{reflist|2}}

== Vanjske veze ==
{{Commonscat|Game (rapper)}}
* [http://www.comptongame.com Official website run by Geffen Records]
* [http://www.thegame360.com Official website run by Game] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090105230943/http://www.thegame360.com/ |date=2009-01-05 }}
* [http://www.theblackwallstreet.com Black Wall Street Records website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181208071010/http://www.theblackwallstreet.com/ |date=2018-12-08 }}
* [https://web.archive.org/web/20090424102104/http://www.billboard.com/bbcom/bio/index.jsp?pid=635871 Game] at ''Billboard''
* {{myspace|thegame|Game}}
* {{IMDb ime|1667139|Game}}

{{Normativna kontrola}}

{{DEFAULTSORT:Game, The}}
[[Kategorija:Rođeni 1979.]]
[[Kategorija:Američki glumci]]
[[Kategorija:Reperi]]</text>
      <sha1>iaxeoce0b9320t8r7dyqzziopz18enz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Blues</title>
    <ns>0</ns>
    <id>38713</id>
    <revision>
      <id>42669308</id>
      <parentid>42668871</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T15:06:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aca</username>
        <id>108187</id>
      </contributor>
      <comment>+9</comment>
      <origin>42669308</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41634" sha1="c3hqqpcfyuuqh9puwkz3az3lak4hz6i" xml:space="preserve">{{Infobox glazbeni pravac | name = Blues
| color = #003366
| bgcolor = white
| stylistic_origins = afroamerička narodna muzika
| cultural_origins = [[Jug Sjedinjenih Američkih Država|Jug SAD]]
| instruments = [[Gitara]] - [[Klavir]] - [[Harmonika]] - [[Bas-gitara|Bas]] - [[Bubnjevi]] - [[Saksofon]] - [[Vokana mzika|Vokali]] - [[Truba]] - [[Trombon]]
| popularity = Blues akordi i ''plave'' note se koriste u većini američkih popularnih muzičkih stilova 20. vijeka
| derivatives = [[jazz]], [[Rhythm and blues|R&amp;B]], [[rock and Roll|rock]]
| subgenrelist = Popis žanrova bluesa
| subgenres = [[Classic female blues]] - [[Country blues]] - [[Delta blues]] - [[Jazz blues]] - [[Jump blues]] - [[Piano blues]] - [[Boogie-woogie]]
| fusiongenres = [[Blues rock|Blues-rock]] - [[Soul blues]] - [[Jazz blues]]
| regional_scenes = [[Afrički blues]] - [[Atlanta blues]] - [[Britsnski blues]] - [[Kanadski blues]] - [[Chicago blues]] - [[Detroit blues]] - [[East Coast blues]] - [[Kansas City blues (music)|Kansas City blues]] - [[Louisiana blues]] - [[Memphis blues]] - [[New Orleans blues]] - [[Piedmont blues]] - [[St. Louis blues]] - [[Swamp blues]] - [[Texas blues]] - [[West Coast blues]]
| other_topics = [[Popis žanrova bluesa|Žanrovi]] - [[Popis blues glazbenika|Muzičari]] - [[Porijeklo bluesa|Porijeklo]] - [[Blues skala]]
}}
[[File:Taj Mahal Trio MQ2007-a.jpg|thumb|350px|Taj Mahal Blues Trio]]

'''Blues''' je vokalno-instrumentalni oblik [[muzika|glazbe]] koji se temelji na uporabi &quot;plavih nota&quot; i strukturi od najčešće 12 taktova koji se ponavljaju. Pojavio se u afroameričkim zajednicama [[Sjedinjene Američke Države|SAD]]-a, a korijene vuče iz duhovne glazbe i [[državna himna|himni]], radnih i žetvenih pjesama sa plantaža [[pamuk]]a, improviziranog pjevanja na radu umjesto razgovora koji je robovima bio zabranjen, kao i napjeva. Uporaba &quot;plavih nota&quot; i učestalost pjevačkog obrasca poziv-odgovor u glazbi i tekstovima ukazuju na zapadnoafričke korijene bluesa. Blues je imao znatan utjecaj na kasniju američku i zapadnu popularnu glazbu, a postao je i dijelom žanrova kao što su ragtime, [[jazz]], bluegrass, rhythm and blues, [[rock and Roll|rock and roll]], [[hip hop|hip-hop]] i [[pop]].

== Glavne značajke ==
=== Stilsko i kulturno podrijetlo ===
Postoji nekoliko značajki koje pripadaju svoj blues glazbi, jer taj žanr uzima oblik osebujnosti svakog pojedinog izvođača.&lt;ref&gt;Southern, pg. 333&lt;/ref&gt; No neke je blues dugo imao prije stvaranja modernog bluesa. Rani oblik glazbe nalik bluesu bili su uzvici poziva i odgovora u kojima se viđa &quot;funkcionalna izražajnost... stil bez pratnje harmonije i neobuzdan formalnostima bilo koje pojedine glazbene strukture.&quot;&lt;ref&gt;Garofalo, pg. 44&lt;/ref&gt; Oblik ovog &quot;predbluesa&quot; mogao se čuti u radnim pjesmama i povicima robova, proširen u &quot;jednostavne solo pjesme krcate emocionalnim sadržajem&quot;.&lt;ref&gt;Ferris, pg. 229&lt;/ref&gt; Blues kakav je sada, može se percipirati kao glazbeni stil utemeljen na europskoj harmonijskoj strukturi, s tradicijom zapadnoafričke tradicije poziva i odgovora, preoblikovan u međuigru vokala i gitare.&lt;ref&gt;Morales, pg 276 Morales attributes this claim to John Storm Roberts in ''Black Music of Two Worlds'', beginning his discussion with a quote from Roberts ''There does not seem to be the same African quality in blues forms as there clearly is in much Caribbean music''.&lt;/ref&gt;

Mnogi elementi bluesa, kao što je oblik poziva i odgovora i uporaba plavih nota mogu se naći u afričkoj glazbi. Sylviane Diouf ukazala je na nekoliko specifičnih značajki kao što su melizmatika, valovita, nazalna intonacija koja sugerira vezu između bluesa i glazbe zapadne i središnje Afrike.&lt;ref&gt;SFGate&lt;/ref&gt; Etnomuzikolog Gerhard Kubik vjerojatno je prvi koji je primijetio kako određeni elementi bluesa vuku korijene iz muslimanske glazbe zapadne i središnje Afrike.

&lt;blockquote&gt;Žičani instrumenti (koje su preferirali ljudi porobljeni iz muslimanskih regija Afrike...) su općenito bili dopušteni jer su ih robovlasnici smatrali bliskima europskim instrumentima kao što je violina. Tako su porobljeni ljudi koji su uspijevali sklepati bendžo ili kakav drugi instrument mogli više svirati javno. Ova solistički orijentirana &quot;robovska glazba&quot; imala je elemente arapsko-muslimanskog pjevačkog stila koji je stoljećima bio utisnut muslimanskom prisutnošću u zapadnoj Africi, kaže Gerhard Kubik.&lt;ref&gt;Gerhard Kubik is [[ethnomusicology]] professor at the [[University of Mainz]] in Germany. He wrote a comprehensive book on Africa's connection to blues music (''Africa and the Blues'').[http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/c/a/2004/08/15/INGMC85SSK1.DTL] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110525123247/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=%2Fc%2Fa%2F2004%2F08%2F15%2FINGMC85SSK1.DTL |date=2011-05-25 }}&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;

Kubik je također napomenuo kako je tehnika sviranja gitare u Mississippiju uključivala korištenje oštrice noža, što je u svojoj autobiografiji zabilježio W.C. Handy, te da i to korespondira sa sličnim sviračkim tehnikama u kulturama zapadne i središnje Afrike. Diddleyjev luk je jednožičani instrument kućne izrade za koje se tvrdi da je bio uobičajen na američkom Jugu u ranom dvadesetom stoljeću, a napravljen je po uzoru na afrički instrument, što je pomoglo prenašanju afričke tehnike muziciranja u rani instrumentalni vokabular bluesa.

Kasnije je blues &quot;etiopskih arija&quot;, minstrelskih predstava, crnačke duhovne glazbe, uključujući i instrumentalnu i harmonijsku pratnju.&lt;ref&gt;Garofalo, pg. 44 ''Gradually, instrumental and harmonic accompaniment were added, reflecting increasing cross-cultural contact.'' Garofalo cites other authors that also mention the &quot;Ethiopian airs&quot; and &quot;Negro spirituals&quot;.&lt;/ref&gt; Stil je također vrlo blizak ragtimeu koji se razvio u otprilike isto vrijeme, iako je blues bolje očuvao &quot;originalnu melodijsku strukturu afričke glazbe&quot;.&lt;ref&gt;Schuller, cited in Garofalo, pg. 27&lt;/ref&gt;

Pjesme bluesa iz tog razdoblja, kao što su snimke Leadbellyja i Henryja Thomasa pokazuju mnoge različite strukture. Oblici od 12 taktova (12-bar), 8 i 16 taktova koje su bazirane na tonici, subdominantnom i dominantnom akordu postale su na kraju najčešće.&lt;ref&gt;Garofalo, pgs. 46-47&lt;/ref&gt; Ono što se danas prepoznaje kao 12-taktni blues zapisano je u usmenoj povijesti i notnim zapisima, a pojavljuje se u afroameričkim zajednicama u području oko rijeke Mississippi, u Memphisu u Tennesseeju, kao i bjelačkim glazbenim skupinama u New Orleansu.

=== Tekstovi ===
Prvotna lirska forma bluesa je vjerojatno bio jedan stih ponovljen tri puta. Tek kasnije je današnja, i najčešća struktura od jednog stiha ponovljenog dvaput, nakon čega slijedi zaključni stih, postala standardna.&lt;ref&gt;Ferris, pg. 230&lt;/ref&gt; Ovi stihovi najčešće su pjevani uz ritmičan govor, nego uz melodiju.

Rani blues često je uzimao oblik slobodnog pripovijedanja. Pjevač je često glasom izražavao svoje &quot;osobne jade u svijetu surove zbilje: izgubljena ljubav, okrutnost policajaca, ugnjetavanje od strane bijelaca i općenito teška vremena&quot;.&lt;ref&gt;Ewen, pgs. 142-143&lt;/ref&gt; Mnogi od najstarijih snimaka bluesa sadrže odlučne, realistične stihove koji su bili u kontrastu s većim dijelom glazbe snimane u to doba. Npr., pjesma &quot;Down in the Alley&quot; Memphis Minnie govori o prostitutkinom seksu s muškarcem u mračnoj ulici.

Takva glazba nazivana je &quot;gut-bucket&quot; blues, pojam koji se odnosi na vrstu bas instrumenta kućne izrade napravljene od metalne kante u kojoj su se čistila svinjska crijeva - hrana koju se veže uz ropstvo. Pjesme &quot;gut-bucket&quot; bluesa u pravilu su prizemljene, o teškim i uzavrelim odnosima između muškarca i žene, lošoj sreći i teškim vremenima. Zbog toga, i zbog mjesta na kojima se izvodila takva glazba - u prljavim barovima s grubijanima i ostalim gostima sumnjivog morala, blues glazba je zadobila nemio ugled; vjernici su je se klonili, a propovjednici ju proklinjali.

Iako je blues zadobio reputaciju glazbe povezane s jadom i ugnjetavanjem, on također može biti i humorističan:

:&quot;Rebecca, Rebecca, get your big legs off of me,
:Rebecca, Rebecca, get your big legs off of me,
:It may be sending you baby, but it's worrying the hell out of me.&quot;

Preciznije, &quot;Hokum blues&quot; slavio je komične tekstove i farsične, često grube izvedbe. Klasik Tampa Reda &quot;Tight Like That&quot; lukava je igra riječi dvostrukog značenja gdje &quot;tight&quot; (tijesan) može značiti izrazito blizak odnos, kao i odnos koji je malo pohotljiviji.

Inače bluesom dominira ljubavna tematika pisana u glazbenoj formi od 12 [[Takt (muzika)|taktova]] i prema tekstu podijeljenom na [[strofa|strofe]] od po tri [[stih]]a, pri čemu je drugi identičan s prvim poput
:Woke up this morning with the blues down in my soul
:Woke up this morning with the blues down in my soul
:Saying &quot;My baby gone and left me, got a heart as black as coal&quot;

U bluesu se rijetko pjeva o sreći i zadovoljstvu, on je [[poezija]] čežnje, rastanaka i očekivanja, osobnih katastrofa i padova. Govori o [[ljubav]]i zrelih ljudi, čija je ljubav ili jednostavna privrženost nastala s godinama, ili probuđena [[strast]] muškarca i žene. Ženska nevjera u bluesu vrlo je često prihvaćena kao nužnost i neizbježnost o kojoj se uz igru riječi pjeva na sasvim pomirljiv način.

Blues pjesme govore o ljudima koji se ne mogu zadržati na jednom mjestu, već stalno negdje odlaze, bježe od svega i svačega. Tako su zahvaljujući migracijama crnačkog stanovništva bluesom opjevana putovanja vlakom, cestama, brodovima. 
Čiste socijalne teme vrlo su rijetke u bluesu, ali i o njima se pjeva kao i o svim sitnim realnostima svakodnevnice.
Istaknuti je primjer politički vrlo angažiranog bluesa pjevač J.B. Lenoir, koji je pjevao o nepravdi, [[rasizam|rasizmu]] i vojnicima u [[vijetnamski rat|vijetnamskom ratu]]:
&lt;blockquote&gt;
I never will go back to Alabama, that is not the place for me (2x)&lt;br /&gt;
You know they killed my sister and my brother,&lt;br /&gt;
and the whole world let them peoples go down there free
&lt;/blockquote&gt;

ili deprimirajući ''Born Dead'':
&lt;blockquote&gt;
Every black child born in Mississippi,&lt;br /&gt;
You know that poor child was born dead.
&lt;/blockquote&gt;

A njegovu je smrt pak opjevao John Mayall u pjesmi ''Death of J. B. Lenoir''.
  
Uz sve nevolje koje je blues opisivao i silne neprilike u koje su dolazili njegovi likovi na svojim besciljnim putovanjima, naravno da se razvio i takozvani [[zatvor]]ski blues. ''Jailhouse Blues'' mogao bi se čak smatrati podvrstom bluesa kojeg nalazimo kod mnogih izvođača.
Blues predstavlja neizbježnost i nužnost, on nikada ne gubi vezu sa životom i uvijek govori o pojedinačnom iskustvu ili doživljaju.

Lirski sadržaj je u poslijeratnom bluesu postao nešto jednostavniji, a fokusira se često uz pjevačeve seksualne brige. Mnoge teme koje su se prije Prvog svjetskog rata često pojavljivale, kao što su ekonomska depresija, transport, tehnologija, konji, krave, vragovi, kockanje, magija, poplave i suše, jednostavno su nestale.

=== Glazbeni stil ===
Tijekom prvih desetljeća dvadesetog stoljeća, progresija akorda u blues glazbi nije bila jasno definirana. Bilo je mnogo pjesama u 8-taktnoj formi kao npr. &quot;How Long Blues&quot;, &quot;Trouble in Mind&quot; i pjesma Big Billa Broonzyja &quot;Key to the Highway&quot;. Također postoje i primjeri 16-taktnog bluesa, kao u instrumentalu Raya Charlesa &quot;Sweet 16 bars&quot; i &quot;Watermelon Man&quot; Herbieja Hancocka. Osebujnije forme kao npr. progresija od 9 taktova susreću se rjeđe, npr. &quot;Sitting on top of the world&quot; Howlin' Wolfa. Osnovna forma tekstova s 12 taktova glazbe odražava standard iste harmonijske progresije, u mjeri 4/4 ili rjeđe 2/4. Slow blues često se izvodi u mjeri 12/8 (4 dobe po taktu s 3 po dobi).

Do 1930.-ih je 12-taktni blues postao standardniji. Glazba povezana s takvim oblikom obično se sastoji od skupina tri različita akorda svirana u 12 taktova:

{| border=1 cellspacing=0 class=wikitable
|align=&quot;center&quot; width=&quot;50px&quot; | I
|align=&quot;center&quot; width=&quot;50px&quot; | I ili IV
|align=&quot;center&quot; width=&quot;50px&quot; | I
|align=&quot;center&quot; width=&quot;50px&quot; | I
|-
|align=&quot;center&quot; width=&quot;50px&quot; | IV
|align=&quot;center&quot; width=&quot;50px&quot; | IV
|align=&quot;center&quot; width=&quot;50px&quot; | I
|align=&quot;center&quot; width=&quot;50px&quot; | I
|-
|align=&quot;center&quot; width=&quot;50px&quot; | V
|align=&quot;center&quot; width=&quot;50px&quot; | IV
|align=&quot;center&quot; width=&quot;50px&quot; | I
|align=&quot;center&quot; width=&quot;50px&quot; | I ili V
|}

gdje rimski brojevi označavaju ljestvični stupanj akorda. To znači, ako sviramo u tonalitetu C, akordi bi bili sljedeći:

{| border=1 cellspacing=0 class=wikitable
|align=&quot;center&quot; width=&quot;50px&quot; | C
|align=&quot;center&quot; width=&quot;50px&quot; | C ili F
|align=&quot;center&quot; width=&quot;50px&quot; | C
|align=&quot;center&quot; width=&quot;50px&quot; | C
|-
|align=&quot;center&quot; width=&quot;50px&quot; | F
|align=&quot;center&quot; width=&quot;50px&quot; | F
|align=&quot;center&quot; width=&quot;50px&quot; | C
|align=&quot;center&quot; width=&quot;50px&quot; | C
|-
|align=&quot;center&quot; width=&quot;50px&quot; | G
|align=&quot;center&quot; width=&quot;50px&quot; | F
|align=&quot;center&quot; width=&quot;50px&quot; | C
|align=&quot;center&quot; width=&quot;50px&quot; | C ili G
|}
(Kada se akord IV svira u 2. taktu, blues se zove &quot;Quick-Change blues&quot;).
U ovom primjeru, C je tonika, F subdominanta. Treba uočiti kako se akordi većinom sviraju u septakordnoj formi. Često je posljednji akord dominantni (V, u ovom slučaju G) preokret (turnaround) koji služi kao prijelaz na početak iduće progresije.

Tekst općenito završava na desetom taktu, ili prvoj dobi jedanaestog takta, a zadnja dva takta služe instrumentalistu kao kratki odmor; harmonija tog preokreta može biti izrazito kompleksna, ponekad se sastoje od tonova koji prkose svakoj harmonijskoj analizi. Posljednja doba, gotovo uvijek čvrst dominantni septakord, pruža napetost pri prijelazu u sljedeću strofu.

[[Datoteka:W. C. Handy - The &quot;St. Louis Blues&quot; - First page.jpg|thumb|left|200px|Sheet music from &quot;[[Saint Louis Blues (music)|St. Louis Blues]]&quot; (1914)]]

Melodijski, blues karakterizira uporaba snižene terce, kvinte i male septime (tzv. &quot;plave note&quot; ili &quot;savijene note&quot; - bent ili blue notes) dotične dur ljestvice.&lt;ref&gt;Ewen, pg. 143&lt;/ref&gt; Ti tonovi mogu zamijeniti prirodne ljestvičine tonove ili biti dodani ljestvici, kao što je primjer u pentatonskoj mol blues ljestvici, gdje snižena terca zamjenjuje prirodnu, snižena septima prirodnu septime, a snižena kvinta dodaje se između prirodne kvarte i prirodne kvinte. Iako se 12-taktna harmonijska progresija neprekidno koristila stoljećima, revolucionaran aspekt bluesa bio je u čestoj uporabi sniženih terce, septime, a katkad i snižene kvinte u melodiji, zajedno sa sviranjem susjednih nota istovremeno, npr. ukrasnim notama.&lt;ref&gt;Grace notes were common in the [[Baroque music|Baroque]] and [[Classical music era|Classical]] periods, but they acted as ornamentation rather than as part of the harmonic structure. [[Wolfgang Amadeus Mozart|Mozart]]'s ''[[Piano Concerto No. 21 (Mozart)|Piano Concerto No. 21]]'' has a flatted fifth in the dominant. However, this was a technique for building tension for resolution into the perfect fifth, while a blues melody uses the flatted fifth as part of the scale.&lt;/ref&gt;

Dok klasični glazbenik općenito svira ukrasnu notu odvojeno, blues pjevač ili svirač će izvesti [[glissando]], spajajući dva tona i zatim otpuštajući ukrasni. U progresijama u bluesu, tonički, subdominanti i dominantni akordi često se sviraju u dominantnim septakordima jer je snižena septima važna komponenta blues ljestvice. Blues se također povremeno izvodi u molskom tonalitetu. Ljestvica se ne razlikuje puno od tradicionalnog mola, osim po povremenoj uporabi snižene kvinte u tonici koja se često pjeva ili svira zajedno s čistom kvintom u harmoniji.
* Izvedba pjesme &quot;Ball and Chain&quot; [[Janis Joplin]] uz pratnju [[Big Brother and the Holding Company]] primjer je te tehnike.
* Molski blues često je strukturiran u 16 taktova, prije nego 12, u stilu gospel glazbe, kao npr. u pjesmama &quot;St. James Infirmary Blues&quot; i &quot;My Man Rocks Me&quot; [[Trixie Smith]].
* Ponekad se u blues tonalitetu koristi i dorska ljestvica sa sniženim tercom i septimom, ali velikom sekstom.

&quot;Shuffle ritam&quot; (ritamsko sredstvo u kojemu je prva nota u paru naglašena, a druga nenaglašena, bilo trajanjem, melodijom i sl.) pojačava transni ritam poziva i odgovora, i stvara ponavljajući efekt zvan &quot;groove&quot;. Najjednostavniji takvi primjeri često se koriste u poslijeratnom električnom bluesu, rock 'n' rollu i ranom bebopu s niskim gitarskim rifovima od tri tona, koji zajedno s basom i bubnjevima stvara ugođaj &quot;groove&quot;. &quot;Walking bass&quot; (&quot;hodajući bas&quot;) je drugo sredstvo koje pomaže stvoriti &quot;groove&quot;. Posljednji takt akordne progresije obično prati preokret koji čini prijelaz na početak iduće.

&quot;Shuffle ritam&quot; često se vokalizira kao &quot;''dam'', da, ''dam'', da ''dam'', da&quot;&lt;ref&gt;David Hamburger, ''Acoustic Guitar Slide Basics'', 2001, {{ISBN|1-890490-38-5}}.&lt;/ref&gt;, budući da se sastoji od nejednakih, &quot;swung&quot; osminki. Na gitari se to može izvesti kao jednostavan odmjeren bas, ili, uz praćenje ritma, kretanje od kvinte do sekste pojedinog akorda i nazad. Primjer se nalazi niže na tablaturi prvih nekoliko taktova blues progresije u E tonalitetu:&lt;ref&gt;{{cite web | title=Lesson 72: Basic Blues Shuffle by Jim Burger | url=http://www.wholenote.com/default.asp?src=l&amp;l=72&amp;p=1 |access-date=2008-01-28 | archivedate=2011-07-20 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20110720080813/http://www.wholenote.com/default.asp?src=l&amp;l=72&amp;p=1 | deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Wilbur M. Savidge, Randy L. Vradenburg, ''Everything About Playing the Blues'', 2002, Music Sales Distributed, {{ISBN|1-884848-09-5}}, pg. 35&lt;/ref&gt;

&lt;div style=&quot;font-size: 75%&quot;&gt;
    E7                  A7                  E7                  E7
 E |-------------------|-------------------|-------------------|-------------------|
 B |-------------------|-------------------|-------------------|-------------------|
 G |-------------------|-------------------|-------------------|-------------------|
 D |-------------------|2--2-4--4-2--2-4--4|-------------------|-------------------|
 A |2--2-4--4-2--2-4--4|0--0-0--0-0--0-0--0|2--2-4--4-2--2-4--4|2--2-4--4-2--2-4--4|
 E |0--0-0--0-0--0-0--0|-------------------|0--0-0--0-0--0-0--0|0--0-0--0-0--0-0--0|
&lt;/div&gt;

Blues u jazzu bitno je različit od bluesa u drugim vrstama glazbe, kao što su rock, R'n'B, soul, funk i blues kao zaseban žanr. Jazz blues u pravilu pri 9. i 10. taktu svoje forme ostaje u dominantnom (V) akordu, naglašavajući rezoluciju dominanta - tonika, za razliku od one subdominanta - tonika tradicionalne strukture bluesa. Ova završna kadenca V-I prolazi kroz mnogo varijacija, najosnovnija od kojih je progresija ii-V-I u taktovima 9, 10 i 11. Od te točke i progresija s dominantom (ii-V) i resolucija (I) mogu se izmijeniti ili zamijeniti gotovo u beskraj, uključujući i varijaciju bez korištenja tonike uopće (taktovi 9-12: ii | V | ii, iv | ii, V|). U ovom slučaju, taktovi 11 i 12 funkcioniraju kao prošireni preokret prema sljedećem refrenu.

== Historija ==
{{main|Podrijetlo blues glazbe}}

Prvi opisi bluesa mogu se pronaći tek u tekstovima [[putopisac]]a, koji su na putovanjima američkim jugom opisivali pjesme [[Afroamerikanac]]a, koji su uz tu [[ritam|ritmičku]] glazbu sebi olakšavali rad na [[plantaža]]ma.

Među prvim objavljenim blues kompozicijama s fiksiranim tekstom i potpisom autora smatra se skladba &quot;''Memphis Blues''&quot; od [[W. C. Handy|Williama Christophera Handyja]] kojeg su nazivali i &quot;ocem bluesa&quot; iz [[1912]]. godine. Sljedeće je godine ponovno objavljena, u novoj verziji i s novim tekstom bliža tradicijskom obliku bluesa u formi od 12 taktova. Prava na tu pjesmu prodao je za 100 [[dolar]]a, a iste godine sklada &quot;''St. Louis Blues'' &quot; i zatim &quot;''Hesitation Blues''&quot;. Nakon što je objavio &quot;''Beale Street Blues''&quot;, ([[1916]].) g. seli se u [[New York]] gdje se nadao da će imati bolje uvjete za rad i u kojem je otvorio vlastitu izdavačku kuću (Handy Record Company). Godine [[1926]]. objavio je blues antologiju &quot;''Blues: An Anthology: Complete Words and Music of 53 Great Songs''&quot;, vjerojatno prvi pokušaj opsežnog dokumentiranja bluesa.

Blues je preko Handyjevih skladbi stigao i do [[Evropa|Europe]] i to zahvaljujući američkim vojnim [[orkestar|orkestrima]], koji su pratili američke vojnike za vrijeme prvih mjeseci [[Prvi svjetski rat|Prvog svjetskog rata]]. Tako se u Europi počeo razvijati stilizirani blues, a među prvima su ga prihvatili francuski skladatelji [[Darius Milhaud]] i [[Maurice Ravel]].

Godine [[1920]]. izdana je ploča s Mamie Smith, koja je prvi [[gramofon]]ski snimak crnog izvođača bluesa. Prve su pjesme postigle relativan uspjeh pa se snimaju i druge dvije &quot;''Crazy Blues''&quot; i &quot;''It's Right Here For You, If You Don't Get It, 'Tain't No Fault of Mine''&quot;, koje su postigle opći uspjeh i s time započinje era &quot;klasičnog bluesa&quot;, karakteristična po pjevačima bluesa koje prate [[jazz]] glazbenici poput Kinga Olivera, [[Louis Armstrong Louisa Armstronga]], Sidneyja Becheta, Charliea Greena.
Urbani velegradski blues razvija se u crnačkim zajednicama nakon [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]] kao manje više samostalna blues umjetnost, koja u početku nije imala nikakve veze s jazzom ili zabavnom glazbom i da bi umjesto &quot;Race Records&quot; s vremenom postala &quot;[[Rhythm and Blues]]&quot; (RnB) i podloga za novi glazbeni žanr [[1950]].ih &quot;[[Rock and Roll|Rock and roll]]&quot; (rock 'n' roll).

Za val oduševljena prema bluesu zaslužni su [[The Blues Brothers]], [[Rhytm and Blues]] bend koji su vodila dva [[komičar]]a [[John Belushi]] i [[Dan Aykroyd]]. Oni su bili članovi originalnog sastava [[televizija|televizijskog]] NBC šoua ''Saturday Night Live'' , na kojem su kasnije i prvi put nastupili pod imenom Blues Brothersa [[1977]]. godine. Sa svojim konceptom imali su toliko uspjeha i zadovoljstva, da su počeli nastupati i izvan emisije, a na kraju su snimili i istoimeni [[film]]. Unatoč imenu, većina pjesama Blues Brothersa su bili [[soul]] i [[Rhythm and blues|R&amp;B]] klasici.

=== Nastanak ===
Blues se razvio od vokalne glazbe bez pratnje među siromašnim crnačkim radnicima u širok raspon stilova i podžanrova s regionalnim varijacijama diljem SAD-a, a kasnije i Europe i Afrike. Glazbeni oblici i stilovi koji se sada smatraju ''bluesom'', kao i moderna country glazba nastale su u istim područjima tijekom [[19. vijek|19. stoljeća]] u južnjačkim državama SAD-a.

Snimke blues i country glazbe mogu se naći i do [[1920-e|1920-ih]] godina, kada se počela razvijati industrija glazbenih snimaka, te stvorene marketinške kategorije kao što su ''rasna glazba'' i ''hillbilly glazba'' kojom se crnačka glazba prodavala crncima, a bjelačka bijelcima.

U to vrijeme nije bilo jasne glazbene podjele između bluesa i countryja, osim po rasi izvođača koju su katkad izdavačke kuće pogrešno zapisivale.&lt;ref&gt;Garofalo, pgs. 44-47 ''As marketing categories, designations like race and hillbilly intentionally separated artists along racial lines and conveyed the impression that their music came from mutually exclusive sources. Nothing could have been further from the truth... In cultural terms, blues and country were more equal than they were separate.'' Garofalo claims that ''artists were sometimes listed in the wrong racial category in record company catalogues.''&lt;/ref&gt; Istraživanja su smjestila podrijetlo &quot;crnačke&quot; duhovne glazbe u izloženost porobljenih ljudi hebridskim tradicijama njihovih &quot;gospodara&quot;. Afroamerički ekonomist i povjesničar [[Thomas Sowell]] također uočava kako je južnjačka crna populacija bivših robova prilično široko prihvatila kulturu svojih &quot;redneck&quot; susjeda (riječ &quot;redneck&quot; označava stanovnike američkog Juga koji su škotsko-irskog podrijetla). No otkrića Kubika i ostalih jasno pokazuju afričko podrijetlo najvažnijih aspekata izražavanja bluesom.

Društveni i ekonomski razlozi pojavljivanja blusa još nisu sasvim poznati.&lt;ref&gt;Philip V. Bohlman, &quot;Immigrant, folk, and regional music in the twentieth century&quot;, in ''The Cambridge History of American Music'', ed. David Nicholls, 1999, [[Cambridge University Press]], {{ISBN|0-521-45429-8}}, pg. 285&lt;/ref&gt; Prvo pojavljivanje bluesa nije dobro određeno i često datira između [[1870]]. i [[1900]]., periodom koji se poklapa s emancipacijom bivših robova i tranzicijom iz ropstva prema dijeljenju usjeva i maloj poljoprivrednoj proizvodnji južnih Sjedinjenih Država.

Nekoliko stručnjaka karakterizira razvoj bluesa na samom početku [[20. vijek|20. stoljeća]] kao pomak od grupne glazbene izvedbe prema individualnijem stilu i tvrde kako je razvoj bluesa stigao zajedno s novostečenom slobodom porobljenih ljudi. Prema [[Lawrence W. Levine|Lawrenceu Levineu]],&lt;ref&gt;Lawrence W. Levine, ''Black Culture and Black Consciousness: Afro-American Folk Thought from Slavery to Freedom'', [[Oxford University Press]], 1977, {{ISBN|0-19-502374-9}}, pg. 223&lt;/ref&gt; &quot;postojala je izravna veza između nacionalno naglašivane ideologije pojedinca (npr. učenje Bookera T. Washingtona) i popularnosti bluesa. Levine smatra da ''psihološki, društveno i ekonomski, crnci su bili kultivirani na način koji bi za vrijeme ropstva bio nemoguć, i nije iznenađujuće da je njihova sekularna glazba to odražavala isto kao i religiozna.''

== Povijest različitih žanrova bluesa ==
=== Predratni blues ===
Američka industrija izdavanja notnih zapisa proizvela je veliku količinu ragtime glazbe. Do [[1912]]. godine izdali su tri popularne skladbe nalik bluesu, predskazujući njegovu popularnost: &quot;Dallas Blues&quot; Harta Wanda, kao i &quot;Baby Seals' Blues&quot; i &quot;Memphis Blues&quot; W. C. Handyja.&lt;ref&gt;Garofalo, pg. 27; Garofalo cites Barlow in ''Handy's sudden success demonstrated [the] commercial potential of [the blues], which in turn made the genre attractive to the Tin Pan Alley acks, who wasted little time in turning out a deluge of imitations''. (parentheticals in Garofalo)&lt;/ref&gt;

Handy je bio akademski glazbenik, skladatelji i aranžer koji je pomogao popularizaciji bluesa transkribirajući i orkestrirajući blues glazbu u gotovo simfonijskom stilu. Postao je popularan i plodan skladatelj i reklamirao se titulom &quot;oca bluesa&quot;; no njegove skladbe mogu se opisati kao fuzija bluesa, [[ragtime]]a i [[jazz]]a, spoj stvoren i uporabom kubanskog ritma zvanog [[habanera]] koji je dugo bio dijelom ragtimea;&lt;ref&gt;Garofalo, pg. 27&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Morales, pg. 277&lt;/ref&gt; Handyjevo najpoznatije djelo bio je &quot;St. Louis Blues&quot;.

U [[1920-e|20-im]] godinama [[20. vijek|20. stoljeća]] blues je postao jedan od glavnih elemenata afroameričke i američke popularne glazbe, preko Handyjevih aranžmana i klasičnih izvođačica bluesa dosežući i do &quot;bijele&quot; publike. Blues je od opuštenih izvedaba u barovima širio i na druga mjesta, kao što su kazališta i noćni klubovi kao što je ''Cotton Club''. To je dovelo do stvaranja uočljive raznolikosti stilova i jasnije podjele između bluesai jazza. Nekoliko izdavača glazbe kao što su American Record Corporation, Okeh Records, i Paramount Records, počele su snimati afroameričku glazbu.

Kako je glazbena industrija rasla, izvođači country bluesa kao što su Charlie Patton, Blind Lemon Jefferson, Lonnie Johnson, Son House i Blind Blake postali u popularniji u afroameričkoj zajednici. Jefferson je bio jedan od rijetkih izvođača tog žanra koji su često snimali glazbu, i moguće je bio prvi koji je snimio sviranje ''slide'' stilom, u kojemu se žice pritišću nožem ili odrezanim vratom staklene boce. Taj izvođački stil postao je važnim dijelom ''delta bluesa''.&lt;ref name=&quot;Clarke, pg. 138&quot;&gt;Clarke, pg. 138&lt;/ref&gt; Prve snimke blusa iz 20-ih svrstavaju se u dvije kategorije: tradicionalni ruralni country blues i uglađeniji gradski, ili urbani blues.

Izvođači country bluesa često su improvizirali, bilo bez pratnje ili samo uz pratnju bendža ili gitare. Postojalo je mnogo regionalnih stilova u bluesu u ranom 20. stoljeću. [[Delta blues]] (blues sa područja delte rijeke [[Mississippi]] u [[Louisiana|Louisiani]]) stilski je bio blizak korijenima i nenakićen, izvođen strastvenim vokalom uz pratnju slide gitare. Robert Johnson,&lt;ref&gt;Clarke, pg. 141&lt;/ref&gt; koji je snimao jako malo, kombinirao je elemente urbanog i ruralnog bluesa. Zajedno s Robertom Johnsonom, utjecajni izvođači ovog stila bili su njegovi prethodnici Charlie Patton i Son House. Pjevači kao što su Blind Willie McTell i Blind Boy Fuller izvodili su blues u jugoistočnom &quot;delikatnoj i lirskoj&quot; tradiciji piedmontskog bluesa, koja je koristila razrađenu tehniku trzanja žica. Stil slide gitare bio je pristuan i u Georgiji.&lt;ref&gt;Clarke, pg. 139&lt;/ref&gt;

Na živahni stil memfiškog bluesa koji se razvio u 20-im i 30-im godinama oko Memphisa u Tennesseeju imali su utjecaj ''jug bandovi'' - skupine koje su koristile improvizirane glazbene instrumente kućne izrade. Izvođači kao [[Frank Stokes]], [[Sleepy John Estes]], [[Robert Wilkins]], [[Joe McCoy]] i [[Memphis Minnie]] rabili su razna neuobičajena glazbala kao što su kazoo, violina ili mandolina, kao i prilagođene kućne predmete poput dasaka za pranje rublja. Memphis Minnie bila je poznata po virtuoznosti na gitari. Pijanist Memphis Slim započeo je karijeru u Memphisu, ali njegov osebujan stil bio je mekši i sadržavao je više elemenata swinga. Mnogi blues glazbenici iz Memphisa u [[1930-e|30-ima]] ili ranim [[1940-e|40-ima]] odselili su u Chicago i postali dijelom urbanog blues pokreta koji je spajao country glazbu i električni blues.

[[Datoteka:Bessie Smith (1936) by Carl Van Vechten.jpg|thumb|right|175px|[[Bessie Smith]], poznata pjevačica ranog bluesa.]]
Gradski ili urbani stilovi bluesa bili su određeniji i razrađeniji.&lt;ref name=&quot;Garofalo, pg. 47&quot;&gt;Garofalo, pg. 47&lt;/ref&gt; Klasične blues urbane pjevačice ili pjevačice vodviljskog bluesa bile su popularne u 20-ima, među njima [[Mamie Smith]], [[Gertrude Ma Rainey|Gertrude &quot;Ma&quot; Rainey]], [[Bessie Smith]] i [[Victoria Spivey]]. Mamie Smith, prije vodviljska nego blues izvođačica bila je prva afroamerikanka koja je [[1920]]. godine snimila blues ploču; njen &quot;Crazy Blues&quot; u prvom mjesecu prodao se u 75 tisuća primjeraka.&lt;ref&gt;Hawkeye Herman, General background on African American Music, Blues Foundation, Essays: What is the blues?http://www.blues.org/blues/essays.php4?Id=3 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081210013210/http://www.blues.org/blues/essays.php4?Id=3 |date=2008-12-10 }}&lt;/ref&gt;

Ma Rainey, poznata i kao &quot;majka bluesa&quot;, kao i Bessie Smith, pjevale su ''... svaku pjesmu oko središnjih tonova, možda zato da bi lakše projicirale svoj glas u dubinu prostorije.'' Smith bi ''...pjevala pjesmu u neuobičajenom tonalitetu, a njena vještina savijanja i širenja tonova svojim predivnim, snažnim interpretativnim kontraltom bila je nenadmašena.''&lt;ref&gt;Clarke, pg. 137&lt;/ref&gt; Urbani izvođači bluesa bili su popularni glazbenici te ere, kao što su Tampa Red, Big Bill Broonzy i Leroy Carr. Prije Drugog svjetskog rata, Tampa Reda su ponekad zvali &quot;čarobnjakom gitare&quot;. Carr je tada učinio neobičan izbor prateći svoje pjesme na glasoviru.&lt;ref name=&quot;Clarke, pg. 138&quot;/&gt;

[[Datoteka:&quot;Texarkana and Northern&quot; Boogie-woogie bassline.svg|thumb|left|Tipičan boogie-woogie bas]]
[[Boogie-woogie]] je u urbanom bluesu bio još jedan važan stil [[1930-e|1930-ih]] i [[1940-e|1940-ih]]. Iako se stil obično veže sa solo glasovirom, boogie-woogie je također bio korišten kao pratnja pjevačima ostinatom, rifovima i promjenama visine lijevom rukom, dok bi se desna ruka bavila razrađivanjem trilera i ukrasa. Pionir boogie-woogieja bili su Jimmy Yancey i boogie-woogie trio [[Albert Ammons]], [[Pete Johnson]] i [[Meade Lux Lewis]]). Čikaški izvođači boogie-woogieja bili su Clarence &quot;Pine Top&quot; Smith i Ear Hines, koji su &quot;povezali propulzivne ritmove na lijevoj ruci ragtime pijanista i melodijske figure slične onima Armstrongove trube na desnoj&quot;.&lt;ref name=&quot;Garofalo, pg. 47&quot;/&gt;

U 40-ima se razvio [[jump blues]], koji je bio pod utjecajem glazbe [[big band]]a, a koristio je [[saksofon]] ili koji limeni puhaći instrument, kao i gitaru u ritamskoj sekciji radi stvaranja bržeg jazz tempa s deklamatornim vokalima. Melodije jump bluesa autora Louisa Jordana i Big Joea Turnera iz Kansas Cityja u Missouriju utjecale su na razvoj kasniji stilova kao što su rock and roll i [[rhythm and blues]].&lt;ref&gt;Garofalo, pg. 76&lt;/ref&gt; Meki lujzijanski zvuk Professora Longhaira i kasnije Dr. Johna miješa klasični rhythm and blues sa stilovima bluesa.

=== Rani poslijeratni blues ===
Nakon [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]] i u [[1950-e|50-ima]], kako su se afroamerikanci selili u sjeverne američke gradove, u gradovima kao što su [[Chicago]], [[Detroit]] i [[Kansas City]] (Missouri) postali su popularni novi stilovi električnog bluesa. [[Električni blues]] koristio je električne gitare, električni bas, bubnjeve i usnu harmoniku. Chicago je postao centrom električnog bluesa u ranim 50-ima.

Na čikaški blues je u velikoj mjeri utjecao misisipijevski [[delta blues]], budući da su mnogi izvođači doselili iz tog područja. Howlin' Wolf, [[Muddy Waters]], [[Willie Dixon]] i [[Jimmy Reed]] su svi bili rođeni u Mississippiju i tijekom velike migracije doselili u Chicago. Njihov stil karakterizira uporaba električne gitare, ponekad slide gitare, usne harmonike i ritamske sekcije basova i bubnjeva. J. T. Brown, koji je svirao u bendovima Elmorea Jamesa i J. B. Lenoira su također koristili saksofone, ali češće kao pratnju ili ritam nego kao solo instrumente. Little Walter i Sonny Boy Williamson II bili su poznati svirači usne harmonike (koju su u bluesu nazivali &quot;harp&quot;, tj. harfa) rane čikaške blues scene. Drugi, kao [[Big Walter Horton]], bili su također utjecajni. Muddy Waters i [[Elmore James]] bili su poznati po inovativnoj uporabi električne slide gitare. [[B. B. King]] i Freddie King (nisu u rodu), koji nisu koristili slide gitaru, bili su utjecajni gitaristi stila električnog bluesa, iako nisu bili iz Chicaga. Howlin' Wolf i Muddy Waters bili su poznati po svojim dubokim, hrapavim glasovima.

Basist i skladatelj Willie Dixon igrao je važnu ulogu na čikaškoj sceni. Skladao je i napisao mnoge blues standarde perioda kao npr. &quot;Hoochie Coochie Man&quot;, &quot;I Just Want to Make Love to You&quot; (obje za Muddyja Watersa) i &quot;Wand Dang Doodle&quot;, kao i &quot;Back Door Man&quot; za [[Howlin' Wolf]]a. Većina izvođača iz čikaške blues scene snimala je za lokalnu kuću [[Chess Records]], a ostale važnije producentske kuće bile su J.O.B. Records i Vee-Jay Records.

U 50-ima je blues imao golem utjecaj na mainstream američke popularne glazbe, a specifično u razvoju rockabillyja. Iako su popularni glazbenici kao [[Bo Diddley]] i [[Chuck Berry]] bili pod utjecajem čikaškog bluesa, njihovi entuzijastični stilovi odvajali su se od melankoličnih aspekata bluesa, što je bio jedan od faktora koji su utjecali na prijelaz sa bluesa u [[rock 'n' roll]]. [[Elvis Presley]] i [[Bill Haley]] više su bili pod utjecajem jump bluesa i [[boogie-woogie]]ja, i kod bjelačkog stanovništva su popularizirali rock and roll. Čikaški blues je također utjecao na lujzijansku ''zydeco'' glazbu, kao u primjeru Cliftona Cheniera, koji koristi naglaske bluesa; glazbenici tog stila također su koristili električnu solo gitaru i ''kajunske'' aranžmane blues standarda.

Drugi izvođači bluesa, kao što su [[T-Bone Walker]], Michael Walton i [[John Lee Hooker]] imali su utjecaj neizravno vezan za čikaški blues stil. T-Bone Walker, rođen u Dallasu u Teksasu često se spominje u vezi s kalifornijskim bluesom, koji je mekšeg zvuka od čikaškog, i prijelaz je uzmeđu čikaškog bluesa, jump bluesa i [[swing]]a s elementima [[jazz gitara|jazz gitare]]. Blues Johna Lee Hookera &quot;osobniji&quot; je, utemeljen na njegovom dubokom, grubom glasu uz pratnju jedne električne gitare. Iako nije izravno povezan s boogie-woogiejem, njegov &quot;groovy&quot; stil ponekad se naziva &quot;gitarskim boogiejem&quot;. Njegov prvi hit &quot;Boogie Chillen&quot; 1949. je dospio na prvo mjesto R&amp;B ljestvica.&lt;ref&gt;Lars Bjorn, ''Before Motown'', 2001, [[University of Michigan]] Press, {{ISBN|0-472-06765-6}}, pg. 175&lt;/ref&gt;

Do kraja 50-ih, žanr zvan [[swamp blues]] (močvarni blues) razvio se blizu Baton Rougea u Louisiani, s izvođačima kao što su [[Slim Harpo]], Sam Myers i Jerry McCain. Taj blues bio je sporijeg ritma i jednostavnijeg korištenja usne harmonike nego čikaški stil. Pjesme iz ovog žanra uključuju &quot;Scratch my Back&quot;, &quot;She's Tough&quot; i &quot;King Bee&quot;.

== Blues glazbenici ==
=== Rani country blues ===
* Barbecue Bob (1902.-1931.)
* Blind Blake (1893.-1933.)
* Big Bill Broonzy (1893./1898.-1958.)
* Ida Cox (1896.-1967.)
* Gary Davis (1896.-1972.)
* Sleepy John Estes (1904.-1977.)
* Blind Boy Fuller (1908.-1941.)
* Jesse Fuller (1896.-1976.)
* Son House (1886./1902.-1988.)
* Alberta Hunter (1895.-1984.)
* Mississippi John Hurt (1893.-1966.)
* Skip James (1902.-1969.)
* Blind Lemon Jefferson (1893.-1929.)
* Blind Willie Johnson (1902.-1945.)
* Lonnie Johnson (1894.-1970.)
* Robert Johnson (1909./1912.-1938)
* Tommy Johnson (1896.-1956.)
* Louis Jordan (1908.-1975)
* Leadbelly (1885.-1949.)
* Furry Lewis (1899.-1981.)
* Mance Lipscomb (1895.-1976.)
* Cripple Clarence Lofton
* Fred McDowell (1904.-1972.)
* Brownie McGhee (1915.-1996.)
* Blind Willie McTell (1901.-1959.)
* Memphis Blues Band
* The Memphis Jug Band
* Big Maceo Merriweather
* Memphis Minnie (1897.-1973.)
* Charlie Patton (1893.-1934.)
* Ma Rainey (1886.-1939)
* Tampa Red (1904.-1981.)
* [[Bessie Smith]] (1894.-1937.)
* [[Mamie Smith]] (1883.-1946)
* Victoria Spivey
* Frank Stokes (1888.-1955.)
* Sonny Terry (1911-1986.)
* Bessie Tucker
* Sippie Wallace (1898-1986)
* Washboard Sam
* Peetie Wheatstraw (1902.-1941)
* Bukka White (1909.-1977.)
* Josh White (1914. ili 1915.-1969.)
* Sonny Boy Williamson I (1914.-1948.)

=== Rani urbani blues ===
* Gladys Bentley (1907.-1960.)
* Lucille Bogan (1897.-1948.)
* Thomas A. Dorsey (1899.-2099.)
* Lil Green (1919.-1954.)
* Lucille Hegamin (1894.-1970.)
* Alberta Hunter (1895.-1984.)
* Ma Rainey (1886.-1939.)
* Clara Smith (1894.-1935.)
* [[Mamie Smith]] (1883.-1946)
* [[Bessie Smith]] (1894.-1937.)
* Ethel Waters (1896-1977.)

=== Jazz blues prije Drugog svjetskog rata ===
* Albert Ammons (1907.-1949.)
* [[Louis Armstrong]] (1901.-1971.)
* Sidney Bechet (1897.-1959.)
* Leroy Carr (1905.-1935.)
* Floyd Dixon
* Johnny Dodds (1892.-1940.)
* Champion Jack Dupree (1909.-1992.)
* Ivory Joe Hunter
* St. Louis Jimmy Oden (1903.-1977)
* Little Brother Montgomery (1906.-1985.)
* Joe McCoy (1905.-1950.)
* Papa Charlie McCoy (1909.-1950.)
* Jay McShann
* Jelly Roll Morton (1890.-1941.)
* Jimmy Rushing (1902.-1972.)
* Roosevelt Sykes (1906.-1983.)
* Big Joe Turner (1911.-1985.)
* Sam Taylor 
* T-bone Walker (1910.-1975.)

=== Moderni blues nakon 1950-e godine ===
* Lonnie Brooks
* Clarence Gatemouth Brown (1924.-2005.)
* [[Eric Clapton]] (rođen 1945.)
* Albert Collins (1932.-1993.)
* Robert Cray (rođen 1953.)
* Fabulous Thunderbirds
* Ted Hawkins
* John Lee Hooker (1917.-2001.)
* Colin James (rođen 1964.)
* Etta James (rođena 1938.)
* [[B. B. King]] (rođen 1925.)
* Freddie King (1934.-1976.)
* John Mayall (rođen 1933.)
* Keb' Mo' (rođen 1951.)
* Rufus Thomas (1917.-2001.)
* Stevie Ray Vaughan (1954.-1990.)
* Kazumi Watanabe (rođen 1953.)
* Johnny Winter (rođen 1944.)

=== Blues u rock glazbi kasnih 1960-ih ===
* [[Allman Brothers Band]]
* [[The Animals]]
* [[Captain Beefheart]]
* [[Canned Heat]]
* [[Cream]]
* [[Creedence Clearwater Revival]]
* [[Fleetwood Mac]]
* [[Free]]
* [[Hot Tuna]]
* [[Jimi Hendrix]]
* [[Johnny Winter]]
* [[Humble Pie]]
* [[Janis Joplin]] (1943.-1970.)
* [[Alexis Korner]]
* [[Led Zeppelin]]
* [[John Mayall &amp; the Bluesbreakers]]
* [[The Rolling Stones]]
* [[The Fabulous Thunderbirds]]
* [[Carlos Santana|Santana]]
* [[Taste]] i [[Rory Gallagher]]
* [[Ten Years After]]
* [[Van Morrison]]
* [[The Yardbirds]]
* [[ZZ Top]]
* [[Bob Dylan]]

=== Blues od 1990-e ===
* Ana Popovic (1976.)
* Tab Benoit (rođen 1967.)
* [[Deanna Bogart]] (rođena 1960.)
* Kenny Brown
* R. L. Burnside (1926.-2005.)
* Tommy Castro (rođen 1959.)
* Joanna Connor (rođena 1962.)
* Chris Duarte (rođen 1964.)
* Ronnie Earl (rođen 1953.)
* Tinsley Ellis (rođen 1957.)
* Sue Foley (rođena 1968.)
* Anson Funderburgh (rođen 1954.)
* Anthony Gomes (rođen 1975.)
* [[Alvin Youngblood Hart]] (rođen 1965.)
* [[Jeff Healey]] (rođen 1966.)
* [[Colin James]]
* [[Gene Kelton]]
* Junior Kimbrough (1930.-1998.)
* [[Chris Thomas King]] (rođen 1964.)
* Jonny Lang (rođen 1981.)
* Harry Manx
* [[Keb Mo']] (rođen 1951.)
* Coco Montoya
* Kenny Neal (rođen 1957.)
* North Mississippi All Stars
* Asie Payton (1937.-1997.)
* Kelly Joe Phelps
* Kenny Wayne Shepherd (rođen 1976.)
* [[Susan Tedeschi]] (rođena 1970.)
* Jimmy Thackery (rođen 1953.)
* [[Joe Louis Walker]] (rođen 1949.)
* William Elliott Whitmore

== Izvori ==
{{reflist|2}}

== Vanjske veze ==
{{Commonscat}}
* [http://www.blueslinks.nl mother of all blueslinks] kolekcija
* [http://www.radioblack.com/jazz_webcast.html Blues radio stations]
* [http://www.blues.org/ Blues Foundation]
* [http://blueslyrics.tripod.com/blueslanguage.htm#top/A list of terms used in Blues lyrics] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210502071158/http://blueslyrics.tripod.com/blueslanguage.htm#top/A |date=2021-05-02 }}
* [http://www.bluesbrothers.com/ službena stranica The Blues Brothersa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050924163751/http://bluesbrothers.com/ |date=2005-09-24 }}

[[Kategorija:Blues| ]]</text>
      <sha1>c3hqqpcfyuuqh9puwkz3az3lak4hz6i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Green Day</title>
    <ns>0</ns>
    <id>38856</id>
    <revision>
      <id>42669326</id>
      <parentid>42656055</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T16:11:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aca</username>
        <id>108187</id>
      </contributor>
      <comment>+</comment>
      <origin>42669326</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38312" sha1="c2oy0sbx6lfge2pt6jwx4hw57wuujed" xml:space="preserve">{{Muzički_sastav|
  | ime = Green Day
  | boja = lightsteelblue
  | slika = Green day Live 5 june 2013 in Rome5.JPG
  | žanr = [[Pank rok]], [[Pop pank]], [[Alternativni rock|Alternativni rok]]
  | karijera = [[1989]]. - do danas
  | članovi = [[Billie Joe Armstrong|Bili Džo Armstrong]]&lt;br /&gt;[[Majk Dirnt]]&lt;br /&gt;[[Tre Kul]]
  | izdavač = [[Lookout! Records]] (1989-1993)&lt;br /&gt; [[Reprise Records]] (1993-do danas)
  | država = [[Datoteka:Flag of the United States.svg|30px]] [[Sjedinjene Američke Države|SAD]], [[Kalifornija]]
  | najnoviji_album = American Idiot
  | godina3 = 2004.
  | album2 = Warning
  | godina2 = 2000.
  | album1 = Nimrod
  | godina1 = 1997.
|}}
'''Green Day''' (čita se Grin dej) je američka [[pank-rok]] grupa koju čine tri glavna člana: [[gitarista]] i [[pjevač|pevač]] [[Billie Joe Armstrong|Bili Džo Armstrong]] (Billie Joe Armstrong), [[bas]]ista [[Majk Dirnt]] (Mike Dirnt) i [[Bubanj (muzički insturment)|bubnjar]] [[Tre Kul]] (Tré Cool).

Green Day vuče korene iz pank-rok scene ''924 Gilman Street'' u [[Berkli]]ju, [[Kalifornija]]. Njihova prva izdanja za nezavisnu izdavačku kuću ''[[Lookout! Records]]'' privukla su pažnju publike. Međutim, njihov debitantski [[album]] ''[[Dookie]]''&lt;ref name=&quot;Dookie&quot;&gt;[http://www.urbandictionary.com/define.php?term=dookie Urban dictionary: Dookie.] ''Dookie'' znači izmet, kaka. Članovi grupe su došli na ideju da daju svom albumu takvo ime na osnovu mnogobrojnih dijareja koje su morali da trpe usled pokvarene i loše hrane koju su morali da jedu na turnejama. Izvor informacije:[http://www.vh1.com/shows/dyn/ultimate_albums/58025/episode_interviews_int.jhtml?start=1 Intervju sa Armstrongom] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20020809204426/http://www.vh1.com/shows/dyn/ultimate_albums/58025/episode_interviews_int.jhtml?start=1 |date=2002-08-09 }}&lt;/ref&gt; koji je izdala velika izdavačka kuća označio je prvi pravi uspeh. U [[1994]]. godini prodat je u 10 miliona primeraka samo u [[Sjedinjene Američke Države|SAD]].&lt;ref name=&quot;disinfo.com&quot;&gt;Myers, Ben. &quot;[http://www.disinfo.com/site/displayarticle15670.html Green Day: American Idiot and the New Punk Explosion] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060526010042/http://www.disinfo.com/site/displayarticle15670.html |date=2006-05-26 }}&quot; April, 2006.&lt;/ref&gt; Kao rezultat toga, Green Day je dobio mnogo pohvala, zajedno sa drugim pank grupama iz Kalifornije, The Offspring i Rancid, zbog oživljavanja interesovanja &quot;[[srednja struja|mejnstrim]]&quot; publike za [[punk|pank]] muziku u [[Sjedinjene Američke Države|SAD]].&lt;ref&gt;DeRogatis, Jim. ''Milk It!: Collected Musings on the Alternative Music Explosion of the 90's.'' Cambridge: Da Capo, 2003. Pg. 357, {{ISBN|978-0-306-81271-2}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;punk revival&quot;&gt;{{cite web | author=D'Angelo, Joe | year=2004 | title=How Green Day's Dookie Fertilized A Punk-Rock Revival | work=MTV.com | url=http://www.mtv.com/news/articles/1491001/20040915/story.jhtml | access-date=2008-03-17 | archive-date=2013-05-25 | archive-url=https://web.archive.org/web/20130525101144/http://www.mtv.com/news/articles/1491001/green-days-dookie-pop-punk-fertilizer.jhtml }}&lt;/ref&gt; Njihovi sledeći albumi nisu imali masovni uspeh kao ''Dookie'', ali su ipak bili uspešni. Njihov [[album]] i [[rok opera]] iz 2004, ''[[American Idiot]]'' doneo im je popularnost među mlađom publikom i prodat je u 5 miliona primeraka u [[Sjedinjene Američke Države|SAD]].&lt;ref&gt;[http://www.rockonthenet.com/artists-g/greenday_main.htm Rock On The Net:Green Day]&lt;/ref&gt;

Grupa je prodala preko 60 miliona ploča širom sveta, od čega samo u [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] 22 miliona,&lt;ref name=&quot;disinfo.com&quot;/&gt; a njihov rad uticao je na poznate [[pop-pank]] grupe poput ''Sum 41'' i ''Good Charlotte'' &lt;ref name=&quot;punk revival&quot; /&gt;. Green Day trenutno imaju četiri osvojene nagrade [[Gremi]] za '''najbolji alternativni album''' (''Dookie''), '''najbolji rok album''' (''American Idiot''), '''pesmu godine''' (''Boulevard of Broken Dreams'') i '''najbolji rok album''' (''21st Century Breakdown).

== Historija ==
=== Okupljanje i ''Lookout!'' godine (1986—1993) ===
Godine [[1987]], prijatelji iz detinjstva [[Billie Joe Armstrong|Bili Džo Armstrong]] i [[Majk Dirnt]] (obojica četrnaestogodišnjaci) oformili su dvočlanu grupu Sweet Children. Prvi nastup grupa je imala [[17. 10.|17.oktobra]], [[1987]]. u lokalu ''Rod's Hickory Pit'' (Valjeho, Kalifornija) gde je Armstrongova majka radila kao konobarica.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=SanFrancisco Magazine:Rock 'n' Ribs Beginnings |url=http://www.sanfran.com/archives/view_story/96/ |access-date=2008-03-17 |archivedate=2008-02-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080205024233/http://sanfran.com/archives/view_story/96/ |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; Krajem [[1989]]. godine Armstrong, Dirnt i [[Džon Kifmajer]] John Kiffmeyer, poznat pod pseudonimom [[Al Sobrante]], oformili su Green Day izabravši ovo ime zbog svoje naklonosti prema [[marihuana|marihuani]].&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Metropolis:Concert Preview:Green Day |url=http://metropolis.co.jp/tokyomusicconcerts/concert/359/tokyomusicconcertsinc.htm |access-date=2008-03-17 |archivedate=2009-02-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090216002019/http://metropolis.co.jp/tokyomusicconcerts/concert/359/tokyomusicconcertsinc.htm |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; Green Day su prvi put nastupili u dvorištu juniorskog koledža ''Kontra Kosta'' (Contra Costa Junior College) u [[San Pablo|San Pablu]], Kalifornija, koji je Sobrante pohađao.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Contra Costa College official web site |url=http://www.contracosta.edu/archives/ |access-date=2008-03-17 |archivedate=2007-06-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070629074841/http://www.contracosta.edu/archives/ |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;

Uskoro je [[Lari Livermor]] (Larry Livermore), vlasnik nezavisne diskografske kuće ''Lookout! Records'', ponudio grupi ugovor nakon što ih je čuo kako sviraju. Njihov nastup je, po njegovim rečima, ličio na nastup grupe ''[[The Beatles]]'' na stadionu ''Šej'' (Shea Stadium)&lt;ref&gt;{{cite web | author= | year= | title=Interview with Lawrence Livermore: An inside look at Green Day's early years | work=greenday.net | url=http://www.greenday.net/basement/livermore.html | 6= | access-date=2008-03-17 | archive-date=2008-03-07 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080307200416/http://www.greenday.net/basement/livermore.html }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Livermore, Larry. &quot;[http://www.lookoutrecords.com/bands/band.php3?bnd_id=24 Green Day's early history] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070607220616/http://www.lookoutrecords.com/bands/band.php3?bnd_id=24 |date=2007-06-07 }}&quot;&lt;/ref&gt; Krajem [[1989]]. izdali su svoj prvi [[maksi singl]] (1,000 Hours), nakon koga je ubrzo usledio i njihov prvi [[album]], ''39/Smooth''&lt;ref name=&quot;Smooth&quot;&gt;[http://www.urbandictionary.com/define.php?term=smooth Urban dictionary:Smooth]''Smooth'' je žargonski izraz za odobravanje nečega, kad hoće da se kaže da je nešto odlično - strava, sjajno, super.&lt;/ref&gt; početkom [[1990]].

Na omotu ovog albuma, pored reči pesama, bilo je štampano i izmišljeno pismo u kome ih navodno velika diskografska kuća ''I.R.S. Records'' poziva da sa njima potpišu ugovor. U šaljivom odgovoru na ovo izmišljeno pismo, grupa objašnjava da je odana kući ''Lookout! Records!''. Te godine izdali su još dva maksi singla: ''[[Slappy]]''&lt;ref name=&quot;Slappy&quot;&gt;[http://www.urbandictionary.com/define.php?term=slappy Urban dictionarz:Slappy]''Slappy'' u američkom žargonu znači glupa, ne mnogo bistra i oštroumna osoba. Tupan.&lt;/ref&gt; i (''[[Sweet Children]]''), od kojih je ovaj drugi uključivao i starije pesme snimljene za diskografsku kuću (Skene Records) iz [[Mineapolis]]a, [[Minesota]]. Tokom [[1991]], ''Lookout! Records'' je izdao (1,039/Smoothed Out Slappy Hours), kompilaciju mini singlova [[39/Smooth]], [[Slappy]] i [[1000 Hours]]. Krajem [[1990]]. godine, ubrzo nakon turneje grupe po Americi, Sobrante se preselio u [[Arkata|Arkatu]] kako bi tamo pohađao koledž.

Tada se bubnjar grupe ''Lookout'', [[Tre Kul]], pridružio grupi, isprva kao privremena zamena, a kada je postalo jasno da Sobrante ne planira da se u potpunosti posveti muzici i grupi, Kulova pozicija bubnjara je učvršćena. Grupa je većinu [[1992]]. i [[1993]]. godine provela na turnejama i imala par nastupa u [[Evropa|Evropi]]. Bili su vodeća grupa na nastupu u klubu ''Hollywood Palamino'' [[1992]], uz grupe ([[Jughead's Revenge]]) i (Strung Out), gde su održali koncert koji će postati legendaran. Album ''[[Kerplunk!]]''&lt;ref name=&quot;Kerplunk&quot;&gt;[http://www.urbandictionary.com/define.php?term=kerplunk Urban dictionary: Kerplunk]''Kerplunk'' je u američkom žargonu onomatopeja za zvuk koji se čuje kada izmet padne u WC šolju.&lt;/ref&gt; prodat je u 50.000 primeraka u SAD&lt;ref&gt;Thompson, Dave. &quot;Green Day.&quot; ''Alternative Rock.'' San Francisco: Miller Freeman Books, 2000.&lt;/ref&gt; što se za [[punk|pank]] scenu [[1992]]. smatralo velikim uspehom. Tiraž ploče je širom sveta na kraju dostigao brojku od dva miliona primeraka.

=== Proboj (1994—1996) ===
Uspeh albuma Kerplunk! je u andergraund vodama izazvao talas interesovanja većih muzičkih etiketa, što je naposletku dovelo do toga da bend pod prijateljskim uslovima napusti Lookout! i potpiše ugovor sa izdavačem Reprise Records, nakon što su privukli pažnju producenta [[Rob Kavaljo|Roba Kavalja]] (Rob Cavallo). Mnogi njihovi pank sledbenici su ih zbog prelaska u ''Reprise'' optužili da su se „prodali“.&lt;ref name=happenednext&gt;Guitar Legends. &quot;[https://web.archive.org/web/20060927120256/http://www.greendayauthority.com/TheBand/articles/guitarlegends/page8.jpg What Happened Next...].&quot; Pristup: [[26. 9.|26. septembar]], [[2006]]&lt;/ref&gt; Prisećajući se ovog perioda, Armstrong je [[1999]]. godine u SPIN magazinu izjavio: {{izdvojeni citat|Nisam mogao da se vratim na pank scenu, bilo da smo postigli najveći uspeh na svetu, bilo da smo postali najveći promašaj... Jedina stvar koju sam mogao da uradim bila je da sednem na svoj bajs i nastavim dalje.&lt;ref&gt;Smith, RJ. &quot;Top 90 Albums of the 90's.&quot; ''SPIN.'' August 1999.&lt;/ref&gt;|[[Billie Joe Armstrong|Bili Džo Armstrong]]|SPIN magazin, ([[1999]])}}

Nakon toga započeli su snimanje prvog albuma za velikog izdavača, ''Dookie''. Album se pojavio u [[februar]]u [[1994]], nakon manje od tri nedelje snimanja, i postao je prava senzacija, potpomognuta konstantnim puštanjem spotova ''[[Longview]]'', ''[[Basket Case]]''&lt;ref&gt;[http://www.urbandictionary.com/define.php?term=basket+case Urban dictionary:Basket case] Basket case u američkom žargonu označava osobu od koje su svi digli ruke, ono što bi se na srpskom reklo, &quot;izgubljen slučaj&quot;&lt;/ref&gt; i ''[[When I Come Around]]'' na [[MTV]]-ju, od kojih je svaki zauzeo prvo mesto na listi ''Modern Rock Tracks''. Te godine, Green Day je pošao na nacionalnu turneju sa grupom ''[[Pansy Division]]'' koja im je bila predgrupa. Grupa je takođe nastupila na festivalima [[Lolapaluza]] (Lollapalooza) i [[Vudstok 1994.]] (Woodstock 1994), gde su započeli dobro poznatu tuču u blatu. Tokom koncerta, radnik obezbeđenja je mislio da je basista Majk Dirnt samo obožavalac koji se popeo na scenu i izbio mu par zuba. Pošto su tu scenu videli milioni gledalaca putem ''[[PPV]]'' televizije, performans sa ''Vudstoka 1994.'' doneo im je još veći [[publicitet]] i popularnost,&lt;ref name=&quot;behindthemusic&quot;&gt;&quot;Green Day&quot;. ''[[Behind the Music]].'' [[Vh1]], 2000.&lt;/ref&gt; što je naposletku dovelo do toga da album ''Dookie'' dostigne dijamantski tiraž. Naredne godine album je osvojio nagradu [[Gremi]] za najbolji alternativni album, a grupa je nominovana za devet MTV-jevih muzičkih nagrada uključujući i onu za muzički spot godine.&lt;ref&gt;Green Day Authority. &quot;[http://www.greendayauthority.com/TheBand/awards.php?section=dookie Band Awards - Dookie] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100102095917/http://greendayauthority.com/TheBand/awards.php?section=dookie |date=2010-01-02 }}&quot; &quot;Green Day Authority.&quot;&lt;/ref&gt;
Godine [[1995]], izašao je novi singl za muziku iz filma ''[[Angus (film)|Angus]]'' po imenu &quot;[[J.A.R.]]&quot;. Singl je odmah dospeo na prvo mesto Bilbordove liste ''Modern Rock Tracks''. Nakon izlaska pesme ubrzo je usledio izlazak i novog albuma, ''[[Insomaniac]]''&lt;ref name=&quot;Insomniac&quot;&gt;[http://www.urbandictionary.com/define.php?term=Insomniac Urban dictionary:Insomniac]: Insomniac je osoba koja pati od nesanice.&lt;/ref&gt; ({{jez-en|Insomniac}}), u jesen [[1995]]. ''Insomaniac'' je bio mnogo mračnije izdanje od melodičnog pop albuma ''Dookie'' &lt;ref name=behindthemusic /&gt;, ali je naišao na topliji prijem kod kritike, dobivši 4 od 5 zvezdica koje deli časopis ''Rouling stoun'' (Rolling Stone) propraćene tekstom:{{izdvojeni citat| U panku, dobre stvari se zapravo otkrivaju i dobijaju značenje dok slušate bez žrtvovanja bilo čega od njegove električne, ćaknute neposrednosti. Green Day su dobri koliko i sama ta stvar.&lt;ref&gt;Coleman, Mark. &quot;Insomniac.&quot; ''Rolling Stone.'' November 1995.&lt;/ref&gt;|Mark Koulmen|Rouling stoun, (1995.)}} Za omot albuma ''Insomaniac'' iskorišćen je deo slike [[Winston Smith|Vinstona Smita]] (Winston Smith) po imenu ''Bog mi je rekao da te živog oderem''(God told me to skin you alive). Smit je rekao Tre Kulu da ga slobodno nazove ukoliko mu ikada bude zatrebala slika za album, što je Tere Kul i uradio. Singlovi sa ovog albuma bili su ''[[Geek Stink Breath]]'',&lt;ref&gt;[http://www.geekstinkbreath.net/greenday/song-meanings/geek-stink-breath/ Green Day songs meanings:Geek Stink Breath] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080218084911/http://www.geekstinkbreath.net/greenday/song-meanings/geek-stink-breath/ |date=2008-02-18 }}''Geek'' je američki žargonski izraz za [[metamfetamin]].&lt;/ref&gt; dupli singl (''Brain Stew/Jaded'')&lt;ref&gt;[http://www.urbandictionary.com/define.php?term=brain+stew Urban dictionary:Brain Stew]''Brain Stew'' u američkom žargonu znači da je neko toliko iscrpljen da ne može da misli, da ima &quot;kuvan mozak&quot;. Pesma izražava stanje iscrpljenosti u kojem se našao Armstrong nakon što mu se rodilo prvo dete a kao posledica neprospavanih noći u kojima je morao da se brine o detetu.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Green Day songs meanings:Jaded |url=http://www.geekstinkbreath.net/greenday/song-meanings/jaded/ |access-date=2008-03-17 |archive-date=2008-03-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080321054858/http://www.geekstinkbreath.net/greenday/song-meanings/jaded/ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.urbandictionary.com/define.php?term=jaded Urban dictioary:Jaded] ''Jaded'' u američkom žargonu označava osobu kojoj se dešava mnogo loših stvari, koju prati loša sreća, da je bukvalno &quot;slomljena&quot;, bez ikakve nade i života u sebi. U srpskom žargonu to bi bilo &quot;sjeban&quot;&lt;/ref&gt;, [[Živa kotradikcija]]&lt;ref&gt;[http://www.geekstinkbreath.net/greenday/song-meanings/walking-contradiction/ Green Day songs meanings:Walking Contradiction] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080413181034/http://www.geekstinkbreath.net/greenday/song-meanings/walking-contradiction/ |date=2008-04-13 }}: Pesma govori o osobi koja je sama sebi kontradiktorna: Kaže da je pametan, al se pravi glup, da ne veruje ni u šta ali da veruje... Takoše govori o životnim kontradikcijama i zaključuje da je i sam život kontradiktoran.&lt;/ref&gt; ({{jez-en|Walking Contradiction}}) i ''[[Stuck With Me]]''.&lt;ref&gt;[http://www.urbandictionary.com/define.php?term=stuck+ Urban dictionary: Stuck:4.1:to have sex with]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.geekstinkbreath.net/greenday/song-meanings/stuck-with-me/ Green Day songs meanings:Stuck with me] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080405064711/http://www.geekstinkbreath.net/greenday/song-meanings/stuck-with-me/ |date=2008-04-05 }} Priča se da je ovaj naslov stavljen greškom ovoj pesmi, tako da nema mnogo veze sa samom pesmom i onim o čemu se govori u njoj.&lt;/ref&gt; Jedna pesma, ''86'', bila je podsećanje na klub ''Gilman Street'' u koji ih nisu pustili da uđu jer su sa albumom ''Dookie'' postali previše komercijalni&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Green Day songs meanings:86 |url=http://www.geekstinkbreath.net/greenday/song-meanings/86/ |access-date=2008-03-17 |archive-date=2008-04-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080413202919/http://www.geekstinkbreath.net/greenday/song-meanings/86/ }}&lt;/ref&gt;. Iako album ''Insomaniac'' nije bio uspešan poput svog prethodnika, ipak je prodat u sedam miliona primeraka&lt;ref name=happenednext /&gt; u Sjedinjenim Državama. Album je osvojio nominacije za '''omiljenu grupu''', '''omiljeni hard rok sastav''' i '''omiljeni alternativni sastav''' na dodeli [[Američka muzička nagrada|Američkih muzičkih nagrada]] (American Music Awards) 1996, a spot za pesmu ''Živa kontradikcija'' doneo im je nominaciju za Gremi za '''najbolji spot''' i '''kratku formu''' kao dodatak na nominaciju za '''najbolje specijalne efekte''' od MTV-jevih muzičkih nagrada.&lt;ref&gt;Green Day Authority. [http://www.greendayauthority.com/TheBand/awards.php?section=insomniac Band Awards - Insomniac] &quot;Green Day Authority.&quot;&lt;/ref&gt; Nakon toga, grupa je iznenada otkazala evropsku turneju, navodeći kao razlog iscrpljenost .&lt;ref name=&quot;snotty&quot;&gt;Di Perna, Alan. &quot;[https://web.archive.org/web/20091027102356/http://www.geocities.com/vintageinterviews/greenday.html Young, Loud, and Snotty].&quot; ''Guitar World.'' August 1996.&lt;/ref&gt;

=== ''Nimrod'' i ''Warning'' (1997—2002) ===
Nakon pauze iz [[1996]], Green Day su naredne, [[1997]]. godine, započeli rad na novom albumu. Još na početku, i članovi grupe i Kavaljo su se složili da bi album trebalo da se razlikuje od prethodnih.&lt;ref&gt;Spitz, Marc. ''Nobody Likes You.'' New York: Hyperion, 2006. Pg. 128.&lt;/ref&gt; Rezultat je bio novi album ''[[Nimrod]]''&lt;ref name=&quot;Nimrod&quot;&gt;[http://www.urbandictionary.com/define.php?term=nimrod Urban dictionary:Nimrod] Nimrod je ime biblijskog legendarnog lovca i osnovača [[Babilon|Vavilona]], koje je u američkom žargonu poprimilo značenje tupave osobe, sporokapirajuće osobe.&lt;/ref&gt;, eksperimentalna devijacija od pop-panka koji je grupa standardno svirala. Novi album je izašao u [[oktobar|oktobru]] [[1997]]. Na albumu je bilo više muzičkih stilova: [[pop-pank]], [[sili ska]], [[surfer rok]], kao i [[akustična balada]]. ''Nimrod'' je dospeo na deseto mesto američke top liste zahvaljujući hitu iznenađenja – ''[[Good Riddance (Time of Your Life)]]''&lt;ref&gt;[http://www.urbandictionary.com/define.php?term=Good+riddance Urban dictionary:Good riddance] Good riddance je u američkom žargonu uzvik olakšanja kada se nešto neprijatno zaveši ili neka neželjena osoba ode.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.geekstinkbreath.net/greenday/song-meanings/good-riddance-time-of-your-life/ Green Day songs meanings:Good riddance] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080307184708/http://www.geekstinkbreath.net/greenday/song-meanings/good-riddance-time-of-your-life/ |date=2008-03-07 }}: Prema nekim tumačenjima ova pesma je napisana onim obožavaocima koji nisu umeli da razumeju pravi pank i da ostanu verni grupi. Pesma je bila napisana u doba kad je grupa promenila diskografsku kuću i zbog toga su je mnogi obožavaoci optužili da se &quot;prodala&quot;. Pesma je verovatno upućena ovim oboćavaocima — kome su još takvi obožavaoci potrebni? Otišli su, hvala bogu!&lt;/ref&gt;, akustičnoj baladi koju pevač Bili Džo zamalo da nije uvrstio na album iz bojazni da previše odudara od uobičajenog [[stil]]a grupe. Uspeh ove pesme doneo im je MTV-jevu nagradu za '''najbolji alternativni spot''', u kome su prikazani ljudi koji čine ključne promene u svom životu dok Bili Džo nevešto svira akustičnu gitaru.&lt;ref&gt;Green Day Authority. [http://www.greendayauthority.com/TheBand/awards.php?section=nimrod Band Awards - nimrod.] &quot;Green Day Authority.&quot;&lt;/ref&gt; Ostali singlovi sa albuma bili su ''[[Nice Guys Finish Last]]''&lt;ref&gt;[http://www.geekstinkbreath.net/greenday/song-meanings/nice-guys-finish-last/ Green Day songs meanings:Nice guys finish last] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080218082018/http://www.geekstinkbreath.net/greenday/song-meanings/nice-guys-finish-last/ |date=2008-02-18 }}: Sintagma &quot;Dobri momci&quot; je ovde oligledno upotrebljena u negativnom smislu. Odnosi se na one koji glume dobrotu s jedninim ciljem da izvuku neku korist. Pesam govori o tome kako ti &quot;dobri momci&quot; na kraju ipak pokažu svoje pravo lice.&lt;/ref&gt;, ''[[Hitchin' a Ride]]'' i ''[[Redundant]]''. Ovaj album je uključivao i deo karakterističan za žive nastupe – ''[[King for a Day]]'', muzički performans za vreme koga Bili Džo nosi [[kruna|krunu]] i/ili [[plašt]]. Nakon izlaska ovog albuma, Green Day je otišao na dvogodišnju pauzu, jer su članovi benda odlučili da se malo udalje od scene kako bi se malo više posvetili svojim novim porodicama.

Godine 2000. Green Day je izdao album ''[[Warning]]'', korak dalje u stilu započetom na prethodnom albumu. Promene u njihovim životima odražavale su se u zrelijem pristupu muzici, izbacujući [[adolescencija|adolescentni]] pristup koji su ranije imali. [[Kritičar]]i su pozitivno ocenili ovaj album, ali je publika bila podeljenog mišljenja jer se bila navikla na pop-pank zvuk, karakterističan za ovu grupu. Iako je album imao hit ''[[Minority]]'' i manji hit ''[[Warning]]'', neki su zaključili kako je bend izgubio važnost koju je imao, što je dovelo do pada popularnosti. Dok su svi prethodni albumi dostigli barem dupli platinasti tiraž, ''[[Warning]]'' je postigao samo zlatni. Iako su članovi grupe mislili kako je ovo jedno od njihovih najboljih dela, pad prodaje nametnuo je pitanja o budućnosti grupe.

Na dodeli Kalifornijskih muzičkih nagrada (California Music Awards) 2001, Green Day je osvojio svih devet nominacija u kategoriji izuzetan: album: ''Warning'', pank/rok/ska album, bend, pevač, basista, bubnjar, tekstopisac i umetnik.&lt;ref&gt;Green Day Authority. &quot;[http://www.greendayauthority.com/TheBand/awards.php?section=warn Band Awards - Warning:]&quot; &quot;Green Day Authority&quot;.&lt;/ref&gt;
Izlazak kompilacije najvećih hitova ([[International Superhits]]), kao i skup B-strana singlova – ''[[Shenanigans]]'', samo je raširio teoriju o tome kako se grupa nalazi na prekretnici. ([[International Superhits]]) je uz propratno izdanje video spotova ''[[International Supervideos]]'' imao prilično dobru prodaju, postigavši platinasti tiraž u SAD.

U 2002. godini krenuli su na turneju pod nazivom ''Pop Desaster'' sa grupom ''[[Blink-182]]''. Ona im je pomogla da povrate deo popularnosti, a dobili su i dosta pozitivnih kritika koncerata. Nakon turneje ''Pop Desaster'', članovi grupe su ponovo odlučili da naprave pauzu kako bi proveli vreme sa svojim porodicama.

=== ''American Idiot'' i obnovljena popularnost (2003–do danas) ===

U leto 2003, bend je ušao u studio kako bi snimio materijal za novi album, u privremeno nazvan ''[[Cigarettes and Valentines]]''.&lt;ref&gt;Spitz, pg. 152.&lt;/ref&gt; Nakon 20 snimljenih pesama, master trake su ukradene iz studija. Članovi benda su, iako razumljivo uznemireni, ipak odlučili da ne pokušavaju da ponovo snime izgubljeni album, već su umesto toga obećali sebi da će snimiti nešto još bolje. Te iste godine, Green Day je sarađivao sa [[Igi Pop|Igijem Popom]] na dve pesme sa njegovog albuma ''[[Skull Ring]]''. Uz to su imali i ozbiljnu „bend [[terapija|terapiju]]“ − seriju zanimljivih dugih razgovora u kojima su pokušali da izmire različitosti između članova benda, nakon optužbi Drinta i Kula da je Armstrong „nacista u bendu“ &lt;ref&gt;{{cite web | author=Hendrickson, Matt | year=2005 | title=Green Day — How the brats grew up, bashed Bush and conquered the world | work=Rolling Stone | url=http://www.rollingstone.com/news/story/_/id/6959133/greenday?pageid=rs.News&amp;pageregion=single2&amp;rnd=1108277555953&amp;has-player=true&amp;version=6.0.12.872 | access-date=2008-03-17 | archivedate=2013-06-24 | archiveurl=https://www.webcitation.org/6HciOPhEs?url=http://www.rollingstone.com/news | deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; jer se previše eksponira i zapostavlja ostale članove kako bi neprestano bio u centru pažnje.
Album koji je usledio naredne, 2004. godine – ''[[American Idiot]]'', debitovao je na mestu #1 Billboardove liste, prvi album koji je dospeo na prvo mesto, nakon uspeha prvog, istoimenog, singla ''American Idiot''. Album je označen kao „pank rok opera“ koja prati putovanje Isusa iz predgrađa (''[[Jesus Of Suburbia]]'').&lt;ref&gt;Di Perna, Alan. &quot;Combat Rock.&quot; ''Guitar World.'' Holiday 2004.&lt;/ref&gt; Album je takođe bio i pomak naviše u samoj muzici benda. ''American Idiot'' je 2005. godine osvojio ''Grammy'' nagradu za najbolji rok album, a bend je iste godine prosto očistio MTV-jeve muzičke nagrade osvojivši sedam od osam nominacija, uključujući i priželjkivanu kategoriju '''izbor publike'''.&lt;ref&gt;Green Day Authority. &quot;[http://www.greendayauthority.com/TheBand/awards.php?section=ai Band Awards - American Idiot]&quot; &quot;Green Day Authority.&quot;&lt;/ref&gt;
 [[Datoteka:HaseAufCenterstage.jpg|thumb|378px|Green Day uživo u [[Nemačka|Nemačkoj]] tokom ''[[American Idiot]]''  turneje]] 
Tokom 2005, imao oko 150 nastupa na kojima je promovisao novi album – što predstavlja najdužu turneju u njihovoj dosasašnjoj karijeri – posetivši [[Japan]], [[Australija|Australiju]], [[Južna Amerika|Južnu Ameriku]] i [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]], gde su tokom dvodnevne svirke okupili masu od 130.000 ljudi. Tokom turneje su snimili dva koncerta u nacionalnoj kuglani Milton Kejns (''Milton Keynes'') u Engleskoj, koji su u časopisu ''[[Kerrang!]]'' izglasasni za ’Najbolji šou na zemlji’. Ovi snimci su izdati kao živi CD i DVD pod nazivom ''[[Bullet in a Bible]]'', [[15. 11.|15. novembra]] [[2005]]. Ovaj CD/DVD sadržavao je hitove sa albuma ''American Idiot'', kao i pesme sa ranijih albuma, osim albuma ''Kerplunk!'' i ''1,039/Smoothed Out Slappy Hours''. Na DVD-u su bili i snimci benda iza scene, na kojima je prikazano kako se bend priprema za nastup. Kraj njihove turneje iz 2005. godine bio je u [[Melbourne|Melburnu]] i [[Sydney|Sidneju]], 14. i 17. decembra. Na dan 10. januara 2006. bend je dobio nagradu ''People's Choice'' za omiljenu grupu.

Na dan [[1. 8.|1. avgusta]] [[2005]]. objavljena je vest da je Green Day izdavačkoj kući ''Lookout! Records'' uskratio prava na pre-''Dookie'' materijal, navodeći delove iz ugovora koji se odnose na neisplaćene honorare za autorska prava. Žalbu su imali i drugi bendovi koji su izdavali albume za ovu kuću.&lt;ref&gt;http://www.punknews.org/article/13338&lt;/ref&gt; Pre-''Dookie'' materijal, koji nije objavljivan gotovo godinu dana, reizdala je njihova trenutna etiketa, ''Reprise'' [[9. 1.|9. januara]][[2007]].&lt;ref name=&quot;Billboard&quot;&gt;[http://www.greendayauthority.com/index.php?subaction=showfull&amp;id=1166180174&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=&amp; Reissue Article] na greendayauthority.com&lt;/ref&gt;

U [[2006]]. godini Green Day je osvojio ''Gremi nagradu za ploču godine'' za ''[[Boulevard of Broken Dreams]]''&lt;ref&gt;&quot;[http://www.grammy.com/GRAMMY_Awards/Winners/Results.aspx?title=&amp;winner=Green%20Day&amp;year=0&amp;genreID=0&amp;hp=1 Green Day's Grammy Awards] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091008002123/http://www.grammy.com/GRAMMY_Awards/Winners/Results.aspx?title=&amp;winner=Green%20Day&amp;year=0&amp;genreID=0&amp;hp=1 |date=2009-10-08 }}&quot; Grammy.com.&lt;/ref&gt; koji je proveo 16 nedelja na Bilbordovoj listi ''Modern Rock Tracks''. Green Day je nominovan i za ''najbolji rok video'' sa spotom ''[[Wake Me Up When September Ends]]'' na ''MTV-jevoj dodeli nagrada za najbolji video 2006'', ali je izgubio od [[AFI (bend)|AFI]]-jevog spota ''[[Miss Murder]]''. Spotovi za pesme ''Wake Me Up When September Ends'' i ''Boulevard of Broken Dreams'' prestali su da se prikazuju na [[Total Request Live|TRL]] listi nakon što su oba bila u prvih deset tokom 50 dana.

U septembru 2006, ''Green Day'' se udružio s grupom [[U2]] i producentom [[Rik Rubin|Rikom Rubinom]] (''Rick Rubin'') kako bi snimili obradu pesme ''[[The Saints Are Coming]]'' grupe ''[[The Skids]]'', uz propratni video. Pesma je trebalo da donese prihod organizaciji ''[[Music Rising]]'' koja sakuplja priloge za instrumente muzičara izgubljene tokom [[Uragan Katrina|uragana Katrine]], kao i da skrene pažnju na godišnjicu katastrofe.&lt;ref&gt;[http://www.musicrising.org/about_temp.html About Music Rising] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080423143232/http://www.musicrising.org/about_temp.html|date=2008-04-23}} Retrieved on [[May 6]], [[2007]].&lt;/ref&gt;

U [[decembar|decembru]] 2006, Green Day i [[Natural Resources Defense Council|NRDC]] pokrenuli su partnerski vebsajt kako bi ukazali na Američku zavisnost od nafte.&lt;ref&gt;[http://www.greendayauthority.com/news/show_archives.php?subaction=showfull&amp;id=1166892045&amp;archive=1167765651&amp;start_from=&amp;ucat=&amp; Green Day Authority]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Green Day + NRDC |url=http://www.greendaynrdc.com/ |access-date=2008-03-17 |archive-date=2013-01-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130113212544/http://www.greendaynrdc.com/ }}&lt;/ref&gt;

Green Day izdao je obradu pesme [[John Lennon|Džona Lenona]] (''John Lennon'') ''[[Working Class Hero]]'', sa albuma ''[[Instant Karma: The Amnesty International Campaign to Save Darfur]]''. Bend je izveo pesmu na finalu emisije ''[[American Idol]]''.

Bend je u leto naredne godine imao [[kameo]] ulogu u [[Simpsonovi na filmu|Simpsonovima na filmu]], gde su izvodili temu iz [[istoimene serije|Simpsonovi]]. Njihova verzija objavljena je [[24. 7.|24. jula]] [[2007]].

U intervjuu za ''[[Kerrang!]]'', Bili Džo Armstrong je objavio da je 2008. godina najverovatnija procena za izlazak njihovog novog, osmog po redu, albuma.&lt;ref&gt;http://www.greendayauthority.com/magazines/kerrang/122006.jpg&lt;/ref&gt;

U oktobru 2007, Bili Džo je otkrio neke stvari vezane za novi album, rekavši da je novi materijal pisao za [[klavir]]om i da ima oko 45 pesama. Rekao je i da je želeo da nova muzika zagazi u ono kako se trenutno oseća u svojim srednjim godinama.&lt;ref&gt;[http://www.nme.com/news/green-day/31628 NME][[NME]]article retrieved [[October 8]] [[2007]]&lt;/ref&gt;

== Muzički stil i uzori ==

Zvuk grupe Green Day često se poredi sa bendovima [[Ramones]], [[The Clash]], i [[Buzzcocks]].&lt;ref name=&quot;snotty&quot; /&gt;&lt;ref&gt;Azerrad, Michael. ''[[Our Band Could Be Your Life]]''. Little Brown and Company, 2001. Pg. 496. {{ISBN|978-0-316-78753-6}}&lt;/ref&gt; Većina njihovih pesama sadrži zvuke distorzirane gitare, brzih, maničnih bubnjeva i sporog, teškog basa. Većina pesama su brze i traju kraće od prosečnih četiri minuta (4:00). Bili Džo Armstrong je međutim izjavio kako su najveći uticaj na njega imali bendovi [[Hüsker Dü]] i [[The Replacements]] što se vidi po smenjivanju [[akord]]a u njihovim pesmama.&lt;ref name=&quot;snotty&quot; /&gt; Armstrongove pesme opisuju [[otuđenost]] (''Jesus of Suburbia, Boulevard of Broken Dreams, Reject''), [[histerija|histeriju]] (''Basket Case, Panic Song''), [[djevojka|devojke]] (''She, 80''), efekte uzimanja [[droga|droge]] (''Geek Stink Breath, Green Day''); Ramones obrađuju slične teme u svojim pesmama, poput histerije (''Anxiety, Psycho Therapy''), otuđenja (''Outsider, Something To Believe In''), devojaka (''I Wanna Be Your Boyfriend, Sheena Is a Punk Rocker'') i droga (''Now I Wanna Sniff Some Glue, Chinese Rocks''). Green Day je obradio njihovu pesmu ''Outsider'' na počasnom albumu ''[[We're a Happy Family]]'', a takođe su obradili i pesmu ''Blitzkrieg Bop''. Stil grupe Green Day je vrlo blizak [[stil]]u ostalih bendova okupljenih oko ''924 Gilman Street'' scene – [[Crimpshrine]], [[Screeching Weasel]] i [[The Mr. T Experience]].

== Kritike i kontroverze ==
Sa izlaskom albuma ''[[Dookie]]'' i količinom u kojoj se vrteo na programu MTV-ja, Green Day je dobio loše kritike od onih koji žele da žanr panka vide kao [[društvo|socijalni]] pokret nezavisan od korporativnog sponzorstva. Sa izlaskom albuma ''American Idiot'', nakon koga se pojavio veliki broj novih fanova, bend je ponovo naišao na slične kritike.
Kao sporno pitanje pojavila se karakterizacija njihovog muzičkog pravca. Kao reakcija na muzički stil i prošlost benda, mnogi fanovi i muzičari izneli su teške optužbe zbog korišćenja termina pank kada je Green Day u pitanju. Ovo je osvedočeno sledećim komentarom [[Džon Lidon|Džona Lidona]] (John Lydon), bivšeg frontmena pank benda [[Sex Pistols]]:
{{cquote|'''I eto nas kako se borimo za nešto i izluđuje me što se godinama kasnije pojave drkadžije kao što su Green Day, koje uskoče, uzmu sve to i prikače ga sebi. Nisu zaslužili da to urade i da su pravi pankeri ne bi ni malo izgledali onako kako izgledaju.'''&lt;/blockquote&gt;&lt;ref&gt;GIGWISE &quot;[http://www.gigwise.com/news.asp?contentid=13310 John Lydon Calls Green Day &quot;Plonk&quot; Not &quot;Punk&quot;]&quot; Retrieved on [[September 11]], [[2006]].&lt;/ref&gt;}}
[[Stiv Digl]] (Steve Diggle) iz benda [[Buzzcocks]] komentarisao je bend nakon što ih je sreo:
{{cquote|'''Nisam imao pojma ko su oni. Ali pankeri nisu.'''&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Steve Diggle of Buzzcocks comment on Green Day at ContactMusic.com |url=http://www.contactmusic.com/new/xmlfeed.nsf/mndwebpages/green%20day%20fail%20to%20impress%20punk%20icon |access-date=2008-03-17 |archive-date=2008-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080304085614/http://www.contactmusic.com/new/xmlfeed.nsf/mndwebpages/green%20day%20fail%20to%20impress%20punk%20icon }}&lt;/ref&gt;}}
[[Brendon Flauers]] (Brandon Flowers) iz benda [[The Killers (bend)|Kilers]] izjavio je da njihov politički obojeni album ''Amerikan idiot'' predstavlja „proračunati antiamerikanizam“. On kaže da imu se sadržaj albuma ne sviđa, kao i činjenica da je [[DVD]] ''[[Bullet in a Bible]]'' snimljen u Evropi. Snimak koncerta prikazuje hiljade Evropljana kako pevaju uz pesmu ''Američki idiot'', na šta Flauers dodaje: „Mislim da je to zaista jeftino. Otići na mesta poput [[Engleska|Engleske]] ili [[Nemačka|Nemačke]] i pevati tu pesmu — ta deca je ne shvataju na način na koji je on mislio. A on, Bili Džo Armstrong, je to znao.&quot;&lt;ref&gt;Rolling Stone Magazine Issue 1014 November 30th - Q&amp;A Brandon Flowers, by Ausitn Scaggs pg 36&lt;/ref&gt;

Gitarista benda [[Oasis]], [[Noel Galager]] (Noel Gallagher), kritikovao je pesmu [[Bulevar slomljenih snova]] zbog plagiranja njegove pesme ''[[Wonderwall]]''. Galager tvrdi: „Ukoliko bolje poslušate, primetićete da pesma ima iste aranžmane kao i ''Wonderwall''. Trebalo je da budu bar toliko pristojni da sačekaju da umrem (pre nego što mi ukradu pesme). Ako ništa drugo, ja bar iz pristojnosti plaćam ljudima od kojih kradem“.&lt;ref&gt;http://www.stuffmagazine.com/articles/index.aspx?id=1708&amp;src=stf167&lt;/ref&gt;

== Diskografija ==
:{|class=&quot;wikitable&quot;
!'''Omot'''
!'''Datum izlaska'''
!'''Naziv'''
!'''Diskografska kuća'''
|-
|
|[[April]] [[1990]].
| [[39/Smooth]]
| ''[[Lookout Records]]''
|-
|
|[[17. 1.|17. januar]] [[1992]].
| ''[[Kerplunk!]]''
| ''Lookout Records''
|-
|
|[[1. 2.|1. februar]] [[1994]].
| ''[[Dookie]]''
| ''[[Reprise Records]]''
|-
|
|[[10. 10.|10. oktobar]] [[1995]].
| ''[[Insomniac]]''
| ''Reprise Records''
|-
|
|[[14. 10.|14. oktobar]] [[1997]].
| ''[[Nimrod]]''
| ''Reprise Records''
|-
|
|[[3. 10.|3. oktobar]] [[2000]].
| ''[[Warning]]''
| ''Reprise Records''
|-
|
|[[21. 9.|21. septembar]] [[2004]].
| ''[[American Idiot]]''
| ''Reprise Records''
|-
|
|[[15. 5.|15. maj]] [[2009]].
| ''[[21st Century Breakdown]]''
| ''Reprise Records''
|-
|
|2012.
|''¡Uno!''
|''Reprise Records''
|-
|
|2012.
|''¡Dos!''
|''Reprise Records''
|-
|
|2012.
|''¡Tré!''
|''Reprise Records''
|-
|
|2016.
|''Revolution Radio''
|''Reprise Records''
|-
|
|2020.
|''Father of All Motherfuckers''
|''Reprise Records''
|-
|
|2024.
|''Saviors''
|''Reprise Records''
|}

== Članovi ==
* [[Billie Joe Armstrong|Bili Džo Armstrong]] ({{jez-en|Billie Joe Armstrong}}): gitara, glavni [[vokal]] (od 1989)
* [[Majk Dirnt]] ({{jez-en|Mike Dirnt}}): bas, vokali (od 1989)
* [[Tre Kul]] ({{jez-en|Tré Cool}}): bubnjevi, vokali (od 1990)

=== Članovi na turnejama ===
* [[Džejson Vajt]] ({{jez-en|Jason White}}): Gitara, prateći vokali (od 1999)
* [[Džejson Friz]] ({{jez-en|Jason Freese}}): klavir, [[sintesajzer|klavijature]], [[trombon]], [[saksofon]], [[harmonika]], akustična gitara, pozadinski vokali (od 2003)
* [[Roni Blejk]] ({{jez-en|Ronnie Blake}}): [[truba]], timpani, [[perkusije]], pozadinski vokali (od 2004)
* [[Gejbrijel Makner]] (Gabrial McNair): trombon, tenor saksofon (1999–2001)
* Kurt Lomiler ({{jez-en|Kurt Lohmiller}}): truba, timpani/perkusije, prateći vokali (1999–2004)
* Majk Pelino ({{jez-en|Mike Pelino}}): gitara (od 2005)&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.geekstinkbreath.net/greenday/article/behind-green-day/ |access-date=2008-03-17 |archive-date=2010-08-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100816232039/http://www.geekstinkbreath.net/greenday/article/behind-green-day |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;

=== Muzičari na albumima ===
* [[Rob Kavaljo]] ({{jez-en|Rob Cavallo}}) – [[klavir]] (na snimanju albuma ''American Idiot'')
* [[Petra Hejden]] ({{jez-en|Petra Haden}}) – [[violina]] (na snimanju albuma ''Nimrod'')
* [[Gejbrijel Makner]] ({{jez-en|Gabrial McNair}}) – [[trombon]] (na snimanju albuma ''Nimrod'')
* [[Stiven Bredli]] ({{jez-en|Stephen Bradley}}) – truba (na snimanju albuma ''Nimrod'' i ''Warning'')

=== Bivši članovi ===
* [[Al Sobrante]] - bubnjevi

== Izvori ==
{{reflist|2}}

== Vanjske veze ==
{{Commonscat|Green Day}}
&lt;!-- Please do not add links to any site not officially maintained or authorized by Green Day or Wikipedia (such as fansites, webzines, chat forums.etc.) as it is a violation of [[WP:EL]]. --&gt;
* [http://www.greenday.com/ Green Day] Zvanični sajt
* [http://www.greenday.net/ Green Day] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200309152559/http://www.greenday.net/ |date=2020-03-09 }} Zvanični sajt obožavalaca
* [http://www.myspace.com/greenday Green Day] Zvanični MySpace sajt
* [http://www.geekstinkbreath.net/greenday/ Sve o Green Dayu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080317012348/http://www.geekstinkbreath.net/greenday/ |date=2008-03-17 }}

{{Green Day}}

[[Kategorija:Američke muzičke grupe]]
[[Kategorija:Alternativni rock]]
[[Kategorija:Punk]]
[[Kategorija:Rock]]
[[Kategorija:Dobitnici i dobitnice Brit Award]]</text>
      <sha1>c2oy0sbx6lfge2pt6jwx4hw57wuujed</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>David Foster Wallace</title>
    <ns>0</ns>
    <id>39317</id>
    <revision>
      <id>42669409</id>
      <parentid>42513025</parentid>
      <timestamp>2026-08-08T03:23:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>42669409</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11789" sha1="bxn70rmclb4qqblu69ez16jy9i3jvlq" xml:space="preserve">{{Infokutija pisac
| ime = David Foster Wallace
| slika = David Foster Wallace headshot 2006.jpg
| širina_slike   = 168 px 
| caption     = 
| pseudonym   = 
| birth_date = {{Birth date and age|1962|2|21|df=y}}
| mjesto_rođenja = [[Ithaca (New York)|Ithaca]], [[New York (savezna država)|New York]]
| datum_smrti  = {{dda|2008|09|22|1962|2|21|df=y}}
| mjesto_smrti = {{Claremont}}
| zanimanje = [[roman]]opisac, [[novela|novelist]], [[esej]]ist
| nacionalnost ={{ZD|SAD}}
| period      = [[1987]] - [[2008]]
| genre = [[Proza]]
| subject     = 
| pokret = [[Postmoderna književnost]], [[histerični realizam]]
| debut_works = ''[[The Broom of the System]]'' (1987)
| uticaj_od = [[Don Delillo]], [[William Gaddis]], [[Cynthia Ozick]], [[Manuel Puig]]&lt;ref&gt;Wallace, David Foster. Interview. The Leonard Lopate Show. WNYC, New York. March 4, 1996. Radio.&lt;/ref&gt;
| uticaj_na = [[Neal Stephenson]],&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.powells.com/authors/nealstephenson.html?utm_source=overview&amp;utm_medium=rss&amp;utm_campaign=rss_overview&amp;utm_content=Neal%20Stephenson&amp;PID=12 |title=Interviews - Neal Stephenson - Powell's Books |publisher=Powells.com |date=16. 02. 2011. |accessdate=26. 02. 2011. |archive-date=2020-04-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200412032033/http://www.powells.com/authors/nealstephenson.html?utm_source=overview&amp;utm_medium=rss&amp;utm_campaign=rss_overview&amp;utm_content=Neal%20Stephenson&amp;PID=12 }}&lt;/ref&gt; 
| znamenita_djela   = ''[[Infinite Jest]]''
| website     = 
| footnotes   = 
}}

'''David Foster Wallace''' ([[21. 2.|21.2.]] [[1962]].- [[22. 9.|22.9.]] [[2008]].) je bio[[sjedinjene Američke Države|američki]] [[roman]]opisac, [[esej]]ist i pisac [[novela]], najpoznatiji po romanu [[Infinite Jest]] iz 1996.

== Bibliografija ==
'''Romani'''
* ''[[The Broom of the System]]'' (1987)
* ''[[Infinite Jest]]'' (1996)

'''Zbirke kratkih priča'''
* ''[[Girl with Curious Hair]]'' (1989)
* ''[[Brief Interviews with Hideous Men]]'' (1999)
* ''[[Oblivion: Stories]]'' (2004)

'''Publicistika'''
* ''[[Signifying Rappers: Rap and Race In the Urban Present]]'' (1990), ko-autor [[Mark Costello]]
* ''[[A Supposedly Fun Thing I'll Never Do Again]]'' (1997)
* ''[[Up Simba!]]'' (2000)
* ''[[Everything and More]]'' (2003) (prvo tvrodukoričeno izdanje: {{ISBN|0-393-00338-8}})
* ''[[Consider the Lobster]]'' (2005) (prvo tvrodukoričeno izdanje: {{ISBN|0-316-15611-6}})

'''Knjige i članci o o Wallaceu'''
* Boswell, Marshall. ''Understanding David Foster Wallace''. Columbia: University of South Carolina Press, 2003. {{ISBN|1-57003-517-2}}
* Burn, Stephen. &quot;Generational Succession and a Source for the Title of David Foster Wallace's ''The Broom of the System''.&quot; ''Notes on Contemporary Literature'' 33.2 (2003), 9-11.
* Burn, Stephen. ''David Foster Wallace's'' Infinite Jest'': A Reader's Guide''. New York, London: Continuum, 2003 (= Continuum Contemporaries) {{ISBN|0-8264-1477-X}}
* Carlisle, Greg. &quot;Elegant Complexity: A Study of David Foster Wallace's ''Infinite Jest''.&quot; Austin, L.A.: Sideshow Media Group Press, 2007. {{ISBN|978-0-9761465-3-7}}
* Cioffi, Frank Louis. &quot;An Anguish Becomes Thing: Narrative as Performance in David Foster Wallace's ''Infinite Jest''.&quot; ''Narrative'' 8.2 (2000), 161-181.
* Delfino, Andrew Steven. &quot;Becoming the New Man in Post-Postmodernist Fiction: Portrayals of Masculinities in David Foster Wallace's ''Infinite Jest'' and [[Chuck Palahniuk]]'s ''[[Fight Club]]''.&quot; MA Thesis, Georgia State University. [http://etd.gsu.edu/theses/available/etd-04202007-113340/unrestricted/delfino_andrew_s_200705_ma.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091229091838/http://etd.gsu.edu/theses/available/etd-04202007-113340/unrestricted/delfino_andrew_s_200705_ma.pdf |date=2009-12-29 }}
* Dowling, William, and Bell, Robert. A Reader's Companion to Infinite Jest. Xlibris, 2004. {{ISBN|1-4134-8446-8}} ([http://rci.rutgers.edu/%7Ewcd/jestcomp.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110412061813/http://www.rci.rutgers.edu/~wcd/jestcomp.htm |date=2011-04-12 }})
* Goerlandt, Iannis and Luc Herman. &quot;David Foster Wallace.&quot; ''Post-war Literatures in English: A Lexicon of Contemporary Authors'' 56 (2004), 1-16; A1-2, B1-2.
* Goerlandt, Iannis. &quot;'Put the book down and slowly walk away': Irony and David Foster Wallace's ''Infinite Jest''.&quot; ''Critique: Studies in Contemporary Fiction'' 47.3 (2006), 309-328.
* Goerlandt, Iannis. &quot;'Still steaming as its many arms extended': Pain in David Foster Wallace's ''Incarnations of Burned Children''.&quot; ''Sprachkunst'' 37.2 (2006), 297-308.
* Harris, Michael. &quot;A Sometimes Funny Book Supposedly about Infinity: A Review of ''Everything and More''.&quot; ''Notices of the AMS'' 51.6 (2004), 632-638. ([http://www.ams.org/notices/200406/rev-harris.pdf full pdf-text] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080227000454/http://www.ams.org/notices/200406/rev-harris.pdf |date=2008-02-27 }})
* Holland, Mary K. &quot;'The Art's Heart's Purpose': Braving the Narcissistic Loop of David Foster Wallace's ''Infinite Jest''.&quot; ''Critique: Studies in Contemporary Fiction'' 47.3 (2006), 218-242.
* Jacobs, Timothy. &quot;The Brothers Incandenza: Translating Ideology in Fyodor Dostoevsky’s ''The Brothers Karamazov'' and David Foster Wallace’s ''Infinite Jest''.&quot; ''Texas Studies in Literature and Language'' 49.3 (2007): 265-292.
* Jacobs, Timothy. &quot;American Touchstone: The Idea of Order in Gerard Manley Hopkins and David Foster Wallace.&quot; ''Comparative Literature Studies'' 38.3 (2001): 215-231.
* Jacobs, Timothy. &quot;David Foster Wallace’s ''The Broom of the System''.&quot; Ed. Alan Hedblad. ''Beacham’s Encyclopedia of Popular Fiction''. Detroit: Gale Research Press, 2001. 41-50.
* Jacobs, Timothy. &quot;David Foster Wallace's ''Infinite Jest''.&quot; ''The Explicator'' 58.3 (2000): 172-175.
* LeClair, Tom. &quot;The Prodigious Fiction of [[Richard Powers]], [[William Vollmann]], and David Foster Wallace.&quot; ''Critique: Studies in Contemporary Fiction'' 38.1 (1996), 12-37.
* Mason, Wyatt. &quot;Don't like it? You don't have to play.&quot; ''[[London Review of Books]]'' 26.22 (2004). http://www.lrb.co.uk/v26/n22/maso02_.html
* Nichols, Catherine. &quot;Dialogizing Postmodern Carnival: David Foster Wallace's ''Infinite Jest''.&quot; ''Critique: Studies in Contemporary Fiction'' 43.1 (2001), 3-16.
* Rother, James. &quot;Reading and Riding the Post-Scientific Wave. The Shorter Fiction of David Foster Wallace.&quot; ''Review of Contemporary Fiction'' 13.2 (1993), 216-234. {{ISBN|1-56478-123-2}}
* Tysdal, Dan. &quot;Inarticulation and the Figure of Enjoyment: Raymond Carver's Minimalism Meets David Foster Wallace's 'A Radically Condensed History of Postindustrial Life.'&quot; ''Wascana Review of Contemporary Poetry and Short Fiction'' 38.1 (2003), 66-83.

'''Intervjui'''
* Larry McCaffery, &quot;An Interview with David Foster Wallace.&quot; ''Review of Contemporary Fiction'' 13.2 (Summer 1993), 127-150. {{ISBN|1-56478-123-2}} ([http://www.centerforbookculture.org/interviews/interview_wallace.html text at the Center for Book Culture] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071017042632/http://www.centerforbookculture.org/interviews/interview_wallace.html |date=2007-10-17 }})
* Laura Miller, &quot;The Salon Interview: David Foster Wallace.&quot; ''Salon'' 9 (1996). [http://archive.salon.com/09/features/wallace1.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091015064251/http://archive.salon.com/09/features/wallace1.html |date=2009-10-15 }}
* &quot;The Usage Wars.&quot; Radio interview with David Foster Wallace and Bryan Garner. ''The Connection'' ([[30 March]] [[2001]]).
* Michael Goldfarb, &quot;David Foster Wallace.&quot; radio interview for ''The Connection'' ([[25 June]] [[2004]]). ([http://www.theconnection.org/shows/2004/06/20040625_b_main.asp full audio interview] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080912234349/http://www.theconnection.org/shows/2004/06/20040625_b_main.asp |date=2008-09-12 }})
* Charlie Rose, &quot;David Foster Wallace.&quot; [http://www.charlierose.com/keywords/David-Foster-Wallace Interview] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080929044013/http://www.charlierose.com/keywords/David-Foster-Wallace |date=2008-09-29 }} by [[Charlie Rose]] 03/27/1997
* Zachary Chouteau, &quot;Infinite Zest: Words with the Singular David Foster Wallace.&quot; Complete interview done for Bookselling This Week, a publication of the American Bookseller's Association. [http://www.ptwi.com/~bobkat/aba.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070928073512/http://www.ptwi.com/~bobkat/aba.html |date=2007-09-28 }}
* Dave Eggers, &quot;David Foster Wallace.&quot; ''[[The Believer (magazine)|The Believer]]''. November 2003. [http://www.believermag.com/]

== Reference ==
{{reflist}}

== Vanjske veze ==
'''Općeniti'''
* [http://www.thehowlingfantods.com/dfw.htm THE HOWLING FANTODS! - David Foster Wallace: News, Info, Links] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080705101454/http://www.thehowlingfantods.com/dfw.htm |date=2008-07-05 }}
* [http://www.smallbytes.net/~bobkat/jesterlist.html ''Infinite Jest''. Reviews, Articles, &amp; Miscellany] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080207163720/http://www.smallbytes.net/~bobkat/jesterlist.html |date=2008-02-07 }}
* [http://waste.org/mail/?list=wallace-l Waste - Wallace mailing list]

'''Razno'''
* [http://instruct.westvalley.edu/lafave/DFW_present_tense.html Reprint of ''Tense Present: Democracy, English, and the Wars over Usage'', 2001 essay for ''Harper's'' on usage dictionaries and Standard Written English]
* [http://www.lobsterlib.com/feat/davidwallace/page/lobsterarticle.pdf Reprint of ''Consider the Lobster'', 2004 essay on lobsters for Gourmet magazine] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081028211242/http://www.lobsterlib.com/feat/davidwallace/page/lobsterarticle.pdf |date=2008-10-28 }}
* [http://www.nytimes.com/2006/08/20/sports/playmagazine/20federer.html?ei=5090&amp;en=716968175e36505e&amp;ex=1313726400&amp;partner=rssuserland&amp;emc=rss&amp;pagewanted=all New York Times &quot;Play Magazine&quot; article on Roger Federer, &quot;Federer as Religious Experience&quot;]
* [http://www.marginalia.org/dfw_kenyon_commencement.html Commencement speech at Kenyon College, [[May 21]] [[2005]]] ([http://www.graduationwisdom.com/speeches/0015-wallace.htm excerpt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080213082423/http://www.marginalia.org/dfw_kenyon_commencement.html |date=2008-02-13 }})
* [http://www.thislife.org This American Life Episode 160 broadcast [[May 19]] [[2000]] &quot;Character Assassination&quot; Act 2 'Sonny Takes a Fall,' 19 minute radio where David Foster Wallace &quot;reports on a turning point in [[2000]]'s Presidential primaries: the moment when [[John McCain]] failed to respond well to an attack by [[George W. Bush|George Bush]]&quot;. Description of broadcast from thislife.org]
* [http://video.google.com/videoplay?docid=7171768127610835594 Charlie Rose Show: An interview with Wallace following the publication of Infinite Jest and A Supposedly Fun Thing I'll Never Do Again] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080316070159/http://video.google.com/videoplay?docid=7171768127610835594 |date=2008-03-16 }}
* [http://video.google.com/videoplay?docid=-8874820733386594323 Charlie Rose Show: A roundtable discussion on fiction with Wallace, Jonathan Franzen and Mark Leyner] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070310175214/http://video.google.com/videoplay?docid=-8874820733386594323 |date=2007-03-10 }}
* [http://writersalmanac.publicradio.org/programs/2007/02/19/#tuesday The Writer's Almanac] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070403224559/http://writersalmanac.publicradio.org/programs/2007/02/19/#tuesday |date=2007-04-03 }} highlights Wallace on the February 21, 2007 broadcast.

{{Lifetime|1962|2008|Wallace, David Foster}}
{{Commonscat}}

{{Normativna kontrola}}

[[Kategorija:Američki pisci]]</text>
      <sha1>bxn70rmclb4qqblu69ez16jy9i3jvlq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>No Country for Old Men (film)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>40468</id>
    <revision>
      <id>42669287</id>
      <parentid>42557886</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T14:41:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aca</username>
        <id>108187</id>
      </contributor>
      <comment>+</comment>
      <origin>42669287</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="66473" sha1="q0fayd009j84lbed2hg7aetl81jncbv" xml:space="preserve">{{Infokutija02 film
| naslov = No Country for Old Men
| slika= No Country for Old Men poster.jpg
| opis = Kino-poster
| režija= [[Joel i Ethan Coen|Joel Coen&lt;br /&gt;Ethan Coen]]
| producent= Joel Coen&lt;br /&gt;Ethan Coen&lt;br /&gt;[[Scott Rudin]]
| scenario = Joel Coen&lt;br /&gt;Ethan Coen
| based on = {{based on|''[[No Country for Old Men]]''|[[Cormac McCarthy]]}}
| uloge = [[Tommy Lee Jones]]&lt;br /&gt;[[Javier Bardem]]&lt;br /&gt;[[Josh Brolin]]&lt;!-- per poster --&gt;
| muzika = [[Carter Burwell]]
| fotografija = [[Roger Deakins]]
| montaža = [[Coen brothers|Roderick Jaynes]]
| studio =
| distributer = [[Miramax Films]]&lt;br /&gt;[[Paramount Vantage]]
| premijera = {{Film date|2007|11|9|df=y}}
| trajanje = 122 min.
| zemlja = {{flag|Sjedinjene Države}}
| jezik = engleski
| budžet = 25 mil. $
| bruto = 171,627.166 $
}}
'''''Nema zemlje za starce''''' (''No Country for Old Men'') je film [[Joel i Ethan Coen|Joela]] i [[Joel i Ethan Coen|Ethana Coena]] s [[Tommy Lee Jones|Tommyjem Lee Jonesom]], [[Josh Brolin|Joshom Brolinom]] i [[Javier Bardem|Javierom Bardemom]] snimljen prema [[Nema zemlje za starce|istoimenom romanu]] [[Cormac McCarthy|Cormaca McCarthyja]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.philly.com/dailynews/columnists/gary_thompson/11139467.html|title=Creep in the heart of Texas|first=Gary|last=Thompson|date=November 9, 2007|publisher=Philadelphia Daily News|accessdate=2008-01-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ew.com/ew/article/0,,20158940,00.html|title=No Country for Old Men|first=Lisa|last=Schwarzbaum|date=November 7, 2007|publisher=EW.com|accessdate=2008-01-04|archive-date=2014-10-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20141022165150/http://www.ew.com/ew/article/0,,20158940,00.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Govori o propalom poslu s drogom nakon kojeg slijedi igra mačke i miša između trojice muškaraca koji se međusobno presreću u pustinjskom krajoliku zapadnog [[Texas|Teksasa]] u osamdesetim godinama.

Film je iznimno hvaljen od kritike. [[Roger Ebert]] iz ''Chicago Sun-Timesa'' ga je nazvao &quot;najboljim filmom kojeg su braća Coen... ikad snimila.&quot;&lt;ref name=&quot;Chicago Sun-Times&quot;&gt;Roger Ebert [http://rogerebert.suntimes.com/apps/pbcs.dll/article?AID=/20071108/REVIEWS/711080304/1023 ''Chicago Sun-Times''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130404012815/http://rogerebert.suntimes.com/apps/pbcs.dll/article?AID=%2F20071108%2FREVIEWS%2F711080304%2F1023 |date=2013-04-04 }}, November 8, 2007.&lt;/ref&gt; Novinar ''Guardiana'' John Patterson je napisao kako je film dokazao &quot;tehničke sposobnosti Coenovih te njihov osjećaj za krajolik temeljen na zapadnjačkom klasicizmu koji podsjeća na [[Anthony Mann|Anthonyja Manna]] i [[Sam Peckinpah|Sama Peckinpaha]], koji se može usporediti sa samo nekoliko živućih redatelja.&quot;&lt;ref name=&quot;Guardian&quot;&gt;{{cite web | last = Patterson | first = John | author-link = | title = 'We've killed a lot of animals' | publisher = Guardian | volume = | issue = | pages = Film/Interviews | year = | date = [[2007-12-21]] | url = http://film.guardian.co.uk/interview/interviewpages/0,,2230352,00.html | accessdate = 2007-12-27}}&lt;/ref&gt;

''Nema zemlje za starce'' je nominiran za osam [[Oscar]]a, a osvojio je nagrade za [[Oscar za najbolji film|najbolji film]], [[oscar za režiju|najbolju režiju]], [[Oscar za najbolji adaptirani scenarij|najbolji adaptirani scenarij]] i [[Oscar za najboljeg sporednog glumca|najboljeg sporednog glumca]] (Javier Bardem). Osim toga, osvojio je [[Zlatni globus|Zlatne globuse]] za [[zlatni globus za najboljeg sporednog glumca u igranom filmu|najboljeg sporednog glumca]] i [[zlatni globus za najbolji scenario|najbolji scenarij]].

== Radnja ==

Film počinje s kadrom opustjelog i nepreglednog krajolika u zapadnom [[Texas|Teksasu]] u lipnju [[1980]]. Pripovjedač, lokalni šerif Ed Tom Bell ([[Tommy Lee Jones]]) govori o mijenjaju vremena budući da regija postaje sve nasilnija. Nakon toga se pojavljuju antagonist Anton Chigurh ([[Javier Bardem]]) i njegovo jedinstveno oružje, pištolj za ubijanje stoke. Chigurh zadavi zamjenika šerifa, bježi iz pritvora i ukrade auto korišteći spomenuto oružje kako bi ubio vozača. U međuvremenu, Llewelyn Moss ([[Josh Brolin]]), loveći antilope pokraj [[Rio Grande]]a, nailazi na gomilu leševa i jednog [[Meksiko|Meksikanca]] na samrti: epilog narko biznisa koji je otišao u krivom smjeru. U blizini pronalazi i dva milijuna dolara u torbi. Uzevši novac i ostavivši Meksikanca da umre, Mossa iste noći počne gristi savjest pa se vraća s vodom za umirućeg čovjeka. Ono što je trebalo biti dobro djelo iznenada se pretavara u igru mačke i miša u kojoj se uloge lovca i lovine često izmjenjuju, dok banda Meksikanaca, Moss, Chigurh i Bell love jedni druge i novac diljem Teksasa i Meksika.

Chigurh, profesionalni plaćeni ubojica, unajmljen je kako bi vratio torbu s novcem (u kojoj je skriven i radio transponder čiji drugi dio ima Moss). Chigurh ne oklijeva ubiti bilo koga tko mu se nađe na putu, uključujući one blisko povezane s poslom s drogom, vozače auta koje krade radi prijevoza i ljude koje susreće slučajno. Moss, nesvjestan postojanja transpondera, šalje svoju ženu Carlu Jean ([[Kelly Macdonald]]) izvan grada i premješta se iz motela u motel u nastojanju da izbjegne Meksikance i Chigurha. U međuvremenu, Bell izbjegava istragu federalnih vlasti o masakru tijekom narko razmjene i posvećuje se traženju i zaštiti Mossa. Chigurh se uz pomoć svog uređaja za praćenje neumoljivo približava Mossu dok usput pred ljudima koje susreće glumi gospodara sudbine i sreće.

Slijedeći novac Chigurh ubija većinu preostalih Meksikanaca i protivničkog plaćenog ubojicu, Carsona Wellsa ([[Woody Harelson]]). Moss, shvativši da će Chigurh pronaći Carlu Jean i ubiti je, organizira sastanak s njom u El Pasu kako bi joj dao novac i poslao je na sigurno. Svi junaci susreću se u otrcanom hotelu u El Pasu, ali ne u isto vrijeme: šerif Bell i Carla Jean ne dolaze sve dok Moss ne biva ubijen u obračunu s Meksikancima.

Šerif Bell, svjestan da su odvaljene brave Chigurhove metode provale, te noći se vraća u sada mirni motel i pronalazi izvaljenu bravu na vratima Mossove sobe. Chigurh promatra Bella kroz odraz dok Bell stoji ispred vrata misleći se da li bi ušao. Chigurh se skriva iza vrata hotelske sobe. Ostaje nejasno je li šerif opazio Chigurha kroz odraz u odvaljenoj bravi ili Bell osjeća njegovu prisutnost. Bell ugleda da je netko uklonio otvor za ventilaciju koristeći kovanicu umjesto odvijača, što indicira da je novac vjerojatno uzet. Unatoč Chigurhovoj prisutnosti, Bell tiho sjeda na krevet u sobi, a zatim odlazi iz sobe neozlijeđen.

Bell nakon toga posjećuje svog strica Ellisa ([[Barry Corbin]]), bivšeg šerifa. Bell se planira umiroviti zbog svoje zabrinutosti oko mijenjanja vremena, ali Ellis ističe da je regija uvijek bila nasilna i optuži Bella zbog &quot;taštine&quot; - zbog vjerovanja da on osobno nešto može promijeniti. Chigurh je u međuvremenu pronašao udovicu Carlu Jean i otišao u njenu kuću kako bi je dočekao nakon što dođe s majčina sprovoda. Iako joj kaže da je &quot;dao Llewelynu svoju riječ&quot; da će umrijeti ako mu Moss ne preda novac, Chigurh se predomišlja - i ponudi Carli Jean istu priliku s bacanjem kovanice koju je prije toga na putu ponudio nevinom promatraču. Za razliku od svog prethodnika, Carla Jean odbija reći glava ili pismo. Chigurh odlazi iz kuće, oprezno provjeravajući đonove na svojim čizmama. Ubrzo biva ozlijeđen u prometnoj nesreći u kojoj slama lijevu ruku: no, uspijeva pobjeći prije dolaska policije.

Film završava s Bellom koji se u svom domu prisjeća svojih životnih izbora. Bell svojoj supruzi ([[Tess Harper]]) otkriva dva svoja sna u kojima se pojavio njegov otac, također šerif. Bell otkriva da je u prvom snu izgubio &quot;nešto novca&quot; koji mu je dao otac. U drugom snu su on i njegov otac jahali konje na snježnom planinskom prijevoju. Bell kaže da je njegov otac, koji je nosio vatru u rogu, tiho prošao pokraj njega sagnute glave. Zaključuje da mu je otac &quot;otišao naprijed kako bi zapalio vatru&quot; u noći i hladnoći, a kad Bell dođe ondje, otac će ga čekati. Bell završava san i sam film pripovijedajući, s posljednjim riječima, &quot;A tada sam se probudio.&quot;

== Teme i stil ==

Ne samo da je film iznimno vjerna adaptacija McCarthyjeva romana iz [[2005]]. nego i podsjeća na teme koje su [[joel i Ethan Coen|braća Coen]] koristili u filmovima ''[[Suvišna okrutnost]]'' i ''[[Fargo (film)|Fargo]]''.&lt;ref&gt;{{cite web | url= http://www.abc.net.au/atthemovies/txt/s2099585.htm | last = Stratton | first= David | title= No Country for Old Men interview | publisher= At the Movies}}&lt;/ref&gt; Motivi romana, sreća, slobodna volja i sudbina, domaći su teren za Coenove koji su slične teme opisali u tim ranijim radovima.&lt;ref name=&quot;flak&quot;&gt;{{cite web | last = Weitner | first = Sean | authorlink =  | coauthors =  | title = Review of No Country For Old Men | work =  | publisher = Flak Magazine | date = November 14, 2007 | url = http://www.flakmag.com/film/nocountry.html | accessdate = 2007-12-21 | archive-date = 2008-09-15 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080915180713/http://www.flakmag.com/film/nocountry.html | dead-url = yes }}&lt;/ref&gt; Brojni kritičari naveli su važnost sreće i u romanu i filmu fokusirajući se na Chigurhovu morbidnu igru bacanjem novčića,&lt;ref name=&quot;variety&quot;&gt;{{cite web | last = McCarthy | first = Todd | authorlink = | coauthors = | title = No Country for Old Men: Cannes Film Festival Review | work = | publisher = Variety.com | date = May 18, 2007 | url = http://www.variety.com/index.asp?layout=Cannes2007&amp;jump=review&amp;reviewid=VE1117933677 | accessdate = 2007-12-21}}&lt;/ref&gt; ali i naglasili da je u filmski medij teško uključiti &quot;autoreflektirajuće kvalitete McCarthyjeva romana.&quot;&lt;ref name=&quot;morefield&quot;&gt;{{cite web | last = Morefield | first = Kenneth R | authorlink = | coauthors = | title = Christian Spotlight on the Movies: No Country for Old Men | work = | publisher = Christian Spotlight | date = | url = http://www.christiananswers.net/spotlight/movies/2007/nocountryforoldmen2007.html | format = | doi = | accessdate = 2007-12-21}}&lt;/ref&gt;

Scott Foundas u ''Village Voiceu'' piše da &quot;Kao i McCarthy, i Coenovi su manje zainteresirani za to tko se (ako bilo tko) izvlači s plijenom nego za primarne sile koje junake tjeraju naprijed... Na kraju, svatko u ''Nema zemlje za starce'' je lovac i lovina, članovi ugrožene vrste koja pokušava izbjeći svoje izumiranje.&quot;&lt;ref&gt;Scott Foundas, [http://www.villagevoice.com/film/0745,foundas,78252,20.html 'Badlands'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080319033236/http://www.villagevoice.com/film/0745,foundas,78252,20.html |date=2008-03-19 }}, ''Village Voice'', November 6, 2007.&lt;/ref&gt; [[Roger Ebert]] piše kako &quot;film demonstrira kako se bijedni ljudski osjećaji suočavaju s neumoljivom nepravdom.&quot;&lt;ref name=&quot;Chicago Sun-Times&quot;/&gt;

Kritičar ''New York Timesa'' A.O. Scott ističe da Chigurh, Moss i Bell &quot;okupiraju ekran jedan po jedan, gotovo nikad se ne pojavljujući u istom kadru zajedno, unatoč tome što se njihove sudbine isprepliću.&quot;

== Glumci i likovi ==

* '''[[Tommy Lee Jones]]''' kao '''Šerif Ed Tom Bell''': Ostarjeli lakonski šerif manjeg gradića. Jones je u rujnu 2008. najavio kako će tužiti Paramount Pictures za 10 milijuna dolara, za koje tvrdi da je zaradio kao honorar za film. Jones je tvrdio kako mu nisu isplaćeni točni bonusi te da su mu pogrešno izračunati troškovi.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://ukpress.google.com/article/ALeqM5hYKXx0r8qpUBMlJvs3kc9qwoj0HQ|title=Jones sues Paramount over film cash|publisher=Press Association|accessdate=September 6|accessyear=2008}}{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
* '''[[Josh Brolin]]''' kao '''Llewelyn Moss''': Zavarivač i vijetnamski veteran koji bježi s dva milijuna dolara od posla s drogom.
* '''[[Javier Bardem]]''' kao '''Anton Chigurh''': Ubojica unajmljen da vrati ukradeni novac. Lik Chigurha je još jedan u nizu arhetipa &quot;Nezaustavljivog zla&quot; koji se može naći i u drugim filmovima braće Coen iako su htjeli izbjeći jednodimenzionalnost, posebno usporedbe s Terminatorom.&lt;ref name=evil/&gt; Tražili su nekoga &quot;tko je mogao doći s Marsa&quot; kako bi izbjegli osjećaj identificiranja. Braća su predstavila lik na početku filma slično kao u filmu iz [[1976]]., ''[[Čovjek koji je pao na Zemlju (1976)|Čovjek koji je pao na Zemlju]]''.&lt;ref name=turan/&gt; Chigurha su nazvali &quot;modernim ekvivalentom Smrti iz filma ''[[Sedmi pečat]]'' [[Ingmar Bergman|Ingmara Bergmana]].&lt;ref name=&quot;dubos&quot;&gt;{{cite web | last = DuBos | first = David | authorlink =  | coauthors =  | title = MovieTalk with David DuBos | work =  | publisher = New Orleans Magazine | date =  | url = http://www.neworleans.com/Box_Office_Reviews_with_David_DuBos/Box_Office_Reviews_with_David_DuBos/No_Country_for_Old_Men/ | format =  | doi =  | accessdate = 2008-03-13 | archivedate = 2008-06-14 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20080614152858/http://www.neworleans.com/Box_Office_Reviews_with_David_DuBos/Box_Office_Reviews_with_David_DuBos/No_Country_for_Old_Men/ | deadurl = yes }}&lt;/ref&gt; Chigurhov jedinstveni izgled izveden je iz fotografije iz [[1979]]. iz knjige Tommyja Lee Jonesa koja je sadržavala slike vlasnika bordela na teksaško-meksičkoj granici.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.youtube.com/watch?v=3WMFHeJen2Q|title=Javier Bardem's hair &amp; character in &quot;No Country for Old Men&quot;|publisher=Youtube.com|access-date=November 18, 2007}}&lt;/ref&gt; Opisujući svoju neobičnu frizuru, Bardem je rekao, &quot;Ne moraš glumiti frizuru. Frizura glumi sama za sebe.&quot; Bardem je pristao na ulogu jer je bio obožavatelj braće Coen još otkad je vidio njihov debi, ''[[Suvišna okrutnost]]''.&lt;ref&gt;{{cite news | author = Ian Nathan | title = The Complete Coens | publisher = Empire | date = January 2008 | pages=173}}&lt;/ref&gt;
* '''[[Kelly Macdonald]]''' kao '''Carla Jean Moss''': Supruga Llewelyna Mossa. Unatoč ozbiljnim bojaznima oko muževih planova da zadrži novac, ona ga i dalje podržava. Macdonald je rekla da je ono što ju je privuklo ulozi bilo to što lik Moss &quot;nije klišeiziran. Ona nije tipičan lik. Isprva mislite jedno o njoj, a na kraju filma shvaćate da nije tako naivna kako se činila&quot;.&lt;ref name=macdonald&gt;{{cite web | url= http://www.canmag.com/nw/9642-no-country-for-old-men-kelly-macdonald | last= Topel | first= Fred | title= Kelly MacDonald on No Country for Old Men | publisher= CanMag | access-date= 2012-07-10 | archive-date= 2008-08-29 | archive-url= https://web.archive.org/web/20080829205802/http://www.canmag.com/nw/9642-no-country-for-old-men-kelly-macdonald | dead-url= yes }}&lt;/ref&gt;
* '''[[Woody Harrelson]]''' kao '''Carson Wells''': Drski lovac na glave kojeg je unajmio 'Čovjek koji unajmljuje Wellsa' kako bi presreo Chigurha i uzeo novac.
* '''[[Tess Harper]]''' kao '''Loretta Bell''': Supruga šerifa Bella koja ga odvraća od njegovih mračnih misli.
* '''[[Barry Corbin]]''' kao '''Ellis''': Bivši šerif ranjen na dužnosti i prikovan za kolica koji održava lekciju šerifu Bellu, svom nećaku.
* '''[[Beth Grant]]''' kao '''Agnes''': Majka Carle Jean i Mossova punica. Predstavlja komičan lik iako umire od raka.
* '''[[Stephen Root]]''' kao '''Čovjek koji unajmljuje Wellsa'''. Misteriozna figura koji je očigledno u financiranje posla s drogom i potragu za novcem. Unajmio je Wellsa, Chigurha i Meksikance.
* '''Gene Jones''' kao '''Thomas Thayer''': Stariji službenik na benzinskoj postaji koji preživljava susret sa Chigurhom zahvaljujući samo sreći.
* '''Garret Dillahunt''' kao '''Wendell''': Bellov neiskusni zamjenik.
* '''Brandon Smith''' kao '''Službenik Imigracijskog ureda''': Strogi čuvar sa sunčanim naočalama koji pušta Mossa preko granice nakon što je čuo da je bio u [[Vijetnamski rat|Vijetnamu]].

== Produkcija ==

Producent [[Scott Rudin]] kupio je prava na roman ''[[Nema zemlje za starce]]'' [[Cormac McCarthy|Cormaca McCarthyja]] iz [[2005]]. i predložio [[joel i Ethan Coen|braći Coen]] njegovu ekranizaciju, iako su oni u to vrijeme pokušavali adaptirati roman ''To the White Sea'' [[James Dickey|Jamesa Dickeyja]].&lt;ref name=turan&gt;{{cite news | author=Kenneth Turan | url= | title=Coens' Brutal Brilliance Again on Display | publisher=Los Angeles Times | date=[[2007-05-18]] }}&lt;/ref&gt; U kolovozu 2005. braća Coen su pristala napisati i režirati filmsku adaptaciju romana. Bila je to druga adaptacija McCarthyjevih romana, nakon filma ''[[Svi lijepi konji (2000)|Svi lijepi konji]]'' [[2000]].&lt;ref&gt;{{cite news | author=Nicholas Addison Thomas | url= | title=A mesmerizing tale of desperation | publisher=The Free Lance-Star | date=[[2005-10-09]] }}&lt;/ref&gt;

=== Scenarij ===

Braća su scenarij odlučili ostaviti vjernim književnom predlošku, mijenjajući priču samo ondje gdje je to potrebno.&lt;ref name=&quot;turan&quot; /&gt; Scenarij je bio toliko sličan knjizi da je Ethan opisao proces pisanja riječima, &quot;Jedan od nas tipka na kompjuteru dok drugi drži hrbat knjige otvorenim.&quot;&lt;ref name=&quot;Guardian&quot;/&gt; Odbjegli tinejdžer koji se pojavljivao na kraju filma i podzaplet u vezi Bella bili su izbačeni.&lt;ref name=evil&gt;{{cite news | author=Michael Phillips | url= | title=Coen brothers revisit Unstoppable Evil archetype | publisher=Chicago Tribune | date=[[2007-05-21]] }}&lt;/ref&gt; Još jedna promjena bila je i reakcija Carle Jean Moss nakon što se konačno suočila sa zastrašujućom figurom Chigurha. Kao što je Kelly MacDonald objasnila CanMagu: &quot;Kraj knjige je drugačiji. Ona reagira na način na koji ja reagiram. Ona se raspada. U filmu je ona prošla toliko toga da više ništa ne može izgubiti. No, ona to shvaća s tihim odobravanjem.&quot;&lt;ref name=macdonald/&gt;

Scenarij je prepoznatljiv po minimalnom korištenju dijaloga, uz oslanjanje na snimke i montažu kako bi se stvorila dramska tenzija. Josh Brolin je opisao svoju prvotnu nervozu zbog manjka dijaloga:

: Bio je to strah, ozbiljno, jer je dijalog nešto na što se oslanjate kao glumac, znate? (...) Drama i sve druge stvari su motivirane dijalogom. Morate smisliti druge načine kako bi uobličili ideje. Ne želite to previše kompenzirati jer vas je strah da ćete postati dosadni ako se ništa ne događa. Počnete raditi to i to i skidati šešir i vraćati ga natrag ili neko sranje kojem tu nije mjesto. Dakle, da, u početku sam bio uplašen zbog toga.&lt;ref name=aboutbrolin&gt;{{cite web | url= http://movies.about.com/od/nocountryforoldmen/a/countryjb111307.htm | last= Murray | first= Rebecca | title= Josh Brolin Discusses No Country for Old Men | publisher= about.com | access-date= 2012-07-10 | archive-date= 2016-11-11 | archive-url= https://web.archive.org/web/20161111040029/http://movies.about.com/od/nocountryforoldmen/a/countryjb111307.htm | url-status= dead }}&lt;/ref&gt;

=== Casting ===

Glumci [[Javier Bardem]] i [[Tommy Lee Jones]] počeli su pregovore za uloge u veljači 2006.&lt;ref&gt;{{cite news | author=Michael Fleming | url=http://www.variety.com/article/VR1117937286.html?categoryid=13&amp;cs=1 | title='Country' time for Coens | publisher=Variety | date=[[2006-02-01]] | accessdate=2007-12-23 }}&lt;/ref&gt; Jones je bio prvi glumac koji je službeno postao član glumačke postave filma. Braća Coen su smatrali kako se Jones uklapa u ulogu jer su htjeli izbjeći sentimentalnost te da publika ne shvati lik kao Charleyja Weavera.&lt;ref name=turan/&gt; Hvaleći Jonesovu izvedbu, Coenovi su rekli, &quot;On je iz San Sabe u Teksasu, nedaleko od mjesta u kojem se odvija film. On je prava stvar što se te regije tiče.&quot; Joel Coen je u intervjuu s Emanuelom Levyjem objasnio razloge angažiranja Tommyja Lee Jonesa:

: Postoji jako malo ljudi koji bi mogli odigrati ovakvu ulogu (...) Šerif Bell je duša filma i također, na fundamentalni način, regija je u velikoj mjeri dio šerifa Bella, zato smo htjeli osobu koja bi to shvatila (...) To je uloga koja zahtijeva profinjenost koju posjeduja samo uistinu sjajan glumac. Opet, popis takvih je prilično kratak, zato kad spojite ta dva kriterija, dobijete Tommyja Lee Jonesa. Kad si Teksašanin, regija je dio tvoje jezgre.&lt;ref&gt;{{cite web | url= http://www.emanuellevy.com/article.php?articleID=5798 | title= No Country for Old Men: Joel and Ethan Coen Interview | publisher= Emanuel Levy | access-date= 2012-07-10 | archivedate= 2014-02-02 | archiveurl= https://web.archive.org/web/20140202092712/http://www.emanuellevy.com/article.php?articleID=5798 | deadurl= yes }}&lt;/ref&gt;

Josh Brolin pridružio se Jonesu u travnju, prije početka produkcije.&lt;ref&gt;{{cite news | author=Michael Fleming | url=http://www.variety.com/article/VR1117942126.html?categoryid=1238&amp;cs=1&amp;p=0 | title=Coens' 'Country' man | publisher=Variety | date=[[2006-08-26]] | accessdate=2007-12-23 }}&lt;/ref&gt; [[Robert Rodriguez]] i [[Quentin Tarantino]] snimili su Brolinovu prvu audiciju za film na kameri Genesis vrijednoj milijun dolara tijekom ručka za vrijeme snimanja ''[[Grindhouse (2007)|Grindhousea]]''. No, Brolin nije bio prvi izbor za ulogu Llewelyna. Drugi glumci kojima je ponuđena uloga, uključujući [[Heath Ledger|Heatha Ledgera]], koji je ulogu kako bi se odmorio od glume.&lt;ref&gt;No Country for Old Men (2007) - Trivia, [http://www.imdb.com/title/tt0477348/trivia Internet Movie Database]&lt;/ref&gt; Prema Brolinovim riječima, jedina reakcija Coenovih na snimku audicije bila je, &quot;Tko je to?&quot;&lt;ref&gt;{{cite web | url= http://www.thedeadbolt.com/interviews/joshbrolin2_interview.php | last= Tallerico | first= Brian | title= Josh Brolin&amp;nbsp;— No Country For Old Men Interview | publisher= thedeadbolt.com | access-date= 2012-07-10 | archivedate= 2009-01-06 | archiveurl= https://web.archive.org/web/20090106180021/http://www.thedeadbolt.com/interviews/joshbrolin2_interview.php | deadurl= yes }}&lt;/ref&gt; Dodao je kako je dobio poziv od redatelja jedino zbog upornosti svojih agenata:

: Kako sam poslije saznao, bila je to njihova zadnja casting audicija, bili su zainteresirani za nekoliko glumaca. Nazvali su me noć prije i rekli, u biti, nemaš što izgubiti. 'Ostavite nas na miru, neka dođe.' Proučio sam nekoliko scena i došao i upoznao se s njima. Izašao sam razmišljajući, 'Bilo je sjajno upoznati Coenove. Veliki sam njihov obožavatelj. To je super. Kad sam došao kući, saznao sam da žele da nastupim u filmu.&lt;ref name=aboutbrolin/&gt;

Brolin je nekoliko dana prije početka snimanja slomio ključnu kost u motocilističkoj nesreći; no, on i njegov liječnik nisu otkrili pravu istinu o težini ozljede Coenovima pa su mu dopustili da nastavi sa snimanjem.&lt;ref name=&quot;About&quot;&gt;{{cite web|url=http://movies.about.com/od/nocountryforoldmen/a/countryjb111307.htm|title=Josh Brolin talks No Country for Old Men|publisher=About.com|access-date=November 27, 2007|access-date=2012-07-10|archive-date=2016-11-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20161111040029/http://movies.about.com/od/nocountryforoldmen/a/countryjb111307.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

Coenovi su kasnije napisali članak za časopis ''Esquire'' nazvan &quot;Josh Brolin, the Casting Mistake of the Year&quot; (&quot;Josh Brolin, casting pogreška godine&quot;), u kojem su ustvrdili da su mislili kako su Brolina uzeli za ulogu ostarjelog vijetnamskog veterana, a nakon što su shvatili svoju pogrešku bili su prisiljeni smjestiti film u 1980., te neuspješno pokušali zamijeniti Tommyja Lee Jonesa [[Shia LaBeouf|Shiom LaBeoufom]].&lt;ref&gt;{{cite web | url= http://www.esquire.com/features/esquire-100/joshbrolin1007 | last= Coen | first= Joel and Ethan | title= Josh Brolin, the Casting Mistake of the Year | publisher= Esquire Magazine}}&lt;/ref&gt;

Agent [[Kelly Macdonald]] isprva nije bio siguran je li ona pravi izbor za ulogu Mossove žene, a Macdonald se navodno morala &quot;boriti za ulogu&quot;.&lt;ref&gt;[http://www.stv.tv/content/out/film/videointerviews/display.html?id=opencms:/out/films/video_interviews/Kelly_Macdonaldx_Turning_Texan_20080118 Kelly Macdonald: No Country for Old Men video interview]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; Njezina se upornost isplatila jer je bila nominirana za [[BAFTA]]-u za najbolju sporednu glumicu.

=== Snimanje ===

Projekt je bio koprodukcija Miramaxa i Paramounta u omjeru 50:50, a produkcija je trebala početi u svibnju [[2006]]. u [[Novi Meksiko|Novom Meksiku]] i [[Texas|Teksasu]]. S budžetom od 25 milijuna dolara, produkcija se trebala odvijati u novomeksičkim gradovima [[Las Vegas]]u i [[Santa Fe]]u kao i u državi [[Texas|Teksas]]. Producenti su za dio produkcije u Novom Meksiku namjeravali potrošiti između 12 i 17 milijuna dolara.&lt;ref&gt;{{cite news | author=David Miles | url= | title=Coen Brothers Coming To N.M. | publisher=The Santa Fe New Mexican | date=[[2006-04-14]] }}&lt;/ref&gt; Film je većim dijelom snimljen u Novom Meksiku, uključujući grad Las Vegas, koji je trebao zamijeniti Eagle Pass. Most na granici [[Sjedinjene Američke Države|SAD]]-a i [[Meksiko|Meksika]] je zapravo prijelaz autoceste u Las Vegasu. Druge scene snimljene su oko Marfe i Sadisiara u zapadnom Teksasu, dok je scena na gradskom trgu snimljena u Piedras Negrasu, Coahuila u Meksiku.&lt;ref name=&quot;Deadbolt&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.thedeadbolt.com/interviews/joelethancoen_interview.php|title=Joel &amp; Ethan Coen&amp;nbsp;— No Country for Old Men Interview|first=Troy|last=Rogers|publisher=Deadbolt.com|accessyear=2007|access-date=2012-07-10|archivedate=2011-07-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110716231828/http://www.thedeadbolt.com/interviews/joelethancoen_interview.php|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;

Snimatelj [[Roger Deakins]], kojemu je to bila deveta suradnja s Coenovima, rekao je o svojem pristupu: &quot;Veliki izazov na ''Nema zemlje za starce'' bio je kako sve učiniti realističnim, kako bi odgovaralo priči. Još je rano, ali mislim da bi to trebalo napraviti u oštrom i mračnom stilu. Ne toliko stilizirano.&quot;&lt;ref&gt;{{cite news | author=Tim Robey | url= | title=At home on the range | publisher=The Daily Telegraph | date=[[2006-02-10]] }}&lt;/ref&gt;

=== Režija ===

Jedan od utjecaja na braću Coen bili su radovi [[Sam Peckinpah|Sama Peckinpaha]]. U intervjuu za ''Guardian'', rekli su &quot;Čvrsti muškarci na jugozapadu pucaju jedni na druge - to je definitivno u stilu Sama Peckinpaha. Bili smo svjesni tih sličnosti, apsolutno.&quot;&lt;ref name=&quot;Guardian&quot;/&gt; U intervjuu za ''Sydney Morning Herald'', Coenovi su govorili o koreografiranju i režiranju scena nasilja u filmu: &quot;To je bilo tako zabavno raditi, rekla su braća na opasku o njihovoj sposobnosti za prikazivanje krvoprolića. 'Čak bi i Javier pri kraju filma došao, protrljao ruke i rekao, &quot;OK, koga danas ubijam?' dodao je Joel. 'Zabavno je to smišljati', rekao je Ethan. 'Zabavno je smišljati kako to koreografirati, kako snimiti, kako zainteresirati publiku da to gleda.&quot;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.smh.com.au/news/film/in-for-the-kill/2007/12/19/1197740371056.html?page=fullpage|title=In for the Kill}}&lt;/ref&gt;

Josh Brolin govorio je i o redateljskom stilu braće: &quot;Kažu samo ono što trebaju reći. Ne sjede ondje kao redatelji i manipuliraju tobom stranicu po stranicu kako bi te uputili. Oni znaju doći i reći riječ ili dvije, zato je bilo lijepo raditi s njima. Što bih sada trebao raditi? Samo pogledam Ethana kako mumlja sebi u bradu i korača okolo. Možda bih i ja to trebao raditi.&quot;&lt;ref name=aboutbrolin/&gt;

=== Glazba i zvuk ===

Coenovi su radili protiv holivudskih konvencija i minimizirali upotrebu glazbe pa su veliki dijelovi filma ostali bez glazbenih dijelova. Ideja je bila Ethanova, koji je uvjerio skeptičnog Joela da je realiziraju. U filmu ipak ima nešto glazbe koju je skladao njihov dugogodišnji suradnik [[Carter Burwell]], ali čak i ona odudara od konvencija korištenjem glazbene zdjele i budističkih zvona koji reproduciraju minimalistički zvuk koji je bio potreban za soundtrack. U filmu glazbe ima svega 16 minuta, uključujući onu u odjavnoj špici, iako film završava i odmah prelazi na špicu bez glazbe koja svira dok se prikazuju imena članova filmske ekipe. Montažu zvuka i efekte odradio je dugogodišnji suradnik Coenovih, Skip Livesay, koji je kombinirao snažne zvukove (pucnjeve oružja) i ambijentalne zvukove (buku motora, prerijske vjetrove). Zvuk pištolja za ubijanje stoke je zapravo bio zvuk pneumatičkog pištolja za čavle.&lt;ref name=&quot;Sound&quot;&gt;{{cite news | author=Dennis Lim | url=http://www.nytimes.com/2008/01/06/movies/awardsseason/06lim.html?pagewanted=1&amp;_r=2&amp;ref=todayspaper | title=Exploiting Sound, Exploring Silence | publisher=New York Times | date=[[2008-01-06]] | accessdate=2008-01-14 }}&lt;/ref&gt;

== Premijera ==
=== Kino premijera ===

''Nema zemlje za starce'' premijerno je prikazan na [[Filmski festival u Kanu|Filmskom festivalu u Cannesu]] [[19. 5.|19. svibnja]] 2007.&lt;ref&gt;{{cite news | author=Todd McCarthy | url=http://www.variety.com/article/VR1117965767.html?categoryId=19&amp;cs=1 | title=Cannes' great divide | publisher=Variety | date=[[2007-05-24]] | accessdate=2007-12-23 }}&lt;/ref&gt; Komercijalna premijera bila je u 28 kina u Sjedinjenim Državama 9. studenog 2007. uz zaradu od 1,226,333 dolara tijekom prvog vikenda. 21. studenog film je objavljen u 860 kina uz zaradu od 7,776,773 dolara u prvom vikendu. Prema podacima od 9. ožujka 2008., film je u Americi zaradio 72,659,000 dolara.&lt;ref name=bom&gt;{{cite web | url=http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=nocountryforoldmen.htm | title=No Country for Old Men (2007) | publisher=Box Office Mojo | accessdate=2007-12-23 }}&lt;/ref&gt;

=== Kućna izdanja ===

Buena Vista Home Entertainment objavio je u SAD-u 11. ožujka 2008. [[DVD]] i [[Blu-ray]] izdanje. Jedini dodaci bili su tri kratka filma o snimanju.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.dvdtown.com/news/no-country-for-old-men-on-dvd--blu-ray/5163 |title=No Country for Old Men on DVD &amp; Blu-ray |accessdate=2008-01-29 |archivedate=2008-01-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080128203112/http://www.dvdtown.com/news/no-country-for-old-men-on-dvd--blu-ray/5163 |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;

== Kritike ==

Prema podacima na ''[[Rotten Tomatoes]]'' od 19. ožujka 2008., 194 od 209 recenzija je bilo je pozitivno,&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.rottentomatoes.com/m/no_country_for_old_men/ |title=No Country for Old Men&amp;nbsp;— Rotten Tomatoes |accessdate=2007-11-10 |publisher=Rotten Tomatoes}}&lt;/ref&gt; dok je taj iznos na ''Metacriticu'' 91 posto na osnovi 37 kritika.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.metacritic.com/film/titles/nocountryforoldmen |title=No Country for Old Men (2007): Reviews |accessdate=2007-11-10 |publisher=Metacritic |archive-date=2010-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100224084638/http://www.metacritic.com/film/titles/nocountryforoldmen |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Film je najavljivan kao kandidat za više [[Oscar]]a,&lt;ref name=&quot;nymag&quot;&gt;{{cite web|url=http://nymag.com/daily/entertainment/2007/11/oscar_futures_could_no_country.html|title=Oscar Futures: Could ‘No Country for Old Men’ Mean No Oscars for Other Movies?}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/c/a/2007/10/28/PKA7SMCUO.DTL&amp;type=movies|title=Josh Brolin gets Oscar buzz for 'No Country for Old Men'|last=Stein|first=Ruth|publisher=San Francisco Chronicle|access-date=2012-07-10|archive-date=2011-11-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20111121210016/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/c/a/2007/10/28/PKA7SMCUO.DTL&amp;type=movies|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;oscar&quot;&gt;{{cite web|url=http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=No_Country_for_Old_Men_%28film%29&amp;action=edit&amp;section=5|title=Winners list of the 80th Annual Academy Awards}}&lt;/ref&gt; prije nego što je dobio osam nominacija. Osvojio je četiri. Javier Bardem je dobio najviše pohvala. [[Roger Ebert]] dao je filmu četiri zvjezdice rekavši da je film &quot;majstorsko prizivanje vremena, mjesta, karaktera, moralnih izbora, nemoralnih izvjesnosti, ljudske prirode i sudbine.&quot;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://rogerebert.suntimes.com/apps/pbcs.dll/article?AID=/20071108/REVIEWS/711080304|title=No Country for Old men|first=Roger|last=Ebert|authorlink=Roger Ebert|access-date=2021-09-02|archivedate=2012-10-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121001213732/http://rogerebert.suntimes.com/apps/pbcs.dll/article?AID=%2F20071108%2FREVIEWS%2F711080304|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt; Jedan od rijetkih nezadovoljnika bio je [[Jonathan Rosenbaum]] iz ''Chicago Readera'' koji je, iako pohvalivši vizualni dio, doveo u pitanje moralnu kažnjivost: za njega, Coenovi su dosta vremena utrošili na prikaz užasa, ohrabrujući nas da &quot;licemjerno klimamo glavama na svu tu žalost.&quot;

[[David Stratton]] i [[Margaret Pomeranz]] su dali filmu pet zvjezdica. Stratton je napisao &quot;ovaj veličanstveni film predstavlja najbolje djelo braće Coen koje su snimili poslije ''[[Fargo (film)|Fargoa]]''. Kao i taj filmski klasik, i ovo je hladnokrvni triler s crnohumornim odmakom&quot; te da ga &quot; ni [[Alfred Hitchcock|Hitchcock]] ne bi bolje snimio.&quot; Pomeranz je napisala &quot;odjekuje u meni. Ima takav osjećaj za mjesto i jezik.&quot;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.abc.net.au/atthemovies/txt/s2099568.htm|title=At the Movies: No Country For Old Men|access-date=January 14,2008|publisher=Australian Broadcasting Corporation}}&lt;/ref&gt;

[[Richard Corliss]] iz ''Timea'' proglasio je film jednim od deset najboljih [[2007]]., stavivši ga na prvo mjesto. Posebno je hvalio Javiera Bardema u ulozi Chigurha nazvavši ga &quot;hipnotizirajućim&quot; i &quot;izvanrednim&quot;.&lt;ref&gt;Corliss, Richard. [http://www.time.com/time/specials/2007/top10/article/0,30583,1686204_1686244_1692009,00.html “The 10 Best Movies”] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080930082342/http://www.time.com/time/specials/2007/top10/article/0,30583,1686204_1686244_1692009,00.html |date=2008-09-30 }}; ''Time'' magazine; December 24, 2007; Page 40.&lt;/ref&gt; Drugi kritičar ''Timea'', [[Richard Schickel]], uvrstio je film na 2. mjesto najboljih filmova godine rekavši kako je film braću Coen vratio na &quot;njihov najbolji emocionalni teritorij ''Fargoa'' i ''Millerova raskrižja'', mjesto na kojem koegzistiraju nevinost i neposredno nasilje. Ne znate hoćete li se smijati ili plakati, ali ne možete skrenuti pogled s rezultirajućeg kaosa.&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Schickel, Richard; “The 10 Best Movies”; time.com |url=http://www.time.com/time/specials/2007/top10/article/0,30583,1686204_1686244_1692267,00.html |access-date=2012-07-10 |archivedate=2008-09-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080915220459/http://www.time.com/time/specials/2007/top10/article/0,30583,1686204_1686244_1692267,00.html |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;

=== Top deset ljestvice ===

Film se pojavio na mnogim top deset ljestvicama kritičara (354), više nego bilo koji drugi film iz 2007., a 90 puta je završio na prvom mjestu, više nego bilo koji drugi.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://criticstop10.com/|title=criticstop10.com/}}&lt;/ref&gt; Ovo su neke od poznatijih ljestvica kritičara:&lt;ref name=mc07&gt;{{cite web |url=http://www.metacritic.com/film/awards/2007/toptens.shtml |title=Metacritic: 2007 Film Critic Top Ten Lists |accessdate=2008-02-25 |publisher=Metacritic |archive-date=2008-01-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080102102034/http://www.metacritic.com/film/awards/2007/toptens.shtml |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;

{{Col-begin}}
{{Col-2}}
* 1.&amp;nbsp;– Christy Lemire, [[Associated Press]]&lt;ref name=ap&gt;{{cite web |url=http://www.columbiatribune.com/2007/Dec/20071227Go!013.asp |title='No Country for Old Men' earns nod from AP critics |accessdate=2007-12-31 |author=David Germain |coauthors=Christy Lemire |date=[[2007-12-27]] |publisher=Associated Press, via Columbia Daily Tribune |archive-date=2008-01-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080103000750/http://www.columbiatribune.com/2007/Dec/20071227Go%21013.asp |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
* 1.&amp;nbsp;– David Germain, [[Associated Press]]&lt;ref name=ap/&gt;
* 1.&amp;nbsp;– Jack Mathews, ''[[New York Daily News]]''&lt;ref name=mc07/&gt;
* 1.&amp;nbsp;– Liam Lacey and Rick Groen, ''[[The Globe and Mail]]''&lt;ref name=mc07/&gt;
* 1.&amp;nbsp;– Noel Murray, ''[[The A.V. Club]]''&lt;ref name=mc07/&gt;
* 1.&amp;nbsp;– Peter Hartlaub, ''[[San Francisco Chronicle]]''&lt;ref name=mc07/&gt;
* 1.&amp;nbsp;– Peter Travers, ''[[Rolling Stone]]''&lt;ref name=mc07/&gt;
* 1.&amp;nbsp;– Rene Rodriguez, ''[[The Miami Herald]]''&lt;ref name=mc07/&gt;
* 1.&amp;nbsp;– Richard Corliss, [[Time (časopis)|Time]]&lt;ref name=mc07/&gt;
* 1.&amp;nbsp;– Scott Tobias, ''[[The A.V. Club]]''&lt;ref name=mc07/&gt;
* 1.&amp;nbsp;– Tasha Robinson, ''[[The A.V. Club]]''&lt;ref name=mc07/&gt;
* 1.&amp;nbsp;– Wesley Morris, ''[[The Boston Globe]]''&lt;ref name=mc07/&gt;
* 2.&amp;nbsp;– Desson Thomson, ''[[The Washington Post]]''&lt;ref name=mc07/&gt;
* 2.&amp;nbsp;– Glen Kenny, ''[[Premiere]]''&lt;ref name=mc07/&gt;
* 2.&amp;nbsp;– [[James Berardinelli]], ReelViews&lt;ref name=mc07/&gt;
* 2.&amp;nbsp;– Keith Phipps, ''[[The A.V. Club]]''&lt;ref name=mc07/&gt;
* 2.&amp;nbsp;– [[Richard Roeper]], ''[[Chicago Sun-Times]]
* 2.&amp;nbsp;– Lisa Schwarzbaum, ''[[Entertainment Weekly]]''&lt;ref name=mc07/&gt;
* 2.&amp;nbsp;– Marc Savlov, ''[[The Austin Chronicle]]''&lt;ref name=mc07/&gt;
* 2.&amp;nbsp;– Richard Schickel, [[Time (časopis)|Time]]&lt;ref name=mc07/&gt;
* 2.&amp;nbsp;– [[Roger Ebert]], ''[[Chicago Sun-Times]]''&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://rogerebert.suntimes.com/apps/pbcs.dll/article?AID=%2F20071220%2FCOMMENTARY%2F176124809 |title=The year's ten best films and other shenanigans |accessdate=2008-01-05 |author=Roger Ebert |date=[[2007-12-20]] |work=Chicago Sun-Times |archive-date=2007-12-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071224083858/http://rogerebert.suntimes.com/apps/pbcs.dll/article?AID=%2F20071220%2FCOMMENTARY%2F176124809 |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
{{Col-2}}
* 2.&amp;nbsp;– Ty Burr, ''[[The Boston Globe]]''&lt;ref name=mc07/&gt;
* 3.&amp;nbsp;– Frank Scheck, ''[[The Hollywood Reporter]]''&lt;ref name=mc07/&gt;
* 3.&amp;nbsp;– Lou Lumenick, ''[[New York Post]]''&lt;ref name=mc07/&gt;
* 3.&amp;nbsp;– Mike Russell, ''[[The Oregonian]]''&lt;ref name=mc07/&gt;
* 3.&amp;nbsp;– Shawn Levy, ''[[The Oregonian]]''&lt;ref name=mc07/&gt;
* 4.&amp;nbsp;– Kevin Crust, ''[[Los Angeles Times]]''&lt;ref name=mc07/&gt;
* 4.&amp;nbsp;– Marjorie Baumgarten, ''[[The Austin Chronicle]]''&lt;ref name=mc07/&gt;
* 4.&amp;nbsp;– Mick LaSalle, ''[[San Francisco Chronicle]]''&lt;ref name=mc07/&gt;
* 4.&amp;nbsp;– Nathan Rabin, ''[[The A.V. Club]]''&lt;ref name=mc07/&gt;
* 5.&amp;nbsp;– David Ansen, ''[[Newsweek]]''&lt;ref name=mc07/&gt;
* 6.&amp;nbsp;– Scott Foundas, ''[[LA Weekly]]'' (zajedno s filmom ''[[Ubojstvo Jesseja Jamesa od kukavice Roberta Forda (2007)|Ubojstvo Jesseja Jamesa od kukavice Roberta Forda]]'')&lt;ref name=mc07/&gt;
* 6.&amp;nbsp;– Stephen Holden, ''[[The New York Times]]''&lt;ref name=mc07/&gt;
* 7.&amp;nbsp;– Kyle Smith, ''[[New York Post]]''&lt;ref name=mc07/&gt;
* 7.&amp;nbsp;– Peter Rainer, ''[[The Christian Science Monitor]]''&lt;ref name=mc07/&gt;
* 8.&amp;nbsp;– Kenneth Turan, ''[[Los Angeles Times]]''&lt;ref name=mc07/&gt;
* 9.&amp;nbsp;– [[Michael Sragow]], ''[[The Baltimore Sun]]''&lt;ref name=mc07/&gt;
* 9.&amp;nbsp;– Steven Rea, ''[[The Philadelphia Inquirer]]''&lt;ref name=mc07/&gt;
{{Col-end}}

=== Nagrade i nominacije ===

''Nema zemlje za starce'' bio je nominiran za osam [[Oscar]]a, a osvojio je četiri, uključujući najbolji film.&lt;ref name=&quot;oscar&quot;/&gt; Osim toga, Javier Bardem je nagrađen kao [[Oscar za najboljeg sporednog glumca|najbolji sporedni glumac]]; braća Coen osvojila su Oscara za režiju te adaptirani scenarij. Film je bio nominiran i za najbolju montažu (braća Coen kao Roderick Jaynes), najbolju fotografiju (Roger Deakins), najbolju montažu zvuka i najbolji zvuk.&lt;ref name=nom80aa&gt;{{cite web |url=http://www.oscars.org/80academyawards/nominees/index.html |title=Nominees - 80th Annual Academy Awards |accessdate=2008-01-22 |publisher=Academy of Motion Picture Arts and Sciences |archive-date=2008-03-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080327230458/http://www.oscars.org/80academyawards/nominees/index.html |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; &quot;Roderick Jaynes&quot; je pseudonim Coenovih koji montiraju svoje filmove. Da je film osvojio nagradu za montažu, nagradu ne bi nitko primio jer braća ne žele javno reći da su zapravo oni g. Jaynes.

Film je bio nominiran i za četiri [[Zlatni globus|Zlatna globusa]],&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.goldenglobes.org/nominations/year/2007 |title=65th Golden Globe Awards Nominations &amp; Winners |accessdate=2008-01-13 |publisher=goldenglobes.org |archiveurl=https://archive.today/20120524113041/http://www.goldenglobes.org/nominations/year/2007/ |archivedate=2012-05-24 |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; a osvojio je dva. Javier Bardem je osvojio nagradu za [[zlatni globus za najboljeg sporednog glumca u igranom filmu|najboljeg sporednog glumca]], a [[joel i Ethan Coen|braća Coen]] za [[zlatni globus za najbolji scenario|najbolji scenarij]]. Film je bio nominiran i za [[zlatni globus za najbolji igrani film – drama|najbolji dramski film]] i [[zlatni globus za najbolju režiju igranog filma|najbolju režiju]] (braća Coen). Ranije te godine bio je nominiran za [[Zlatna palma|Zlatnu palmu]] na [[Filmski festival u Kanu|Filmskom festivalu u Cannesu]].&lt;ref&gt;{{cite web |url = http://film.guardian.co.uk/cannes2007/story/0,,2085491,00.html | title = What the French papers say: Sicko and No Country For Old Men | accessdate = 2007-12-22 | date = [[2007-05-22]] | publisher = Guardian Unlimited}}&lt;/ref&gt; Ceh filmskih glumaca dodijelio je nagradu za najbolju glumačku postavu.&lt;ref&gt;{{cite web | last =  | first =  | authorlink =  | coauthors =  | title = 'Into the Wild' leads SAG nominations | work =  | publisher = Cable News Network | date = [[2007-12-20]] | url = http://www.cnn.com/2007/SHOWBIZ/Movies/12/20/sag.awards.ap/index.html?eref=time_entertainment | format =  | doi =  | accessdate = 2007-12-22 | archivedate = 2007-12-21 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20071221224136/http://www.cnn.com/2007/SHOWBIZ/Movies/12/20/sag.awards.ap/index.html?eref=time_entertainment | deadurl = yes }}&lt;/ref&gt; Film je 26. siječnja 2008. osvojio nagradu za najbolje redatelje Ceha redatelja za braću Coen. Nominiran je i za devet [[BAFTA]] nagrada, a osvojio ih je tri: Coenovi za režiju, Roger Deakins za fotografiju te Javier Bardem za najboljeg sporednog glumca.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bafta.org/awards/film/film-awards-nominees-in-2008,224,BA.html|title=Film Award Winners in 2008|publisher=BAFTA.org|access-date=February 25, 2008|access-date=2012-07-10|archivedate=2012-01-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120102140705/http://www.bafta.org/awards/film/film-awards-nominees-in-2008,224,BA.html|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
! Udruženje/nagrada
! Kategorija
! Pobjednik/Nominirani
! Rezultat
|-
|[[Američki filmski montažeri]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=ACE Eddie Awards |url=http://www.ace-filmeditors.org/newace/eddieNominees.html |publisher=American Cinema Editors |accessdate=2008-12-20 |archivedate=2008-05-29 |archiveurl=https://www.webcitation.org/5YBVNn73J?url=http://www.ace-filmeditors.org/newace/eddieNominees.html |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;
|Najbolje montirani dugometražni film - drama
|[[Roderick Jaynes]]
|bgcolor=&quot;#ffdddd&quot;|Ne
|-
|[[Američko casting društvo]]&lt;ref&gt;{{cite web |first=Gregg |last=Kilday |title='No Country,' 'Juno' Among Artios Honorees |publisher=The Hollywood Reporter |url=http://www.hollywoodreporter.com/hr/content_display/film/news/e3i2d029babe3f1f02e3d0f0f0b526a8717 |date=2008-11-11 |accessdate=2008-12-20 |archivedate=2013-04-19 |archiveurl=https://archive.today/20130419002127/http://www.hollywoodreporter.com/hr/content_display/film/news/e3i2d029babe3f1f02e3d0f0f0b526a8717 |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;
|Najbolji casting - studijski dugometražni film - drama
|[[Ellen Chenoweth]] i [[Jo Edna Boldin]]
|bgcolor=&quot;#ddffdd&quot;|Da
|-
|[[Američko društvo snimatelja]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=Robert Elswit Wins ASC Cinematography Award for There Will Be Blood; Ben Nott and Glen Winter Claim Top TV Honors |url=http://www.ascmag.com/news/News_Articles/News_130.php |work=ASC Magazine |date=2008-01-28 |accessdate=2008-12-20 |archivedate=2008-10-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081008030133/http://www.ascmag.com/news/News_Articles/News_130.php |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;
|Najbolja fotografija
|[[Roger Deakins]]
|bgcolor=&quot;#ffdddd&quot;|Ne
|-
|[[Australski krug filmskih kritičara]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=Winners of the 2007 FCCA Annual Awards for Australia Film |url=http://www.fcca.com.au/awards/2007-award-winners.htm |publisher=Film Critics Circle of Australia (FCCA) |accessdate=2008-12-21 |archivedate=2009-04-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090403055433/http://www.fcca.com.au/awards/2007-award-winners.htm |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;
|Najbolji strani film - engleski jezik
|[[Joel i Ethan Coen|Joel]] i [[Joel i Ethan Coen|Ethan Coen]]
|bgcolor=&quot;#ddffdd&quot;|Da
|-
|rowspan=&quot;9&quot;|[[BAFTA|BAFTA nagrade]]&lt;ref name=&quot;bafta&quot;&gt;{{cite web |title=Film Award Winners in 2008 |url=http://www.bafta.org/awards/film/film-awards-nominees-in-2008,224,BA.html |publisher=British Academy of Film and Television Arts |date=2008-01-16 |accessdate=2008-12-20 |archivedate=2012-01-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120102140705/http://www.bafta.org/awards/film/film-awards-nominees-in-2008,224,BA.html |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;
|Najbolja fotografija
|Roger Deakins
|bgcolor=&quot;#ddffdd&quot;|Da
|-
|Najbolja montaža
|Roderick Jaynes
|rowspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;#ffdddd&quot;|Ne
|-
|Najbolja sporedna glumica
|[[Kelly Macdonald]]
|-
|Najbolja režija
|Joel i Ethan Coen
|bgcolor=&quot;#ddffdd&quot;|Da
|-
|Najbolji adaptirani scenarij
|Joel i Ethan Coen
|rowspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;#ffdddd&quot;|Ne
|-
|Najbolji film
|[[Scott Rudin]], Joel i Ethan Coen
|-
|Najbolji sporedni glumac
|[[Javier Bardem]]
|bgcolor=&quot;#ddffdd&quot;|Da
|-
|Najbolji sporedni glumac
|[[Tommy Lee Jones]]
|rowspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;#ffdddd&quot;|Ne
|-
|Najbolji zvuk
|[[Peter F. Kurland]], [[Skip Lievsay]], [[Craig Berkey]] i [[Greg Orloff]]
|-
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Ceh američkih glumaca]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=SAG Awards: The Winners List |url=http://www.people.com/people/package/article/0,,20168762_20174128,00.html |work=People |date=2008-01-28 |accessdate=2008-12-21}}&lt;/ref&gt;
|Najbolja glumačka postava
|Javier Bardem, [[Josh Brolin]], [[Garret Dillahunt]], [[Tess Harper]], [[Woody Harrelson]], Tommy Lee Jones, Kelly Macdonald
|rowspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;#ddffdd&quot;|Da
|-
|Najbolji sporedni glumac
|Javier Bardem
|-
|Najbolji sporedni glumac
|Tommy Lee Jones
|bgcolor=&quot;#ffdddd&quot;|Ne
|-
|[[Ceh američkih producenata]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=Producers Guild of America names 'No Country' best picture |url=http://goldderby.latimes.com/awards_goldderby/2008/02/producers-guild.html |first=O'Neil |last=Tom |work=Los Angeles Times |date=2008-02-02 |accessdate=2008-12-26 |archivedate=2009-04-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090403004244/http://goldderby.latimes.com/awards_goldderby/2008/02/producers-guild.html |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;
|Filmski producent godine
|Scott Rudin, Joel i Ethan Coen
|bgcolor=&quot;#ddffdd&quot;|Da
|-
|[[Ceh američkih redatelja]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=Directors Guild honors 'No Country,' Coens |url=http://www.msnbc.msn.com/id/22868941/ |publisher=MSNBC |date=2008-01-31 |accessdate=2008-12-21}}&lt;/ref&gt;
|Najbolji film
|Joel i Ethan Coen, redatelji&lt;br /&gt;
[[Robert J. Graf]], scenograf,&lt;br /&gt;
[[Betsy Magruder]], prva pomoćnica redatelja,&lt;br /&gt;
[[Bac DeLorme]] i [[Jai James]], drugi pomoćnici redatelja
|bgcolor=&quot;#ddffdd&quot;|Da
|-
|[[Ceh američkih scenarista]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=2008 Awards Winners - Film and Television Winners |url=http://www.wga.org/awards/awardssub.aspx?id=1517 |work=Writers Guild of America |accessdate=2008-12-21 |archivedate=2007-12-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071226204113/http://www.wga.org/awards/awardssub.aspx?id=1517 |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;
|Najbolji adaptirani scenarij
|Joel i Ethan Coen
|bgcolor=&quot;#ddffdd&quot;|Da
|-
|[[Ceh američkih scenografa]]&lt;ref&gt;{{cite web |first=Susan |last=King |title=Art Directors Guild names winners |url=http://theenvelope.latimes.com/news/env-et-artguildwards18feb18,0,3297605.story |work=Los Angeles Times |date=2008-02-18 |accessdate=2008-12-20}}&lt;/ref&gt;
|Najbolja scenografija
|[[Jess Gonchor]], [[John P. Goldsmith]] i [[Deborah Jensen]]
|bgcolor=&quot;#ddffdd&quot;|Da
|-
|[[Društvo Cinema Audio]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Winners and Nominees for the Cinema Audio Society Awards for Outstanding Achievement in Sound Mixing for 2007 |publisher=Cinema Audio Society |url=http://www.cinemaaudiosociety.org/casawards/cas2008nominees.php |accessdate=2008-12-20 |archivedate=2011-05-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110521171749/http://www.cinemaaudiosociety.org/casawards/cas2008nominees.php |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;
|Najbolje miksanje zvuka
|Peter F. Kurland, Skip Lievsay, Craig Berkey i Greg Orloff
|bgcolor=&quot;#ddffdd&quot;|Da
|-
|rowspan=&quot;2&quot;|[[Društvo filmskih kritičara Bostona]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=BSFC Winners |publisher=Boston Society of Film Critics |url=http://www.thebsfc.org/PastWin.html |date=2007-12-09 |accessdate=2008-12-24 |archive-date=2012-10-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121011145714/http://www.thebsfc.org/PastWin.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|colspan=&quot;2&quot;|Najbolji film
|rowspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;#ddffdd&quot;|Da
|-
|Najbolji sporedni glumac
|Javier Bardem
|-
|-
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Društvo filmskih kritičara Las Vegasa]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=Las Vegas critics gamble on duo |url=http://www.variety.com/index.asp?layout=awardcentral&amp;jump=article&amp;id=news&amp;articleid=VR1117978039 |first=Barbara |last=Scherzer |work=Variety |date=2007-12-20 |accessdate=2008-12-26 |archiveurl=https://archive.today/20121228194159/http://www.variety.com/awardcentral/?layout=awardcentral&amp;jump=article&amp;id=news&amp;articleid=VR1117978039 |archivedate=2012-12-28 |dead-url=no }}&lt;/ref&gt;
|Najbolji film
|Joel i Ethan Coen
|rowspan=&quot;3&quot; bgcolor=&quot;#ddffdd&quot;|Da
|-
|Najbolji redatelj
|Joel i Ethan Coen
|-
|Najbolji sporedni glumac
|Javier Bardem
|-
|rowspan=&quot;6&quot;|[[Društvo filmskih kritičara Phoenixa]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=Phoenix critics adore 'Old Men' |url=http://www.variety.com/awardcentral_article/VR1117977965.html?nav=news&amp;categoryid=1983 |first=Erin |last=Maxwell |work=Variety |date=2007-12-19 |accessdate=2008-12-21 |archiveurl=https://archive.today/20130105123555/http://www.variety.com/awardcentral_article/VR1117977965.html/?nav=news&amp;categoryid=1983 |archivedate=2013-01-05 |dead-url=no }}&lt;/ref&gt;
|colspan=&quot;2&quot;|Najbolja glumačka postava
|rowspan=&quot;6&quot; bgcolor=&quot;#ddffdd&quot;|Da
|-
|Najbolja montaža
|Joel i Ethan Coen
|-
|Najbolji adaptirani scenarij
|Joel i Ethan Coen
|-
|colspan=&quot;2&quot;|Najbolji film
|-
|Najbolji redatelj
|Joel i Ethan Coen
|-
|Najbolji sporedni glumac
|Javier Bardem
|-
|rowspan=&quot;4&quot;|[[Društvo filmskih kritičara San Diega]]&lt;ref&gt;{{cite web |title='No Country' conquers San Diego |url=http://www.variety.com/awardcentral_article/VR1117977941.html |first=Jeff |last=Sneider |work=Variety |date=2007-12-18 |accessdate=2008-12-21 |archiveurl=https://archive.today/20130105083912/http://www.variety.com/awardcentral_article/VR1117977941.html/ |archivedate=2013-01-05 |dead-url=no }}&lt;/ref&gt;
|Najbolja fotografija
|Roger Deakins
|rowspan=&quot;4&quot; bgcolor=&quot;#ddffdd&quot;|Da
|-
|colspan=&quot;2&quot;|Najbolja glumačka postava
|-
|colspan=&quot;2&quot;|Najbolji film
|-
|Najbolji sporedni glumac
|Tommy Lee Jones
|-
|rowspan=&quot;7&quot;|[[Društvo online filmskih kritičara|Društvo internetskih filmskih kritičara]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=''No Country For Old Men'' Sweeps Online Film Critics Society Awards |url=http://ofcs.rottentomatoes.com/pages/awards/2007awards |work=Rotten Tomatoes |date=2008-01-19 |accessdate=2008-12-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080130212724/http://ofcs.rottentomatoes.com/pages/awards/2007awards |archivedate=2008-01-30 |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;
|Najbolja fotografija
|Roger Deakins
|bgcolor=&quot;#ddffdd&quot;|Da
|-
|Najbolja sporedna glumica
|Kelly Macdonald
|bgcolor=&quot;#ffdddd&quot;|Ne
|-
|Najbolja montaža
|Joel i Ethan Coen
|rowspan=&quot;5&quot; bgcolor=&quot;#ddffdd&quot;|Da
|-
|Najbolji adaptirani scenarij
|Joel i Ethan Coen
|-
|colspan=&quot;2&quot;|Najbolji film
|-
|Najbolji redatelj
|Joel i Ethan Coen
|-
|Najbolji sporedni glumac
|Javier Bardem
|-
|[[Filmski festival u Kanu|Filmski festival u Cannesu]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=Cannes Film Festival: The nominees |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/6661537.stm |publisher=BBC News |date=2007-05-16 |accessdate=2008-12-20}}&lt;/ref&gt;
|colspan=&quot;2&quot;|[[Zlatna palma]]
|bgcolor=&quot;#ffdddd&quot;|Ne
|-
|rowspan=&quot;4&quot;|[[Krug filmskih kritičara Floride]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=Florida critics praise 'Old Men' |url=http://www.variety.com/index.asp?layout=awardcentral&amp;jump=news&amp;id=critics&amp;articleid=VR1117978143&amp;starting=16 |work=Variety |date=2007-12-23 |accessdate=2008-12-26 |archiveurl=https://archive.today/20121228181239/http://www.variety.com/awardcentral/?layout=awardcentral&amp;jump=news&amp;id=critics&amp;articleid=VR1117978143&amp;starting=16 |archivedate=2012-12-28 |dead-url=no }}&lt;/ref&gt;
|Najbolja fotografija
|Roger Deakins
|rowspan=&quot;4&quot; bgcolor=&quot;#ddffdd&quot;|Da
|-
|Najbolji film
|Joel i Ethan Coen
|-
|Najbolji redatelj
|Joel i Ethan Coen
|-
|Najbolji sporedni glumac
|Javier Bardem
|-
|rowspan=&quot;2&quot;|[[Krug filmskih kritičara Kansas Cityja]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=KCFCC Award Winners 2000- |url=http://www.kcfcc.org/2000s.html |publisher=Kansas City Film Critics Circle |date=2008-01-12 |accessdate=2008-12-21}}&lt;/ref&gt;
|Najbolji adaptirani scenarij
|Joel i Ethan Coen
|rowspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;#ddffdd&quot;|Da
|-
|Najbolji sporedni glumac
|Javier Bardem
|-
|rowspan=&quot;4&quot;|[[Krug filmskih kritičara Londona]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=London critics honour Coen drama |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/7235375.stm |publisher=BBC |date=2008-02-08 |accessdate=2008-12-26}}&lt;/ref&gt;
|Britanska sporedna glumica godine
|Kelly Macdonald
|rowspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;#ddffdd&quot;|Da
|-
|Film godine
|Joel i Ethan Coen
|-
|Redatelj godine
|Joel i Ethan Coen
|rowspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;#ffdddd&quot;|Ne
|-
|Scenarist godine
|Joel i Ethan Coen
|-
|rowspan=&quot;4&quot;|[[Krug filmskih kritičara New Yorka]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=The New York Film Critics Circle Awards |url=http://www.nyfcc.com/2007winners.php |publisher=New York Film Critics Circle |date=2007-12-10 |accessdate=2008-12-21 |archivedate=2009-04-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090404113204/http://www.nyfcc.com/2007winners.php |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;
|colspan=&quot;2&quot;|Najbolji film
|rowspan=&quot;4&quot; bgcolor=&quot;#ddffdd&quot;|Da
|-
|Najbolji redatelj
|Joel i Ethan Coen
|-
|Najbolji scenarij
|Joel i Ethan Coen
|-
|Najbolji sporedni glumac
|Javier Bardem
|-
|[[Krug filmskih kritičara San Francisca]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://sffcc.org/2007awards.html |title=2007 San Francisco Film Critics Circle Awards |work=San Francisco Film Critics Circle |date=2007-12-10 |accessdate=2008-12-21 |archivedate=2009-04-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090403075207/http://sffcc.org/2007awards.html |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;
|Najbolji redatelj
|Joel i Ethan Coen
|bgcolor=&quot;#ddffdd&quot;|Da
|-
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Krug filmskih kritičara Vancouvera]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=Vancouver critics dole out accolades |url=http://www.straight.com/print/132042 |first=Craig |last=Takeuchi |publisher=Straight |date=2008-02-14 |accessdate=2008-12-21 |archivedate=2009-04-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090402212409/http://www.straight.com/print/132042 |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;
|colspan=&quot;2&quot;|Najbolji film
|rowspan=&quot;3&quot; bgcolor=&quot;#ddffdd&quot;|Da
|-
|Najbolji redatelj
|Joel i Ethan Coen
|-
|Najbolji sporedni glumac
|Javier Bardem
|-
|[[MTV filmske nagrade]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=MTV Movie Award Nominations Show Some McLovin To 'Superbad,' 'Juno,' 'Transformers' And More |publisher=MTV |date=2008-05-06 |accessdate=2008-12-21 |url=http://www.mtv.com/movies/news/articles/1586901/20080506/story.jhtml |archive-date=2008-05-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080510113730/http://www.mtv.com/movies/news/articles/1586901/20080506/story.jhtml |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|Najbolji negativac
|Javier Bardem
|bgcolor=&quot;#ffdddd&quot;|Ne
|-
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Nacionalni ured za kritiku]]&lt;ref&gt;{{cite web ||title=National Board of Review winners |url=http://www.usatoday.com/life/movies/movieawards/2008-01-15-national-board-of-review-winners_N.htm |work=USA Today |date=2008-01-15 |accessdate=2008-12-21}}&lt;/ref&gt;
|colspan=&quot;2&quot;|Najbolja glumačka postava
|rowspan=&quot;3&quot; bgcolor=&quot;#ddffdd&quot;|Da
|-
|Najbolji adaptirani scenarij
|Joel i Ethan Coen
|-
|colspan=&quot;2&quot;|Najbolji film
|-
|rowspan=&quot;5&quot;|[[Nagrada Chlotrudis]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=2008, 14th Annual Awards, March 30, 2008 |url=http://www.chlotrudis.org/awards/current/index.html |publisher=Chlotrudis Society for Independent Film |accessdate=2008-12-20 |archivedate=2013-02-13 |archiveurl=https://www.webcitation.org/6EPPPOfZ2?url=http://www.chlotrudis.org/awards/current/index.html |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;
|Najbolji adaptirani scenarij
|Joel i Ethan Coen
|rowspan=&quot;5&quot; bgcolor=&quot;#ffdddd&quot;|Ne
|-
|colspan=&quot;2&quot;|Najbolji film
|-
|colspan=&quot;2&quot;|Najbolji glumački ansambl
|-
|Najbolji redatelj
|Joel i Ethan Coen
|-
|Najbolji sporedni glumac
|Javier Bardem
|-
|[[Nagrada David di Donatello]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=Vincitori 2008 |publisher=Premi David di Donatello |url=http://www.daviddidonatello.it/schedaannoultimo.php |date=2008 |accessdate=2008-12-21 |archivedate=2008-12-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081210032930/http://www.daviddidonatello.it/schedaannoultimo.php |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;
|Najbolji strani film
|Joel i Ethan Coen
|bgcolor=&quot;#ddffdd&quot;|Da
|-
|[[Nagrada Key Art]]&lt;ref&gt;{{cite web |title='No Country' wins big at Key Art Awards |url=http://www.iht.com/articles/ap/2008/06/14/arts/Film-Movie-Ads-Awards.php |work=International Herald Tribune |date=2008-06-14 |accessdate=2008-12-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090403012508/http://www.iht.com/articles/ap/2008/06/14/arts/Film-Movie-Ads-Awards.php |archivedate=2009-04-03 |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;
|colspan=&quot;2&quot;|Reklamna kampanja godine
|bgcolor=&quot;#ddffdd&quot;|Da
|-
|rowspan=&quot;6&quot;|[[Nagrada Satellite]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=2007 12th Annual SATELLITE™ Awards |url=http://www.pressacademy.com/satawards/awards2007.shtml |work=International Press Academy |accessdate=2008-12-21 |archivedate=2008-10-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081015164411/http://pressacademy.com/satawards/awards2007.shtml |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;
|Najbolja montaža
|Joel i Ethan Coen
|rowspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;#ffdddd&quot;|Ne
|-
|Najbolji adaptirani scenarij
|Joel i Ethan Coen
|-
|colspan=&quot;2&quot;|Najbolji film - drama
|bgcolor=&quot;#ddffdd&quot;|Da
|-
|Najbolji glumac - drama
|Josh Brolin
|bgcolor=&quot;#ffdddd&quot;|Ne
|-
|Najbolji redatelj
|Joel i Ethan Coen
|bgcolor=&quot;#ddffdd&quot;|Da
|-
|Najbolji sporedni glumac
|Javier Bardem
|bgcolor=&quot;#ffdddd&quot;|Ne
|-
|rowspan=&quot;2&quot;|[[Nagrada Zlatni foršpan]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.goldentrailer.com/gta9.html |title=9th Annual Golden Trailer Award |publisher=Golden Trailer Awards |accessdate=2008-12-21 |archivedate=2008-08-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080822113053/http://www.goldentrailer.com/gta9.html |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;
|colspan=&quot;2&quot;|Najbolja drama
|rowspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;#ddffdd&quot;|Da
|-
|Najbolji TV triler spot
|Spot ''Friend-o''
|-
|rowspan=&quot;8&quot;|[[Oscar]]i&lt;ref name=nom80aa/&gt;
|[[Oscar za najbolju fotografiju|Najbolja fotografija]]
|Roger Deakins
|rowspan=&quot;4&quot; bgcolor=&quot;#ffdddd&quot;|Ne
|-
|[[Oscar za najbolju montažu|Najbolja montaža]]
|Roderick Jaynes
|-
|[[Oscar za najbolju montažu zvuka|Najbolja montaža zvuka]]
|Skip Lievsay
|-
|[[Oscar za najbolje miksanje zvuka|Najbolje miksanje zvuka]]
|Skip Lievsay, Craig Berkey, Greg Orloff i Peter Kurland
|-
|[[Oscar za najbolji adaptirani scenarij|Najbolji adaptirani scenarij]]
|Joel i Ethan Coen
|rowspan=&quot;4&quot; bgcolor=&quot;#ddffdd&quot;|Da
|-
|[[Oscar za najbolji film|Najbolji film]]
|Scott Rudin, Joel i Ethan Coen
|-
|[[Oscar za režiju|Najbolji redatelj]]
|Joel i Ethan Coen
|-
|[[Oscar za najboljeg sporednog glumca|Najbolji sporedni glumac]]
|Javier Bardem
|-
|[[Udruženje australskih filmskih kritičara]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.theage.com.au/news/national/bfilmb-inoisei-named-best-australian-movie-of-2007/2008/01/22/1200764258404.html |title=Noise named best Australian film of 2007 |work=The Age |date=2008-01-22 |accessdate=2008-12-21}}&lt;/ref&gt;
|colspan=&quot;2&quot;|Najbolji prekomorski film
|bgcolor=&quot;#ddffdd&quot;|Da
|-
|rowspan=&quot;5&quot;|[[Udruženje filmskih kritičara Chicaga]]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;chicago&quot;&gt;{{cite web |last=Maxwell |first=Erin |title=Chicago critics love 'Country' |url=http://www.variety.com/awardcentral_article/VR1117977797.html?nav=news&amp;categoryid=1983&amp;cs=1 |work=Variety |date=2007-12-16 |accessdate=2008-12-20 |archiveurl=https://archive.today/20121217185846/http://www.variety.com/awardcentral |archivedate=2012-12-17 |dead-url=no }}&lt;/ref&gt;
|Najbolja fotografija
|Roger Deakins
|bgcolor=&quot;#ffdddd&quot;|Ne
|-
|Najbolji adaptirani scenarij
|Joel i Ethan Coen
|rowspan=&quot;4&quot; bgcolor=&quot;#ddffdd&quot;|Da
|-
|colspan=&quot;2&quot;|Najbolji film
|-
|Najbolji redatelj
|Joel i Ethan Coen
|-
|Najbolji sporedni glumac
|Javier Bardem
|-
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Udruženje filmskih kritičara Dallas-Fort Wortha]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.dfwfilmcritics.com/ |title=Dallas-Fort Worth Film Critics Association |publisher=Dallas-Fort Worth Film Critics Association |accessdate=2008-12-20}}&lt;/ref&gt;
|colspan=&quot;2&quot;|Najbolji film
|rowspan=&quot;3&quot; bgcolor=&quot;#ddffdd&quot;|Da
|-
|Najbolji redatelj
|Joel i Ethan Coen
|-
|Najbolji sporedni glumac
|Javier Bardem
|-
|rowspan=&quot;4&quot;|[[Udruženje filmskih kritičara Jugoistoka]]&lt;ref&gt;{{cite web|title=Southeastern critics prefer 'Old Men'|first=Jeff|date=2007-12-17|last=Sneider|url=http://www.variety.com/index.asp?layout=awardcentral&amp;jump=news&amp;id=critics&amp;articleid=VR1117977847&amp;starting=16|work=Variety|accessdate=2008-12-26|archiveurl=https://archive.today/20121228184628/http://www.variety.com/awardcentral/?layout=awardcentral&amp;jump=news&amp;id=critics&amp;articleid=VR1117977847&amp;starting=16|archivedate=2012-12-28|dead-url=no}}&lt;/ref&gt;
|Najbolji adaptirani scenarij
|Joel i Ethan Coen
|rowspan=&quot;4&quot; bgcolor=&quot;#ddffdd&quot;|Da
|-
|colspan=&quot;2&quot;|Najbolji film
|-
|Najbolji redatelj
|Joel i Ethan Coen
|-
|Najbolji sporedni glumac
|Javier Bardem
|-
|rowspan=&quot;5&quot;|[[Udruženje filmskih kritičara Središnjeg Ohija]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=Awards - 2007 |publisher=Central Ohio Film Critics Association |url=http://cofca.org/awards.php/ |date=2008-01-11 |accessdate=2008-12-26}}&lt;/ref&gt;
|Najbolji adaptirani scenarij
|Joel i Ethan Coen
|rowspan=&quot;5&quot; bgcolor=&quot;#ddffdd&quot;|Da
|-
|colspan=&quot;2&quot;|Najbolji glumački ansambl
|-
|colspan=&quot;2&quot;|Najbolji film
|-
|Najbolji redatelj
|Joel i Ethan Coen
|-
|Najbolji sporedni glumac
|Javier Bardem
|-
|rowspan=&quot;4&quot;|[[Udruženje filmskih kritičara Toronta]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=Toronto critics salute 'No Country' |url=http://www.variety.com/awardcentral_article/VR1117977944.html |first=Brendan |last=Kelly |work=Variety |date=2007-12-18 |accessdate=2008-12-26 |archiveurl=https://archive.today/20130105065336/http://www.variety.com/awardcentral_article/VR1117977944.html/ |archivedate=2013-01-05 |dead-url=no }}&lt;/ref&gt;
|colspan=&quot;2&quot;|Najbolji film
|rowspan=&quot;4&quot; bgcolor=&quot;#ddffdd&quot;|Da
|-
|Najbolji redatelj
|Joel i Ethan Coen
|-
|Najbolji scenarij
|Joel i Ethan Coen
|-
|Najbolji sporedni glumac
|Javier Bardem
|-
|rowspan=&quot;4&quot;|[[Udruženje filmskih kritičara Washingtona]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=No Country for Old Men Dominates DC Film Critics Awards |url=http://www.dcfilmcritics.com/awards/2007.htm |publisher=Washington DC Area Film Critics Association |date=2007-12-10 |accessdate=2008-12-21}}&lt;/ref&gt;
|colspan=&quot;2&quot;|Najbolja glumačka postava
|rowspan=&quot;4&quot; bgcolor=&quot;#ddffdd&quot;|Da
|-
|colspan=&quot;2&quot;|Najbolji film
|-
|Najbolji redatelj
|Joel i Ethan Coen
|-
|Najbolji sporedni glumac
|Javier Bardem
|-
|rowspan=&quot;5&quot;|[[Udruženje televizijskih, radijskih i internetskih filmskih kritičara]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=Broadcast Film Critics Association Award 2008 |work= Variety |url=http://www.variety.com/profiles/people/AwardsByYear/Broadcast%20Film%20Critics%20Association%20Award/2008/2164682/Diablo+Cody.html?dataSet=1 |date=2007-12-07 |accessdate=2008-12-20}}&lt;/ref&gt;
|colspan=&quot;2&quot;|Najbolja glumačka postava
|bgcolor=&quot;#ffdddd&quot;|Ne
|-
|colspan=&quot;2&quot;|Najbolji film
|rowspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;#ddffdd&quot;|Da
|-
|Najbolji redatelj
|Joel i Ethan Coen
|-
|Najbolji scenarist
|Joel i Ethan Coen
|bgcolor=&quot;#ffdddd&quot;|Ne
|-
|Najbolji sporedni glumac
|Javier Bardem
|bgcolor=&quot;#ddffdd&quot;|Da
|-
|rowspan=&quot;2&quot;|[[Zlatna rola]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.mpse.org/goldenreels/2008awards/2008featurenominees.html |title=2008 Golden Reel Award Nominees: Feature Films |work=Motion Picture Sound Editors |accessdate=2008-12-21 |archivedate=2008-01-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080128173811/http://www.mpse.org/goldenreels/2008awards/2008featurenominees.html |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;
|Najbolja montaža zvuka: dijalog i prirodni zvukovi za dugometražni film
|Skip Lievsay,Craig Berkey, Byron Wilson i Kenton Jakub
|rowspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;#ffdddd&quot;|Ne
|-
|Najbolja montaža zvuka: zvučni efekti i prirodni zvukovi za dugometražni film
|Skip Lievsay, Craig Berkey, Derek Vanderhorst, Catherine Harper i Christopher Moriana
|-
|rowspan=&quot;4&quot;|[[Zlatni globus]]i&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.goldenglobes.org/news/id/87 |title=65th Golden Globe Awards |work=Golden Globe Awards |date=2008-01-13 |accessdate=2008-12-21 |archivedate=2008-01-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080116013318/http://www.goldenglobes.org/news/id/87 |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;
|[[Zlatni globus za najbolju režiju igranog filma|Najbolja režija]]
|Joel i Ethan Coen
|rowspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;#ffdddd&quot;|Ne
|-
|colspan=&quot;2&quot;|[[Zlatni globus za najbolji igrani film – drama|Najbolji film - drama]]
|-
|[[Zlatni globus za najbolji scenario|Najbolji scenarij]]
|Joel i Ethan Coen
|rowspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;#ddffdd&quot;|Da
|-
|[[Zlatni globus za najboljeg sporednog glumca u igranom filmu|Najbolji sporedni glumac]]
|Javier Bardem
|}

== Izvori ==
{{izvori|2}}

== Vanjske veze ==
* [http://www.nocountryforoldmen.com/ Službena stranica] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080220015700/http://www.nocountryforoldmen.com/ |date=2008-02-20 }}
* [http://www.nocountrymovie.com Službena kanadska stranica]
* {{imdb naslov|id=0477348|naslov=Nema zemlje za starce}}
* {{rotten-tomatoes|id=no_country_for_old_men|title=Nema zemlje za starce}}
* {{mojo title|id=nocountryforoldmen|title=Nema zemlje za starce}}

{{Cormac McCarthy}}
{{Braća Coen}}
{{Oscar za najbolji film}}
{{Authority control}}
{{Izabran}}

[[Kategorija:Američki filmovi]]
[[Kategorija:Filmovi potjere]]
[[Kategorija:Dobitnici Oscara za najbolji film]]
[[Kategorija:Filmovi nagrađeni Oscarom za režiju]]
[[Kategorija:Filmovi nagrađeni Oscarom za najboljeg sporednog glumca]]
[[Kategorija:Filmovi nagrađeni Oscarom za scenario]]
[[Kategorija:Filmovi nagrađeni Zlatnim globusom za scenario]]</text>
      <sha1>q0fayd009j84lbed2hg7aetl81jncbv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>42669303</id>
      <parentid>42669287</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T14:53:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aca</username>
        <id>108187</id>
      </contributor>
      <comment>+</comment>
      <origin>42669303</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="66465" sha1="sd75g86w2dr82nk3b3v4xote8ga2zzp" xml:space="preserve">{{Infokutija02 film
| naslov = No Country for Old Men
| slika= No Country for Old Men poster.jpg
| opis = Kino-poster
| režija= [[Joel i Ethan Coen|Joel Coen&lt;br /&gt;Ethan Coen]]
| producent= Joel Coen&lt;br /&gt;Ethan Coen&lt;br /&gt;[[Scott Rudin]]
| scenario = Joel Coen&lt;br /&gt;Ethan Coen
| based on = {{based on|''[[No Country for Old Men]]''|[[Cormac McCarthy]]}}
| uloge = [[Tommy Lee Jones]]&lt;br /&gt;[[Javier Bardem]]&lt;br /&gt;[[Josh Brolin]]&lt;!-- per poster --&gt;
| muzika = [[Carter Burwell]]
| fotografija = [[Roger Deakins]]
| montaža = [[Coen brothers|Roderick Jaynes]]
| studio =
| distributer = [[Miramax Films]]&lt;br /&gt;[[Paramount Vantage]]
| premijera = {{Film date|2007|11|9|df=y}}
| trajanje = 122 min.
| zemlja = {{flag|Sjedinjene Države}}
| jezik = engleski
| budžet = 25 mil. $
| bruto = 171,627.166 $
}}
'''''Nema zemlje za starce''''' (''No Country for Old Men'') je film [[Joel i Ethan Coen|Joela]] i [[Joel i Ethan Coen|Ethana Coena]] s [[Tommy Lee Jones|Tommyjem Lee Jonesom]], [[Josh Brolin|Joshom Brolinom]] i [[Javier Bardem|Javierom Bardemom]] snimljen prema [[Nema zemlje za starce|istoimenom romanu]] [[Cormac McCarthy|Cormaca McCarthyja]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.philly.com/dailynews/columnists/gary_thompson/11139467.html|title=Creep in the heart of Texas|first=Gary|last=Thompson|date=November 9, 2007|publisher=Philadelphia Daily News|accessdate=2008-01-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ew.com/ew/article/0,,20158940,00.html|title=No Country for Old Men|first=Lisa|last=Schwarzbaum|date=November 7, 2007|publisher=EW.com|accessdate=2008-01-04|archive-date=2014-10-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20141022165150/http://www.ew.com/ew/article/0,,20158940,00.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Govori o propalom poslu s drogom nakon kojeg slijedi igra mačke i miša između trojice muškaraca koji se međusobno presreću u pustinjskom krajoliku zapadnog [[Texas|Teksasa]] u osamdesetim godinama.

Film je iznimno hvaljen od kritike. [[Roger Ebert]] iz ''Chicago Sun-Timesa'' ga je nazvao &quot;najboljim filmom kojeg su braća Coen... ikad snimila.&quot;&lt;ref name=&quot;Chicago Sun-Times&quot;&gt;Roger Ebert [http://rogerebert.suntimes.com/apps/pbcs.dll/article?AID=/20071108/REVIEWS/711080304/1023 ''Chicago Sun-Times''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130404012815/http://rogerebert.suntimes.com/apps/pbcs.dll/article?AID=%2F20071108%2FREVIEWS%2F711080304%2F1023 |date=2013-04-04 }}, November 8, 2007.&lt;/ref&gt; Novinar ''Guardiana'' John Patterson je napisao kako je film dokazao &quot;tehničke sposobnosti Coenovih te njihov osjećaj za krajolik temeljen na zapadnjačkom klasicizmu koji podsjeća na [[Anthony Mann|Anthonyja Manna]] i [[Sam Peckinpah|Sama Peckinpaha]], koji se može usporediti sa samo nekoliko živućih redatelja.&quot;&lt;ref name=&quot;Guardian&quot;&gt;{{cite web | last = Patterson | first = John | author-link = | title = 'We've killed a lot of animals' | publisher = Guardian | volume = | issue = | pages = Film/Interviews | year = | date = [[2007-12-21]] | url = http://film.guardian.co.uk/interview/interviewpages/0,,2230352,00.html | accessdate = 2007-12-27}}&lt;/ref&gt;

''Nema zemlje za starce'' je nominiran za osam [[Oscar]]a, a osvojio je nagrade za [[Oscar za najbolji film|najbolji film]], [[oscar za režiju|najbolju režiju]], [[Oscar za najbolji adaptirani scenarij|najbolji adaptirani scenarij]] i [[Oscar za najboljeg sporednog glumca|najboljeg sporednog glumca]] (Javier Bardem). Osim toga, osvojio je [[Zlatni globus|Zlatne globuse]] za [[zlatni globus za najboljeg sporednog glumca u igranom filmu|najboljeg sporednog glumca]] i [[zlatni globus za najbolji scenario|najbolji scenarij]].

== Radnja ==

Film počinje s kadrom opustjelog i nepreglednog krajolika u zapadnom [[Texas|Teksasu]] u lipnju [[1980]]. Pripovjedač, lokalni šerif Ed Tom Bell ([[Tommy Lee Jones]]) govori o mijenjaju vremena budući da regija postaje sve nasilnija. Nakon toga se pojavljuju antagonist Anton Chigurh ([[Javier Bardem]]) i njegovo jedinstveno oružje, pištolj za ubijanje stoke. Chigurh zadavi zamjenika šerifa, bježi iz pritvora i ukrade auto korišteći spomenuto oružje kako bi ubio vozača. U međuvremenu, Llewelyn Moss ([[Josh Brolin]]), loveći antilope pokraj [[Rio Grande]]a, nailazi na gomilu leševa i jednog [[Meksiko|Meksikanca]] na samrti: epilog narko biznisa koji je otišao u krivom smjeru. U blizini pronalazi i dva milijuna dolara u torbi. Uzevši novac i ostavivši Meksikanca da umre, Mossa iste noći počne gristi savjest pa se vraća s vodom za umirućeg čovjeka. Ono što je trebalo biti dobro djelo iznenada se pretavara u igru mačke i miša u kojoj se uloge lovca i lovine često izmjenjuju, dok banda Meksikanaca, Moss, Chigurh i Bell love jedni druge i novac diljem Teksasa i Meksika.

Chigurh, profesionalni plaćeni ubojica, unajmljen je kako bi vratio torbu s novcem (u kojoj je skriven i radio transponder čiji drugi dio ima Moss). Chigurh ne oklijeva ubiti bilo koga tko mu se nađe na putu, uključujući one blisko povezane s poslom s drogom, vozače auta koje krade radi prijevoza i ljude koje susreće slučajno. Moss, nesvjestan postojanja transpondera, šalje svoju ženu Carlu Jean ([[Kelly Macdonald]]) izvan grada i premješta se iz motela u motel u nastojanju da izbjegne Meksikance i Chigurha. U međuvremenu, Bell izbjegava istragu federalnih vlasti o masakru tijekom narko razmjene i posvećuje se traženju i zaštiti Mossa. Chigurh se uz pomoć svog uređaja za praćenje neumoljivo približava Mossu dok usput pred ljudima koje susreće glumi gospodara sudbine i sreće.

Slijedeći novac Chigurh ubija većinu preostalih Meksikanaca i protivničkog plaćenog ubojicu, Carsona Wellsa ([[Woody Harelson]]). Moss, shvativši da će Chigurh pronaći Carlu Jean i ubiti je, organizira sastanak s njom u El Pasu kako bi joj dao novac i poslao je na sigurno. Svi junaci susreću se u otrcanom hotelu u El Pasu, ali ne u isto vrijeme: šerif Bell i Carla Jean ne dolaze sve dok Moss ne biva ubijen u obračunu s Meksikancima.

Šerif Bell, svjestan da su odvaljene brave Chigurhove metode provale, te noći se vraća u sada mirni motel i pronalazi izvaljenu bravu na vratima Mossove sobe. Chigurh promatra Bella kroz odraz dok Bell stoji ispred vrata misleći se da li bi ušao. Chigurh se skriva iza vrata hotelske sobe. Ostaje nejasno je li šerif opazio Chigurha kroz odraz u odvaljenoj bravi ili Bell osjeća njegovu prisutnost. Bell ugleda da je netko uklonio otvor za ventilaciju koristeći kovanicu umjesto odvijača, što indicira da je novac vjerojatno uzet. Unatoč Chigurhovoj prisutnosti, Bell tiho sjeda na krevet u sobi, a zatim odlazi iz sobe neozlijeđen.

Bell nakon toga posjećuje svog strica Ellisa ([[Barry Corbin]]), bivšeg šerifa. Bell se planira umiroviti zbog svoje zabrinutosti oko mijenjanja vremena, ali Ellis ističe da je regija uvijek bila nasilna i optuži Bella zbog &quot;taštine&quot; - zbog vjerovanja da on osobno nešto može promijeniti. Chigurh je u međuvremenu pronašao udovicu Carlu Jean i otišao u njenu kuću kako bi je dočekao nakon što dođe s majčina sprovoda. Iako joj kaže da je &quot;dao Llewelynu svoju riječ&quot; da će umrijeti ako mu Moss ne preda novac, Chigurh se predomišlja - i ponudi Carli Jean istu priliku s bacanjem kovanice koju je prije toga na putu ponudio nevinom promatraču. Za razliku od svog prethodnika, Carla Jean odbija reći glava ili pismo. Chigurh odlazi iz kuće, oprezno provjeravajući đonove na svojim čizmama. Ubrzo biva ozlijeđen u prometnoj nesreći u kojoj slama lijevu ruku: no, uspijeva pobjeći prije dolaska policije.

Film završava s Bellom koji se u svom domu prisjeća svojih životnih izbora. Bell svojoj supruzi ([[Tess Harper]]) otkriva dva svoja sna u kojima se pojavio njegov otac, također šerif. Bell otkriva da je u prvom snu izgubio &quot;nešto novca&quot; koji mu je dao otac. U drugom snu su on i njegov otac jahali konje na snježnom planinskom prijevoju. Bell kaže da je njegov otac, koji je nosio vatru u rogu, tiho prošao pokraj njega sagnute glave. Zaključuje da mu je otac &quot;otišao naprijed kako bi zapalio vatru&quot; u noći i hladnoći, a kad Bell dođe ondje, otac će ga čekati. Bell završava san i sam film pripovijedajući, s posljednjim riječima, &quot;A tada sam se probudio.&quot;

== Teme i stil ==

Ne samo da je film iznimno vjerna adaptacija McCarthyjeva romana iz [[2005]]. nego i podsjeća na teme koje su [[joel i Ethan Coen|braća Coen]] koristili u filmovima ''[[Suvišna okrutnost]]'' i ''[[Fargo (film)|Fargo]]''.&lt;ref&gt;{{cite web | url= http://www.abc.net.au/atthemovies/txt/s2099585.htm | last = Stratton | first= David | title= No Country for Old Men interview | publisher= At the Movies}}&lt;/ref&gt; Motivi romana, sreća, slobodna volja i sudbina, domaći su teren za Coenove koji su slične teme opisali u tim ranijim radovima.&lt;ref name=&quot;flak&quot;&gt;{{cite web | last = Weitner | first = Sean | authorlink =  | coauthors =  | title = Review of No Country For Old Men | work =  | publisher = Flak Magazine | date = November 14, 2007 | url = http://www.flakmag.com/film/nocountry.html | accessdate = 2007-12-21 | archive-date = 2008-09-15 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080915180713/http://www.flakmag.com/film/nocountry.html | dead-url = yes }}&lt;/ref&gt; Brojni kritičari naveli su važnost sreće i u romanu i filmu fokusirajući se na Chigurhovu morbidnu igru bacanjem novčića,&lt;ref name=&quot;variety&quot;&gt;{{cite web | last = McCarthy | first = Todd | authorlink = | coauthors = | title = No Country for Old Men: Cannes Film Festival Review | work = | publisher = Variety.com | date = May 18, 2007 | url = http://www.variety.com/index.asp?layout=Cannes2007&amp;jump=review&amp;reviewid=VE1117933677 | accessdate = 2007-12-21}}&lt;/ref&gt; ali i naglasili da je u filmski medij teško uključiti &quot;autoreflektirajuće kvalitete McCarthyjeva romana.&quot;&lt;ref name=&quot;morefield&quot;&gt;{{cite web | last = Morefield | first = Kenneth R | authorlink = | coauthors = | title = Christian Spotlight on the Movies: No Country for Old Men | work = | publisher = Christian Spotlight | date = | url = http://www.christiananswers.net/spotlight/movies/2007/nocountryforoldmen2007.html | format = | doi = | accessdate = 2007-12-21}}&lt;/ref&gt;

Scott Foundas u ''Village Voiceu'' piše da &quot;Kao i McCarthy, i Coenovi su manje zainteresirani za to tko se (ako bilo tko) izvlači s plijenom nego za primarne sile koje junake tjeraju naprijed... Na kraju, svatko u ''Nema zemlje za starce'' je lovac i lovina, članovi ugrožene vrste koja pokušava izbjeći svoje izumiranje.&quot;&lt;ref&gt;Scott Foundas, [http://www.villagevoice.com/film/0745,foundas,78252,20.html 'Badlands'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080319033236/http://www.villagevoice.com/film/0745,foundas,78252,20.html |date=2008-03-19 }}, ''Village Voice'', November 6, 2007.&lt;/ref&gt; [[Roger Ebert]] piše kako &quot;film demonstrira kako se bijedni ljudski osjećaji suočavaju s neumoljivom nepravdom.&quot;&lt;ref name=&quot;Chicago Sun-Times&quot;/&gt;

Kritičar ''New York Timesa'' A.O. Scott ističe da Chigurh, Moss i Bell &quot;okupiraju ekran jedan po jedan, gotovo nikad se ne pojavljujući u istom kadru zajedno, unatoč tome što se njihove sudbine isprepliću.&quot;

== Glumci i likovi ==

* '''[[Tommy Lee Jones]]''' kao '''Šerif Ed Tom Bell''': Ostarjeli lakonski šerif manjeg gradića. Jones je u rujnu 2008. najavio kako će tužiti Paramount Pictures za 10 milijuna dolara, za koje tvrdi da je zaradio kao honorar za film. Jones je tvrdio kako mu nisu isplaćeni točni bonusi te da su mu pogrešno izračunati troškovi.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://ukpress.google.com/article/ALeqM5hYKXx0r8qpUBMlJvs3kc9qwoj0HQ|title=Jones sues Paramount over film cash|publisher=Press Association|access-date=September 6, 2008}}{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
* '''[[Josh Brolin]]''' kao '''Llewelyn Moss''': Zavarivač i vijetnamski veteran koji bježi s dva milijuna dolara od posla s drogom.
* '''[[Javier Bardem]]''' kao '''Anton Chigurh''': Ubojica unajmljen da vrati ukradeni novac. Lik Chigurha je još jedan u nizu arhetipa &quot;Nezaustavljivog zla&quot; koji se može naći i u drugim filmovima braće Coen iako su htjeli izbjeći jednodimenzionalnost, posebno usporedbe s Terminatorom.&lt;ref name=evil/&gt; Tražili su nekoga &quot;tko je mogao doći s Marsa&quot; kako bi izbjegli osjećaj identificiranja. Braća su predstavila lik na početku filma slično kao u filmu iz [[1976]]., ''[[Čovjek koji je pao na Zemlju (1976)|Čovjek koji je pao na Zemlju]]''.&lt;ref name=turan/&gt; Chigurha su nazvali &quot;modernim ekvivalentom Smrti iz filma ''[[Sedmi pečat]]'' [[Ingmar Bergman|Ingmara Bergmana]].&lt;ref name=&quot;dubos&quot;&gt;{{cite web | last = DuBos | first = David | authorlink =  | coauthors =  | title = MovieTalk with David DuBos | work =  | publisher = New Orleans Magazine | date =  | url = http://www.neworleans.com/Box_Office_Reviews_with_David_DuBos/Box_Office_Reviews_with_David_DuBos/No_Country_for_Old_Men/ | format =  | doi =  | accessdate = 2008-03-13 | archivedate = 2008-06-14 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20080614152858/http://www.neworleans.com/Box_Office_Reviews_with_David_DuBos/Box_Office_Reviews_with_David_DuBos/No_Country_for_Old_Men/ | deadurl = yes }}&lt;/ref&gt; Chigurhov jedinstveni izgled izveden je iz fotografije iz [[1979]]. iz knjige Tommyja Lee Jonesa koja je sadržavala slike vlasnika bordela na teksaško-meksičkoj granici.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.youtube.com/watch?v=3WMFHeJen2Q|title=Javier Bardem's hair &amp; character in &quot;No Country for Old Men&quot;|publisher=Youtube.com|access-date=November 18, 2007}}&lt;/ref&gt; Opisujući svoju neobičnu frizuru, Bardem je rekao, &quot;Ne moraš glumiti frizuru. Frizura glumi sama za sebe.&quot; Bardem je pristao na ulogu jer je bio obožavatelj braće Coen još otkad je vidio njihov debi, ''[[Suvišna okrutnost]]''.&lt;ref&gt;{{cite news | author = Ian Nathan | title = The Complete Coens | publisher = Empire | date = January 2008 | pages=173}}&lt;/ref&gt;
* '''[[Kelly Macdonald]]''' kao '''Carla Jean Moss''': Supruga Llewelyna Mossa. Unatoč ozbiljnim bojaznima oko muževih planova da zadrži novac, ona ga i dalje podržava. Macdonald je rekla da je ono što ju je privuklo ulozi bilo to što lik Moss &quot;nije klišeiziran. Ona nije tipičan lik. Isprva mislite jedno o njoj, a na kraju filma shvaćate da nije tako naivna kako se činila&quot;.&lt;ref name=macdonald&gt;{{cite web | url= http://www.canmag.com/nw/9642-no-country-for-old-men-kelly-macdonald | last= Topel | first= Fred | title= Kelly MacDonald on No Country for Old Men | publisher= CanMag | access-date= 2012-07-10 | archive-date= 2008-08-29 | archive-url= https://web.archive.org/web/20080829205802/http://www.canmag.com/nw/9642-no-country-for-old-men-kelly-macdonald | dead-url= yes }}&lt;/ref&gt;
* '''[[Woody Harrelson]]''' kao '''Carson Wells''': Drski lovac na glave kojeg je unajmio 'Čovjek koji unajmljuje Wellsa' kako bi presreo Chigurha i uzeo novac.
* '''[[Tess Harper]]''' kao '''Loretta Bell''': Supruga šerifa Bella koja ga odvraća od njegovih mračnih misli.
* '''[[Barry Corbin]]''' kao '''Ellis''': Bivši šerif ranjen na dužnosti i prikovan za kolica koji održava lekciju šerifu Bellu, svom nećaku.
* '''[[Beth Grant]]''' kao '''Agnes''': Majka Carle Jean i Mossova punica. Predstavlja komičan lik iako umire od raka.
* '''[[Stephen Root]]''' kao '''Čovjek koji unajmljuje Wellsa'''. Misteriozna figura koji je očigledno u financiranje posla s drogom i potragu za novcem. Unajmio je Wellsa, Chigurha i Meksikance.
* '''Gene Jones''' kao '''Thomas Thayer''': Stariji službenik na benzinskoj postaji koji preživljava susret sa Chigurhom zahvaljujući samo sreći.
* '''Garret Dillahunt''' kao '''Wendell''': Bellov neiskusni zamjenik.
* '''Brandon Smith''' kao '''Službenik Imigracijskog ureda''': Strogi čuvar sa sunčanim naočalama koji pušta Mossa preko granice nakon što je čuo da je bio u [[Vijetnamski rat|Vijetnamu]].

== Produkcija ==

Producent [[Scott Rudin]] kupio je prava na roman ''[[Nema zemlje za starce]]'' [[Cormac McCarthy|Cormaca McCarthyja]] iz [[2005]]. i predložio [[joel i Ethan Coen|braći Coen]] njegovu ekranizaciju, iako su oni u to vrijeme pokušavali adaptirati roman ''To the White Sea'' [[James Dickey|Jamesa Dickeyja]].&lt;ref name=turan&gt;{{cite news | author=Kenneth Turan | url= | title=Coens' Brutal Brilliance Again on Display | publisher=Los Angeles Times | date=[[2007-05-18]] }}&lt;/ref&gt; U kolovozu 2005. braća Coen su pristala napisati i režirati filmsku adaptaciju romana. Bila je to druga adaptacija McCarthyjevih romana, nakon filma ''[[Svi lijepi konji (2000)|Svi lijepi konji]]'' [[2000]].&lt;ref&gt;{{cite news | author=Nicholas Addison Thomas | url= | title=A mesmerizing tale of desperation | publisher=The Free Lance-Star | date=[[2005-10-09]] }}&lt;/ref&gt;

=== Scenarij ===

Braća su scenarij odlučili ostaviti vjernim književnom predlošku, mijenjajući priču samo ondje gdje je to potrebno.&lt;ref name=&quot;turan&quot; /&gt; Scenarij je bio toliko sličan knjizi da je Ethan opisao proces pisanja riječima, &quot;Jedan od nas tipka na kompjuteru dok drugi drži hrbat knjige otvorenim.&quot;&lt;ref name=&quot;Guardian&quot;/&gt; Odbjegli tinejdžer koji se pojavljivao na kraju filma i podzaplet u vezi Bella bili su izbačeni.&lt;ref name=evil&gt;{{cite news | author=Michael Phillips | url= | title=Coen brothers revisit Unstoppable Evil archetype | publisher=Chicago Tribune | date=[[2007-05-21]] }}&lt;/ref&gt; Još jedna promjena bila je i reakcija Carle Jean Moss nakon što se konačno suočila sa zastrašujućom figurom Chigurha. Kao što je Kelly MacDonald objasnila CanMagu: &quot;Kraj knjige je drugačiji. Ona reagira na način na koji ja reagiram. Ona se raspada. U filmu je ona prošla toliko toga da više ništa ne može izgubiti. No, ona to shvaća s tihim odobravanjem.&quot;&lt;ref name=macdonald/&gt;

Scenarij je prepoznatljiv po minimalnom korištenju dijaloga, uz oslanjanje na snimke i montažu kako bi se stvorila dramska tenzija. Josh Brolin je opisao svoju prvotnu nervozu zbog manjka dijaloga:

: Bio je to strah, ozbiljno, jer je dijalog nešto na što se oslanjate kao glumac, znate? (...) Drama i sve druge stvari su motivirane dijalogom. Morate smisliti druge načine kako bi uobličili ideje. Ne želite to previše kompenzirati jer vas je strah da ćete postati dosadni ako se ništa ne događa. Počnete raditi to i to i skidati šešir i vraćati ga natrag ili neko sranje kojem tu nije mjesto. Dakle, da, u početku sam bio uplašen zbog toga.&lt;ref name=aboutbrolin&gt;{{cite web | url= http://movies.about.com/od/nocountryforoldmen/a/countryjb111307.htm | last= Murray | first= Rebecca | title= Josh Brolin Discusses No Country for Old Men | publisher= about.com | access-date= 2012-07-10 | archive-date= 2016-11-11 | archive-url= https://web.archive.org/web/20161111040029/http://movies.about.com/od/nocountryforoldmen/a/countryjb111307.htm | url-status= dead }}&lt;/ref&gt;

=== Casting ===

Glumci [[Javier Bardem]] i [[Tommy Lee Jones]] počeli su pregovore za uloge u veljači 2006.&lt;ref&gt;{{cite news | author=Michael Fleming | url=http://www.variety.com/article/VR1117937286.html?categoryid=13&amp;cs=1 | title='Country' time for Coens | publisher=Variety | date=[[2006-02-01]] | accessdate=2007-12-23 }}&lt;/ref&gt; Jones je bio prvi glumac koji je službeno postao član glumačke postave filma. Braća Coen su smatrali kako se Jones uklapa u ulogu jer su htjeli izbjeći sentimentalnost te da publika ne shvati lik kao Charleyja Weavera.&lt;ref name=turan/&gt; Hvaleći Jonesovu izvedbu, Coenovi su rekli, &quot;On je iz San Sabe u Teksasu, nedaleko od mjesta u kojem se odvija film. On je prava stvar što se te regije tiče.&quot; Joel Coen je u intervjuu s Emanuelom Levyjem objasnio razloge angažiranja Tommyja Lee Jonesa:

: Postoji jako malo ljudi koji bi mogli odigrati ovakvu ulogu (...) Šerif Bell je duša filma i također, na fundamentalni način, regija je u velikoj mjeri dio šerifa Bella, zato smo htjeli osobu koja bi to shvatila (...) To je uloga koja zahtijeva profinjenost koju posjeduja samo uistinu sjajan glumac. Opet, popis takvih je prilično kratak, zato kad spojite ta dva kriterija, dobijete Tommyja Lee Jonesa. Kad si Teksašanin, regija je dio tvoje jezgre.&lt;ref&gt;{{cite web | url= http://www.emanuellevy.com/article.php?articleID=5798 | title= No Country for Old Men: Joel and Ethan Coen Interview | publisher= Emanuel Levy | access-date= 2012-07-10 | archivedate= 2014-02-02 | archiveurl= https://web.archive.org/web/20140202092712/http://www.emanuellevy.com/article.php?articleID=5798 | deadurl= yes }}&lt;/ref&gt;

Josh Brolin pridružio se Jonesu u travnju, prije početka produkcije.&lt;ref&gt;{{cite news | author=Michael Fleming | url=http://www.variety.com/article/VR1117942126.html?categoryid=1238&amp;cs=1&amp;p=0 | title=Coens' 'Country' man | publisher=Variety | date=[[2006-08-26]] | accessdate=2007-12-23 }}&lt;/ref&gt; [[Robert Rodriguez]] i [[Quentin Tarantino]] snimili su Brolinovu prvu audiciju za film na kameri Genesis vrijednoj milijun dolara tijekom ručka za vrijeme snimanja ''[[Grindhouse (2007)|Grindhousea]]''. No, Brolin nije bio prvi izbor za ulogu Llewelyna. Drugi glumci kojima je ponuđena uloga, uključujući [[Heath Ledger|Heatha Ledgera]], koji je ulogu kako bi se odmorio od glume.&lt;ref&gt;No Country for Old Men (2007) - Trivia, [http://www.imdb.com/title/tt0477348/trivia Internet Movie Database]&lt;/ref&gt; Prema Brolinovim riječima, jedina reakcija Coenovih na snimku audicije bila je, &quot;Tko je to?&quot;&lt;ref&gt;{{cite web | url= http://www.thedeadbolt.com/interviews/joshbrolin2_interview.php | last= Tallerico | first= Brian | title= Josh Brolin&amp;nbsp;— No Country For Old Men Interview | publisher= thedeadbolt.com | access-date= 2012-07-10 | archivedate= 2009-01-06 | archiveurl= https://web.archive.org/web/20090106180021/http://www.thedeadbolt.com/interviews/joshbrolin2_interview.php | deadurl= yes }}&lt;/ref&gt; Dodao je kako je dobio poziv od redatelja jedino zbog upornosti svojih agenata:

: Kako sam poslije saznao, bila je to njihova zadnja casting audicija, bili su zainteresirani za nekoliko glumaca. Nazvali su me noć prije i rekli, u biti, nemaš što izgubiti. 'Ostavite nas na miru, neka dođe.' Proučio sam nekoliko scena i došao i upoznao se s njima. Izašao sam razmišljajući, 'Bilo je sjajno upoznati Coenove. Veliki sam njihov obožavatelj. To je super. Kad sam došao kući, saznao sam da žele da nastupim u filmu.&lt;ref name=aboutbrolin/&gt;

Brolin je nekoliko dana prije početka snimanja slomio ključnu kost u motocilističkoj nesreći; no, on i njegov liječnik nisu otkrili pravu istinu o težini ozljede Coenovima pa su mu dopustili da nastavi sa snimanjem.&lt;ref name=&quot;About&quot;&gt;{{cite web|url=http://movies.about.com/od/nocountryforoldmen/a/countryjb111307.htm|title=Josh Brolin talks No Country for Old Men|publisher=About.com|access-date=November 27, 2007|access-date=2012-07-10|archive-date=2016-11-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20161111040029/http://movies.about.com/od/nocountryforoldmen/a/countryjb111307.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

Coenovi su kasnije napisali članak za časopis ''Esquire'' nazvan &quot;Josh Brolin, the Casting Mistake of the Year&quot; (&quot;Josh Brolin, casting pogreška godine&quot;), u kojem su ustvrdili da su mislili kako su Brolina uzeli za ulogu ostarjelog vijetnamskog veterana, a nakon što su shvatili svoju pogrešku bili su prisiljeni smjestiti film u 1980., te neuspješno pokušali zamijeniti Tommyja Lee Jonesa [[Shia LaBeouf|Shiom LaBeoufom]].&lt;ref&gt;{{cite web | url= http://www.esquire.com/features/esquire-100/joshbrolin1007 | last= Coen | first= Joel and Ethan | title= Josh Brolin, the Casting Mistake of the Year | publisher= Esquire Magazine}}&lt;/ref&gt;

Agent [[Kelly Macdonald]] isprva nije bio siguran je li ona pravi izbor za ulogu Mossove žene, a Macdonald se navodno morala &quot;boriti za ulogu&quot;.&lt;ref&gt;[http://www.stv.tv/content/out/film/videointerviews/display.html?id=opencms:/out/films/video_interviews/Kelly_Macdonaldx_Turning_Texan_20080118 Kelly Macdonald: No Country for Old Men video interview]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; Njezina se upornost isplatila jer je bila nominirana za [[BAFTA]]-u za najbolju sporednu glumicu.

=== Snimanje ===

Projekt je bio koprodukcija Miramaxa i Paramounta u omjeru 50:50, a produkcija je trebala početi u svibnju [[2006]]. u [[Novi Meksiko|Novom Meksiku]] i [[Texas|Teksasu]]. S budžetom od 25 milijuna dolara, produkcija se trebala odvijati u novomeksičkim gradovima [[Las Vegas]]u i [[Santa Fe]]u kao i u državi [[Texas|Teksas]]. Producenti su za dio produkcije u Novom Meksiku namjeravali potrošiti između 12 i 17 milijuna dolara.&lt;ref&gt;{{cite news | author=David Miles | url= | title=Coen Brothers Coming To N.M. | publisher=The Santa Fe New Mexican | date=[[2006-04-14]] }}&lt;/ref&gt; Film je većim dijelom snimljen u Novom Meksiku, uključujući grad Las Vegas, koji je trebao zamijeniti Eagle Pass. Most na granici [[Sjedinjene Američke Države|SAD]]-a i [[Meksiko|Meksika]] je zapravo prijelaz autoceste u Las Vegasu. Druge scene snimljene su oko Marfe i Sadisiara u zapadnom Teksasu, dok je scena na gradskom trgu snimljena u Piedras Negrasu, Coahuila u Meksiku.&lt;ref name=&quot;Deadbolt&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.thedeadbolt.com/interviews/joelethancoen_interview.php|title=Joel &amp; Ethan Coen&amp;nbsp;— No Country for Old Men Interview|first=Troy|last=Rogers|publisher=Deadbolt.com|access-date=2007|access-date=2012-07-10|archivedate=2011-07-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110716231828/http://www.thedeadbolt.com/interviews/joelethancoen_interview.php|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;

Snimatelj [[Roger Deakins]], kojemu je to bila deveta suradnja s Coenovima, rekao je o svojem pristupu: &quot;Veliki izazov na ''Nema zemlje za starce'' bio je kako sve učiniti realističnim, kako bi odgovaralo priči. Još je rano, ali mislim da bi to trebalo napraviti u oštrom i mračnom stilu. Ne toliko stilizirano.&quot;&lt;ref&gt;{{cite news | author=Tim Robey | url= | title=At home on the range | publisher=The Daily Telegraph | date=[[2006-02-10]] }}&lt;/ref&gt;

=== Režija ===

Jedan od utjecaja na braću Coen bili su radovi [[Sam Peckinpah|Sama Peckinpaha]]. U intervjuu za ''Guardian'', rekli su &quot;Čvrsti muškarci na jugozapadu pucaju jedni na druge - to je definitivno u stilu Sama Peckinpaha. Bili smo svjesni tih sličnosti, apsolutno.&quot;&lt;ref name=&quot;Guardian&quot;/&gt; U intervjuu za ''Sydney Morning Herald'', Coenovi su govorili o koreografiranju i režiranju scena nasilja u filmu: &quot;To je bilo tako zabavno raditi, rekla su braća na opasku o njihovoj sposobnosti za prikazivanje krvoprolića. 'Čak bi i Javier pri kraju filma došao, protrljao ruke i rekao, &quot;OK, koga danas ubijam?' dodao je Joel. 'Zabavno je to smišljati', rekao je Ethan. 'Zabavno je smišljati kako to koreografirati, kako snimiti, kako zainteresirati publiku da to gleda.&quot;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.smh.com.au/news/film/in-for-the-kill/2007/12/19/1197740371056.html?page=fullpage|title=In for the Kill}}&lt;/ref&gt;

Josh Brolin govorio je i o redateljskom stilu braće: &quot;Kažu samo ono što trebaju reći. Ne sjede ondje kao redatelji i manipuliraju tobom stranicu po stranicu kako bi te uputili. Oni znaju doći i reći riječ ili dvije, zato je bilo lijepo raditi s njima. Što bih sada trebao raditi? Samo pogledam Ethana kako mumlja sebi u bradu i korača okolo. Možda bih i ja to trebao raditi.&quot;&lt;ref name=aboutbrolin/&gt;

=== Glazba i zvuk ===

Coenovi su radili protiv holivudskih konvencija i minimizirali upotrebu glazbe pa su veliki dijelovi filma ostali bez glazbenih dijelova. Ideja je bila Ethanova, koji je uvjerio skeptičnog Joela da je realiziraju. U filmu ipak ima nešto glazbe koju je skladao njihov dugogodišnji suradnik [[Carter Burwell]], ali čak i ona odudara od konvencija korištenjem glazbene zdjele i budističkih zvona koji reproduciraju minimalistički zvuk koji je bio potreban za soundtrack. U filmu glazbe ima svega 16 minuta, uključujući onu u odjavnoj špici, iako film završava i odmah prelazi na špicu bez glazbe koja svira dok se prikazuju imena članova filmske ekipe. Montažu zvuka i efekte odradio je dugogodišnji suradnik Coenovih, Skip Livesay, koji je kombinirao snažne zvukove (pucnjeve oružja) i ambijentalne zvukove (buku motora, prerijske vjetrove). Zvuk pištolja za ubijanje stoke je zapravo bio zvuk pneumatičkog pištolja za čavle.&lt;ref name=&quot;Sound&quot;&gt;{{cite news | author=Dennis Lim | url=http://www.nytimes.com/2008/01/06/movies/awardsseason/06lim.html?pagewanted=1&amp;_r=2&amp;ref=todayspaper | title=Exploiting Sound, Exploring Silence | publisher=New York Times | date=[[2008-01-06]] | accessdate=2008-01-14 }}&lt;/ref&gt;

== Premijera ==
=== Kino premijera ===

''Nema zemlje za starce'' premijerno je prikazan na [[Filmski festival u Kanu|Filmskom festivalu u Cannesu]] [[19. 5.|19. svibnja]] 2007.&lt;ref&gt;{{cite news | author=Todd McCarthy | url=http://www.variety.com/article/VR1117965767.html?categoryId=19&amp;cs=1 | title=Cannes' great divide | publisher=Variety | date=[[2007-05-24]] | accessdate=2007-12-23 }}&lt;/ref&gt; Komercijalna premijera bila je u 28 kina u Sjedinjenim Državama 9. studenog 2007. uz zaradu od 1,226,333 dolara tijekom prvog vikenda. 21. studenog film je objavljen u 860 kina uz zaradu od 7,776,773 dolara u prvom vikendu. Prema podacima od 9. ožujka 2008., film je u Americi zaradio 72,659,000 dolara.&lt;ref name=bom&gt;{{cite web | url=http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=nocountryforoldmen.htm | title=No Country for Old Men (2007) | publisher=Box Office Mojo | accessdate=2007-12-23 }}&lt;/ref&gt;

=== Kućna izdanja ===

Buena Vista Home Entertainment objavio je u SAD-u 11. ožujka 2008. [[DVD]] i [[Blu-ray]] izdanje. Jedini dodaci bili su tri kratka filma o snimanju.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.dvdtown.com/news/no-country-for-old-men-on-dvd--blu-ray/5163 |title=No Country for Old Men on DVD &amp; Blu-ray |accessdate=2008-01-29 |archivedate=2008-01-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080128203112/http://www.dvdtown.com/news/no-country-for-old-men-on-dvd--blu-ray/5163 |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;

== Kritike ==

Prema podacima na ''[[Rotten Tomatoes]]'' od 19. ožujka 2008., 194 od 209 recenzija je bilo je pozitivno,&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.rottentomatoes.com/m/no_country_for_old_men/ |title=No Country for Old Men&amp;nbsp;— Rotten Tomatoes |accessdate=2007-11-10 |publisher=Rotten Tomatoes}}&lt;/ref&gt; dok je taj iznos na ''Metacriticu'' 91 posto na osnovi 37 kritika.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.metacritic.com/film/titles/nocountryforoldmen |title=No Country for Old Men (2007): Reviews |accessdate=2007-11-10 |publisher=Metacritic |archive-date=2010-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100224084638/http://www.metacritic.com/film/titles/nocountryforoldmen |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Film je najavljivan kao kandidat za više [[Oscar]]a,&lt;ref name=&quot;nymag&quot;&gt;{{cite web|url=http://nymag.com/daily/entertainment/2007/11/oscar_futures_could_no_country.html|title=Oscar Futures: Could ‘No Country for Old Men’ Mean No Oscars for Other Movies?}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/c/a/2007/10/28/PKA7SMCUO.DTL&amp;type=movies|title=Josh Brolin gets Oscar buzz for 'No Country for Old Men'|last=Stein|first=Ruth|publisher=San Francisco Chronicle|access-date=2012-07-10|archive-date=2011-11-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20111121210016/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/c/a/2007/10/28/PKA7SMCUO.DTL&amp;type=movies|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;oscar&quot;&gt;{{cite web|url=http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=No_Country_for_Old_Men_%28film%29&amp;action=edit&amp;section=5|title=Winners list of the 80th Annual Academy Awards}}&lt;/ref&gt; prije nego što je dobio osam nominacija. Osvojio je četiri. Javier Bardem je dobio najviše pohvala. [[Roger Ebert]] dao je filmu četiri zvjezdice rekavši da je film &quot;majstorsko prizivanje vremena, mjesta, karaktera, moralnih izbora, nemoralnih izvjesnosti, ljudske prirode i sudbine.&quot;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://rogerebert.suntimes.com/apps/pbcs.dll/article?AID=/20071108/REVIEWS/711080304|title=No Country for Old men|first=Roger|last=Ebert|authorlink=Roger Ebert|access-date=2021-09-02|archivedate=2012-10-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121001213732/http://rogerebert.suntimes.com/apps/pbcs.dll/article?AID=%2F20071108%2FREVIEWS%2F711080304|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt; Jedan od rijetkih nezadovoljnika bio je [[Jonathan Rosenbaum]] iz ''Chicago Readera'' koji je, iako pohvalivši vizualni dio, doveo u pitanje moralnu kažnjivost: za njega, Coenovi su dosta vremena utrošili na prikaz užasa, ohrabrujući nas da &quot;licemjerno klimamo glavama na svu tu žalost.&quot;

[[David Stratton]] i [[Margaret Pomeranz]] su dali filmu pet zvjezdica. Stratton je napisao &quot;ovaj veličanstveni film predstavlja najbolje djelo braće Coen koje su snimili poslije ''[[Fargo (film)|Fargoa]]''. Kao i taj filmski klasik, i ovo je hladnokrvni triler s crnohumornim odmakom&quot; te da ga &quot; ni [[Alfred Hitchcock|Hitchcock]] ne bi bolje snimio.&quot; Pomeranz je napisala &quot;odjekuje u meni. Ima takav osjećaj za mjesto i jezik.&quot;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.abc.net.au/atthemovies/txt/s2099568.htm|title=At the Movies: No Country For Old Men|access-date=January 14,2008|publisher=Australian Broadcasting Corporation}}&lt;/ref&gt;

[[Richard Corliss]] iz ''Timea'' proglasio je film jednim od deset najboljih [[2007]]., stavivši ga na prvo mjesto. Posebno je hvalio Javiera Bardema u ulozi Chigurha nazvavši ga &quot;hipnotizirajućim&quot; i &quot;izvanrednim&quot;.&lt;ref&gt;Corliss, Richard. [http://www.time.com/time/specials/2007/top10/article/0,30583,1686204_1686244_1692009,00.html “The 10 Best Movies”] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080930082342/http://www.time.com/time/specials/2007/top10/article/0,30583,1686204_1686244_1692009,00.html |date=2008-09-30 }}; ''Time'' magazine; December 24, 2007; Page 40.&lt;/ref&gt; Drugi kritičar ''Timea'', [[Richard Schickel]], uvrstio je film na 2. mjesto najboljih filmova godine rekavši kako je film braću Coen vratio na &quot;njihov najbolji emocionalni teritorij ''Fargoa'' i ''Millerova raskrižja'', mjesto na kojem koegzistiraju nevinost i neposredno nasilje. Ne znate hoćete li se smijati ili plakati, ali ne možete skrenuti pogled s rezultirajućeg kaosa.&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Schickel, Richard; “The 10 Best Movies”; time.com |url=http://www.time.com/time/specials/2007/top10/article/0,30583,1686204_1686244_1692267,00.html |access-date=2012-07-10 |archivedate=2008-09-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080915220459/http://www.time.com/time/specials/2007/top10/article/0,30583,1686204_1686244_1692267,00.html |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;

=== Top deset ljestvice ===

Film se pojavio na mnogim top deset ljestvicama kritičara (354), više nego bilo koji drugi film iz 2007., a 90 puta je završio na prvom mjestu, više nego bilo koji drugi.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://criticstop10.com/|title=criticstop10.com/}}&lt;/ref&gt; Ovo su neke od poznatijih ljestvica kritičara:&lt;ref name=mc07&gt;{{cite web |url=http://www.metacritic.com/film/awards/2007/toptens.shtml |title=Metacritic: 2007 Film Critic Top Ten Lists |accessdate=2008-02-25 |publisher=Metacritic |archive-date=2008-01-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080102102034/http://www.metacritic.com/film/awards/2007/toptens.shtml |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;

{{Col-begin}}
{{Col-2}}
* 1.&amp;nbsp;– Christy Lemire, [[Associated Press]]&lt;ref name=ap&gt;{{cite web |url=http://www.columbiatribune.com/2007/Dec/20071227Go!013.asp |title='No Country for Old Men' earns nod from AP critics |accessdate=2007-12-31 |author=David Germain |coauthors=Christy Lemire |date=[[2007-12-27]] |publisher=Associated Press, via Columbia Daily Tribune |archive-date=2008-01-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080103000750/http://www.columbiatribune.com/2007/Dec/20071227Go%21013.asp |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
* 1.&amp;nbsp;– David Germain, [[Associated Press]]&lt;ref name=ap/&gt;
* 1.&amp;nbsp;– Jack Mathews, ''[[New York Daily News]]''&lt;ref name=mc07/&gt;
* 1.&amp;nbsp;– Liam Lacey and Rick Groen, ''[[The Globe and Mail]]''&lt;ref name=mc07/&gt;
* 1.&amp;nbsp;– Noel Murray, ''[[The A.V. Club]]''&lt;ref name=mc07/&gt;
* 1.&amp;nbsp;– Peter Hartlaub, ''[[San Francisco Chronicle]]''&lt;ref name=mc07/&gt;
* 1.&amp;nbsp;– Peter Travers, ''[[Rolling Stone]]''&lt;ref name=mc07/&gt;
* 1.&amp;nbsp;– Rene Rodriguez, ''[[The Miami Herald]]''&lt;ref name=mc07/&gt;
* 1.&amp;nbsp;– Richard Corliss, [[Time (časopis)|Time]]&lt;ref name=mc07/&gt;
* 1.&amp;nbsp;– Scott Tobias, ''[[The A.V. Club]]''&lt;ref name=mc07/&gt;
* 1.&amp;nbsp;– Tasha Robinson, ''[[The A.V. Club]]''&lt;ref name=mc07/&gt;
* 1.&amp;nbsp;– Wesley Morris, ''[[The Boston Globe]]''&lt;ref name=mc07/&gt;
* 2.&amp;nbsp;– Desson Thomson, ''[[The Washington Post]]''&lt;ref name=mc07/&gt;
* 2.&amp;nbsp;– Glen Kenny, ''[[Premiere]]''&lt;ref name=mc07/&gt;
* 2.&amp;nbsp;– [[James Berardinelli]], ReelViews&lt;ref name=mc07/&gt;
* 2.&amp;nbsp;– Keith Phipps, ''[[The A.V. Club]]''&lt;ref name=mc07/&gt;
* 2.&amp;nbsp;– [[Richard Roeper]], ''[[Chicago Sun-Times]]
* 2.&amp;nbsp;– Lisa Schwarzbaum, ''[[Entertainment Weekly]]''&lt;ref name=mc07/&gt;
* 2.&amp;nbsp;– Marc Savlov, ''[[The Austin Chronicle]]''&lt;ref name=mc07/&gt;
* 2.&amp;nbsp;– Richard Schickel, [[Time (časopis)|Time]]&lt;ref name=mc07/&gt;
* 2.&amp;nbsp;– [[Roger Ebert]], ''[[Chicago Sun-Times]]''&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://rogerebert.suntimes.com/apps/pbcs.dll/article?AID=%2F20071220%2FCOMMENTARY%2F176124809 |title=The year's ten best films and other shenanigans |accessdate=2008-01-05 |author=Roger Ebert |date=[[2007-12-20]] |work=Chicago Sun-Times |archive-date=2007-12-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071224083858/http://rogerebert.suntimes.com/apps/pbcs.dll/article?AID=%2F20071220%2FCOMMENTARY%2F176124809 |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
{{Col-2}}
* 2.&amp;nbsp;– Ty Burr, ''[[The Boston Globe]]''&lt;ref name=mc07/&gt;
* 3.&amp;nbsp;– Frank Scheck, ''[[The Hollywood Reporter]]''&lt;ref name=mc07/&gt;
* 3.&amp;nbsp;– Lou Lumenick, ''[[New York Post]]''&lt;ref name=mc07/&gt;
* 3.&amp;nbsp;– Mike Russell, ''[[The Oregonian]]''&lt;ref name=mc07/&gt;
* 3.&amp;nbsp;– Shawn Levy, ''[[The Oregonian]]''&lt;ref name=mc07/&gt;
* 4.&amp;nbsp;– Kevin Crust, ''[[Los Angeles Times]]''&lt;ref name=mc07/&gt;
* 4.&amp;nbsp;– Marjorie Baumgarten, ''[[The Austin Chronicle]]''&lt;ref name=mc07/&gt;
* 4.&amp;nbsp;– Mick LaSalle, ''[[San Francisco Chronicle]]''&lt;ref name=mc07/&gt;
* 4.&amp;nbsp;– Nathan Rabin, ''[[The A.V. Club]]''&lt;ref name=mc07/&gt;
* 5.&amp;nbsp;– David Ansen, ''[[Newsweek]]''&lt;ref name=mc07/&gt;
* 6.&amp;nbsp;– Scott Foundas, ''[[LA Weekly]]'' (zajedno s filmom ''[[Ubojstvo Jesseja Jamesa od kukavice Roberta Forda (2007)|Ubojstvo Jesseja Jamesa od kukavice Roberta Forda]]'')&lt;ref name=mc07/&gt;
* 6.&amp;nbsp;– Stephen Holden, ''[[The New York Times]]''&lt;ref name=mc07/&gt;
* 7.&amp;nbsp;– Kyle Smith, ''[[New York Post]]''&lt;ref name=mc07/&gt;
* 7.&amp;nbsp;– Peter Rainer, ''[[The Christian Science Monitor]]''&lt;ref name=mc07/&gt;
* 8.&amp;nbsp;– Kenneth Turan, ''[[Los Angeles Times]]''&lt;ref name=mc07/&gt;
* 9.&amp;nbsp;– [[Michael Sragow]], ''[[The Baltimore Sun]]''&lt;ref name=mc07/&gt;
* 9.&amp;nbsp;– Steven Rea, ''[[The Philadelphia Inquirer]]''&lt;ref name=mc07/&gt;
{{Col-end}}

=== Nagrade i nominacije ===

''Nema zemlje za starce'' bio je nominiran za osam [[Oscar]]a, a osvojio je četiri, uključujući najbolji film.&lt;ref name=&quot;oscar&quot;/&gt; Osim toga, Javier Bardem je nagrađen kao [[Oscar za najboljeg sporednog glumca|najbolji sporedni glumac]]; braća Coen osvojila su Oscara za režiju te adaptirani scenarij. Film je bio nominiran i za najbolju montažu (braća Coen kao Roderick Jaynes), najbolju fotografiju (Roger Deakins), najbolju montažu zvuka i najbolji zvuk.&lt;ref name=nom80aa&gt;{{cite web |url=http://www.oscars.org/80academyawards/nominees/index.html |title=Nominees - 80th Annual Academy Awards |accessdate=2008-01-22 |publisher=Academy of Motion Picture Arts and Sciences |archive-date=2008-03-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080327230458/http://www.oscars.org/80academyawards/nominees/index.html |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; &quot;Roderick Jaynes&quot; je pseudonim Coenovih koji montiraju svoje filmove. Da je film osvojio nagradu za montažu, nagradu ne bi nitko primio jer braća ne žele javno reći da su zapravo oni g. Jaynes.

Film je bio nominiran i za četiri [[Zlatni globus|Zlatna globusa]],&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.goldenglobes.org/nominations/year/2007 |title=65th Golden Globe Awards Nominations &amp; Winners |accessdate=2008-01-13 |publisher=goldenglobes.org |archiveurl=https://archive.today/20120524113041/http://www.goldenglobes.org/nominations/year/2007/ |archivedate=2012-05-24 |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; a osvojio je dva. Javier Bardem je osvojio nagradu za [[zlatni globus za najboljeg sporednog glumca u igranom filmu|najboljeg sporednog glumca]], a [[joel i Ethan Coen|braća Coen]] za [[zlatni globus za najbolji scenario|najbolji scenarij]]. Film je bio nominiran i za [[zlatni globus za najbolji igrani film – drama|najbolji dramski film]] i [[zlatni globus za najbolju režiju igranog filma|najbolju režiju]] (braća Coen). Ranije te godine bio je nominiran za [[Zlatna palma|Zlatnu palmu]] na [[Filmski festival u Kanu|Filmskom festivalu u Cannesu]].&lt;ref&gt;{{cite web |url = http://film.guardian.co.uk/cannes2007/story/0,,2085491,00.html | title = What the French papers say: Sicko and No Country For Old Men | accessdate = 2007-12-22 | date = [[2007-05-22]] | publisher = Guardian Unlimited}}&lt;/ref&gt; Ceh filmskih glumaca dodijelio je nagradu za najbolju glumačku postavu.&lt;ref&gt;{{cite web | last =  | first =  | authorlink =  | coauthors =  | title = 'Into the Wild' leads SAG nominations | work =  | publisher = Cable News Network | date = [[2007-12-20]] | url = http://www.cnn.com/2007/SHOWBIZ/Movies/12/20/sag.awards.ap/index.html?eref=time_entertainment | format =  | doi =  | accessdate = 2007-12-22 | archivedate = 2007-12-21 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20071221224136/http://www.cnn.com/2007/SHOWBIZ/Movies/12/20/sag.awards.ap/index.html?eref=time_entertainment | deadurl = yes }}&lt;/ref&gt; Film je 26. siječnja 2008. osvojio nagradu za najbolje redatelje Ceha redatelja za braću Coen. Nominiran je i za devet [[BAFTA]] nagrada, a osvojio ih je tri: Coenovi za režiju, Roger Deakins za fotografiju te Javier Bardem za najboljeg sporednog glumca.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bafta.org/awards/film/film-awards-nominees-in-2008,224,BA.html|title=Film Award Winners in 2008|publisher=BAFTA.org|access-date=February 25, 2008|access-date=2012-07-10|archivedate=2012-01-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120102140705/http://www.bafta.org/awards/film/film-awards-nominees-in-2008,224,BA.html|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
! Udruženje/nagrada
! Kategorija
! Pobjednik/Nominirani
! Rezultat
|-
|[[Američki filmski montažeri]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=ACE Eddie Awards |url=http://www.ace-filmeditors.org/newace/eddieNominees.html |publisher=American Cinema Editors |accessdate=2008-12-20 |archivedate=2008-05-29 |archiveurl=https://www.webcitation.org/5YBVNn73J?url=http://www.ace-filmeditors.org/newace/eddieNominees.html |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;
|Najbolje montirani dugometražni film - drama
|[[Roderick Jaynes]]
|bgcolor=&quot;#ffdddd&quot;|Ne
|-
|[[Američko casting društvo]]&lt;ref&gt;{{cite web |first=Gregg |last=Kilday |title='No Country,' 'Juno' Among Artios Honorees |publisher=The Hollywood Reporter |url=http://www.hollywoodreporter.com/hr/content_display/film/news/e3i2d029babe3f1f02e3d0f0f0b526a8717 |date=2008-11-11 |accessdate=2008-12-20 |archivedate=2013-04-19 |archiveurl=https://archive.today/20130419002127/http://www.hollywoodreporter.com/hr/content_display/film/news/e3i2d029babe3f1f02e3d0f0f0b526a8717 |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;
|Najbolji casting - studijski dugometražni film - drama
|[[Ellen Chenoweth]] i [[Jo Edna Boldin]]
|bgcolor=&quot;#ddffdd&quot;|Da
|-
|[[Američko društvo snimatelja]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=Robert Elswit Wins ASC Cinematography Award for There Will Be Blood; Ben Nott and Glen Winter Claim Top TV Honors |url=http://www.ascmag.com/news/News_Articles/News_130.php |work=ASC Magazine |date=2008-01-28 |accessdate=2008-12-20 |archivedate=2008-10-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081008030133/http://www.ascmag.com/news/News_Articles/News_130.php |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;
|Najbolja fotografija
|[[Roger Deakins]]
|bgcolor=&quot;#ffdddd&quot;|Ne
|-
|[[Australski krug filmskih kritičara]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=Winners of the 2007 FCCA Annual Awards for Australia Film |url=http://www.fcca.com.au/awards/2007-award-winners.htm |publisher=Film Critics Circle of Australia (FCCA) |accessdate=2008-12-21 |archivedate=2009-04-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090403055433/http://www.fcca.com.au/awards/2007-award-winners.htm |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;
|Najbolji strani film - engleski jezik
|[[Joel i Ethan Coen|Joel]] i [[Joel i Ethan Coen|Ethan Coen]]
|bgcolor=&quot;#ddffdd&quot;|Da
|-
|rowspan=&quot;9&quot;|[[BAFTA|BAFTA nagrade]]&lt;ref name=&quot;bafta&quot;&gt;{{cite web |title=Film Award Winners in 2008 |url=http://www.bafta.org/awards/film/film-awards-nominees-in-2008,224,BA.html |publisher=British Academy of Film and Television Arts |date=2008-01-16 |accessdate=2008-12-20 |archivedate=2012-01-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120102140705/http://www.bafta.org/awards/film/film-awards-nominees-in-2008,224,BA.html |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;
|Najbolja fotografija
|Roger Deakins
|bgcolor=&quot;#ddffdd&quot;|Da
|-
|Najbolja montaža
|Roderick Jaynes
|rowspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;#ffdddd&quot;|Ne
|-
|Najbolja sporedna glumica
|[[Kelly Macdonald]]
|-
|Najbolja režija
|Joel i Ethan Coen
|bgcolor=&quot;#ddffdd&quot;|Da
|-
|Najbolji adaptirani scenarij
|Joel i Ethan Coen
|rowspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;#ffdddd&quot;|Ne
|-
|Najbolji film
|[[Scott Rudin]], Joel i Ethan Coen
|-
|Najbolji sporedni glumac
|[[Javier Bardem]]
|bgcolor=&quot;#ddffdd&quot;|Da
|-
|Najbolji sporedni glumac
|[[Tommy Lee Jones]]
|rowspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;#ffdddd&quot;|Ne
|-
|Najbolji zvuk
|[[Peter F. Kurland]], [[Skip Lievsay]], [[Craig Berkey]] i [[Greg Orloff]]
|-
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Ceh američkih glumaca]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=SAG Awards: The Winners List |url=http://www.people.com/people/package/article/0,,20168762_20174128,00.html |work=People |date=2008-01-28 |accessdate=2008-12-21}}&lt;/ref&gt;
|Najbolja glumačka postava
|Javier Bardem, [[Josh Brolin]], [[Garret Dillahunt]], [[Tess Harper]], [[Woody Harrelson]], Tommy Lee Jones, Kelly Macdonald
|rowspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;#ddffdd&quot;|Da
|-
|Najbolji sporedni glumac
|Javier Bardem
|-
|Najbolji sporedni glumac
|Tommy Lee Jones
|bgcolor=&quot;#ffdddd&quot;|Ne
|-
|[[Ceh američkih producenata]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=Producers Guild of America names 'No Country' best picture |url=http://goldderby.latimes.com/awards_goldderby/2008/02/producers-guild.html |first=O'Neil |last=Tom |work=Los Angeles Times |date=2008-02-02 |accessdate=2008-12-26 |archivedate=2009-04-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090403004244/http://goldderby.latimes.com/awards_goldderby/2008/02/producers-guild.html |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;
|Filmski producent godine
|Scott Rudin, Joel i Ethan Coen
|bgcolor=&quot;#ddffdd&quot;|Da
|-
|[[Ceh američkih redatelja]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=Directors Guild honors 'No Country,' Coens |url=http://www.msnbc.msn.com/id/22868941/ |publisher=MSNBC |date=2008-01-31 |accessdate=2008-12-21}}&lt;/ref&gt;
|Najbolji film
|Joel i Ethan Coen, redatelji&lt;br /&gt;
[[Robert J. Graf]], scenograf,&lt;br /&gt;
[[Betsy Magruder]], prva pomoćnica redatelja,&lt;br /&gt;
[[Bac DeLorme]] i [[Jai James]], drugi pomoćnici redatelja
|bgcolor=&quot;#ddffdd&quot;|Da
|-
|[[Ceh američkih scenarista]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=2008 Awards Winners - Film and Television Winners |url=http://www.wga.org/awards/awardssub.aspx?id=1517 |work=Writers Guild of America |accessdate=2008-12-21 |archivedate=2007-12-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071226204113/http://www.wga.org/awards/awardssub.aspx?id=1517 |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;
|Najbolji adaptirani scenarij
|Joel i Ethan Coen
|bgcolor=&quot;#ddffdd&quot;|Da
|-
|[[Ceh američkih scenografa]]&lt;ref&gt;{{cite web |first=Susan |last=King |title=Art Directors Guild names winners |url=http://theenvelope.latimes.com/news/env-et-artguildwards18feb18,0,3297605.story |work=Los Angeles Times |date=2008-02-18 |accessdate=2008-12-20}}&lt;/ref&gt;
|Najbolja scenografija
|[[Jess Gonchor]], [[John P. Goldsmith]] i [[Deborah Jensen]]
|bgcolor=&quot;#ddffdd&quot;|Da
|-
|[[Društvo Cinema Audio]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Winners and Nominees for the Cinema Audio Society Awards for Outstanding Achievement in Sound Mixing for 2007 |publisher=Cinema Audio Society |url=http://www.cinemaaudiosociety.org/casawards/cas2008nominees.php |accessdate=2008-12-20 |archivedate=2011-05-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110521171749/http://www.cinemaaudiosociety.org/casawards/cas2008nominees.php |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;
|Najbolje miksanje zvuka
|Peter F. Kurland, Skip Lievsay, Craig Berkey i Greg Orloff
|bgcolor=&quot;#ddffdd&quot;|Da
|-
|rowspan=&quot;2&quot;|[[Društvo filmskih kritičara Bostona]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=BSFC Winners |publisher=Boston Society of Film Critics |url=http://www.thebsfc.org/PastWin.html |date=2007-12-09 |accessdate=2008-12-24 |archive-date=2012-10-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121011145714/http://www.thebsfc.org/PastWin.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|colspan=&quot;2&quot;|Najbolji film
|rowspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;#ddffdd&quot;|Da
|-
|Najbolji sporedni glumac
|Javier Bardem
|-
|-
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Društvo filmskih kritičara Las Vegasa]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=Las Vegas critics gamble on duo |url=http://www.variety.com/index.asp?layout=awardcentral&amp;jump=article&amp;id=news&amp;articleid=VR1117978039 |first=Barbara |last=Scherzer |work=Variety |date=2007-12-20 |accessdate=2008-12-26 |archiveurl=https://archive.today/20121228194159/http://www.variety.com/awardcentral/?layout=awardcentral&amp;jump=article&amp;id=news&amp;articleid=VR1117978039 |archivedate=2012-12-28 |dead-url=no }}&lt;/ref&gt;
|Najbolji film
|Joel i Ethan Coen
|rowspan=&quot;3&quot; bgcolor=&quot;#ddffdd&quot;|Da
|-
|Najbolji redatelj
|Joel i Ethan Coen
|-
|Najbolji sporedni glumac
|Javier Bardem
|-
|rowspan=&quot;6&quot;|[[Društvo filmskih kritičara Phoenixa]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=Phoenix critics adore 'Old Men' |url=http://www.variety.com/awardcentral_article/VR1117977965.html?nav=news&amp;categoryid=1983 |first=Erin |last=Maxwell |work=Variety |date=2007-12-19 |accessdate=2008-12-21 |archiveurl=https://archive.today/20130105123555/http://www.variety.com/awardcentral_article/VR1117977965.html/?nav=news&amp;categoryid=1983 |archivedate=2013-01-05 |dead-url=no }}&lt;/ref&gt;
|colspan=&quot;2&quot;|Najbolja glumačka postava
|rowspan=&quot;6&quot; bgcolor=&quot;#ddffdd&quot;|Da
|-
|Najbolja montaža
|Joel i Ethan Coen
|-
|Najbolji adaptirani scenarij
|Joel i Ethan Coen
|-
|colspan=&quot;2&quot;|Najbolji film
|-
|Najbolji redatelj
|Joel i Ethan Coen
|-
|Najbolji sporedni glumac
|Javier Bardem
|-
|rowspan=&quot;4&quot;|[[Društvo filmskih kritičara San Diega]]&lt;ref&gt;{{cite web |title='No Country' conquers San Diego |url=http://www.variety.com/awardcentral_article/VR1117977941.html |first=Jeff |last=Sneider |work=Variety |date=2007-12-18 |accessdate=2008-12-21 |archiveurl=https://archive.today/20130105083912/http://www.variety.com/awardcentral_article/VR1117977941.html/ |archivedate=2013-01-05 |dead-url=no }}&lt;/ref&gt;
|Najbolja fotografija
|Roger Deakins
|rowspan=&quot;4&quot; bgcolor=&quot;#ddffdd&quot;|Da
|-
|colspan=&quot;2&quot;|Najbolja glumačka postava
|-
|colspan=&quot;2&quot;|Najbolji film
|-
|Najbolji sporedni glumac
|Tommy Lee Jones
|-
|rowspan=&quot;7&quot;|[[Društvo online filmskih kritičara|Društvo internetskih filmskih kritičara]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=''No Country For Old Men'' Sweeps Online Film Critics Society Awards |url=http://ofcs.rottentomatoes.com/pages/awards/2007awards |work=Rotten Tomatoes |date=2008-01-19 |accessdate=2008-12-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080130212724/http://ofcs.rottentomatoes.com/pages/awards/2007awards |archivedate=2008-01-30 |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;
|Najbolja fotografija
|Roger Deakins
|bgcolor=&quot;#ddffdd&quot;|Da
|-
|Najbolja sporedna glumica
|Kelly Macdonald
|bgcolor=&quot;#ffdddd&quot;|Ne
|-
|Najbolja montaža
|Joel i Ethan Coen
|rowspan=&quot;5&quot; bgcolor=&quot;#ddffdd&quot;|Da
|-
|Najbolji adaptirani scenarij
|Joel i Ethan Coen
|-
|colspan=&quot;2&quot;|Najbolji film
|-
|Najbolji redatelj
|Joel i Ethan Coen
|-
|Najbolji sporedni glumac
|Javier Bardem
|-
|[[Filmski festival u Kanu|Filmski festival u Cannesu]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=Cannes Film Festival: The nominees |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/6661537.stm |publisher=BBC News |date=2007-05-16 |accessdate=2008-12-20}}&lt;/ref&gt;
|colspan=&quot;2&quot;|[[Zlatna palma]]
|bgcolor=&quot;#ffdddd&quot;|Ne
|-
|rowspan=&quot;4&quot;|[[Krug filmskih kritičara Floride]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=Florida critics praise 'Old Men' |url=http://www.variety.com/index.asp?layout=awardcentral&amp;jump=news&amp;id=critics&amp;articleid=VR1117978143&amp;starting=16 |work=Variety |date=2007-12-23 |accessdate=2008-12-26 |archiveurl=https://archive.today/20121228181239/http://www.variety.com/awardcentral/?layout=awardcentral&amp;jump=news&amp;id=critics&amp;articleid=VR1117978143&amp;starting=16 |archivedate=2012-12-28 |dead-url=no }}&lt;/ref&gt;
|Najbolja fotografija
|Roger Deakins
|rowspan=&quot;4&quot; bgcolor=&quot;#ddffdd&quot;|Da
|-
|Najbolji film
|Joel i Ethan Coen
|-
|Najbolji redatelj
|Joel i Ethan Coen
|-
|Najbolji sporedni glumac
|Javier Bardem
|-
|rowspan=&quot;2&quot;|[[Krug filmskih kritičara Kansas Cityja]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=KCFCC Award Winners 2000- |url=http://www.kcfcc.org/2000s.html |publisher=Kansas City Film Critics Circle |date=2008-01-12 |accessdate=2008-12-21}}&lt;/ref&gt;
|Najbolji adaptirani scenarij
|Joel i Ethan Coen
|rowspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;#ddffdd&quot;|Da
|-
|Najbolji sporedni glumac
|Javier Bardem
|-
|rowspan=&quot;4&quot;|[[Krug filmskih kritičara Londona]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=London critics honour Coen drama |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/7235375.stm |publisher=BBC |date=2008-02-08 |accessdate=2008-12-26}}&lt;/ref&gt;
|Britanska sporedna glumica godine
|Kelly Macdonald
|rowspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;#ddffdd&quot;|Da
|-
|Film godine
|Joel i Ethan Coen
|-
|Redatelj godine
|Joel i Ethan Coen
|rowspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;#ffdddd&quot;|Ne
|-
|Scenarist godine
|Joel i Ethan Coen
|-
|rowspan=&quot;4&quot;|[[Krug filmskih kritičara New Yorka]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=The New York Film Critics Circle Awards |url=http://www.nyfcc.com/2007winners.php |publisher=New York Film Critics Circle |date=2007-12-10 |accessdate=2008-12-21 |archivedate=2009-04-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090404113204/http://www.nyfcc.com/2007winners.php |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;
|colspan=&quot;2&quot;|Najbolji film
|rowspan=&quot;4&quot; bgcolor=&quot;#ddffdd&quot;|Da
|-
|Najbolji redatelj
|Joel i Ethan Coen
|-
|Najbolji scenarij
|Joel i Ethan Coen
|-
|Najbolji sporedni glumac
|Javier Bardem
|-
|[[Krug filmskih kritičara San Francisca]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://sffcc.org/2007awards.html |title=2007 San Francisco Film Critics Circle Awards |work=San Francisco Film Critics Circle |date=2007-12-10 |accessdate=2008-12-21 |archivedate=2009-04-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090403075207/http://sffcc.org/2007awards.html |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;
|Najbolji redatelj
|Joel i Ethan Coen
|bgcolor=&quot;#ddffdd&quot;|Da
|-
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Krug filmskih kritičara Vancouvera]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=Vancouver critics dole out accolades |url=http://www.straight.com/print/132042 |first=Craig |last=Takeuchi |publisher=Straight |date=2008-02-14 |accessdate=2008-12-21 |archivedate=2009-04-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090402212409/http://www.straight.com/print/132042 |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;
|colspan=&quot;2&quot;|Najbolji film
|rowspan=&quot;3&quot; bgcolor=&quot;#ddffdd&quot;|Da
|-
|Najbolji redatelj
|Joel i Ethan Coen
|-
|Najbolji sporedni glumac
|Javier Bardem
|-
|[[MTV filmske nagrade]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=MTV Movie Award Nominations Show Some McLovin To 'Superbad,' 'Juno,' 'Transformers' And More |publisher=MTV |date=2008-05-06 |accessdate=2008-12-21 |url=http://www.mtv.com/movies/news/articles/1586901/20080506/story.jhtml |archive-date=2008-05-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080510113730/http://www.mtv.com/movies/news/articles/1586901/20080506/story.jhtml |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|Najbolji negativac
|Javier Bardem
|bgcolor=&quot;#ffdddd&quot;|Ne
|-
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Nacionalni ured za kritiku]]&lt;ref&gt;{{cite web ||title=National Board of Review winners |url=http://www.usatoday.com/life/movies/movieawards/2008-01-15-national-board-of-review-winners_N.htm |work=USA Today |date=2008-01-15 |accessdate=2008-12-21}}&lt;/ref&gt;
|colspan=&quot;2&quot;|Najbolja glumačka postava
|rowspan=&quot;3&quot; bgcolor=&quot;#ddffdd&quot;|Da
|-
|Najbolji adaptirani scenarij
|Joel i Ethan Coen
|-
|colspan=&quot;2&quot;|Najbolji film
|-
|rowspan=&quot;5&quot;|[[Nagrada Chlotrudis]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=2008, 14th Annual Awards, March 30, 2008 |url=http://www.chlotrudis.org/awards/current/index.html |publisher=Chlotrudis Society for Independent Film |accessdate=2008-12-20 |archivedate=2013-02-13 |archiveurl=https://www.webcitation.org/6EPPPOfZ2?url=http://www.chlotrudis.org/awards/current/index.html |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;
|Najbolji adaptirani scenarij
|Joel i Ethan Coen
|rowspan=&quot;5&quot; bgcolor=&quot;#ffdddd&quot;|Ne
|-
|colspan=&quot;2&quot;|Najbolji film
|-
|colspan=&quot;2&quot;|Najbolji glumački ansambl
|-
|Najbolji redatelj
|Joel i Ethan Coen
|-
|Najbolji sporedni glumac
|Javier Bardem
|-
|[[Nagrada David di Donatello]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=Vincitori 2008 |publisher=Premi David di Donatello |url=http://www.daviddidonatello.it/schedaannoultimo.php |date=2008 |accessdate=2008-12-21 |archivedate=2008-12-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081210032930/http://www.daviddidonatello.it/schedaannoultimo.php |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;
|Najbolji strani film
|Joel i Ethan Coen
|bgcolor=&quot;#ddffdd&quot;|Da
|-
|[[Nagrada Key Art]]&lt;ref&gt;{{cite web |title='No Country' wins big at Key Art Awards |url=http://www.iht.com/articles/ap/2008/06/14/arts/Film-Movie-Ads-Awards.php |work=International Herald Tribune |date=2008-06-14 |accessdate=2008-12-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090403012508/http://www.iht.com/articles/ap/2008/06/14/arts/Film-Movie-Ads-Awards.php |archivedate=2009-04-03 |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;
|colspan=&quot;2&quot;|Reklamna kampanja godine
|bgcolor=&quot;#ddffdd&quot;|Da
|-
|rowspan=&quot;6&quot;|[[Nagrada Satellite]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=2007 12th Annual SATELLITE™ Awards |url=http://www.pressacademy.com/satawards/awards2007.shtml |work=International Press Academy |accessdate=2008-12-21 |archivedate=2008-10-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081015164411/http://pressacademy.com/satawards/awards2007.shtml |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;
|Najbolja montaža
|Joel i Ethan Coen
|rowspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;#ffdddd&quot;|Ne
|-
|Najbolji adaptirani scenarij
|Joel i Ethan Coen
|-
|colspan=&quot;2&quot;|Najbolji film - drama
|bgcolor=&quot;#ddffdd&quot;|Da
|-
|Najbolji glumac - drama
|Josh Brolin
|bgcolor=&quot;#ffdddd&quot;|Ne
|-
|Najbolji redatelj
|Joel i Ethan Coen
|bgcolor=&quot;#ddffdd&quot;|Da
|-
|Najbolji sporedni glumac
|Javier Bardem
|bgcolor=&quot;#ffdddd&quot;|Ne
|-
|rowspan=&quot;2&quot;|[[Nagrada Zlatni foršpan]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.goldentrailer.com/gta9.html |title=9th Annual Golden Trailer Award |publisher=Golden Trailer Awards |accessdate=2008-12-21 |archivedate=2008-08-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080822113053/http://www.goldentrailer.com/gta9.html |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;
|colspan=&quot;2&quot;|Najbolja drama
|rowspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;#ddffdd&quot;|Da
|-
|Najbolji TV triler spot
|Spot ''Friend-o''
|-
|rowspan=&quot;8&quot;|[[Oscar]]i&lt;ref name=nom80aa/&gt;
|[[Oscar za najbolju fotografiju|Najbolja fotografija]]
|Roger Deakins
|rowspan=&quot;4&quot; bgcolor=&quot;#ffdddd&quot;|Ne
|-
|[[Oscar za najbolju montažu|Najbolja montaža]]
|Roderick Jaynes
|-
|[[Oscar za najbolju montažu zvuka|Najbolja montaža zvuka]]
|Skip Lievsay
|-
|[[Oscar za najbolje miksanje zvuka|Najbolje miksanje zvuka]]
|Skip Lievsay, Craig Berkey, Greg Orloff i Peter Kurland
|-
|[[Oscar za najbolji adaptirani scenarij|Najbolji adaptirani scenarij]]
|Joel i Ethan Coen
|rowspan=&quot;4&quot; bgcolor=&quot;#ddffdd&quot;|Da
|-
|[[Oscar za najbolji film|Najbolji film]]
|Scott Rudin, Joel i Ethan Coen
|-
|[[Oscar za režiju|Najbolji redatelj]]
|Joel i Ethan Coen
|-
|[[Oscar za najboljeg sporednog glumca|Najbolji sporedni glumac]]
|Javier Bardem
|-
|[[Udruženje australskih filmskih kritičara]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.theage.com.au/news/national/bfilmb-inoisei-named-best-australian-movie-of-2007/2008/01/22/1200764258404.html |title=Noise named best Australian film of 2007 |work=The Age |date=2008-01-22 |accessdate=2008-12-21}}&lt;/ref&gt;
|colspan=&quot;2&quot;|Najbolji prekomorski film
|bgcolor=&quot;#ddffdd&quot;|Da
|-
|rowspan=&quot;5&quot;|[[Udruženje filmskih kritičara Chicaga]]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;chicago&quot;&gt;{{cite web |last=Maxwell |first=Erin |title=Chicago critics love 'Country' |url=http://www.variety.com/awardcentral_article/VR1117977797.html?nav=news&amp;categoryid=1983&amp;cs=1 |work=Variety |date=2007-12-16 |accessdate=2008-12-20 |archiveurl=https://archive.today/20121217185846/http://www.variety.com/awardcentral |archivedate=2012-12-17 |dead-url=no }}&lt;/ref&gt;
|Najbolja fotografija
|Roger Deakins
|bgcolor=&quot;#ffdddd&quot;|Ne
|-
|Najbolji adaptirani scenarij
|Joel i Ethan Coen
|rowspan=&quot;4&quot; bgcolor=&quot;#ddffdd&quot;|Da
|-
|colspan=&quot;2&quot;|Najbolji film
|-
|Najbolji redatelj
|Joel i Ethan Coen
|-
|Najbolji sporedni glumac
|Javier Bardem
|-
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Udruženje filmskih kritičara Dallas-Fort Wortha]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.dfwfilmcritics.com/ |title=Dallas-Fort Worth Film Critics Association |publisher=Dallas-Fort Worth Film Critics Association |accessdate=2008-12-20}}&lt;/ref&gt;
|colspan=&quot;2&quot;|Najbolji film
|rowspan=&quot;3&quot; bgcolor=&quot;#ddffdd&quot;|Da
|-
|Najbolji redatelj
|Joel i Ethan Coen
|-
|Najbolji sporedni glumac
|Javier Bardem
|-
|rowspan=&quot;4&quot;|[[Udruženje filmskih kritičara Jugoistoka]]&lt;ref&gt;{{cite web|title=Southeastern critics prefer 'Old Men'|first=Jeff|date=2007-12-17|last=Sneider|url=http://www.variety.com/index.asp?layout=awardcentral&amp;jump=news&amp;id=critics&amp;articleid=VR1117977847&amp;starting=16|work=Variety|accessdate=2008-12-26|archiveurl=https://archive.today/20121228184628/http://www.variety.com/awardcentral/?layout=awardcentral&amp;jump=news&amp;id=critics&amp;articleid=VR1117977847&amp;starting=16|archivedate=2012-12-28|dead-url=no}}&lt;/ref&gt;
|Najbolji adaptirani scenarij
|Joel i Ethan Coen
|rowspan=&quot;4&quot; bgcolor=&quot;#ddffdd&quot;|Da
|-
|colspan=&quot;2&quot;|Najbolji film
|-
|Najbolji redatelj
|Joel i Ethan Coen
|-
|Najbolji sporedni glumac
|Javier Bardem
|-
|rowspan=&quot;5&quot;|[[Udruženje filmskih kritičara Središnjeg Ohija]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=Awards - 2007 |publisher=Central Ohio Film Critics Association |url=http://cofca.org/awards.php/ |date=2008-01-11 |accessdate=2008-12-26}}&lt;/ref&gt;
|Najbolji adaptirani scenarij
|Joel i Ethan Coen
|rowspan=&quot;5&quot; bgcolor=&quot;#ddffdd&quot;|Da
|-
|colspan=&quot;2&quot;|Najbolji glumački ansambl
|-
|colspan=&quot;2&quot;|Najbolji film
|-
|Najbolji redatelj
|Joel i Ethan Coen
|-
|Najbolji sporedni glumac
|Javier Bardem
|-
|rowspan=&quot;4&quot;|[[Udruženje filmskih kritičara Toronta]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=Toronto critics salute 'No Country' |url=http://www.variety.com/awardcentral_article/VR1117977944.html |first=Brendan |last=Kelly |work=Variety |date=2007-12-18 |accessdate=2008-12-26 |archiveurl=https://archive.today/20130105065336/http://www.variety.com/awardcentral_article/VR1117977944.html/ |archivedate=2013-01-05 |dead-url=no }}&lt;/ref&gt;
|colspan=&quot;2&quot;|Najbolji film
|rowspan=&quot;4&quot; bgcolor=&quot;#ddffdd&quot;|Da
|-
|Najbolji redatelj
|Joel i Ethan Coen
|-
|Najbolji scenarij
|Joel i Ethan Coen
|-
|Najbolji sporedni glumac
|Javier Bardem
|-
|rowspan=&quot;4&quot;|[[Udruženje filmskih kritičara Washingtona]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=No Country for Old Men Dominates DC Film Critics Awards |url=http://www.dcfilmcritics.com/awards/2007.htm |publisher=Washington DC Area Film Critics Association |date=2007-12-10 |accessdate=2008-12-21}}&lt;/ref&gt;
|colspan=&quot;2&quot;|Najbolja glumačka postava
|rowspan=&quot;4&quot; bgcolor=&quot;#ddffdd&quot;|Da
|-
|colspan=&quot;2&quot;|Najbolji film
|-
|Najbolji redatelj
|Joel i Ethan Coen
|-
|Najbolji sporedni glumac
|Javier Bardem
|-
|rowspan=&quot;5&quot;|[[Udruženje televizijskih, radijskih i internetskih filmskih kritičara]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=Broadcast Film Critics Association Award 2008 |work= Variety |url=http://www.variety.com/profiles/people/AwardsByYear/Broadcast%20Film%20Critics%20Association%20Award/2008/2164682/Diablo+Cody.html?dataSet=1 |date=2007-12-07 |accessdate=2008-12-20}}&lt;/ref&gt;
|colspan=&quot;2&quot;|Najbolja glumačka postava
|bgcolor=&quot;#ffdddd&quot;|Ne
|-
|colspan=&quot;2&quot;|Najbolji film
|rowspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;#ddffdd&quot;|Da
|-
|Najbolji redatelj
|Joel i Ethan Coen
|-
|Najbolji scenarist
|Joel i Ethan Coen
|bgcolor=&quot;#ffdddd&quot;|Ne
|-
|Najbolji sporedni glumac
|Javier Bardem
|bgcolor=&quot;#ddffdd&quot;|Da
|-
|rowspan=&quot;2&quot;|[[Zlatna rola]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.mpse.org/goldenreels/2008awards/2008featurenominees.html |title=2008 Golden Reel Award Nominees: Feature Films |work=Motion Picture Sound Editors |accessdate=2008-12-21 |archivedate=2008-01-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080128173811/http://www.mpse.org/goldenreels/2008awards/2008featurenominees.html |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;
|Najbolja montaža zvuka: dijalog i prirodni zvukovi za dugometražni film
|Skip Lievsay,Craig Berkey, Byron Wilson i Kenton Jakub
|rowspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;#ffdddd&quot;|Ne
|-
|Najbolja montaža zvuka: zvučni efekti i prirodni zvukovi za dugometražni film
|Skip Lievsay, Craig Berkey, Derek Vanderhorst, Catherine Harper i Christopher Moriana
|-
|rowspan=&quot;4&quot;|[[Zlatni globus]]i&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.goldenglobes.org/news/id/87 |title=65th Golden Globe Awards |work=Golden Globe Awards |date=2008-01-13 |accessdate=2008-12-21 |archivedate=2008-01-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080116013318/http://www.goldenglobes.org/news/id/87 |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;
|[[Zlatni globus za najbolju režiju igranog filma|Najbolja režija]]
|Joel i Ethan Coen
|rowspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;#ffdddd&quot;|Ne
|-
|colspan=&quot;2&quot;|[[Zlatni globus za najbolji igrani film – drama|Najbolji film - drama]]
|-
|[[Zlatni globus za najbolji scenario|Najbolji scenarij]]
|Joel i Ethan Coen
|rowspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;#ddffdd&quot;|Da
|-
|[[Zlatni globus za najboljeg sporednog glumca u igranom filmu|Najbolji sporedni glumac]]
|Javier Bardem
|}

== Izvori ==
{{izvori|2}}

== Vanjske veze ==
* [http://www.nocountryforoldmen.com/ Službena stranica] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080220015700/http://www.nocountryforoldmen.com/ |date=2008-02-20 }}
* [http://www.nocountrymovie.com Službena kanadska stranica]
* {{imdb naslov|id=0477348|naslov=Nema zemlje za starce}}
* {{rotten-tomatoes|id=no_country_for_old_men|title=Nema zemlje za starce}}
* {{mojo title|id=nocountryforoldmen|title=Nema zemlje za starce}}

{{Cormac McCarthy}}
{{Braća Coen}}
{{Oscar za najbolji film}}
{{Authority control}}
{{Izabran}}

[[Kategorija:Američki filmovi]]
[[Kategorija:Filmovi potjere]]
[[Kategorija:Dobitnici Oscara za najbolji film]]
[[Kategorija:Filmovi nagrađeni Oscarom za režiju]]
[[Kategorija:Filmovi nagrađeni Oscarom za najboljeg sporednog glumca]]
[[Kategorija:Filmovi nagrađeni Oscarom za scenario]]
[[Kategorija:Filmovi nagrađeni Zlatnim globusom za scenario]]</text>
      <sha1>sd75g86w2dr82nk3b3v4xote8ga2zzp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Zheng (država)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>42245</id>
    <revision>
      <id>42669293</id>
      <parentid>41688773</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T14:45:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aca</username>
        <id>108187</id>
      </contributor>
      <comment>+</comment>
      <origin>42669293</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4300" sha1="35vn0fvlvubngnj3zgv5zyvpcgvuoih" xml:space="preserve">{{Proljeće i Jesen}}

'''Zheng''' (鄭) je bila [[Dinastija Zhou|Zhou]] grad-država u središtu drevne [[Kina|Kine]], na području koje odgovara suvremenoj [[Provincija Henan|provinciji Henan]]. Vladajuća kuća je imala prezime Ji, što ih je činilo ogrankom kraljevske kuće Zhoua, a njeni čelnici su imali titulu [[kinesko plemstvo|''bo'']], što otprilike odgovara [[grof]]u.

== Osnivanje ==
Zheng je osnovan godine [[806. pne.]] kada je [[kralj Xuan od Zhoua]] svog mlađeg brata Ji Youa učinio vojvodom od Zhenga s prijestolnicom u suvremenom [[Huaxian]]u (današnja [[provincija Shaanxi]]). Ji You je tako bio gospodarom posljednjeg velikog uporišta Zapadne dinastije Zhou, a potom je služio kao premijer [[kralj You od Zhoua|kralja Youa]]. Kasnije je počeo osjećati da je moć Zapadne dinastije Zhou na silasku, te je imanje, porodicu i trgovce preselio na istok. Poslije je poginuo u najzedi barbara te je posthumno dobio titulu Vojvoda Huan od Zhenga. Naslijedio ga je sin Vojvoda Wu. 

Vojvoda Wu od Zhenga je u službi [[kralj Ping od Zhoua]] suzbio najezdu i ponovno uspostavio Vojvodstvo Zheng. Anektirao je države Istočni Guo i Kuai te za prijestolnicu odabrao suvremeni [[Xinzheng]] u [[Provincija Henan|Henanu]].

== Period Proljeća i Jeseni ==

=== Rana dominacija ===
Država Zheng bila je najjača na početku [[Period Proljeća i Jeseni|Perioda Proljeća i Jeseni]]. Zheng je bila prva Zhou država koja je anektirala drugu državu - [[Xi država)|Xi]], godine [[712. pne.]] Kroz Period Proljeća i Jeseni, Zheng je bila među najbogatijim država, i to zahvaljujući središnjem položaju koji je pogodovao [[trgovina|trgovini]] među državama i zahvaljujući velikom broju trgovaca. Zheng se tako često mogao mitom izvlačiti iz teških situacija. 

[[Vojvoda Zhuang od Zhenga]] (743. pne. - 701. pne.) se često smatra prototipom sistema [[Pet hegemona (Period Proljeća i Jeseni)|hegemona]], iako je dominaciju stekao na način drukčiji od kasnijih hegemona - porazviši alijansu drugih feudalnih država koju je vodio sam vladar Zhoua - [[Kralj Huan od Zhoua|kralj Huan]] - i sam ranjen u bitci.

=== Kasniji period ===

U kasnijim fazama perioda, Zheng se više nije mogao širti; zbog središnkeg položaja, Zheng je sa svih strana bio okružen većim državama. Zato je često mijenjao strane u diplomatskim alijansama. Zheng je bio središte diplomatske borbe između država [[Chu (država)|Chu]] i [[Qi (država)|Qi]], a kasnije Chua i [[Jin (država)|Jin]]. Iako je Zheng postao sporedni igrač, bio je dovoljno jak da sam porazi udružene snage država Jin, [[Song (država)|Song]], [[Chen (država)|Chen]] i Wei godine [[607. pne.]] 

Pod državnikom [[Zi Chan]]om, Zheng je postao prva država koja je sastavila [[zakonik]] godine [[543. pne.]]. Zheng je nakon toga slabio dok ga nije anektirala država [[Han (država)|Han]] godine [[375. pne.]]

&lt;ref name=&quot;BaiShouyi&quot;&gt;{{cite book |last=Bai |first=Shouyi |authorlink= |coauthors= |title=An Outline History of China |url=https://archive.org/details/outlinehistoryof00unse_0 |year=2002 |publisher=Foreign Language Press |location=Beijing |isbn=7-119-02347-0}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;HGCreel&quot;&gt;{{cite book |last=Creel |first=Herrlee G. |authorlink=Herrlee Creel |coauthors= |title=The Origins of Statecraft in China |year=1970 |url=https://archive.org/details/originsofstatecr0001cree |publisher= |location= |isbn=0-226-12043-0}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;RLWalker&quot;&gt;{{cite book |last=Walker |first=Richard Lewis |authorlink= |coauthors= |title=The Multi-state System of Ancient China |date=1953-01-01 |url=https://archive.org/details/multistatesystem0000rich |publisher= |location=Beijing |isbn=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;chinaKnowledge&quot;&gt;{{cite web |url =http://chinaknowledge.de/History/Zhou/rulers-zheng.html |title = The Zheng Feudal Lords |access-date = August 28, 2007 |author = |last = |first = |authorlink = |coauthors = |date = |year = |month = |format = |work = |publisher = China Knowledge |pages = |language = English |doi = |archiveurl = |archivedate = |quote = }}&lt;/ref&gt;

== Izvori, reference, eksterni linkovi, citati ==
{{Kineski tekst}}
{{reflist}}

* Another Royal Tomb of 'King Zheng' Discovered in Henan [http://english.people.com.cn/200209/18/eng20020918_103441.shtml]

[[Kategorija:Drevne kineske države]]</text>
      <sha1>35vn0fvlvubngnj3zgv5zyvpcgvuoih</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mjerne jedinice u Antičkoj Grčkoj</title>
    <ns>0</ns>
    <id>42933</id>
    <revision>
      <id>42669349</id>
      <parentid>42251195</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T18:48:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aca</username>
        <id>108187</id>
      </contributor>
      <comment>+</comment>
      <origin>42669349</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7723" sha1="p4a4d70mctwnsu081b6605etxtt6gl7" xml:space="preserve">Mjerne jedinice u [[antička Grčka|antičkoj Grčkoj]] su se uglavnom temeljile na mjernim jedinicama iz [[Stari Egipat|Egipta]], a kasnije su poslužile kao temelj za [[antički Rim|rimske]] mjerne jedinice.

Te su mjerne jedinice varirale od grada-države do grada-države, ali je s vremenom razvoj trgovine doveo do njihove postupne stanardizacije, pa je tako Atena već oko 500. pne. imala službene mjere po kojima su svi trgovci morali baždariti svoje vage.

== Dužina ==
Grčke mjere za dužinu su se temeljile na relativnoj dužini dijelova tijela kao što su stopalo ili prsti. Specifične vrijednosti pojedinih jedinica su ovisile o lokaciji ikli epohi (npr. u [[Egina|Egini]] je stopa ili '''pous''' iznosila 333mm, dok je u [[Atena|Ateni]] bila 296mm).&lt;ref&gt;''Measures'' in '''The Oxford Classical Dictionary''' 2003&lt;/ref&gt; Relativne proporcije, su, međutim bile istovjetne u grčkom svijetu.

Jedinice izvedene od '''dactylos''' (plural: '''dactyloi'''):

::{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin: 1em auto 1em auto; background-color: #ffffff&quot;
! Jedinica
! Grčko ime
! Ekvivalent
! Opis
|- 
| dactylos
| {{Polytonic|δάκτυλος}}
| 
| dužina prsta 
|-
| condylos
| {{Polytonic|κόνδυλος}} 
| 2 dactyloi
| srednji zglob ili prst
|-
| palaiste or doron
| {{Polytonic|παλαιστή}},{{Polytonic|δῶρον}}
| 4 dactyloi 
| dlan
|- 
| dichas or hemipodion
| {{Polytonic|διχάς}},{{Polytonic|ἡμιπόδιον}} 
| 8 dactyloi
| pola stope
|-
| lichas
| {{Polytonic|λιχάς}}
| 10 dactyloi
| raspon palca
|-
| orthodoron 
| {{Polytonic|ὀρθόδωρον}}
| 11 dactyloi
| &lt;ref name=&quot;EIM&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.eim.org.gr/html/english/metrology/history/greece.html |title=Metrology - Ancient Greece |accessdate = 02. 11. 2007. |author=Hellenic Institute of Metrology (EIM)}}&lt;/ref&gt;
|-
| spithame
| {{Polytonic|σπιθαμή}} 
| 12 dactyloi
| raspon svih prstiju
|-
| pous
| {{Polytonic|ποῦς}}
| 16 dactyloi
| stopa
|-
| pygme
| {{Polytonic|πυγμή}}
| 18 dactyloi
| lakat do baze prstiju
|-
| pygon
| {{Polytonic|πυγών}}
| 20 dactyloi
| 
|-
| pechys
| {{Polytonic|πῆχυς}}
| 24 dactyloi
| [[kubit]]
|-
| pechys basileios
| {{Polytonic|πῆχυς βασιλήιος}}
| 27 dactyloi
| kraljevski kubit 
|}

Veće jedinice izvedene od '''pous''' (plural: '''podes'''):

::{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin: 1em auto 1em auto; background-color: #ffffff&quot;
! Jedinica
! Grčko ime
! Ekvivalent
! Opis
|-
| pous
| {{Polytonic|ποῦς}}
| 16 dactyloi
| stopa
|- 
| aploun bema
| {{Polytonic|ἀπλοῦν βῆμα}} 
| 2.5 podes
| korak 
|-
| diploun bema
| {{Polytonic|διπλοῦν βῆμα}}
| 5 podes
| dvostruki korak &lt;ref name=&quot;EIM&quot;/&gt;
|-
| orgyia
| {{Polytonic|ὀργυιά}}
| 6 podes
| [[fatom]] ili raspon obje ruke
|-
| akaina
| {{Polytonic|ἄκαινα}}
| 10 podes
| &lt;ref name=&quot;EIM&quot;/&gt;
|-
| plethron
| {{Polytonic|πλέθρον}}
| 100 podes
| dužina grčkog akra
|-
| stadion
| {{Polytonic|στάδιον}}
| 600 podes
| 
|}

Atički stadion je imao dužinu 184,98 m, olimpijski stadion 192,27 m, a hodački stadion 157,50 m.&lt;ref name=&quot;EIM&quot;/&gt;. Dužine izvedene od '''stadion''' (plural: '''stadia'''):

::{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin: 1em auto 1em auto; background-color: #ffffff&quot;
! Jedinica
! Grčko ime
! Ekvivalent
! Opis
|-
| stadion
| {{Polytonic|στάδιον}}
| 600 podes
| 
|- 
| diaulos
| {{Polytonic|δίαυλος}}
| 2 stadia
| 
|-
| hippikon
| {{Polytonic|ἱππικόν}}
| 4 stadia
|
|-
| dolichos
| {{Polytonic|δόλιχος}}
| 12 stadia
|
|-
| parasanges ili [[parasang]]
| {{Polytonic|παρασάγγες}}
| 30 stadia
| adaptirano iz [[Perzija|Perzije]] 
|-
| schoinos
| {{Polytonic|σχοινός}}
| 40 stadia
| adaptirano iz [[Egipat|Egipta]] 
|}

== Površina ==
: 1 '''plethron''': tradicionalno se odnosi na količinu zemlje koju je vol s plugom mogao uzorati u jednom danu (oko 4 engleska akra); točnije, to je bila površina kvadrata čije je strana bila 100 '''podes''' ili 1 '''plethron''' dužine &lt;ref&gt;''Measures'' in '''The Oxford Classical Dictionary''' (2003)&lt;/ref&gt;.

== Volumen ==
Grci su volumen mjerili ovisno o tome da li je riječ o suhoj ili tekućoj tvari, odnosno da li je riječ o žitu ili vinu. Zajednička jedinica za oboje kroz grčku historiju bila je '''cotyle''' ili '''cotyla''' čija je apsolutna vrijednost varirala od jednog do drugog mjesta između 210 ml i 330 ml (ili 7.4-11.6 fl. oz.)&lt;ref&gt;''Measures'' in '''The Oxford Classical Dictionary''', 2003&lt;/ref&gt; :

[[Datoteka:Hoplitodromia Louvre CA214.jpg|thumb|right|200px|Amfora koja prikazuje natjecatelja kako trči na [[hoplitodrom]]u; autor Berlinski slikar, cca. 480. pne., Louvre. Prosječna vinska [[amfora]] je imala kapacitet od 40 l.]]
::'''Suhe tvari'''
::{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin: 1em auto 1em auto; background-color: #ffffff&quot;
! Jedinica
! Grčko ime
! Ekvivalent
! Opis
|- 
| [[cotyla]]
| κοτύλη
| 
| otprilike jedna čaša
|-
| choenix
| {{polytonic|χοῖνιξ}} 
| 4 cotylai
| otprilike jednodnevni obrok za čovjeka
|-
| hecteus
| {{polytonic|ἑκτεύς}}
| 8 choenixes
|
|-
| medimnos
| μέδιμνος
| 6 hecteis
|
|}

::'''Tekuće tvari'''
::{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin: 1em auto 1em auto; background-color: #ffffff&quot;
! Jedinica
! Grčko ime
! Ekvivalent
! Opis
|- 
| [[cotyla]]
| κοτύλη
|
| otprilike jedna šalica
|-
| hemichous
| {{polytonic|ἡμίχουν}}
| 6 cotylai
|
|-
| chous
| {{polytonic|χοῦς}}
| 12 cotylai
|
|-
| metretes
| μετρητής
| 144 cotylai
| otprilike 1 [[amfora]] vina
|-
|}

== Masa ==
Mjere za masu se najčešće vezuju uz valute jer su one u praviolu sadržavale točno određenu količinu određenog metala. Tako je u engleskom jeziku funta bila i valuta i mjerna jedinica za masu. Grčke mjere za masu su također vezane uz grčke valute, iako je porijeklo grčkih standarda predmet rasprave&lt;ref name=&quot;Weights' 2003&quot;&gt;''Weights'' in '''The Oxford Classical Dictionary''' (2003)&lt;/ref&gt;. Postojala su dva dominantna standarda za masu u istočnom Mediteranu - standard koji je nastao na [[Eubeja|Eubeji]] i koga je na [[Atika|Atiku]] uveo [[Solon]], te standard koji je nastao u [[Egina]]. Atički/eubejski standard se navodno temeljio na klasu ječma, gdje je bilo dvanaest '''obola'''. Međutim, vage koje su pronašli historičari i arheolozi ukazuju na varrijacije od teoretskih standarda. Tablica standarda temeljena na teoriji je sljedeća&lt;ref name=&quot;Weights' 2003&quot;/&gt;: 
::{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin: 1em auto 1em auto; background-color: #ffffff&quot;
! Jedinica
! Grčko ime
| Ekvivalent
! Atički/eubejski standard
! Eginski standard
|-
| obol ili [[obolus]]
| ὀβολός
| 
| 0,72g
| 1,05g
|-
| [[grčka drahma|drahma]] 
| δραχμή
| 6 obola
| 4,31g
| 6,3g
|-
| mina
| μνέα
| 100 drahmi
| 431g
| 630g
|-
| talent/talanat 
|τάλαντον
| 60 mini
| 25,86&amp;nbsp;kg
| 37.8&amp;nbsp;kg
|}

== Izvori ==
{{Reflist|2}}

== Vanjske veze ==
* {{cite web | title=History 310: Greek Coinage and Measures | work=History/Classics 310 | url=http://www.tulane.edu/~august/H310/handouts/Coinage.htm | access-date=2008-04-25 | archivedate=2015-05-04 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20150504125619/http://www.tulane.edu/~august/H310/handouts/Coinage.htm | deadurl=yes }}
* {{cite web |author=Porter, John |title=Greek and Roman Weights, Measures and Currency |url=http://homepage.usask.ca/~jrp638/CourseNotes/weightsmeasures.html |access-date=2008-04-25 |archivedate=2007-08-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070806055753/http://homepage.usask.ca/~jrp638/CourseNotes/weightsmeasures.html |deadurl=yes }}

{{DEFAULTSORT:Grčka}}
[[Kategorija:Zastarjele mjerne jedinice]]
[[Kategorija:Antička Grčka|Mjerne jedinice]]</text>
      <sha1>p4a4d70mctwnsu081b6605etxtt6gl7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>The Bold Ones: The New Doctors</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43177</id>
    <revision>
      <id>42669341</id>
      <parentid>42318656</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T18:32:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aca</username>
        <id>108187</id>
      </contributor>
      <comment>+</comment>
      <origin>42669341</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5138" sha1="t1vf3fk9bo6mgznuudule9af9vw5o8j" xml:space="preserve">{{infokutija TV
| naziv_emisije = '''The Bold Ones: The New Doctors'''
| slika = [[Datoteka:Bold Ones New Docters Cast.jpg|250px]] 
| caption = Glumačka postava '''The Bold Ones: The New Doctors'''
| format = [[medicinski žanr|medicinska]] [[dramska serija|serija]]
| režija = [[Jeremy Kagan]]&lt;ref name=&quot;IMDB1&quot;&gt;{{cite web | title=imdb.com| work=The Bold Ones: The New Doctors| url=http://www.imdb.com/title/tt0063874/fullcredits#directors| access-date=November 17, 2007}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;
[[John Badham]]&lt;br /&gt;
[[Richard Benedict]]&lt;br /&gt;
[[Abner Biberman]]&lt;br /&gt;
[[Michael Caffey]]&lt;br /&gt;
[[Marvin J. Chomsky]]&lt;br /&gt;
[[Robert E. Collins]]&lt;br /&gt;
[[Daryl Duke]]&lt;br /&gt;
[[Alf Kjellin]]&lt;br /&gt;
[[Jerry Lewis]]&lt;br /&gt;
[[Don McDougall]]&lt;br /&gt;
[[Frank Pierson]]&lt;br /&gt;
[[Barry Shear]]&lt;br /&gt;
[[Jud Taylor]]
| trajanje = 60 min. s reklamama
| kreator = [[Larry Brody]]&lt;br /&gt;[[Jerry de Bono]]
| uloge = [[E. G. Marshall|E.G. Marshall]]&lt;br /&gt;[[David Hartman (TV ličnost)|David Hartman]]&lt;br /&gt;[[John Saxon (glumac)|John Saxon]] (Sezona 1-3)&lt;br /&gt;[[Robert Walden]] (Sezona 4)&lt;br /&gt;[[Julie Adams]] (Sezona 2) 
| producent = [[Douglas Benton]]&lt;br /&gt;[[Cy Chermak]]&lt;br /&gt;[[Joel Rogosin]]&lt;br /&gt;[[Robert Scheerer]] 
| izvrš._producent = [[Herbert Hirschman]] 
| uvodna_tema = [[Billy Goldenberg]]
| zemlja = {{flag|SAD}}
| kanal = [[NBC]]
| početak = [[14. 9.|14.9.]] [[1969]]. 
| kraj = [[4. 5.|4.5.]] [[1973]].
| br_serijala = 4&lt;ref name=&quot;TVIV&quot;&gt;{{cite web | title=tviv.org| work=The Bold Ones: The New Doctors| url=http://tviv.org/The_Bold_Ones:_The_New_Doctors| access-date=17. 11. 2007}}&lt;/ref&gt;.
| br_epizoda = 45&lt;ref name=&quot;TVIV&quot; /&gt;
| lista_epizoda = #Epizode
| website = 
| imdb_id = 0063874
| tv_com_id = 964
| amg_id = 284305
}}

'''''The Bold Ones: The New Doctors''''' (također poznata kao''The New Doctors'') bila je [[sjedinjene Američke Države|američka]] [[medicinski žanr|medicinska]] [[dramska serija|TV serija]] koja se originalno emitirala na programu [[NBC]]-a od 1969 do 1973&lt;ref name=&quot;TVIV&quot;&gt;{{cite web | title=tviv.org| work=The Bold Ones: The New Doctors| url=http://tviv.org/The_Bold_Ones:_The_New_Doctors| access-date=November 17, 2007}}&lt;/ref&gt;.

Glavni junak serije je bio dr. David Craig ([[E. G. Marshall|E.G. Marshall]]), uspješan i ugledan neukirurg koji je otvorio vlastitu eksluzivnu klinku zvanu ''The David Craig Institute of New Medicine''. Craigu su u njegovom poslu pomagala dva mlada suradnika - načelnik kirurgije dr. Ted Stuart ([[John Saxon (glumac)|John Saxon]]) i Paul Hunter ([[David Hartman (TV ličnost)|David Hartman]]). Dr. Stuarta je kasnije zamijenio dr. Cohen &lt;ref name=&quot;IMDB3&quot;&gt;{{cite web | title=imdb.com| work=The Bold Ones: The New Docters| url=http://www.imdb.com/title/tt0063874/plotsummary| access-date=November 17, 2007}}&lt;/ref&gt; ([[Robert Walden]]).

''The New Doctors'' je bila dio rotacijske serije ''[[The Bold Ones]]'' čiji su dio bili ''[[The Bold Ones: The Protectors|The Protectors]]'', ''[[The Bold Ones: The Lawyers|The Lawyers]]'' i ''[[The Bold Ones: The Senator|The Senator]]''. Od svih njih se ''The New Doctors'' najdugotrajnijom.

== Epizode ==
Nakon [[pilot epizoda|pilot epizode]] ''To Save a Life'' se ispostavilo da je serija veliki hit, te se snimala tri sezone.

Dolje su navedeni naslovi epizoda po sezonaa:

Popis uključuje dvodijelnu epizodu ''Five Days in the Death of Sgt. Brown, Pt. 2'', koja je bila [[televizijski crossover]] sa ''[[Ironside (TV serija)|Ironsideom]]''; prvi dio je emitiran kao epizoda ''Ironsidea'' a drugi dio kao epizoda ''New Doctors''.
{{clear}}
{{col-begin}}
{{col-2}}
=== Sezona 1 (1969-1970) ===

# To Save a Life (Pilot)
# What's the Price of a Pair of Eyes?
# Rebellion of the Body
# Man Without a Heart
# A Small Step for Man
# Crisis
# And Those Unborn
# If I Can't Sing, I'll Listen
# This Day's Child
# Dark Is the Rainbow, Loud the Silence

{{col-2}}
=== Seuona 2 (1970-1971) ===

# This Will Really Kill You
# Killer on the Loose
# Giants Never Kneel
# First: No Harm to the Patient
# In Dreams They Run
# A Matter of Priorities
# An Absence of Loneliness
# Tender Predator
{{col-end}}

{{col-begin}}
{{col-2}}
=== Sezona 3 (1971-1972) ===
 
# Broken Melody
# The Angry Man
# One Lonely Step
# Close Up
# The Convicts
# The Glass Cage
# Dagger in the Mind
# Moment of Crisis
# Short Flight to a Distant Star
# A Threatened Species
# Discovery at Fourteen

{{col-2}}

=== Sezona 4 (1972-1973) ===

# Five Days in the Death of Sgt. Brown Pt. 2. (Crossover s ''[[Ironside (TV serija)|Ironsideom]]'')
# Is This Operation Necessary?
# A Nation of Human Pincushions
# Time Bomb in the Chest
# A Standard for Manhood
# A Substitute Womb
# A Very Strange Triangle
# A Quality of Fear
# An Inalienable Right to Die
# A Purge of Madness
# End Theme
# The Velvet Prison
# Terminal Career
# A Tightrope to Tomorrow
# The Night Crawler
# And Other Things I May Not See

{{col-end}}

== Reference ==
{{Reflist|2}}

== Vanjske veze ==
* ''[http://tviv.org/The_Bold_Ones:_The_New_Doctors The Bold Ones The New Docters at TVIV]''
* {{imdb title|id=0063874}}

{{DEFAULTSORT:Bold Ones: The New Doctors}}
[[Kategorija:TV serije]]
[[Kategorija:The Bold Ones]]</text>
      <sha1>t1vf3fk9bo6mgznuudule9af9vw5o8j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>The Bold Ones: The Lawyers</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43179</id>
    <revision>
      <id>42669345</id>
      <parentid>42340856</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T18:44:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aca</username>
        <id>108187</id>
      </contributor>
      <comment>+</comment>
      <origin>42669345</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3795" sha1="mydvq3cj2a0ykh49iirvago65z7hmyi" xml:space="preserve">{{infokutija TV
| naziv_emisije = '''The Bold Ones: The Lawyers'''
| slika = 
| caption = Glumačka postava'''The Bold Ones: The Lawyers'''
| format = [[Pravosudni žanr|pravosudna]] [[dramska serija|serija]]
| režija = [[Douglas Heyes]]
| trajanje = cca. 60 min. s reklamama
| kreator = [[Jack B. Sowards]]
| uloge = [[Burl Ives]]&lt;br /&gt;[[Joseph Campanella]]&lt;br /&gt;[[James Farentino]] 
| izvrš._producent = [[Roy Huggins]]&lt;ref name=&quot;TV.com&quot;&gt;{{cite web| title=tv.com| work=The Bold Ones: The Lawyers| url=http://www.tv.com/the-bold-ones-the-lawyers/show/961/summary.html| accessmonthday=[[18. 11.|18.11.]]| accessyear=[[2007]]| access-date=2008-04-30| archive-date=2008-02-28| archive-url=https://web.archive.org/web/20080228190202/http://www.tv.com/the-bold-ones-the-lawyers/show/961/summary.html| dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; 
| uvodna_tema = [[Pete Rugolo]]
| zemlja = {{flag|Sjedinjene Države}}
| kanal = [[NBC]]
| početak = [[10. 12.|10.12.]] [[1968]]-&lt;ref name=&quot;TVIV&quot;&gt;{{cite web | title=tviv.org| work=The Bold Ones: The Lawyers| url=http://tviv.org/The_Bold_Ones:_The_Lawyers| access-date=18. 11. 2007}}&lt;/ref&gt; 
| kraj = [[13. 2.|13.2.]] [[1972]].&lt;ref name=&quot;TVIV&quot; /&gt;
| br_serijala = 3&lt;ref name=&quot;TVIV2&quot;&gt;{{cite web | title=tviv.org| work=The Bold Ones: The Lawyers| url=http://tviv.org/The_Bold_Ones:_The_Lawyers#Seasons| access-date=18. 11. 2007}}&lt;/ref&gt;
| br_epizoda = 29 (uključujući 2 pilot-filma)&lt;ref name=&quot;TVIV2&quot; /&gt;
| spisak epizoda = #Epizode
| website = 
| imdb_id = 0063873
| tv_com_id = 961
| amg_id = 284305
}}

'''The Bold Ones: The Lawyers''' (ili ''The Lawyers'') je [[sjedinjene Američke Države|američka]] [[pravosudni žanr|pravosudna]] dramska [[serija|TV-serija]] koja se originalno emitirala na NBC-u ode [[1968]]. do [[1972]].

Glavna zvijezda je bio [[Burl Ives]] kao Walter Nichols, živopisni advokat koji je unajmio dvojicu braće - Briana ([[Joseph Campanella]]) i Neila ([[James Farentino]]) kako bi mu pomogli u vođenju slučahja.

''The Lawyers'' je bila dio rotacijske serije ''[[The Bold Ones]]'', koju su činile pojedinačne TV-serije ''[[The Bold Ones: The New Doctors|The New Doctors]]'', ''[[The Bold Ones: The Protectors|The Protectors]]'' i ''[[The Bold Ones: The Senator|The Senator]]''. Tri puta je nominirana za [[Emmy Award|Emmy]] a osvojila ih je dva puta.&lt;ref name=&quot;emmys&quot;&gt;[http://www.emmys.com/awards/awardsearch.php Advanced Primetime Awards Search] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071223001622/http://www.emmys.com/awards/awardsearch.php |date=2007-12-23 }} from the [[Emmy Award]]s website&lt;/ref&gt;

== Epizode ==

Dolje su navedeni naslovi epizoda po sezonama:

{{col-begin}}
{{col-2}}
=== Pilot filmovi ===

# The Sound of Anger
# The Whole World Is Watching

{{col-2}}
=== Sezona 1 (1969-1970) ===

# A Game of Chance
# The People Against Ortega
# The Crowd Pleaser
# Rockford Riddle
# Shriek of Silence
# Trial of a Mafioso
# Point of Honor
# The Shattered Image
{{col-end}}

{{col-begin}}
{{col-2}}
=== Sezona 2 (1970-1971) ===
 
# The Verdict
# Panther in a Cage
# Trial of a Pfc.
# The People Against Dr. Chapman
# The Loneliness Racket
# The Search for Leslie Grey
# The Hyland Confession
# The Price of Justice

{{col-2}}

=== Sezona 3 (1971-1972) ===

# The Invasion of Kevin Ireland
# The Strange Secret of Yermo Hill
# Hall of Justice
# In Defense of Ellen McKay
# By Reason of Insanity
# Justice Is a Sometime Thing
# The Letter of the Law
# The Long Morning After Pt. 1
# The Long Morning After Pt. 2
# In Sudden Darkness
# Lisa, I Hardly Knew You

{{col-end}}

== Reference ==
{{Reflist|2}}

== Vanjske veze ==
* ''[http://tviv.org/The_Bold_Ones:_The_Lawyers The Bold Ones: The Lawyers at TVIV]''
* {{imdb title|id=0063873}}

{{DEFAULTSORT:Bold Ones: The Lawyers}}
[[Kategorija:TV serije]]
[[Kategorija:The Bold Ones]]</text>
      <sha1>mydvq3cj2a0ykh49iirvago65z7hmyi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>42669358</id>
      <parentid>42669345</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T18:59:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aca</username>
        <id>108187</id>
      </contributor>
      <comment>+</comment>
      <origin>42669358</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3738" sha1="t2r4pn51o3ifi0rddn6qhmh1d8othb9" xml:space="preserve">{{infokutija TV
| naziv_emisije = '''The Bold Ones: The Lawyers'''
| slika = 
| caption = Glumačka postava'''The Bold Ones: The Lawyers'''
| format = [[Pravosudni žanr|pravosudna]] [[dramska serija|serija]]
| režija = [[Douglas Heyes]]
| trajanje = cca. 60 min. s reklamama
| kreator = [[Jack B. Sowards]]
| uloge = [[Burl Ives]]&lt;br /&gt;[[Joseph Campanella]]&lt;br /&gt;[[James Farentino]] 
| izvrš._producent = [[Roy Huggins]]&lt;ref name=&quot;TV.com&quot;&gt;{{cite web| title=tv.com| work=The Bold Ones: The Lawyers| url=http://www.tv.com/the-bold-ones-the-lawyers/show/961/summary.html|access-date=2008-04-30| archive-date=2008-02-28| archive-url=https://web.archive.org/web/20080228190202/http://www.tv.com/the-bold-ones-the-lawyers/show/961/summary.html| dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; 
| uvodna_tema = [[Pete Rugolo]]
| zemlja = {{flag|Sjedinjene Države}}
| kanal = [[NBC]]
| početak = [[10. 12.|10.12.]] [[1968]]-&lt;ref name=&quot;TVIV&quot;&gt;{{cite web | title=tviv.org| work=The Bold Ones: The Lawyers| url=http://tviv.org/The_Bold_Ones:_The_Lawyers| access-date=18. 11. 2007}}&lt;/ref&gt; 
| kraj = [[13. 2.|13.2.]] [[1972]].&lt;ref name=&quot;TVIV&quot; /&gt;
| br_serijala = 3&lt;ref name=&quot;TVIV2&quot;&gt;{{cite web | title=tviv.org| work=The Bold Ones: The Lawyers| url=http://tviv.org/The_Bold_Ones:_The_Lawyers#Seasons| access-date=18. 11. 2007}}&lt;/ref&gt;
| br_epizoda = 29 (uključujući 2 pilot-filma)&lt;ref name=&quot;TVIV2&quot; /&gt;
| spisak epizoda = #Epizode
| website = 
| imdb_id = 0063873
| tv_com_id = 961
| amg_id = 284305
}}

'''The Bold Ones: The Lawyers''' (ili ''The Lawyers'') je [[sjedinjene Američke Države|američka]] [[pravosudni žanr|pravosudna]] dramska [[serija|TV-serija]] koja se originalno emitirala na NBC-u ode [[1968]]. do [[1972]].

Glavna zvijezda je bio [[Burl Ives]] kao Walter Nichols, živopisni advokat koji je unajmio dvojicu braće - Briana ([[Joseph Campanella]]) i Neila ([[James Farentino]]) kako bi mu pomogli u vođenju slučahja.

''The Lawyers'' je bila dio rotacijske serije ''[[The Bold Ones]]'', koju su činile pojedinačne TV-serije ''[[The Bold Ones: The New Doctors|The New Doctors]]'', ''[[The Bold Ones: The Protectors|The Protectors]]'' i ''[[The Bold Ones: The Senator|The Senator]]''. Tri puta je nominirana za [[Emmy Award|Emmy]] a osvojila ih je dva puta.&lt;ref name=&quot;emmys&quot;&gt;[http://www.emmys.com/awards/awardsearch.php Advanced Primetime Awards Search] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071223001622/http://www.emmys.com/awards/awardsearch.php |date=2007-12-23 }} from the [[Emmy Award]]s website&lt;/ref&gt;

== Epizode ==

Dolje su navedeni naslovi epizoda po sezonama:

{{col-begin}}
{{col-2}}
=== Pilot filmovi ===

# The Sound of Anger
# The Whole World Is Watching

{{col-2}}
=== Sezona 1 (1969-1970) ===

# A Game of Chance
# The People Against Ortega
# The Crowd Pleaser
# Rockford Riddle
# Shriek of Silence
# Trial of a Mafioso
# Point of Honor
# The Shattered Image
{{col-end}}

{{col-begin}}
{{col-2}}
=== Sezona 2 (1970-1971) ===
 
# The Verdict
# Panther in a Cage
# Trial of a Pfc.
# The People Against Dr. Chapman
# The Loneliness Racket
# The Search for Leslie Grey
# The Hyland Confession
# The Price of Justice

{{col-2}}

=== Sezona 3 (1971-1972) ===

# The Invasion of Kevin Ireland
# The Strange Secret of Yermo Hill
# Hall of Justice
# In Defense of Ellen McKay
# By Reason of Insanity
# Justice Is a Sometime Thing
# The Letter of the Law
# The Long Morning After Pt. 1
# The Long Morning After Pt. 2
# In Sudden Darkness
# Lisa, I Hardly Knew You

{{col-end}}

== Reference ==
{{Reflist|2}}

== Vanjske veze ==
* ''[http://tviv.org/The_Bold_Ones:_The_Lawyers The Bold Ones: The Lawyers at TVIV]''
* {{imdb title|id=0063873}}

{{DEFAULTSORT:Bold Ones: The Lawyers}}
[[Kategorija:TV serije]]
[[Kategorija:The Bold Ones]]</text>
      <sha1>t2r4pn51o3ifi0rddn6qhmh1d8othb9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>The Bold Ones: The Protectors</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43180</id>
    <revision>
      <id>42669354</id>
      <parentid>42253199</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T18:52:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aca</username>
        <id>108187</id>
      </contributor>
      <comment>+</comment>
      <origin>42669354</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3128" sha1="jdio57gpr4lwhnoekhar3kogpqcqdip" xml:space="preserve">:''Ne zamijeniti je s britanskom [[ITC Entertainment|ITC]]-jevonm TV-serijom '''[[The Protectors]]'''.''
{{Infokutija TV
| naziv_emisije = '''The Bold Ones: The Protectors'''
| slika = 
| caption = The Cast of '''The Bold Ones: The Protectors'''
| format = [[kriminalistički žanr|kriminalistička]] [[dramska serija|serija]]
| režija = [[Daryl Duke]]&lt;ref name=&quot;Tv.com&quot;&gt;{{cite web| title=Tv.com| work=The Bold Ones: The Protectors| url=http://www.tv.com/the-bold-ones-the-protectors/show/963/cast.html?flag=2&amp;tag=subtabs;writers_directors| access-date=November 23, 2007}}{{Dead link|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;[[Lamont Johnson]]&lt;ref name=&quot;Tv.com&quot; /&gt;
| trajanje = cca. 60 min. s reklamama 
| kreator = [[Jack Laird]]
| uloge = [[Leslie Nielsen]]&lt;br /&gt;[[Hari Rhodes]]
| producent = [[Jack Laird]]&lt;ref name=&quot;IMDB&quot;&gt;{{cite web | title=imdb.com| work=The Bold Ones: The Protectors| url=http://www.imdb.com/title/tt0063875/#comment| access-date=November 19, 2007}}&lt;/ref&gt; 
| zemlja = {{flag|SAD}}
| kanal = [[NBC]]
| početak = [[22. 2.|22.2.]] [[1969]].&lt;ref name=&quot;TVIV&quot;&gt;{{cite web | title=tviv.org| work=The Bold Ones: The Protectors| url=http://tviv.org/The_Bold_Ones:_The_Protectors| access-date=19. 11. 2007}}&lt;/ref&gt; 
| kraj = [[8. 3.|8.3.]] [[1970]].&lt;ref name=&quot;TVIV&quot; /&gt;
| br_serijala = 1&lt;ref name=&quot;TVIV2&quot;&gt;{{cite web | title=tviv.org| work=The Bold Ones: The Protectors| url=http://tviv.org/The_Bold_Ones:_The_Protectors#Seasons| access-date=November 19, 2007}}&lt;/ref&gt;
| br_epizoda = 7 (uključujući pilot)&lt;ref name=&quot;TVIV2&quot; /&gt;
| spisak epizoda = #Epizode
| website = 
| imdb_id = 0063875
| tv_com_id = 963
| amg_id = 284305
}}

'''''The Bold Ones: The Protectors''''' (također poznat kao ''The Protectors'', ''Deadlock'' ili ''The Law Enforcers'') je [[sjedinjene Američke Države|američka]] [[kriminalistički žanr|kriminalistička dramska]] [[serija]] koja se emitirala na programu [[NBC]]-a od 1969 do 1970.

Protahonist je bio Sam Danforth ([[Leslie Nielsen]]), konzervativni zamjenik šefa policije koga je uprava jednog kalifornijskog grada imenovala da smanji rastući kriminal. Tokom serije se on sukobljavao s gradskim tužiteljem, liberalnim crncem po imenu William Washburn ([[Hari Rhodes]]).

''The Protectors'' je bio dio rotacijske serije ''[[The Bold Ones]]'' koju su činile pojedinačne serije ''[[The Bold Ones: The New Doctors|The New Doctors]]'', ''[[The Bold Ones: The Lawyers|The Lawyers]]'' i ''[[The Bold Ones: The Senator|The Senator]]''. Od svih njih je bila najneuspješnija, te je skinuta s programa nakon samo šest epizoda.

== Epizode ==
=== Pilot ===
# Deadlock

=== Sezona 1 ===
# A Case of Good Whiskey at Christmas Time
# If I Should Wake Before I Die
# Draw a Straight Man
# The Carrier
# A Thing Not of God
# Memo from the Class of '76

== References ==
{{Reflist|2}}

== Vanjske veze ==

* ''[http://tviv.org/The_Bold_Ones:_The_Protectors The Bold Ones: The Protectors at TVIV]''
* {{imdb title|id=0063875}}

[en:The Bold Ones: The Protectors]

{{DEFAULTSORT:Bold Ones: The Protectors}}
[[Kategorija:TV serije]]
[[Kategorija:The Bold Ones]]</text>
      <sha1>jdio57gpr4lwhnoekhar3kogpqcqdip</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>42669355</id>
      <parentid>42669354</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T18:53:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aca</username>
        <id>108187</id>
      </contributor>
      <comment>/* Vanjske veze */</comment>
      <origin>42669355</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3092" sha1="mppnpytvanvg4ldkgpveu58okgrkh80" xml:space="preserve">:''Ne zamijeniti je s britanskom [[ITC Entertainment|ITC]]-jevonm TV-serijom '''[[The Protectors]]'''.''
{{Infokutija TV
| naziv_emisije = '''The Bold Ones: The Protectors'''
| slika = 
| caption = The Cast of '''The Bold Ones: The Protectors'''
| format = [[kriminalistički žanr|kriminalistička]] [[dramska serija|serija]]
| režija = [[Daryl Duke]]&lt;ref name=&quot;Tv.com&quot;&gt;{{cite web| title=Tv.com| work=The Bold Ones: The Protectors| url=http://www.tv.com/the-bold-ones-the-protectors/show/963/cast.html?flag=2&amp;tag=subtabs;writers_directors| access-date=November 23, 2007}}{{Dead link|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;[[Lamont Johnson]]&lt;ref name=&quot;Tv.com&quot; /&gt;
| trajanje = cca. 60 min. s reklamama 
| kreator = [[Jack Laird]]
| uloge = [[Leslie Nielsen]]&lt;br /&gt;[[Hari Rhodes]]
| producent = [[Jack Laird]]&lt;ref name=&quot;IMDB&quot;&gt;{{cite web | title=imdb.com| work=The Bold Ones: The Protectors| url=http://www.imdb.com/title/tt0063875/#comment| access-date=November 19, 2007}}&lt;/ref&gt; 
| zemlja = {{flag|SAD}}
| kanal = [[NBC]]
| početak = [[22. 2.|22.2.]] [[1969]].&lt;ref name=&quot;TVIV&quot;&gt;{{cite web | title=tviv.org| work=The Bold Ones: The Protectors| url=http://tviv.org/The_Bold_Ones:_The_Protectors| access-date=19. 11. 2007}}&lt;/ref&gt; 
| kraj = [[8. 3.|8.3.]] [[1970]].&lt;ref name=&quot;TVIV&quot; /&gt;
| br_serijala = 1&lt;ref name=&quot;TVIV2&quot;&gt;{{cite web | title=tviv.org| work=The Bold Ones: The Protectors| url=http://tviv.org/The_Bold_Ones:_The_Protectors#Seasons| access-date=November 19, 2007}}&lt;/ref&gt;
| br_epizoda = 7 (uključujući pilot)&lt;ref name=&quot;TVIV2&quot; /&gt;
| spisak epizoda = #Epizode
| website = 
| imdb_id = 0063875
| tv_com_id = 963
| amg_id = 284305
}}

'''''The Bold Ones: The Protectors''''' (također poznat kao ''The Protectors'', ''Deadlock'' ili ''The Law Enforcers'') je [[sjedinjene Američke Države|američka]] [[kriminalistički žanr|kriminalistička dramska]] [[serija]] koja se emitirala na programu [[NBC]]-a od 1969 do 1970.

Protahonist je bio Sam Danforth ([[Leslie Nielsen]]), konzervativni zamjenik šefa policije koga je uprava jednog kalifornijskog grada imenovala da smanji rastući kriminal. Tokom serije se on sukobljavao s gradskim tužiteljem, liberalnim crncem po imenu William Washburn ([[Hari Rhodes]]).

''The Protectors'' je bio dio rotacijske serije ''[[The Bold Ones]]'' koju su činile pojedinačne serije ''[[The Bold Ones: The New Doctors|The New Doctors]]'', ''[[The Bold Ones: The Lawyers|The Lawyers]]'' i ''[[The Bold Ones: The Senator|The Senator]]''. Od svih njih je bila najneuspješnija, te je skinuta s programa nakon samo šest epizoda.

== Epizode ==
=== Pilot ===
# Deadlock

=== Sezona 1 ===
# A Case of Good Whiskey at Christmas Time
# If I Should Wake Before I Die
# Draw a Straight Man
# The Carrier
# A Thing Not of God
# Memo from the Class of '76

== References ==
{{Reflist|2}}

== Vanjske veze ==

* ''[http://tviv.org/The_Bold_Ones:_The_Protectors The Bold Ones: The Protectors at TVIV]''
* {{imdb title|id=0063875}}

{{DEFAULTSORT:Bold Ones: The Protectors}}
[[Kategorija:TV serije]]
[[Kategorija:The Bold Ones]]</text>
      <sha1>mppnpytvanvg4ldkgpveu58okgrkh80</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>The Bold Ones: The Senator</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43188</id>
    <revision>
      <id>42669321</id>
      <parentid>42340857</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T16:09:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aca</username>
        <id>108187</id>
      </contributor>
      <comment>+</comment>
      <origin>42669321</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3163" sha1="h4figo5lwfu81w7pzbxaju94av59gwq" xml:space="preserve">{{infokutija TV
| naziv_emisije = '''The Bold Ones: The Senator'''
| slika =
| caption = [[Hal Holbrook]] kao Hays Stowe, glavni junak TV-serije''The Bold Ones: The Senator''
| format = [[politički žanr|politička]] [[dramska serija]]
| režija = [[Ernest Kinoy]]&lt;br /&gt;[[Daryl Duke]]&lt;br /&gt;[[John Badham]]
| trajanje = cca. 60 min. 
| kreator = [[S.S. Schweitzer]]&lt;ref name=&quot;Tv.com&quot;&gt;{{cite web| title=Tv.com| work=The Bold Ones: The Senator| url=http://www.tv.com/the-bold-ones-the-senator/show/962/cast.html?flag=2&amp;tag=subtabs;writers_directors| access-date=November 23, 2007}}{{Dead link|date=December 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
| uloge = [[Hal Holbrook]]&lt;br /&gt;[[Sharon Acker]]&lt;br /&gt;[[Cindy Eilbacher]]&lt;br /&gt;[[Michael Tolan]]
| producent = [[David Levinson]]&lt;ref name=&quot;Tv.com&quot; /&gt;
| zemlja = {{flag|SAD}}
| kanal = [[NBC]]
| početak = [[21. 3.|21.3.]] [[1970]].&lt;ref name=&quot;TVIV&quot;&gt;{{cite web | title=tviv.org| work=The Bold Ones: The Senator| url=http://tviv.org/The_Bold_Ones:_The_Senator| access-date=23. 11. 2007}}&lt;/ref&gt; 
| kraj = [[28. 2.|28.2.]] [[1971]].&lt;ref name=&quot;TVIV&quot; /&gt;
| br_serijala = 1&lt;ref name=&quot;TVIV2&quot;&gt;{{cite web | title=tviv.org| work=The Bold Ones: The Senator| url=http://tviv.org/The_Bold_Ones:_The_Senator#Seasons| access-date=November 23, 2007}}&lt;/ref&gt;
| br_epizoda = 9 (uključujući pilot-film)&lt;ref name=&quot;TVIV2&quot; /&gt;
| spisak epizoda = #Epizode
| website = 
| imdb_id = 0065278
| tv_com_id = 962
| amg_id = 284305
}}

'''''The Bold Ones: The Senator''''' (također poznata ''The Senator'') bila je [[sjedinjene Američke Države|američka]] [[dramska TV-serija]] [[politički žanr|političke tematike]] koja se originalno emitirala [[NBC]] od 1970. do 1971.&lt;ref name=&quot;TVIV2&quot; /&gt;. Glavnu ulogu je tumačio [[Hal Holbrook]] kao principijelni i časni američki senator Hays Stowe, .

''The Senator'' je bila dio rotacijske serije ''[[The Bold Ones]]'' u koju su još spadali ''[[The Bold Ones: The New Doctors|The New Doctors]]'', ''[[The Bold Ones: The Lawyers|The Lawyers]]'' i ''[[The Bold Ones: The Protectors|The Protectors]]''. Bila je posljednja od te četiri serije. Nominirana je za devet [[Emmy Award|Emmyja]] a osvojila njih pet.&lt;ref name=&quot;emmys&quot;&gt;[http://www.emmys.com/awards/awardsearch.php Advanced Primetime Awards Search] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071223001622/http://www.emmys.com/awards/awardsearch.php |date=2007-12-23 }} from the [[Emmy Award]]s website&lt;/ref&gt;.

Serija se temeljila na [[TV-film|TV filmu]] ''Deadlock''.

== Epizode ==
=== Pilot ===
# A Clear and Present Danger

=== Sezona 1 ===

# To Taste of Death But Once
# The Day the Lion Died
# Power Play
# A Continual Roar of Musketry Pt. 1
# A Continual Roar of Musketry Pt. 2
# Someday They'll Elect a President
# George Washington Is a Liar
# A Single Blow of the Sword

== Reference ==
&lt;references/&gt;

== Vanjske veze ==
* ''[http://tviv.org/The_Bold_Ones:_The_Senator The Bold Ones: The Senator at TVIV]''
* {{imdb title|0065278}}

{{Emmy SerijaDrama}}

{{DEFAULTSORT:Bold Ones: The Senator}}
[[Kategorija:TV serije]]
[[Kategorija:The Bold Ones]]
[[Kategorija:Serije nagrađene Emmyjem za najbolju dramsku seriju]]</text>
      <sha1>h4figo5lwfu81w7pzbxaju94av59gwq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Seksualni fetišizam</title>
    <ns>0</ns>
    <id>44939</id>
    <revision>
      <id>42669382</id>
      <parentid>42658541</parentid>
      <timestamp>2026-08-08T00:40:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aca</username>
        <id>108187</id>
      </contributor>
      <comment>+</comment>
      <origin>42669382</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4711" sha1="avik5utcolr4eioonqrl09f2l48jvmf" xml:space="preserve">'''Seksualni''' ili '''erotski fetišizam''' je seksualna privlačnost prema materijalima i predmetima koji se uobičajeno ne smatraju seksualnim; izraz je prvi upotrijebio poznati psiholog [[Alfred Binet]],&lt;ref&gt;Binet, A. (1887). Le fetishisme dans l’amour [Fetishism in love]. ''Revue Philosophie, 24,'' 143–167.&lt;/ref&gt;. Iako se fetišizam dijagnosticira kao [[parafilija]], mnogi ljudi ih prihvaćaju kao dio svog identiteta. Osim stvari predmetom fetišizma mogu biti i dijelovi tijela (što se ponekad naziva ''parcijalizam''). Seksualni fetišizam se nekad smatra poremećajem, nekad seksualnom preferencom, a ponekad i svojevrsnim dodatkom &quot;normalnim&quot; seksualnim vezama.&lt;ref name=&quot;icd&quot;&gt;[http://www.who.int/classifications/icd/en/ International Classification of Diseases (ICD)]&lt;/ref&gt;

== Predmeti fetišizma ==
[[Datoteka:High Heel Shoe.jpg|thumb|Primjer više predmeta fetišizma: ženske noge, čarape i lakirane cipele s potpeticama.]]
Predmeti fetišizma mogu biti:
* razne vrste [[odjeća|odjeće]] i [[obuća|obuće]]: cipele, čizme, visoke pete, čarape, rublje, [[Odora|odore]], [[korzet]]i, rukavice,...
* materijali za odjeću i obuću: [[koža]], [[lateks]], [[likra]], [[guma]], [[plastika]],...
* dijelovi tijela: [[Ruka|ruke]], [[Stopalo|stopala]], [[kosa]], [[oči]],..
* tjelesne tekućine
* medicinska oprema: sonde, kateteri, spekuli, klistiri, injekcije
i mnogi drugi.

== Reference ==
{{reflist}}

=== Literatura ===
&lt;div class=&quot;references-small&quot; {{#if: {{{colwidth|}}}| style=&quot;-moz-column-width:{{{colwidth}}}; -webkit-column-width:{{{colwidth}}}; column-width:{{{colwidth}}};&quot; | {{#if: {{{1|}}}| style=&quot;-moz-column-count:{{{1}}}; -webkit-column-count:{{{1}}}; column-count:{{{1}}} }};&quot; |}}&gt;
* {{Cite book | last = Steele| first = Valerie
 | authorlink = 
 | coauthors = 
 | editor = 
 | others = 
 | title = Fetish: Fashion, Sex, and Power
 | origdate = 
 | origyear = 
 | origmonth = 
 | url = https://archive.org/details/fetishfashionsex0000stee
 | format = 
 | accessdate = 
 | edition = 
 | date = 
 | year = 1995
 | month = 
 | publisher = Oxford University Press
 | location = 
 | language = 
 | isbn = 0-19-509044-6
 | doi =
 | pages = 
 | chapter = 
 | chapterurl = 
 | quote =
 }}
* {{Cite book | last = Utley| first = Larry
 | authorlink = 
 | coauthors = Carey-Adamme, Autumn
 | editor = 
 | others = 
 | title = Fetish Fashion: Undressing the Corset
 | origdate = 
 | origyear = 
 | origmonth = 
 | url = https://archive.org/details/fetishfashionund0000larr
 | format = 
 | accessdate = 
 | edition = 
 | date = 
 | year = 2002
 | month = 
 | publisher = Green Candy Press
 | location = 
 | language = 
 | isbn = 1-931160-06-6
 | doi =
 | pages = 
 | chapter = 
 | chapterurl = 
 | quote =
 }}
* {{Cite book | last = Gates| first = Katharine
 | authorlink = 
 | coauthors = 
 | editor = 
 | others = 
 | title = Deviant Desires: Incredibly Strange Sex
 | origdate = 
 | origyear = 
 | origmonth = 
 | url = 
 | format = 
 | accessdate = 
 | edition = 
 | date = 
 | year = 
 | month = 
 | publisher = Juno Books
 | location = 
 | language = 
 | isbn = 1-890451-03-7
 | doi =
 | pages = 
 | chapter = 
 | chapterurl = 
 | quote =
 }}
* {{Cite book | last = Love| first = Brenda
 | authorlink = 
 | coauthors = 
 | editor = 
 | others = 
 | title = The Encyclopedia of Unusual Sex Practices
 | origdate = 
 | origyear = 
 | origmonth = 
 | url = https://archive.org/details/isbn_9781569800119
 | format = 
 | accessdate = 
 | edition = 
 | date = 
 | year = 1994
 | month = 
 | publisher = Barricade Books
 | location = 
 | language = 
 | isbn = 1-56980-011-1
 | doi =
 | pages = 
 | chapter = 
 | chapterurl = 
 | quote =
 }}
* {{Cite book | last = Kaplan| first = Louise J.
 | authorlink = 
 | coauthors = 
 | editor = 
 | others = 
 | title = Female Perversions: the temptations of Emma Bovary
 | origdate = 
 | origyear = 
 | origmonth = 
 | url = https://archive.org/details/femaleperversion00kapl_0
 | format = 
 | accessdate = 
 | edition = 
 | date = 
 | year = 1991
 | month = 
 | publisher = Doubleday
 | location = New York
 | language = 
 | isbn = 0-385-26233-7
 | doi =
 | pages = 
 | chapter = 
 | chapterurl = 
 | quote =
 }}

== Vanjske veze ==
{{Commonscat|Sexual fetishism}}
* [http://www.aphrodisiology.com/aol-fetishes Most Common Fetishes] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070221135508/http://www.aphrodisiology.com/aol-fetishes |date=2007-02-21 }} - an analysis of the AOL search data gives some idea of which fetishes are most common.
* [http://www.zentickling.com Zen Tickling] - an example of a website that creates tickling fetish videos and clips.

{{parafilije}}

[[Kategorija:Seksualni fetišizam| ]]
[[Kategorija:Parafilije]]</text>
      <sha1>avik5utcolr4eioonqrl09f2l48jvmf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>M.I.A. (pjevačica)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>45499</id>
    <revision>
      <id>42669342</id>
      <parentid>41564390</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T18:34:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aca</username>
        <id>108187</id>
      </contributor>
      <comment>+</comment>
      <origin>42669342</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4670" sha1="ev6t4qmn3zo5ej9n82jdnow5e10rs6c" xml:space="preserve">{{Infokutija02 muzičar
| ime                = M.I.A.
| slika                 = M.i.a.1.jpg
| opis_slike            = M.I.A. at the [[Siren Music Festival]] in July 2007
| Img_size            = &lt;!-- Only for images narrower than 220 pixels --&gt;
| Landscape           = yes
| tip          = solo_singer
| Birth_name          = Mathangi Arulpragasam
| druga_imena               = M.I.A., MIA, Maya Arulpragasam
| datum_rođenja                = {{birth date and age|1975|7|17|df=yes}}&lt;ref name=&quot;imdbmia&quot;&gt;{{cite web | title=  M.I.A | work=  IMDb | url=http://www.imdb.com/name/nm1756665/ |access-date=4. 6. 2008}}&lt;/ref&gt;
| mesto_rođenja = [[Londonska općina Hounslow|Hounslow]], [[London]], UK|
| žanr = [[Alternativna muzika|Alternativa]], [[Elektronska muzika|elektronika]], [[Alternativni hip hop]], [[jungle muzika|Jungle]], [[Dancehall]], [[Folk (muzika)|Folk]], [[Alternativni Dance]], [[Indie muzika|Indie]]
| zanimanje          = [[pjevač]]ica, [[muzički producent|producentica]], [[kantautor]]ica, [[slikar]]ica
| period        = 2000–
| label               = [[XL Recordings]] (2004 – present)&lt;br /&gt;[[Interscope Records]] (2005 – present)&lt;br /&gt;Showbiz Records (2003)
| URL                 = [http://www.miauk.com miauk.com]
| Notable instruments =
}}

'''Mathangi &quot;Maya&quot; Arulpragasam''' ([[17. 7.|17.7.]] [[1975]].-) je [[ujedinjeno Kraljevstvo|britanska]] [[pjevač]]ica, [[muzički producent|producentica]], [[kantautor]]ica/[[kompozitor]]ica i [[likovna umjetnica]]. Porijeklom je [[Tamili Šri Lanke|Tamilka]] sa [[Šri Lanka|Šri Lanke]]. Najpoznatija je po umjetničkom imenu '''M.I.A.''', a njen opus je poznat po miješanju raznorodnih žanrova.

Prije 2002. je bila uspješna likovna umjetnica, a početkom 2004. je postala poznata tako što je promicala [[file-sharing]] svojih singlica &quot;[[Galang]]&quot; i &quot;[[Sunshowers]]&quot; na [[Internet]]u.&lt;ref name=&quot;stylusmiaarularreview&quot;&gt;{{cite web | author= Timmermann, Josh | title= M.I.A. - Arular – Review – Stylus Magazine | work= Stylus Magazine | url= http://www.stylusmagazine.com/review.php?ID=2772 | date= [[24. 2.|24.2.]] [[2005]] | 6=  | accessmonthday= [[24. 12.|24.12.]] | accessyear= [[2007]] | access-date= 2008-06-29 | archivedate= 2005-02-27 | archiveurl= https://web.archive.org/web/20050227160624/http://www.stylusmagazine.com/review.php?ID=2772 | deadurl= yes }}&lt;/ref&gt; Godine 2005. je njen debitantski album ''[[Arular]]'' bio nominiran za [[Mercury Prize]]. Njen drugi album ''[[Kala (album)|Kala]]'' je bio izdan 2007.

== Reference ==
{{reflist|2}}

=== Literatura ===
&lt;div class=&quot;references-small&quot;&gt;
* {{note|1}} Arulpragasam, Maya (2002). ''M.I.A. No. 10'' (Paperback ed.). Pocko Editions. {{ISBN|1-903977-10-X}}
&lt;/div&gt;

== Vanjske veze ==
{{Commonscat|M.I.A.}}
* [http://www.miauk.com Službena stranica] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110225121525/http://miauk.com/ |date=2011-02-25 }}
* {{MySpace-music|mia|M.I.A.}}
* {{IMDb ime|id=1756665|name=M.I.A.}}
* [[lyricwiki:M.I.A.|M.I.A.]] na [[LyricWiki]]ju

'''Intervjui''':
* [https://web.archive.org/web/20050317044856/http://www.pitchforkmedia.com/interviews/m/mia-05/ Pitchforkmedia Interview: M.I.A.]—''[[Pitchfork Media]]'', 2005
* [https://archive.today/20130104083726/www.newyorker.com/critics/music/?041122crmu_music Bingo In Swansea]—''[[The New Yorker]]'', 2004
* [http://niralimagazine.com/2004/10/not-so-missing-in-action/ Not-So Missing In Action] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080513082654/http://niralimagazine.com/2004/10/not-so-missing-in-action/ |date=2008-05-13 }}—''Nirali Magazine'', 2004
* [http://popwherry.blogspot.com/2005/02/are-you-lesbian-no-im-making-music.html M.I.A. Interview] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071225090717/http://popwherry.blogspot.com/2005/02/are-you-lesbian-no-im-making-music.html |date=2007-12-25 }}—2005
* [http://www.rollingstone.com/news/story/8957274/mia/ Guerrilla Goddess] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090126151101/http://www.rollingstone.com/news/story/8957274/mia/ |date=2009-01-26 }}—''[[Rolling Stone]]'', 2005
* [http://sl2uk.com/content/mia.shtml MIA speaks to aSHANTI OMkar&quot; 2005] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070218041457/http://sl2uk.com/content/mia.shtml |date=2007-02-18 }}
* [http://www.exclaim.ca/articles/multiarticlesub.aspx?csid1=114&amp;csid2=946&amp;fid1=27365 Exclaim! Magazine - Web Exclusive Interview]—''[[Exclaim!]]'', 2007 
* [http://www.cbc.ca/thehour/video.php?id=1731 M.I.A. Interview] on ''[[The Hour]]'' with [[George Stroumboulopoulos]]

{{M.I.A.}}

{{Lifetime|1975||Mia}}

[[Kategorija:Reperi]]
[[Kategorija:Britanski slikari]]
[[Kategorija:Rođeni 1975.]]</text>
      <sha1>ev6t4qmn3zo5ej9n82jdnow5e10rs6c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>42669343</id>
      <parentid>42669342</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T18:35:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aca</username>
        <id>108187</id>
      </contributor>
      <comment>+</comment>
      <origin>42669343</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4589" sha1="pif9hj5n83shmdu7vkjrl8kdvtd0l5m" xml:space="preserve">{{Infokutija02 muzičar
| ime                = M.I.A.
| slika                 = M.i.a.1.jpg
| opis_slike            = M.I.A. at the [[Siren Music Festival]] in July 2007
| Img_size            = &lt;!-- Only for images narrower than 220 pixels --&gt;
| Landscape           = yes
| tip          = solo_singer
| Birth_name          = Mathangi Arulpragasam
| druga_imena               = M.I.A., MIA, Maya Arulpragasam
| datum_rođenja                = {{birth date and age|1975|7|17|df=yes}}&lt;ref name=&quot;imdbmia&quot;&gt;{{cite web | title=  M.I.A | work=  IMDb | url=http://www.imdb.com/name/nm1756665/ |access-date=4. 6. 2008}}&lt;/ref&gt;
| mesto_rođenja = [[Londonska općina Hounslow|Hounslow]], [[London]], UK|
| žanr = [[Alternativna muzika|Alternativa]], [[Elektronska muzika|elektronika]], [[Alternativni hip hop]], [[jungle muzika|Jungle]], [[Dancehall]], [[Folk (muzika)|Folk]], [[Alternativni Dance]], [[Indie muzika|Indie]]
| zanimanje          = [[pjevač]]ica, [[muzički producent|producentica]], [[kantautor]]ica, [[slikar]]ica
| period        = 2000–
| label               = [[XL Recordings]] (2004 – present)&lt;br /&gt;[[Interscope Records]] (2005 – present)&lt;br /&gt;Showbiz Records (2003)
| URL                 = [http://www.miauk.com miauk.com]
| Notable instruments =
}}

'''Mathangi &quot;Maya&quot; Arulpragasam''' ([[17. 7.|17.7.]] [[1975]].-) je [[ujedinjeno Kraljevstvo|britanska]] [[pjevač]]ica, [[muzički producent|producentica]], [[kantautor]]ica/[[kompozitor]]ica i [[likovna umjetnica]]. Porijeklom je [[Tamili Šri Lanke|Tamilka]] sa [[Šri Lanka|Šri Lanke]]. Najpoznatija je po umjetničkom imenu '''M.I.A.''', a njen opus je poznat po miješanju raznorodnih žanrova.

Prije 2002. je bila uspješna likovna umjetnica, a početkom 2004. je postala poznata tako što je promicala [[file-sharing]] svojih singlica &quot;[[Galang]]&quot; i &quot;[[Sunshowers]]&quot; na [[Internet]]u.&lt;ref name=&quot;stylusmiaarularreview&quot;&gt;{{cite web | author= Timmermann, Josh | title= M.I.A. - Arular – Review – Stylus Magazine | work= Stylus Magazine | url= http://www.stylusmagazine.com/review.php?ID=2772 | date= 24. 2. 2005| access-date= 2008-06-29 | archivedate= 2005-02-27 | archiveurl= https://web.archive.org/web/20050227160624/http://www.stylusmagazine.com/review.php?ID=2772 | deadurl= yes }}&lt;/ref&gt; Godine 2005. je njen debitantski album ''[[Arular]]'' bio nominiran za [[Mercury Prize]]. Njen drugi album ''[[Kala (album)|Kala]]'' je bio izdan 2007.

== Reference ==
{{reflist|2}}

=== Literatura ===
&lt;div class=&quot;references-small&quot;&gt;
* {{note|1}} Arulpragasam, Maya (2002). ''M.I.A. No. 10'' (Paperback ed.). Pocko Editions. {{ISBN|1-903977-10-X}}
&lt;/div&gt;

== Vanjske veze ==
{{Commonscat|M.I.A.}}
* [http://www.miauk.com Službena stranica] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110225121525/http://miauk.com/ |date=2011-02-25 }}
* {{MySpace-music|mia|M.I.A.}}
* {{IMDb ime|id=1756665|name=M.I.A.}}
* [[lyricwiki:M.I.A.|M.I.A.]] na [[LyricWiki]]ju

'''Intervjui''':
* [https://web.archive.org/web/20050317044856/http://www.pitchforkmedia.com/interviews/m/mia-05/ Pitchforkmedia Interview: M.I.A.]—''[[Pitchfork Media]]'', 2005
* [https://archive.today/20130104083726/www.newyorker.com/critics/music/?041122crmu_music Bingo In Swansea]—''[[The New Yorker]]'', 2004
* [http://niralimagazine.com/2004/10/not-so-missing-in-action/ Not-So Missing In Action] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080513082654/http://niralimagazine.com/2004/10/not-so-missing-in-action/ |date=2008-05-13 }}—''Nirali Magazine'', 2004
* [http://popwherry.blogspot.com/2005/02/are-you-lesbian-no-im-making-music.html M.I.A. Interview] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071225090717/http://popwherry.blogspot.com/2005/02/are-you-lesbian-no-im-making-music.html |date=2007-12-25 }}—2005
* [http://www.rollingstone.com/news/story/8957274/mia/ Guerrilla Goddess] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090126151101/http://www.rollingstone.com/news/story/8957274/mia/ |date=2009-01-26 }}—''[[Rolling Stone]]'', 2005
* [http://sl2uk.com/content/mia.shtml MIA speaks to aSHANTI OMkar&quot; 2005] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070218041457/http://sl2uk.com/content/mia.shtml |date=2007-02-18 }}
* [http://www.exclaim.ca/articles/multiarticlesub.aspx?csid1=114&amp;csid2=946&amp;fid1=27365 Exclaim! Magazine - Web Exclusive Interview]—''[[Exclaim!]]'', 2007 
* [http://www.cbc.ca/thehour/video.php?id=1731 M.I.A. Interview] on ''[[The Hour]]'' with [[George Stroumboulopoulos]]

{{M.I.A.}}

{{Lifetime|1975||Mia}}

[[Kategorija:Reperi]]
[[Kategorija:Britanski slikari]]
[[Kategorija:Rođeni 1975.]]</text>
      <sha1>pif9hj5n83shmdu7vkjrl8kdvtd0l5m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bruce Willis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>45689</id>
    <revision>
      <id>42669313</id>
      <parentid>42232335</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T15:11:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aca</username>
        <id>108187</id>
      </contributor>
      <comment>+</comment>
      <origin>42669313</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33146" sha1="tnzwzilwelgvbcbvjp29wm5vdky5rip" xml:space="preserve">{{Infokutija02 glumac
| slika = Bruce Willis by Gage Skidmore.jpg
| opis = Willis na konvenciji [[San Diego Comic-Con International]]
| ime_po_rođenju    = Walter Bruce Willis
| datum_rođenja    = {{birth date and age|1955|3|19|df=y}}
| mjesto_rođenja = [[Baumholder|Američki vojni garnizon u Baumholderu]], [[Idar-Oberstein]], [[Zapadna Njemačka]]
| period = 1980 - 
| supružnik       = [[Demi Moore]] (1987-2000)&lt;br /&gt;[[Emma Heming]] (2009-)
| djeca = 4 (među kojima i kćer [[Rummer Willis]])
| znamenite_uloge = {{ubl|[[John McClane]] u [[Die Hard (franšiza)|''Die Hard'']]|David Addison Jr. u [[moonlighting|''Moonlighting'']]}}
| nagrade = {{awd|award=[[Primetime Emmy Award za najboljeg glavnog glumca u dramskoj seriji|Emmy za glumca u dramskoj seriji]]|year=1987|title=[[Moonlighting]]}}&lt;br /&gt;{{awd|award=[[Popis nagrada Zlatni globus: Televizija, najbolji glumac, komedija ili mjuzikl|Zlatni globus za glumca u TV-komediji ili mjuziklu]]|year=1987|title=[[Moonlighting (TV series)|Moonlighting]]}}&lt;br /&gt;{{awd|award=[[Zlatne maline 1998|Najgori glumac]]|year=1998|title=[[Armageddon (1998 film)|Armageddon]]|title2=[[Mercury Rising]]|title3=[[The Siege]]}}
}}

'''Walter Bruce Willis''' (rođen [[19. 3.|19. ožujka]] [[1955]]. u [[Idar-Oberstein]]u, [[Njemačka]]), [[sjedinjene Američke Države|američki]] glumac i pjevač. Pod svjetlima reflektora se pojavio krajem osamdesetih kao holivudski glavni, ali i sporedni glumac, osobito poznat po ulozi Johna McClanea u serijalu ''[[Die Hard|Umri muški]]''. Willis je bio u braku s [[Demi Moore]], a prije razvoda [[2000]]. su dobiil tri kćeri. Objavio je nekoliko albuma te se pojavio u nekoliko televizijskih serija. Nastupio je u preko šezdeset filmova, uključujući ''[[Pulp Fiction|Pakleni šund]]'', ''[[Sin City]]'', ''[[The Untouchables|Neslomljivi]]'', ''[[Armageddon]]'' i ''[[The Sixth Sense|Šesto čulo]]''.

Filmovi u kojima je nastupio zaradili su između 2,55 i 3,04 milijardi dolara samo na sjevernoameričkim box officeima, što ga uvrštava na šesto mjesto najuspješnijih glavnih glumaca, odnosno na osmo uključujući sporedne uloge.&lt;ref name=&quot;BOMlist&quot;&gt;{{cite web | title=Box Office Mojo | work=PEOPLE INDEX | url=http://www.boxofficemojo.com/people/?view=Actor&amp;sort=sumgross&amp;p=.htm | accessdate = 15. 01. 2008.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;The Numbers&quot;&gt;{{cite web | title=The Numbers | work=All Time Top 100 Stars at the Box Office | url=http://www.the-numbers.com/people/records/ | accessdate=15. 01. 2008. | archive-date=2009-10-26 | archive-url=https://web.archive.org/web/20091026043510/http://www.the-numbers.com/people/records/ }}&lt;/ref&gt; Tijekom karijere je osvojio mnoga priznanja te javno izrazio potporu vojnim snagama [[Sjedinjene Američke Države|Sjedinjenih Država]].

== Rani život ==
Willis je rođen u Idar-Obersteinu u [[Njemačka|Njemačkoj]] u obitelji Nijemice Marlene, koja je radila u banci, i Davida Willisa, američkog vojnika.&lt;ref name=&quot;bbcnews&quot;&gt;{{cite news | title=Surprise German visit from Willis | work=BBC News | date=[[2005-08-08]] | url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/entertainment/film/4132632.stm | accessdate = 10. 12. 2007.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;DailyM&quot;&gt;{{cite web | title=Daily Mail | work=Die Another Day: Bruce Willis | url=http://www.dailymail.co.uk/pages/live/articles/live/live.html?in_article_id=462215&amp;in_page_id=1889 | accessdate = 20. 06. 2007.}}&lt;/ref&gt; Willis je bio najstarije od četvero djece (Florence, David i Robert). Nakon što je otpušten iz vojske [[1957]]., Willisov otac je preselio obitelj u Penns Grove u [[New Jersey]], gdje je radio kao varilac i tvornički radnik.&lt;ref name=&quot;AskMen&quot;&gt;{{cite web | title=AskMen.com | work=Bruce Willis | url=http://www.askmen.com/men/entertainment/45c_bruce_willis.html | accessdate=21. 06. 2007. | archivedate=2008-02-26 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20080226055032/http://www.askmen.com/men/entertainment/45c_bruce_willis.html | deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; Roditelji su mu se rastali [[1972]]. dok je Willis bio u pubertetu.&lt;ref name=&quot;DailyM&quot;/&gt; Uvijek se izdvajao od vršnjaka, iako je mucao tijekom djetinjstva.&lt;ref name=&quot;BWillisUncut&quot;&gt;{{cite news | work=Reader's Digest | title=Bruce Willis: The Uncut Interview | url=http://www.rd.com/slikas/content/021102/bruce_willis_interview.pdf | accessdate=23. 06. 2007. }}{{Dead link|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} &lt;small&gt;'''Note''': See also [[List of stutterers]]&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt; Pohađao je Penns Grove High School u svojem rodnom gradu.&lt;ref&gt;Petersen, Melody. [http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9A02E6DF1439F93AA35756C0A961958260 &quot;Bruce Willis Drops Project, Leaving Town More Troubled&quot;], ''[[The New York Times]]'', [[May 9]], [[1997]]. Accessed [[December 2]], [[2007]]. &quot;Mr. Willis grew up in Carneys Point, attended Penns Grove High School and even worked in one of the Du Pont factories before he found fame on the television series ''Moonlighting'' and through his ''Die Hard'' films.&quot;&lt;/ref&gt; Kako se mogao bolje izraziti na pozornici gdje je prestao mucati, Willis je počeo nastupati u kazalištu, a u srednjoj školi je nastupao u dramskoj sekciji te bio predsjednik učeničkog vijeća.&lt;ref name=&quot;DigitalH&quot;&gt;{{cite web | title=Digital Hit| work=Bruce Willis | url=http://www.digitalhit.com/cr/brucewillis | accessdate = 17. 03. 2008.}}&lt;/ref&gt;

Po završetku srednje škole, počeo je raditi kao zaštitar, a kasnije i kao prijevoznik za tvornicu u Deepwateru, New Jersey.&lt;ref name=&quot;WashPostTragic&quot;&gt;{{cite news|last=Segal|first=David|title=Bruce Willis's Tragic Mask|publisher=The Washington Post|date=[[2005-03-10]]|url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/articles/A22175-2005Mar9.html|accessdate = 28. 02. 2008.}}&lt;/ref&gt; Dao je otkaz nakon mu je kolega ubijen na poslu te postao poznat po kafićima.&lt;ref name=&quot;AOLBio&quot;&gt;{{cite web | title=Moviefone | work=Bruce Willis Biography | url=http://movies.aol.com/celebrity/bruce-willis/76618/biography | accessdate=28. 02. 2008. | archivedate=2007-02-18 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20070218102012/http://movies.aol.com/celebrity/bruce-willis/76618/biography | deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; Naučio je svirati harmoniku i pridružio se R&amp;B bendu zvanom Loose Goose.&lt;ref name=&quot;DigitalH&quot;/&gt; Nakon neuspješnog pokušaja da postane privatni istražitelj (uloga koju će igrati u televizijskoj seriji ''[[Moonlighting|Slučajni partneri]]'' kao i u filmu iz [[1991]]., ''[[Prljavi igraju prljavo]]''), Willis se vratio glumi. Upisao se u dramski program na Sveučilištu Monteclair State, gdje je dobio u ulogu u produkciji ''Mačke na vrućem limenom krovu''. Napustio je školu na prvoj godini i preselio se u [[New York]].&lt;ref name=&quot;DailyM&quot;/&gt;

Willis se vratio u kafiće, no ovaj put u potrazi za honorarnim poslom.&lt;ref name=&quot;WashPostTragic&quot;/&gt; Nakon bezbroj audicija, ostvario je debi u broadwayskoj produkciji ''Neba i zemlje''. Nakon toga se pojavio u produkciji ''Fool For Love'', televizijskoj seriji ''Poroci Miamija'' i reklami za Levis'.&lt;ref name=&quot;YahooM&quot;/&gt;&lt;!--&lt;ref&gt;Commercial is shown at the end of the clip http://www.youtube.com/watch?v=e8bytZyUNyE&lt;/ref&gt; --&gt;

== Karijera ==
Willis je napustio New York i zaputio se u [[Kalifornija|Kaliforniju]] kako bi nastupio na nekoliko audicija za razne televizijske serije.&lt;ref name=&quot;DailyM&quot;/&gt; Prijavio se za seriju ''[[Moonlighting|Slučajni partneri]]'' (1985.-'89.), i u konkurenciji tri tisuće drugih glumaca dobio ulogu Davida Addisona Jr.&lt;ref name=&quot;YahooM&quot;&gt;{{cite web | title=Yahoo! Movies|work= Bruce Willis Biography|url=http://movies.yahoo.com/movie/contributor/1800018749/bio | access-date=June 21, 2007}}&lt;/ref&gt; Glavna uloga pomogla mu je da stekne status komičara, a serija se snimala pet sezona. Na vrhuncu popularnosti serije, proizvođač napitaka Seagram je unajmio Willisa kao promotora njihovih proizvoda Golden Wine Cooler; u dvije godine su mu isplatili između pet i sedam milijuna dolara. Unatoč tome, Willis je odlučio da neće obnavljati ugovor nakon što je [[1988]]. odlučio da više neće konzumirati alkohol. Jedna od njegovih prvih većih uloga bila je u filmu [[Blake Edwards|Blakea Edwardsa]] iz [[1987]]., ''[[Spoj na slijepo]]'' zajedno s [[Kim Basinger]] i [[John Larroquette|Johnom Laroquetteom]]. No, tada ga je neočekivani preokret u obliku filma ''[[Die Hard|Umri muški]]'' lansirao u zvijezde. Izveo je većinu vratolomija u filmu,&lt;ref name=&quot;People1&quot;&gt;{{cite web | title=People.com | work=Bruce Willis: Biography | url=http://www.people.com/people/bruce_willis/biography | access-date=June 20, 2007 | access-date=2008-07-04 | archive-date=2011-02-14 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110214050913/http://www.people.com/people/bruce_willis/biography | dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; a film je zaradio 138,708,852 dolara.&lt;ref name=&quot;BOM1&quot;&gt;{{cite web | title=Box Office Mojo|work=Die Hard|url=http://boxofficemojo.com/movies/?id=diehard.htm | access-date=June 20, 2007}}&lt;/ref&gt; Kako je polučio veliki komercijalni uspjeh, kasnije su snimljena tri nastavka. Osim toga, posudio je glas bebi koja govori u filmu ''[[Gle tko to govori]]'' i njegovom nastavku.

Krajem osamdesetih, Willis je ostvario osrednji uspjeh kao pjevač, snimivši pop-blues album nazvan ''The Return of Bruno'', koji je uključivao hit singl &quot;Respect Yourself&quot;.&lt;ref name=&quot;TopSongs&quot;&gt;{{cite web|title=The Eighties Club|work=Top 100 Songs of 1987|url=http://eightiesclub.tripod.com/id224.htm|access-date=2008-07-04|archivedate=2011-05-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110514123505/http://eightiesclub.tripod.com/id224.htm|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt; Kako snimanja nisu bila uspješna, Willis se nekoliko puta vraćao u studio za snimanje. Početkom devedesetih, karijera mu je krenula nizbrdo nakon nastupa u nekoliko promašaja kao što su, između ostalih, ''[[Vatromet taštine]]'', ''[[Smrtonosna zona]]'' i film u kojem je bio jedan od scenarista, ''[[Hudson Hawk]]''. Nastupio je u glavnoj ulozi u seksualnom trileru ''[[Color of Night|Boja noći]]'' ([[1994]].) za koji kritika nije imala riječi hvale, dok je ipak postao popularan na videu. No, novi poticaj njegovoj karijeri dala je sporedna uloga u ''[[Pulp Fiction|Paklenom šundu]]'' [[Quentin Tarantino|Quentina Tarantina]]. [[1996]]. je bio izvršni producent crtića ''Bruno the Kid'' u kojem se pojavila njegova digitalizirana verzija.&lt;ref name=&quot;FilmRef&quot;&gt;{{cite web | title=Film Reference|work=Bruce Willis Biography (1955-)| url=http://www.filmreference.com/film/99/Bruce-Willis.html | access-date=June 23, 2007}}&lt;/ref&gt; Osim toga, pojavio se u glavnim ulogama u ''[[Dvanaest majmuna]]'' i ''[[The Fifth Element|Petom elementu]]''. No, krajem devedesetih, karijera mu je opet pošla krivim smjerom nakon nastupa u ''[[Šakal (1997)|Šakalu]]'', ''[[Opasna šifra|Opasnoj šifri]]'' i ''[[Doručak šampiona|Doručku šampiona]]''. Međutim, sve je nadomjestio hit [[Michael Bay|Michaela Baya]] ''[[Armageddon]]'', najuspješniji film [[1998]].&lt;ref name=&quot;BOM2&quot;&gt;{{cite web | title=Box Office Mojo|work=1998 WORLDWIDE GROSSES| url=http://boxofficemojo.com/yearly/chart/?view2=worldwide&amp;yr=1998&amp;p=.htm | access-date=June 21, 2007}}&lt;/ref&gt; Iste godine se u [[PlayStation]] igri ''Apocalypse'' pojavio njegov glas i lik.&lt;ref name=&quot;EWeekly&quot;&gt;{{cite web|title=Entertainment Weekly|work=&quot;Apocalypse&quot; Now|url=http://www.ew.com/ew/article/0,,286028,00.html|access-date=June 21, 2007|access-date=2008-07-04|archive-date=2014-10-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20141021064352/http://www.ew.com/ew/article/0,,286028,00.html}}&lt;/ref&gt;

[[1999]]. je nastupio u ''[[The Sixth Sense|Šestom čulu]]'' [[M. Night Shyamalan|M. Nighta Shyamalana]]. Film je ostvario i kritički i komercijalni uspjeh te pomogao u podizanju zanimanja za njegovu karijeru. Jednom se morao pojaviti u ''[[Prijatelji]]ma'' bez honorara jer je izgubio okladu od [[Matthew Perry|Matthewa Perryja]], kolege iz filmova ''[[Ubojica mekog srca]]'' i ''[[Povratak ubojice mekog srca]]''. [[2000]]. je za svoj nastup u ''Prijateljima'' osvojio [[Emmy Award|Emmy]] za najboljeg gostujućeg glumca u humorističnoj seriji (glumio je oca mnogo mlađe djevojke Rossa Gellera). Willis je dobio ulogu Terryja Benedicta u ''[[Ocean's Eleven (2001 film)|Oceanovih jedanaest]]'' ([[2001]].), ali je odustao zbog rada na novom albumu. U ''[[Oceanovih dvanaest]]'' ([[2003]].) se pojavio u [[cameo]] ulozi kao on sam. Nedavno je nastupio u ''[[Planet terora|Planetu terora]]'', polovici ''[[Grindhouse]]a'' kao zlikovac, vojnik mutant. Bila je to njegova druga suradnja s [[Robert Rodriguez|Robertom Rodriguezom]] nakon ''[[Sin City]]ja''.

[[Datoteka:Bruce willis cinedom.jpg|thumb|right|200px|Willis na njemačkoj premijeri filma ''[[Preko ograde]]'', [[28. 6.|28. lipnja]] [[2006]].]]

== Privatni život ==
Na premijeri filma ''[[Zasjeda]]'', Willis je upoznao glumicu [[Demi Moore]] koja je bila u vezi s [[Emilio Estevez|Emiliom Estevezom]]. Vjenčali su se [[21. 11.|21. studenog]] [[1987]]. i dobili tri kćeri (Rumer Glenn Willis (rođena [[1988]].), Scout LaRue Willis ([[1991]].) i Tallulah Belle Willis ([[1994]].). Razveli su se [[18. 10.|18. listopada]] [[2000]]. Nisu se javno očitovali o razlozima rastanka. Willis je rekao &quot;Osjećao sam da sam podbacio kao otac i muž time što nisam uspio učiniti sve da brak funkcionira&quot; i zahvalio [[Will Smith|Willu Smithu]] za pomoć da prebrodi razvod.&lt;ref name=&quot;DailyM&quot;/&gt; Willis i Moore trenutno dijele skrbništvo nad tri kćeri koje su dobili tijekom trinaestogodišnjeg braka.&lt;ref name=&quot;DailyM&quot;/&gt; Od prekida su se javile glasine kako će se par ponovno vjenčati, ali Moore se kasnije udala za mlađeg glumca [[Ashton Kutcher|Ashtona Kutchera]]. Willis je ostao u dobrim odnosima i s Moore i s Kutcherom te čak prisustvovao njihovu vjenčanju. Od razvoda je bio u vezi s modelima Mariom Bravo Rosado i Emily Sandberg, a bio je povezivan i s Brooke Burns, sve dok nisu prekinuli [[2004]]. nakon deset mjeseci.&lt;ref name=&quot;YahooM&quot;/&gt;

Willis je u jednom trenutku bio luteran, ali sudeći prema izjavi iz srpnja [[1998]]. za časopis ''George'', više ne prakticira vjeru:

: Organizirane religije su općenito, po mom mišljenju, vrste pred nestankom. One su bile vrlo važne kad nismo znali zašto se sunce miče, zašto se vrijeme mijenja, zašto se pojavljuju [[orkan|uragani]] ili [[vulkan]]i. Moderna religija je kraj moderne mitologije. Ali ima još ljudi koji [[Biblija|Bibliju]] interpretiraju doslovno. Doslovno! Mislim da to nije pravi način. I to čini Ameriku super, znate?&quot;&lt;ref name=&quot;CelebAth&quot;&gt;{{cite web | title=Celeb Atheist| work=Bruce Willis| url=http://www.celebatheists.com/?title=Bruce_Willis| access-date=June 24, 2007}}&lt;/ref&gt;

Willis posjeduje vlastitu filmsku produkcijsku kompaniju zvanu Cheyenne Enterprises koju je 2000. osnovao sa svojim poslovnim partnerom Arnoldom Rifkinom.&lt;ref name=&quot;Holly2&quot;&gt;{{cite web | title=Hollywood.com | work=Bruce Willis: Movie Mogul | url=http://www.hollywood.com/news/Bruce_Willis_Movie_Mogul/313136 | access-date=June 23, 2007 | archiveurl=https://archive.today/20130103092332/http://www.hollywood.com/news/Bruce_Willis_Movie_Mogul/313136 | archivedate=2013-01-03 | access-date=2008-07-04 | dead-url=no }}&lt;/ref&gt;

=== Politički pogledi ===
Willis je [[2007]]. izjavio kako ne podržava [[Rat u Iraku 2003.|Rat u Iraku]], ali da voli &quot;podržati mlade muškarce i žene koji su tamo i sudjeluju u ratu&quot;.&lt;ref name=&quot;HindustanT&quot;&gt;{{cite web | title=Hindustan Times | work=I am not in favour of Iraq war, says Bruce Willis | url=http://www.hindustantimes.com/StoryPage/StoryPage.aspx?id=ae0b148d-5f5b-44d2-8391-7a610e988da1&amp;ParentID=7e24c85b-2ae1-4e55-9503-a411339de817&amp;&amp;Headline=I+don't+suppoprt+Iraq+war%3a+Bruce+Willis | accessdate=21. 12. 2007. | archivedate=2007-09-30 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20070930033354/http://www.hindustantimes.com/StoryPage/StoryPage.aspx?id=ae0b148d-5f5b-44d2-8391-7a610e988da1&amp;ParentID=7e24c85b-2ae1-4e55-9503-a411339de817&amp;&amp;Headline=I+don't+suppoprt+Iraq+war%3a+Bruce+Willis | deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; Podržao je svakog republikanskog predsjedničkog kandidata osim Boba Dolea [[1996]]. jer je Dole kritizirao Moore zbog njene uloge u filmu ''[[Striptease (film)|Striptiz]]''.&lt;ref name=&quot;ipaki&quot;/&gt; 2000. je pozvan da održi govor na Nacionalnoj republikanskoj konvenciji,&lt;ref name=&quot;CNNarchives&quot;&gt;{{cite web | title=CNN | work=Bush and Cheney head toward Philadelphia as party vanguard makes preparations | url=http://archives.cnn.com/2000/ALLPOLITICS/stories/07/28/convention.wrap/index.html | accessdate=24. 06. 2007. | archivedate=2009-02-10 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20090210132929/http://archives.cnn.com/2000/ALLPOLITICS/stories/07/28/convention.wrap/index.html | deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; a i dalje javno podržava pravo na posjedovanje oružja. Kritizirao je religijsko pravo i njegov utjecaj na republikansku stranku. U veljači [[2006]]. se pojavio na [[Manhattan]]u kako bi promovirao film ''[[16 blokova]]''. Jedan novinar je pokušao upitati Willisa što misli o trenutnim događajima, ali ga je glumac prekinuo u pola rečenice:

: &quot;Dosta mi je odgovoranja na ovo jebeno pitanje. Ja sam republikanac tek toliko što želim manju vladu i njeno upletanje. Želim ih zaustaviti u tome da seru po mojem i tvojem novcu i novcu od poreza od kojeg dajemo 50 posto... svake godine. Želim da budu fiskalno odgovorni i želim da ti prokleti lobisti napuste Washington. Neka učine to i reći ću ja sam republikanac... Mrzim vladu, OK? Ja sam apolitičan. Zapiši to. Ja nisam republikanac.&quot;&lt;ref name=&quot;MSN Movies&quot;&gt;{{cite web | title=MSN Movies | work=Willis Is Mad As Hell... | url=http://movies.msn.com/movies/hitlist/2-24-06?GT1=100 | accessdate=20. 06. 2007. | archivedate=2006-04-25 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20060425123801/http://movies.msn.com/movies/hitlist/2-24-06?GT1=100 | deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;

U nekoliko intervjua iz lipnja 2007. je izjavio kako je zadržao neke republikanske vrijednosti, ali je trenutno neovisan.&lt;ref name=&quot;DailyM&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Time.com&quot;&gt;{{cite web | title=Time.com | work=How Bruce Willis Keeps His Cool | url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1635812-2,00.html | accessdate=23. 06. 2007. | archivedate=2008-04-30 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20080430175031/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1635812-2,00.html | deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; U intervjuu za lipanjsko izdanje ''Vanity Faira'', Willis je rekao kako sumnja kako je [[Lee Harvey Oswald]] sam ubio [[JFK|Johna Kennedyja]] te izrazio uvjerenje kako su neki ljudi povezani s atentatom i danas i danas moćni.&lt;ref name=&quot;NYPost&quot;&gt;{{cite web | title=New York Post | work=HUMBLE SKEPTIC | url=http://www.nypost.com/seven/05052007/gossip/pagesix/humble_skeptic_pagesix_.htm | accessdate=20. 06. 2007. | archiveurl=https://archive.today/20120910022041/http://www.nypost.com/p/pagesix/item_0O9gSdhgGvI7kcZNd6pddN;jsessionid=82D29F59CE4B47A8E8626F8F1FE47D26 | archivedate=2012-09-10 | dead-url=no }}&lt;/ref&gt;

2006. je predložio kako bi SAD trebao izvesti invaziju na [[Kolumbija|Kolumbiju]] kako bi se spriječila trgovina drogom.&lt;ref name=&quot;MSNBC1&quot;&gt;{{cite web | title=MSNBC | work=Bruce Willis blasts Colombian drug trade|url=http://www.msnbc.msn.com/id/11701188 | access-date=June 20, 2007}}&lt;/ref&gt; U nekoliko intervjua za ''USA Weekend'', Willis je rekao kako podržava velike plaće nastavnicima, te kako je razočaran američkim sustavom posvajanja i odnosom prema [[Indijanci]]ma.&lt;ref name=&quot;USAWeek1&quot;&gt;{{cite web | title=USA Weekend | work=A Big Ride of a Life | url=http://www.usaweekend.com/07_issues/070624/070624bruce_willis.html | accessdate=23. 06. 2007. | archivedate=2010-01-18 | archiveurl=https://www.webcitation.org/5msOk4Dax?url=http://www.usaweekend.com/07_issues/070624/070624bruce_willis.html | deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; Dodao je kako podržava pravo na posjedovanje oružja:

: &quot;Svatko ima pravo nositi oružje. Ako oduzmete oružje ilegalnim vlasnicima, tada su samo ljudi koji imaju oružje negativci. Čak će i pacifist postati nasilan ako ga netko pokuša ubiti. Borio bi se za svoj život.&quot;&lt;ref name=&quot;USAWeek2&quot;&gt;{{cite web | title=USA Weekend | work=Being Bruce Willis | url=http://www.usaweekend.com/00_issues/000213/000213willis.html | accessdate=20. 06. 2007. | archivedate=2010-01-18 | archiveurl=https://www.webcitation.org/5msOk5618?url=http://www.usaweekend.com/00_issues/000213/000213willis.html | deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;

=== Zanimanje za vojsku ===
[[Datoteka:Bruce Willis 1.jpg|thumb|right|Willis s članovima američke mornarice, [[25. srpnja]] [[2002]].]]
Tokom svoje filmske karijere, Willis je tumačio nekoliko vojnih ličnosti u filmovima kao što su ''[[Izvanredno stanje|Opsadno stanje]]'', ''[[Hartov rat]]'', ''[[Tears of the Sun|Suze boga sunca]]'' i ''[[Grindhouse]]''. Odrastavši u vojnoj obitelji, Willis je javno podržavao američke oružane snage. [[2003]]. je posjetio [[Irak]] u sklopu turneje United Service Organization, pjevajući s vojnicima sa svojim bendom, The Accelerators.&lt;ref name=&quot;CBSnews&quot;&gt;{{cite web | title=CBS News | work=Bruce Willis Sings For The Troops | url=http://www.cbsnews.com/stories/2003/09/26/entertainment/main575209.shtml | access-date=June 24, 2007 | access-date=2008-07-04 | archivedate=2011-05-11 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20110511142609/http://www.cbsnews.com/stories/2003/09/26/entertainment/main575209.shtml | deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; Neki vojni izvori sugeriraju kako se Willis pokušao unovačiti u vojsku kako bi se borio u [[Rat u Iraku 2003.|Drugom iračkom ratu]], ali je odbijen zbog dobi.&lt;ref name=&quot;MYon&quot;&gt;{{cite web | title=Michael Yon: Online | work=The Punishers’ Ball | url=http://www.michaelyon-online.com/wp/the-punishers-ball.htm/ | accessdate=20. 06. 2007. | archivedate=2008-03-15 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20080315212146/http://www.michaelyon-online.com/wp/the-punishers-ball.htm | deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; Vjerovalo se da je ponudio milijun dolara bilo kojem civilu koji pronađe terorističke vođe [[Osama bin Laden|Osamu bin Ladena]], [[Ayman al-Zawahiri|Aymana al-Zawahirija]] ili [[Abu Musab al-Zarkavi|Abu Musab al-Zarqawija]]; međutim, u lipanjskom izdanju ''Vanity Faira'' iz 2007. je izjavio kako je izjava bila hipotetska te nije trebala biti shvaćena doslovno. Willis je kritizirao i medije zbog praćenja rata, prigovarajući kako se tisak fokusira na negativne aspekte rata:

: &quot;Otišao sam u Irak zbog onoga što sam vidio kad sam bio tamo s vojnicima - većinom mladi klinci - pomažu ljudima u Iraku; pomažu im da ponovno dobiju struju, pomažu im da otvore bolnice, pomažu im da dobiju vodu, ali to ne čujete na vijestima. Čujete, 'X ljudi je ubijeno danas,' što je, mislim, loša usluga. To je kao pljuvanje na te mlade muškarce i žene koji se tamo bore da pomognu toj zemlji.&quot;&lt;ref name=&quot;Holly&quot;&gt;{{cite web | title=Hollywood.com | work=Willis Fights for Iraqi Troops | url=http://www.hollywood.com/news/Bruce_Willis_Fights_for_Iraqi_Troops_/2436202 | accessdate=23. 06. 2007. | archiveurl=https://archive.today/20120628224543/http://www.hollywood.com/news/Bruce_Willis_Fights_for_Iraqi_Troops_/2436202 | archivedate=2012-06-28 | dead-url=no }}&lt;/ref&gt;

Willis je izjavio kako želi &quot;snimiti pro-ratni film u kojem će američki vojnici bii prikazani kao hrabri ratnici za slobodu i demokraciju.&quot;&lt;ref name=&quot;TimesOnline&quot;&gt;{{cite web | title=Times Online | work=Bruce Willis comes out fighting for Iraq's forgotten GI heroes | url=http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/article597133.ece | accessdate=20. 06. 2007. | archive-date=2011-05-12 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110512174706/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/article597133.ece }}&lt;/ref&gt; Film će pratiti članove 24. pješadijske postrojbe koja je provela dosta vremena boreći se u Mosulu, za što su primili mnoga odličja. Film bi se temeljio na zapisima blogera Michaela Yona, bivšeg člana američkih specijalnih postrojbi. Willis je opisao radnju filma kao &quot;momci koji čine to što čine za vrlo malo novca kako bi obranili i borili se za ono što smatraju slobodom.&quot;&lt;ref name=&quot;Holly3&quot;&gt;{{cite web | title=Hollywood.com | work=Willis to Make Movie Honoring U.S. Troops in Iraq | url=http://www.hollywood.com/news/Willis_to_Make_Movie_Honoring_US_Troops_in_Iraq/3469589 | accessdate=23. 06. 2007. | archiveurl=https://archive.today/20120628224556/http://www.hollywood.com/news/Willis_to_Make_Movie_Honoring_US_Troops_in_Iraq/3469589 | archivedate=2012-06-28 | dead-url=no }}&lt;/ref&gt;

== Filmografija ==
=== Film ===
{| border=&quot;2&quot; cellpadding=&quot;4&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 90%;&quot; 
|- bgcolor=&quot;#B0C4DE&quot; align=&quot;center&quot;
! Godina || Film || Uloga || Bilješke
|-
| [[1980]]. || ''[[Prvi smrtni grijeh]]'' || Čovjek koji dolazi na večeru dok Delaney odlazi || statist
|-
| [[1982]]. || ''[[Presuda (film)|Presuda]]'' || Promatrač u sudnici || statist
|-
| [[1985]]. || ''[[A Guru Comes]]'' || Nepoznata uloga || statist
|-
| [[1987]]. || ''[[Spoj na slijepo]]'' || Walter Davis ||
|-
|rowspan=&quot;3&quot; | [[1988]]. || ''[[Brunin povratak]]'' || Bruno Radolini ||
|-
| ''[[Sunset]]'' || Tom Mix ||
|-
| ''[[Die Hard|Umri muški]]'' || John McClane || Honorar $5,000,000 &lt;ref name=&quot;EW0607&quot;&gt;{{cite web | title=Entertainment Weekly | work=Bruce Willis on &quot;Die Hard&quot; | url=http://www.ew.com/ew/article/0,,20035285_20035331_20042575_2,00.html | access-date=June 20, 2007 | access-date=2008-07-04 | archive-date=2007-12-21 | archive-url=https://web.archive.org/web/20071221162658/http://www.ew.com/ew/article/0,,20035285_20035331_20042575_2,00.html | dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
|-
|rowspan=&quot;3&quot; | [[1989]]. || ''[[That's Adequate]]'' || On sam || cameo
|-
| ''[[In Country]]'' || Emmett Smith ||
|-
| ''[[Gle tko to govori]]'' || Mikey || glas
|-
|rowspan=&quot;3&quot; | [[1990]]. || ''[[Die Hard 2|Umri muški 2]]'' || John McClane || Honorar $7,500,000 &lt;ref name=&quot;IMDBSal&quot;&gt;{{cite web | title=Internet Movie Database | work=Biography for
Bruce Willis: Salary | url=http://www.imdb.com/ime/nm0000246/bio | access-date=June 20, 2007}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[Gle tko to govori 2]]'' || Mikey || glas
|-
| ''[[Vatromet taštine]]'' || Peter Fallow || Honorar $5,000,000 &lt;ref&gt;http://www.slate.com/id/2067792/entry/2067859&lt;/ref&gt;
|-
|rowspan=&quot;4&quot; | [[1991]]. || ''[[Ubojite misli]]'' || James Urbanski ||
|-
| ''[[Hudson Hawk]]'' || Eddie 'Hudson Hawk' Hawkins || 
|-
| ''[[Billy Bathgate]]'' || Bo Weinberg ||
|-
| ''[[Prljavi igraju prljavo]]'' || Joseph Cornelius 'Joe' Hallenbeck ||
|-
|rowspan=&quot;2&quot; | [[1992]]. || ''[[Igrač (film)|Igrač]]'' || On sam || cameo
|-
| ''[[Death Becomes Her|Smrt joj dobro pristaje]]'' || Dr. Ernest Menville ||
|-
|rowspan=&quot;2&quot; | [[1993]]. || ''[[Besmrtno oružje]]'' || John McClane || cameo
|-
| ''[[Smrtonosna zona]]'' || Tom Hardy ||
|-
|rowspan=&quot;4&quot; | [[1994]]. || ''[[Sjever (film)|Sjever]]'' || Pripovjedač ||
|-
| ''[[Color of Night|Boja noći]]'' || Dr. Bill Capa ||
|-
| ''[[Pulp Fiction|Pakleni šund]]'' || Butch Coolidge || Honorar $1,685 tjedno i postotak od profita od 200 milijuna dolara&lt;ref name=&quot;WashPostTragic&quot;/&gt;
|-
| ''[[Ničija budala]]'' || Carl Roebuck ||
|-
|rowspan=&quot;3&quot; | [[1995]]. || ''[[Die Hard with a Vengeance|Umri muški 3]]'' || John McClane ||
|-
| ''[[Četiri sobe]]'' || Leo || nepotpisan
|-
| ''[[Dvanaest majmuna]]'' || James Cole ||
|-
|rowspan=&quot;2&quot; | [[1996]]. || ''[[Posljedni preživjeli]]'' || John Smith ||
|-
| ''[[Beavis and Butt-head Do America]]'' || Muddy Grimes || glas
|-
|rowspan=&quot;2&quot; | [[1997]]. || ''[[The Fifth Element|Peti element]]'' || Korben Dallas||
|-
| ''[[Šakal (1997)|Šakal]]'' || Šakal ||
|-
|rowspan=&quot;4&quot; | [[1998]]. || ''[[Opasna šifra]]'' || Art Jeffries ||
|-
| ''[[Armageddon]]'' || Harry S. Stamper || Honorar $20,000,000 plus postotak od profita&lt;ref name=&quot;TisCali&quot;&gt;{{cite web | title=tiscali.film&amp;tv | work=BRUCE WILLIS BIOGRAPHY | url=http://www.tiscali.co.uk/entertainment/film/biographies/bruce_willis_biog/4 | access-date=June 21, 2007}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[The Siege|Opsadno stanje]]'' || General bojnik William Devereaux || Honorar $5,000,000&lt;ref name=&quot;ipaki&quot;&gt;{{cite web | title=ipaki | work=Bruce Willis | url=http://ipaki.com/content/html/107/700.html | access-date=June 24, 2007 | access-date=2008-07-04 | archive-date=2008-05-17 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080517042947/http://ipaki.com/content/html/107/700.html | dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[Apocalypse]]'' || Trey Kincaid || Glas i lik u videoigri
|-
|rowspan=&quot;4&quot; | [[1999]]. || ''[[Franky Goes to Hollywood]]'' || On sam || Kratki film
|-
| ''[[Doručak šampiona]]'' || Dwayne Hoover ||
|-
| ''[[The Sixth Sense|Šesto čulo]]'' || Dr. Malcolm Crowe || Plaća $100,000,000 (uključujući honorar, zaradu i prihod od videa); najveća zarada jednog glumca do tada&lt;ref name=&quot;IMDBSal&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;TisCali&quot;/&gt;
|-
| ''[[Priča o nama]]'' || Ben Jordan ||
|-
|rowspan=&quot;3&quot; | [[2000]]. || ''[[Ubojica mekog srca]]'' || Jimmy 'The Tulip' Tudeski ||
|-
| ''[[Odrastanje]]'' || Russell Duritz || Honorar $20,000,000&lt;ref name=&quot;IMDBSal&quot;/&gt;
|-
| ''[[The Untouchables|Neslomljivi]]'' || David Dunn || Honorar $20,000,000&lt;ref name=&quot;IMDBSal&quot;/&gt;
|-
| [[2001]]. || ''[[Banditi]]'' || Joe Blake ||
|-
|rowspan=&quot;2&quot; | [[2002]]. || ''[[Hartov rat]]'' || Pukovnik William A. McNamara || Honorar $22,500,000&lt;ref name=&quot;IMDBSal&quot;/&gt;
|-
| ''[[Grand Champion]]'' ||  || cameo
|-
|rowspan=&quot;3&quot; | [[2003]]. || ''[[Tears of the Sun|Suze boga sunca]]'' || Poručnik A.K. Waters ||
|-
| ''[[Rugratovi u divljini]]'' || Spike || glas
|-
| ''[[Charlie's Angels|Charliejevi anđeli]]'' || William Rose Bailey || cameo
|-
|rowspan=&quot;2&quot; | [[2004]]. || ''[[Povratak ubojice mekog srca]]'' || Jimmy 'The Tulip' Tudeski||
|-
| ''[[Oceanovih dvanaest]]'' || On sam || cameo
|-
|rowspan=&quot;2&quot; | [[2005]]. || ''[[Talac (film)|Talac]]'' || Jeff Talley ||Honorar $25,000,000, koproducent
|-
| ''[[Sin City]]'' || John Hartigan || Honorar $5,000,000
|-
|rowspan=&quot;5&quot; | [[2006]]. || ''[[Alpha Dog]]'' || Sonny Truelove ||
|-
| ''[[16 blokova]]'' || Jack Mosley || Producent, honorar $20,000,000 
|-
| ''[[Fast food nacija]]'' || Harry Rydell ||
|-
| ''[[Opaki igrači]]'' || Mr. Goodkat ||Honorar $7,000,000
|-
| ''[[Preko ograde]]'' || RJ || glas; honorar $10,000,000
|-
|rowspan=&quot;5&quot; | [[2007]]. || ''[[Astronaut Farmer]]'' || Pukovnik || nepotpisan
|-
| ''[[Savršeni stranac]]'' || Harrison Hill ||Honorar $15,000,000 
|-
| ''[[Planet terora]]''|| Poručnik Muldoon ||Honorar $1,000,000
|-
| ''[[Nancy Drew]]''|| On sam || cameo
|-
| ''[[Umri muški 4.0]]'' || John McClane || Honorar $25,000,000+20% ukupne zarade
|-
|rowspan=&quot;5&quot; | [[2012]]. || ''[[Moonrise Kingdom]]'' || Sharp || 
|-
|}

=== Televizija ===
{| border=&quot;2&quot; cellpadding=&quot;4&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 90%;&quot; 
|- bgcolor=&quot;#B0C4DE&quot; align=&quot;center&quot;
! Godina !! Naslov !! Uloga !! Bilješke
|-
|[[1984]]. || ''[[Poroci Miamija (serija)|Poroci Miamija]]'' || Tony Amato || epizoda &quot;No Exit&quot;
|-
|[[1985]]. || ''[[The Twilight Zone|Zona sumraka]]'' || Peter Jay Novins || epizoda &quot;Shatterday&quot;
|-
|[[1985]].-[[1989]]. || ''[[Moonlighting|Slučajni partneri]]'' || David Addison Jr. || 67 epizoda
|-
|[[1996]].-[[1997]]. || ''[[Bruno the Kid]]'' || Bruno the Kid || glas
|-
|[[1997]]. || ''[[Lud za tobom]]'' || Pacijent s amnezijom || epizoda &quot;The birth part 2&quot;
|-
|[[1999]]. || ''[[Ally McBeal]]'' || Dr. Nickle || epizoda &quot;Love Unlimited&quot;
|-
|[[2000]]. || ''[[Prijatelji]]'' || Paul Stevens || tri epizode
|-
|[[2002]]. || ''[[True West]]'' || Lee || TV film
|-
|[[2005]]. || ''[[Lude 70-te]]'' || Vic || epizoda &quot;Misfire&quot;
|-
|}

=== Producent ===
{| border=&quot;2&quot; cellpadding=&quot;4&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 90%;&quot; 
|- bgcolor=&quot;#B0C4DE&quot; align=&quot;center&quot;
! Godina !! Naslov !! Bilješke
|-
|[[1988]]. || ''[[Sunset]]'' || ko-izvršni producent
|-
|[[2002]]. || ''[[The Crocodile Hunter: Collision Course]]'' || producent
|-
|rowspan=&quot;2&quot; | [[2007]]. || ''[[The Hip Hop Project]]'' || izvršni producent
|-
|''[[Umri muški 4.0]]'' || producent
|-
|}

== Diskografija ==
* ''Return of Bruno'', [[1987]]., Razor &amp; Tie
* ''If It Don't Kill You, It Just Makes You Stronger'', [[1989]]., Motown / Pgd
* ''Classic Bruce Willis: The Universal Masters Collection'', [[2001]]., Polygram Int'l

== Izvori ==
{{reflist|2}}

== Vanjske veze ==
{{Commonscat|Bruce Willis}}
* {{imdb ime|id=0000246|ime=Bruce Willis}}
* [http://www.pbs.org/kcet/tavissmiley/archive/200407/20040709.html Intervju] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100729212439/http://www.pbs.org/kcet/tavissmiley/archive/200407/20040709.html |date=2010-07-29 }} u emisiji ''The Tavis Smiley Show''

{{Zlatni globus za glumca u TV komediji}}
{{Emmy za gostujućeg glumca u komediji}}

{{Lifetime|1955| |Willis, Bruce}}

[[Kategorija:Američki filmski glumci]]
[[Kategorija:Američki filmski producenti]]
[[Kategorija:Američki pjevači]]
[[Kategorija:Američki televizijski glumci]]
[[Kategorija:Dobitnici i dobitnice Emmy Award]]
[[Kategorija:Dobitnici Zlatnog globusa za najboljeg glumca u seriji - komedija ili mjuzikl]]</text>
      <sha1>tnzwzilwelgvbcbvjp29wm5vdky5rip</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wes Anderson</title>
    <ns>0</ns>
    <id>45937</id>
    <revision>
      <id>42669315</id>
      <parentid>42645052</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T15:13:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aca</username>
        <id>108187</id>
      </contributor>
      <comment>+</comment>
      <origin>42669315</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15468" sha1="hk1e0uyv95h3haq9kep7a7plb2vfy2r" xml:space="preserve">{{Infokutija02 filmska biografija
| ime = Wes Anderson
| slika = Wes Anderson.JPG
| opis = Anderson u Berlinu 2005.
| datum_rođenja = {{Birth date and age|1969|5|1}}
| mjesto_rođenja = [[Houston]], SAD
| nationality  = American
| ime_po_rođenju = Wesley Wales Anderson
| znameniti_filmovi = ''[[The Royal Tenenbaums]]''&lt;br /&gt;''[[Moonrise Kingdom]]''
| uticaj_od = [[François Truffaut]], [[Louis Malle]], [[Satyajit Ray]],&lt;ref&gt;{{cite web|author=Name (required) |url=http://floortwo.wordpress.com/2007/10/28/a-review-of-wes-andersons-the-darjeeling-limited/ |title=a review of wes anderson’s the darjeeling limited « second floor |publisher=Floortwo.wordpress.com |date=2007-10-28 |accessdate=26. XII 2012}}&lt;/ref&gt; [[John Huston]], [[Mike Nichols]], [[Hal Ashby]],&lt;ref&gt;Matt Zoller Seitz - [http://www.movingimagesource.us/articles/the-substance-of-style-pt-3-20090406 ''The Substance of Style, Pt 3. Examining the Wes Anderson–Hal Ashby connection''] - [[Moving Image Source]]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Matt Zoller Seitz - [http://www.slantmagazine.com/house/2009/04/wes-anderson-the-substance-of-style-pt-3-hal-ashby/ ''The Substance of Style, Pt 3. Examining the Wes Anderson–Hal Ashby connection'']: - [[Slant Magazine]], posted April 6, 2009.&lt;/ref&gt; [[Stanley Kubrick]], [[Orson Welles]], [[Roman Polanski]],&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.hollywoodreporter.com/news/moonrise-kingdom-wes-anderson-kubrick-polanski-335930|title=Moonrise Kingdom' Director Wes Anderson on 'Stealing' From Kubrick, Polanski|publisher=hollywoodreporter|accessdate=20. II 2013}}&lt;/ref&gt; [[Jean Renoir]]
| alma_mater   = [[University of Texas at Austin]]
| zanimanje = režiser, scenarist, producent, glumac
| period = 1994–
}}

'''Vesli Vejls Anderson''' (rođen [[1. maj]]a, [[1969]].) je [[Sjedinjene Američke Države|američki]] [[filmski režiser|režiser]], [[scenarista]], i [[filmski producent]] [[dugometražni igrani film|dugometražnih igranih filmova]], [[kratki igrani film|kratkih igranih filmova filmova]] i [[Televizijska reklama|TV reklama]]. Bio je nominovan za nagradu [[Oskar]] za [[2001]]. za najbolji originalni scenario za film ''[[Rojal Tenenbaums]]''.

== Biografija ==
Drugi od tri brata rođen je u [[Hjuston]]u, [[Teksas]]. Njegov otac, Melver Leonard Anderson, je radio u oblasti [[advertajzing]]a i trenutno vodi [[Odnosi s javnošću|PR]] agenciju u [[Hjuston]]u; njegova majka, Teksas En Barouz, bivši je arheolog, trenutno je agent za prodaju nekretnina.

Anderson je pohađao -{Westchester High School}- i -{St. John's School (Texas)}-, privatnu školu u Hjustonu, koja će se kasnije pojaviti kao lokacija gde se odvija radnja njegovog drugog filma, -{''[[Rushmore (film)|Rushmore]]''}-. Kao i njegov junak iz ovog filma , Maks Fišer, Anderson je pisao i režirao pozorišne komade koji su izvođeni na sceni ove škole. Anderson je studirao [[filozofija|filozofiju]] na -{[[The University of Texas at Austin|University of Texas]]}-, gde je upoznao [[Oven Vilson|Ovena Vilsona]]. Posle snimljenog [[kratki film|kratkog filma]] -{''[[Bottle Rocket (kratki film)|Bottle Rocket]]''}-, Andersona i Vilsona je zapazio producent [[Džejms L. Bruks]]. Uz njegovu pomoć film se pojavio na [[Sandens Filmski Festival|Sandens filmskom festivalu]] što im je pomoglo da skupe novac za dugometražnu verziju istog naziva '-{'[[Bottle Rocket]]''}-.

Anderson provodi vreme izmedju [[Njujork]]a i [[Pariz]]a. Njegov krug prijatelja čine razni filmski stvaraoci, među njima su [[scenarista]] [[Noa Baumbah]], [[glumica]] i [[scenaristkinja]] [[Sofija Kopola]], [[Oven Vilson]]. Njegov mlađi brat, [[Erik Čejs Anderson|Erik]], mu je saradnik u oblasti dizajna i [[scenografija|scenografije]]. Stariji brat Mel je lekar.

== Filmski rad ==
Ves Anderson se smatra [[autorski reditelj|autorskim rediteljem]].&lt;ref name = &quot;Cinematic Reflections&quot;&gt;{{cite web
| last = Smith
| first = Derek
| title = The Life Aquatic with Steve Zissou
| url = http://www.cinematicreflections.com/TheLifeAquatic.html
| publisher = Cinematic Reflections
| year = 2004
| month = December
| accessdate = 22. 08. 2007.
}}&lt;/ref&gt;

=== Uticaji na stvaralaštvo ===
Anderson kaže da su [[Francuska|francuski]] režiseri [[Fransoa Trifo]] i [[Luj Mal]] uticali na njegovu sklonost ka saosećajnoj [[tragikomedija|tragikomediji]], nekonvencionalnom [[mizanscen]]u, i ličnom pristupu stvaranju filma.{{Fact}} Često navodi film ''[[Diplomac (film)|Diplomac]]'' kao inspraciju kojoj se iznova vraća.{{Fact}} Takođe je izjavio da je veliki obožavalac [[Hal Ešbi|Hola Ešbija]]. Primetan je uticaj američke literature na njegov rad, prvenstveno dela [[F. Skot Ficdžerald|F. S. Ficdžeralda]] i [[J.D. Selindžer|Selindžera]].{{Fact}} Ficdžeraldova čuvena rečenica, -{&quot;There are no second acts in American lives&quot;}- primenjiva je na mnoge Andersonove karaktere, koji brzo gube slavu i reputaciju i koji se bore da je vrate (mnogi od njih uspeju to samo delimično). Selindžerov uticaj se vidi u -{''[[Bottle Rocket (film)]]''}- Odnos Entonija i njegove sestre je izuzetno sličan odnosu Holdena i Fibi Kaulfild u ''[[Lovac u raži]]'', kao i što obe devojke imaju prijatelja koji se zove Bernis. Takođe, Entonijev džemper je crven kao i Holdenov šešir. Entoni je proveo vreme u mentalnoj bolnici kao i Holden, a u filmu -{[[Rushmore (film)|Rushmore]]}- Maks, glavni junak, biva izbačen iz škole baš kao i on.

Porodična struktura u filmu ''[[Rojal Tenenbaums (film)|Rojal Tenenbaums]]'' istoimene porodice je pod uticajem Selindžerove -{''[[Glass family]]''}-, Svako od dece iz porodice Glas je bio perspektivan i uspešan baš kao i Tenenbaumovi. Takođe, u ovom film je scena gde Etelin posećuje Margot, svoju ćerku, koja se kupa u kadi punoj pene što je omaž gotovo istovetnoj sceni iz Selindžerove ''[[Freni i Zoi]]'' {{Fact}}. U Selindžerovoj kratkoj priči -{''[[Down at the Dinghy]]''}- saznajemo da je devojačko prezime najstarije sestre Glas, Tenenbaum. Tenenbaum je i prezime bliskog Andersonovog prijatelja [[Brajan Tenenbaum|Brajana]] koji ima i ulogu u ovom filmu.

U ranoj mladosti, Anderson je dosta čitao stripove i na njegovo filmsko stvarlštvo veliki uticaj je izvršio strip [[Čarls Šulc|Čarlsa Šulca]] -{''[[Peanuts]]''}- (''[[Rojal Tenenbaums (film)|Rojal Tenenbaums]]''/-{''[[Rushmore (film)|Rushmore]]''}-). Manje poznati francuski fotograf [[Žak Anri Lartig]] je izvršio, takođe veliki uticaj na Andersona (ime Zisu je ime Lartigovog brata), i taj uticaj se naročito ogleda u vizuelnoj kompoziciji kadra

Anderson je izjavio da je film koji je snimao u Indiji 2007. ''[[Voz Za Dardžiling]]'' omaž legendarnom indijskom režiseru [[Satjadžit Raj|Satjadžitu Raju]], čiji &quot;filmovi inspirisali sve moje dosadašnje filmove na razne načine.&quot; Film je posvećen sećanju na Raja.&lt;ref name = &quot;The Statesman&quot;&gt;{{cite web
| title = On Ray's Trail
| url = http://www.thestatesman.net/page.arcview.php?clid=30&amp;id=172929&amp;usrsess=1
| publisher = The Statesman
| accessdate = 19. 10. 2007.
}}&lt;/ref&gt;

=== Zaštitni znaci ===

Ves Anderson je prepoznatljiv po filmovima koji su snimani u duhu američkog nezavisnog filma koji su izrazito stilizovani i koji kombinuju dirljivost sa grubim humorom. U pogledu filmskog jezika , Anderson je prepoznatljiv po čestoj upotrebi [[vrlo krupni plan|vrlo krupnog plana]], brzim [[panorama]]ma, i [[slou-moušn]]om. Često koristi [[kantri muzika|kantri muziku]] i [[rokenrol]] [[1970-e|sedamdesetih]]. Njegovi najčešće marginalni likovi, luzeri, prikazani su tako da izazivaju saosećanje. Oni su najčešće eskapisti, večiti begunci od društvenih normi, u traganju za srodnom dušom i prijateljem. U svakom njegovom filmu, bar jedan od glavnih likova puši cigarete, koristi marihuanu, izrazito pije, tabletoman je i sl. Često u svojim filmovima ima ženski lik koji je izraziti pušač. Lik koji se iznova vraća u Andersonovim filmovima je društveno priznati sredovečni muškarac koji je, zapravo, prevarant. Svi njegovi filmovi završavaju [[slou-moušn]]om, osim [[Voz za Dardžiling (film)|Voza za Dardžiling]] . Takodje, osim nezavisno finansiranog -{[[Bottle Rocket (film)|Bottle Rocket]]}-,njegovi filmovi poseduju prepoznatljiv vizuelni stil koji se prvenstveno odlikuje živim pastelnim bojama. Prepoznatljiv je i po upotrebi kamere iz [[ptičija perspektiva|ptičije perspektive]], paralelno i vertikalno slaganje vizuelnih elemnata kao i česta simetrija unuta kadra. Svi njegovi filmovi u špici koriste font [[Futura (typeface)|Futura Bold]] kao i u slučaju pojavljivanja bilo kakvih natpisa u filmu. U svakom njegovom filmu jedan ili više likova će biti snimljen pod vodom.

=== Saradnici ===
Anderson se često vraća jednom krugu glumaca i drugih kreativnih saradnika uopšte. Na primer, braća Vilson ([[Oven Vilson|Oven]], [[Luk Vilson|Luk]], [[Endru Vilson (glumac)|Endru]]), [[Bil Mari]], [[Simor Kasel]], [[Andželika Hjuston]], [[Džejson Švarcman]], [[Kumar Palana]] i njegov sin [[Dipak Palana]], Stiven Dignan i Brajan Tenenbaum (Andersonov bliski prijatelj), i [[Erik Anderson]] (Andersonov brat).

Ostali česti saradnici su [[Noa Baumbah]], sa kojim je zajednički napisao scenario za ''[[Vodeni Svet Stiva Zisua (film)]]'', a kome je Anderson bio producent za film koji je Baumbah napisao i režirao, -{''[[The Squid and the Whale]]''}- (nije preveden na srpski). Takođe su mu stalni saradnici [[snimatelj]] [[Robert Jeoman]] (-{[[American Society of Cinematographers|A.S.C.]]}-), a i kompozitor [[Mark Madersbau]].

=== Pohvale i kritike ===
Kritike Andersonovih početaka su, uz par izuzetaka, bile pozitivne. Njegov drugi film -{''[[Rushmore (film)|Rushmore]]''}- bio je miljenik kritike, i mnogi su tvrdili da izrasta i vodeće ime američke kinematogtafije.{{Fact}} Mnogi kritičari su primetili da poseduje saosećajan ali i inteligentan humanizam zbog kojeg su ga uporedili sa [[Žan Renoar]]om i [[Fransoa Trifo]]om.{{Fact}} Čuveni [[Martin Skorseze]] je veliki fan Andersona koji naročito hvali -{''[[Bottle Rocket (film)|Bottle Rocket]]''}- i -{''[[Rushmore (film)|Rushmore]]''}- u svom intervjuu za [[Esquire magazine]].{{Fact}} ''[[Rojal Tenenbaums (film)|Rojal Tenenbaums]]'' je takođe bio miljenik kritike ali mu je doneo i nominaciju za nagradu [[Oskar|Oskar za najbolji originalni scenario]]. Film je doživeo veliki komercijalni uspeh.{{Fact}}

Volter Beker and Donald Fagen su objavili javno pismo povodom onoga što su oni smatrali Andersonovim trenutno lošim stanjem. Sebe su deklarisali kao ljubitelje autorskog filma a Andersona naročito i javno mu obećali svoje besplatne usluge za njegov sledeći film ''[[Voz Za Dardžiling (film)|Voz Za Dardžiling]]'', uključujući i stihove za naslovnu numeru.&lt;ref name = &quot;Steely Dan&quot;&gt;{{cite web
| last = Becker
| first = Walter
| authorlink = Walter Becker
| coauthors = [[Donald Fagen]]
| title = Attention Wes Anderson
| url = http://www.steelydan.com/heywes.html
| publisher = [[Steely Dan]]
| year = 2006
| month = August
| accessdate = 22. 08. 2007.
| archive-date = 2007-08-25
| archive-url = https://web.archive.org/web/20070825070413/http://www.steelydan.com/heywes.html
| dead-url = yes
}}&lt;/ref&gt;

Andersona je kitikovao novinar [[Jonah Vainer]] za namerno prikazivanje ne-belaca kao plitke ljude.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.slate.com/id/2174828/|title=&quot;Unbearable Whiteness: That queasy feeling you get when watching a Wes Anderson movie.&quot;|work=Jonah Weiner|access-date=March 26, 2008}}&lt;/ref&gt;. Reihan Salam iz [[Atlantik Montli]]ja objavio je odbranu ove kritike.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://rossdouthat.theatlantic.com/archives/2007/10/reihan_defending_wes_anderson.php|title=&quot;Reihan: Defending Wes Anderson&quot;|work=Reihan Salam|access-date=March 26, 2008}}&lt;/ref&gt;.

=== Reklame ===
Tokom 2007, Anderson je režirao seriju reklama za AT&amp;T: -{“College Kid,” “Reporter,” “Mom,” “Architect,” “Actor” and “Businessman.”}- Iz kampanje je osim video materijala proizašao i štampani. Ovi TV spotovi su bili deo nacionalne kampanje -{AT&amp;T &quot;Your Seamless World&quot;}- . Sve imaju Andersonov prepoznatljiv stil. Sve se mogu videti na sajtu -{[[YouTube]]}-.
Reklama -{“Reporter”}- je izazvala najviše kontroverzi kao i proteste Libanske zajednice zbog načina prikazivanja tamošnje političke situacije. [http://www.rcrnews.com/apps/pbcs.dll/article?AID=/20070911/SUB/70911009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080103144143/http://www.rcrnews.com/apps/pbcs.dll/article?AID=%2F20070911%2FSUB%2F70911009 |date=2008-01-03 }}

Anderson je režirao i glumio u reklami za [[-{American Express}-]] -{&quot;My Life, My Card&quot;}- , čija se radnja dešava na snimanju akcionog filma u kome glavnog junaka igra [[Džejson Švarcman]]. Takođe je moguće videti ovaj spot na sajtu -{[[YouTube]]}-.

== Filmografija ==
=== Celovečernji filmovi ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!Godina
!Originalni naslov
|-
|1996
|''[[Bottle Rocket]]''
|-
|1998
|[[Rushmore (film)|''Rushmore'']]
|-
|2001
|''[[The Royal Tenenbaums]]''
|-
|2004
|''The Life Aquatic with Steve Zissou''
|-
|2007
|''The Darjeeling Limited''
|-
|2009
|''[[Fantastic Mr. Fox (film)|Fantastic Mr. Fox]]''
|-
|2012
|''[[Moonrise Kingdom]]''
|-
|2014
|''[[The Grand Budapest Hotel]]''
|-
|2018
|''Isle of Dogs''
|-
|2021
|''[[The French Dispatch]]''
|-
|2023
|''[[Asteroid City]]''
|}

=== Kratki filmovi ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!Godina
!Originalni naslov
|-
|1994
|''[[Bottle Rocket]]''
|-
|2007
|''[[Hotel Chevalier]]''
|}

== Reference ==
{{reflist|2}}

== Vanjske veze ==
* ''[http://www.guardian.co.uk/weekend/story/0,,1409900,00.html Into The Deep]'', in-depth Anderson profile at ''[[The Guardian]]''
* [http://www.esquire.com/features/ESQ0300-MAR_SCORSESE_6 &quot;Wes Anderson&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080204053750/http://www.esquire.com/features/ESQ0300-MAR_SCORSESE_6 |date=2008-02-04 }}, brief profile by Martin Scorsese
* [https://web.archive.org/web/20070428055949/http://www.highbeam.com/doc/1G1-53747380.html Wes Anderson interviews Bill Murray] at [[Interview (magazine)|Interview]]
* [http://comingsoon.net/news/movienews.php?id=15819 Announcement of Wes Anderson's new film ''The Darjeeling Limited''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070312050026/http://www.comingsoon.net/news/movienews.php?id=15819 |date=2007-03-12 }}
* {{IMDb ime|id=0027572|name=Wes Anderson}}
* {{amg name|id=2:263477|name=Wes Anderson}}
* [http://www.ioncinema.com/news.php?nid=2212/ IONCINEMA.com interview with Wes Anderson for The Darjeeling Limited] 
* [http://www.rushmoreacademy.com/ The Rushmore Academy - The Films of Wes Anderson (fan site)]
* [http://www.cbc.ca/thehour/video.php?id=1772 Wes Anderson Interview] on [[The Hour]] with [[George Stroumboulopoulos]]
* [http://www.omglists.com/article/69653/5-signs-youre-watching-a-wes-anderson-movie/ 5 Signs You're Watching a Wes Anderson Movie]{{Dead link|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} 
* [http://www.avclub.com/content/feature/16_films_without_which_wes/ 16 Films Without Which Wes Anderson Couldn't Have Happened] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080921213947/http://www.avclub.com/content/feature/16_films_without_which_wes/ |date=2008-09-21 }}

{{Footer Movies Wes Anderson}}
{{BAFTA za najbolji originalni scenario}}
{{Nagrada nezavisnog duha za najboljeg režisera}}

{{Lifetime|1969||Anderson, Wes}}

[[Kategorija:Američki filmski režiseri]]
[[Kategorija:Američki filmski scenaristi]]</text>
      <sha1>hk1e0uyv95h3haq9kep7a7plb2vfy2r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wong Kar-wai</title>
    <ns>0</ns>
    <id>46161</id>
    <revision>
      <id>42669386</id>
      <parentid>42645086</parentid>
      <timestamp>2026-08-08T00:42:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aca</username>
        <id>108187</id>
      </contributor>
      <comment>+</comment>
      <origin>42669386</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26595" sha1="ihrveyfmp202rc3ouxc2313unf5ldn8" xml:space="preserve">{{Kinesko ime|[[Wang (prezime)|王 (Wang)]]}}

{{Infobox Chinese actor and singer
| name = Vong Kar-Vai
| image = Replace this image male.svg
| imagesize = 250px
| tradchinesename = 王家衛
| simpchinesename = 王家卫
| pinyinchinesename = Wáng Jiāwèi
| jyutpingchinesename = Wong4 Gaa1wai6
| birthdate = {{birth date and age|1958|7|17|df=y}}
| birthplace = [[Shanghai]], [[Kina]]
| yearsactive = [[1982]] - 
| hongkongfilmwards  = '''Najbolja režija'''&lt;br /&gt;1991 ''[[Days of Being Wild]]''&lt;br /&gt;1994 ''[[Chungking Express]]'' &lt;br /&gt; '''Best Picture'''&lt;br /&gt;1991 ''[[Days of Being Wild]]''&lt;br /&gt;1994 ''[[Chungking Express]]''
| goldenbauhiniaawards = '''Najbolji hongkonški film u 10 godina'''&lt;br /&gt;1997 ''[[Days of Being Wild]]''
| hkfcsawards = '''Najbolji film'''&lt;br /&gt;1994 ''[[Ashes of Time]]'' &lt;br /&gt; '''Najbolji scenario'''&lt;br /&gt;1994 ''[[Ashes of Time]]'' &lt;br /&gt; '''Najbolji režiser'''&lt;br /&gt;1994 ''[[Ashes of Time]]''&lt;br /&gt;2000 ''[[In the Mood for Love]]'' &lt;br /&gt; '''Zaslužni film'''&lt;br /&gt;1995 ''[[Fallen Angels (1995 film)|Fallen Angels]]''&lt;br /&gt;1997 ''[[Happy Together]]''&lt;br /&gt;2000 ''[[In the Mood for Love]]''&lt;br /&gt;2004 ''[[2046 (film)|2046]]''
| awards = '''[[Nagrada za najboljeg režisera (Filmski festival u Cannesu)]]'''&lt;br /&gt;1997 ''[[Happy Together]]'' &lt;br /&gt; '''[[Nagrada César za najbolji strani film]]'''&lt;br /&gt;2000 ''[[In the Mood for Love]]'' &lt;br /&gt; '''[[National Society of Film Critics Award for Best Foreign Language Film|NSFC nagrada za najbolji film na stranom jeziku]]'''&lt;br /&gt;2001 ''[[In the Mood for Love]]'' &lt;br /&gt; '''[[New York Film Critics Circle Award for Best Foreign Language Film|NYFCC nagrada za najbolji strani film]]'''&lt;br /&gt;2000 ''[[In the Mood for Love]]''&lt;br /&gt;2004 ''[[2046 (film)|2046]]''
}}

'''Vong Kar-Vai''' ({{zh-tsp|t=王家衛|s=王家卫|p=Wáng Jiāwèi}}; [[Yale Romanization#Cantonese|Cantonese Yale]]: Wòhng Gà Waih; born [[July 17]], [[1958]]) [[Hong Kong]], filmski [[reditelj]], je visoko nagrađivani [[autorski reditelj]] prepoznatljiv po svojim visoko stilizovanim [[film]]ovima.

== Počeci ==
Rođen je u [[Šangaj]]u, ali se sa svojim roditeljima preselio u [[Hong Kong]] kao dečak od 5 godina. Tamo je imao velikh poteškoća zbog jezičkih razlika. Ovaj problem je prevazilazio provodeći sate u bioskopima sa svojom majkom i gledajući isključivo honkonšku produkciju. Nakon što je diplomirao na '''Hong Kong Polytechnic College''' na odseku za [[grafički dizajn]] [[1980]], uključio se na kurs koji je za interne potrebe pokrenula [[Television Broadcasts Limited]] (TVB) iz [[Hong Kong]]a nakon kojeg je dobio stalno zaposlenje kao [[scenarista]] na istoj televiziji.Sredinom osamdesetih je radio kao [[scenarista]] i [[reditelj]] za dve producentske kuće čiji je vlasnik bio poznati honkonški [[glumac]] i [[producent]] [[Alan Tang]]. Tangu je njegov nostalgični stil bio blizak i odlučio je da producira njegov prvi [[dugometražni igrani]] [[film]], &quot;As Tears Go By&quot; (1988). Širu prepoznatost, Vong je postigao sa svojim drugim filmom &quot;Days of Being Wild&quot; (1990), iako je Tang izgubio milione dolara. Vonga je ovaj film ustoličio kao reditelja [[dugometražni igrani|dugometražnih igranih]] [[film]]ova. Potpisuje kao scenarista desetak filmova u periodu [[1982]]-[[1987]], i na njih pedesetak se ne potpisuje. Ovi filmovi koji pokrivaju široku paletu žanrova .&lt;ref name=&quot;Hoover and Stokes&quot;&gt;{{cite book |last=Stokes |first=Lisa Odham |authorlink= |coauthors=Michael Hoover |editor= |others= |title=City on Fire: Hong Kong Cinema |origdate= |origyear= |origmonth= |url=https://archive.org/details/cityonfirehongko00stok|format= |accessdate= |edition= |series= |date= |year=1999 |month= |publisher=Verso |location=London |language= |isbn=1-85984-203-8 |oclc= |doi= |id= |pages= |chapter= |chapterurl= |quote= }}&lt;/ref&gt; Smatra da je njegov [[scenario]] za film ''Final Victory'' (最後勝利, [[1986]]), mračna krimi drama reditelja [[Patrik Tem|Patrika Tema]], najbolje što je napisao.

== Rediteljski rad ==
=== Dugometražni igrani filmovi ===

Rediteljski debi je napravio [[1988]]. sa ''[[As Tears Go By (film)|As Tears Go By]]'', koji je producirao [[Alan Tang]]. Krimi [[melodrama]], žanr koji tada bio jako popularan. Film je pod jakim uticajem [[Martin Skorseze|Skorsezeovog]]'s ''[[Mean Streets]]'' (1974),ali sa jakim autorski pečatom Vonga koji se ogleda u prepoznatljivoj atmosferi i [[Ekspresionizam|ekspresionističkoj]] paleti boja. Ovaj film je do sada njegov najveći komercijalni uspeh.

Njegov sledeći film, ''[[Days of Being Wild]]'' (1991), koji je takođe producirao [[Alan Tang]], drama je o besciljnoj omladini ranih 60-tih, učvrstio je njegove zaštitne znake: eliptično opisana raspoloženja, širok raspon vizelnih elemenata ali i muzike, melanholične i reminscentne deonice i naročito likovi koji se ne snalaze u svom vremenu i prostoru.. Film je doživeo komercijalni krah ali se danas vodeća honkonška [[filmska kritika]] slaže da je ovo najbolji film iz ove kinemtografije ikada. Najčešće biva opsan ka Kantonski ''[[Buntovnik Bez Razloga]]''.

Pokrenuo je i svoju vlastitu nezavisnu producentsku kuću, zove se Jet Tone Films Ltd. Njegov partner u ovom poslu je [[Džefri Lau]], [[reditelj]] i [[producent]] iz [[Hong Kong]]a kome su bliži komercijalniji pristupi filmu.

Tokom '''90-tih''' prihvatio se režije nekoliko igranih filmova sa producentom Džetom Tonom, koji je pristao da to budu filmovi sa potpinim Vongovim autorskim pečatom. Najpre tu je ''[[Chungking Express]]'' (1994), koji prati priču dvojice usamljenih policajaca u Hong Kongu koji sreću misterioznu ženu i u koju se obojica zaljubljuju. Vong je ovaj film snimio želeći da se odmori od višestrukih neuspelih pokušaja da snimi ''[[Ashes of Time]]''. ''[[Chungking Express]]'' ipak postaje jedan od njegovih najpopularnijh filmova., ako ne i najpopularniji. Za film ''[[Fallen Angels (1995 film)|Fallen Angels]]'' (1995), Vong je prvobitno želeo da bude treći deo ''Chungking Express''-a, ali zbog propusta u radu na zvuku morao je bitno da ga premontira. U finalnoj verziji on funkcioniše kao samostalan film. Često je spominjan kao polu-nastavak filma ''Chungking Express''. To je jedna neo-moar priča o razočaranom ubici koji pokušava da prevaziđe osećanja koja se javljaju između njega i njegove saučesnice, o ekscentričnoj skitnici koja očajnički traži njenog bivšeg partnera, i o nemom mladiću koji pokušava da nađe svoj način da skrene pažnju sveta na sebe. Radnja filma se dešava u honkonškim noćima. Nemi mladić radi u restoranu i žvi sa ocem za kojeg je vrlo vezan što su detalji iz rediteljeve rane mladosti.
Vongov četvrti film, ''[[Ashes of Time]]'' (1994), izašao je između ''Chungking Express'' i ''Fallen Angels''. Akcioni film u kojem se borbe vode tradicionalnom kineskom borilačkom veštinom [[wuxia]]; film je snimana u pustinji u unutrašnjosti [[Kina|Kine]], sniman je više od godinu dana i jedan je od najvećih komercijalnih neuspeha honkonške kinamatografije.

Njegov prvi veliki međunarodni uspeh boi je [[1997]]. na [[Filmski festival u Kanu|Filmskom festivalu u Kanu]] gde je osvojio Nagradu za Najbolju režiju za film ''[[Happy Together (film)|Happy Together]]'' (1997).Film koji &quot;pokazuje divne, vrlo bogate prikaze ljudi i situacija smeštenim u eklektični saundtrek : tango [[Argentina|argentinskog]] maestra [[Astor Piacola|Astora Piacole]], pevanje [[brazil]]ca [[Kaetano Veloso|Kaetana Valosa]] i instrumentali [[Frenk Zapa|Frenka Zape]] da zabeleže burni odnos gej para koji živi u tuđini kao prognanici u [[Buenos Aires]]u.&quot;&lt;ref&gt;[http://www.multilingualbooks.com/foreignvids-chin-wongkarwai.html Chinese Directors - Wong Kar-wai&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;

Iako je i [[scenarista]], Vong jako često poseže za improvizacijom na koju stimuliše i ekipu radije nego da se čvrsto drži scenarija. Ova činjenica mu je često pravila probleme sa glumcima, sponzorima, ekipom ali i sa samim sobom.

Snimanje njegovog sledećeg filma ''[[In the Mood for Love]]'' (2000) moralo je da bude premešteno iz [[Peking]]a u [[Makao]] pošto je Kineski Filmski Biro zahtevao da pregleda ceo scenario. Ovo je bio samo mali problem u borbi za realizaciju ovog filma koj je počela još [[1997]]. Vong je, najpre, želeo da snimi dva filma. Više puta je menjao ime filma. Skupa sa scenama snimljenim u [[Bangkok]]u i [[Angkor Vat|Ankor Vatu]], snimanje je trajalo nešto više od 15 meseci. Ovo je bio naročito težak zadatak za glavnu glumicu [[Megi Čeung]] čije lice i kosa su bili intezivno tretirani svaki dan po pet sati,i koja se pojavljivala u drugačijem kostimu u svakoj sceni. Čuveno je njeno poređenje ovog snimanja sa prehladom koje nikao da se reite. Snimanje je teklo bez zacrtanih rokova tek datum [[Filmski festival u Kanu|Kanskog festivala]] pritisnuo je Vonga da završi [[filmska montaža|montiranje]] filma. Najpre je želeo da film nazove ''Secrets'', ali je iz [[Kan]]a odgovoren od toga i konačno ga nazvao ''In the Mood for Love'' po pesmi [[Brajan Feri|Brajana Ferija]] &quot;I'm in the Mood for Love&quot; koju je slušao u tom trenutku.&lt;ref name=&quot;Kaufman&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.indiewire.com/people/int_Wong_Kar-Wai_010202.html |title=INTERVIEW: The &quot;Mood&quot; of Wong Kar-wai; the Asian Master Does it Again |accessdate=22. 08. 2007. |last=Kaufman |first=Anthony |date=02. 02. 2001. |format= |work=indieWIRE |doi= |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070929102817/http://www.indiewire.com/people/int_Wong_Kar-Wai_010202.html |archivedate=2007-09-29 |quote= |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Rayns&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.bfi.org.uk/sightandsound/feature/55/ |title=In The Mood For Edinburgh |accessdate=22. 08. 2007. |last=Rayns |first=Tony |authorlink=Tony Rayns |date=[[August 2000]] |format= |work=[[Sight &amp; Sound]] |publisher=[[British Film Institute]] |doi= |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070818100132/http://www.bfi.org.uk/sightandsound/feature/55/ |archivedate=2007-08-18 |quote= |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- Unsourced image removed: [[Datoteka:2046_Set_Shanghai.jpg|left|thumb|''(Left to right)'' [[Christopher Doyle]], William Chang and Wong Kar-wai on the set of ''2046'' in Shanghai, China]] --&gt;

Vongov ''[[2046 (film)|2046]]'' (2004), film o vraćanju izgubljenih sećanja, je treći iz trilogije koja je započela sa ''Days of Being Wild'' a nastavila se sa ''In the Mood for Love''. Ekipa ovog filma, koja ga je znala po dugim snimanjimai nepoštovanju rokova, imala je internu šalu da je film dobio ime po godini završtka snimanja.

U [[2006]]-oj, postao je prvi kineski reditelj koji je presedavao [[Filmski festival u Kanu|Kanskim filmskim festivalom]].

Njegov prvi film snimljen u celosti na engleskom jeziku je, ''[[My Blueberry Nights]]'', koji je otvorio [[2007 Kanski filmski festival]] kao jedan od 22 filma u takmičarskom programu. Popularna, američka [[kantautor]]ka [[Nora Džons]], ostvarila je u ovom filmu svoj glumački debi.

Vong Kar-Vai presedavao je žirijem [[Šangajski međunarodni filmski festival|Šangajskog filmskog festivala]] koji se održao [[14. jun]]a-[[22. jun]]a, 2008.

=== Kratki filmovi ===
Vong Kar-Vai je režirao više kratkih filmova, [[TV reklama]], [[muzički spot|muzičkih spotova]], i svi imaju njegov prepoznattljiv stil.

==== Reklame ====
1996 snimio je spot ''[[wkw/tk/1996@7'55&quot;hk.net|wkw/tk/1996@7′55″hk.net]]'' za japanskog dizajnera [[Takeo Kikuči|Takea Kikučija]], sa [[Tadanobu Asano]]om i [[Karen Mok]] u glavnim ulogama; 1998 uradio je reklamu za kompaniju [[Motorola]] sa Tadanobuom and [[Faj Vong]] u glavnim ulogama&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Motorola commercial&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://www.geocities.com/Broadway/Stage/9038/motorola.htm |access-date=2021-08-13 |archivedate=2000-03-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20000310164547/http://www.geocities.com/Broadway/Stage/9038/motorola.htm |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=WKW Interview&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://www.geocities.com/Tokyo/Towers/6617/cityent.html |access-date=2009-10-25 |archivedate=2009-10-25 |archiveurl=https://www.webcitation.org/query?id=1256484971939251&amp;url=www.geocities.com/Tokyo/Towers/6617/cityent.html |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Addict Films&quot;&gt;{{Cite web |title=Addict - zoom sur un film&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://www.addictfilms.com/zoom_film.asp?film_id=111&amp;real_id=5 |access-date=2006-09-02 |archivedate=2006-09-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060902074815/http://www.addictfilms.com/zoom_film.asp?film_id=111&amp;real_id=5 |deadurl=no }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.thestranger.com/seattle/Content?oid=3591 Bright and Beautiful Images - Film - The Stranger, Seattle's Only Newspaper&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Star Tac commercial&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://geocities.com/Broadway/Orchestra/7838/startac.html |access-date=2008-07-19 |archivedate=2000-06-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20000610080929/http://geocities.com/Broadway/Orchestra/7838/startac.html |deadurl=no }}&lt;/ref&gt;; 2000. godine je snimio reklamu za Suntime Wine s [[Tony Leung Chiu Wai]]jem i [[Maggie Cheung]]&lt;ref&gt;[http://members.jcom.home.ne.jp/baht/suntime_wine_e.html Suntime Wine CM by Wong Kar-Wai&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;, i iste godine reklamu za [[JCDecaux]], ''Un matin partout dans le monde'', prikazujući [[svitanje|svitanja]] u gradovima širom sveta, a snimke su pravili svetski poznati režiseri&lt;ref&gt;[http://members.jcom.home.ne.jp/baht/jcdecaux_e.html JC Decaux CM by WKW&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;;2001 snimio je TV reklamu pod nazivom ''Dans la ville'' za francuskog mobilnog operatera [[Orange SA|Orange]]&lt;ref&gt;[http://www.buf.fr/WORK/popup?class=comm&amp;year=2001&amp;section=2001.Commercials&amp;key=Orange3&amp;index=0 BUF Compagnie&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt; i kratki film''[[The Hire: The Follow]]'' kao deo [[BMW films]] inicijative; 2002. režirao je ''La Rencontre'', reklmani spot za [[Lacoste]] sa [[Čang Čen]]om i Dijanom Mek Mahon&lt;ref name=&quot;Addict Films&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.jobddong.com/zbbs/data/wong_news/0524.jpg |title=Archive copy |access-date=2013-07-31 |archive-date=2012-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120305003854/http://www.jobddong.com/zbbs/data/wong_news/0524.jpg |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;;2005 snima reklmau za [[Kristian Dior SA|Dior]] tačnije njihov parfem ''Capture Totale''sa [[Šeron Ston]] u glavnoj ulozi. [[2006]], u [[Prag]]u, režira reklmau za [[Lankom Pariz]] i njihov parfem ''Hypnôse Homme'', glavne uloge igraju [[Klajv Oven]] i [[Daria Verbovi]]. [[2007]], ponovo u [[PragPragu]], snima set reklama [[SoftBank]], sa [[Bred Pit]]om u glavnoj ulozi. Takođe 2007. ponovo radi za [[Kristian Dior SA|Dior]] i njihov parfem ''Midnight Poison''.U glavnoj ulozi se pojavljuje [[Eva Gren]]. U spotu se pojavljuje i bend [[Muse (grupa)|Muse]] i njihova pesma &quot;[[Space Dementia (song)|Space Dementia]]&quot;. [[2007]] je, takođe, režirao kratki film &quot;There's Only One Sun&quot;, namenski za [[Filips]]' ''Aurea'' [[high-definition television|HD Flat TV]], sa Ameli Dure u glavnoj ulozi.

==== Muzički spotovi ====
2000. Vong režira muzički spot za Toni Lengov duet sa Niki za pesmu iz filma ''In the Mood for Love''. 2002. Vong je snimio spot za pesmu ''[[Six Days]]'' za [[DJ Shadow]].&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.addictfilms.com/zoom_film.asp?film_id=69&amp;real_id=5 |access-date=2008-07-19 |archivedate=2006-09-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060917231029/http://www.addictfilms.com/zoom_film.asp?film_id=69&amp;real_id=5 |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;

==== Kratki filmovi ====
Njegov kratki film ''[[Hua Yang De Nian Hua]]'' nastao je u [[filmska montaža|montaži]] i sastoji se od odabranih kadrova iz starih kineskih klasika koji su smatrani izgubljenima sve do '''90-tih'''. Muzika za ovaj film je preuzeta it Vongovog filma '''In The Mood For Love'''. Film je premijerno prikazana na [[Berlinale|Berlinalu]]&lt;ref&gt;[http://www.dighkmovies.com/v2/128/128a.htl Hong Kong Digital #128a: In The Mood For Love&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

== Filmografija kao režiser ==
=== Dugometražni filmovi ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|- bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot;
! Godina !! Naslov !! Kineski naslov
|-
| [[1988]] || ''[[As Tears Go By (film)|As Tears Go By]]'' || 《旺角卡門》
|-
| [[1991]] || ''[[Days of Being Wild]]'' ||《阿飛正傳》
|-
|rowspan=&quot;2&quot; | [[1994]] || ''[[Chungking Express]]'' ||《重慶森林》
|-
| ''[[Ashes of Time]]'' ||《東邪西毒》
|-
| [[1995]] || ''[[Fallen Angels (1995 film)|Fallen Angels]]'' ||《墮落天使》
|-
| [[1997]] || ''[[Happy Together (film)|Happy Together]]'' ||《春光乍洩》
|-
| [[2000]] || ''[[In the Mood for Love]]'' ||《花樣年華》
|-
| [[2004]] || ''[[2046 (film)|2046]]'' ||《2046》
|-
| [[2007]] || ''[[My Blueberry Nights]]'' ||《我的藍莓夜》
|-
| [[2008]] || ''[[Ashes of Time Redux]]'' ||《东邪西毒: 终极版》
|-
| [[2009]] || ''The Lady from Shanghai'' ||
|-
|}

=== Kratkometražni filmovi ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|- bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot;
! Year !! Title !! Chinese Title
|-
| [[1996]] || ''[[wkw/tk/1996@7'55&quot;hk.net]]'' || 
|-
| [[2000]] || ''[[Hua Yang De Nian Hua]]'' ||《花樣的年華》
|-
| [[2001]] || ''[[The Hire: The Follow]]'' ||
|-
| [[2002]] || ''[[Six Days]]'' ||
|-
| [[2004]] || ''[[Eros (film)|Eros]]'' ||
|-
|rowspan=&quot;2&quot; | [[2007]] || ''[[Chacun son cinéma]]'' ||
|-
| ''[[There's Only One Sun]]''' ||
|-
|}

== Scenarista i producent ==
Kao što je već rečeno Vong je realizovao pre svog prvo filma ok šezdeset filmova. Tek njih desetak je i potpisao. Još uvek nije režirao film koji nije po njegovom scenariju, što i nije za očekivati zbog njegove izrazir sklonosti ka improvizaciji. Sa saradnicima je producent svih svojih filmova od 1993. na ovamo, osim filma ''Ashes of Time'', projekta koji je počeo znatno pre njegove afirmacije. Bio je i producent na filmovima koje nije režirao, neke od njih režirao je njegov partner u kompaniji, Džefri Lau. Evo spiska filmova koje Vong nije režirao ali je producirao i pisao scenario za njih:

'''Kao scenarista'''

''Once Upon a Rainbow'' (1982), ''Just for Fun'' (1983), ''Silent Romance'' (1984), ''Chase a Fortune'' (1985), ''Intellectual Trio'' (1985), ''Unforgettable Fantasy'' (1985), ''Sweet Surrender'' (1986), ''Rosa'' (1986), ''Goodbye My Hero'' (1986), ''The Final Test'' (1987), ''Final Victory'' (1987), ''Flaming Brothers'' aka ''Dragon and Tiger Fight'' (1987), ''The Haunted Cop Shop of Horrors'' (1987), ''The Haunted Cop Shop of Horrors 2'' (1988), ''Walk On Fire'' (1988), ''Return Engagement'' (1990), ''Saviour of the Soul'' (1992).

'''Kao producent''':

''Flaming Brothers'' aka ''Dragon and Tiger Fight'' (1987), ''The Eagle Shooting Heroes'' (1993), ''First Love: the Litter on the Breeze'' (1997), ''[[Chinese Odyssey 2002]]'' (2002), ''Sound of Colors'' (2003).

== Nagrade ==
* [[1991]] [[Filmska nagrada Hong Konga]], Najbolji reditelj (''[[Days of Being Wild]]'')
* [[1995]] [[Filmska nagrada Hong Konga]], Najbolji reditelj (''[[Chungking Express]]'')
* [[1997]] [[Filmski festival u Kanu]], Najbolji reditelj (''[[Happy Together (film)|Happy Together]]'')
* [[2000]] [[Evropska filmska nagrada]], Screen International Award (''[[In the Mood for Love]]'')
* [[2001]] [[Nagrada Cezar]], [[Nagrada Cezar za Najbolji Strani Film|Najbolji Strani Film]] (''[[In the Mood for Love]]'')
* [[2004]] [[Evropska filmska nagrada]], Screen International Award (''[[2046 (film)|2046]]'')

{{start}} {{s-awards}}
{{succession box
| title = Hong Kong Film Award for Best Director
| years = 1991&lt;br /&gt;'''for ''[[Days of Being Wild]]'' '''
| before= [[John Woo]]&lt;br /&gt;for ''[[The Killer (1989 film)|The Killer]]''
| after = [[Tsui Hark]]&lt;br /&gt;for ''[[Once Upon a Time in China]]''
}}
{{succession box
| title = Hong Kong Film Award for Best Director
| years = 1995&lt;br /&gt;'''for ''[[Chungking Express]]'' '''
| before= [[Derek Yee]]&lt;br /&gt;for ''[[C'est la vie, mon chéri]]''
| after = [[Ann Hui]]&lt;br /&gt;for ''[[The Stunt Woman]]''
}}
{{end}}

== Reference ==
&lt;div class=&quot;references-small&quot;&gt;
* Abbas, M. A.. ''Hong Kong: Culture and the Politics of Disappearance''. University of Minnesota Press, 1997. {{ISBN|0-8166-2925-0}}
* Bordwell, David. ''Planet Hong Kong: Popular Cinema and the Art of Entertainment''. Cambridge, MA: Harvard University Press, 2000. {{ISBN|0-674-00214-8}}
* Dannen, Fredric, and Barry Long. ''Hong Kong Babylon: The Insider's Guide to the Hollywood of the East''. New York: Miramax, 1997. {{ISBN|0-7868-6267-X}} 
* Dissanayake, Wimal, and Dorothy Wong. ''Wong Kar Wai's Ashes of Time''. Hong Kong: Hong Kong University Press, 2003. {{ISBN|962-209-585-2}}
* [[Lalanne, Jean-Marc]Jean-Marc Lalanne] et al. ''Wong Kar Wai''. Paris: Dis Voir, 1997. {{ISBN|2-906571-67-9}}
* Tambling, Jeremy. ''Wong Kar Wai's Happy Together''. Hong Kong: Hong Kong University Press, 2003. {{ISBN|962-209-589-5}}
&lt;/div&gt;
{{reflist}}

== Vanjske veze ==
'''Fansites'''
* [http://www.wkw.freeuk.com/ Chasing The Metaphysical Express]
* [http://www.wongkarwai.net/ What's This Wong Kar Wai?]
* [http://www.eternalshadesofredandgreen.com/ Eternal Shades of Red and Green] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080401062051/http://www.eternalshadesofredandgreen.com/ |date=2008-04-01 }}

'''Članci'''
* [http://www.ejumpcut.org/archive/jc44.2001/payne%20for%20site/wongkarwai1.html Robert M. Payne - Ways of seeing wild: the cinema of Wong Kar-wai]
* [http://www.ejumpcut.org/currentissue/wongKarWai/index.html Allan Cameron - Trajectories of identification: travel and global culture in the films of Wong Kar-wai] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071216051625/http://ejumpcut.org/currentissue/wongKarWai/index.html |date=2007-12-16 }}
* [http://www.mediacircus.net/wkw.html Anthony Leong - Meditations on Loss: A Framework for the Films of Wong Kar-wai] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080513085717/http://www.mediacircus.net/wkw.html |date=2008-05-13 }}
* [http://www.laweekly.com/ink/01/12/film-chute.php/ LA Weekly - Film Feature: Unforgettable] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081123031425/http://www.laweekly.com/ink/01/12/film-chute.php |date=2008-11-23 }}
* [http://www.sensesofcinema.com/2002/great-directors/wong/ Senses of Cinema: Great Directors Critical Database - Wong Kar-wai]
* [http://www.cityweekend.com.cn/en/beijing/features/2003_23/Reviews_Wongkarwai City Weekend - Wong Kar-wai Review Special]{{Dead link|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://www.time.com/time/asia/magazine/article/0,13673,501041004-702196,00.html TIMEasia - ''2046'': A Film Odyssey] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080726214742/http://www.time.com/time/asia/magazine/article/0,13673,501041004-702196,00.html |date=2008-07-26 }}
* [http://www.kinema.uwaterloo.ca/chong031.htm/ KINEMA - In the Mood for Love: Urban Alienation in Wong Kar Wai's Films] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080604122225/http://www.kinema.uwaterloo.ca/chong031.htm/ |date=2008-06-04 }}
* [http://www.tofu-magazine.net/newVersion/pages/Wong%20Kar%20Wai.html Six &quot;Hong Kongs&quot; in search of a Negative Director: Wong Kar-Wai’s alter-Native cinema] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080805085525/http://www.tofu-magazine.net/newVersion/pages/Wong%20Kar%20Wai.html |date=2008-08-05 }}
* [http://www.press.ce.philips.com/apps/c_dir/e3379701.nsf/alle/4AB49F36277CF36EC1257316002A8DE3?opendocument Wong Kar Wai to create exclusive film for Philips next generation Ambilight television] {{Webarchive|url=https://archive.today/20071105152012/http://www.press.ce.philips.com/apps/c_dir/e3379701.nsf/alle/4AB49F36277CF36EC1257316002A8DE3?opendocument |date=2007-11-05 }}

'''Intervjui'''
* [http://www.astyle.com/interviews/members/wongkarwai.html Asia Studios] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070311221329/http://www.astyle.com/interviews/members/wongkarwai.html |date=2007-03-11 }} Wong Kar-wai Exclusive Interview, by Khoi Lebinh and David Eng
* [http://film.guardian.co.uk/interview/interviewpages/0,6737,386766,00.html Guardian Unlimited] Mood Music, by Jonathan Romney
* [http://www.indiewire.com/people/int_Wong_Kar-Wai_010202.html Indiewire] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070929102817/http://www.indiewire.com/people/int_Wong_Kar-Wai_010202.html |date=2007-09-29 }} The &quot;Mood&quot; of Wong Kar-wai; the Asian Master Does it Again, by Anthony Kaufman
* [http://www.bombsite.com/karwai/karwai.html BOMB Magazine] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071009211231/http://www.bombsite.com/karwai/karwai.html |date=2007-10-09 }} Interview by Liza Bear
* [http://avclub.com/content/node/22777 Onion AV Club] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080921173508/http://www.avclub.com/content/node/22777 |date=2008-09-21 }} Interview by Scott Tobias
* [https://web.archive.org/web/20050911133006/http://www.time.com/time/asia/features/interviews/int.wongkarwai05224000.html/ TIMEasia] And The Winner Is..., by Stephen Short
* [http://www.time.com/time/asia/magazine/article/0,13673,501041004-702208,00.html TIMEasia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080907175639/http://www.time.com/time/asia/magazine/article/0,13673,501041004-702208,00.html |date=2008-09-07 }} &quot;We love what we can't have, and we can't have what we love&quot;, by Bryan Walsh
* [http://www.urbancinefile.com.au/home/view.asp?a=4716&amp;s=VisionStream/ Urban Cinefile] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120205151401/http://www.urbancinefile.com.au/home/view.asp?a=4716&amp;s=VisionStream%2F |date=2012-02-05 }} Audio Interview with Richard Kupier ([[RealMedia]])
* [http://www.abc.net.au/atthemovies/txt/s1397057.htm At The Movies Interview]

'''Ostalo'''
* [http://www.aurea.philips.com/ Philips - ''There's Only One Sun''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080720170459/http://www.aurea.philips.com/ |date=2008-07-20 }} ([[Adobe Flash|Flash]])
* [http://www.theyshootpictures.com/karwaiwong.htm They Shoot Pictures, Don't They?]
* {{IMDb ime|id=0939182|name=Wong Kar-wai}}

{{Zlatni konj za najboljeg režisera}}

{{normativna kontrola}}

{{Lifetime|1958| |Wong Kar-wai}}
{{Commonscat|Wong Kar-Wai}}

[[Kategorija:Kineski filmski režiseri]]
[[Kategorija:Dobitnici i dobitnice nagrade César]]
[[Kategorija:Hongkonški filmski režiseri]]</text>
      <sha1>ihrveyfmp202rc3ouxc2313unf5ldn8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tajlandski lunarni kalendar</title>
    <ns>0</ns>
    <id>47990</id>
    <revision>
      <id>42669290</id>
      <parentid>42424071</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T14:42:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aca</username>
        <id>108187</id>
      </contributor>
      <comment>+</comment>
      <origin>42669290</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19655" sha1="tw4w9s4vckrncp80023vokhd60whxd7" xml:space="preserve">{{Kalendari}}
'''Tajlandski''' ili '''Tajski lunarni kalendar''' ([[tajlandski jezik|tajlandski]]: ปฏิทินจันทรคติ '''Patitin Chantarakati''' - doslovno &quot;Nasuprot-Suncu Mesečevi-načini (putevi)&quot;) je [[tajland]]ska verzija [[lunisolarni kalendar|lunisolarnog]] [[budistički kalendar|budističkog kalendara]] koji se koristi u [[kambodža|Kambodži]], [[Laos]]u i [[Mianmar|Burmi]], zemljama [[jugoistočna Azija|jugoistočne Azije]]. Ovi kalendari imaju za osnovu [[Hindu kalendar]] (koji počiva na ''[[Surya Siddhanta]]''-i iz trećeg veka) i kombinuju lunarni i solarni kalendar u nominalnu [[godina|godinu]] od 12 [[mjesec|meseci]]. U pravilnim intervalima se [[interkalacija|umeće]] dodatni dan ili dodatni mesec (od 30 dana); u tajskoj, laoskoj i kambodžanskoj verziji se ne dodaje dodatni dan u godinama sa dodatnim mesecom.

== Zakonski u odnosu na verski kalendar ==
[[Tajlandski solarni kalendar]], '''Patitin Suriyakati''' (ปฏิทินสุริยคติ), tajlandska verzija [[gregorijanski kalendar|gregorijanskog kalendara]] je zamenila ''Patitin Chantarakati'' 1888. naše ere tj. 2431. godine budističke ere u pravne a time i komercijalne svrhe. Ipak, [[budizam|budistički]] dani odmora ([[Uposatha]] - obavezni sveti dani za verujuće budiste, važniji od njih su i praznici) su i dalje određeni četirima [[Mjesec|Mesečevim]] menama. Kinezi u Tajlandu takođe obeležavaju svoje dani i [[tradicionalni kineski praznici|tradicionalne kineske praznike]] prema Mesečevim menama. Pošto se one pomeraju u odnosu na solarni kalendar, tajlandski kalendari uključuju tajske i [[kineski kalendar|kineske]] lunarne datume za religijske potrebe. [[Mundana astrologija]] takođe ima važno mesto u [[tajlandska kultura|tajlandskoj kulturi]], tako da moderne tajske krštenice uključuju datume po lunarnom kalendaru i odgovarajuću životinju iz kineskog kalendara za [[kineska astrologija|kinesku]] i [[hora (astrologija)|Hora]] astrologiju ('''โหราศาสตร์ โหราสาต ho-ra-sat)''').

== Godine ==
Godina nominalno ima dvanaest meseci i može biti dugačka 354, 355 ili 384 dana.

=== Godina (normalnih meseci) od 354 dana ===
Godine od 354 dana imaju 12 ''normalnih meseci'' (videti &quot;Meseci&quot;, [[Tajlandski lunarni kalendar#Meseci|dole]]). Ovakva godina se naziva ''godina normalnih meseci'' ('''ปรกติมาสฅ (ปีปกกะติมาด Pee-pok-ga-ti-mat''', ''normal-month year'' na engleskom).

=== Godina (dodatnog dana) od 355 dana ===
U 355-dnevnim godinama se dodaje ''dodatni dan'' 7. mesecu. Godina sa dodatnim danom je ''godina dodatnog dana'' ('''ปีอธิกวาร (ปีอะทิกะวาน Pee-a-ti-ga-wan''', ''extra-day year'' na engleskom).
[[Datoteka:August2004rs.png|left|thumb|175px|Godine 2004/2547BE Ekstra mesec se završio 15. avg/kol.]]

=== Godina (dodatnog meseca) od 384 dana ===
U 384-dnevnim godinama je dodat ekstra mesec ({{lang-th|'''อธิกมาส (อะทิกะมาด a-ti-ga-mat)'''}}, koji je ponovljeni 30-dnevni 8. mesec, tako da broj meseci ostaje na 12. Ovakva godina je ''godina dodatnog meseca'' ({{lang-th|'''ปีอธิกมาส (ปีอะทิกะมาด Pee-a-ti-ga-mat)'''}}, ''extra-month year'').

=== Nova godina ===
* Tajski lunarni kalendar '''ne''' označava početak nove godine na početku novog brojnog niza meseci 1-12, što je najčešće u decembru/prosincu (videti dole Mesec 1).
* [[Zakonska starost]] osobe i sekularni praznici, uključujući novu godinu, kao i tri dana tradicionalne [[tajlandska nova godina|tajlandske nove godine]] su određeni tajskim solarnim kalendarom. Ako bi praznici pali na vikend, i oni, kao i neki od glavnih lunarnih festivala su uređeni ovim kalendarom putem dana nadoknade '''วันชดเชย'''.
[[Datoteka:August2004 1-2.jpg|right|thumb|Wan Khao Phansah]]
* [[Vassa|'''Wan Khao Phansah วันเข้าพรรษา''']] se računa kao nova godina za [[monah]]e; 
* [[Kineski kalendar|Kineskim kalendarom]] se određuje dan kada godina uzima ime sledeće životinje u 12-godišnjem ciklusu životinja.

=== Imena 12-godišnjeg ciklusa životinja ===
&lt;tr&gt;
&lt;td&gt;[[Gregorijanska]]&lt;/td&gt;&lt;td&gt;Dan Nove godine&lt;/td&gt;&lt;td&gt;Tajska&lt;/td&gt;&lt;td&gt;Znak i ime na srpskohrvatskom&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td&gt;1998&lt;/td&gt;&lt;td&gt;28. jan/sij.&lt;/td&gt;&lt;td&gt;ปีขาล&lt;/td&gt;&lt;td&gt;虎 Tigar&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;
&lt;td&gt;1999&lt;/td&gt;&lt;td&gt;16. feb/velj.&lt;/td&gt;&lt;td&gt;ปีเถาะ&lt;/td&gt;&lt;td&gt;兔 Zec&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;
&lt;td&gt;2000&lt;/td&gt;&lt;td&gt; 5. feb/velj.&lt;/td&gt;&lt;td&gt;ปีมะโรง&lt;/td&gt;&lt;td&gt;龍 Zmaj (Velika zmija)&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;
&lt;td&gt;2001&lt;/td&gt;&lt;td&gt;24. jan/sij.&lt;/td&gt;&lt;td&gt;ปีมะเส็ง&lt;/td&gt;&lt;td&gt;蛇 Zmija (Mala zmija)&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;
&lt;td&gt;2002&lt;/td&gt;&lt;td&gt; 12. feb/velj.&lt;/td&gt;&lt;td&gt;ปีมะเมีย&lt;/td&gt;&lt;td&gt;馬 Konj&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;
&lt;td&gt;2003&lt;/td&gt;&lt;td&gt; 1. feb/velj.&lt;/td&gt;&lt;td&gt;ปีมะแม&lt;/td&gt;&lt;td&gt;羊 Koza&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;
&lt;td&gt;2004&lt;/td&gt;&lt;td&gt;22. jan/sij.&lt;/td&gt;&lt;td&gt;ปีวอก&lt;/td&gt;&lt;td&gt;猴 Majmun&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;
&lt;td&gt;2005&lt;/td&gt;&lt;td&gt; 9. feb/velj.&lt;/td&gt;&lt;td&gt;ปีระกา&lt;/td&gt;&lt;td&gt;雞 P(ij)etao&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;
&lt;td&gt;2006&lt;/td&gt;&lt;td&gt;29. jan/sij.&lt;/td&gt;&lt;td&gt;ปีจอ&lt;/td&gt;&lt;td&gt;狗 Pas&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;
&lt;td&gt;2007&lt;/td&gt;&lt;td&gt; 18. feb/velj.&lt;/td&gt;&lt;td&gt;ปีกุน&lt;/td&gt;&lt;td&gt;豬 Svinja&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;
&lt;td&gt;2008&lt;/td&gt;&lt;td&gt; 7. feb/velj.&lt;/td&gt;&lt;td&gt;ปีชวด &lt;/td&gt;&lt;td&gt;鼠 Pacov/Štakor&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;
&lt;td&gt;2009&lt;/td&gt;&lt;td&gt;26. jan/sij.&lt;/td&gt;&lt;td&gt;ปีฉลู&lt;/td&gt;&lt;td&gt;牛 Vo(l)&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;
&lt;td&gt;2010&lt;/td&gt;&lt;td&gt; 14. feb/velj.&lt;/td&gt;&lt;td&gt;ปีขาล&lt;/td&gt;&lt;td&gt;虎 Tigar&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;
&lt;td&gt;2011&lt;/td&gt;&lt;td&gt; 3. feb/velj.&lt;/td&gt;&lt;td&gt;ปีเถาะ&lt;/td&gt;&lt;td&gt;兔 Zec&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;/table&gt;

== Meseci ==
:Primedba: ova informacija se odnosi samo na moderni tajlandski kalendar i nedovoljna je za dešifrovanje lunarnih datuma računatih po drugim načinima

'''Deuan''' ({{lang-th|เดือน}}) označava označava kalendarski mesec ili [[lunacija|lunaciju]]. Meseci (ili lunacije) su pobrojani od 1 do 12. Kao i u drugim [[budistički kalendar|budističkim kalendarima]], njihova imena potiču iz [[sanskrit]]a, ali su ona uglavnom poznata samo tajskim astrolozima (Prasert Na Nagara 1998:524, navedeno u ''Diller'').&lt;ref name=Diller&gt;{{cite web
|url= http://dspace.anu.edu.au/bitstream/1885/41890/3/thai_time.html
|title= Thai Time
|accessdate= 08. 05. 2008.
|author= 
|last= Diller
|first= Anthony
|coauthors= Preecha Juntanamalaga
|date= 2000
|work= 
|publisher= Faculty of Asian Studies Australian National University
|pages= p. 25
|language= 
|doi= 
|archiveurl= https://web.archive.org/web/20080820012233/http://dspace.anu.edu.au/bitstream/1885/41890/3/thai_time.html
|archivedate= 2008-08-20
|quote= (5.1) ...names would be known only by Thai astrologers (Prasert Na Nagara 1998:524).
|dead-url= 
}}&lt;/ref&gt;

==== Normalni meseci ====
Dve uzastopne lunacije zauzimaju oko 59 dana. Tajski lunarni kalendar aproksimira ovaj interval parovima ''normalnih meseci'' ({{lang-th|'''ปรกติมาสฅ ปกกะติมาด Pok-ga-ti-mat)'''}} od 29 i 30 dana i to 29 u neparnom mesecu ({{lang-th|'''เดือนคี่  deuan kêe'''}}) i 30 u parnom mesecu {{lang-th|'''เดือนคู่  deuan kôo'''}}). Mesec od 29 dana se naziva ''šuplji mesec'' ({{lang-th|'''เดือนขาด deuan kàat'''}}); a onaj od 30 dana ''puni mesec'' ({{lang-th|'''เดือนถ้วน deuan tûan'''}}). Ovo je samo delimično tačno, tako da povremeno 7. mesec (uobičajeno ''šuplji'') ima još jedan dan, ili posle uobičajeno ''punog'' 8. meseca sledi dodatni ''puni'' 8. mesec. Primetite da su 1. i 2. mesec nazvani arhaičnim [[tajlandski brojevi|brojevima]], a ostatak je nazvan po modernim brojevima.&lt;ref name=Diller/&gt;

=== Mesec 1 เดือน ๑ ===
'''Deuan Aai''' ({{lang-th|เดือนอ้าย}}) započinje iznova ciklus brojanja meseci, najčešće u decembru/prosincu, ali time ''nije'' označen početak nove godine.&lt;ref name=Diller/&gt; '''Aai''', arhaična reč na tajskom, ali ne i u drugim dijalektima, znači &quot;prvorođeni&quot; (ili &quot;najstariji&quot;).&lt;ref name=ORID&gt;[http://rirs3.royin.go.th/dictionary.asp On-line Royal Institute Dictionary] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090303000030/http://rirs3.royin.go.th/dictionary.asp |date=2009-03-03 }} (ORID - 1999).&lt;/ref&gt; Ovaj mesec je neparan ''šuplji mesec'' ({{lang-th|'''เดือนขาด deuan kàat'''}}), traje 29 dana.

=== Mesec 2 เดือน ๒ ===
'''Deuan Yi''' ({{lang-th|เดือนยี่}}) je od arhaičnog ญี่ što znači ''2''.&lt;ref name=ORID/&gt; Kao parni ''puni mesec'' ({{lang-th|'''เดือนคู่  deuan kôo'''}}), dugačak je 30 dana.

=== Meseci 3-6 เดือน ๓ — ๖ ===
'''Deuan 3–6''' koriste moderni način čitanja brojeva kao i svi preostali meseci. Meseci 3-6 su naizmenično neparni i parni ({{lang-th|'''เดือนคี่/คู่  deuan kêe/kôo'''}}) pa prema tome imaju 29, 30, 29 i 30 dana.

=== Mesec 7 เดือน ๗ ===
'''Deuan 7''', ''šuplji mesec'', normalno je dugačak 29 dana u godinama koje imaju 354 dana, ali mu se dodaje još jedan dan {{lang-th|'''อธิกวาร (อะทิกะวาน A-ti-ga-wan)'''}}) u 355-dnevnim godinama ({{lang-th|'''ปีอธิกวาร (ปีอะทิกะวาน Pee-a-ti-ga-wan'''}}).

=== Mesec 8 เดือน ๘ ===
[[Datoteka:July 14 2007.jpg|150px|right]]'''Deuan 8''' je 30-dnevni puni mesec ({{lang-th|'''เดือนคู่  deuan kôo'''}}).

=== Mesec 8/8 เดือน ๘/๘ ===
[[Datoteka:July 15 2007.jpg|150px|right]] Kada je potreban ''ekstra mesec'' ({{lang-th|'''อธิกมาส (อะทิกะมาด a-ti-ga-mat)'''}}) za 384-dnevnu ''godinu ekstra-meseca'' ({{lang-th|'''ปีอธิกมาส (ปีอะทิกะมาด Pee-a-ti-ga-mat)'''}}), Mesec 8 se ponavlja kao เดือน ๘/๘ Mesec 8/8, što se može čitati kao – 
:''Deuan Bad dap Bad'' —Mesec 8 kroz 8,
:''Deuan Bad Song Khang'' —Mesec 8 Strana Dva, ili 
:''Deuan Bad Song Hon'' —Mesec 8 Drugi Put na [[Isanski jezik|isanskom jeziku]].

=== Meseci 9-12 เดือน ๙ — ๑๒ ===
'''Deuan 9–12''' dovršavaju lunarni ciklus.

== Podele meseca ==
Meseci se dele u dve polovine koje su označene po tome da li Mesec raste ili opada:
;''Khang Kuen ข้างขึ้น'' : Rastući, period od mladog do punog Meseca, koji uvek ima
:'''15 dana''' 
;''Khang Raem ข้างแรม'' : Opadajući, period od punog do mladog Meseca, koji ima
:'''14 dana''' u neparnim ''šupljim mesecima'', osim kada je 7. mesecu dodat ekstra dan ({{lang-th|'''อธิกวาร (อะทิกะวาน A-ti-ga-wan)'''}}); inače ima
:'''15 dana'''.

:Primedba: značenje, kada nije dopunjeno drugim rečima ili slogovima: 
;''khang'' : ข้าง [pri, na ili prema] strana (-ni)
;''kuen'' : ขึ้น rasti ili popeti se
;''raem'' : แรม umoriti se ili povući.

== Sedmice ==
[[Sedmica]] je na tajlandskom {{lang-th|สัปดาห์}} ili {{lang|th|สัปดาหะ}}, što se izgovara {{lang|th|สับ-ดา sàb-da, สับ-ปะ-ดา sàb-phà-daa, ili สับ-ดา-หะ sàb-da-hà}} što potiče od sanskritske reči za &quot;sedam&quot;; [http://rirs3.royin.go.th/dictionary.asp On-line Royal Institute Dictionary] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090303000030/http://rirs3.royin.go.th/dictionary.asp |date=2009-03-03 }} (ORID) je danas definiše kao 7-dnevni period koji počinje nedeljom i završava se subotom. Ali, kada se odnosi na lunacije, to je 7-, 8- ili (ređe) 9-dnevni interval između [[kvartil]]nih [[mesečeva mena|mesečevih mena]]; tj. od jednog {{lang|th|วันพระ wan prà}} do sledećeg.

== Dani ==
Iako u [[Tajlandski solarni kalendar#Sedmični dani|solarnom kalendaru]] sedmični dani imaju imena, dani lunarnog kalendara su pobrojani redom od 1 do 14 ili 15:
;''Kuen 1 Kham Deuan 1 ขึ้น ๑ ค่ำ เดือน ๑ '' : Rastući 1. veče meseca 1, itd. do 
;''Raem 15 Kham Deuan 12 แรม ๑๕ ค่ำ เดือน ๑๒ '' : Opadajući 15. veče meseca 12.

:Primedba: ''Kham ค่ำ '' Veče, se danas uglavnom uzima kao veče uobičajenog dana koji počinje i završava se u ponoć, a ne veče dana koji počinje i završava se o zalasku Sunca. Nekadašnja praksa je mogla biti drugačija. Videti ''Wan Wy Phra Chan'', ispod.

== Imenovani lunarni dani ==
* ''Wan Phra'' วันพระ Dan(i) Sveti [Budistima] ; takođe zvani
** ''Wan Thamma Sawana'' วันธรรมสวนะ (วันทำมะสะวะนะ) religijski sveti dan(i) ; Budističi sabat(i) ; redovno padaju na:
*** ''Kuen 8'' ขึ้น ๘ Mesečevu prvu četvrt
*** ''Kuen 15'' ขึ้น ๑๕ puni Mesec (uštap); takođe poznat kao
**** ''Wan Phen'' วันเพ็ญ dan punog [Meseca].
***** Wan Duan Phen ({{lang-th|วันเดือนเพ็ญ}}), pravi dan [[pun Mesec|punog Meseca]] i Khuen 15 Kham ne padaju uvek na isti dan.
*** ''Raem 8'' แรม ๘ Mesečeva poslednja četvrt; i
*** ''Raem 14 (15)'' แรม ๑๔ (๑๕) poslednji dan lunarnog meseca; poznat i kao
**** ''Wan Dab'' วันดับ dan [kada je Mesec] ugašen, ili nestaje.
* ''Wan Wy Phra Chan'' วันไหว้พระจันทร์ 
:Dan Poštovanja [prema] Svetom Mesecu 
:konkretni dan kada [[Žetveni Mesec]] postaje pun
:''Kuen 14 (15) Kham Deuan 11'' ขึ้น ๑๔ (๑๕) ค่ำ เดือน ๑๐ 
:Rastući 14(15) Veče, Mesec 11.

== Praznici regulisani Mesecom ==
{{Main|Državni praznici u Tajlandu}}
'''[[Uposatha|Budistički sabati]]''' (dani odmora), kolokvijalno {{lang-th|วันพระ Wan Phra}}, su &quot;Mesec-dani&quot;: Mlađak, Prva Četvrt, Uštap i Poslednja Četvrt. Ovo ''nisu' uobičajeni dani {{lang-th|วันยุด '''wan-yoot'''}}, osim za mesarske, berberske/brijačke i kozmetičarske radnje koje slede [[Osam Pravila]].

'''Godišnji praznici''' i '''sezonski festivali''' se zajedno nazivaju {{lang-th|วันนักขัตฤกษ์ วันนักขัดตะเริก '''Wan nak-khad-ta-roek'''}}.

: '''Festivali''' ili [[sajam|sajmovi]] su {{lang-th|เทศกาล (เทสะกาน) '''thet-sa-garn'''}}; oni mogu dalje mogu biti nazvani {{lang-th|ประเพณี ''pra-pen-nee''}} ''tradicionalni''; i kao {{lang-th|พืธิ ''pit-ti''}}, ''[[obred]]'' ili ''[[ceremonija]]''. Tablica pokazuje žutim one glavne kojima upravlja Mesec.
 
: '''Radni praznici''' koje je vlada propisala kao '''slobodne dane''' od posla ili škole su {{lang-th|วันยุดราชาการ '''Wan-yoot-ra-cha-gan'''}}; crvenim su označeni oni koji su regulisani Mesecom.

: '''Vikendi''' uobičajeno ''jesu'' slobodni dani; ako neki praznik, koji je inače slobodan dan, padne na vikend, sledeći ponedeljak je '''slobodni dan nadoknade''' {{lang-th|วันชดเชย Wan chod-choey}}.

{| 
| style=&quot;background:red; color:white&quot; | Radni praznici
| i
| bgcolor=&quot;yellow&quot; | &lt;font color=&quot;green&quot;&gt; festivali &lt;/font&gt;
| regulisani Mesecom: r = '''r'''astući Mesec; o = '''o'''padajući
|}
{|- style=&quot;background:yellow; color:green&quot;
|-
! Ms.
! Dan
! Događaj
! ไทย
! Komentar
|-
| 3†
| 1r
| [[Kineska nova godina]]
| ตรุจีน
| ''Zatvorena većina radnji u vlasništvu Taj-Kineza''
|-
|- style=&quot;background:red; color:white&quot;
| 3
| 15r
| [[Magha Puja]]
| วันมาฆะบูชา
| ''Makha Bucha''
|-
|- style=&quot;background:red; color:white&quot;
| 6
| 15r
| [[Vesak]]
| วิสาขะบูชา
| ''Visakha Bucha''
|-
|- style=&quot;background:red; color:white&quot;
| 8‡
| 15r
| [[Asalha Puja]]
| อาสาฬหบูชา
| ''Asarnha Bucha''
|-
|- style=&quot;background:red; color:white&quot;
| 8‡
| 1o
| [[Wan Kao Pansa]]
| วันเข้าพรรษา
| Početak ''Povlačenja Kiša'', ili ''Budistički Veliki post''
|-
| 10
| 15o
| Thetsagarn Sart 
| เทศกาลสารท 
| ''[[Vegetarijanski festival]]&lt;ref&gt;The Vegetarian Festival ({{lang-th|เทศกาลวันสารท ''Tesagarn Wan Sat''}}) (see [http://rirs3.royin.go.th/dictionary.asp สารท ๑] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090303000030/http://rirs3.royin.go.th/dictionary.asp |date=2009-03-03 }}), now appears on calendars as Tesagarn Kin Jae 9 Wan ({{lang-th|เทศกาลกินเจ ๕ วัน}}), ''(begin) Nine-day Vegetarian Festival''. ''Kin Jae'' [http://rirs3.royin.go.th/dictionary.asp กินเจ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090303000030/http://rirs3.royin.go.th/dictionary.asp |date=2009-03-03 }} means (to vow) in the manner of Vietnamese or Chinese Buddhists to eat a strict vegetarian diet. ({{lang-th|กินเจ, กินแจ ก. ถือศีลอย่างญวนหรือจีน โดยกินอาหารจำพวกผักล้วน ไม่มีเนื้อสัตว์.}}&lt;/ref&gt;''({{lang-th|เทศกาลกินเจ Thet-sa-gan Kin-je}})
|-
| 11
| 15r
| [[Wan Awk Pansa]]
| วันออกพรรษา
| Kraj ''Povlačenja Kiša'', ili ''Budističkog Lenta''''
|-
| 11
| 1o
| [[Kathina|Thod Kathin]] 
| ทอดกฐิน
| ''Poklanjanje monaških odeždi posle Povlačenja Kiše''
|-
| 12
| 15r
| [[Loy Krathong]]
| ลอยกระทง
|  U severnom Tajlandu, ovo je ''Duean Yi'' i [http://www.chiangmai-chiangrai.com/loy_krathong-lantern_festival_yee_peng.html ''Yee Peng Lantern Festival] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130228183415/http://www.chiangmai-chiangrai.com/loy_krathong-lantern_festival_yee_peng.html |date=2013-02-28 }}
|}
Primedbe:
: † Kineski kalendar koristi drugačije metode određivanja prestupnih meseci pa njegova nova godina može biti mesec ranije ili kasnije po ovom kalendaru.
: ‡ Mesec 8/8 u godinama sa dodatnim mesecom.

== Rečnik ==
{{U_začetku}}

== Reference originala ==
* {{cite web
 |url            = http://dspace.anu.edu.au/bitstream/1885/41890/3/thai_time.html
 |title          = Thai Time
 |access-date     = 22 June 2008
 |author         = 
 |last           = Diller
 |first          = Anthony
 |authorlink     = 
 |coauthors      = Preecha Juntanamalaga
 |date           = 
 |year           = 1995
 |month          = December
 |format         = 
 |work           = International Conference on Tai Languages and Cultures, Thammasat University
 |publisher      = Australian National University
 |pages          = 
 |language       = 
 |doi            = 
 |archiveurl     = https://web.archive.org/web/20080820012233/http://dspace.anu.edu.au/bitstream/1885/41890/3/thai_time.html
 |archivedate    = 2008-08-20
 |quote          = 
 |dead-url       = 
}}
* Eade, J.C. ''The calendrical systems of mainland south-east Asia''. {{ISBN|90-04-10437-2}} (Cited by Diller &amp; Preecha)
* Sethaputra, So. ''New Model English - Thai Dictionary'', {{ISBN|974-08-3253-9}}
{{reflist}}

== Vanjske veze ==
(na engleskom:)
* [http://dspace.anu.edu.au/bitstream/1885/41890/3/thai_time.html Thai Time by Anthony Diller] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080820012233/http://dspace.anu.edu.au/bitstream/1885/41890/3/thai_time.html |date=2008-08-20 }} - last changed [[10 January]] [[2002]].
* [http://www.rorymo.co.uk/ThaiAlbumPage/fstissue/chulasakarat.html How Chula Sakarat Dates Work] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071221061549/http://www.rorymo.co.uk/ThaiAlbumPage/fstissue/chulasakarat.html |date=2007-12-21 }} in Thailand: article for stamp collectors recovered [[20 December]] [[2007]].

[[Kategorija:Posebni kalendari]]
[[Kategorija:Tajlandska kultura]]</text>
      <sha1>tw4w9s4vckrncp80023vokhd60whxd7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>The Godfather (film)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>48493</id>
    <revision>
      <id>42669310</id>
      <parentid>41852573</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T15:07:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aca</username>
        <id>108187</id>
      </contributor>
      <comment>+</comment>
      <origin>42669310</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23691" sha1="hkex64qbyxp80cqjorgvuxbu6aqvl0z" xml:space="preserve">{{About|filmu iz 1972.|roman|The Godfather (roman)}}
{{Infokutija02 film
| naslov           = The Godfather
| slika         = Godfather_ver1.jpg
| opis        = Kino-poster
| režija      = [[Francis Ford Coppola]]
| producent      = [[Albert S. Ruddy]]
| scenario     = [[Mario Puzo]]&lt;br /&gt;Francis Ford Coppola&lt;br /&gt;[[Robert Towne]] {{small|(van špice)}}
| temeljen_na = ''[[The Godfather (roman)|The Godfather]]''&lt;br /&gt;Mario Puzo
| uloge       = [[Marlon Brando]]&lt;br /&gt;[[Al Pacino]]&lt;br /&gt;[[James Caan]]&lt;br /&gt;[[Richard S. Castellano]]&lt;br /&gt;[[Robert Duvall]]&lt;br /&gt;[[Sterling Hayden]]&lt;br /&gt;[[John Marley]]&lt;br /&gt;[[Richard Conte]]&lt;br /&gt;[[Diane Keaton]]
| muzika          = [[Nino Rota]]&lt;br /&gt;[[Carmine Coppola]]&lt;br /&gt;[[Carlo Savina]]
| fotografija = [[Gordon Willis]]
| montaža        = [[William H. Reynolds]]&lt;br /&gt;[[Peter Zinner]]&lt;ref name=&quot;amgcred&quot;&gt;Marc Laub and Murray Solomon are listed as uncredited editors by some sources; see Allmovie [http://www.allmovie.com/cg/avg.dll?p=avg&amp;sql=1:20076~T3 Production credits] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060426195934/http://www.allmovie.com/cg/avg.dll?p=avg |date=2006-04-26 }}&lt;/ref&gt;
| studio         = [[Albert S. Ruddy|Alfran Productions]]
| distributer    = [[Paramount Pictures]]
| premijera       = {{Film date|1972|03|15|df=y}} ''(SAD)''
| trajanje        = 175 min.
| zemlja        = {{flag|Sjedinjene Države}}
| jezik       = engleski&lt;br /&gt;[[sicilijanski jezik|sicilijanski]]
| budžet         = 6,5 mil. $&lt;ref&gt;Komentar Francisa Forda Coppole na DVD-izdanju &quot;The Godfather – The Coppola Restoration&quot;&lt;/ref&gt;
| bruto          = 245,066.411 $
| slijedi        = ''[[The Godfather Part II]]''
}}

'''''Kum''''' ({{jez-en|The Godfather}}) je [[sjedinjene Američke Države|američki]] [[Drama|dramski]] [[film]] režisera [[Fransis Ford Kopola|Fransisa Ford Kopole]] iz [[1972]]. godine s [[Marlon Brando]]m, [[Al Pacino|Al Pačinom]], [[James Caan|Džejms Kanom]], [[Robert Duvall|Robertom Duvalom]] i [[Diane Keaton|Dajanom Kiton]]. Film je adaptacija istoimenog romana, koji je napisao [[Mario Puzo]]. Priča filma pokriva period od 10 godina ([[1945]]-[[1955]]) i prati [[italija]]nsko-[[sjedinjene Američke Države|američku]] porodicu Korleone.

Film je nagrađen [[Nagrada Američke filmske akademije|nagradama Američke filske akademije]] za najbolji film, najboljeg glumca i najbolji adaptirani scenario, a izabran je i za čuvanje u Nacionalnom filmskom registru Sjediljenih Država. Takođe je rangiran kao drugi najbolji film u istoriji američke kinematografije, iza ''[[Citizen Kane|Građanina Kejna]]'' na spisku „100 godina... 100 filmova (izdanje na 10. godišnjicu)“ [[Američki filmski institut|Američkog filmskog instituta]]&lt;ref name=&quot;afi&quot;&gt;{{en}}American Film Institute [http://www.afi.com/Docs/about/press/2007/100movies07.pdf &quot;Citizen Kane Stands the test of Time&quot;]&lt;/ref&gt;. Isto tako, rangiran je kao prvi na spisku „250 najboljih“ [[Internet Movie Database|IMDB]]&lt;ref&gt;{{cite web | title = IMDb Top 250 | url=http://imdb.com/chart/top | access-date= April 2, 2007 | publisher = IMDB }}&lt;/ref&gt;, prvi na spisku 100 najboljih sajta Metacritic&lt;ref&gt;{{en}}{{cite web | title=Metacritic: Best Reviewed Movies | url=http://www.metacritic.com/film/highscores.shtml | access-date=2008-08-28 | archive-date=2008-06-09 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080609114144/http://www.metacritic.com/film/highscores.shtml }}&lt;/ref&gt; i među prvih 10 na spisku najboljih filmova svih vremena sajta [[Rotten Tomatoes]]&lt;ref&gt;{{en}}{{cite web | title= &quot;Rotten Tomatoes: Top Movies: Best of Rotten Tomatoes | url=http://www.rottentomatoes.com/top/bestofrt_year.php | access-date = April 13, 2007 }}&lt;/ref&gt;.

== Produkcija ==
=== Kopola i Paramount Pictures ===
[[Datoteka:Francis Ford Coppola.jpg|thumb|left|173x173piskel|[[Fransis Ford Kopola]], režiser filma.]]
[[Fransis Ford Kopola]] nije bio prvi izbor za režiju, koja je pre toga bila ponuđena bar dvojici reditelja. Posao je bio ponuđen [[italija]]nskom reditelju [[Serđo Leone|Serđu Leonu]], ali je on odbio rekavši kako nije zainteresiran (posle je snimio vlastitu mafijašku sagu ''[[Bilo jednom u Americi]]'', koja se fokusirala na živodsko-američke gangstere)&lt;ref&gt;''The Kid Stays in the Picture'' (2002), documentary film about Evans' life&lt;/ref&gt;. Do tada, Kopola je režirao osam filmova, od kojih je bio najpoznatiji verzija muzikala ''[[Finianova duga]]'' - iako je osvojio [[Nagrada Američke filmske akademije|Oskar]] za scenariju u filmu ''[[Paton]]'' [[1970]].&lt;ref name=duke&gt;{{cite book|title=New American Cinema|url=https://archive.org/details/newamericancinem00lewi|publisher=Duke University Press|year=1998|editor=Jon E Lewis|pages=[https://archive.org/details/newamericancinem00lewi/page/14 14]-17}}&lt;/ref&gt; Kopola je bio dužan [[Warner Bros.]] 400 hiljada dolara zbog prekoračenja budžeta filma ''[[Džordž Lukas|Džordža Lukasa]]'' kao i ''[[THX-1138]]'', koji je Kopola producirao, a ''Kuma'' je prihvatio na Lukasov savet.&lt;ref&gt;{{cite book | last = Hearn | first = Marcus | title = The Cinema of George Lucas | url = https://archive.org/details/cinemaofgeorgelu0000hear | publisher = Harry N. Abrams Inc. | date = 2005 | location = New York City | pages = [https://archive.org/details/cinemaofgeorgelu0000hear/page/46 46] | isbn = 0-8109-4968-7}}&lt;/ref&gt;

Vladalo je veliko neslaganje između Kopole i studija, ''Paramount Pictures'', a Kopola je nekoliko puta umalo bio zamenjen. Paramunt je smatrao kako Kopola ne radi na rasporedu, da je napravio nekoliko grešaka s audicijom i produkcijom to da je insistirao na nepotrebnim troškovima. Kopola kaže, na [[DVD]] komentaru, da je bio pod pritiskom jer je znao da zamenski redatelj čeka u seni i da će ga zameniti istog trenutka kad ga opuste, ali unatoč tome, uspeo je obraniti svoje odluke i izbeći otkaz.

=== Audicija ===
Kopolin izbor glumaca nije bio u skladu sa željama šefova Paramaunta, posebno [[Marlon Brando]] kao Don Vito Korleone. Paramaunt, koji je hteo [[Laurence Olivier|Lorensa Olivijea]] (koji je bio nedostupan zbog zdrastvenih problema), prvo je zabranio Kopoli da angažuje Branda, navodeći njegovo problematično ponašanje na setovima njegovih prethodnih filmova. U jednom trenutku, Kopoli je tadašnji predsednik Paramaunta rekao da se &quot;Marlon Brando nikad neće pojaviti u ovom filmu&quot;. Nakon zauzimanja kao šefova studija, Kopoli je dopušteno da angažuje Branda pod uslovom da ovaj prihvati manju platu nego na prethodnim filmovima, da uradi probno snimanje i da se obaveže kako neće prouzrokovati odgađanje u produkciji (kao što je to činio na prethodnim produkcijama)&lt;ref name=&quot;Look&quot;&gt;''The Godfather'' DVD Collection documentary ''A Look Inside,'' [2001]&lt;/ref&gt;. Kopola je izabrao Branda umesto [[Ernest Borgnine|Ernesta Borgnajna]] nakon što je ovaj na probnom snimanju osvojio i njega i rukovodstvo Paramaunta. Brando je za svoju ulogu osvojio nagradu Američke filmske akademije, koju je odbio da primi.

Studio je hteo [[Robert Redford|Roberta Redforda]] ili [[Rajan O'Nil|Rajana O'Nila]] za ulogu Majkla Korleonea, ali Kopola je hteo nepoznatog glumca koji izgleda kao italijanski Amerikanac, i našao ga je u [[Al Pacino|Alu Pačinu]]&lt;ref name=&quot;DVDcom&quot;&gt;''The Godfather'' DVD commentary featuring Francis Ford Coppola, [2001]&lt;/ref&gt;. Pačino je u to vreme nije bio poznat&lt;ref name=&quot;Look&quot;&gt;''The Godfather'' DVD Collection documentary ''A Look Inside'', [2001]&lt;/ref&gt;, a studio ga nije smatrao podobnim za ulogu, delimično i zbog njegove visine. Pačinu je uloga dodeljena nakon što je Kopola zapretio da će napustiti produkciju. Za ulogu su konkurisali i [[Jack Nicholson|Džek Nikolson]], [[Dustin Hoffman|Dastin Hofman]], [[Warren Beatty|Voren Bejti]], [[Martin Sheen|Martin Šin]] i [[James Caan|Džejms Kan]]&lt;ref name=&quot;Look&quot;/&gt;. Za ulogu je bio zainteresovan i [[Elvis Presli]], ali se nije pojavio na audiciji.

Pre nego što je izabran [[Robert Duvall|Robert Duval]], za ulogu Toma Hagena su bili razmatrani Brus Dern, [[Paul Newman|Pol Njuman]] i [[Steve McQueen|Stiv Makvin]].

Tada nepoznati [[Robert De Niro]] se prijavio za uloge Majkla, Sonija, Karla i Paulija Gata. Izabran je za ulogu Paulija, ali Kopola je sredio &quot;razmenu&quot; s filmom -{''The Gang That Couldn't Shoot Straight''}- kako bi dobio Al Pačina.

[[Sylvester Stallone|Silvester Stalone]] se prijavio za uloge Karla Rizija i Paulija Gata, [[Antoni Perkins]] za Sonija, a [[Mia Farov]] za Kej. [[Vilijam Divan]] bio je jedan od kandidata za ulogu Moa Grina.

[[Sofia Coppola|Sofija Kopola]], tada novorođenče, je nastupila kao Majkl Fransis Rizi, novorođeni sin Koni i Karla, u sceni krštenja na kraju filma. Nastupila i u druga dva filma. Kopola je angažovao i svoje sinove u ulogama Frenka i Endrua Hagena, dvojicu sinova Toma Hagena. Mogu se videti u uličnoj tučnjavi između Sonija i Karla i iza Pačina i Duvala u sceni sahvrane.

=== Snimanje ===
Većina snimanja obavljena je između [[29. 3.|29. marta]] i [[6. 8.|6. avgusta]] [[1971]]., dok je scena s Pačinom i Keaton bila snimana u jesenu - ukupno se snimalo 77 dana, manje od predviđenih 83 dana.

Snimalo se na lokacijama oko [[New York|Njujorka]], kao i u [[sicilija]]nskim gradovima ''Savoci'' i ''Forzi d'Agro''. Korištena je i jedna lokacija u [[Los Angeles|Los Anđelesu]]&lt;ref&gt;[http://thegodfathertrilogy.com/gf1/gf1scene.html THE GODFATHER: Scene Locations&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;. Scena sa Pačinom i keaton snimana je u gradu [[Ros, Kalifornija|Ros]], [[Kalifornija]]. Enterijeri su snimani u studijama Filmvejsa u Njujorku&lt;ref name=&quot;Look&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;DVDcom&quot;/&gt;.

Jedna od najšokantnih scena u filmu dolazi rano, ona s odsečenom konjskom glavom. Protestovala su udruženja za prava životinja. Kopola je kasnije rekao kako je dobio konjsku glavu od preduzeća za proizvodnju pseće hrane; konj nije ubijen specijalno za potrebe filma.

U romanu, Džek Volc, je dugi, spori zum, koji počinje s krupnim planom pogrebnika koji milo Don Korleonea, a završava s kumom prikazanim straga. Ova scena, koja traje oko tri minute, snimana je kompjuterskim objektivima koje je dizajnirao Toni Karp. Objektivi su korišćeni i na snimanju filma ''[[Silent Running]]''

Za scenu krštenja su korišćene dve različite crkve. Unutrašnje scene snimane su u katedrali Svetog Patrika u Njujorku. Spoljne scene nakon krštenja snimane su u crkvi Maunt Loreto na Stejten Ajslendu, Njujork. [[1973]]. je požar uništio dobar deo crkve. Ostali su samo fasada i zvonik koji su uklopljeni u novu građevinu koja je posle sagrađena.

== Zaplet ==

Film počinje na venčanju kćerke Don Vite Korleonea, Koni ([[Talija Šajr]]) za Karla Ricija ([[Džiani Raso]]) u [[New York|Njujorku]] u kasno leto [[1945]]. Kako &quot;nijedan Sicilijanac ne može odbiti uslugu na dan venčanja svoje kćerke&quot;, Korleone, poznat među svojim prijateljima i saradnicima kao &quot;Kum&quot; i Tom Hejgen ([[Robert Duvall|Robert Duval]]) su zauzeti saslušavanjem zahteva prijatelja i saradnika. U međuvremenu, Don Vitov najmlađi sin Majkl ([[Al Pacino|Al Pačino]]), koji se vratio iz [[Drugi svjetski rat|Drugog svetskog rata]] kao odlikovani junak, priča svojoj devojci Kej Adams ([[Diane Keaton|Dajana Kiton]]) anegdote o kriminalnom životu svog oca, uveravajući je da on nije kao njegova porodica.

Među gostima na svečanosti ja slavni pevač Džoni Fontejn ([[Al Martino]]), Korleonov kum, koji je došao iz [[Hollywood|Holivuda]] da zamoli Kuma da mu pomogne da dobije ulogu koja će mu revitalizirati karijeru. Džek Volc ([[Džon Marlej]]), šef studija, ne da Fontejnu ulogu, ali Don Vito Korleone kaže Džoniju: &quot;Napraviću mu ponudu koju neće moći da odbije.&quot; Hejgen je poslan u [[Kalifornija|Kaliforniji]] kako bi rešio problem, ali mu Volc ljutito odvrati kako neće dati Fontejnu ulogu, koja je savršena za njega, jer je Fontejn &quot;uništio&quot; starletu koju je Volc favorizirao. Sledećeg jutra, Volc se budi i u krevetu pronalazi krvavu odsečenu glavu svog trofejnog konja.

Po Hejgenovu povratku, porodica se sastaje s dilerom heroina Virdžilom &quot;Turčinom&quot; Solocom ([[Al Letieri]]), koji je utecajan u protivničkoj porodici Tatalija. Soloco zamoli Don Korleonea ([[Marlon Brando]]) za političku zaštitu i financiranje kako bi se počeo masovni uvoz i distribucija heroina, ali unatoč velikoj količni novca koji bi se zaradio, Korleone odbija. Don Vitov najstariji sin, Santino &quot;Soni&quot; Korleone ([[James Caan|Džejms Kan]]), upada u razgovor i neizravno izrazi interes za posao. Njegov otac, ljut zbog Sonijeve nesuglasice pred čovekom koji nije član porodice, kasnije ga nasamo ukori.

Ubrzo nakon odbijanja Don Korleonea, on šeta pogođen nekoliko puta na lokalnoj tržnici. Javno se ne zna da li je preživeo. Soloco i njegovi ljudi zatim ubijaju Luku Brasija ([[Leni Montena]]) i otimaju Hejgena. Soloco nagovara Hejgena da ponudi Soniju dogovor koji je prethodno ponuđen njegovom ocu, ali Soni odbija i razmisliti o poslu, rekavši kako će zaratiti sa porodicom Tatalija i Solocom.

Majkl, kojeg druge mafijaške porodice smatraju &quot;civilnom&quot; (nije umešan u mafijaške poslove) pa zato može živeti normalnim životom, posećuje oca u bolnici. Odmah postaje sumnjičev nakon što je primetio da nema policijaca da čuvaju Dona. Shvativši da mu je ocu opet namešteno, naziva Sonija, a nakon toga premešta oca u drugu sobu. Nakon toga odlazi vani kako bi pazio pred vratama. Uz pomoć iznenađenog Enca, odbija Solocove ljude. Dolazi policija s korumpiranim kapetanom Makluskijem ([[Sterling Hejden]]), koji udari Majkla u lice. Pojavljuje se Hejgen s &quot;privatnim detektivima&quot; ovlaštenim da nose oružje kako bi zaštitili Don Korleonea.

Nakon pokušja ubistva svog oca u bolnici, Majkl se dobrovoljno javlja da ubije Solocoa i kapetana Makluskija, koji glumi Solocova telohranitelja. Soni i ostali iskusniji članovi porodice se nasmiju Majklovu navodnu naivnost, a Soni ga prekori da ne reagira preosobno i emocialno. Međutim, Majkl ih uverava da je ubijanje Solocoa i Makluskija u interesu porodice, to da on, kao &quot;civil&quot;, neće izazvati puno sumnje kod Solocoa.

Sastanak između Majkla i Solocoa, uz prisusnost Makluskija, dogovoran je u restoranu, navodno da se dogovori mir. Majkl odlazi, uzima skriveni pištolj i ubija Soloca i Makluskija, obojicu pogoda u glavi. Kako bi izbegao uhvaćenje za ubistvo, Majkl je poislan na [[Sicilija|Siciliju]] dok se porodica Korleone priprema za rat protiv pet porodice, koje se ujedinjuju protiv Korleoneovih.

Na Sicilijijima, Majkl živi pod zaštitom Don Tomasina, starog prijatelja porodice. Tamo, on se oženi s lokalnom devojkom, Apoloniom, koja je posle ubijena tokom pokušaja ubistva Majkla.

U međuvremenu, u [[New York|Njujorku]], Don Korleone se vraća kući iz bolnice. On je izvan sebe nakon što je čuo da je Majkl bio taj koji je ubio Soloca i Makluskija. Nekoliko meseci posle, [[1948]]., Soni prebije Karla jer je tukao Konija. Nakon što ju je Karlo još jednom pretukao, Soni odlazi sam kako bi ga pronašao i ubio. Na putu, upada u zasedu na neplatnim kućicama gde ga muče do smrti.

Umesto traženja osvete za Sonijevo ubistvo, Vito Korleone se sastaje sa šefovima pet porodice kako bi prekinuli rat između porodice. Ne samo da im rat uzima materijani i ljudski život, nego je prekid sukoba jedini način da se Majkl može sigurno vratiti kući. Promenivši svoju pethodnu odluku, Vito se dogovara da će porodica pružiti političku zaštitu za prodaju heroina Filipu Tataliji ([[Viktor Rendina]]). Na sastanku, Don Vito Korleone shvaća da je Don Barzini ([[Ričard Konte]]), a ne Tatalija, odgovoran za mafijaški rat.

Kako u je sigurnost osigurana, Majkl se vraća sa Sicilije. Nakon više od godinu dana, vraća se svojoj bivšoj devojici, Kej, rekaviši kako je želi oženiti. Kako je Don polu-umirovljen, Soni mrtav, a srednji brat Fredo ([[John Cazale|Džon Kazale]]) se smatra nesposobnim da vodi porodički posao, Majkl postaje šef i kaže kako će porodički posao ubrzo biti u potpunosti zakonit.

Pit Klemenza ([[Ričard S. Kastelano]]) i Salvatore Tesio ([[Ejb Vigoda]]), dva &quot;kapetana&quot; porodice Korleone, progovore da ih porodični Barzini omalovažava to da zatraže dopuštenje da uzvrate, ali Majkl odbija. S ocem kao ''consigliereom'', planira porodički posao preseliti u [[Nevada|Nevadu]] i nakon toga, Klemenza i Tesio mogu osnovati vlastite porodice. Majkl obećava da će Konin muž, Karlo, biti njegova desna ruka u Nevadi, dok će Hejgen biti odvetnik porodice u [[Las Vegas]]u.

U Las Vegasu, Majkla pozdravlja Fredoa, u hotelu &quot;Kasino&quot; u kojem Korleoneovi imaju udeo, a vodi ga Mo Grin ([[Aleks Ročo]]). Majkl kaže Džoniju Fontejnu da će porodica trebati njegovu pomoć u angovaranju Džonijevih prijatelja u šou-biznisu sa potpišu dugotrajne ugovore za nastupe u kasinima. Na sastanku s Moom Grinom, Majkl ponudi da otkupi njegov udeo, ali ovaj bezobrazno odbije. Grin veruje kako su Korleonovi slabi, to da može postići bolji dogovor s Barzinijem.

Majkl se vraća kući. Na privatnom sastanku, Vito mu preporućuje da će neprijatelji porodice pokušati ubiti Majkla koristeći poverljivog saradnika da dogovore sastanak kao izgovor za ubistvo. Ubrzo nakon toga, Don Vito umire od srčanog udara dok se igrao s malim unukom.

Tokom sprovoda, Tesio prenosi Majklu ponudu za sastanak s Barzinijem, što ga označava kao izdajnika kojeg je Vito očekivao. Majkl dogovara ubistva Moa Grina, Filipa Tatalija, Emilija Barzinija, Antonija Stračija i Karminea Kuneoa, što se odvija za vreme krštenja Konia i Karlova drugog sina, kojem je Majkl kum. Nakon krštenja, Tesio veruje da će on i Majkl na sastanak s Barzinijem. Umesto toga, odvode ga Vili Čiči i drugi plaćenici kako bi ga ubili. Majkl se suprotstavlja Karlu u vezi Sonijeva ubistva, to ga prevari da prizna da je on namestio zasedu. &quot;Danas&quot;, kaže Majkl, &quot;ću srediti porodične poslove.&quot; Majkl kaže Karlu kao je njegova kazna, to da neće imati veze sa porodičkim poslom. Njemu daje avionsku kartu za Nevadu. Karlo ulazi u auto kako bi otišao na aerodrom, ali ga ubije Klemenza.

Kasnije, Koni se suprostavlja Majklu, optužujući ga za Karlovo ubistvo. Kej upita Majkla u vezi optužbi, ali on odbija odgovoriti. Ona inzistira, a Majkl slaže, rekavši joj kako nije imao nikakve veze sa Karlovom smrtu. Kako film završava, Kej gleda kako Klemenza i Roka Lamponea odaju počast Majklu, ljubeći mu ruku i oslovljavajući ga &quot;Don Korleone&quot;. Novi kapo Al Neri ([[Ričard Brajt]]) zatvara vrata, a Kej shvaća da je Majkl postao novi kum.

== Nagrade ==
* 5 osvojenih [[Zlatni globus|Zlatnih globusa]] kao:
** Najbolji film
** Najbolja režija
** Najbolji scenario
** [[Zlatni globus za najboljeg glumca u igranom filmu – drama|Najbolji glumac]] ([[Marlon Brando]])
** Najbolja muzika
* 3 osvojena [[Oscar|Oskara]] kao:
** [[Oscar za najbolji film|Najbolji film]]
** [[Oscar za najbolji adaptirani scenarij|Najbolji scenario]]
** [[Oscar za najboljeg glavnog glumca|Najbolji glumac]] (Marlon Brando)
* Osvojena [[BAFTA]] kao:
** Najbolja muzika

== Razlike u odnosu na roman ==
Jedan od glavnih delova [[Mario Puzo|Puzovog]] romana koji nije iskorišten za film bila je flešbek (''flashback'') priča o ranom životu Don Korleona, uključujući njegov dolazak u [[Sjedinjene Američke Države|SAD]], brak i očinstvo, ubistvo Don Fanučija i njegov uzlet u mafijaškoj hijerarhiji, sve ono što je iskorišteno u ''[[The Godfather Part II|Kumu 2]].''

Mnogi sporedni delovi radnje nisu dobili svoje mesto na velikom platnu, uključujući: nesreću pevača Džonija Fontejna sa ženama i probleme s glasom: Sonijevu ljubavnicu Lusi Mančini koja nalazi ljubav sa doktorom Julesom Segalom (koji se uopšte ne pojavljuje u filmu), koji ne samo da joj popravlja vaginu nego i kontaktira hirurga koji popravlja Majklove kosti lica (koje je oštetio kapetan MakKluskej). Operiše glasnice Džonija Fontejna, popravivši mu glas; pedofiliju Džeka Volca; kućni život Kej Adams; demonsku poročnost Luke Brasija; dosetljivi plan Don Korleonea o Majklovom odlazaku na [[Sicilija|Siciliju]]. Detaljni napad na dvojicu muškaraca koji su napali kćerku Bonasere, kojeg je predvodio Poli Gato, a kojeg se samo spominje u filmu i informacije o Fredu Korleonu, koje indiciraju da je njegovo pomamno zavođenje plesačica paravan za duboko potisnutu homoseksualnost.

Slučajno, u romanu se daje do znanja kako Lusi nije ostala trudna sa Sonijem kada se ona preselila u [[Las Vegas]], pa je tako bez smisla priča o Vinsentu Mančiniju u ''[[The Godfather Part II|Kum 2]]''. Začudo, Mario Puzo je pisao scenarije za sva tri filma, pa mu je kontradikcija morala biti poznata.

Likovi s manjim ulogama u filmu nego u romanu su Džoni Fonatane, Lusi Mančini, Roko Lampone i Al Neri. Likovi koji se nisu pojavili u filmskoj adaptaciji su doktor Segal, Genčo Abandando i doktor Taza sa Sicilije. Osim toga, u romanu, Majkl i Kej imaju dva sina, ali u filmovima imaju sina i kćerku.

Roman se dotiče i sudbina Majklovih telohranitelja na Siciliji, Fabricija i Kaloa. U filmu oba preživljavaju (Kalo se čak pojavljuje u trećem nastavku). U knjizi, Kalo umire s Apoloniom u eksploziji automobila, dok je Fabricio ubijen kao još jedna žrtva u slavnoj &quot;sceni krštenja&quot; nakon što je otkriven kako vodi piceriju u [[Sjedinjene Američke Države|Sjedinjenim Državama]].

Kraj knjige razlikuje se od kraja filma: dok u filmu Kej shvaća da je Majkl postao &quot;kao njegova porodica&quot;, u knjizi joj Tom Hejgen otkriva tajne za koje, prema njemu, bi bio ubijen da Majkl sazna. Tokom filmske scene krštenja, šefovi mafijaških porodica bivaju ubijeni. U romanu su ubijeni samo Barzini i Tatalija, koji su pre toga bili u ratu sa Korleoneovima.

== Izvori ==
{{Reflist}}

== Vanjske veze ==
* {{imdb title|id=0068646|title=Kum}}
* [http://www.ruinedendings.com/film544plot Kratak sadržaj] na ''Ruined Endings''
* [http://www.TheGodfatherTrilogy.com/ Trilogija Kuma]
* [http://www.ea.com/official/godfather/godfather/us/home.jsp Igra &quot;Kum&quot; iz 2006. godine] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080913231140/http://www.ea.com/official/godfather/godfather/us/home.jsp |date=2008-09-13 }}
* [http://www.amigagames.com/gage/g/godfather.html Igra &quot;Kum&quot; iz 1991. godine] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071230103922/http://www.amigagames.com/gage/g/godfather.html |date=2007-12-30 }}
* [http://www.imdb.com/chart/top IMDB top 250]
* [http://ice-pearls.net/godfather Obožavaoci &quot;Kuma&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060713164825/http://ice-pearls.net/godfather/ |date=2006-07-13 }}
* [http://www.notstarring.com/movies/godfather Kompletan spisak glumaca u filmu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080917022839/http://www.notstarring.com/movies/godfather |date=2008-09-17 }}

{{niz| 
pre= ''[[The French Connection (film)|Francuska veza]]''| 
spisak = [[Oscar za najbolji film|Oskar za najbolji film]]&lt;br /&gt;[[1972]]. |
posle= ''[[Žaoka (1973)|Žaoka]]''
}}
{{-}}
{{Fransis Ford Kopola}}
{{Mario Puzo}}
{{Oskar-film}}
{{Sight &amp; Sound - anketa}}

{{Authority control}}

{{DEFAULTSORT:Godfather, The}}
[[Kategorija:Filmovi 1972.]]
[[Kategorija:Američki filmovi]]
[[Kategorija:Kriminalistički filmovi]]
[[Kategorija:Gangsterski filmovi]]
[[Kategorija:Triler filmovi]]
[[Kategorija:Dramski filmovi]]
[[Kategorija:Filmovi Francisa Forda Coppole]]
[[Kategorija:Filmovi temeljeni na knjigama]]
[[Kategorija:Filmovi nagrađeni Oscarom za najboljeg glavnog glumca]]
[[Kategorija:Filmovi nagrađeni Zlatnim globusom za najbolji film - drama]]
[[Kategorija:Filmovi nagrađeni Zlatnim globusom za režiju]]
[[Kategorija:Filmovi nagrađeni Zlatnim globusom za scenario]]</text>
      <sha1>hkex64qbyxp80cqjorgvuxbu6aqvl0z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Al Shean</title>
    <ns>0</ns>
    <id>51572</id>
    <revision>
      <id>42669323</id>
      <parentid>42186172</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T16:10:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aca</username>
        <id>108187</id>
      </contributor>
      <comment>+</comment>
      <origin>42669323</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3588" sha1="0kqfp2cdb6at7k331gl411lwppe7qtd" xml:space="preserve">{{Infokutija02 glumac
| bgcolour                = silver  
| ime                    = Al Shean
| slika                   = 
| opis                 = 
| ime_po_rođenju               = Albert Schönberg
| datum_rođenja               = {{birth date|1868|05|12|df=y}}
| mjesto_rođenja              = [[Dornum]], [[Njemačka]]
| datum_smrti               = {{death date and age|1949|08|12|1868|05|12|df=y}}
| mjesto_smrti              = [[New York]], [[SAD]]
| restingplace            = 
| restingplacecoordinates = 
| alias               = 
| zanimanje              = komičar
| period             = 
| supružnik                   = 
| partner                 = 
| children                = 
| parents                 = 
| influences              = 
| influenced              = [[Braća Marx]]
| website                 = 
| imdb_id                 = 59789
| nagrade           = 
| afiawards               = 
| arielaward              = 
| baftaawards             = 
| cesarawards             = 
| emmyawards              = 
| filmfareawards          = 
| geminiawards            = 
| goldenglobeawards       = 
| goldenraspberryawards   = 
| goyaawards              = 
| grammyawards            = 
| iftaawards              = 
| laurenceolivierawards   = 
| naacpslikaawards        = 
| nationalfilmawards      = 
| sagawards               = 
| tonyawards              = 
| awards                  = 
}}

'''Al Shean''' ( [[Dornum]], [[Njemačka]], [[12.5.]] [[1868]] - [[New York]], [[12.8.]] [[1949]].) je bilo umjetničko ime koje je koristio [[SAD|američki]] komičar '''Albert Schönberg'''. Najpoznatiji je kao polovica znamenitog komičarskog para [[Gallagher i Shean]], te kao tetak [[Braća Marx|braće Marx]].

Schönbergov je otac bio mađioničar. Sestra [[Minnie Marx|Minnie]] se pak udala za [[Sam Marx|Sama &quot;Frenchieja&quot; Marxa]], čija će djeca postati [[braća Marx]]. Nakon što je postao zvijezda [[vodvilj]]a, te pomogao svojim nećacima da se probiju u show business, Shean je zajedno s [[Edward Gallagher|Edwardom Gallagherom]] postao dio para [[Gallagher i Shean]]. Par je bio uspješan, iako se dva komičara u stvarnom životu nisu podnosila.

Shean je kasnije glumio u nekoliko desetaka filmova, uključujući ulogu svećenika u ''Hitler's Madman'' (1943) te djecda ''[[The Blue Bird (1940 film)|The Blue Bird]]'' (1940). On i Gallagher su također napravili rani [[zvučni film]] u studiju [[Theodore Case|Theodorea Casea]] u [[Auburn (New York)|Auburnu]] 1925.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=http://www.silentera.com/PSFL/data/G/GallagherandShean1925.html
|title=Gallagher and Shean
|date=19. 11. 2003.
|publisher=CBX Media
|access-date=2008-10-28
|archive-date=2007-11-19
|archive-url=https://web.archive.org/web/20071119020224/http://www.silentera.com/PSFL/data/G/GallagherandShean1925.html
|dead-url=yes
}}&lt;/ref&gt;

Sheanov sin, također pod imenom [[Al Shean (II)|Al Shean]], radio je na TV-seriji ''[[The Rocky and Bullwinkle Show]]''.

== Povezano ==
* [[Gallagher i Shean]]

== Reference ==
{{reflist}}

== Vanjske veze ==
* [http://www.ibdb.com/person.asp?id=59789 Al Shean at Internet Broadway Database]
* {{imdb ime|0790383|Al Shean}}
* [http://www.silentera.com/PSFL/data/G/GallagherandShean1925.html ''Gallagher and Shean'' (1925) experimental sound film made by Theodore Case] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071119020224/http://www.silentera.com/PSFL/data/G/GallagherandShean1925.html |date=2007-11-19 }}

{{Braća Marx}}

{{commonscat|Al Shean}}

{{Lifetime|1868|1949|Shean, Al}}

[[Kategorija:Komičari]]
[[Kategorija:Vodviljski izvođači]]</text>
      <sha1>0kqfp2cdb6at7k331gl411lwppe7qtd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Douglas Fairbanks Junior</title>
    <ns>0</ns>
    <id>52858</id>
    <revision>
      <id>42669439</id>
      <parentid>42600541</parentid>
      <timestamp>2026-08-08T10:32:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>42669439</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5988" sha1="cvxlyn4iyt1zpi2hq2fai1yv4owmrfk" xml:space="preserve">{{Infokutija02 glumac
|bgcolour      = silver
|ime          = Douglas Fairbanks, Jr.
|slika         = Dinner at Winfield House During Trip to London for The Royal Wedding Nancy Reagan with Princess Grace and Douglas Fairbanks Jr - DPLA - 5b38e28309563b56721f5e02bea37432.jpg
|opis       = Douglas Fairbanks, Jr. (drugi slijeva) s američkom Prvom damom [[Nancy Reagan]] i glumicom [[Grace Kelly]] godine 1981
|slikasize     = 225px
|ime_po_rođenju     = Douglas Elton Ulman Fairbanks 
|datum_rođenja     = {{birth date|1909|12|9|df=y}}
|mjesto_rođenja      = [[New York]]
|datum_smrti     = {{death date and age|2000|5|7|1909|12|9|df=y}}
|mjesto_smrti    = [[New York]]
|supružnik         = [[Joan Crawford]] (1929-1933) &lt;br /&gt; Mary Lee Eppling (1939-1988) &lt;br /&gt; Vera Shelton (1991-2000)
}}

'''Douglas Elton Fairbanks, Jr.''', [[Order of the British Empire|KBE]], [[Distinguished Service Cross (United Kingdom)|DSC]] (9. decembar 1909 &amp;ndash; 7. maj 2000) bio je [[sjedinjene Američke Države|američki]] [[glumci|glumac]] i [[ratna mornarica Sjedinjenih Država|mornarički]] oficir s brojnim odlikovanjima iz vremena [[drugi svjetski rat|drugog svjetskog rata]].

== Biografija ==
Douglas Fairbanks Junior se rodio kao sin slavnog glumca [[Douglas Fairbanks|Douglasa Fairbanksa]] i njegove prve supruge Anne Beth Sully. Roditelji su mu se rastali kada je imao deset godina te je dječaštvo proveo s majkom u [[New York]]u, [[Pariz]]u i [[London]]u. Naslijedivši od oca markantni fizički izgled, pažnju producenata [[Paramount Pictures]]a je privukao još sa 14 godina te tako dobio prve filmske uloge, ali je tek nakon uspješnog debija na pozornici impresionirao oca koji ga je sa svojim vezama &quot;progurao&quot; u prestižne projekte.

Mladi Fairbanks je krajem 1920-ih počeo dobijati glavne uloge, a 1930-ih je nastupao u nizu prestižnih projekata žanrovski istovjetne pustolovnim spektaklima koji su u doba nijemog filma proslavili njegovog oca.

Godine [[1929]]. Fairbanks je na snimanju filma ''[[Our Modern Maidens]]'' upoznao Joan Crawford, s kojom se oženio, iako je bio maloljetan. Brak se raspao četiri godine kasnije, ali su Crawford i Fairbanks ostali prijatelji. Godine 1939. Fairbanks se oženio za Mary Lee Hartford, a taj je brak potrajao gotovo pola vijeka, te je s njom imao petoro djece.

Godine [[1941]]. Fairbanksovu holivudsku karijeru je prekinuo ulazak SAD u drugi svjetski rat. Fairbanks se priključio ratnoj mornarici, a predsjednik [[Franklin Delano Roosevelt|Roosevelt]] ga je poslao u Britaniju da kao oficir za vezu proučava operacije [[ujedinjeno Kraljevstvo|britanskih]] komandosa. Na temelju njih je Fairbanks osmislio [[Beach Jumpers]]e (Skakače na plažu), mornaričke [[specijalne jedinice]] čiji je zadatak bio da izvode desante u svrhu zavaravanja neprijatelja o pravim ciljevima [[savezničke sile|savezničke]] invazije na Evropu. Za svoje djelovanje je Fairbanks dobio brojna odlikovanja, ali se za projekt saznalo tek decenijama iza rata.

Nakon rata je Fairbanks uglavnom nastupao na televiziji kao voditelj. Kao jedan od vodećih [[anglofil]]a u Hollywoodu je proglašen je britanskim plemićem. Tri godine nakon smrti druge supruge se 1991. godine oženio po treći put, za Veru Shelton. Godine 2000. je umro od srčanog udara, te je pokopan u istu grobnicu s ocem.

== Izabrana filmografija ==
{{col-begin}}
{{col-break}}
* ''American Aristocracy'' (1916)
* ''[[The Three Musketeers (1921 film)|The Three Musketeers]]'' (1921)
* ''Stephen Steps Out'' (1923)
* ''The Air Mail'' (1925)
* ''Wild Horse Mesa'' (1925)
* ''[[Stella Dallas (1925 film)|Stella Dallas]]'' (1925)
* ''The American Venus'' (1926)
* ''Padlocked'' (1926)
* ''Broken Hearts of Hollywood'' (1926)
* ''Man Bait'' (1927)
* ''Women Love Diamonds'' (1927)
* ''Is Zat So?'' (1927)
* ''A Texas Steer'' (1927)
* ''Dead Man's Curve'' (1928)
* ''Modern Mothers'' (1928)
* ''The Toilers'' (1928)
* ''[[The Power of the Press]]'' (1928)
* ''[[The Barker]]'' (1928)
* ''A Woman of Affairs'' (1928)
* ''Hollywood Snapshots #11'' (1929) (short subject)
{{col-break}}
* ''[[The Forward Pass]]'' (1929)
* ''The Jazz Age'' (1929)
* ''[[Our Modern Maidens]]'' (1929)
* ''[[Little Caesar (film)|Little Caesar]]'' (1931)
* ''[[I Like Your Nerve]]'' (1931)
* ''[[Union Depot (film)|Union Depot]]'' (1932)
* ''[[Catherine the Great (1934 film)|Catherine the Great]]'' (1934)
* ''[[Man of the Moment (1935 film)|Man of the Moment]]'' (1935)
* ''The Amateur Gentleman'' (1936)
* ''[[The Prisoner of Zenda (1937 film)|The Prisoner of Zenda]]'' (1937)
* ''[[Joy of Living]]'' (1938)
* ''[[The Rage of Paris]]'' (1938)
* ''[[Having Wonderful Time]]'' (1938)
* ''[[The Young in Heart]]'' (1938)
* ''[[Gunga Din (film)|Gunga Din]]'' (1939)
* ''[[Green Hell]]'' (1940)
* ''[[Angels Over Broadway]]'' (1940)
* ''[[The Corsican Brothers (1941 film)|The Corsican Brothers]]'' (1941)
* ''[[Sinbad the Sailor (film)|Sinbad the Sailor]]'' (1947)
* ''[[The Exile (1947 film)|The Exile]]'' (1947)
* ''[[Ghost Story (film)|Ghost Story]]'' (1981)
{{col-end}}

== Vanjske veze ==
{{Commonscat|Douglas Fairbanks, Jr.}}
* {{imdb ime|id=0001195|ime=Douglas Fairbanks, Jr.}}
* [http://www.amiannoying.com/view.aspx?ID=13132 AmIannoying.com entry] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071004212803/http://www.amiannoying.com/(S(hirtfy45lqfayf55rleyua55))/view.aspx?ID=13132 |date=2007-10-04 }}
* [http://film.virtual-history.com/person.php?personid=1369 Photographs of Douglas Fairbanks jr.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231013135031/http://film.virtual-history.com/person.php?personid=1369 |date=2023-10-13 }}
* [http://www.history.navy.mil/bios/fairbanks_douge.htm Navy Department History entry] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081007200523/http://www.history.navy.mil/bios/fairbanks_douge.htm |date=2008-10-07 }}

{{Lifetime|1909|2000|Fairbanks, Douglas, Jr.}}

[[Kategorija:Američki filmski glumci]]
[[Kategorija:Američki vojnici u Drugom svjetskom ratu]]</text>
      <sha1>cvxlyn4iyt1zpi2hq2fai1yv4owmrfk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Anno Domini</title>
    <ns>0</ns>
    <id>53007</id>
    <revision>
      <id>42669307</id>
      <parentid>42645479</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T15:05:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aca</username>
        <id>108187</id>
      </contributor>
      <comment>-</comment>
      <origin>42669307</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15789" sha1="4tee2xkyfjmzy4stlqo05b61vma8m7g" xml:space="preserve">{{razlikovati|[[Nova era]]}}
[[Datoteka:Giorgione - Adoration of the Shepherds - National Gallery of Art.jpg|thumb|250px|[[Giorgione]]ovo &quot;Rođenje&quot; Isusa Hrista, pretpostavljeni početak ere]]
[[Datoteka:Scriptorium.jpg|frame|[[Dionizije Mali]] je uveo godine ''Anno Domini'' radi [[computus|računanja Uskrsa]]]]
'''{{lang|la|Anno Domini}}'''&lt;ref&gt;Može se pisati i &quot;{{lang|la|Anno Domine}}.&quot;&lt;/ref&gt; ([[srednjovjekovni latinski]]: &quot;U godini (našeg) [[Isus Hrist|Gospoda]]&quot;,&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia|url=http://www.m-w.com/dictionary/Anno%20Domini|title=Anno Domini|encyclopedia=Merriam Webster Online Dictionary|year=2003|publisher=Merriam-Webster|quote=Etymology: Medieval Latin, in the year of the Lord|accessdate = 03. 02. 2008.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blackburn &amp; Holford-Strevens p. 782&lt;/ref&gt; skraćeno u '''AD''' ili '''A.D.''', oznaka je pod kojom su se brojale, i još se broje, godine u [[julijanski kalendar|julijanskom]] i [[gregorijanski kalendar|gregorijanskom]] kalendaru. Puniji izraz je mogao biti ''Anno Domini Nostri Iesu (Jesu) Christi'' (&quot;U godini našeg Gospoda Isusa Hrista&quot;). Na srpskohrvatskom se označava i kao '''L(j)eto Gospodnje'''.

[[Kalendarska era]] koja se ovim broji počiva na tradicionalno izračunatoj godini Isusovog [[blagovesti|začeća]] i [[Isusovo rođenje|rođenja]]. ''Pr(ij)e Hrista'' je oznaka za godine pre rođenja [[Isus Hrist|Isusa Hrista]] (na engleskom ''Before Christ'' - ''BC'' ili ''B.C.'', na hrvatskom standardu ''prije Krista'' - ''pr. Kr.'').

Sistem ''Anno Domini'' je nastao [[525]], ali u zapadnoj Evropi u upotrebu ulazi lagano, tek od 8. veka. Prema [[Katolička enciklopedija|Katoličkoj enciklopediji]], čak su i pape nastavile da dokumente datiraju po [[vladarska godina|vladarskim godinama]]. Do masovnije upotrebe u Evropi dolazi postepeno, od 11. do 14. veka.&lt;ref name=CathEncy&gt;Gerard, 1908&lt;/ref&gt; Portugal je postao poslednja zapadnoevropska zemlja koja je prihvatila sistem, i to 1422.&lt;ref name=CathEncy/&gt; U katoličkim zemljama i generalno, [[Katolička crkva]] se suprotstavljala uvođenju novog polaznog odredišta za računanje vremena ([[1. 1.|1. januar]] umesto [[1. 3.|1. mart]]) i prihvaćeno je tek u 12. veku iako je reformu napravio [[Gaj Julije Cezar|Julije Cezar]] [[46. pne.]] na osnovu astronomskih preporuka (radi preciznosti i praktičnosti). U pravoslavnim zemljama era ulazi u upotrebu od 15. veka u grčkom svetu,&lt;ref&gt;&quot;chronology.&quot; &gt; &quot;Christian&quot; Encyclopædia Britannica from Encyclopædia Britannica 2007 Ultimate Reference Suite. (2009)&lt;/ref&gt; a masovnije od 18. veka - počev od Rusije gde je [[Petar Veliki]] 1700. izveo kalendarsku reformu.

Brojanje godina po A.D. sistemu tj. po alternativnoj oznaci opšte [[nova era|(naše, nove) ere]] (ne. ili n. e.) koja je približno isto precizna, najrašireniji je sistem brojanja na svetu, uključujući brojanje decenija, vekova i milenija. To je ''de facto'' standard, koji koriste međunarodne agencije poput [[Ujedinjene Nacije|UN]] i [[Univerzalna poštanska unija|Univerzalne poštanske unije]]. Njegovo prvenstvo je posledica evropske kolonizacije drugih kontinenata od 15. veka, pri čemu se širio i gregorijanski kalendar.

== Istorijat ==
{{further|[[Kalendarska era]]}}
U prvih šest vekova onoga što će postati Hrišćanska era, evropske zemlje su koristile različite sisteme za označavanje i brojanje godina, npr. konzularno datiranje (označavanje godina po konzulima na položaju), zatim brojanje po vladarskim godinama careva i u odnosu na pretpostavljeno vreme nastanka sveta (v. [[Datiranje postanja]] i [[Anno Mundi]]).

Mada je car [[Justinijan I]] 541. imenovao poslednjeg ne-carskog konzula [[Anicius Faustus Albinus Basilius|Bazilija]], kasniji carevi do [[Konstans II|Konstansa II]] (641-668) su imenovani za konzule na prvu novu godinu (1. januara/siječnja) nakon dolaska na presto. Svi ovi carevi, osim Justinijana, su koristili carske postkonzularne godine za sve godine vladavine, pored svojih vladarskih godina.&lt;ref&gt;Roger S. Bagnall and Klaas A. Worp, ''[https://openaccess.leidenuniv.nl/handle/1887/11125 Chronological Systems of Byzantine Egypt]'', Leiden, Brill, 2004.&lt;/ref&gt; (v. [[Julijanski kalendar#Brojanje godina|Julijanski kalendar]]). Odavno van upotrebe, ova praksa je formalno ukinuta tek 888.

=== Dionisijev rad ===
Sistem ''Anno Domini'' je razradio monah po imenu [[Dionisije Mali]] (''Dionysius Exiguus'', rođen u [[Scythia Minor|Maloj Skitiji]]), u Rimu, 525. godine. U svojoj [[Uskršnja tablica Dionisija Malog|uskršnjoj tablici]] Dionisije je izjednačio AD 532 sa [[Dioklecijan]]ovom vladarskom godinom 284. U ''Argumentum I'', priključenom ovoj tablici, on izjednačava godinu AD 525 sa konzulatom Proba Juniora.&lt;ref&gt;[http://hbar.phys.msu.su/gorm/chrono/paschata.htm Nineteen year cycle of Dionysius]&lt;/ref&gt; On time implicira da se Isusova inkarnacija dogodila 525 godina ranije, ne navodeći konkretnu godinu njegovog rođenja ili začeća.
:&quot;Ipak, nigde u izlaganju svoje tablice Dionizije ne dovodi u vezu svoju epohu sa nekim drugima sistemom datiranja, bilo konzulatskim, olimpijadskim, godinom sveta, ili Augustovom vladarskom godinom; niti on objašnjava ili opravdava početni datum.&quot;&lt;ref name = &quot;Blackburn2003p778&quot;&gt;Blackburn &amp; Holford-Strevens 2003, 778.&lt;/ref&gt;

''Blackburn &amp; Holford-Strevens'' ukratko predstavljaju argumente za 2. pne., 1. pne. ili 1. n.e. kao godinu u kojoj je Dionisije video Rođenje i Utelovljenje.

Ima nekoliko izvora konfuzije:&lt;ref&gt;Blackburn &amp; Holford-Strevens 2003, 778–9.&lt;/ref&gt;
* U modernim vremenima, Inkarnacija (Utelovljenje) je sinonimno sa začećem (Blagovesti, 25. mart/ožujka), ali neki stari pisci, npr. prečasni ''Bede'', smatraju da je Inkarnacija isto što i Rođenje (Božić, 25. decembar/prosinca)
* Građanska (konzulska) godina je počinjala 1. januara/siječnja, ali je Dioklecijanova godina počinjala 29. avgusta/kolovoza (što je početak i [[koptski kalendar|koptske godine]], u Egiptu)
* U spiskovima konzula je bilo netačnosti
* Bilo je konfuznih zbirova vladarskih godina careva

Dva veka kasnije, [[Anglo-Saksonci|anglosaksonski]] istoričar [[Beda Uvaženi|Prečasni Bede]] je za godine pre ove ere koristio drugačiji [[latinski jezik|latinski]] izraz, &quot;''ante uero incarnationis dominicae tempus''&quot; (&quot;vreme pre Gospodinovog pravog utelovljenja&quot;), što bi bilo ekvivalento izrazu &quot;pre Hrista&quot;.&lt;ref&gt;Bede, 731, Book 1, Chapter 2, first sentence.&lt;/ref&gt;

[[Aleksandrija|Aleksandrijski]] monah [[Anijan Aleksandrijski|Anijan]] je oko 400. napravio drugačiji proračun, Blagovesti je postavio na 25. mart 9. n.e. – osam do deset godina posle datuma na koji će upućivati Dionisije. Mada je ova era inkarnacije bila popularna u prvim vekovima [[Vizantija|Vizantijskog carstva]], ova ''Era Inkarnacije'' je opstala samo u Etiopiji, što objašnjava razliku od 7-8 godina u erama (11.9.2008. je počela 2001. etiopska godina). Vizantijski hroničari, poput [[Maksim Ispovednik|Maksima Ispovednika]], [[Đorđe Sinkel|Đorđa Sinkela]] i [[Teofan Ispovednik|Teofana Ispovednika]], su svoje godine datirali od Anijanovog Postanja Sveta; ova era je prvu godinu započinjala 25. marta 5492. pne.. Kasniji vizantijski hroničari su koristili &quot;godine sveta&quot; od 1. septembra 5509. pne., što se nazivalo Vizantijskom, ili Carigradskom, erom (v. [[Vizantijski kalendar]]). Ovakva era je korišćena u vizantijskom kulturnom krugu, uključujući i Srbiju i Rusiju pre Petra Velikog. Nijedna epoha od nastanka sveta (lat. ''[[Anno Mundi]]'' - &quot;godini sveta&quot;) nije bila dominantna u celom hrišćanskom svetu.

=== Tačnost ===
Prema ''Doggett''u, &quot;Mada proučavaoci generalno veruju da je Hrist rođen nekoliko godina pre 1. n.e., istorijski dokazi su nedovoljni da bi smo imali definitivno datiranje.&quot;&lt;ref&gt;Doggett 1992, 579&lt;/ref&gt; Prema [[Jevanđelje po Mateju|Jevanđelju po Mateju]] (2:1,16) Kralj [[Irod Veliki]] je još bio živ kada je [[Isusova hronologija|Isus rođen]], i naredio [[Masakr Nevinih]] kao odgovor. ''Blacburn &amp; Holford-Strevens'' smatraju da je Irod (Herod) umro malo pre [[Pasha|Pashe]] 4. pne.&lt;ref name=&quot;BHS 770&quot;&gt;Blackburn &amp; Holford-Strevens 2003, 770&lt;/ref&gt; i kažu da oni koji prihvataju priču o Masakru Nevinih ponekad povezuju zvezdu koja je dovela [[Biblijski Magi|Biblijske Mage]] (Tri mudraca/ Tri sveta kralja) sa planetarnom [[konjunkcija (astronomija)|konjunkcijom]] od 15.7. 7. pne. ili sa [[Halejeva kometa|Halejevom kometom]] iz 12. pne.; čak i istoričari koji ne prihvataju masakr, prihvataju rođenje u Irodovo vreme kao tradiciju stariju od pisanih jevanđelja.&lt;ref name=&quot;BHS 776&quot;&gt;Blackburn &amp; Holford-Strevens 2003, 776&lt;/ref&gt;

[[Jevanđelje po Luki]] (1:5) navodi da je [[Jovan Krstitelj]] začet, ako ne i rođen, u vreme kralja Iroda i da je Isus začet kada je Jovanova majka sv. Jelisaveta (Elizabeta) bila u šestom mesecu trudnoće (1:26). Lukino jevanđelje takođe tvrdi da je Isus rođen tokom vladavine cara Augusta i dok je guverner Sirije bio [[Kvirinije]] (ili Kirenije, 2:1-2). ''Blackburn &amp; Holford-Strevens''&lt;ref name=&quot;BHS 770&quot; /&gt; ukazuju da je Kirenijev/Kvirinijev guvernorat nad Sirijom započeo 6. n.e., što neuskladivo sa začećem 4. pne. i kažu da &quot;Sv. Luka izaziva veliku poteškoću....Većina kritičara zato odbacuje Luku&quot;.&lt;ref name=&quot;BHS 776&quot; /&gt; Neki proučavaoci na osnovu [[Jevanđelje po Jovanu|Jevanđelja po Jovanu]] postavljaju Isusovo rođenje oko 18. pne.&lt;ref name=&quot;BHS 776&quot; /&gt;

=== Popularizacija ===
Prvi istoričar ili hroničar koji je koristio Anno Domini kao prvenstveni mehanizam datiranja bio je [[Viktor iz Tunune]], afrički hroničar iz 6. veka. Anglo-saksonski istoričar Velečasni Bede, kome je Dionisijev rad bio poznat, takođe je koristio ovaj sistem u svojoj ''Crkvenoj istoriji engleskog naroda'', dovršenoj 731.. U istoj ovoj istoriji, bio je prvi koji je upotrebio izraz ''pre Hrista'' i ustanovio standard po kojem nema [[godina 0|godine 0]], mada je u [[computus]]u koristio nulu. Dionisije i Bede su obojica smatrali da Anno Domini počinje Isusovom inkarnacijom, ali &quot;razlika između Utelovljenja i Rođenja nije napravljena do kasnog 9. veka, kada je na nekim mestima epoha Inkarnacije identifikovana sa Hristovim začećem, tj. Blagovestima 25. marta&quot; (''Annunciation style'' na engleskom).&lt;ref name = &quot;Blackburn881&quot;&gt;Blackburn &amp; Holford-Strevens 881.&lt;/ref&gt;

Na evropskom kontinentu, Anno Domini je kao omiljenu eru [[karolinška renesansa|Karolinške renesanse]] uveo [[Alcuin]]. Pošto su car [[Karlo Veliki]] i njegovi [[spisak franačkih vladara|naslednici]] prihvatili ovu eru, ona je popularisana i proširila se [[karolinško carstvo|Karolinškim carstvom]] – u tome leži koren dominacije te ere do današnjih dana.

Van karolinških domena, Španija je i dalje koristila Eru Cezarâ, ili [[Španska era|Špansku eru]], koja je brojala godine od 38. pne, do Srednjeg veka. [[Era Mučenikâ]], koja broji godine od Dioklecijanovog ustoličenja 284., koji je pokrenuo poslednji ali najteži talas progona hrišćana, korišćena je u [[Aleksandrijska crkva|Aleksandrijskoj crkvi]], a i danas je koristi [[Koptska crkva]]. Drugi sistem je datirao od [[raspeće|raspeća]] Isusovog, za koje se još u vreme [[Hipolit]]a i [[Tertulijan]]a mislilo da se dogodilo za konzulata Gemina (29. n.e.); ovaj sistem se povremeno javlja u srednjovekovnim rukopisima. Većina sirijskih rukopisa napisanih krajem 19. veka je još uvek davala datum na kraju dokumenta preko &quot;godine Grkâ&quot; (''Anno Graecorum'' = [[Seleukidska era]]).

Mada je Anno Domini bio u širokoj upotrebi već u 9. veku, tek je krajem 15. veka postao sveprisutan, bar u Zapadnoj Evropi.

== Opšta era ==
{{main|Opšta era}}
U engleskim tekstovima se godine umesto sa AD (Anno Domini) mogu označiti i sa ''C.E.'' ili ''CE'', što može biti skraćenica od ''Common Era'' (&quot;opšta era&quot;), ''Christian Era'' (&quot;hrišćanska era&quot;) ili ''Current Era'' (&quot;tekuća era&quot;). Oznaci ''CE'' daju prednost oni koji žele termin s manjom vezom sa hrišćanskim koncepcijama vremena, prigodniji za međuverski dijalog.

U [[srpskohrvatski jezik|srpskohrvatskom]] se koristi oznaka &quot;n. e.&quot; (&quot;nove ere&quot; ili &quot;naše ere&quot;), odn. &quot;p. n. e.&quot; ili &quot;pne.&quot; (&quot;pr(ij)e&quot; nove ere) ili &quot;stare ere&quot;. Od pada komunizma se osim &quot;pne.&quot; više koristi i izraz &quot;pre Hrista / prije Krista&quot;.

== Brojanje godina ==
Po gregorijanskom kalendaru, godini AD 1 prethodi godina 1 BC. Astronomi iz računskih razloga koriste skalu u kojoj je godina 1. pne. predstavljena kao godina 0, 2. pne. = godina -1 itd. (v. [[astronomijsko brojanje godina]]).

== Povezano ==
* [[Reforma kalendara#Istorijske reforme]]

== Fusnote i reference ==
'''Fusnote''':
{{reflist|2}}
'''Reference''':
{{Refbegin}}
* {{Cite book | title = Oxford Pocket Dictionary and Thesaurus| author = Abate, Frank R(ed.)
 | edition = American ed.
 | location = New York
 | publisher = Oxford University Press
 | year = 1997
 | isbn = 0-19-513097-9
 }}
* [[Bede]]. (731). [http://www.thelatinlibrary.com/bede/bede1.shtml ''Historiam ecclesiasticam gentis Anglorum'']. Accessed 2007-12-07.
* {{cite book
 | last = Blackburn
 | first = Bonnie
 | coauthors = Leofranc Holford-Strevens
 | title = The Oxford companion to the Year: An exploration of calendar customs and time-reckoning
 | url = https://archive.org/details/oxfordcompaniont00blac
 | publisher = Oxford University Press
 | year = 2003
 | location = Oxford
 | isbn = 0-19-214231-3
 }} (reprinted &amp; corrected, originally published 1999)
* {{Cite book
 | author = Cunningham, Philip A
 | coauthors = Starr, Arthur F
 | year = 1998
 | title = Sharing Shalom: A Process for Local Interfaith Dialogue Between Christians and Jews
 | url = https://archive.org/details/sharingshalompro0000unse
 | publisher = Paulist Press
 | isbn = 0-8091-3835-2
 }}
* {{Cite book | last = Declercq | first = Georges| title = Anno Domini: The origins of the Christian era
 | location = Turnhout
 | publisher = Brepols
 | year = 2000
 | isbn = 2-503-51050-7
 }} (despite beginning with 2, it is English)
* Declercq, G. &quot;Dionysius Exiguus and the Introduction of the Christian Era&quot;. ''Sacris Erudiri'' 41 (2002): 165–246. An annotated version of part of ''Anno Domini''.
* Doggett. (1992). [https://web.archive.org/web/20080221135200/http://sunearth.gsfc.nasa.gov/eclipse/SEhelp/calendars.html &quot;Calendars&quot;] (Ch. 12), in P. Kenneth Seidelmann (Ed.) ''Explanatory supplement to the astronomical almanac.'' Sausalito, CA: University Science Books. {{ISBN|0-935702-68-7}}.
* Gerard, J. (1908). [http://www.newadvent.org/cathen/03738a.htm &quot;General Chronology&quot;]. In ''The Catholic Encyclopedia''. New York: Robert Appleton Company. Retrieved July 16, 2008 from New Advent: http://www.newadvent.org/cathen/03738a.htm
* {{Cite book
 | last = Richards
 | first = E. G.
 | title = Mapping Time
 | url = https://archive.org/details/mappingtimecalen00rich
 | location = Oxford
 | publisher = Oxford University Press
 | year = 2000
 | isbn = 0-19-286205-7
 }}
* {{cite web
 | author = Riggs, John
 | date = January-February 2003
 | url = http://www.ucc.org/ucnews/jan03/asiseeit.htm
 | title = Whatever happened to B.C. and A.D., and why?
 | publisher = United Church News
 | access-date = 2008-12-20
 | archivedate = 2006-09-30
 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20060930095425/http://www.ucc.org/ucnews/jan03/asiseeit.htm
 | deadurl = yes
 }}
* {{Cite book
|last=Ryan
|first=Donald P.
|year=2000
|title=The Complete Idiot's Guide to Biblical Mysteries
|url=https://archive.org/details/completeidiotsgu00ryan
|publisher=Alpha Books
|page=[https://archive.org/details/completeidiotsgu00ryan/page/15 15]
|isbn=002863831X
}}
{{Refend}}

== Vanjske veze ==
* [http://www.fourmilab.ch/documents/calendar/ Calendar Converter]

[[Kategorija:Kalendarske ere]]
[[Kategorija:Kalendar]]
[[Kategorija:Hronologija]]
[[Kategorija:Vrijeme]]</text>
      <sha1>4tee2xkyfjmzy4stlqo05b61vma8m7g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Clint Eastwood</title>
    <ns>0</ns>
    <id>53612</id>
    <revision>
      <id>42669359</id>
      <parentid>42563319</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T19:15:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>42669359</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19289" sha1="7glpti0112o56wxbiatp2w00eavnd5v" xml:space="preserve">{{otheruses}}

{{Infokutija02 glumac
|slika         = ClintEastwoodSept10TIFF.jpg
|opis = Eastwood na [[Toronto International Film Festival|Međunarodnom filmskom festivalu]] u Torontu, 2010.
|ime_po_rođenju     = Clinton Eastwood, Jr.
|datum_rođenja     = {{birth date and age|df=yes|1930|05|31}}
|mjesto_rođenja = [[San Francisco]], [[Kalifornija]]
|period   = 1955 - 
|supružnik        = {{nowrap|Maggie Johnson (1953–1978)}} &lt;br /&gt; [[Dina Eastwood|Dina Ruiz]] (1996–)
|partner = [[Sondra Locke]] (1975-1989)&lt;br /&gt; [[Frances Fisher]] (1990-1995)
|djeca = {{plain list|1=
* Kimber Tunis
* [[Kyle Eastwood]]
* [[Alison Eastwood]]
* [[Scott Eastwood|Scott Reeves]]
* Kathryn Reeves
* [[Francesca Fisher-Eastwood]]
* Morgan Eastwood}}
|nagrade = {{awd|award=[[Oscar za režiju|Oscar za najboljeg režisera]]|year=1992|title=[[Unforgiven]]|year2=2004|title2=[[Million Dollar Baby]]}}&lt;br /&gt;{{awd|award=[[Oscar za najbolji film]]|year=1992|title=[[Unforgiven]]|year2=2004|title2=[[Million Dollar Baby]]}}
|javna_funkcija = gradonačelnik [[Carmel-by-the-Sea]] (1986 - 1988, [[nezavisni političar|nezavisni]])
}}

'''Clint Eastwood ml.''' ([[San Francisco]], [[31. 5.|31. svibnja]] [[1930]].), [[sjedinjene Američke Države|američki]] je filmski [[glumci|glumac]], [[reditelj|redatelj]] i [[producent]]. 

Iako je njegov redateljski rad na posljednjim filmovima kao što su ''[[Letters from Iwo Jima|Pisma s Iwo Jime]]'' i ''[[Flags of Our Fathers (film)|Zastave naših očeva]]'' doživio velika priznanja od strane kritike, Eastwood je najpoznatiji po ulogama antijunaka, ponajprije u [[western|vesternima]] [[Sergio Leone|Sergia Leonea]] u šezdesetima, i &quot;žestokih momaka&quot;, kao što je inspektor 'Prljavi' Harry Callahan u filmovima ''Prljavi Harry'' u sedamdesetima i osamdesetima. 

== Biografija ==
=== Rani život ===
Eastwood je rođen u [[San Francisco|San Franciscu]], [[Kalifornija]] kao sin Margaret Ruth (djevojački Runner), radnice u tvornici, i Clintona Eastwooda starijeg, metalskog radnika koji se radi posla dosta selio. Eastwood ima [[Škotska|škotsko]], [[Engleska|englesko]], [[holandija|nizozemsko]] i [[Irska|irsko]] podrijetlo. Odgojen je u &quot;srednjoklasnoj protestantskoj obitelji&quot;, a kao dijete se morao dosta seliti jer je njegov otac radio razne poslove duž Zapadne obale. Obitelj se skrasila u Piedmontu u Kaliforniji u njegovim tinejdžerskim godinama, gdje je završio srednju tehničku školu. Nakon srednje škole radio je na benzinskoj postaji, kao vatrogasac te svirao ragtime u baru u Oaklandu. [[1950]]. je unovačen u vojsku, ali se njegov avion srušio u Pacifik sjeverno od San Francisca. Nije bio teže ozlijeđen, ali je morao svjedočiti na saslušanju o uzroku nesreće. Zbog toga nije služio u Koreji kao neki iz njegove postrojbe.

=== Filmska karijera ===
Eastwood je glumačku karijeru počeo kao glumac u epizodnim ulogama u filmovima B produkcije. [[1959]]. mu se ukazala prva prava prilika, u televizijskoj seriji ''Rawhide''. Postao je poznat u cijelom [[Sjedinjene Američke Države|SAD]]-u u ulozi Rowdyja Yatesa (kojeg će Eastwood u kasnijim intervjuima nazivati &quot;idiotom iz prerije&quot;).

==== 1960-e ====
Eastwood je prve velike uloge ostvario kao ''Čovjek bez imena'' u špageti-vesternima [[Sergio Leone|Sergia Leonea]] ''[[Za šaku dolara]]'' ([[1964]].), ''[[Za dolar više]]'' ([[1965]].) i ''[[Dobar, loš, zao]]'' ([[1966]].), koji su postali poznati kao &quot;dolarska trilogija&quot;. Iako je prvi film bio očita adaptacija filma [[Akira Kurosawa|Akire Kurosawe]] ''Yojimbo'', Leone je koristio svoj inovativni stil kako bi zorno prikazao još razuzdaniji i opustošeniji svijet nego je to slučaj u klasičnim [[western|vesternima]]. Sva tri filma bila su hitovi, posebno treći, a Eastwood je postao međunarodna glumačka zvijezda, redefinirajući tradicionalni imidž američkog kauboja (iako je njegov lik bio više revolveraš nego tradicionalni junak).

Status filmske zvijezde donijele su mu nove uloge, obično &quot;žestokih momaka&quot;. U filmu ''[[U orlovu gnijezdu]]'' iz [[1968]]. bio je sporedni glumac uz [[Richard Burton|Richarda Burtona]], ali uz honorar od 800 000$. Iste godine, igrao je glavnu ulogu u filmu Dona Siegela ''[[Cooganova prijevara]]'', u kojem je glumio usamljenog šerifa koji dolazi u veliki [[New York]] da bi provodio zakon na svoj način. Film je izazvao kontroverze zbog prikaza nasilja, ali je označio suradnju Siegela i Eastwooda dužu od deset godina i postavio temelje za lik macho policajca kakvog će Eastwood glumiti u seriji filmova Prljavi Harry. Sljedeće godine okušao se u novim žanrovima. ''[[Svi za Eldorado]]'' ([[1969]].) bio je vestern, ali i [[mjuzikl]]. 

==== 1970-e ====
''[[Kellyjevi junaci]]'' ([[1970]].) kombinirao je akciju s humorom. Eastwood je snimio vestern sa [[Shirley MacLaine]] ''[[Dvije mule za sestru Saru]]'' (1970.). U filmu ''[[Opčinjen]]'', koji je ponovno režirao Siegel, Eastwood je glumio razbojnika. [[1971]]. se pokazala kao najznačajnija godina u njegovoj karijeri. Režirao je i nastupio u glavnoj ulozi u trileru ''[[Play Misty for Me|Jeza u noći]]'', a utjelovio je i tvrdokornog policijskog inspektora Harryja Callahana u filmu ''[[Prljavi Harry]]''. Bio je to najuspješniji Siegelov film, a lik Callahana ostao je vjerojatno najupečatljiviji Eastwoodov lik. Film je dobio još četiri nastavka.

Eastwood je tijekom sedamdesetih režirao dva vesterna: ''[[High Plains Drifter|Nepoznati zaštitnik]]'' iz [[1973]]. i ''[[The Outlaw Josey Wales|Odmetnik Josey Wales]]'' [[1976]].

[[1974]]. je nastupio s mladim glumcem zvanim [[Jeff Bridges]] u filmu ''[[Thunderbolt i Lightfoot]]''. Scenarij za film napisao je [[Michael Cimino]], koji je i režirao film. Cimino je prethodno napisao scenarij za nastavak Prljavog Harryja ''Magnum Force'' (četiri godine poslije će dobiti [[Oscar]]a za režiju filma ''[[Lovac na jelene]]''). Kritika i publika bili su oduševljeni suradnjom Eastwooda i Bridgesa, a film je bio jedan od najvećih hitova 1974.

[[1975]]. je pokazao još jedan od svojih talenata: penjanje na stijene. U filmu ''The Eiger Sanction'', koji je režirao i nastupio u glavnoj ulozi - Eastwood je sam izveo svoje kaskaderske scene. Film je postao kultni klasik u alpinističkoj zajednici. Kako je snimljen prije digitalne ere, u njemu nije bilo digitalne manipulacije.

[[1978|1978.]] nastupio je u filmu ''[[Čovjek iz San Fernanda]]'', kao Philo Beddoe, vozač kamiona koji svugdje izaziva tučnjavu. Bila je to nekarakteristična uloga za Eastwooda u komediji u kojoj njegov lik luta američkim Zapadom u potrazi za starom ljubavi zajedno sa svojim bratom Orvilleom i ljubimcem [[orangutan]]om, Clydeom. Film je postao jako uspješan u kinima tako da je snimljen i nastavak ''[[Čovjek iz San Fernanda 2]]'', a ti filmovi postali su najuspješniji u njegovoj dotadašnjoj karijeri. Između ta dva filma je glumio glavnu atrakciju u cirkusu ''[[Bronco Billy]]''.

[[1979]]. Eastwood je nastupio u nezaboravnoj ulozi zatvorenika Franka Morrisa koji planira bijeg iz [[Alcatraz]]a u filmu Dona Siegela ''[[Escape from Alcatraz (film)|Bijeg iz Alcatraza]]''. Morris je već bio poznat po bježanju iz zatvora, radi čega ga [[1960]]. šalju u Alcatraz, u to vrijeme jedan od najčuvanijih zatvora u Americi. Pažljivo je slagao plan za bijeg, što mu je uspjelo [[1962]]., zajedno s dva zatvorenika. Nikad nisu pronađeni, a iako [[FBI]] vjeruje da su se utopili, do danas prava istina nije poznata.

==== 1980-e ====
Eastwood je ulogom u četvrtom nastavku filmova o Prljavom Harryju postao jedna od vodećih filmskih zvijezda osamdesetih. Predsjednik [[Ronald Reagan|Reagan]] upotrijebio je slavnu rečenicu &quot;make my day&quot; u jednom od svojih govora. Eastwood se vratio žanru vesterna u filmu ''[[Blijedi jahač]]'' iz [[1985]]., odajući počast filmskom klasiku ''[[Shane]]'', koji je ponovno prikazan [[Filmski festival u Kanu|Filmskom festivalu u Cannesu]].

Eastwood je naizmjenično nastupao u mainstream komedijama (ne baš uspješnima) kao što su ''[[Ružičasti Cadillac]]'' ([[1989]].) i ''[[The Rookie (1990 film)|Gušter]]'' ([[1990]].) i više osobnijim projektima, pa je režirao film ''[[Bird]]'' ([[1988]].), biografsku priču o [[jazz]] glazbeniku [[Charlie Parker|Charlieju &quot;Bird&quot; Parkeru]]. Osim toga, režirao je i nastupio u glavnoj ulozi u filmu ''[[White Hunter Black Heart|Bijeli lovac, crno srce]]'' ([[1990]].), biografiji [[John Huston|Johna Hustona]]. Film je dobio neke pohvale od kritike, iako je [[Katharine Hepburn]] većinu priče smatrala nevjerodostojnom.

==== 1990-e ====
Eastwood se još jednom istaknuo početkom devedesetih, anti-vesternom ''[[Unforgiven|Nepomirljivi]]'', kojeg je režirao i pojavio se u glavnoj ulozi kao ostarjeli revolveraš kojeg je pregazilo vrijeme. U filmu su još nastupili [[Morgan Freeman]], [[Gene Hackman]] i [[Richard Harris]], a film je postavio temelje za vesterne kao ''Deadwood'' jer je doveo u pitanje ustaljene konvencije. Film je zaradio mnoge pohvale i odlično prošao u kinima. Nominiran je za devet [[Oscar]]a, uključujući onog za najbolju ulogu. Osvojio je četiri, uključujući one za najbolji film i za najboljeg redatelja za Eastwooda.

Sljedeće godine Eastwood je glumio agenta Tajne službe kojeg izjeda krivnja u trileru [[Wolfgang Petersen|Wolfganga Petersena]] ''[[Na vatrenoj liniji]]''. Film je bio blockbuster te je dospio na popis 10 najuspješnijih te godine. Iste godine režirao je film ''[[A Perfect World|Savršeni svijet]]'', u kojem je i nastupio s [[Kevin Costner|Kevinom Costnerom]]. Nastavio je širiti svoj glumački repertoar ulogom u filmu ''[[The Bridges of Madison County (film)|Mostovi okruga Madison]]'' zajedno s [[Meryl Streep]]. Temeljen na bestseleru, film je također bio veliki hit u kinima. Kasnije se više počeo baviti režijom, vrlo uspješno. Dokazi za to su filmovi ''[[Ponoć u vrtu Dobra i Zla]]'' iz [[1997]]. i ''Apsolutna moć'' (1997.), politički triler s [[Gene Hackman|Geneom Hackmanom]], [[Ed Harris|Edom Harrisom]] i [[Dennis Haysbert|Dennisom Haysbertom]].

==== 2000-e ====
[[2002]]. je u '' [[Krvna slika (film)|Krvnoj slici]]'' glumio bivšeg agenta [[FBI]]-ja koji traži sadističkog ubojicu. [[2003]]. je režirao '' [[Mystic River (film)|Mističnu rijeku]]'' za koju je dobio nominaciju za [[Oscar za režiju|Oscara za najbolju režiju]]. U '' [[Space Cowboys|Svemirskim kaubojima]]'', s [[Tommy Lee Jones|Tommyjem Lee Jonesom]], [[Donald Sutherland|Donaldom Sutherlandom]], [[James Garner|Jamesom Garnerom]] i [[James Cromwell|Jamesom Cromwellom]], glumio je Franka Corvina, umirovljenog NASA-inog inženjera kojeg pozivaju da spasi oštećeni ruski satelit Mir. Zaradio je priznanja kritike za '' [[Million Dollar Baby|Djevojku od milijun dolara]]'' iz [[2004]]., film koji je osvojio četiri Oscara, uključujući najbolji film i najboljeg redatelja, a Eastwood je bio nominiran i za najboljeg glumca (nagrada je otišla [[Jamie Foxx|Jamieju Foxxu]]). [[2006]]. je režirao dva filma o bitci za Iwo Jimu u [[Drugi svjetski rat|Drugom svjetskom ratu]]. Prvi, ''[[Flags of Our Fathers (film)|Zastave naših očeva]]'', se fokusirao na muškarce koji su podigli američku zastavu na planinu Suribachi. Drugi, ''[[Letters from Iwo Jima|Pisma s Iwo Jime]]'', se bavi s taktikom japanskih vojnika na otoku i pismima koja su napisali članovima svojih obitelji. Oba su filma zaradila mnoga priznanja, pohvale i nekoliko nominacija za [[Oscar]]a, uključujući najboljeg redatelja i najbolji film za ''Pisma s Iwo Jime''.

=== Režiranje ===
Esatwood se redefinirao kao redatelj i općenito dobio više priznanja za režiju nego što je to bio slučaj s njegovom glumom. Redateljski debi bio mu je film iz [[1971]]., ''[[Play Misty for Me|Jeza u noći]]''. Pokušao je režirati epizodu ''Rawhidea'', a jednom mu je čak obećano da će to moći i učiniti. Međutim, zbog nesuglasica između direktora studija i producenata serijala, Eastwoodova prilika je propala. Eastwood je postao poznat po režiranju visokokvalitetnih, ali mračnih dramskih filmova kao što su ''[[Unforgiven|Nepomirljivi]]'', ''[[A Perfect World|Savršeni svijet]]'', ''[[Mystic River (film)|Mistična rijeka]]'', ''[[Million Dollar Baby|Djevojka od milijun dolara]]'', ''[[Flags of Our Fathers (film)|Zastave naših očeva]]'' i ''[[Letters from Iwo Jima|Pisma s Iwo Jime]]''. Međutim, za redateljske projekte je birao različite filmove, od kojih su neki bili očito komercijalni, drugi vrlo osobni. U člancima o Eastwoodu se često zanemaruje činjenicu da je režirao 27 filmova (od 2006.). Mnogi glumci režiraju s vremena na vrijeme, ali Eastwood se pokazao kao kvalitetan redatelj, o čemu svjedoče i njegove nagrade.

Eastwood producira mnoge svoje filmove, a u filmskoj industriji je poznat po svojem djelotvornom, niskobudžetnom pristupu snimanju filmova. Tijekom godina je razvio veze s mnogim drugim redateljima, radeći uvijek iznova s istom ekipom, scenografima, snimateljima, montažerima i drugim tehničarima. Slično tome, ima dugogodišnju vezu sa studijom Warner Bros., koji financira i objavljuje većinu njegovih filmova. Međutim, u intervjuu iz 2004. za ''New York Times'', Eastwood je naglasio kako nakon svega nekad ima poteškoća s uvjeravanjem studija da podupre njegove filmove. Posljednjih godina je počeo i skladati glazbu za svoje filmove.

=== Nagrade i nominacije ===
Eastwood je osam puta bio nominiran za [[Oscar]]a za režiranje i produciranje, pobijedivši s filmovima ''[[Unforgiven|Nepomirljivi]]'' i ''[[Million Dollar Baby|Djevojka od milijun dolara]]''. Ostale nominacije je zaradio za '' [[Mystic River (film)|Mističnu rijeku]]'' i ''[[Letters from Iwo Jima|Pisma s Iwo Jime]]''. Dvaput je bio nominiran za glumu (''Nepomirljivi'' i ''Djevojka od milijun dolara''), iako nikad nije osvojio Oscara za glumu. On je jedan od trojice živućih redatelja (uz [[Miloš Forman|Miloša Formana]] i [[Francis Ford Coppola|Francisa Forda Coppolu]]) koji su režirali dva filma dobitnika [[Oscar za najbolji film|Oscara za najbolji film]]. Sa 74 godine, bio je najstariji redatelj koji je to ostvario. Režirao je dva glumca, [[Tim Robbins|Tima Robbinsa]] i [[Morgan Freeman|Morgana Freemana]], u ulogama za koje su osvojili [[Oscar za najboljeg sporednog glumca]] u dvije godine. Robbins je osvojio [[2003]]. za ''Mističnu rijeku'', a Freeman [[2004]]. za ''Djevojku od milijun dolara''.

Eastwood je osvojio niz drugih nagrada, uključujući America Now TV nagradu kao i jednu od nagrada Kennedyjeva centra [[2000]]. Na Pacifičkom sveučilištu [[2006]]. je dobio počasnu titulu, kao i na Sveučilištu Južne Kalifornije [[2007]]. [[1994]]. mu je dodijeljena nagrada za životno djelo za filmsku produkciju. 2006. je zaradio nominaciju za nagradu Grammy u kategoriji najboljeg filmskog soundtracka za ''Djevojku od milijun dolara''.

[[6. 12.|6. prosinca]] [[2006]]., [[Kalifornija|kalifornijski]] guverner [[Arnold Schwarzenegger]] i prva dama Maria Shriver uveli su Eastwooda u Kalifornijsku kuću slavnih, smještenu u Kalifornijskom muzeju za povijest, žene i umjetnost.

Početkom 2007., Eastwoodu je dodijeljeno najviše [[Francuska|francusko]] civilno odlikovanje, Legija časti, na svečanosti u [[Pariz]]u. Francuski predsjednik [[Jacques Chirac]] rekao je Eastwoodu da je utjelovio &quot;najbolje od Hollywooda&quot;.

[[22. 9.|22. rujna]] [[2007]]. mu je dodijeljen počasni glazbeni doktorat na Glazbenom koledžu Berklee na Monterey Jazz Festivalu, na kojem djeluje kao aktivni član odbora. Po primitku nagrade, održao je govor, ustvrdivši, &quot;Ovo je jedno od priznanja koje najviše cijenim.&quot;
 
=== Privatni život ===
Eastwood, koji je bio dvaput oženjen, ima pet kćeriju i dva sina s pet različitih žena: Kimber (rođenu 1964.), s Roxanne Tunis; Kylea (1968.) i Alison (22. svibnja 1972.), s bivšom ženom Maggie Johnson; Scotta (21. ožujka 1986.) i Kathryn (2. veljače 1988.), sa stjuardesom Jacelyn Reeves; Francescu Ruth (7. kolovoza 1993.), s Frances Fisher, svojom kolegicom iz ''Nepomirljivih''; i Morgana (12. prosinca 1996.), sa sadašnjom suprugom Dinom Ruiz. Od 1976. do 1988. je živio s glumicom Sondrom Locke.

Eastwood ostaje popularni seks simbol. Jednom je rekao, &quot;Volim se šaliti da, kako moja djeca nisu dobila unučad, imam dvoje svoje. To je fantastičan osjećaj, biti tata u mojoj dobi. Imam puno sreće. Shvaćam kako ne nepoštena činjenica da muškarci mogu dobiti djecu kad su mnogo stariji nego žene.&quot; Sada ima dvoje unučadi, Clintona (rođenog 1984.) i Graylen (rođenu 1994.), Kimberinu i Kyleovu djecu.

Eastwood je audiofil, poznat po ljubavi za [[jazz]]. Njegova ljubav prema glazbi prešla je na njegova sina Kylea, sada jazz glazbenika. Fitnes fanatik, nikad nije pušio, osim nekada u svojim filmovima.

== Filmografija ==
{{Glavni|Filmografija Clinta Eastwooda}}

== Vanjske veze ==
{{Commonscat|Clint Eastwood}}
* {{imdb ime|id=0000142|ime=Clint Eastwood}}
* [http://eastwoodclint.free.fr Službena francuska stranica] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081111141440/http://eastwoodclint.free.fr/ |date=2008-11-11 }}
* [http://www.charlierose.com/shows/2006/12/19/1/an-hour-with-academy-award-winning-filmmaker-clint-eastwood Intervju s Charliejem Roseom] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080605183345/http://www.charlierose.com/shows/2006/12/19/1/an-hour-with-academy-award-winning-filmmaker-clint-eastwood |date=2008-06-05 }}
* [http://observer.guardian.co.uk/review/story/0,,2020602,00.html Intervju u Observeru iz 2007.]
* [http://www.ew.com/ew/gallery/0,,1547569,00.html Foto-galerija Entertainment Weeklyja: Clint Eastwood] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071014210555/http://www.ew.com/ew/gallery/0,,1547569,00.html |date=2007-10-14 }}
* [http://www.sensesofcinema.com/2003/great-directors/eastwood/ Senses of Cinema: Great Directors Critical Database] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101225031542/http://www.sensesofcinema.com/2003/great-directors/eastwood/ |date=2010-12-25 }}
* [http://www.clinteastwood.org/forums Forumi o Clintu Eastwoodu]
* [http://www.clinteastwood.net Clint Eastwood.NET]
* [http://festivalpreviewjazz.blogspot.com/2007/09/berklee-makes-eastwoods-day-at-mjf.html Berkley proglašava Eastwoodov dan na Monterey Jazz Festivalu]
* [http://www.adherents.com/people/pe/Clint_Eastwood.html Religijski stavovi Clinta Eastwooda] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100129172756/http://www.adherents.com/people/pe/Clint_Eastwood.html |date=2010-01-29 }}
* [http://www.thegoldenyears.org/eastwood.html Klasični filmovi (1939. - 1969.): Clint Eastwood] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071005043838/http://www.thegoldenyears.org/eastwood.html |date=2007-10-05 }}

{{Filmovi Clinta Eastwooda}}
{{Oscar za režiju}}
{{Satellite za režiju}}
{{Normativna kontrola}}

{{Lifetime|1930| |Eastwood, Clint}}
[[Kategorija:Američki filmski glumci]]
[[Kategorija:Američki filmski producenti]]
[[Kategorija:Američki filmski režiseri]]
[[Kategorija:Američki televizijski glumci]]
[[Kategorija:Dobitnici i dobitnice nagrade Cecil B. DeMille]]
[[Kategorija:Dobitnici Oscara za najboljeg režisera]]
[[Kategorija:Dobitnici Zlatnog globusa za najboljeg režisera]]
[[Kategorija:Biografije, San Francisco]]</text>
      <sha1>7glpti0112o56wxbiatp2w00eavnd5v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Državna himna Ukrajine</title>
    <ns>0</ns>
    <id>58622</id>
    <revision>
      <id>42669445</id>
      <parentid>42483773</parentid>
      <timestamp>2026-08-08T11:55:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>42669445</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14707" sha1="f1hpw1yk0itw9w25pjmr7xnz2na9acf" xml:space="preserve">{{naslov u kurzivu}}
{{Infokutija Himna
|ime            = Гімн України
|transcription  = Hìmn Ukraïni
|prijevod       = 
|ime2           = Ще не вмерла Україна
|prijevod2      = 
|ime3           = 
|prijevod3      = 
|slika          = Ще не вмерла Украйна!.pdf
|veličina       = 
|alt            = 
|opis           = 
|prefix         = Državna
|država         = {{flag|Ukrajina}}
|pisac          = [[Pavlo Čubinskij]]
|tekst_datum    = [[1862]].
|kompozitor     = [[Mihajlo Mihajlovič Verbickij|Mihajlo Verbickij]]
|glazba_datum   = [[1863]].
|usvojena       = [[28. 6.|28. juna]] [[1996.]]&lt;br/&gt;[[1917.]]&lt;small&gt;(originalna inačica)&lt;/small&gt;
|ukinuta        = 
|ime_datoteke   =
|naslov         = Himna Ukrajine
}}
'''Šče ne vmerla Ukrajina''' (ukrajinski ''Ще не вмерла Україна'', srpskohrvatski ''Još nije umrla Ukrajina'') je [[Ukrajina|ukrajinska]] [[Državna himna|himna]]. Prijevod naziva na srpskohrvatski jezik glasio bi ''Još Ukrajina nije umrla''.

== Tekst na ukrajinskom ==
{{div col|colwidth=18em}}
:Ще не вмерла України і слава, і воля,
:Ще нам, браття молодії, усміхнеться доля.
:Згинуть наші воріженьки, як роса на сонці,
:Запануєм і ми, браття, у своїй сторонці.

::''Pripjev:''
:Душу, тіло ми положим за нашу свободу.
:І покажем, що ми, браття, козацького роду.

:Šče ne vmerla Ukrajini i slava, i volja,
:Šče nam, brattija molodij, usmihnecja dolja.
:Zginut' naši voriženki, jak rosa na sonci,
:Zapanujem i mi, brattija, u svoij storonci.

::''Pripjev:''
:Dušu, tilo mi položim za našu svobodu
:I pokažem, ščo mi, brattija, kozackogo rodu.
{{div col end}}

== Prijevod teksta na srpskohrvatskom ==
(Doslovni prijevod)

:Još nije umrla Ukrajine slava niti volja,
:Još će nam se, braćo mlada, osmjehnuti sudba.
:Izginut će naši neprijatelji, kao rosa na suncu,
:Vladat ćemo i mi, braćo, u svojoj domovini.

::''Pripjev:''
:Položimo dušu i tijelo za našu slobodu,
:I pokažimo, braćo, da smo kozačkoga roda.

== Historija ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;float:right; margin-right: 10px;&quot;
|&lt;center&gt;'''''Izvorni tekst [[Pavlo Čubinskij|Pavla Čubinskog]]'''''&lt;/center&gt;
&lt;small&gt;
::Ще не вмерла, Україна,
::І слава, і воля!
::Ще нам, браття-молодці,
::Усміхнеться доля!
::Згинуть наші вороги,
::Як роса на сонці;
::Запануєм, браття й ми
::У своїй сторонці.

Приспів:

::Душу, тіло ми положим
::За свою свободу
::І покажем, що ми браття
::Козацького роду.
::Гей-гей, браття миле, нумо
::Братися за діло!
::Гей-гей пора встати,
::Пора волю добувати!

::Наливайко, Залізняк
::І Тарас Трясило
::Кличуть нас із-за могил
::На святеє діло.
::Ізгадаймо славну смерть
::Лицарства-козацтва,
::Щоб не втратить марне нам
::Своєго юнацтва.

Приспів.

::Ой, Богдане, Богдане,
::Славний наш гетьмане!
::Нащо віддав Україну
::Москалям поганим?!
::Щоб вернути її честь,
::Ляжем головами,
::Назовемся України
::Вірними синами!

Приспів.

::Наші браття слав'яне
::Вже за зброю взялись;
::Не діжде ніхто, щоб ми
::Позаду зістались.
::Поєднаймось разом всі,
::Братчики-слав'яне:
::Нехай гинуть вороги,
::Най воля настане!

Приспів.&lt;/small&gt;
|}
Himna ima za tekst domoljubnu pjesmu ''Ще не вмерла Україна'' koju je [[Etnografija|etnograf]] [[Pavlo Čubinskij]] skladao [[1862.]] godine, mada je današnji tekst izmijenjen i prilagođen himni. Muzičku skladbu je [[1863]] napisao [[Ukrajinska grkokatolička crkva|grkokatolički]] [[svećenik]] [[Mihajlo Verbickij]]. Radi se o patriotskoj pjesmi koja slavi ljubav prema [[Ukrajina|Ukrajini]] i čuva sjećanje na nacionalne junake kao što je [[Severin Nalivajko]], vođa narodnog ustanka u Ukrajini i Bjelorusiji od [[1594.]] do [[1596.]]

Prema rečima savremenika, u jesen [[1862.]] godine na jednoj od zabava Pavla Čubinskog, srpski studenti koji su studirali na [[Kijevski nacionalni univerzitet Tarasa Grigoroviča Ševčenka|Kijevskom univerzitetu]] pjevali su rodoljubivu pjesmu u kojoj se spominjao [[Dušan Nemanjić|car Dušan]]. Čubinskom je se pjesma veoma dopala i odjednom je otišao u drugu sobu da bi poslije pola sata izašao sa gotovim tekstom pjesme ''Još nije umrla Ukrajina'', koja je odmah otpjevana po srpskom motivom.&lt;ref name=&quot;Jušuk&quot;&gt;{{uk}}{{pdf}} {{cite web |url= http://www.rastko.rs/cms/files/books/46cb42423a2f3.pdf |title= Іван Франко і національно-визвольна боротьба сербів у 70-их роках XIX ст. |last= Jušuk |first= Ivan |date=  |website=  |publisher= [[Projekat Rastko]] |accessdate= 22. 02. 2023 |quote=  |archive-date= 2013-06-20 |archive-url= https://web.archive.org/web/20130620013313/http://rastko.rs/cms/files/books/46cb42423a2f3.pdf }}&lt;/ref&gt; Neki istraživači smatraju da su na pisanje utjecali i motivi iz [[Marzuka|mazurke]] ''[[Himna Poljske|Jeszcze Polska nie zginęła]]'' – posebno na početnoj liniji –, tekst koji je [[1797.]] napisao [[Józef Wybicki]], nosi ime po vojnom zapovijedniku [[Jan Henryk Dąbrowski|Jan Henryku Dąbrowskome]] a kasnije – ''[[de facto]]'' [[1918.]] pa zvanično [[1927.]] – je postala himna poljske države.&lt;ref&gt;{{uk}} {{cite journal| last1 = Grinevič| first1 = Viktor| last2 = | first2 = | date = 23. 01. 2009.| title = Павло Чубинський писав вірші &quot;під Шевченка&quot;| url = https://gazeta.ua/articles/history-newspaper/_pavlo-cubinskij-pisav-virshi-quotpid-sevchenkaquot/279137| journal = Газета по-українськи| volume =| issue =768 | pages = | doi = | ref = |access-date= 22. 02. 2023}}&lt;/ref&gt; Treba imati na umu da je ''Mazurka Dombrovskog'' bila popularna u to vrijeme među narodima koji su težili nezavisnosti, a [[Januarski ustanak]] je počeo samo nekoliko mjeseci nakon što je Čubinskij napisao pjesmu. Štoviše na osnovu poljske pjesme slovački pjesnik [[Samo Tomášik]] napisat će pjesmu ''Hej, Slováci'' ([[1834]]) koja će postati himna [[Panslavizam|panslavenskih krugova]] između [[19. vijek|19.]] i [[20. vijek]]a, te poslije [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]] postati himna [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|SFR Jugoslavije]] – ''[[Hej, Slaveni]]''. Izgleda da je iz mazurke nastala i ''[[Šumi Marica|Шуми Марица]]'', koja je bila [[Mila Rodino|bugarska himna]] od [[1886.]] do [[1947.]] Prema drugim izvorima, Čubinskijeva pjesma ima bliske srodnosti sa [[Ljudevit Gaj|gajevom]] čuvenom ''[[Još Hrvatska ni propala]]'' iz [[1832.]] godine. Tekst Čubinskog nastao je u Velikoj Vasilkivskoj ulici{{efn|{{uk}} Велика Васильківська вулиця, Нова Забудова, Київ.}}, br. 122, u kući trgovca Lazareva u kojoj je živio autor. Sada je na tom mjestu zgrada broj 106.&lt;ref&gt;{{uk}} {{cite journal| last1 = Pririz| first1 = Rostislav| last2 = | first2 = | date = 2010| title = Павло Чубинський – вчений, поет, громадський діяч | url = http://dds.edu.ua/ua/articles/2/slovo/2010/580-chubynskyy.html | journal = Слово| volume = 2| issue = 42| pages = 26-28| doi = | ref = |access-date= 22. 02. 2023}}&lt;/ref&gt; Pjesma je prvi put objavljena [[1863.]] u broju br. 4 [[lavov]]skog časopisa ''Meta''.&lt;ref&gt;{{uk}} {{cite web |url= http://prosvit.in.ua/literature/verses/pavlo-chubynskii/shche-ne-vmerla.html |title= Література: Ще не вмерла Україна. Опубліковано в Чубинський Павло. |last=  |first=  |date=  |website=  |publisher=  |accessdate= 22. 02. 2023 |quote=  |archive-date= 2023-02-22 |archive-url= https://web.archive.org/web/20230222044853/http://prosvit.in.ua/literature/verses/pavlo-chubynskii/shche-ne-vmerla.html |url-status= dead }}&lt;/ref&gt; Pjesma je vrlo brzo počela kružiti po ukrajinofilskim grupama, tek udeninjenih u ''[[Hromada|Hromadi]]'', i već 20. oktobra iste godine, šef žandara knjaz [[Vasilij Andreevič Dolgorukov|V. A. Dolgorukov]]{{efn|Vasilij Andreevič Dolgorukov (1804-1868), ruski general.}} izdao je naredbu da se Čubinski «zbog štetnog utjecaja na umove običnih ljudi» pošalje da živi u [[Arhangelska gubernija|Arkhangelskoj guberniji]] pod nadzorom Prometne Milicije. Djelo je bilo popularno u [[Zapadna Ukrajina|zapadnoj Ukrajini]] i zapaženo je od vjerskih ličnosti tog vremena tako da će nadahnuti glazbenika i svećenika [[Mihajlo Verbickij|[[Mihajla Verbickog]], podrijetlom iz [[Galicija (srednja Europa)|Galicije]], koji će napisati glazbu pjesme i prvi put sam ju izvesti u dvorani bogoslovnog sjemeništa u gradu [[Przemyśl]]u, tadašnjem njemačkom ''Premslenu''. Partitura je prvi put izvedena [[1864.]] u [[Kazalište Marija Zankovetska (Lavov)|Ukrajinskom kazalištu]] u [[Lavov]]u. Prvi put je snimljena u kölnskom ogranku ''[[Deutsche Grammophon|Grammophon]]'' u oktobru 1910.{{sfn|Maksimuk|2003|p=141}} u izvedbi [[Modest Mencinskij|Modesta Mencinskog]].

''Ще не вмерла Україна'' počela je se koristiti [[1917.]] godine kao himna [[Ukrajinska Narodna Republika|Ukrajinske Narodne Republike]], [[Sovjet]]i su je ukinuli [[1920.]] Godine [[1939.]] odobrena je kao himna [[Karpatska Ukrajina (1938-1939)|Karpatske Ukrajine]].

No, kada je donesena odluka da se naprave himne raznih republika [[Sovjetski Savez|Sovjetskog Saveza]], prijedlog pjesme ''Još nije umrla Ukrajina'' je odbačen kako se ne bi raspirivale separatističke osjećaje među Ukrajincima. Bila je potreba za tekstom koji će proslaviti Ukrajinu kao državu SSSR-a, «jednakom među jednakima, slobodnom među slobodnima» te da će istaknuti ulogu [[Komunistička partija Sovjetskog Saveza|Komunističke partije]]. Novi tekst sovjetske Ukrajine je napisao je [[1949.]] tada poznati ukrajinski pjesnik [[Pavlo Tičina]] – ''[[Himna Ukrajinske Sovjetske Socijalističke Republike|Živi, Ukrajino, prekrasna і silyna]]'' –, a glazbu je skladao [[Anton Dmitrievič Lebedinec|Anton D. Lebedinec]]{{efn|[[Anton Dmitrievič Lebedinec]] (1894-1979), sovjetski kompozitor.}}. Zbog spominjanja [[Josif Staljin|Staljina]] u drugom stihu, dugo nakon [[1953.]] je se izvodila bez riječi, sve dok [[1978.]] [[Mikola Bažan]] – [[Pavlo Tičina|Tičina]] je u međuvremenu umro ([[1967]]) – nije uredio tekst. Ta himna je se koristila do [[1991.]] godine. Himna ''Još nije umrla Ukrajina'' prvi je put javno opet otpjevana 24. septembra [[1989.]] godine na glavnoj pozornici [[Festivalь Červona ruta|festivala Červona ruta]] u natupu [[Vasil Ždankin|Vasila Ždankina]] kojem su se pridružili [[Viktor Morozov]] i [[Eduard Drač]].

Sa [[Raspad Sovjetskog Saveza|padom Sovjetskog Saveza]], Ukrajina je stekla neovisnost, a ''Još nije umrla Ukrajina'' je vraćena kao nacionalna himna, otpjevana na inauguraciji predsjednika [[Leonid Kravčuk|Leonida Kravčuka]] 5. decembra [[1991.]] Natjecanje za novu nacionalnu himnu održano je nakon odcjepljenja od SSSR-a a jedna od pjesama bila je ''[[Za Ukrajinu]]''. [[Verhovna Rada Ukrajine|Verhovna Rada]] je službeno usvojila člankom 20. [[Ustav Republike Ukrajine|Ustava]] ''Još nije umrla Ukrajina'' 15. januara [[1992.]], iako formalno samo u melodiji, proglašenog 28. juna iste 1992. Ukrajinski ustav iz [[1996.]] službeno potvrdio glazbu [[Mihajlo Verbickij|Verbickog]]. Godine [[1998.]] na inicijativu kabineta Ukrajine sastavljen je prijedlog zakona za označavanje službenog teksta himne, kao i odobrenje ''[[Molivta za Ukrajinu|Molitve za Ukrajinu]]'' kao duhovne himne zemlje. Službeni tekst je usvojen 6. marta 2003. zakonom o himni Ukrajine (''Закон про Гімн України'', zakonom br. 602-IV). U novoj formulaciji teksta Rada je neznatno modificirala prvu strofu: ako je prije incipit bio «Još nije umrla Ukrajina, ni njezina slava, ni njezina sloboda», danas tekst glasi «Još nije umrla slava Ukrajine, ni njezina sloboda». U drugom stihu je promijenjena jedna riječ: «nam, braćo Ukrajinci (ili patrioti), sudbina će se opet osmjehnuti», koja je postala «nam, braćo (ili patrioti), mladi,...».

==Povezano==
* [[Molitva za Ukrajinu]] (1885)
* [[Internacionala (himna)|Internacionala]]
* [[Državna himna Sovjetskog Saveza|Himna Sovjetskog Saveza]]
* [[Himna Ukrajinske Sovjetske Socijalističke Republike]]
* [[Za Ukrajinu]]
* [[Zaporoški marš]]
* [[Slava Ukraini! (pjesma)|Slava Ukraini!]] (2022)

== Napomene ==
{{notelist}}

== Reference ==
{{reflist}}

== Literatura ==
{{refbegin}}
* {{uk}} {{Cite book |last=Maksimuk |first=Stepan |authorlink= |date=2003 |title=З історії українського звукозапису та дискографії. Історія української музики |publisher=Видавництво Українського Католицького Університету |location=Lavov-Washington |isbn=966-8197-11-9|pages=288|ref = }}
{{refend}}

== Vanjske veze ==
{{Commonscat|National anthem of Ukraine}}
* [https://web.archive.org/web/20050417075740/http://www.president.gov.ua/files/audio/anthem/anthem_ua.mid MIDI fajl]
* [http://gska2.rada.gov.ua:7777/site/const/GimnUkraineVerevki.mp3 MP3 fajl (vokal)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070705085016/http://gska2.rada.gov.ua:7777/site/const/GimnUkraineVerevki.mp3 |date=2007-07-05 }}
* [https://web.archive.org/web/20050417075727/http://www.president.gov.ua/files/audio/anthem/anthem_ua.mp3 MP3 fajl]
* [https://web.archive.org/web/20030526050316/http://www.president.gov.ua/eng/hp/presscenter/147357132.html Anthem on Official Website of the Ukrainian Government (KOI8-U encoding)]
* {{uk}} [https://uk.wikisource.org/wiki/%D0%9C%D0%B5%D1%82%D0%B0/1863/4/%D0%A9%D0%B5_%D0%BD%D0%B5_%D0%B2%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B0_%D0%A3%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%96%D0%BD%D0%B0 ''Ще не вмерла Украіна'']; Мета, 1863, 4.

{{Himne europskih država}}

{{Normativna kontrola}}

[[Kategorija:Državne himne]]
[[Kategorija:Ukrajina]]</text>
      <sha1>f1hpw1yk0itw9w25pjmr7xnz2na9acf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Colkin</title>
    <ns>0</ns>
    <id>62123</id>
    <revision>
      <id>42669363</id>
      <parentid>42658374</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T19:56:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>42669363</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22505" sha1="l2wwp7tqjjui8psfby1m0ury4cjy7yc" xml:space="preserve">'''Colkin''' (''Tzolkin'', odn. ''Tzolk'in'' prema revidiranom pravopisu Gvatemalske akademije majanskih jezika, kojem se sada daje prednost) ime je koje su [[majanistika|majanistički]] proučavaoci dali verziji 260-dnevnog [[Mezoamerički kalendar|Mezoameričkog kalendara]], koji je koristila [[Civilizacija Maya|Majanska civilizacija]] u pretkolumbijskoj [[Mezoamerika|Mezoamerici]].

Colkin je najosnovniji i najšire posvedočen od svih [[kalendar Maya|majanskih kalendara]]; bio je glavna komponenta društva i ritualnih aktivnosti starih [[Maya|Maja]]. Neke majanske zajednice ga i danas koriste u [[Gvatemala|gvatemalskim]] visijama. Upotreba mu je marginalna, ali se proširuje, mada nailazi na otpor nekih [[evangelikalizam|evangeličkih]] preobraćenika.

Reč znači &quot;broj dana&quot; (ili &quot;račun - &quot; ili &quot;brojanje dana&quot;) i zapravo je [[neologizam]] na osnovu [[Jukatek majanski jezik|jukatečkog majanskog]]. Odgovarajuće reči u gvatemalskim kulturama [[Quiché|K'iche']] i [[Kaqchikel]], koje ga neprekinuto koriste preko 500 godina su ''Ajilabal q’ij'' odn. ''Cholq'ij''. Koju su reč koristile pretkolumbijske Maje nije poznato. [[Asteci]] su sličan kalendar, verovatno baziran na nestalom centralnomeksičkom običaju, zvali ''[[tonalpohualli]]'', na jeziku [[Nahuatl]].

== Colkinovi imenovani dani ==
Kalendar colkin kombinuje dva ciklusa: jedan od dvadeset imenovanih dana i drugi od trinaest brojeva (''[[trecena]]''). Tako se dobija (20×13=) 260 jedinstvenih dana. Svaki dan je uzimao sledeće ime i broj - kada bi se došlo do 13, sutradan bi se nastavilo sa 1 itd. U tabeli je pokazano 20 pojedinačnih imenovanih dana:

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+'''Kalendar ''Tzolk'in'': imenovani dani i pridruženi [[majansko pismo|glifovi]]'''&lt;ref&gt;Moderna ortografija i rekonstruisana klasično majanska imena u tabeli slede kratki izvod iz ''Kettunen and Helmke '' (2005). Asocijacije na osnovu ''Miller and Taube'' (1993), p.49.&lt;/ref&gt;
!style=&quot;background:#ffdead;&quot; |Red. &lt;br /&gt;br.&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;
!style=&quot;background:#ffdead;&quot; |Ime &lt;br /&gt;dana &lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
!style=&quot;background:#ffdead;&quot; |Priměr glifa &lt;br /&gt; sa natpisa &lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;
!style=&quot;background:#ffdead;&quot; |Priměr glifa &lt;br /&gt; iz kodeksa &lt;sup&gt;4&lt;/sup&gt;
!style=&quot;background:#ffdead;&quot; |[[Jukatečki jezik|Jukatečki]] &lt;br /&gt;16. st. &lt;sup&gt;5&lt;/sup&gt;
!style=&quot;background:#ffdead;&quot; |Reconstruirani &lt;br /&gt;[[Klasični majanski jezik|Klasični majanski]] &lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt;
!style=&quot;background:#ffdead;&quot; |Pridružene prirodne pojave&lt;br /&gt; ili značenje &lt;sup&gt;7&lt;/sup&gt;
|-
|style=&quot;background:#efefef;&quot;| 01 
|'''Imix''''||[[Datoteka:MAYA-g-log-cal-D01-Imix.png|50px]]||[[Datoteka:MAYA-g-log-cal-D01-Imix-cdxW.png|50px]]|| Imix || Imix (?) / Ha' (?)||[[lotos]], [[krokodil]]
|-
|style=&quot;background:#efefef;&quot;| 02 
|'''Ik''''||[[Datoteka:MAYA-g-log-cal-D02-Ik.png|50px]]||[[Datoteka:MAYA-g-log-cal-D02-Ik-cdxW.png|50px]]|| Ik || Ik'||[[vetar|větar]]
|-
|style=&quot;background:#efefef;&quot;| 03 
|'''Ak'b'al'''||[[Datoteka:MAYA-g-log-cal-D03-Akbal.png|50px]]||[[Datoteka:MAYA-g-log-cal-D03-Akbal-cdxW.png|50px]]|| Akbal || Ak'b'al (?)||tama, noć, cik zore
|-
|style=&quot;background:#efefef;&quot;| 04 
|'''K'an'''||[[Datoteka:MAYA-g-log-cal-D04-Kan.png|50px]]||[[Datoteka:MAYA-g-log-cal-D04-Kan-cdxW.png|50px]]|| Kan || K'an (?)||[[kukuruz]]
|-
|style=&quot;background:#efefef;&quot;| 05 
|'''Chikchan'''||[[Datoteka:MAYA-g-log-cal-D05-Chikchan.png|50px]]||[[Datoteka:MAYA-g-log-cal-D05-Chikchan-cdxW.png|50px]]|| Chicchan || (nepoznato)||[[nebeska zmija]]
|-
|style=&quot;background:#efefef;&quot;| 06 
|'''Kimi'''||[[Datoteka:MAYA-g-log-cal-D06-Kimi.png|50px]]||[[Datoteka:MAYA-g-log-cal-D06-Kimi-cdxW.png|50px]]|| Cimi || Cham (?)||smrt, preobrazitelj
|-
|style=&quot;background:#efefef;&quot;| 07 
|'''Manik''''||[[Datoteka:MAYA-g-log-cal-D07-Manik.png|50px]]||[[Datoteka:MAYA-g-log-cal-D07-Manik-cdxW.png|50px]]|| Manik || Manich' (?)||[[obični jelen|jelen]]
|-
|style=&quot;background:#efefef;&quot;| 08 
|'''Lamat'''||[[Datoteka:MAYA-g-log-cal-D08-Lamat.png|50px]]||[[Datoteka:MAYA-g-log-cal-D08-Lamat-cdxW.png|50px]]|| Lamat || Ek' (?)||[[Venera (planeta)|Venera]], zvezda
|-
|style=&quot;background:#efefef;&quot;| 09 
|'''Muluk'''||[[Datoteka:MAYA-g-log-cal-D09-Muluk.png|50px]]||[[Datoteka:MAYA-g-log-cal-D09-Muluk-cdxW.png|50px]]|| Muluc || (nepoznato)||[[žad]], voda, ponuda
|-
|style=&quot;background:#efefef;&quot;| 10 
|'''Ok'''||[[Datoteka:MAYA-g-log-cal-D10-Ok.png|50px]]||[[Datoteka:MAYA-g-log-cal-D10-Ok-cdxW.png|50px]]|| Oc || (nepoznato)||[[pas]]
|-
|style=&quot;background:#efefef;&quot;| 11 
|'''Chuwen'''||[[Datoteka:MAYA-g-log-cal-D11-Chuwen.png|50px]]||[[Datoteka:MAYA-g-log-cal-D11-Chuwen-cdxW.png|50px]]|| Chuen || (nepoznato)||[[primati|majmun]]
|-
|style=&quot;background:#efefef;&quot;| 12 
|'''Eb''''||[[Datoteka:MAYA-g-log-cal-D12-Eb.png|50px]]||[[Datoteka:MAYA-g-log-cal-D12-Eb-cdxW.png|50px]]|| Eb || (nepoznato)||[[kiša]]
|-
|style=&quot;background:#efefef;&quot;| 13 
|'''B'en'''||[[Datoteka:MAYA-g-log-cal-D13-Ben.png|50px]]||[[Datoteka:MAYA-g-log-cal-D13-Ben-cdxW.png|50px]]|| Ben || (nepoznato)||zeleni/mladi kukuruz, seme
|-
|style=&quot;background:#efefef;&quot;| 14 
|'''Ix'''||[[Datoteka:MAYA-g-log-cal-D14-Ix.png|50px]]||[[Datoteka:MAYA-g-log-cal-D14-Ix-cdxW.png|50px]]|| Ix || Hix (?)||[[jaguar]]
|-
|style=&quot;background:#efefef;&quot;| 15 
|'''Men'''||[[Datoteka:MAYA-g-log-cal-D15-Men.png|50px]]||[[Datoteka:MAYA-g-log-cal-D15-Men-cdxW.png|50px]]|| Men || (nepoznato)||[[orao]]
|-
|style=&quot;background:#efefef;&quot;| 16 
|'''Kib''''||[[Datoteka:MAYA-g-log-cal-D16-Kib.png|50px]]||[[Datoteka:MAYA-g-log-cal-D16-Kib-cdxW.png|50px]]|| Cib || (nepoznato)||mudrost, [[vosak]]
|-
|style=&quot;background:#efefef;&quot;| 17 
|'''Kab'an'''||[[Datoteka:MAYA-g-log-cal-D17-Kaban.png|50px]]||[[Datoteka:MAYA-g-log-cal-D17-Kaban-cdxW.png|50px]]|| Caban || Chab' (?)||[[zemlja (planet)|zemlja]]
|-
|style=&quot;background:#efefef;&quot;| 18 
|'''Etz'nab''''||[[Datoteka:MAYA-g-log-cal-D18-Etznab.png|50px]]||[[Datoteka:MAYA-g-log-cal-D18-Etznab-cdxW.png|50px]]|| Etznab || (nepoznato)||[[kremen]]
|-
|style=&quot;background:#efefef;&quot;| 19 
|'''Kawak'''||[[Datoteka:MAYA-g-log-cal-D19-Kawak.png|50px]]||[[Datoteka:MAYA-g-log-cal-D19-Kawak-cdxW.png|50px]]|| Cauac || (nepoznato)||[[oluja]]
|-
|style=&quot;background:#efefef;&quot;| 20 
|'''Ajaw'''||[[Datoteka:MAYA-g-log-cal-D20-Ajaw.png|50px]]||[[Datoteka:MAYA-g-log-cal-D20-Ajaw-cdxW.png|50px]]|| Ahau || Ajaw||gospodar, vladar, [[Sunce]]
|-
|style=&quot;background:#efefef;&quot; colspan=7|
&lt;SMALL&gt;Primědbe:&lt;br /&gt;
1. ''Redni broj imenovanog dana u kalendaru Tzolk'in''&lt;br /&gt;
2. ''Ime dana, po standardizovanoj i revidiranoj ortografiji gvatemalske &quot;Academia de Lenguas Mayas&quot;''&lt;br /&gt;
3. ''Primer glifa ([[logogram]]a) za imenovani dan, tipičnog za monumentalne natpise (u verziji &quot;[[kartuš]]a&quot;). Obratite pažnju da mnogi imaju nekoliko alternativnih oblika.''&lt;br /&gt;
4. ''Primer glifa, u stilu [[majanski kodeksi|majanskog kodeksa]]. Prilikom crtanja ili slikanja najčešće se koristi ekonomičniji stil, a značenje je isto. I ovde postoje varijacije.''&lt;br /&gt;
5. ''Ime dana, zabeleženo na osnovu [[Jukatečki jezik|Jukatečkog jezika]] iz 16. veka, prema [[Dijego de Landa|Dijegu de Landi]]; uglavnom je ova ortografija donedavno korišćena.''&lt;br /&gt;
6. ''Konkretan izgovor iz vremena Klasičnog perioda (oko [[3. vijek|3. v.]] - [[10. vijek|10. v.]]), kada je nastala većina natpisa, nije poznat. Ovde date verzije (na klasičnom majanskom, glavnom jeziku natpisa) rekonstruisane su na osnovu fonoloških usporedbi; simbol &quot;?&quot; ukazuje da je rekonstrukcija nesigurna.''&lt;br /&gt;
7. ''Svaki imenovani dan je imao uobičajenu asocijaciju ili identifikaciju sa nekom prirodnom pojavom''
|-
|}

Colkin nema opšte priznati početak i kraj. Neki ga vide kao potpuno cirkularnog, bez početka, a drugi predlažu različite dane za početak. Jedna takva sugestija:
* 1 Imix (mogući prvi dan Colkina)
* 2 Ik
* 3 Akbal
* 4 Kan
* 5 Chicchan
* 6 Cimi
* 7 Manik
* 8 Lamat
* 9 Muluc
* 10 Oc
* 11 Chuen
* 12 Eb
* 13 Ben (13. dan Colkina)
* 1 Ix (14. dan Colkina)
* 2 Men
* 3 Cib
* 4 Cabab
* 5 Eznab
* 6 Cauac
* 7 Ahau
* 8 Imix
* 9 Ik
* 10 Akbal
* 11 Kan

...
* 9 Cib
* 10 Cabab
* 11 Eznab
* 12 Cauac
* 13 Ahau (260. dan Colkina).

Ciklus je korišćen za određivanje vremena verskih i ceremonijalnih događaja i za proricanje.

== Značenja ==
Svaki od dvadeset dana je povezan sa različitim bogom iz [[majanska mitologija|majanske mitologije]]&lt;ref&gt;Pojedine asocijacije, dole date, potiču od ''Wright'' (1989).&lt;/ref&gt;.
* '''Imix''' : 'Krokodil' - reptilsko telo planete Zemlje, ili sveta.
* '''Ik''' : 'Vetar' - dah, život. Takođe i nasilje.
* '''Akbal''' : 'Noć-kuća' - tama, podzemlje, domen noćnog jaguar-sunca. 
* '''Kan''' : 'Kukuruz' - znak mladog kukuruznog gospodara koji donosi obilje, zrelost. Takođe gušter, mreža.
* '''Chicchan''' : 'Zmija' - nebeska zmija.
* '''Cimi''' : 'Smrt'
* '''Manik''' : 'Jelen' - znak Gospodara lova.
* '''Lamat''' : 'Zec' - znak planete Venere, zalaska Sunca.
* '''Muluc''' : 'Voda' - simbolizovana žadom, jedan aspekt vodenih božanstava, ribe.
* '''Oc''' : 'Pas' - koji vodi noćno Sunce kroz podzemlje.
* '''Chuen''' : 'Majmun' - veliki zanatlija, pokrovitelj veština i znanja. Takođe nit.
* '''Eb''' : 'Trava' ili 'Tačka' - u vezi sa kišom i olujama.
* '''Ben''' : 'Trska' - koja podržava rast kukuruza, trske i čoveka.
* '''Ix''' : 'Jaguar' - noćno Sunce. Takođe kukuruz.
* '''Men''' : 'Orao' - mudrac, ptica, Mesec.
* '''Cib''' : 'Sova/Lešinar' - noćne i dnevne ptice smrti. Takođe vosak, duša, insekt.
* '''Caben''' : 'Zemljotres' - strahotna moć. Takođe doba, misao.
* '''Etz'nab''' : 'Nož' - [[opsidijan]]sko žrtveno sečivo.
* '''Cauac''' : 'Kiša' ili 'Oluja' - nebeske zmajske zmije i [[čak]]ovi, bogovi groma i munje.
* '''Ahau''' : 'Gospodar' - sjajni bog Sunce.

== Upotrebe ==
{{Kalendari}}
Colkin je dosta korišćen u majanskim natpisima i kodeksima (knjigama). Simbolizam povezan s Colkinom se takođe primećuje u ''[[Popol Vuh]]''-u (koji jeste napisan u nedugo nakonšpanskih osvajanja, ali je verovatno zasnovan na starijim tekstovima). Npr. kada je ''[[Majanski herojski blizanci|Ixbalanque]]'' postavio nemoguć zadatak ''[[Ixquic]]''-u da sakupi mrežu kukuruza sa jedne stabljike, što je ovaj uspešno odradio, ona ostavlja otisak svoje mreže na zemlji, a dan &quot;mreža&quot; je početak Venerinog ciklusa koji sledi &quot;ahau&quot; (''ajpu'' na [[Kiče jezik]]u), baš kao što je njeno dete naslednik ''Hun Hunajpu''a&lt;ref&gt;Dennis Tedlock (translator and editor), &quot;Popol Vuh: The Definitive Edition Of The Mayan Book Of The Dawn Of Life&quot;, 1996&lt;/ref&gt;.

Nije poznato kako su ga još koristile stare Maje. Ali se ponešto zna iz majanskih zajednica koje ga danas koriste: 
* Periodi od 260 dana su značajni za precizne cikluse u gajenju [[kukuruz]]a. Dani tranzita kroz [[zenit]] (kada Sunce prolazi kroz tačku pod uglom od 90° u odnosu na horizont) mogli su biti uzgredno značajni za poljoprivredu duž južne obale [[Gvatemala|Gvatemale]]. Prvi prolaz kroz zenit je 30. apr./trav., baš pred početak kišne sezone. Farmeri u tom regionu danas seju kukuruz krajem aprila ili početkom maja. Drugi prolaz, 13. avg/kol. približno odgovara vremenu žetve sasušenog kukuruza, a moguće i da je tekući baktun počeo tog dana 3114. pne&lt;ref&gt;Prema programu ''Stellarium 0.10.1'', Sunce je na 14° 51' sev. geo. širine prošlo kroz zenit 8. sept/ruj. [[astronomijsko brojanje godina|-3113.]] godine (tj. [[32. vijek pne.|3114. pne.]]), što bi odgovaralo 13. avg/kol. 3114. pne. po proleptičkom gregorijanskom kal. ([[julijanski datum|julijanski dan]] 584285). Danas prolazi 12. avg/kol.?&lt;/ref&gt;. 
* Danas na gvatemalskim visijama, nekoliko grupa koriste ovaj period u obuci ''Aj k'ij''-a, čuvara 260-dnevnog kalendara. Devet meseci nakon početka obuke u proricanju, mladi novak je &quot;rođen&quot; i svečano iniciran u svoj položaj. To bi značilo da su za Maje čovek i kalendar imali iste korene; oboje su lunarnog porekla.
* Ima nekih opetovanih rituala koji se izvode svakih 260 dana na isto obeleženi dan. Najčuvenija je &quot;novogodišnja&quot; proslava na dan 8 Chuwen, na Kiče jeziku (u [[Momostenango|Momostenangu]]) poznata kao ''Waxakib' B'atz''.
* Neke dane smatraju manje ili više pogodnim za neke poslove. Npr. Ak'ab'al ili B'en niskog broja bili bi dobar dan za venčanje, a K'an za gradnju ili održavanje kuće.
* ''Tedlock'' beleži sistem [[divinacija|divinacije]] na osnovu bacanja kockica i brojanja unapred kroz kalendar od tekućeg dana do nekih dana koji se zatim tumače. 
* Mnoga tradicionalna majanska imena potiču od kalendarskih dana, često rođendana (v. [[majanska astrologija]]).

== New Age ==
Colkin je poslužio kao osnova za ''[[Dreamspell]]'' kalendar, kojeg je razvio ezoterični autor [[Jose Arguelles]] u sklopu pokreta [[New Age]]. Arguejes se poslužio i raznim drugim mističnim izvorima, tako da to nije čist majanski kalendar.

== Poreklo i svrha ==
Smatra se da je 260-dnevni kalendar bio raširen u čitavom mezoameričkom kulturnom regionu, kao i da je bio najstariji i najznačajniji kalendarski sistem tamo zabeležen, nastao pre prve pojave u majanskim natpisima&lt;ref&gt;Miller and Taube (1993), pp.48–50.&lt;/ref&gt;. Neizvesno je koja je mezoamerička kultura prva razvila ovaj kalendar. Stele sa najstarijim poznatim datumima po Dugom brojanju potiču iz rane [[Zapotečka civilizacija|Zapotečke]] faze u visokim dolinama [[Oaxaca|Oaksake]], na lokalitetima kao što je [[Monte Albán]], sa polovine 1. milenija pne. Postoje i neki raniji primeri nečega što izgleda kao kalendarski glif, ali je njihova verodostojnost tema rasprave.

Kalendar nema očiglednih veza sa nekim astronomskim ili geofizičkim ciklusom, tako da je neizvesna njegova originalna svrha, ali postoji nekoliko teorija.

Po jednoj teoriji, kalendar potiče od umnoška brojeva trinaest i dvadeset, koji su Majama bili veoma značajni. Dvadeset, broj prstiju na rukama i nogama, bio je osnova [[majanski brojevi|majanskog brojevnog sistema]]. Trinaest je bilo nivoa u Nadzemlju gde su živeli bogovi, a današnji kalendarci kažu da je to broj &quot;zglobova&quot; u ljudskom telu (članci na nozi, kolena, kukovi, ramena, laktovi, članci na ruci i vrat).

''Barbara Tedlock'' je proučavala ovaj sistem među nekim savremenim majanskim zajednicama u mestu Momostenango u visokoj Gvatemali, gde žive [[K'iche' Indijanci]]. Kod lokalnog poznavaoca je čak bila šegrt u tehnikama proricanja i formalno inicirana kao gatara 1976. Ona kaže:
:&quot;Momostekanski kalendar obuhvata i 260-dnevni ciklus i 365-dnevnu solarnu godinu, sa četiri klasičnomajanska Nosača godine, ili ''Mam'', koji povezuju to dvoje. 260-dnevni ciklus je zamišljen kao čvrsto povezan sa svetovnim ili zemaljskim poslovima, odraz ne nekog astronomskog perioda već period ljudske [[gestacija|gestacije]]. Prošli etnografski opisi ovog ciklusa sadrže razna suprotna mišljenja u vezi njegovog prvog dana, ali poređenje sadašnjih rezultata i onih iz ranijih studija ukazuje da nema određenog prvog dana&lt;ref&gt;Tedlock (1982, pp.174–177).&lt;/ref&gt;&quot;.

''Aveni'' veruje da nema jedinstvenog odgovora. Ali on kaže:
:&quot;Jednom je Majanski genij mogao prepoznati da negde u dubini ovog kalendarskog sistema leži čudesni spoj, čarobno ukrštanje niza ciklusa vremena: 9 meseci, 13 puta 20, ciklus rođenja, ciklus setve, Venerin ciklus, Sunčev ciklus, ciklus pomračenja. Broj 260 je bio kao skrojen za Maje&lt;ref&gt;Aveni (2000, p.202).&lt;/ref&gt;.&quot;

Aveni dalje pretpostavlja da su Maje koristile Venerin kalendar na isti način kako su drugi koristili Sunčev kalendar. On sugeriše da je &quot;Venerina tablica&quot; u [[Drezdenski kodeks|Drezdenskom kodeksu]] precizna efemerida za predviđanje položaja Venere. Aveni takođe primećuje da osnovni poljoprivredni ciklus u visokoj Gvatemali takođe traje oko 260 dana i zove se ''tzolkin''. Takođe može postojati veza sa prosečnom dužinom vremena potrebnom između pojave Venere kao jutarnje i večernje zvezde, oko 263 dana. Aveni primećuje da &quot;prosečno trajanje između sukcesivnih polovina sezone pomračenja, 173 ½ dana, odnosi se prema colkinu 3 prema 2.&quot;&lt;ref&gt;Aveni (2000, p.201).&lt;/ref&gt; Mada ovo deluje nategnuto, postoje dokazi da su Maje koristile colkin za predviđanje položaja Venere i događanja [[pomračenje|pomračenja]].

Još jedna teorija ističe da 260-dnevni period potiče od dužine ljudske [[gestacija|trudnoće]], tj. blizu je prosečnom broju dana između ''prve propuštene'' [[menstruacija|menstruacije]] i rođenja (za razliku od [[Naegeleovo pravilo|Naegeleovog pravila]] koji pretpostavlja 40 sedmica [280 dana] između ''poslednje'' menstruacije i rođenja). Po tome bi [[babica|babice]] bile prve koje su izmislile kalendar, kako bi predvidele dan rođenja bebe&lt;ref&gt;Npr. Miller and Taube (1993, pp.46, 48.)&lt;/ref&gt;

Nekoliko istraživača (npr. ''Malmström 1973., Nutall 1928., Apenes'' 1936.) identifikovalo je korelaciju između ciklusa i 260-dnevnog razmaka između zenitalnih tranzita Sunca. Prema ovoj hipotezi, 260-dnevni ciklus je nastao u uskom pojasu od 14º 42' do 15º sev. geografske širine u kojem je Sunce okomito iznad glave oko 12-13. avg/kol. i opet 260 dana kasnije oko 30. apr/trav. - 1. maja/svi. (Malmstrem identifikuje [[Izapa]]nsku kulturu kao pogodnog kandidata u tom pojasu). Ovaj period je mogao biti korišćen u rasporedu sadnje kukuruza. Ipak, uloženo je nekoliko prigovora na ovu teoriju. Kalendar od 260 dana teče neprekidno, a tranziti kroz zenit se smenjuju svakih 260 pa 105 dana. Prvi poznati kalendarski natpisi su nađeni znatno severnije od ove zone&lt;ref&gt;See for example the separate review comments to Malmström's 1973 paper by John Henderson and Arthur Fitchett and their associated citations, appearing in [[9 August]] [[1974]] edition of ''Science'' ([http://www.dartmouth.edu/~izapa/M-2.pdf reprinted (PDF)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080530032506/http://www.dartmouth.edu/~izapa/M-2.pdf |date=2008-05-30 }}.&lt;/ref&gt;. Zbog toga ova teorija nema široku podršku.

Na kraju je takođe moguće da za 260-dnevni ciklus ima više razloga, gore spomenutih ili nepoznatih.

== Povezano ==
* [[Kalendar Maya|Majanski kalendar]]
* [[Majansko kalendarsko gatanje]]
* [[Majansko pismo]]
* [[Haab']]
* [[Mezoamerički kalendari]]
* [[Tonalpohualli]]

== Fusnote ==
(uglavnom prenete iz originala na engleskom:)
{{reflist|2}}

== Izvori ==
(na engleskom:)
* {{cite book |author={{aut|Aveni, Anthony F.}} |authorlink=Anthony Aveni |year=2000 |title=Empires of Time: Calendars, Clocks, and Cultures |edition=reprint of 1990 original|location=London |publisher=[[Tauris Parke]] |isbn=1-86064-602-6 |oclc=45144264}} 
* {{cite book |author={{aut|Kettunen, Harri}} |coauthors=and {{aut|Christophe Helmke}} |year=2005 |title=Introduction to Maya Hieroglyphs |format=[[Portable Document Format|PDF]] |publisher=''Wayeb'' and Leiden University |url=http://www.mesoweb.com/resources/handbook/index.html |accessdate=2006-05-05 |access-date=2009-07-30 |archive-date=2007-06-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070617102538/http://www.mesoweb.com/resources/handbook/index.html |url-status=dead }} 
* {{cite web |author={{aut|Lo, Lawrence}} |year=n.d. |title=Mesoamerican Writing Systems |work=Ancient Scripts |publisher=Ancientscripts.com |url=http://www.ancientscripts.com/ma_ws.html |accessdate = 2006-11-15}} 
* {{cite journal |author={{aut|Malmström, Vincent H.}} |year=1973 |title=Origin of the Mesoamerican 260-Day Calendar |journal=[[Science (journal)|Science]] |volume=181 |pages=939–941 |url=http://www.dartmouth.edu/~izapa/M-1.pdf |format=[[Portable Document Format|PDF]] Reprinted |accessdate=2006-11-15 |doi=10.1126/science.181.4103.939 |pmid=17835843 |archive-date=2008-05-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080528152046/http://www.dartmouth.edu/~izapa/M-1.pdf |dead-url=yes }} 
* {{cite book |author={{aut|Milbrath, Susan}} |year=1999 |title=Star Gods of the Maya: Astronomy in Art, Folklore, and Calendars |series=The Linda Schele series in Maya and pre-Columbian studies |location=Austin |publisher=[[University of Texas Press]] |isbn=0-292-75225-3 |oclc=40848420}} 
* {{cite book |author={{aut|Miller, Mary}} |authorlink=Mary Miller |coauthors=and {{aut|[[Karl Taube]]}} |year=1993 |title=The Gods and Symbols of Ancient Mexico and the Maya: An Illustrated Dictionary of Mesoamerican Religion |url=https://archive.org/details/godssymbolsofa00mill |publisher=[[Thames &amp; Hudson]] |location=London |isbn=0-500-05068-6 |oclc=27667317}} 
* {{cite book |author={{aut|Tedlock, Barbara}} |year=1982 |title=Time and the Highland Maya |location=Albuquerque |publisher=[[University of New Mexico Press]] |isbn=0-826-30577-6 |oclc=7653289}} 
* {{cite book |author={{aut|Thomas, Cyrus}} |authorlink=Cyrus Thomas |year=1897 |chapter=Day Symbols of the Maya Year |chapterurl=http://www.gutenberg.org/etext/18973/ |format=[[Project Gutenberg]] EBook #18973, online reproduction |editor=J. W. Powell (ed.) |title=Sixteenth Annual Report of the Bureau of American Ethnology to the Secretary of the Smithsonian Institution, 1894–1895 |location=Washington DC |publisher=[[Bureau of American Ethnology]], [[Smithsonian Institution]]; [[United States Government Printing Office|U.S. Government Printing Office]] |pages=199–266 |oclc=14963920}} 
* {{cite book |author={{aut|Voss, Alexander W.}} |year=2006 |chapter=Astronomy and Mathematics |pages=[https://archive.org/details/mayadivinekingso0000unse/page/130 130]–143 |editor= [[Nikolai Grube]] (ed.) |others=Eva Eggebrecht and Matthias Seidel (assistant eds.) |title=Maya: Divine Kings of the Rain Forest |url=https://archive.org/details/mayadivinekingso0000unse |location=Cologne, Germany |publisher=[[Könemann]] |isbn=3-8331-1957-8 |oclc=71165439}}
* {{cite book |author={{aut|Wright, Ronald}} |authorlink=Ronald Wright|year=1989 |title=Time Among the Maya: Travels in Belize, Guatemala, and Mexico |url=https://archive.org/details/timeamongmaya0000wrig |publisher=[[Abacus (publishers)|Abacus]] |location=London |isbn=0-349-10892-7 |oclc=154511110}}

== Vanjske veze ==
(na engleskom:)
* [http://www.authenticmaya.com/calendar.htm Maya Calendar with Names and color Glyphs] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070615094647/http://www.authenticmaya.com/calendar.htm |date=2007-06-15 }}
* [http://learningobjects.wesleyan.edu/palenque/history Maya Calendar Round (CR) made of two parts: Ritual (Tzolk'in) Calendar and the Haab] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110104210208/http://learningobjects.wesleyan.edu/palenque/history/ |date=2011-01-04 }}

[[Kategorija:Maje]]
[[Kategorija:Posebni kalendari]]</text>
      <sha1>l2wwp7tqjjui8psfby1m0ury4cjy7yc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sunčeve baklje</title>
    <ns>0</ns>
    <id>62793</id>
    <revision>
      <id>42669322</id>
      <parentid>42290259</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T16:09:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aca</username>
        <id>108187</id>
      </contributor>
      <comment>+</comment>
      <origin>42669322</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9043" sha1="d3795cfyyk7qhdqshdgz6cvpnvcbgrw" xml:space="preserve">[[Datoteka:Flare and after-flare prominence.jpg|mini|300px|desno|Dvije uzastopne slike Sunčeve baklje]]
'''Sunčeva baklja''' je velika eksplozija u Sunčevoj atmosferi, koja može osloboditi oko 6 × 10&lt;sup&gt;25&lt;/sup&gt; džula energije,a to je oko 1/6 ukupne energije koja otiđe sa [[Sunce|Sunca]] svake sekunde).&lt;ref&gt;Kopp G., Lawrence G. and Rottman G., 2005., &quot;The Total Irradiance Monitor (TIM): Science Results&quot;, journal=Solar Physics&lt;/ref&gt;

Sunčeve baklje utječu na sve slojeve Sunčeve atmosfere ([[fotosfera]], [[kromosfera]] i [[korona]]), grije [[plazma|plazmu]] do 10 milijuna [[Kelvin]]a i ubrzava [[elektron]]e, [[proton]]e i teške [[ion]]e skoro do [[brzina svjetlosti|brzine svjetlosti]]. Stvara [[elektromagnetsko zračenje]] na svim [[valna duljina|valnim duljinama]], od [[radio valovi|radio valova]] do [[gama-čestica]]. Većina Sunčevih baklji se pojavljuje u aktivnim područjima oko [[Sunčeve pjege|Sunčevih pjega]], gdje snažno magnetsko polje prolazi fotosferu i povezuje se sa koronom. Snagu dobiva iznenada (traje minutu do desetak minuta) oslobađanjem magnetske energije iz korone. Ako su Sunčeve baklje izuzetno snažne, one mogu uzrokovati [[Koronalni izbačaji masa|koronalne izbačaje masa]].

[[Rendgensko zračenje|X-zrake]] i [[Ultraljubičasto zračenje|UV zračenje]] koje emitiraju Sunčeve baklje, mogu utjecati na Zemljinu [[ionosfera|ionosferu]] i ometati veliki opseg radio komunikacija. Direktne emisije Sunčevih baklji na decimetarskim valnim duljinama mogu ometati rad [[radar]]a i ostalih uređaja koji rade na tim frekvencijama.

Sunčeve baklje su prvi otkrili Richard Christopher Carrington i neovisno Richard Hodgson 1859. Sunčeve baklje su viđene i na nekim drugim [[zvijezda]]ma.

Učestalost pojavljivanja Sunčevih baklji je različita, od nekoliko na dan kada je Sunce aktivno, do jedna na tjedan kada je mirno Sunce. Više se pojavljuju male Sunčeve baklje od velikih. Kada se u 11 godišnjem ciklusu Sunceve pjege više pojavljuju, onda ima više i Sunčevih baklji. Rijetko se primijete u vidljivom dijelu spektra, možemo ih vidjeti u ekstremnom UV zračenju i sa X-zrakama.

== Uzrok ==
[[Datoteka:Sun - August 1, 2010.jpg|thumb|Sunce pokazuje C3-klasu Sunčevih baklji (bijelo područje, gore lijevo), Sunčev [[cunami]] (valovita struktura, gore desno) i višestruki pramenovi magnetizma koje se dižu sa Sunčeve površine]]
Znanstvenici smatraju da Sunčeve baklje nastaju zbog pojave '''ponovnog magnetskog povezivanja''' (engl. ''magnetic reconnection''). To se događa kada se promjene magnetske linije dva magnetska polja, koji imaju suprotan smjer i kada se povežu zajedno. Ta promjena je povezana sa oslobađanjem energije iz osnovnog magnetskog polja u unutrašnjosti Sunca.&lt;ref&gt;[http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=the-mysterious-origins-of The Mysterious Origins of Solar Flares], ''Scientific American'', 2006.&lt;/ref&gt;

== Podjela ==
Sunčeve baklje se dijele na A, B, C, M ili X, prema vršnom toku energije (W/m&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;), kada se mjeri X zrakama valne duljine 0,1 do 0,8&amp;nbsp;nm, iz blizine Zemlje, kao npr. sa letjelice GOES. Svaka klasa ima vršni tok energije 10 puta veći od prethodnog, dok X klasa ima vršni tok energije 10 − 4 W/m&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;. Unutar klasa je podjela od 1 do 9, tako na primjer X2 klasa je dva puta snažnija od X1. Najsnažnije klase M i X su često povezane sa različitim smetnjama u Zemljinoj atmosferi.

== Opasnosti ==
Sunčeve baklje imaju snažan utjecaj na prognozu vremena u blizini Zemlje. One mogu stvoriti struje visoko energetskih čestica u [[Sunčev vjetar|Sunčevom vjetru]], koje nazivamo [[Koronalni izbačaji masa|koronalno izbacivanje mase]]. Te čestice mogu utjecati na Zemljinu magnetosferu i mogu opasno zračiti na [[svemirska letjelica|svemirske letjelice]] i posadu.&lt;ref&gt;[http://www.bnl.gov/bnlweb/pubaf/pr/PR_display.asp?prID=06-10] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081006042607/http://www.bnl.gov/bnlweb/pubaf/pr/PR_display.asp?prID=06-10 |date=2008-10-06 }} &quot;New Study Questions the Effects of Cosmic Proton Radiation on Human Cells&quot;, 2008.&lt;/ref&gt;

Neka X-zračenja na Sunčevim bakljama mogu povećati [[ionizacija|ionizaciju]] u gornjoj Zemljinoj atmosferi, koja može ometati kratkovalne radio konumikacije i grijati vanjsku atmosferu, pa povećati povlačenje satelita prema Zemlji, što može dovesti do pada. Energetske čestice utječu i na stvaranje [[polarna svjetlost|polarne svjetlosti]]. Energija u obliku X-zraka može oštetiti elektroniku na svemirskim letjelicama.

== Primjeri velikih Sunčevih baklji ==
[[Datoteka:Solar-filament.gif|300px|mini|desno|Izbijanje pramenova za vrijeme pojave Sunčevih baklji, vidljivo u ekstremnom UV zračenju (TRACE)]]
Najsnažnija Sunčeva baklja u posljednih par stotina godina je bila 1. rujna 1859., koju je promatrao britanski astronom Richard Carrington. Ona je bila vidljiva golim okom i stvorila je polarnu svjetlost, koja se vidjela čak na [[Kuba|Kubi]] i [[Havaji]]ma, a neki telegrafski sistemi su bili u požaru. Sunčeva baklja je ostavila tragove i u ledu na [[Grenland]]u, u obliku [[nitrat]]a i [[berilij]] - 10, koji se i danas mogu mjeriti.&lt;ref&gt;[http://science.nasa.gov/science-news/science-at-nasa/2008/06may_carringtonflare/] NASA&lt;/ref&gt;

U novije vrijeme, najsnažnija Sunčeva baklja je izmjerena 4. studenog 2003. (u početku klasa je bila X28, a kasnije i X45).&lt;ref&gt;[http://sohowww.nascom.nasa.gov/hotshots/2003_11_04/]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.spaceref.com/news/viewpr.html?pid=13844 |access-date=2015-03-05 |archive-date=2012-09-10 |archive-url=https://archive.today/20120910055509/http://www.spaceref.com/news/viewpr.html?pid=13844 |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; Prije nje je izmjerena 2. travnja 2001. (X20) itd.&lt;ref&gt;[http://sohowww.nascom.nasa.gov/hotshots/2003_10_28/] NASA&lt;/ref&gt;

== Prognoza ==
Vrlo je teško prognozirati Sunčeve baklje, jer nema znakova kad bi se one mogle pojaviti. Postoji ipak neka povezanost sa Sunčevim pjegama i aktivnim područjima, te Sunčevih baklji. Američka ustanova ''U.S. National Oceanic and Atmospheric Administration'' (NOAA) daje prognozu za slijedećih dan ili dva, vezano za Sunčeve baklje.

== Izvori ==
{{izvori|3}}

== Vanjske veze ==
* [http://www.solarcycle24.com/ Solar Cycle 24 and VHF Aurora Website (www.solarcycle24.com)]
* [http://www.spaceweather.com Solar Weather Site]
* [http://stereo.jhuapl.edu STEREO Spacecraft Site]
* [http://news.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/3251481.stm BBC report on the November 4, 2003 flare]
* [http://soho.nascom.nasa.gov/hotshots/ NASA SOHO observations of flares] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080419090224/http://soho.nascom.nasa.gov/hotshots/ |date=2008-04-19 }}
* [http://www.ucm.es/info/Astrof/invest/actividad/flares.html Stellar Flares] - D. Montes, UCM. 
* [http://www.ucm.es/info/Astrof/obs_ucm/sol/sol.html The Sun] - D. Montes, UCM.
{{Memoryalpha}}

== Reference ==
* {{cite web | title=Superflares could kill unprotected astronauts | work=NewScientist.com| url=http://www.newscientist.com/article.ns?id=dn7142 | access-date=17 June 2005}}
* Mewaldt, R.A., ''et al.'' 2005. Space weather implications of the [[20 January]] [[2005]] solar energetic particle event. Joint meeting of the American Geophysical Union and the Solar Physics Division of the American Astronomical Society. [[May 23]]-27. New Orleans. [http://www.agu.org/cgi-bin/SFgate/SFgate?language=English&amp;verbose=0&amp;listenv=table&amp;application=sm05&amp;convert=&amp;converthl=&amp;refinequery=&amp;formintern=&amp;formextern=&amp;transquery=an%3d%22SH32A-05%22&amp;_lines=&amp;multiple=0&amp;descriptor=%2fdata%2fepubs%2fwais%2findexes%2fsm05%2fsm05%7c999%7c4995%7cSpace%20Weather%20Implications%20of%20the%2020%20January%202005%20Solar%20Energetic%20Particle%20Event%7cHTML%7clocalhost:0%7c%2fdata%2fepubs%2fwais%2findexes%2fsm05%2fsm05%7c7840533%207845528%20%2fdata2%2fepubs%2fwais%2fdata%2fsm05%2fsm05.txt Abstract] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060714115844/http://www.agu.org/cgi-bin/SFgate/SFgate?language=English&amp;verbose=0&amp;listenv=table&amp;application=sm05&amp;convert=&amp;converthl=&amp;refinequery=&amp;formintern=&amp;formextern=&amp;transquery=an%3d%22SH32A-05%22&amp;_lines=&amp;multiple=0&amp;descriptor=%2fdata%2fepubs%2fwais%2findexes%2fsm05%2fsm05%7c999%7c4995%7cSpace%20Weather%20Implications%20of%20the%2020%20January%202005%20Solar%20Energetic%20Particle%20Event%7cHTML%7clocalhost:0%7c%2fdata%2fepubs%2fwais%2findexes%2fsm05%2fsm05%7c7840533%207845528%20%2fdata2%2fepubs%2fwais%2fdata%2fsm05%2fsm05.txt |date=2006-07-14 }}.
* [http://www.maniacworld.com/Solar-Flares-1.htm Solar Flares] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070705070225/http://www.maniacworld.com/Solar-Flares-1.htm |date=2007-07-05 }} NASA Video from 2003
* [http://www.maniacworld.com/Solar-Flares-2.htm Solar Flares] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070705070123/http://www.maniacworld.com/Solar-Flares-2.htm |date=2007-07-05 }} Solar &amp; Heliospheric Observatory Video from 2002

{{Sunce}}
{{Commonscat|Solar flare}}

[[Kategorija:Sunce]]</text>
      <sha1>d3795cfyyk7qhdqshdgz6cvpnvcbgrw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ose</title>
    <ns>0</ns>
    <id>62837</id>
    <revision>
      <id>42669368</id>
      <parentid>42453248</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T21:16:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SrpskiAnonimac</username>
        <id>101643</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>42669368</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5161" sha1="jlhl9u6b0w1snzp9omnuu42b89e3gyw" xml:space="preserve">{{Taksokvir
| boja = pink
| naziv = Ose
| slika = Vespula germanica Horizontalview Richard Bartz.jpg
| slika_širina = 240px
| slika_opis = ''[[Vespula squamosa]]''
| regnum = [[Životinje|Animalia]]
| phylum = [[Člankonošci|Arthropoda]]
| classis = [[Kukci|Insecta]]
| ordo = [[Opnokrilci|Hymenoptera]]
| subordo = [[Apocrita]]
| superfamilia = [[Vespoidea]]
| familia = '''Vespidae'''
| familia_autorstvo = [[Pierre André Latreille|Latreille]], 1802.
| razdioba_stupanj = [[Potporodica|Potporodice]]
| razdioba = 
[[Eumeninae]]&lt;br/&gt;
[[Euparagiinae]]&lt;br/&gt;
[[Masarinae]]s&lt;br/&gt;
[[Polistinae]]&lt;br/&gt;
[[Stenogastrinae]]&lt;br/&gt;
[[Vespinae]]
}}

'''Ose''' ([[latinski jezik|lat.]] Vespidae) su porodica [[kukci|kukaca]] iz reda [[opnokrilci|opnokrilaca]] (Hymenoptera). U odnosu na svrstavanje ove porodice u [[sistematika|sistematiku]] [[kukci|kukaca]] ne postoji jedinstveni stav [[znanost|znanstvene zajednice]], pa ju tako dio zajednice &lt;ref&gt;HRVATSKA ENCIKLOPEDIJA, Leksikografski zavod Miroslav Krleža, Zagreb, {{ISBN|953-6036-38-X}} (tom 8, str. 154)&lt;/ref&gt; svratsva u [[natporodica|natporodicu]] [[žalčari|žalčara]], dok ju dijelovi zajednice svrstavaju u [[takson]] pod istim imenom. Porodica se sastoji od gotovo 5.000 [[vrsta]], od kojih oko 100 živi u [[Srednja Europa|Srednjoj Europi]]. Način života različitih vrsta je različit. Vrste iz potporodica [[Polistinae]] i [[Vespinae]] su [[zadružna vrsta|zadružne]] dok su vrste iz potporodica [[Eumeninae]], [[Euparagiinae]] i [[Masarinae]] [[samotarna vrsta|samotarke]].

== Općenito ==
To su srednje veliki opnokrilci najčešće upozoravajućih crno žutih boja. Imaju vitko i glatko tijelo, a usni organi su im preobraženi za lizanje i griženje. Za razliku od [[pčela|pčele]] ose ima drugačiji žalac kojim mogu ubosti i nekoliko puta.

Nastambe zadružnih osa nazivaju se osinjacima, a grade ih na [[drvo|drveću]], zapuštenim [[kuća]]ma i barakama, u [[tlo|tlu]], na stabiljkama [[biljke|biljaka]] a samo neke vrste ih pune medom. Društvene ose grade gnijezda od sažvakanih [[biljka|biljnih]] vlakana koje je nakon njihove prerade nalik na [[papir]]. Iz tog materijala grade stanice koje spajaju u saće. Ukoliko naprave više redova takvog saća sve zajedno omataju lisnatom ovojnicom dok samo s donje strane ostavljaju mali otvor za ulaz.

U umjerenom području samo sparena ženka ose koja preživi zimu ispod kamenja, mahovine i sl. u proljeće osniva osinjak i sama podiže prvu generaciju potomstva. Njezini potomci kasnije grade i proširuju osinjak u kom hrane ličinke. Tijekom ljeta javljaju se i nešto veće radilice koje nose neoplođena jajašca iz kojih se kasnije rađaju mužjaci.

U [[tropi|tropskim]] krajevima ose žive u zajednicama koje se zimi ne raspadaju, već imaju trajne nastambe - osinjake. Ose koje žive u tim krajevima roje se (dijele) poput [[pčela medarica|pčele]] medarice.

Samotarke grade svoja [[gnijezdo|gnijezda]] u pijesku, na bilju, od [[glina (tlo)|gline]] ili sažvakanog biljnog materijala, i same podižu potomstvo.

== Prehrana osa ==
Hrane se slatkim tvarima i [[med]]om koji neke vrste skupljaju i čuvaju u saću. Ličinke hrane [[bjelančevina]]ma sažvakanog ulovljenog plijena poput [[gusjenice|gusjenica]], [[paučnjaci|pauka]], pčela i ostalih [[kukci|kukaca]] koje uspiju uhvatiti. Ličinke izlučuju bistru tekućinu s velikim postotkom [[aminokiseline|aminokiselina]] čime se zatim hrane odrasle jedinke (sastav aminokiselina razlikuje se od vrste do vrste) jer odrasle ose ne mogu probaviti bjelančevine &lt;ref&gt;Hunt, J. H., I. Baker, and H. G. Baker. 1982. Similarity of amino acids in nectar and larval saliva: the nutritional basis for trophallaxis in social wasps. Evolution 36: 1318-1322&lt;/ref&gt;.

== Žalac i ubod ==
Za razliku od [[pčele]] osa ima drugačiji žalac kojim može ubosti i nekoliko puta. Žalac ose potpuno gladak je poput igle. Ubod ose može biti bolan, a zbog veće količine ispuštenog otrova mogu se javiti i alergijske reakcije. Osobe alergične na ubod ose trebaju mjesto uboda tretirati čistom vodom i što prije se javiti najbližem lječniku zbog stručne pomoći.

== Vrste osa ==
Neke poznatije vrste osa: 
* [[Galska osa]] (''Polistes gallicus'') - gradi male osinjake od jednog otvorenog sata na tavanima, pod crjepovima, ispod kamena i sličnim zaštićenim mjestima.
* [[Šumska osa]] (''Dolichovespula silvestris'')
* [[Obična osa]] (''Vespula vulgaris'', ponekad i ''Paravespula vulgaris'') - gradi velika gnijezda, slična stršljenovim, ali ispod zemlje.
* [[Europski stršljen]] (''Vespa crabo'')

== Povezano ==
* [[Kukci]]

== Reference ==
{{reflist}}
:* I.Matoničkin, I.Habdija, B.Primc-Habdija (1999.): Beskralješnjaci. Školska knjiga, Zagreb.
:* [http://www.pcelarstvo.hr Pčelarstvo online]

== Vanjske veze ==
{{Commonscat|Wasps}}
* [http://www.cirrusimage.com/Bees_wasp_polistes.htm Paper wasp ''Polistes dominulus'' reference photographs, descriptions, taxonomy]
* [https://web.archive.org/web/20050426200104/http://www.geocities.com/quelea/waspinfo.html ''Polistes dominulus'' facial markings indicating dominance]

[[Kategorija:Ose| ]]
[[Kategorija:Opnokrilci]]</text>
      <sha1>jlhl9u6b0w1snzp9omnuu42b89e3gyw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>42669369</id>
      <parentid>42669368</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T21:36:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SrpskiAnonimac</username>
        <id>101643</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>42669369</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5251" sha1="m7jic42jqxemkzbf00uaxipgr7qsxtv" xml:space="preserve">{{For|naselje i opštinu u Francuskoj|Haussez (Primorska Sena{{!}}Ose (Primorska Sena)}}

{{Taksokvir
| boja = pink
| naziv = Ose
| slika = Vespula germanica Horizontalview Richard Bartz.jpg
| slika_širina = 240px
| slika_opis = ''[[Vespula squamosa]]''
| regnum = [[Životinje|Animalia]]
| phylum = [[Člankonošci|Arthropoda]]
| classis = [[Kukci|Insecta]]
| ordo = [[Opnokrilci|Hymenoptera]]
| subordo = [[Apocrita]]
| superfamilia = [[Vespoidea]]
| familia = '''Vespidae'''
| familia_autorstvo = [[Pierre André Latreille|Latreille]], 1802.
| razdioba_stupanj = [[Potporodica|Potporodice]]
| razdioba = 
[[Eumeninae]]&lt;br/&gt;
[[Euparagiinae]]&lt;br/&gt;
[[Masarinae]]s&lt;br/&gt;
[[Polistinae]]&lt;br/&gt;
[[Stenogastrinae]]&lt;br/&gt;
[[Vespinae]]
}}

'''Ose''' ([[latinski jezik|lat.]] Vespidae) su porodica [[kukci|kukaca]] iz reda [[opnokrilci|opnokrilaca]] (Hymenoptera). U odnosu na svrstavanje ove porodice u [[sistematika|sistematiku]] [[kukci|kukaca]] ne postoji jedinstveni stav [[znanost|znanstvene zajednice]], pa ju tako dio zajednice &lt;ref&gt;HRVATSKA ENCIKLOPEDIJA, Leksikografski zavod Miroslav Krleža, Zagreb, {{ISBN|953-6036-38-X}} (tom 8, str. 154)&lt;/ref&gt; svratsva u [[natporodica|natporodicu]] [[žalčari|žalčara]], dok ju dijelovi zajednice svrstavaju u [[takson]] pod istim imenom. Porodica se sastoji od gotovo 5.000 [[vrsta]], od kojih oko 100 živi u [[Srednja Europa|Srednjoj Europi]]. Način života različitih vrsta je različit. Vrste iz potporodica [[Polistinae]] i [[Vespinae]] su [[zadružna vrsta|zadružne]] dok su vrste iz potporodica [[Eumeninae]], [[Euparagiinae]] i [[Masarinae]] [[samotarna vrsta|samotarke]].

== Općenito ==
To su srednje veliki opnokrilci najčešće upozoravajućih crno žutih boja. Imaju vitko i glatko tijelo, a usni organi su im preobraženi za lizanje i griženje. Za razliku od [[pčela|pčele]] ose ima drugačiji žalac kojim mogu ubosti i nekoliko puta.

Nastambe zadružnih osa nazivaju se osinjacima, a grade ih na [[drvo|drveću]], zapuštenim [[kuća]]ma i barakama, u [[tlo|tlu]], na stabiljkama [[biljke|biljaka]] a samo neke vrste ih pune medom. Društvene ose grade gnijezda od sažvakanih [[biljka|biljnih]] vlakana koje je nakon njihove prerade nalik na [[papir]]. Iz tog materijala grade stanice koje spajaju u saće. Ukoliko naprave više redova takvog saća sve zajedno omataju lisnatom ovojnicom dok samo s donje strane ostavljaju mali otvor za ulaz.

U umjerenom području samo sparena ženka ose koja preživi zimu ispod kamenja, mahovine i sl. u proljeće osniva osinjak i sama podiže prvu generaciju potomstva. Njezini potomci kasnije grade i proširuju osinjak u kom hrane ličinke. Tijekom ljeta javljaju se i nešto veće radilice koje nose neoplođena jajašca iz kojih se kasnije rađaju mužjaci.

U [[tropi|tropskim]] krajevima ose žive u zajednicama koje se zimi ne raspadaju, već imaju trajne nastambe - osinjake. Ose koje žive u tim krajevima roje se (dijele) poput [[pčela medarica|pčele]] medarice.

Samotarke grade svoja [[gnijezdo|gnijezda]] u pijesku, na bilju, od [[glina (tlo)|gline]] ili sažvakanog biljnog materijala, i same podižu potomstvo.

== Prehrana osa ==
Hrane se slatkim tvarima i [[med]]om koji neke vrste skupljaju i čuvaju u saću. Ličinke hrane [[bjelančevina]]ma sažvakanog ulovljenog plijena poput [[gusjenice|gusjenica]], [[paučnjaci|pauka]], pčela i ostalih [[kukci|kukaca]] koje uspiju uhvatiti. Ličinke izlučuju bistru tekućinu s velikim postotkom [[aminokiseline|aminokiselina]] čime se zatim hrane odrasle jedinke (sastav aminokiselina razlikuje se od vrste do vrste) jer odrasle ose ne mogu probaviti bjelančevine &lt;ref&gt;Hunt, J. H., I. Baker, and H. G. Baker. 1982. Similarity of amino acids in nectar and larval saliva: the nutritional basis for trophallaxis in social wasps. Evolution 36: 1318-1322&lt;/ref&gt;.

== Žalac i ubod ==
Za razliku od [[pčele]] osa ima drugačiji žalac kojim može ubosti i nekoliko puta. Žalac ose potpuno gladak je poput igle. Ubod ose može biti bolan, a zbog veće količine ispuštenog otrova mogu se javiti i alergijske reakcije. Osobe alergične na ubod ose trebaju mjesto uboda tretirati čistom vodom i što prije se javiti najbližem lječniku zbog stručne pomoći.

== Vrste osa ==
Neke poznatije vrste osa: 
* [[Galska osa]] (''Polistes gallicus'') - gradi male osinjake od jednog otvorenog sata na tavanima, pod crjepovima, ispod kamena i sličnim zaštićenim mjestima.
* [[Šumska osa]] (''Dolichovespula silvestris'')
* [[Obična osa]] (''Vespula vulgaris'', ponekad i ''Paravespula vulgaris'') - gradi velika gnijezda, slična stršljenovim, ali ispod zemlje.
* [[Europski stršljen]] (''Vespa crabo'')

== Povezano ==
* [[Kukci]]

== Reference ==
{{reflist}}
:* I.Matoničkin, I.Habdija, B.Primc-Habdija (1999.): Beskralješnjaci. Školska knjiga, Zagreb.
:* [http://www.pcelarstvo.hr Pčelarstvo online]

== Vanjske veze ==
{{Commonscat|Wasps}}
* [http://www.cirrusimage.com/Bees_wasp_polistes.htm Paper wasp ''Polistes dominulus'' reference photographs, descriptions, taxonomy]
* [https://web.archive.org/web/20050426200104/http://www.geocities.com/quelea/waspinfo.html ''Polistes dominulus'' facial markings indicating dominance]

[[Kategorija:Ose| ]]
[[Kategorija:Opnokrilci]]</text>
      <sha1>m7jic42jqxemkzbf00uaxipgr7qsxtv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>42669370</id>
      <parentid>42669369</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T21:36:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SrpskiAnonimac</username>
        <id>101643</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>42669370</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5251" sha1="2blhgo9at7wr7os7bw5rxpyihdqhhps" xml:space="preserve">{{For|naselje i opštinu u Francuskoj|Haussez (Primorska Sena){{!}}Ose (Primorska Sena)}}
{{Taksokvir
| boja = pink
| naziv = Ose
| slika = Vespula germanica Horizontalview Richard Bartz.jpg
| slika_širina = 240px
| slika_opis = ''[[Vespula squamosa]]''
| regnum = [[Životinje|Animalia]]
| phylum = [[Člankonošci|Arthropoda]]
| classis = [[Kukci|Insecta]]
| ordo = [[Opnokrilci|Hymenoptera]]
| subordo = [[Apocrita]]
| superfamilia = [[Vespoidea]]
| familia = '''Vespidae'''
| familia_autorstvo = [[Pierre André Latreille|Latreille]], 1802.
| razdioba_stupanj = [[Potporodica|Potporodice]]
| razdioba = 
[[Eumeninae]]&lt;br/&gt;
[[Euparagiinae]]&lt;br/&gt;
[[Masarinae]]s&lt;br/&gt;
[[Polistinae]]&lt;br/&gt;
[[Stenogastrinae]]&lt;br/&gt;
[[Vespinae]]
}}

'''Ose''' ([[latinski jezik|lat.]] Vespidae) su porodica [[kukci|kukaca]] iz reda [[opnokrilci|opnokrilaca]] (Hymenoptera). U odnosu na svrstavanje ove porodice u [[sistematika|sistematiku]] [[kukci|kukaca]] ne postoji jedinstveni stav [[znanost|znanstvene zajednice]], pa ju tako dio zajednice &lt;ref&gt;HRVATSKA ENCIKLOPEDIJA, Leksikografski zavod Miroslav Krleža, Zagreb, {{ISBN|953-6036-38-X}} (tom 8, str. 154)&lt;/ref&gt; svratsva u [[natporodica|natporodicu]] [[žalčari|žalčara]], dok ju dijelovi zajednice svrstavaju u [[takson]] pod istim imenom. Porodica se sastoji od gotovo 5.000 [[vrsta]], od kojih oko 100 živi u [[Srednja Europa|Srednjoj Europi]]. Način života različitih vrsta je različit. Vrste iz potporodica [[Polistinae]] i [[Vespinae]] su [[zadružna vrsta|zadružne]] dok su vrste iz potporodica [[Eumeninae]], [[Euparagiinae]] i [[Masarinae]] [[samotarna vrsta|samotarke]].

== Općenito ==
To su srednje veliki opnokrilci najčešće upozoravajućih crno žutih boja. Imaju vitko i glatko tijelo, a usni organi su im preobraženi za lizanje i griženje. Za razliku od [[pčela|pčele]] ose ima drugačiji žalac kojim mogu ubosti i nekoliko puta.

Nastambe zadružnih osa nazivaju se osinjacima, a grade ih na [[drvo|drveću]], zapuštenim [[kuća]]ma i barakama, u [[tlo|tlu]], na stabiljkama [[biljke|biljaka]] a samo neke vrste ih pune medom. Društvene ose grade gnijezda od sažvakanih [[biljka|biljnih]] vlakana koje je nakon njihove prerade nalik na [[papir]]. Iz tog materijala grade stanice koje spajaju u saće. Ukoliko naprave više redova takvog saća sve zajedno omataju lisnatom ovojnicom dok samo s donje strane ostavljaju mali otvor za ulaz.

U umjerenom području samo sparena ženka ose koja preživi zimu ispod kamenja, mahovine i sl. u proljeće osniva osinjak i sama podiže prvu generaciju potomstva. Njezini potomci kasnije grade i proširuju osinjak u kom hrane ličinke. Tijekom ljeta javljaju se i nešto veće radilice koje nose neoplođena jajašca iz kojih se kasnije rađaju mužjaci.

U [[tropi|tropskim]] krajevima ose žive u zajednicama koje se zimi ne raspadaju, već imaju trajne nastambe - osinjake. Ose koje žive u tim krajevima roje se (dijele) poput [[pčela medarica|pčele]] medarice.

Samotarke grade svoja [[gnijezdo|gnijezda]] u pijesku, na bilju, od [[glina (tlo)|gline]] ili sažvakanog biljnog materijala, i same podižu potomstvo.

== Prehrana osa ==
Hrane se slatkim tvarima i [[med]]om koji neke vrste skupljaju i čuvaju u saću. Ličinke hrane [[bjelančevina]]ma sažvakanog ulovljenog plijena poput [[gusjenice|gusjenica]], [[paučnjaci|pauka]], pčela i ostalih [[kukci|kukaca]] koje uspiju uhvatiti. Ličinke izlučuju bistru tekućinu s velikim postotkom [[aminokiseline|aminokiselina]] čime se zatim hrane odrasle jedinke (sastav aminokiselina razlikuje se od vrste do vrste) jer odrasle ose ne mogu probaviti bjelančevine &lt;ref&gt;Hunt, J. H., I. Baker, and H. G. Baker. 1982. Similarity of amino acids in nectar and larval saliva: the nutritional basis for trophallaxis in social wasps. Evolution 36: 1318-1322&lt;/ref&gt;.

== Žalac i ubod ==
Za razliku od [[pčele]] osa ima drugačiji žalac kojim može ubosti i nekoliko puta. Žalac ose potpuno gladak je poput igle. Ubod ose može biti bolan, a zbog veće količine ispuštenog otrova mogu se javiti i alergijske reakcije. Osobe alergične na ubod ose trebaju mjesto uboda tretirati čistom vodom i što prije se javiti najbližem lječniku zbog stručne pomoći.

== Vrste osa ==
Neke poznatije vrste osa: 
* [[Galska osa]] (''Polistes gallicus'') - gradi male osinjake od jednog otvorenog sata na tavanima, pod crjepovima, ispod kamena i sličnim zaštićenim mjestima.
* [[Šumska osa]] (''Dolichovespula silvestris'')
* [[Obična osa]] (''Vespula vulgaris'', ponekad i ''Paravespula vulgaris'') - gradi velika gnijezda, slična stršljenovim, ali ispod zemlje.
* [[Europski stršljen]] (''Vespa crabo'')

== Povezano ==
* [[Kukci]]

== Reference ==
{{reflist}}
:* I.Matoničkin, I.Habdija, B.Primc-Habdija (1999.): Beskralješnjaci. Školska knjiga, Zagreb.
:* [http://www.pcelarstvo.hr Pčelarstvo online]

== Vanjske veze ==
{{Commonscat|Wasps}}
* [http://www.cirrusimage.com/Bees_wasp_polistes.htm Paper wasp ''Polistes dominulus'' reference photographs, descriptions, taxonomy]
* [https://web.archive.org/web/20050426200104/http://www.geocities.com/quelea/waspinfo.html ''Polistes dominulus'' facial markings indicating dominance]

[[Kategorija:Ose| ]]
[[Kategorija:Opnokrilci]]</text>
      <sha1>2blhgo9at7wr7os7bw5rxpyihdqhhps</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Crkva sv. Đorđa u Lalibeli</title>
    <ns>0</ns>
    <id>64453</id>
    <revision>
      <id>42669374</id>
      <parentid>42668231</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T23:19:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>42669374</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3269" sha1="qkv2ez0kguqxj1o3htvsfvt0k89je0z" xml:space="preserve">[[Datoteka:Lalibela, san giorgio, esterno 24.jpg|thumb|Crkva sv. Đorđa, isklesana u stijenu u obliku križa]]

'''Crkva sv. Đorđa''' ({{lang-am|Bete Giyorgis}}) je [[monolitna crkva]] u [[Lalibela|Lalibeli]], mjestu u [[Amhara (regija)|regiji Amhara]] u [[Etiopija|Etiopiji]]. Ona je najpoznatija i najkasnije sagrađena (rani 13. vijek) od jedanaest crkava u oblasti Lalibela, te se često navodila kao &quot;[[Osmo čudo svijeta]]&quot;.&lt;ref name=&quot;tzuchi&quot;&gt;{{cite web | publisher=Tzu Chi Foundation | title=Lalibela:The Eighth Wonder of the World | url=http://taipei.tzuchi.org.tw/tzquart/2000fa/qf3.htm | accessdate=10 November 2006 | archivedate=2013-01-21 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20130121073219/http://taipei.tzuchi.org.tw/tzquart/2000fa/qf3.htm | deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; Dimenzije kompleksa su 25 x 25 x 30 metara,&lt;ref name=&quot;sacred&quot;&gt;{{cite web | publisher=Sacred Destinations | title=Rock-Hewn Churches of Lalibela | url=http://www.sacred-destinations.com/ethiopia/lalibela.htm | accessdate=10 November 2006 | archive-date=2007-02-22 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070222154141/http://www.sacred-destinations.com/ethiopia/lalibela.htm | url-status=dead }}&lt;/ref&gt; a uz njega postoji mali bazen krštenja.

Prema etiopskoj predaji ''Bete Giyorgis'' je sagrađena kada je kralj [[Gebre Meskel - Lalibela]] iz [[Dinastija Zagaj|dinastije Zagaj]] imao viziju u kojoj mu je rečeno da sagradi crkvu; instrukcije su, prema različitim izvorima, dali [[Sveti Đorđe]]&lt;ref name=&quot;GIS&quot;&gt;{{cite web | publisher=GIS Development | title=The recording of Bet Giorgis | url=http://www.gisdevelopment.net/application/archaeology/general/archg0012pf.htm | accessdate=10 November 2006}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Diplomatist&quot;&gt;{{cite web | publisher=L.B. Associates (Pvt) Limited | title=Ethiopia | url=http://www.diplomatist.com/page/ethiopia.htm | accessdate=10 November 2006 | archivedate=2013-03-01 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20130301031906/http://www.diplomatist.com/page/ethiopia.htm | deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; i [[Bog]]&lt;ref name=&quot;tzuchi&quot; /&gt;.

Lalibela je danas mjesto hodočašća za vjernike [[Etiopska pravoslavna tevahedo Crkva|Etiopske pravoslavne tevahedo crkve]]; sama crkva je dio [[UNESCO]]-vog [[Svjetska baština|lokaliteta Svjetske baštine]] pod nazivom &quot;Crkve isklesane u kamenu Lalibela&quot;.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;&gt;{{cite web | publisher=United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization | title=Rock-Hewn Churches, Lalibela | url=http://whc.unesco.org/pg.cfm?cid=31&amp;id_site=18 | accessdate=10 November 2006}}&lt;/ref&gt;

== Povezano ==
[[Datoteka:Bete Giyorgis Lalibela Ethiopia.jpg|thumb|Pogled na crkvu sv Đorđa (Bete Giyorgis), odozgo]]
* [[Gebre Meskel - Lalibela]]

== Reference ==
{{reflist}}

== Vanjske veze ==
{{Commonscat|Bete Giyorgis}}
* [http://www.galenfrysinger.com/lalibela_ethiopia.htm Gallery of photos of the church's interior and exterior]
* [http://www.sacred-destinations.com/ethiopia/lalibela-photos/index.html Photos of the town and church of Lalibela] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060916073726/http://www.sacred-destinations.com/ethiopia/lalibela-photos/index.html |date=2006-09-16 }}

{{coord|12|01|53.85|N|39|02|28.13|E|type:landmark|format=dms|display=title}}

[[Kategorija:Crkve u Etiopiji]]</text>
      <sha1>qkv2ez0kguqxj1o3htvsfvt0k89je0z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dong Qichang</title>
    <ns>0</ns>
    <id>64558</id>
    <revision>
      <id>42669438</id>
      <parentid>42249587</parentid>
      <timestamp>2026-08-08T09:50:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>42669438</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2976" sha1="5jqmv61ts5comlib3ongojh7rglh05b" xml:space="preserve">[[Datoteka:Wanluan Thatched Hall by Dong Qichang.jpg|thumb|right|200px|''Hala Wanluan'' (婉娈草堂图), Dong Qichang, 1597. privatna zbirka, Taipei.]]

'''Dong Qichang''' ({{zh-cpw|c=董其昌|p=Dǒng Qíchāng|w='''Tung Ch'ich'ang'''}}, 1555–1636), [[kinesko stilsko ime|kurtoazno ime]] '''Xuanzai''' (玄宰) bio je [[kineski slikar]], [[učenjak]], [[kaligrafija|kaligraf]] i teoretičar umjetnosti iz kasnog perioda [[dinastija Ming|dinastije Ming]].

== Galerija ==
&lt;gallery&gt;
Datoteka:Tung Ch'i-ch'ang 001.jpg|Dong Qichang, ''Jesenji pejzaž'', privatna zbirka
Datoteka:Tungchichang.jpg|''Tražeći starine u Fengjingu'' (葑泾访古图), tinta na papiru, 80 x 29,8&amp;nbsp;cm, [[Muzej Nacionalne palače]], [[Taipei]]
Datoteka:Calligraphy of Cursive and Semi-cursive styleby Dong Qichang.jpg|Dong Qichang, kaligrafija kurzivnog i polukurzivnog stila, [[Nacionalni muzej u Tokiju]], [[1603]]
Datoteka:Tree in Summer with the shadow.jpg|Dong Qichang, ''Stablo ljeti u sjeni'', [[Muzej nacionalne palače]], [[Taipei]]
&lt;/gallery&gt;

== Izvori ==
{{Kineski tekst}}
* Xiao, Yanyi, [http://203.72.198.245/web/Content.asp?ID=76600&amp;Query=1 &quot;Dong Qichang&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070929105902/http://203.72.198.245/web/Content.asp?ID=76600&amp;Query=1 |date=2007-09-29 }}. ''[[Enciklopedija Kine]]'', 1. izd.
* ''Masterpieces of Chinese Art'' (pages 106 and 109), by Rhonda and Jeffrey Cooper, Todtri Productions, 1997. {{ISBN|1-57717-060-1}}
* [http://www.ac.wwu.edu/~pearce/dong.htm WWU article] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051031095134/http://www.ac.wwu.edu/~pearce/dong.htm |date=2005-10-31 }}

== Vanjske veze ==
{{Commonscat|Dong Qichang}}
* [http://chinaonlinemuseum.com/calligraphy-dong-qichang.php Calligraphy Gallery of Dong Qichang] at China Online Museum
* [http://chinaonlinemuseum.com/gallery-dong-qichang-p.php Painting Gallery of Dong Qichang] at China Online Museum
* Calligraphy by Dong Qichang at [http://www.chinapage.com/calligraphy/dongqichang/dongqichang.html Chinapage] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050518080603/http://www.chinapage.com/calligraphy/dongqichang/dongqichang.html |date=2005-05-18 }}
* Paintings at the site of the Museum of Fine Arts Boston's [http://www.mfa.org/collections/search_art.asp?coll_accession=&amp;coll_name=&amp;coll_place=&amp;coll_medium=&amp;coll_culture=&amp;coll_credit=&amp;coll_provenance=&amp;coll_has_images=1&amp;coll_keywords=&amp;coll_sort=0&amp;coll_sort_order=0&amp;submit=Search&amp;coll_classification=Paintings&amp;coll_artist=Qichang online collection] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070310215603/http://www.mfa.org/collections/search_art.asp?coll_accession=&amp;coll_name=&amp;coll_place=&amp;coll_medium=&amp;coll_culture=&amp;coll_credit=&amp;coll_provenance=&amp;coll_has_images=1&amp;coll_keywords=&amp;coll_sort=0&amp;coll_sort_order=0&amp;submit=Search&amp;coll_classification=Paintings&amp;coll_artist=Qichang |date=2007-03-10 }}

{{Lifetime|1555|1636|Dong Qichang}}

[[Kategorija:Kineski kaligrafi]]
[[Kategorija:Kineski slikari]]</text>
      <sha1>5jqmv61ts5comlib3ongojh7rglh05b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nintendo Entertainment System</title>
    <ns>0</ns>
    <id>65185</id>
    <revision>
      <id>42669339</id>
      <parentid>42251737</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T18:30:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aca</username>
        <id>108187</id>
      </contributor>
      <comment>+</comment>
      <origin>42669339</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3981" sha1="flrv7xslzi4hf6f58184nn2rll1inmh" xml:space="preserve">[[Datoteka:Nes-transparent-improved.png|200px|thumb|Nintendo zabavni sistem]]

'''Nintendo Entertainment System''' (skraćeno '''NES'''&lt;ref&gt;Skraćenica ''NES'' se na engleskom može izgovarati kao jedna riječ (kao npr. &quot;NATO&quot;) sa različitim načinima izgovaranja ili svako slovo zasebno (kao npr. &quot;IBM&quot;). U pisanom jeziku izbor neodređenog člana može biti problematičan zbog tih razlika u izgovoru.&lt;/ref&gt; ili Nintendo) je osmobitna igračka konzola koju je u promet pustio [[Nintendo]] u [[Severna Amerika|Severnoj Americi]], [[Brazil]]u, [[Evropa|Evropi]] i [[Australija|Australiji]] [[1985]]. godine. U većem delu [[Azija|Azije]] uključujući i u [[Japan]]u (gde se je NES prvi put pojavio [[1983]]. godine) zatim na [[Filipini]]ma, [[Tajvan]]u, u [[Vijetnam]]u i [[Singapur]]u NES se je prodavao pod imenom '''Family Computer''' ([[japanski jezik|jap.]], skraćeno '''Famicom''' ili kraće '''FC'''). U [[Demokratska Narodna Republika Koreja|Severnoj Koreji]] licenca je poverena Hyundai Electronicsu, koji je prodavao NES kao '''Comboy'''.&lt;ref name=&quot;korea&quot;&gt;{{cite web |title=Breaking the Ice: South Korea Lifts Ban on Japanese Culture |url=http://web-japan.org/trends98/honbun/ntj981207.html |access-date=May 19, 2007 |date=December 7 |year=1998 |work=[http://web-japan.org/trends/ Trends in Japan]}}&lt;/ref&gt;

Najprodavnija igračka konzola svog vremena u Aziji i Severnoj Americi (Nintendo je tvrdio da je prodao više od 60 miliona konzola širom sveta), pomogla je oporavku američke igračke industrije, nakon njene propasti [[1983]]. godine.&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Consalvo, Mia |year=2006 |title=Console video games and global corporations: Creating a hybrid culture |journal=New Media Society |volume=8 |issue=1 |pages=117-137 |doi=10.1177/1461444806059921 |url=http://intl-nms.sagepub.com/cgi/reprint/8/1/117.pdf |format=PDF |access-date=2010-04-16 |archive-date=2008-02-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080228191914/http://intl-nms.sagepub.com/cgi/reprint/8/1/117.pdf |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; NES je postavio standarde za sledeće konzole u svemu počevši od dizajna igara (igra Super Mario Bros je popularisala žanr platformi i uvela elemente koji će biti kopirani u mnogim sličnim igrama&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.gamespot.com/gamespot/features/video/15influential/p6_01.html |title=15 Most Influential Games of All Time |accessdate=24. 10. 2007. |publisher=GameSpot |pages=p. 6 |archivedate=2013-05-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130520075518/http://www.gamespot.com/gamespot/features/video/15influential/p6_01.html |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;), izgleda upravljača (Dopadljivost D-pad upravljača koji je koristio NES, a za koji je dobio Technology &amp; Engineering Emmy Award, iskoristiće sve naredne zapaženije konzole).&lt;ref&gt;{{cite press release |title=Nintendo Wins Emmy Award |publisher=Nintendo |date=2007-01-15 |url=http://www.nintendo.com/newsarticle?articleid=Q_m8EAksWkrkwRE1kPUQ4Jeago7fOXTL |accessdate=2007-10-27 |archive-date=2007-02-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070219212123/http://www.nintendo.com/newsarticle?articleid=Q_m8EAksWkrkwRE1kPUQ4Jeago7fOXTL |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;National Academy of Television Arts And Sciences. [http://www.emmyonline.org/tech/applications/engineering_award_winners_rev6.pdf Outstanding Achievement in Technical/Engineering Development Awards] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080228191914/http://www.emmyonline.org/tech/applications/engineering_award_winners_rev6.pdf |date=2008-02-28 }}&lt;/ref&gt; Takođe sa NES-om Nintendo je uveo pravilo u poslovnom obrazcu za licencu za neovisne izdavače.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Sanchez-Crespo |first=Daniel |title=Core Techniques and Algorithms in Game Programming|accessdate = 24. 10. 2007.|date = 08. 09. 2003.|publisher=New Riders Games|isbn=0131020099|pages=14}}&lt;/ref&gt;

== Izvori ==
{{reflist|2}}

== Vanjske veze ==
{{Commonscat|Famicom and variants}}

[[Kategorija:Igraće konzole]]
[[Kategorija:Nintendo]]</text>
      <sha1>flrv7xslzi4hf6f58184nn2rll1inmh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Commodore International</title>
    <ns>0</ns>
    <id>65898</id>
    <revision>
      <id>42669366</id>
      <parentid>42461546</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T20:39:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>42669366</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="62603" sha1="7iitteongxmp7qd1zb695lime0xbatt" xml:space="preserve">{{redirect|Commodore}}

{{Tvrtka
| grupa = Commodore International
| ime = Commodore International
| slika = [[Datoteka:Commodore-Logo breit.svg|210px]]
| vrsta = 
| osnutak =1954
| osnivači = [[Jack Tramiel]]
| sjedište =[[Toronto]], [[Kanada]] do 1975&lt;br /&gt;[[West Chester]], [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] do 29.4.1994
| predsjednik =
| ključneosobe =[[Jack Tramiel]] &lt;br /&gt;[[Irving Gould]] | 
| industrija =proizvodnja  [[Pisaća mašina|pisaćih mašina]]&lt;br /&gt;proizvodnja [[kalkulator]]a&lt;br /&gt;proizvodnja [[kompjuter]]a&lt;br /&gt;
| proizvodi = [[Commodore PET]], [[Commodore VIC-20|VIC 20]], [[Commodore 64|C64]], [[Amiga]]
| zaposleni = 
| holding =
| slogan =
| web = 
| location_city = 
| sjedište_država =
| pod_posluženo =
| usluge =
| prihod = 
| operativni_prihod =
| neto_dobit = 
| podruž =
| vlasnik =
| prestala_postojati =[[29. 4.|29.4.]][[1994]].
| dodatak =
|}}

'''Commodore International''' bila je [[Kanada|kanadsko]]/[[sjedinjene Američke Države|američka]] tvrtka koja je nastala 1954. godina, a bavila se je proizvodnjom pisaćih strojeva, [[elektronika|elektroničkih]] aparata i [[osobni kompjuter|osobnih računala]]. Kratka kompjuterska karijera ove kompanije od samo dva desetljeća je ostavila ogromni trag u historiji ove industrije pošto je ponudila na tržištu [[Commodore PET|prvi kućni kompjuter]], prvi kompjuter koji je prodan u [[Commodore VIC-20|milion primjeraka]], prvi [[Commodore 128|višeprocesorski kompjuter]] i prvi pravi [[Amiga 1000|multimedijalni kompjuter]]. Bez obzira na sva ova historijska dostignuća Commodore International je bankrotirao 1994. godine zbog velikog broja pogrešnih menadžerskih odluka.

== Predkompjutersko doba ==
[[Datoteka:CommodoreSR9190R.jpg|thumb|Commodore kalkulator]]

Tvrtku je osnovao [[Jack Tramiel]], koji je za tokom Drugog svjetskog rata preživio nacističke logore, a po njegovom završetku došao u SAD gdje se prvih godina uzdržavao, pored ostalog, popravcima pisaćih mašina &lt;ref name=&quot;pcmag.com&quot;&gt;[http://www.pcmag.com/article2/0,2817,2231499,00.asp As Commodore 64 Turns 25, Founders Reminisce]&lt;/ref&gt;. Njegova životna sreća se drastično promijenila 1954. godine kada je potpisao ugovor s [[Čehoslovačka|čehoslavačkom]] kompanijom o proizvodnji [[pisaća mašina|pisaćih strojeva]] po njihovom dizajnu što će rezultirati osnivanjem kompanije imena Commodore Business Machines u [[Toronto|Torontu]] ([[Kanada]]) 1954. godine &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://investing.businessweek.com/businessweek/research/stocks/private/snapshot.asp?privcapId=262677 |title=Commodore International B.V.: Private Company Information |publisher=Investing.businessweek.com |date=2008-09-17 |accessdate=2009-08-10}}&lt;/ref&gt;.

Bez obzira na početno uspješno poslovanje Commodore se već krajem 1950-ih našao u neprilici zbog nemogućnosti natjecanja s jeftinom japanskom proizvodnjom ovih uređaja &lt;ref name=&quot;Early Commodore History&quot;&gt;{{Cite web |title=Early Commodore History |url=http://www.commodore.ca/history/company/early_commodore_history.htm |access-date=2013-05-25 |archive-date=2010-03-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100323133002/http://www.commodore.ca/history/company/early_commodore_history.htm |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;. Kako bi se spriječio mogući bankrot, tvrtka se tada preorijentirala na proizvodnju kasa za dućane, [[prodajni centar|trgovačke centre]] i slične proizvode. Nakon ove proizvodne transformacije kompanija je izašla na burzu 1962. godine pod imenom '''Commodore International''', ali polovicom 1960-ih godina nakon nekoliko godina &quot;normalnog&quot; poslovanja Commodore se našao u problemima. S jedne strane [[japan]]ske kompanije su sada počele graditi ove kase, a s druge strane sama tvrtka Commodore International se našla u središtu kanadskog financijskog skandala &lt;ref name=&quot;Early Commodore History&quot;/&gt;. Ti problemi su se svi zajedno riješili 1966. godine kada [[Irving Gould]] kupuje udio u kompaniji, naređuje prestanak proizvodnje trgovačkih kasa i premješta kompaniju u [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] izbjegavajući tako dodatne kanadske zakonske probleme. Zahvaljujući tako primljenoj financijskoj injekciji Commodore izbjegava bankrot i počinje proizvodnju kalkulatora &lt;ref name=&quot;Early Commodore History&quot;/&gt;. Ovaj put dobro vrijeme za kompaniju će trajati &quot;čak&quot; pet godina tako da se novi finacijski problemi javljaju &quot;tek&quot; 1973./4. godine kada se ponovno pod pritiskom japanskih kompanija i američke kompanije [[Texas Instruments]] tvrtka našla na rubu bankrota od kojega će ga ponovno spasiti Gould koji tada postaje većinski vlasnik tvrtke.&lt;ref name=&quot;commodore.ca&quot;&gt;{{Cite web |title=Chronological History of Commodore Computer |url=http://www.commodore.ca/history/company/chronology_portcommodore.htm |access-date=2012-04-17 |archive-date=2002-07-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20020720040013/http://www.commodore.ca/history/company/chronology_portcommodore.htm |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;

== MOS tehnology ==
[[Datoteka:PET2001.jpg|thumb|desno|thumb|Commodore PET (1977)]]
Koristeći višak novca dobiven od Goulda za spas kompanije Jack Tramiel 1976. godine počinje s kupovinom kompanija koje proizvode dijelove za kalkulatore. Njegov stil ovog kupovanja i samog upravljanja je bio za tadašnje standrade neobičan, odnosno vodio se po principu &quot;posao je rat&quot;; završni cilj ove kupovine je bio izgradnja Commodore International kao tvrtke koja posjeduje cjelokupnu proizvodnu liniju to jest potpuna vertikalna integracija tako da ne ovisi o drugim kompanijama čime ujedno smanjuje cijenu finalnog proizvoda. Najvažnija od tih kupovina postaje ona kompanije [[MOS Technology]] koja proizvodi među ostalim procesor [[MOS 6502|MOS tehnology 6502]] i kompjuter [[KIM-1]] &lt;ref name=&quot;commodore.ca&quot;/&gt;. Operacija kupovine kompanije je napravljena tako da je Commodore kupovao njihove procesore, a na kraju ih je odbio platiti pošto su &quot;imali grešku&quot;. Zbog tog neplaćanja MOS se našao u financijskim problemima što rezultira &quot;prijateljskim preuzimanjem&quot; kompanije.

Osnovni korporacijski cilj nakon ovog preuzimanje i dalje ostaje proizvodnja kalkulatora, ali uz testnu proizvodnju kompjutera koji će dobiti ime [[Commodore PET]]. Tokom 1976. kada počinje dizajniranje ovog pojavilo se pitanje operativnog sistema na kojemu će se temeljiti kompjuter, a odluka će na kraju pasti na malenu kompaniju imena [[Microsoft]] i njen [[BASIC]]. Pošto je Jack Tramiel odbio poslovne prijedloge [[Bill Gates]]a da Microsoft bude plaćen po primjerku prodanog kompjutera, na kraju će dogovor biti sklopljen po principu jednokratne uplate od 2.500 američkih dolara &lt;ref name=&quot;pcmag.com&quot;/&gt; u zamjenu za što Commodore dobiva pravo zauvijek na svim svojim kompjuterima koristiti Microsoftov BASIC u najjeftinijem poslovnom dogovoru ove vrste.

U januaru 1977. godine &lt;ref&gt;{{Citation |url=http://inventors.about.com/library/weekly/aa121598.htm |title=The First Hobby and Home Computers: Apple I, Apple II, Commodore PET, and TRS-80 |first=Mary |last=Bellis |publisher=about.com }}{{Dead link|date=January 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; korporacija prvi put prezentira svoj i uopće prvi svjetski kućni kompjuter imena [[Commodore PET]] čija prodaja počinje tokom ljeta iste godine. Najavljene cijena ovog kompjutera s ugrađenim crno-belim [[monitor]]om, 4 ili 8 [[kilobajt]]a, [[procesor]]om [[MOS 6502|MOS tehnology 6502]], [[kazetofon]]om za učitavanje programa i tastaturom je bila 495 $ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Computer History Museum:Commodore PET |url=http://www.pcmag.com/slideshow_viewer/0%2C3253%2Cl%3D305657%26a%3D259264%26po%3D18%2C00.asp |access-date=2013-05-28 |archive-date=2012-12-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121214052737/http://www.pcmag.com/slideshow_viewer/0%2C3253%2Cl%3D305657%26a%3D259264%26po%3D18%2C00.asp |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;. Rezultat ovako maleno postavljene cijene je bio pravi šok za druge proizvođače kompjutera koji tada prodaju svoje proizvode po ceni 2500 $, dok je najzanimljiviji tadašnji konkurent kompanija [[Apple Inc.|Apple computer]] počela prodavati svoj kompjuter [[Apple II]] za 1298 $, ali bez kazetofona i monitora koji su se morali dodatno platiti &lt;ref name = &quot;Apple II intro date&quot;&gt;{{cite web | title = June 10, 1977 - Apple II Released Today | work = This Day in History | publisher = Computer History Museum | location = Mountain View, CA | url = http://www.computerhistory.org/tdih/June/10/ | accessdate = August 3, 2012}} June 10, 1977 was a Friday.&lt;/ref&gt;.

Poslovni plan Commodorea koji objašnjava nisku cenu postaje krilatica:
* '''Kompjuteri za mase, a ne klase'''
, ali kompanija se već 1977. godine ponovno našla u financijskim problemima zbog propadanja tržišta kalkulatora na koje je još uvek otpadala većina proizvodnje. To je rezultiralo situacijom da je Commodore imao proizvod koga su svi htjeli kupiti, ali istovremeno nije imao novaca za njegovu proizvodnju jer se nalazio pred bankrotom. Kako bi se izvukla iz ove neugodne situacije, kompanija je počela tražiti plaćanje dva mjeseca unaprijed tražeći taj novac čak i od trgovaca koji će ga prodavati &lt;ref name=&quot;Early Commodore History&quot;/&gt;. Na kraju je plan uspio, ali potražnja za novcem je stvorila zanimljivu situaciju. PET se prodavao u [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] po novoj višoj ceni od 795 $ dok je za Evropu nakon početnog američkog uspeha ona postavljena na 1295 $. Kako je bilo mnogo profitabilnije prodavati na istočnoj obali [[Atlantik]]a, a kompanija nije imala dovoljnu proizvodnju za ispunjavanje potražnje na oba tržišta, Commodore je prodaju usmjerio na Evropu i tako prvi put izgubuio priliku za osvajanje američkog tržišta koje će biti prepušteno konkurentskim proizvodima imena [[TRS-80]] i [[Apple II]].

== Vrijeme slave ==
=== Commodore VIC-20 ===
{{main|Commodore VIC-20}}
[[Datoteka:CBMVIC20P8.jpg|thumb|thumb|desno|275px|Commodore VIC-20 (1981)]]

Nakon stabilizacije financijske situacije i realnog gubitka američkog tržišta kompanija je počela raditi na nasljedniku kompjutera [[Commodore PET]] 1980. godine. Pošto je prvi kompjuter imao crno bijeli ekranski prikaz odluka je pala da novi kompjuter mora biti u boji tako da je jedno početnih imena projekta bilo Colour PET. Osnovni proklamirani cilj nakon izlaska konkurentskog kompjutera [[Sinclair ZX80|ZX80]] u Evropi 1980. godine je postalo dizajniranje što jeftinijeg novog kompjutera. U skladu s tako postavljenim ciljem novi kompjuter će koristiti procesor, [[kazetofon]], IEEE-488 utor i joystick od svog prethodnika pošto se svi već nalaze na tržištu pa su stoga jeftiniji, a jedine značajnije promene su bili [[grafički čip]] koji može prikazivati boju, veća količina memorije i izbacivanje monitora pošto će se novi kompjuter spajati na [[televizija|televiziju]].

Uspjehu Commodore VIC-20 će osim tih promena i niske cene od samo 299 $ neizmjerno pomoći veći broj ispravnih korporacijskih odluka. Prva od njih će biti odluka da se prodaje u trgovačkim centrima i dućanima igračaka, nakon koje je usledila ona o marketinškoj kampanji u kojoj će kompjuter predstavljati glumac [[William Shatner]], poznat po ulozi u ''[[Zvjezdane staze|Star Treku]]''. Osnovna poanta kampanje je bila ''zašto kupiti igraću konzolu kada se za isti novac može kupiti kompjuter na kojem će se vaše dijete igrati, ali i učiti''.

Posljednji marketinška odluka je bila da će sam Commodore International proizvoditi igre i edukacijske programe za novi kompjuter kako bi se stvorila dovoljno velika [[Softver|softwerska]] osnova na koju će se nadograđivati igre proizvedene od nezavisnih proizvođača.
  
Rezultat ovakve poslovne politike postaje fantastični prodajni uspeh tako da Commodore VIC-20 postaje prvi kućni kompjuter koji se prodao u milion primjeraka &lt;ref&gt;{{Cite web |title=OLD-COMPUTERS.COM : The Museum |url=http://www.old-computers.com/museum/computer.asp?c=252 |access-date=2012-02-23 |archivedate=2009-02-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090202120102/http://old-computers.com/MUSEUM/computer.asp?c=252 |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;. Sveukupno će na kraju između 1981. i 1985. godine, kada prestaje njegova proizvodnja, biti prodano oko 2,5 miliona primjeraka ovog kompjutera &lt;ref&gt;Bagnall, Brian (2006). ''On the Edge: The Spectacular Rise and Fall of Commodore'', Variant Press. str 221. {{ISBN|0-9738649-0-7}}&lt;/ref&gt;.

=== Commodore CBM II ===
{{main|Commodore CBM-II}}
[[Datoteka:Cbm710 ta.jpg|thumb|'''CBM II''' s monitorom]]

Uspjeh &quot;neozbiljnog&quot; kućnog nasljednika prvog Commodore kompjutera je rezultirao potrebom nastanka poslovnog nasljednika [[Commodore PET]]-a pošto je on početkom 1980-ih bio u [[Evropa|Evropi]] gdje još nije došao niti [[IBM]], niti [[Apple Inc.|Apple]] korišten u tom svojstvu. Taj očekivani nasljednik nije bio jedan kompjuter nego cijela serija koja dobiva ime [[Commodore CBM-II|CBM II]], a koja je bila podijeljena na modele CBM P, CBM B128 i CBM B256. Planirani kompjuteri su se trebali prodavati zavisno od modela s monitorom ili bez njega, s 128 ili 256 kilobajta memorije, procesorom [[MOS 6502|MOS 6509]] na 1 Mhz i tastaturom. Zbog različitog grafičkog čipa i drugih minimilnih promena kompjuter je bio nekompaktibilan s bilo kojim drugim kompjuterom pa čak i ako bi mu se ugradio dodatni procesor [[Intel 8088]] koji mu je trebao dati kompaktibilnost s [[IBM PC]].

Kako je bilo očito da će kompjuter bez obzira na dugo vreme dizajniranja biti prodajni debakl, pored ostalog i zbog izlaska [[Commodore 64]] korporacija je odustala od izdavanja bilo kojeg primjerka ove serije u [[Sjedinjene Američke Države|SAD]], dok je u Evropi pušten u ograničenu prodaju pre svega Commodore B128 s očekivano lošim poslovnim rezultatom i potpunim gubitkom evropskog poslovnog tržišta.
  
=== Commodore 64 ===
{{main|Commodore 64}}
[[Datoteka:Commodore64.jpg|thumb|thumb|desno|275px|Commodore 64 (1982)]]

Istovremeno s na kraju neuspješnim poslovnim kompjuterom [[Commodore CBM-II|CBM-II]] dizajnerski kompjuterski tim je u najvećoj tajnosti počeo raditi na projektu kodnog imena VIC-40 koji je trebao nasljediti Commodore VIC-20 pa je stoga dobio viši kodni broj. U svom realno kratkom radu koji traje mnogo manje od godinu dana do izdavanja prvog prototipa oni će imati potpuno slobodne ruke što će rezultirati najuspješnijim kućnim kompjuterom svih vremena.

Osnovu kompjutera je ponovno činila verzija čipa [[MOS 6502]] koji je sada potpomognut s 64 kilobajta memorije, grafičkim čipom VIC-II koji može pokazivati spriteove i jednim od uopće prvih kompjuterskih zvučnih čipova koji dobiva ime [[MOS Technology SID]]. Na softverskoj strani kompjuter je kao osnovu koristio nešto moderniju verziju BASICa iz [[Commodore PET]]a iz 1977. godine, ali taj očiti nedostatak je bio više nego kompenziran smještanjem [[operativni sistem|operativnog sistema]] u kompjuterski [[ROM]].

Izlazak Commodore 64 na tržište u ljeto 1982. godine, bez obzira na njegovu nekompaktibilnost sa svim drugim tadašnjim kompjuterima, je zbog cijene od samo 595 $ &lt;ref name=&quot;mayhem64_co_uk-c64design&quot;&gt;{{cite web |title=MayhemUK Commodore 64 archive |url=http://www.mayhem64.co.uk/c64design.htm}} 090918 mayhem64.co.uk&lt;/ref&gt; i punih 64 kilobajta memorije izazvao šok na kompjuterskom tržištu zbog cena tadašnjih konkurenata koje su izgledale ovako:

[[Datoteka:C64-IMG 5318.jpg|thumb|thumb|desno|275px|Commodore 64c (1988)]]

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; width:60%;&quot;
!Najpopularniji kompjuteri
! class=&quot;background: red; color: purple&quot; | [[Apple II|Apple II+]] &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Apple II+ |url=http://www.old-computers.com/museum/computer.asp?st=1&amp;c=571 |access-date=2013-05-28 |archivedate=2002-08-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20020826094834/http://www.old-computers.com/museum/computer.asp?c=571&amp;st=1 |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;
! class=&quot;background: red; color: white&quot; | [[Atari 400]] &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.pc-history.org/atari.htm |title=Atari 800 |access-date=2013-05-28 |archive-date=2013-07-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130702191604/http://www.pc-history.org/atari.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
! class=&quot;background: red; color: blue&quot; | [[Commodore 64]] &lt;ref name=&quot;mayhem64.co.uk&quot;&gt;[http://www.mayhem64.co.uk/c64design.htm Design case history:The Commodore 64]&lt;/ref&gt;
! class=&quot;background: red; color: white&quot; | [[IBM PC]] &lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/4780963.stm Twenty five years of the IBM PC]&lt;/ref&gt;
|-
|class=&quot;hintergrundfarbe6&quot;| '''Količina memorije'''
|  style=&quot;text-align:right; width:100px;&quot;| 48 kilobajta
|  style=&quot;text-align:right; width:100px;&quot;| 16 kilobajta
|  style=&quot;text-align:right; width:100px;&quot;| '''64 kilobajta'''
|  style=&quot;text-align:right; width:80px;&quot;| 16 kilobajta
|-
|class=&quot;hintergrundfarbe6&quot; | '''Cijena u ljeto 1982'''
| style=&quot;text-align:right;&quot;| 1195 dolara 
| style=&quot;text-align:right;&quot;| 600 dolara 
| style=&quot;text-align:right;&quot;| '''595  dolara''' 
| style=&quot;text-align:right;&quot;| 1565  dolara 
|}

Početna cijena [[Commodore 64]] će pasti s 595 $ u ljeto 1982., na samo 199 $ početkom 1983. godine, a kasnije i na 149 $ &lt;ref name=&quot;mayhem64.co.uk&quot;/&gt; što je, također zahvaljujući i proizvodnji softvera od strane samog Commodorea radi podrške prodaji, dovelo do potpune pobjede ove korporacije i nestankom s tržišta svih njenih protivnika osim Applea, koji se zbog svoje cijene nikada nije niti natjecao u kategoriji kućnog kompjutera nego onoj poslovnog. U tom tržišnom pokolju de facto nestaju Atari korporacija sa svojim kompjuterima Atari 400, Atari 800 i konzolom Atari 2600, Texas Instruments i njihov 16 bitni kompjuter [[TI-99/4A]], kao i pokušaj [[IBM]]a da uđe na tržište kućnih kompjutera s IBM PCjr 1984. godine.

Osnovni razlog za takav uništavajući učinak korporacije je uspješna vertikalna integracija tako da su svi dijelovi proizvođeni unutar Commodorea pa je proizvodna cena 1982. bila samo 130 $,a u drugoj polovici osamdesetih će biti oko 30 $ što je ostavilo više nego dovoljno prostora za ratove snižavanjem cena koje druge kompanije u ovoj tržišnoj niši nisu mogle pratiti. Tokom razdoblja 1983-86 Commodore 64 se godišnje prodaje u oko 2 miliona primjeraka čime drži između 30 % i 40 % cjelokupnog kompjuterskog tržišta &lt;ref name=&quot;Reimer&quot;&gt;{{cite web|url=http://arstechnica.com/articles/culture/total-share.ars/4|title=Total share: 30 years of personal computer market share figures|last=Reimer|first=Jeremy|publisher=Ars Technica|accessdate=2008-09-13}}&lt;/ref&gt;.

Commodore 64, koji se se kao i prethodnik [[Commodore VIC-20]] prodavao u trgovačkim centrima, će na kraju biti prodan u oko 22 miliona primjeraka &lt;ref name=&quot;pcmag.com&quot;/&gt;, a zahvaljujući proboju kritične granice koja deli uspešne od neuspešnih kompjutera po broju prodanih primeraka proizvodni životni vijek je bio duži od 10 godina s granicom početka pada broja novog [[softver]]a tek [[1989]]. godine, to jest 7 godina nakon početka prodaje.

=== Jack Tramiel ===
[[Datoteka:Jack Tramiel cropped.jpg|thumb|Jack Tramiel osnivač Commodore International, snimljen 2007. godine]]

Zlatni trenutak karijere Jacka Tramiela, bivšeg vlasnik, a od 1970-ih samo direktora, bila je 1983. godina kada je Commodore International ušao među 400 američkih najvećih korporacija po godišnjem prometu. Njegova filozofija da je &quot;posao druga vrsta rata&quot; je dovela da odnos s drugim korporacijama - bez obzira da li su oni bili poslovni konkurentni ili saveznici - postane izrazito negativan, a kompanija postane potpuno omražena. Steve Jobs je to komentirao s riječima &quot;Ja nisam nikada sreo poslovnog partnera Commodorea International koji je bio zadovoljan realizacijom poslova&quot;.

Primjera takvog negativnog poslovanja u razdoblju 1975-83 je bilo mnogo. Uz već ranije spomenut preuzimanja [[MOS Technology]] preko odbijanja plaćanja preuzetih proizvoda i dovođenja na rub bankrota, se spominje odnos s ovlaštenim distributerima Commodore kompjutera u SADu gdje ih je dvaput prevario spustivši bez upozorenja naglo cijene svojih proizvoda u trgovačkim centrima i tako ostavio s preskupim kompjuterima kojih se ne mogu riješiti. Rezultat takvog poslovanja su postale horor priče kompjuterske industrije o odnosu Commodore International sa svojim poslovnim saradnicima koje kruže još od 1981. godine &lt;ref name=&quot;osborne19810413&quot;&gt;{{cite news | url=http://books.google.com/books?id=Dj4EAAAAMBAJ&amp;lpg=PP1&amp;rview=1&amp;pg=PA42#v=onepage&amp;q=osborne&amp;f=false | title=The Portable Osborne | work=InfoWorld | accessdate=April 4, 2011 | author=Osborne, Adam | date=1981-04-13 | publisher=IDG | pages=42–43}}&lt;/ref&gt;

Takav identičan način poslovanja s partnerima Tramiel je uspješno provodio i unutar svoj kompanije. Zahvaljujući tome je &quot;osvajio&quot; treće mesto na rang-listi &quot;šefova iz pakla&quot; za 1983. godinu, a njegova manijakalna želja za smanjivanjem troškova je rezultirala običajem da lično potpisuje sve račune koji dolaze na naplatu Commodore-u, što je praktički jedinstven način poslovanja u SADu tokom 1980-ih.

Bez obzira na to ili možda upravo zato, Tramiel je uspio s minimalnim sredstvima izvući maksimalnu dobit od svojeg malog odjela kompjuterskih dizajnera. Njegov glavni problem je tada postala nemogućnost povećanog financiranja dizajnerskog odjela i proizvodnje zbog odbijanja većinskog vlasnika Goulda da se izdaju nove dionice s ciljem širenja kompanije kao što je to učinio Apple Inc.

Ta početna neslaganja većinskog vlasnika i glavnog direktora Commodore International su s vremenom eskalirala. U tome je ulogu odigrala Gouldova arogancija i mišljenje da mediji ne priznaju njegove zasluge u upravljanju, kao i Tramielova želja da zaposli sinove na menadžerskim pozicijama korporacije koju je stvorio. Ona su početkom 1984. rezultirala davanjem otkaza Jacku Tramielu i Gouldovim preuzimanjem osim vlasničke i uloge glavnog menadžera.

Rezultat otpuštanja te neupitno kontroverzne, ali karizmatične ličnosti su ubrzo postati očite, tako da je u posljednjem Tramielovom kvartalu Commodore International imao dobit od 136 miliona dolara i ušao na [[Forbes 400]], a godinu dana kasnije kompanija već posluje s gubitkom.

== Drugo doba ==
=== Commodore minus/60 ===
{{main|Commodore Plus/4}}
[[Datoteka:Commodore Plus 4.jpg|thumb|thumb|desno|250px|Commodore Plus/4]]

Odlazak Tramiela i dolazak Goulda na s direktorsku pozicije je u sljedećih nekoliko meseci doveo do djelomičnog raspada upravljanja unutar kompanije, s obzirom da je veliki dio njih odbio raditi pod novim glavnim menadžerom. Rezultat ovog meteža je bio katastrofalni promašaj s kompjuterima koji izlaze na tržište 1984. godine.

Pod time se smatra kompjuterska serija [[Commodore 16]]/Commodore plus 4 čija osnovna ideja nastanka je bila zamjena sada lčetiri godine starog [[Commodore VIC-20]] za tržišnu borbu s [[ZX Spectrum]] i sličnim još jeftinijim kompjuterima. Bez obzira na činjenicu da novi kompjuteri koriste isti procesor i isti operativni sistem kao VIC-20 i C-64, u tipično Commodore stilu oni su bili potpuno nekompaktibilni sa svojim prethodnicima.

Dok bi u drugim vremenima ekonomska politikka Commodore International te projekte zaustavila na vrijeme zbog shvaćanja da za njih ne posoji tržišne niše - kao što je na primer 1982. godine blokiran [[Commodore MAX Machine]], a 1990. [[Commodore 64GS]] - u ovom slučaju nitko nije zaustavio projekt i spasio korporaciju od ekonomske katastrofe.

Rezultat je postala masovna proizvodnja kompjutera kojeg je na kraju malo tko htio kupiti; tako se, na primer, većina od 600.000 primjeraka [[Commodore Plus/4|Commodore plus 4]], od strane korisnika nazvanog ''minus 60'', prodana po cijenama manjim od proizvodnih nakon dužeg stajanja u skladištima. Neposrednu financijsku štetu koju su učinili ovi kompjuteri Commodore International nije otkrio, ali po financijskim podacima izdanim za burzu samo razlika između posljednjeg poslovnog kvartala za [[1983]]. i posljednjeg poslovnog [[kvartal]]a za [[1984]]. godinu iznosi oko 170 miliona dolara, tako da se razlika u profitu za cijelu 1984. kreće oko 350 miliona dolara.

=== [[Commodore 128|C-128]] ===
{{main|Commodore 128}}
[[Datoteka:Commodore 128.png|thumb|thumb|desno|300px|Commodore 128]]

Debakl s računalima izdanim 1984 godine je natjerao Commodore da počne slušati zahtjeve kupaca koji su se odnosili samo na jednu stvar. Oni su htjeli računalo kompaktibilno s C-64 tako da njihove igre i programi koje su kupovali za taj kompjuter mogu raditi na njegovom nasljedniku. Ta je želja izražena preko pisama i na konvencijama kompjuterskih entuzijasta, te je rezultirala sa računalom [[Commodore 128]], nastalim na tipično commodoreovski način.

Osnovne dizajnerske odluke o novom kompjuteru su bile donesene na samom početku procesa nastanka novog kompjutera,a one su glasile da novi kompjuter mora imati 128 [[kilobajt]]a, brži procesor od svog prethodnika i punu kompaktibilnost kao i mogućnost korištenja [[CP/M]] operativnog sistema putem [[Z80]] procesora. U Commodore stilu donesena je odluka o nekorištenju 16 bitnog procesora [[WDC 65816]] koji omogućava punu kompaktibilnost s Commodore 64 &lt;ref&gt;Bagnall, Brian. On the Edge: The Spectacular Rise and Fall of Commodore (2006), str.358&lt;/ref&gt; i donesena je ona o potpuno odvojenim kompjuterima u jednom kompjuterskom kućištu. Prvi kompjuter će biti pre spomenuti Commodore 64, drugi će biti Commodore 128, a treći CP/M i to će biti učinjeno tako da prvu dvojicu pokreće 8 bitna podverzija procesora [[MOS 6502]] na 2 megaherca, a dok će zadnjega zbog nemogućnosti ugradnje odvojenog kartridža pokretati također 8 bitni procesor, ali ovaj put će to biti Z80 koji je najpoznatiji kao srce kompjutera [[ZX Spectrum]].

Finalni rezultat realno neobičnog i jedinstvenog kompjuterskog projekta polovice 1980-ih postaje prvi svjetski dvoprocesorski [[kućno računalo|kućni kompjuter]], a ujedno i zadnji osmobitni kompjuter koji je izdala važnija kompjuterska kompanija.

Za korporaciju Commodore 128 je bio komercijalni uspjeh pošto je u razdoblju 1985-89 prodano oko četri miliona primjeeraka, dok je iz perspektive korisnika bio potpuni neuspjeh &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://archive.org/stream/run-magazine-35/Run_Issue_35_1986_Nov#page/n133/mode/2up|title=RUN Magazine issue 35}}&lt;/ref&gt; i nakon [[Commodore Plus/4]] razlog dodatnog razočarenja. Glavni problem po pitanju korisnika se našao u nekompaktibilnosti moda [[Commodore 64]] i Commodore 128, to jest kod pokretanja kompjutera korisnik je morao odlučiti da li želi koristiti [[CP/M]], C64 ili C128 kompjuter, a u svom najmoćnijem C128 modu nije bilo moguće pokretati programe i igre za C64. Rezultat toga je bio da su softverske kompanije odbile proizvoditi programe za Commodore 128 zbog malog broja prodanih primjeraka u usporedbi s C 64. Sveukupno će bilo proizvedeno stotinjak igara ili programa za [[Commodore 128]] što ga sa softverske strane smješta u propale kompjutere i [[Igraća konzola|video konzole]], a razočarani Commodore korisnici su imati priliku samo gledati kakav je mogla i trebala biti druga generacija njihovog omiljenog kompjutera zahvaljujući Appleu koji ubrzo izdaje [[Apple IIGS]] s procesorom [[WDC 65816]] kako [[Apple II]] vlasnici ne bi izgubili sve svoje programe i igre koje su godinama kupovali, a istovremeno ušli u 16bitno kompjutersko doba.

=== Amiga 1000 ===
[[Datoteka:Amiga 1000DP.jpg|thumb|Amiga 1000 s monitorom]]
 {{main|Amiga 1000}}

Još prije početka radova na [[Commodore 128]], korporaciji je bilo jasno da budućnost ne predstavlja 8-bitni kompjuter nego neki budući 16-bitni. Strogo odbijanje korištenja [[WDC 65816]] je rezultiralo odlukom o nabavljanju licence za Zilog Z8000 koji je predstavljao 16-bitnu verziju procesora koji se nalazi u [[ZX Spectrum]]u. Projekt koji će dobiti ime [[Commodore 900]] se polako razvijao, ali prije nego što je došao do svog kraja situacija se iznenada promijenila, što je rezultiralo ukidanjem projekta i prodajom do tada izgrađenih kompjutera.

Otpuštanje Tramiela početkom 1984. godine je osim financijskih rezultiralo i katastrofalnim kadrovskim problemima; više od polovice kompjuterskih dizajnera je odbilo raditi za novu upravu i dalo otkaze. Kako bi se riješio taj kadrovski problem Commodore International je donio odluku da kupi kompletnu Amiga korporaciju sa svim zaposlenima, a ne samo prava na njen kompjuter koji će dobiti ime [[Amiga 1000]].

Amigini dizajneri su tada radili na svom kompjuteru par godina. Uz adekvatno financiranje su [[23. 7.|23.7.]][[1985]]. na tržište izbacili kompjuter koji postaje čudo tadašnje tehnologije. Procesorsko srce kompjutera je činila [[Motorola 68000]] s na matičnoj ploči ugrađenih 256 [[kilobajt]]a memorije koja se odmah mogla proširiti na 512, što je bila potpuno normalna situacija za 1985. godinu. Snagu kompjutera ne čine taj procesor i memorija nego grafički čipovi koji su mogli prikazivati 4096 boja &lt;ref name=&quot;a1000_intro&quot;&gt;{{Cite document | url=http://www.bombjack.org/commodore/amiga/amiga-commodore/Amiga_1000_Introduction.pdf | title=Introduction to the Amiga | publisher=Commodore-Amiga, Inc. | year=1986 | postscript=&lt;!-- Bot inserted parameter. Either remove it; or change its value to &quot;.&quot; for the cite to end in a &quot;.&quot;, as necessary. --&gt; | date= | access-date=2012-04-18 | archive-date=2012-06-13 | archive-url=https://web.archive.org/web/20120613032259/http://www.bombjack.org/commodore/amiga/amiga-commodore/Amiga_1000_Introduction.pdf | dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;, dok je u isto vreme najmodernija [[IBM PC|PC]] tehnologija mogla prikazivati samo [[EGA|16 boja]] &lt;ref&gt;[http://www.pcguide.com/ref/video/stdEGA-c.html Enhanced Graphics Adapter (EGA)]&lt;/ref&gt;, a [[Macintosh]] je bio crno-bijel. Pošto je identična situacija kompjuterske nadmoći vladala i po pitanju zvuka i video časopis Byte će kratko nakon Commodoreovog bankrota 1994. godine reći o Amigi 1000 iz 1985. godine:

{{izdvojeni citat|Amiga je bila toliko ispred svog vremena da nitko, pa niti Commodore nije mogao shvatiti o čemu je riječ. Danas je jasno da je Amiga bila prvi multimedijalni kompjuter, ali tada su svi mislili kako je reč o igraćem stroju zbog napredne grafike, zvuka i videa}}

Pored tih hardverskih prednosti Amiga 1000 je imala i one softverske tako da je ovaj kompjuter prvi svjetski kućni kompjuter s multitaskingom - koji će na IBM kompaktibilne kompjutere doći tek s operativnim sistemom [[Windows 95]], a na [[Macintosh]] tek 2001. s [[Mac OS X]] 2001 - te plug and play tehnologijom koja je kod Windowsa uvedena tek 1995. godine što će biti primjećeno od strane [[NASA|američke svemirske agencije]] koja će prvo [[Amiga 1000|Amigu 1000]], a potom i ostale modele godinama nakon prestanka postajanja Commodore International koristiti za lansiranja svemirskih brodova.&lt;ref&gt;[http://obligement.free.fr/articles_traduction/amiganasa_en.php Report:Amiga at NASA, mart 1999.]&lt;/ref&gt;,

Sve te nove tehnologije prvi put korištene na kompjuteru su istovremeno značile da Amiga 1000 ne može biti jeftin kompjuter. S cijenom od 1595 dolara na američkom tržištu kompjuter je bio preskup za vlasnike [[Commodore 64]], a istovremeno i potpuno nekompaktibilan s njim pošto je kompanija vršila pritisak na kompaktibilnost s [[IBM PC]], a ne sa svojom starijom generacijom kompjutera. Zbog toga su tržište za novi [[kompjuter]] bile prije svega kompanije, a što je značilo i vrlo malen broj prodanih primjeraka.

== Na rubu ==
=== Financijski kolaps ===

Nakon Irvingovog preuzimanja pune kontrole u Commodore International početkom 1984. godine dolazi do eksplozije broja zaposlenih radnika u korporaciji pošto je njegova taština zahtevala da korporacija s milijardu dolara prometa mora imati &quot;odgovarajući&quot; broj radnika. Kombinacija te odluke zajedno s onom o masovnoj prodaji neuspešnog kompjutera [[Commodore Plus/4|Commodore plus 4]] je ubrzo rezultirati masovnim gubicima, dovođenjem korporacije na rub bankrota i pod hitno traženjem novog direktora. Izbor je u drugoj polovici 1985. godine pao na Rattigana, bivšeg direktora [[Coca Cola|Coca Cole]],a jedan od razloga za njega postaje činjenica da tada u [[Apple Inc.|Apple Computer]] glavnu poziciju držao bivši direktor [[Pepsi]]ja.

Prva odluka novog direktora postaje konsolidacija poslovanja korporacije kako bi ju se spasilo od bankrota. Tokom ovog procesa velika većina od onih zaposlenih 1984. godine, a i dosta drugih će dobiti otkaze; tada je otpušteno ukupno 45 % zaposlenih. Druge odluke su se ticale povećanja prodaje tada dostupnih proizvoda, kao i dizajniranje novog jeftinijeg kompjutera kojemu će osnova biti tržišno preskupa i neuspješna [[Amiga 1000]]; nju je također odbio i poslovni svijet, prvenstveno nedostatka kompjuterske snage.

Pod rukovodstvom Commodore International se u samo šest mjeseci - od kraja 1985. kada nije bio u stanju vraćati kredite &lt;ref name=&quot;commodore.ca&quot;/&gt; - se vratio iz mrtvih i ponovno počeo pozitivno poslovati. Hvalospjevi novom generalnom [[direktor]]u od strane kompjuterskih i ekonomskih medijama su na žalost ubrzo postali poljubac smrti, pošto je ponovno proradila taština većinskog vlasnika Irvina Goulda, koji je preko [[mediji|medija]] sebi pokušavao pripisivati veliku ulogu u oporavku, a što mu nitko nije vjerovao.

To medijsko nepovjerenje u sposobnosti većinskog dioničara i istovremeno povjerenje u sposobnosti glavnog direktora je početkom 1987. postalo previše za Gouldovu taštinu, pa je Rattingan dobio otkaz. On je kasnije na sudu proglašen protuzakonitim i Rattigan je dobio višemilionsku odštetu &lt;ref name=&quot;commodore.ca&quot;/&gt;.

=== Amiga 2000 ===
[[Datoteka:Amiga 2000 computer (filtered sharpened).jpg|thumb|Amiga 2000]]
{{main|Amiga 2000}}

Prvi od Rattingovih projekata koji izlazi na tržište postaje Amiga 2000 kao direktni poslovni nasljednik [[Amiga 1000|Amige 1000]]. Osnovne kritike starijeg modela koji se nasleđuje su bile njegova navodna kompjuterska slabost to jest sporost, ali Commodore International je donio odluku da neće pojačati procesor tako da ostaje isti [[Motorola 68000]] nego samo memoriju pošto su kompjuterski dizajneri već u doba izlaska na tržište Amige 1000 znali da je 256 [[kilobajt]]a premalena količina memorije, ali su bili prihvatili korporacijsku odluku. Nova [[Amiga 2000]] je radi toga bila izgrađena s 1 [[megabajt]]om memorijem, a postojala je i mogućnost ugradnje jačeg dodatno kupljenog procesora s maksimalno 128 megabajta memorije. Ostala poboljšanja kompjutera u odnosu na raniji model su bila ugradnja [[ROM]] u kompjuter tako da se ne mora pokretati s [[flopi disk|diskete]], potpuno funkcionalna osobina plug and play i 9 različitih utora za upgrade koji su ujedno povećali kompaktibilnost s [[IBM PC]] kompjuterom. Po mogućnosti prikazivanja broja boja na ekranu jedini jači kompjuter na tržištu je tada bio Macintosh II koji košta 5.500 američkih dolara uz desetak puta sporiji rad grafike dok je [[Amiga 2000]] prodavana za 1.595 nakon Gouldovog podizanja cijena. Ta još uvek potpuna grafička dominacija Amige će na kraju rezultirati uspehom ovog kompjutera na poslovnom tržištu ako ga se usporedi s lošim financijskim rezultatima Amige 1000.

=== Amiga 500 ===
[[Datoteka:Amiga500 system.jpg|thumb|thumb|desno|305px|Amiga 500 s monitorom 1084S, mišem i dodatnom disketnom jedinicom A1010]]
{{main|Amiga 500}}

Zbog tadašnjeg općeg mišljenja da su kompjuteri po cenama manjim od 1000 dolara kućni, a oni iznad te cene poslovni nastala je potreba stvaranja i novog jeftinijeg kompjutera. Na kraju to postaje [[Amiga 500]] koja nastaje u tandemu s Amigom 2000 i košta 699 dolara. Bez obzira na tu jeftinoću u usporedbi s Amigom 2000 ovaj kompjuter je imao iste osnovne ugrađenje karakteristike kao jači model (isti procesor i grafika), ali mnogo manju mogućnost spajanja dodataka pošto se mislilo da neće biti potrebni kućnim korisnicima.

Teoretski novi kompjuter je bio duhovni naslednik [[Commodore 64]] s kojim u tipično Commodore International stilu nije bio kompaktibilan tako da vlasnici &quot;debeljka&quot; nemaju mogućnost korištenja svojih legalno kupljenih programa i igara za taj kompjuter koristit ih na Amigi 500.

Nakon te prve poslovne greške u promociji kompjutera ubrzo su se počele nizati i druge to jest ponavljati situacija od [[Amiga 1000|Amige 1000]]. Za početak Commodore International je zabranio prodaju ovog kompjutera u [[Kmart]]u i drugim američkim trgovačkim centrima zbog tamošnje poslovne politike po kojoj se kupljena stvar može vratiti bez ikakvog pitanja u roku par dana. Zbog takve odluke trgovački centri - isti oni koji su svojom prodajom pretvorili Commodore 64 u najprodavaniji kućni kompjuter svih vremena - sada nisu prodavali i promovirali Amigu 500. Commodore International je također odbio ponudu [[Epson]] da prodaje i promovira Amigu 500 u [[Japan]]u zbog čega u toj zemlji nije bio prodan gotovo niti jedan kompjuter.

Druga u seriji grešaka je bila odluka da se Amiga 500 prodaje u kompjuterskim trgovinama odvojeno od [[Commodore 64]] jer &quot;to nisu dvije iste stvari&quot;, dok će treća i potencijalno najvažnija biti nepostojanje [[marketing]]a za ovaj kompjuter. Posljedica tih neobičnih poslovnih odluka postaje gotovo potpuni gubitak američkog tržišta [[kompjuter]]a, dok je ono u [[Evropa|Evropi]] - gdje su Commodoreove poslovne jedinice imale slobodu odluka o prodaji i marketingu - procvjetalo.

Već na samom početku prodaje Amige 500 revoltirani kompjuterski dizajneri su jasno i glasno rekli što misle o korporacijskoj poslovnoj politici tako što su u ROM sakrili poruku:&quot;'''Mi smo Amigu izgradili, a oni su je uništili'''&quot;. To je rezultiralo naglim zaustavljanjem prodaje, povlačenjem kompjutera s tržišta i zamenom [[ROM]]a.

Mediji su Amigu 500 u doba izlaska nazvali kompjuterom koji će spasiti korporaciju. U stvarnosti ju je spasio stari model [[Commodore 64]] sa svojom visokom profitabilnom maržom, s obzirom da je vrhunac imao u razdoblju 1988/89, pokrivši tako sve poslovne nedostatke &quot;svog nasljednika&quot;.

Jedinu konkretnu [[marketing|prodajnu kampanju]] po pitanju svih Amiga kompjutera Commodore International je platio za [[Božić]] 1989. godine, odnosno četiri godine nakon nastanka Amige 1000 i dvije godine nakon nastanka Amige 500. Kritičari to smatraju najvećim dokazom samoubilačkog karaktera Commodoreove poslovne politike.
 
== 1990-e ==
=== Commodore 64GS ===
[[Datoteka:Commodore64GamesSystem.png|thumb|300px|Commodore 64GS]]
{{main|Commodore 64GS}}

Krajem 1980-ih je u organizacijskom smislu došlo do velikih promjena u Commodore International, vezanih uz događaje u [[Nemačka|Nemačkoj]] i [[Japan]]u. Pošto su poslovne jedinice korporacije imale autonomiju u svom poslovanju, ona u Njemačkoj je počela proizvoditi [[IBM PC]] kompaktibilne kompjutere, a što je ispostavilo profitabilnim. Potaknuta time, kao i enormnim uspeh igraće konzole [[Nintendo Entertainment System]] koja je stvorena na [[Commodore 64]] tehnologiji, donesena je odluka o početku dizajniranja, a potom i proizvodnje igraće konzole [[Commodore 64GS]]. Ona je, međutim, donesena kasno, a razni razni problemi tokom dizajniranja su doveli do kašnjenja izlaska konzole na tržište i njenog potpunog debakla koji nanosi prvu veliku financijsku štetu kompaniji. Razlozi za taj debakl su bili tada već čuven Commodoreov ''shadow marketing'' (&quot;nevidljivi marketing&quot;), pošto kompanija nikada nije promovirala svoje proizvode nakon odlaska Tramiela kao i to da su u doba izlaska Commodore 64GS na tržište tamo već bile 16bitne konzole [[Sega Genesis]], Neo Geo ili ranije spomenuti 8-.bitni [[Nintendo Entertainment System]]. Potonji je na prijelazu uz 1990. i 1991. godine, u vrijeme izlaska Commodoreove konzole - već pet godina vladao tržištem i uživao podršku proizvođača softvera. Nakon božićnog neuspjeha 1990. daljnja prodaja konzole je praktički odmah zaustavljena pošto je prodano samo 25 % od 80.000 proizvedenih konzola &lt;ref&gt;Bagnall, Brian. On the Edge: The Spectacular Rise and Fall of Commodore (2006), str.517&lt;/ref&gt;. Sve ne prodane konzole su potom rastavljene i korištene kao dijelovi u proizvodnji [[Commodore 64]] koji je još uvek imao svoje tržište.

Istovremeno se zbio i fijasko neuspeh novog poslovnog kompjutera pod imenom [[Amiga 3000]]; on je davao premalena poboljšanja da bi ga poduzeća uzela umjesto svog nasljednika [[Amiga 2000|Amige 2000]]. S novom Amigom je došao novi operativni sistem imena [[AmigaOS|Workbench 2.0]] i nešto bolja grafika; poticaj za to je bio taj da je u pet godina nakon nastanka [[Amiga 1000|Amige 1000]] IBM PC industrija napokon proizvela grafičku karticu koja može prikazivati istu ili veću količinu boje od Amige, ali prilično sporo, pa je Commodore u tehničkom smislu zadržao prednost.

=== Commodore CDTV ===
[[Datoteka:Commodore CDTV Setup.jpg|thumb|desno|250px|Commodore CDTV s monitorom]]

{{main|Amiga CDTV}}

Nakon debakla s [[Commodore 64GS]] rukovodstvo korporacije nije odustale od igraćih konzola nego je počelo raditi na projektu Commodore CDTV čiju hardversku osnovu čini Amiga 500. Ta je konzola na tržište izašla u proljeće 1991. godine s najavljenom podrškom stotinjak igara; u stvarnosti je igara proizvedeno tek oko 30 igfara.

Bez obzira na velika očekivanja od [[Amiga CDTV|Commodore CDTV]], konzola je bila potpuni promašaj, za koga se najvećim delom okrivljavao sam Commodore International. Konzola je bila jedna od prvih svjetskih elektroničkih proizvoda na kojima su se mogle igrati igre, gledati filmovi i slušati [[muzika]] što je izazvalo nedoumice u samoj kompaniji kako i gdje ga prodavati. S jedne strane CDTV je reklamiran u kompjuterskim časopisama, a s druge strane je prodavan zajedno s [[VHS|video plajerima]] i rekorderima po direktnom Commodore International naređenju. Završnom prodajnom rezultatu nije pomogla niti činjenica da realno malen broj stvorenog softvera nije bio hardverski zaštićen, pa su ga kompjuterski pirati uspeli prodavati u obliku za običnu [[Amiga 500|Amigu 500]], uz već uobičajeni &quot;nevidljivi marketing&quot;. S druge strane, dio kritičara smatra da bi i bez toga uspjeh ovog proizvoda bio vrlo upitan, a za što kao primjer služi tvrtka [[Philips]] sa svojom igraćom konzolom i video playerom [[Philips CD-i]], izašlom u vrijeme s tek malo boljim rezultatom; smatra se da tržište još nije bilo spremno za univerzalnu igraću konzolu na kojoj se može slušati muzika, gledati [[film]]ovi ili igrati igre s [[CD uređaj|CD-Roma]]. Tržišni debakl s ovim proizvodom će Commodoreu nanesti daleko veću financijsku štetu od one s prethodnom [[igraća konzola|igraćom konzolom]].

=== Uništavanje Amige 500 ===
{{main|Amiga 500 plus|Amiga 600}} 
[[Datoteka:Amiga 600.jpg|thumb|desno|280px|Amiga 600 koja se proizvodila 1992. i 93. godine]] 
 
Posle debakla s Commodore CDTV i ulaska operativnog sistema [[AmigaOS|Amiga 2.0]] na poslovne Amiga modele korporativno rukovodstvo je doneslo odluku o izdavanju nove [[Amiga 500|Amige 500]] koja će imati taj operativni sistem i malo unapređen grafički čip koji dobiva ime '''Enhanced Chip Set''', a već je ugrađen u poslovne modele. Realizaciju te ideje Commodore International radi u svom uobičejenom stilu, ignorirajući kompaktibilnost s Amigom 500 za koju su pisane svi programi i igre. Rezultat je bio još jedan financijski debakl pošto su kupci tražili Amigu 500,a dobivali novu [[Amiga 500 plus|Amigu 500 plus]] na kojem nisu mogli igrati veliki broj igara. Božićno prodajno razdoblje u kojemu se prodaje najviše proizvoda je 1991. godine zbog te promene završilo ultimativnim zahtjevima kupaca koji traže zamenu svojih novih kompjutera [[Amiga 500 plus]] za staru Amigu 500, koja se više nije proizvodila. Taj je fijasko osim financijske štete naškodio i reputaciji Commodore International, a Amiga 500 Plus postala najbrže ukinuti kompjuter ove kompanije.

Drugi deo uništavanja Amige 500 će biti izvršen završetkom proizvodnje prvog neuspešnog modela i stvaranjem drugog - [[Amiga 600|Amige 600]] - čija prodaja počinje u martu 1992. godine. Ovaj kompjuter sada nitko nije mogao greškom ili namerno zamijeniti s Amigom 500, iako je imao identični procesor dok su mu grafika i operativnim sistem bili oni od Amige 500 Plus. Glavna razlika između nove Amige 600 i oba modela [[Amiga 500]] je bila nepostojanje numeričke [[tastatura|tastature]], a što je stvorilo nove, dodatne probleme s kompaktibilnošću. Jedina pozitivna stvar u dizajnu je bila korištenje [[Osobni kompjuter|PC]] kompaktibilnog utora za [[tvrdi disk|hard disk]], ali to je bilo potpuno nevažno pošto sada oko 50 % ili više softvera s Amige 500 na ovom kompjuteru nije radilo. Bez obzira na taj važan problem direktori smješteni u [[Sjedinjene Američke Države|SAD]], su usprkos potpunog uništenja američkog tržišta za Commodore, uvjereni u popularnost svog novog kompjutera te su donijeli odluklu o ukidanju dotadašnje autonomije poslovnih jedinica po svijetu; njima je naloženo da se svugdje mora prodavati Amiga 600. Uz sve probleme koje je donio ovaj kompjuter tu se našao i onaj po pitanju cijene. Amiga 600 prvobitno zamišljena kao 50 dolara jeftinija verzija Amige 500 je na kraju ispao 50 američkih dolara skuplji kompjuter &lt;ref&gt;Bagnall, Brian. On the Edge: The Spectacular Rise and Fall of Commodore (2006), str.534&lt;/ref&gt;.

Šest mjeseci je to bio jedini kompjuter koga je Commodore proizvodio i pokušavao prodavati, a što je donijelo najveće financijske štete od bilo kojeg drugog kompjutera.
    
=== AGA ===
{{main|Amiga 1200|Amiga 4000}} 
[[Datoteka:Amiga 1200 with mouse, drives.jpg|thumb|thumb|desno|300px|Amiga 1200 s mišem i dodatatnom disketnom jedinicom]]

Neobična kadrovska politika Commodore International je rezultirala da na položaj glavnog kompjuterskog dizajnera dođe Bill Sydnes, došao na zao glas zbog kompjutera [[IBM PCjr]], koji se smatrao najvećim fijaskom 1980-ih. Početkom 1990-ih su on i generalni direktor Medhi Ali donijeli odluku o zaustavljanju dizajniranja AGA kompjutera pošto će svi kupovati Sydnesovu Amigu 600. Između te odluke i njenog povlačenja prolazi više od šest mjeseci, a dodatni mjheseci će biti izgubljeni odlukom da se dizajnira potpuno novi [[AGA]] kompjuter, a ne Amiga 3000+ na kojoj se već ranije radilo. Rezultat tih oduvlačenja postaje izlazak na tržište [[Amiga 1200|Amige 1200]] za kućne korisnike i [[Amiga 4000|Amige 4000]] za poslovne korisnike tek u oktobru 1992. godine. Izdavanjem ovih kompjutera s AGA grafičkim čipsetom mogućnost prikazivanja boja na kompjuterskom [[monitor]]u ili [[televizija|televizijskom ekranu]] je povećana s 4096 na 16,8 miliona [[boja]] , s time da se na ekranu istovremeno moglo prikazivati 256 boja čime je ponovno i neupitno vraćena grafička premoć [[Amiga]] kompjutera nad [[Osobni kompjuter|PC]] i [[Macintosh]] kompjuterima na tržištu. Ona se odrazila i na [[Hollywood]], pa su tako, na primjer, [[Amiga 4000]] korišteni za specijalne efekte u televizijskim serijama 1990-ih kao što su ''[[Babylon 5]]'', ''[[Star Trek: Voyager]]'', ''[[seaQuest DSV]]'' i dr.

Bez obzira na postojanje Amige 1200, upravo Commodore International nije napustila fiks-ideja o Amigi 600 tako da je božićna sezona 1992. godine prošla katastrofalno za korporaciju; ona je masovno izrađivala proizvod koji nitko ne želi ([[Amiga 600]]), a odbila pokrenuti masovnu proizvodnju proizvoda kojeg kupci u [[zapadna Evropa|zapadnoj Evropi]] žele ([[Amiga 1200]]) &lt;ref&gt;Bagnall, Brian. On the Edge: The Spectacular Rise and Fall of Commodore (2006), str.543&lt;/ref&gt;.

=== CD32 ===
{{main|Amiga CD32}}

Nakon neuspeha s [[Amiga CDTV|CDTV]] upravo Commodorea nije odustala od tržišta [[igraća konzola|video konzola]]. Ovaj put se mnogo ozbiljnije prihvatilo posla, pa su unaprijed kontaktirani proizvođačo softvera kako bi tokom izlaska na tržište na njemu već bio što veći broj igara koji će prodavati konzolu; prvi put se uložilo i u [[marketing]]. Nova konzola CD32 je bila [[Amiga 1200]] bez tastature i bez [[flopi disk]]a, ali s [[CD uređaj#CD-ROM|CD ROMom]] s kojeg su učitavaju igre. U trenutku svog izlaska na tržište [[14. 9.|14.9.]][[1993]]. [[Amiga CD32]] je postala prva 32bitna igraća konzola s CD ROMom što je značilo da je bila tehnološki najnaprednija konzola svog doba.

[[Datoteka: Cd32.jpg|thumb|200px|Amiga CD 32]]

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:right; width:60%;&quot;
!CD igraće konzole
! class=&quot;background: red; color: purple&quot; | [[Amiga CD32|CD32]]
! class=&quot;background: red; color: white&quot; | Phillips CD-I
! class=&quot;background: red; color: blue&quot; | Sega CD 
|-
|class=&quot;hintergrundfarbe6&quot;| '''Količina memorije'''
|  style=&quot;text-align:right; width:100px;&quot;| 2 megabajta
|  style=&quot;text-align:right; width:100px;&quot;| 1 megabajt
|  style=&quot;text-align:right; width:100px;&quot;| 512 kilobajta
|-
|class=&quot;hintergrundfarbe6&quot;| '''vrsta procesora'''
|  style=&quot;text-align:right; width:100px;&quot;| 32 bitni
|  style=&quot;text-align:right; width:100px;&quot;| 16 bitni
|  style=&quot;text-align:right; width:100px;&quot;| 16 bitni
|-
|class=&quot;hintergrundfarbe6&quot; | '''Cijena u Njemačkoj 1994 &lt;ref&gt;Bug siječanj 1994, str.72&lt;/ref&gt;'''
| style=&quot;text-align:right;&quot;| 700 DM
| style=&quot;text-align:right;&quot;| 1000 DM
| style=&quot;text-align:right;&quot;| 800 DM
|}

Na žalost po Commodore International, baš u trenutku kada je na tržište izbacila hit proizvod, korporacija se nalazila u fazi propasti zbog katastrofalno velikih dugova, stvorenih neuspjesima kao što su CDTV, Amiga 500 plus i Amiga 600, kao i nedostatkom novca za proizvodnju koja bi zadovoljila narudžbe kupaca. Usprkos toga što je mogla proizvesti tek nešto više od 100.000 konzola, Commodore je dominirao božićnom prodajom u Evropi tako da je, na primer, u [[Ujedinjeno Kraljevstvo|Velikoj Britaniji]] osvojeno 38% tržišta CD ROM igara.&lt;ref name=&quot;marketShareGallup&quot;&gt;{{cite web
  | title = &quot;Amiga Report International Online Magazine&quot;, Issue No. 2.09 - &quot;Amiga News&quot; section
  | date = 1994-03-11
  | url = http://www.amigareport.com/ar209/p1-2.html
  | accessdate = 2011-08-28
  | archive-date = 2016-03-03
  | archive-url = https://web.archive.org/web/20160303224312/http://www.amigareport.com/ar209/p1-2.html
  | dead-url = yes
  }}&lt;/ref&gt;.
  
== Rađanje duopola-Eliminacija konkurenata ==
{{main|IBM PC|duopol}}

Krajem 1970-ih i početkom 1980-ih dvadesetog veka Commodore International je sa svojim procesorom [[MOS 6502]] ostvario de facto tržišni monopol. Tu tržišnu situaciju najbolje pokazuje podatak o 15 miliona prodanih kompjutera i video konzola izgrađenih oko tog procesora (više od 10 miliona [[Atari 2600]], više od miliona [[Commodore VIC-20|VIC-20]] i [[Apple II]] + ostali). U doba takve gotovo apsolutne kontrole tržišta Commodore International je odustao od daljnjeg razvoja procesora, što je objašnjeno poteškoćama i visokom cijenom razvoja novih procesora.

Praktički u isto vreme [[IBM]] je doni odluku o stvaranju o stvaranju poslovnog kompjutera IBM PC koji će se temeljiti na procesoru [[Intel 8086]], operativnom sistemu [[Microsoft]]a i ostalim lako dostupnim dijelovima. U drugoj polovici 1980-ih ovaj kompjuter će postati standardni poslovni kompjuter, ali istovremeno će IBM izgubiti kontrolu tržišta zbog pojave IBM PC kompaktibilnih kompjutera drugih kompanija. Kraj 1980-ih je prošao u pokušajima IBMa da povrati kontrolu nad vlastitim proizvodom protiv čega će se boriti s poslovnim savezom [[Intel]]-Microsoft koji će desetak godina kasnije dobiti neformalno ime Wintel. Pored te tržišne borbe poslovni savez Wintel će se istovremeno boriti protiv korporacija koje su izgradile kompjutere oko procesora [[Motorola 68000]] u koje spada i [[Amiga|Commodore Amiga]].

Početkom 1990-ih, kada je ova borba došla do vrhunca, manje kompanije koje grade i prodaju vlastite kompjutere će krenuti u očajničke pokušaje da pobjegnu s tržišta kompjutera izgrađenih oko [[Motorola 68000]], smatrajući da ga Wintel želi uništiti. Dok će Commodore International i Atari Corporation spas neuspješno potražiti u igraćim konzolama, Amstrad (koji je u drugoj polovici 1980-ih proizvodio [[ZX Spectrum]]) je spas našao u proizvodnji uređanja za satelitsku televiziju. [[IBM]] je odbio takav način bijega, a što je dovelo do porazne poslovne bilance za 1992. godinu i gubitaka od 5 milijardi dolara, a nakon čega je priznao poraz od strane Wintela.

Posljednja tvrtka koja se borila protiv duopola Intel-Microsoft je bila [[Apple Inc.|Apple Computer]], prisiljen na kapitulaciju tek 1997. godine nakon čega biva spašen financiranjem od strane Microsofta i &quot;nagovoren&quot; da počne tranziciju prema [[Intel]] procesorima.

Od svih važnijih kompjuterskih korporacija pregaženih od Wintel duopola samo je Commodore International potpuno propao putem nekontroliranog [[bankrot]]a.

== Nekontrolisani bankrot ==
[[Datoteka:W65C816S8PG-14 lg.jpg|thumb|Menscheov [[WDC 65816]] procesor, se koristio u [[Apple IIGS]] i Acorn Communicator kompjuterima, ali je bio najpoznatiji kao procesor koji pokreće [[Super Nintendo|SNES]] konzulu]]

Pošto je u razdoblju od ljeta 1992. do Nove godine 1994. Commodore International poslovao s gubitkom malo većim od 350 miliona dolara, a najveći proizvođači kompjuterskih igri ([[Electronic Arts]], [[Virgin Games]] i dr.) nahavili prestanak podrške za Commodore proizvode, postalo je očito da je kraj korporacije blizu i da se on samo odgađa masovnim otpuštanjima radnika tokom druge polovice 1993. godine. 
        
Tokom aprila 1994. godine zbog ne plaćanja računa [[Filipini]] su na svom području zaustavili proizvodnju video konzole [[Amiga CD32|CD32]] nakon čega [[29. 4.|29.4.]] [[1994]]. Commodore International koji je formalno premjestio već nekoliko godina ranije upravu na Bahame kako bi sprečio smjenu Gouldove uprave (Irving Gould je imao &quot;samo&quot; relativnu većinu [[dionica]]) proglašava [[bankrot]] i biva likvidiran pa će se traženje novog vlasnika voditi po zakonu [[Bahami|Bahama]].

== Post-period ==

Nakon likvidacije, Commodoreova bivša imovina otišla je odvojeno, a nijedna od potomnih tvrtki nije ponovila Commodoreov raniji uspjeh. Obje linije proizvoda Commodore i Amiga proizvedene su u 21. vijeku, ali odvojeno od Amiga, Inc. svojom vlastitom tvrtkom i Commodore računalima koje proizvodi Commodore USA, nepovezana Florida-based tvrtka koja je kupila marku. Druge tvrtke razvijaju operativne sustave i proizvode računala za robne marke Commodore i Amiga, kao i softver.

Commodore UK bila je jedina podružnica koja je preživjela stečaj i čak je postavila ponudu za otkup ostatka operacije, ili barem bivšeg matičnog poduzeća. Za neko vrijeme smatralo se kao voditelj u ponudi, a brojni su izvještaji pojavljivali tijekom vremenskog okvira 1994-1995 koji je Commodore UK kupio. Commodore UK ostao je u poslovanju prodajom starog inventara i izrade računalnih zvučnika i nekih drugih vrsta računalnih perifernih uređaja. Međutim, Commodore UK povukao je svoju ponudu na početku postupka aukcije nakon što je nekoliko većih tvrtki, uključujući Gateway Computers i Dell Inc., postalo zainteresirano, prvenstveno za 47 Commodoreovih patenata koji se odnose na Amigu. Na kraju, uspješni ponuđač bio je njemački PC conglomerate Escom, a Commodore UK otišao je u likvidaciju 30. avgusta 1995.

Godine 1995. Escom je platio 14 miliona USD za imovinu Commodore Internationala. [63] Odvojio je operacije Commodora i Amige u odvojene odjele i brzo započeo s upotrebom robne marke Commodore na liniji računala prodanih u Europi. Međutim, uskoro je počeo gubiti novac zbog prekomjerne ekspanzije, bankrotirao je 15.jula 1996. godine i likvidiran.

U  1997., robna marka Commodore kupila je nizozemsko računalna tvrtka Tulip Computers NV.

U septembru 2004. Tulip je najavio novu seriju proizvoda koji koriste Commodore ime: fPET, USB Flash pogon temeljen na flash memoriji; mPET, Flash Player i digitalni snimač; eVIC, glazbeni player od 20 GB. Također je licencirala zaštitni znak Commodora i logotip &quot;piletina usta&quot; proizvođačima C64 DTV.

Krajem 2004. Tulip je prodao Commodoreove robne marke Yeahronimo Media Ventures za 22 miliona eura. [64] Prodaja je završena u martu 2005. nakon mjeseci pregovora. Yeahronimo Media Ventures uskoro se preimenovala u Commodore International Corporation i započela operaciju namijenjenu ponovnom pokretanju robne marke Commodore. Tvrtka je pokrenula svoju šljunčanu liniju proizvoda: osobni multimedijski reproduktori opremljeni Wi-Fi-jem, s nadom da će im Commodore brand pomoći da se skinu. Šljunak nikada nije bio uspješan i prekinut. Dana 24. lipnja 2009. godine CIC se preimenovala u Reunite Investments. [65] Osnivač CIC-a, Ben van Wijhe, kupio je tvrtku Asiarim iz Hong Konga, [66] Marka sada posjeduje C = Holdings (bivši Commodore International BV): [67] [68] Reunite je postao jedini vlasnik u 2010, nakon kupnje preostalih dionica iz stečaja Nedfield, [69] zatim ga prodao Commodore Licenciranje BV, podružnica Asiarima, kasnije 2010. godine. [68] Ponovno je prodana 7. novembra 2011. godine: ova je transakcija postala temelj pravnog spora između Asiarima (koji su, čak i nakon tog datuma, komercijalno koristili robnu marku Commodore, između ostalog oglašavanjem za prodaju Commodore računala i licenciranjem sporazumi o zaštitnim znakovima) i novim vlasnicima, koji je 16. prosinca 2013. godine riješio Okružni sud SAD-a za južni okrug New Yorka u korist novih vlasnika. [67]

Commodore Semiconductor Group (bivši MOS Technology, Inc.) kupio je bivši menadžer, a 1995. nastavio je s radom pod nazivom GMT Microelectronics, koristeći problematično pogon u Norristownu u Pennsylvaniji, koji je Commodore zatvorio 1992. godine. Do 1999. godine imao je 21 dolar milijun u prihodima i 183 zaposlenika. Međutim, 2001. godine Američka agencija za zaštitu okoliša zatvorila je postrojenje. GMT je prestao raditi i likvidiran.

Vlasništvo nad preostalim sredstvima Commodore Internationala, uključujući autorska prava i patente i zaštitne znakove tvrtke Amiga, prešlo je iz Escoma na proizvođač US PC klonera Gateway 2000 1997. godine, koji je zadržao patente i prodao autorska prava i zaštitne znakove zajedno s licencom za upotrebu patenata, tvrtki Amiga, Inc., tvrtke Washington, koju su među ostalima osnovali bivši podizvođači Gatewaya Bill McEwen i Fleecy Moss 2000. godine. 15. ožujka 2004. Amiga, Inc. objavila je da 23. aprila 2004. godine ona je prenijela svoja prava na prošle i buduće inačice operacijskog sustava Amiga (ali još nije nad drugim intelektualnim vlasništvom) tvrtki Itec, LLC, a kasnije ga je kupila KMOS, Inc., tvrtka Delaware. Ubrzo nakon toga, na temelju nekih kredita i sporazuma o sigurnosti između tvrtke Amiga, Inc. i Itec, LLC, preostala imovina intelektualnog vlasništva prenesena je iz tvrtke Amiga, Inc. u KMOS, Inc. Dana 16. marta 2005., KMOS, Inc. objavila je da je dovršila sve registracije s državom Delawarea kako bi promijenila svoje korporativno ime u tvrtku Amiga, Inc. Commodore / Amiga autorska prava kasnije su prodane Cloantou. [70] AmigaOS (kao i spin-offovi MorphOS i AROS) i dalje se održavaju i ažuriraju. Nekoliko tvrtki danas proizvodi povezane hardver i softver.

== Amiga Inc.==

{{Infobox company
| name = Amiga, Inc.
| logo =  Recent Amiga.svg
| type = [[Public company|javna]]
| foundation = 1996
| location = Issaquah, Washington
| key_people = Bill McEwen
| industry =
| products = Xpedio tablets, Amiga Anywhere, [[AmigaOS 4]]
| revenue =
| operating_income =
| net_income =
| num_employees =
| homepage = www.amiga.com
}}

Amiga Inc. je jedna od kompanija koja je nastavila tradiciju proizvodnje kompjutera od bivseg Commodora. Ona je otkupila sva prava na amiga patente.

Amiga Inc. je takodje ima i svoje racunare,a to su:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!style=&quot;background:#ffdead&quot;|Kompjuter
!style=&quot;background:#ffdead&quot;|Proizvodjac
!style=&quot;background:#ffdead&quot;|Vrijeme
|-
!AmigaOne SE
|Eyetech
|2002–04]s.
|-
!AmigaOne XE
|Eyetech
|2003–04
|-
!Micro-A1 - C
|Eyetech
|2004–05
|-
!''Micro-A1 - I''
|''Eyetech''
|''nikad realizovana''
|-
|AmigaOne 500
|Acube Systems
|2011-14
|-
!AmigaOne X1000
|A-EON Technology
|2012–15
|-
!AmigaOne X5000/20
|A-EON Technology
|}

==Commodore Usa==

{{Infobox company
| name = Commodore USA, LLC
| logo = Commodore196x.svg
| logo_size = 250px
| industry = 
| products = 
| foundation = 2010
| key_people = [[Barry Altman]] (deceased)&lt;br/&gt;Leo Nigro
| defunct = 2013
| location = Fort Lauderdale, Florida, USA
| homepage = www.commodoreusa.net
}}
[[File:Commodore USA Fort Lauderdale HQ.png|thumb|Commodore USA Fort Lauderdale HQ]]

Commodore USA. je takodje vlasnik jednog dijela bivseg Commodora.
Commodore USA je takodje pokrenula proizvodnju kompjutera a to su:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!style=&quot;background:#ffdead&quot;|Compjuter
|-
! Commodore Phonix
|-
!Commodore Amigo
|-
!Commodore Invictus
|}
Commodore USA je 2013. prestao sa proizvodnjom kompjutera jer je vlasnik Commodore USA umro.

==Aktivnosti==

Commodoreova bivša sjedišta SAD-a trenutno je sjedište QVC-a.

U februaru 2017. otvorena je izložbena soba za oko 200 Commodora proizvoda u Braunschweigu, koja je obilježila europski proizvodni pogon Commodore koji je imao do 2000 zaposlenika.

== Proizvodi ==
=== Uredski proizvodi ===
* pisaći strojevi
* računski strojevi

=== Računala ===
 
==== 8-bitna ====

* [[Commodore PET|Commodore PET/CBM]] 
* [[Commodore VIC-20]] 
* [[Commodore CBM-II]] 
* [[Commodore 64]] 
* [[Commodore SX-64]] - prijenosno računalo
* [[Commodore 16]]
* [[Commodore Plus/4]]
* [[Commodore LCD]] 
* [[Commodore 128]]
* [[Commodore 65]]

==== 16/32-bit ====
* [[Commodore 900]]
* [[Amiga|Commodore Amiga]] - porodica računala
* [[Commodore IBM PC kompatibilna|IBM PC klonovi]] - Commodore Colt, PC1, PC10, PC20, PC30, PC40, &lt;tt&gt;...&lt;/tt&gt;, 486SX-LTC

=== Konzole ===
* [[Commodore 64GS]]
* [[Amiga CDTV]]
* [[Amiga CD32]]

=== Softver ===

* [[AmigaOS]]
* [[Commodore BASIC]] - operativni sistem za [[Commodore PET]], [[Commodore 64]]...
== Vanjske veze ==

* [http://www.amigahistory.co.uk/ahistory.html Historija Amige]

== Literatura ==
{{izvori}}
* Bagnall, Brian. On the Edge: The Spectacular Rise and Fall of Commodore

{{Računala CBM}}
{{Commonscat}}
{{Izabran}}

[[Kategorija:Kompjuteri]]
[[Kategorija:Commodore International]]</text>
      <sha1>7iitteongxmp7qd1zb695lime0xbatt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Golubačka mušica</title>
    <ns>0</ns>
    <id>84842</id>
    <revision>
      <id>42669333</id>
      <parentid>41016649</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T18:11:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-43479-84</username>
        <id>381584</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>42669333</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="716" sha1="nw23yh4zgkuwfat1hwev9vrrzbl5x25" xml:space="preserve">'''Golubovačka mušica''' ({{lang-la|Simulium reptans golubacense}}) je vrsta [[insekt]]a endemska za područje [[Srbija|Srbije]], a posebno za opštinu [[Golubac]] po kojoj je dobila ime. Reč je o relativno nepoznatoj vrsti, koja je u 19. i prvoj polovini 20. veka izazivala pomor stoke. Uz nju se vezuju legende da je nastala od aždaje koju je ubio [[Miloš Obilić]]. Gotovo je posve nestala posle izgradnje HE Đerdap, da bi se ponovo pojavila iza 1999.

== Vanjske veze ==

* {{Cite web
| title = Ubod insekta: Mala mušica, veliki otok | Zdravlje | Novosti.rs
| accessdate = 9. IX 2012
| url = http://www.novosti.rs/vesti/zivot_+.304.html:389961-Ubod-insekta-Mala-musica-veliki-otok
}}

[[Kategorija:Kukci]]</text>
      <sha1>nw23yh4zgkuwfat1hwev9vrrzbl5x25</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>42669334</id>
      <parentid>42669333</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T18:12:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-43479-84</username>
        <id>381584</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>42669334</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="714" sha1="jnv4xd4d9m8gwgaqfydd0h8vs6fmrvl" xml:space="preserve">'''Golubačka mušica''' ({{lang-la|Simulium reptans golubacense}}) je vrsta [[insekt]]a endemska za područje [[Srbija|Srbije]], a posebno za opštinu [[Golubac]] po kojoj je dobila ime. Reč je o relativno nepoznatoj vrsti, koja je u 19. i prvoj polovini 20. veka izazivala pomor stoke. Uz nju se vezuju legende da je nastala od aždaje koju je ubio [[Miloš Obilić]]. Gotovo je posve nestala posle izgradnje HE Đerdap, da bi se ponovo pojavila iza 1999.

== Vanjske veze ==

* {{Cite web
| title = Ubod insekta: Mala mušica, veliki otok | Zdravlje | Novosti.rs
| accessdate = 9. IX 2012
| url = http://www.novosti.rs/vesti/zivot_+.304.html:389961-Ubod-insekta-Mala-musica-veliki-otok
}}

[[Kategorija:Kukci]]</text>
      <sha1>jnv4xd4d9m8gwgaqfydd0h8vs6fmrvl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Državna matura</title>
    <ns>0</ns>
    <id>89201</id>
    <revision>
      <id>42669446</id>
      <parentid>41272206</parentid>
      <timestamp>2026-08-08T11:58:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>42669446</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2376" sha1="kbb8iojmfp683pds7x269qh8yoae5wg" xml:space="preserve">'''Državna matura''' ([[Latinski jezik|lat.]] maturitas, maturus) je obvezni završni pismeni [[ispit]] koji [[Učenik|učenici]] [[gimnazija]] polažu nakon završetka četvrtog razreda tijekom svog [[srednja škola|srednjoškolskog obrazovanja]]. Slično tome, srednje obrazovanje učenika u strukovnim i umjetničkim srednjim školama koje traju najmanje četiri godine, završava izradom i obranom završnoga rada u organizaciji i provedbi škole. Učenici četverogodišnjih strukovnih i umjetničkih srednjih škola mogu polagati i ispite državne mature, ako to žele.

== Cilj državne mature ==
Državnom maturom se provjeravaju i vrednuju postignuta [[Znanje|znanja]], [[Vještina|vještine]] i [[Sposobnost|sposobnosti]] učenika koje su prethodno stekli tijekom obrazovanja u [[Osnovna škola|osnovnoj]] i [[Srednja škola|srednjoj školi]] u skladu sa propisanim nastavnim planovima i programima. Na temelju rezultata državne mature, objektivno i nepristrano se ocjenjuje znanje svakog pojedinog učenika te se dobiva usporediva ocjena svih učenika u [[Hrvatska|Republici Hrvatskoj]], čime se omogućava nastavak školovanja ili zapošljavanje.

Obavezu polaganja državne mature imaju učenici gimnazija, dok učenici strukovnih i umjetničkih škola državnu maturu polažu samo ako planiraju nastaviti svoje obrazovanje na nekom od [[Visoko učilište|visokih učilišta]].

Državnu maturu u suradnji sa školom provodi [[Nacionalni centar za vanjsko vrednovanje obrazovanja]].

== Povezano ==
* [[Gimnazija]]
* [[Srednja škola]]
* [[Nacionalni ispit]]

== Vanjske veze ==
{{Commonscat|Matura}}
* [http://public.mzos.hr/Default.aspx?sec=2246 Državna matura] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160326060402/http://public.mzos.hr/Default.aspx?sec=2246 |date=2016-03-26 }} Ministarstvo znan. obrazovanja i športa
* [http://www.ncvvo.hr/drzavnamatura/web/public/home Nacionalni centar za vanjsko vrednovanje obrazovanja] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100222081108/http://www.ncvvo.hr/drzavnamatura/web/public/home |date=2010-02-22 }}
* [http://www.skole.hr/studiji/upisi Skole.hr] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100126034329/http://www.skole.hr/studiji/upisi |date=2010-01-26 }}, uloga drž. mature pri upisu na studijske programe

[[Kategorija:Srednje obrazovanje]]
[[Kategorija:Škole]]
[[Kategorija:Testovi]]</text>
      <sha1>kbb8iojmfp683pds7x269qh8yoae5wg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Domicija Longina</title>
    <ns>0</ns>
    <id>91591</id>
    <revision>
      <id>42669437</id>
      <parentid>41750066</parentid>
      <timestamp>2026-08-08T09:30:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>42669437</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4929" sha1="n9f45ouhukbv8zrz7948b015njcjmia" xml:space="preserve">[[Datoteka:Domitia.JPG|thumb|desno|250px|Bista Domicije Longine]]

'''Domicija Longina''' (''Domitia Longina'', 53 - cca. 130) bila je carica, odnosno supruga [[popis rimskih careva|rimskog cara]] [[Domicijan]]a. Rodila se kao najmlađa kćer bivšeg konzula i znamenitog vojskovođe [[Gnej Domicije Korbulon|Gneja Domicija Korbulona]]. Njen otac i rodbina su stradali u čistkama cara [[Neron]]a. Kao mlada djevojka se udala za senatora [[Lucije Elije Plaucije Lamija Elijan|Lucija Elija Plaucija Lamiju Elijana]].

Nedugo nakon [[Godina četiri cara|Godine četiri cara]] i dolaska Vespazijana na prijestolje, novi car je namjeravao svog najmlađeg sina Domicijana oženiti za Juliju Flaviju, kćer svog najstarijeg sina [[Tit]]a. Međutim, u to vrijeme se Domicijan već bio zaljubio u Domiciju. Vespazijan je, doznavši za to, odlučio Domicijana oženiti za Domiciju, s obzirom da bi rodbinska veza sa popularnim herojem i mučenikom Korbulonom ojačala legitimitet njegove [[Flavijevci|Flavijevske dinastije]]. Lamiji je naređeno da se razvede od Domicije koja se godine 71. vjenčala za Tita.

Brak između Domicije i Domicijana je, po antičkim izvorima, uglavnom bio sretan. Domicija je mužu rodila sina, ali je on umro kao dijete između 77. i 81. Istovremeno su se Rimom širile glasine kako se Tit nalazi u izvanbračnoj aferi sa Domicijom. Historičari, pa čak i [[Svetonije]], su prema tome skeptični, iako je među dvojicom braće postojalo neprijateljstvo. Kada je Tit postao car, godine 80. je bivšeg Domicijinog supruga Lamiju postavio za ''suffect'' konzula.

Nakon što je 81. Domicijan proglašen carem, Domiciji je dao titulu ''Augusta'', a njenog umrlog sina [[divinizacija|deificirao]]. Odnosi među supružnicima su, međutim, oko godine 83. došli u krizu te je Domicija prognana. Antički izvori kao razlog sugeriraju njenu aferu s glumcem po imenu [[Paris (glumac pod Domicijanom)|Paris]]. Za vrijeme njenog izgnanstva je Domicijan, prema Svetoniju, imao aferu s nećakom Julijom Flavijom koja je umrla prilikom neuspjelog abortusa. Suvremeni historičari, pak, drže da je vjerojatniji razlog za izgnanstvo Domicijin neuspjeh da rodi nasljednika.

U svakom slučaju, Domicijan je vrlo brzo - sljedeće godine - odlučio vratiti Domiciju u Rim. Pomireni supružnici su otada imali skladan i sretan brak, a svoju ljubav prema supruzi je Domicijan potvrdio naredivši pogubljenje sina [[Helvidije Prisk|Helvidija Priska]] zbog šala na račun carske rastave. Domicija je živjela na carskom dvoru i imala uglavnom ceremonijalnu ulogu i pratila supruga na javnim događajima. [[Josip Flavije|Flavije Josip]], pak, opisuje kako mu je dala niz poklona i nagrada.

Antički izvori sugeriraju da je Domicija sudjelovala u zavjeri koja je godine 96. dovela do ubistva njenog muža - bilo tako da je pomogla zavjerenicima, bilo da ih je potakla na atentat dostavivši im spisak vodećih dvorjana koje je Domicijan namjeravao likvidirati. Moderni historičari, pak, u to ne vjeruju, s obzirom da je i nakon smrti ostala vjerna mužu te decenijama kasnije prkosila senatskom ukazu o [[damnatio memoriae|brisanju muža iz historije]], oslovljavajući se kao &quot;Domicija, supruga Domicijana&quot;.

Između 126. i 140. joj je sagrađen hram u gradu [[Gabii]], što se uzima kao vjerojatni vremenski raspon u kome je umrla.

== Vanjske veze ==
{{Commonscat|Domitia Longina}}
=== Primarni izvori ===
* [[Kasije Dion|Cassius Dio]], [http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Cassius_Dio/67*.html ''Roman History'' Book 67], English translation
* [[Svetonije|Suetonius]], [http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Suetonius/12Caesars/Domitian*.html ''The Lives of Twelve Caesars'', Life of Domitian], Latin text with English translation
* [[Tacitus]], [[:en:s:Histories (Tacitus)|''Histories'']], English translation

=== Seklundarni materijal ===
* {{cite web |url=http://www.livius.org/do-dz/domitian/domitia.html |title=Domitia Longina |accessdate=26. 06. 2008. |author= |last=Lendering |first=Jona |date=17. 07. 2006. |work=Livius.org |archive-date=2007-03-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070331012426/http://www.livius.org/do-dz/domitian/domitia.html |dead-url=yes }}
* {{cite web | url=http://www.roman-emperors.org/domitian.htm | title=Titus Flavius Domitianus (A.D. 81-96) | accessdate=10. 02. 2007. | author= | last=Donahue | first=John | date=10. 10. 1997. | work=De Imperatoribus Romanis: An Online Encyclopedia of Roman Rulers and their Families | archive-date=2012-08-29 | archive-url=https://web.archive.org/web/20120829034649/http://www.roman-emperors.org/domitian.htm | url-status=dead }}

{{start box}}
{{s-roy}}
{{succession box | title=[[Carica Rima]] | before=[[Galeria Fundana]] | after=[[Pompeia Plotina]] |years = 81&amp;ndash;96}}
{{end box}}

[[Kategorija:Rimske carice]]
[[Kategorija:Flavijevska dinastija]]
[[Kategorija:Rođeni 53.]]
[[Kategorija:Umrli u 2. vijeku]]</text>
      <sha1>n9f45ouhukbv8zrz7948b015njcjmia</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Decebal</title>
    <ns>0</ns>
    <id>94254</id>
    <revision>
      <id>42669414</id>
      <parentid>40663513</parentid>
      <timestamp>2026-08-08T04:25:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>42669414</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2369" sha1="119dahl1odfpfbzq6scmt6zv8t28svv" xml:space="preserve">{{Infobox Monarch
| name           =Decebal ili Diurpanej
| title          =Kralj Dačana
| image          =
| caption        =Decebal, na [[Trajanov stup|Trajanovom stupu]]
| reign          =[[87]] – [[106]] A.D.
| father         =[[Scorilo]]
| predecessor    =[[Duras]]
| date of death  =[[106]]
|}}

'''Decebal''' je posljednji kralj [[Dačani|Dačana]] koji je vladao u razdoblju od [[87|87.]] do [[106|106.]] godine. Poslije gotovo jednog stoljeća nesloge, ujedinio je dačanska plemena i dugo je uspješno odolijevao [[antički Rim|rimskoj]] ekspanziji. Ali, i pored sve upornosti, nije se mogao oduprijeti nadmoćnoj vojsci cara [[Trajan]]a, koja je u dva navrata prodrla u zemlju Dačana. Poslije pada dačanske prijestolnice, Decebal je nastavio otpor na sjeveru zemlje. Nakon što je bio opkoljen, izvršio je samoubojstvo. Time je nestala i samostalnost Dačana, a njihova zemlja postala je rimska provincija [[Dakija|Dacija]].

Decebalovo pravo ime je bilo ''Diurpaneus'', ali je nakon pobjeda u ratovima tijekom 84.-85. godine protiv Rimljana, nazvan Decebalus što vjerojatno znači &quot;snaga Dačana&quot; (''balus'' je izvedeno iz indoeuropskog korijena ''*bal'' čije značenje je ''snaga'' i ''Dece'' što je vjerojatno genitiv množine riječi ''Daci'', a u prijevodu bi značilo ''Dačana'' ili ''od Dačana'').

== Izvori ==
U suvremenoj [[Rumunija|Rumunjskoj]], gdje se Dačani smatraju precima današnjih [[Rumuni|Rumunja]], Decebal je zbog svoje dugotrajne, uporne i većim dijelom uspješne borbe protiv osvajača dobio status nacionalnog heroja, te mu je posvećen veliki broj književnih i umjetničkih djela. Među njima se ističe spektakularni historijski film ''[[Dacii (film)|Dacii]]'' (Dačani) [[Sergiu Nicolaescu|Sergiua Nicolaescua]] iz 1966. gdje je Decebalov lik tumačio [[Amza Pellea]]. Decebalovo samoubistvo je također 2005. rekonstruirano i u drugoj epizodi britanske igrano-dokumentarne serije ''[[Life and Death in Rome]]''.

== Izvori ==
* [http://www.roman-emperors.org/assobd.htm#s-inx &quot;Assorted Imperial Battle Descriptions&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180725082930/http://www.roman-emperors.org/assobd.htm#s-inx |date=2018-07-25 }}, ''De Imperatoribus Romanis''.
* Speidel, M. (1984), ''Roman Army Studies'', pp. 173-187.

{{Commonscat|Decebal}}

[[Kategorija:Umrli 106.]]
[[Kategorija:Dački kraljevi]]</text>
      <sha1>119dahl1odfpfbzq6scmt6zv8t28svv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Planckova konstanta</title>
    <ns>0</ns>
    <id>96639</id>
    <revision>
      <id>42669385</id>
      <parentid>41688861</parentid>
      <timestamp>2026-08-08T00:42:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aca</username>
        <id>108187</id>
      </contributor>
      <origin>42669385</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3991" sha1="78c4njdtl5d9yvi3xqp61xs5ugmwiui" xml:space="preserve">[[Datoteka:Max Planck Wirkungsquantums 20050815.jpg|thumb|right| Spomen ploča posvećena [[Maks Plank|Planku]] i pronalasku Plankove konstante na Humboltovom univerzitetu u Berlinu: &quot;U ovoj kući predavao je Maks Plank, pronalazač elementarnog kvanta dejstva ''h'', od 1889 do 1928. godine.&quot; ]]
'''Plankova konstanta''' (označave se sa ''h'') je [[fizička konstanta]] koja se koristi za opisivanje veličine [[kvant]]a. Ima centralnu ulogu u [[kvantna mehanika|kvantnoj mehanici]] a dobila je ime po [[Maks Plank|Planku]] koji ju je uveo prilikom izračunavanja zračenja crnog tela. Često se koristi i '''redukovana Plankova konstanta''' (poznata i kao '''Dirakova konstanta''', označava se kao &lt;math&gt;\hbar&lt;/math&gt;, a čita &quot;ći&quot;, &quot;h-precrtano&quot; ili jednostavno &quot;[[ć (ćiriličko)|ć]]&quot;). Plankova konstanta se takođe koristi u merenju energije emitovanih svetlosnih fotona prema izrazu ''E'' = ''h''&lt;math&gt;\nu&lt;/math&gt;, gde je ''E'' energija, ''h'' Plankova konstanta a &lt;math&gt;\nu&lt;/math&gt; ([[Grčka azbuka|grčko slovo]] '''ni''') frekvencija.

Plankova konstanta i redukovana Plankova konstanta se koriste za opisivanje kvantovanja, pojave kod [[subatomske čestice|subatomskih čestica]] (poput [[elektron]]a i [[foton]]a) da se neke fizičke veličine javljaju u određenim iznosima umesto da se kontinualno menjaju po svim mogućim vrednostima.

Danas usvojena vrednost Plankove konstante [http://physics.nist.gov/cgi-bin/cuu/Value?h|search_for=Planck prema [[CODATA]]] iznosi:

:{|
|&lt;math&gt;h \,&lt;/math&gt;
|&lt;math&gt; = 6,626\ 0693 (11) \times10^{-34}\ \mathrm{J}\cdot\mathrm{s}\,&lt;/math&gt;
|-
|
|&lt;math&gt;= 4,135\ 667\ 43(35) \times10^{-15}\ \mathrm{eV}\cdot\mathrm{s}\,&lt;/math&gt;
|}

== Jedinice, vrednost i simboli ==
Vrednost Dirakove konstante:
:&lt;math&gt;\hbar\ \stackrel{\mathrm{def}}{=}\ \frac{h}{2\pi} = \,\,\, 1,054\ 571\ 68(18)\times10^{-34}\ \mbox{J}\cdot\mbox{s} \,\,\, = \,\,\, 6,582\ 119\ 15(56) \times10^{-16}\ \mbox{eV}\cdot\mbox{s}&lt;/math&gt;

[[Unikod]] rezerviše kodna mesto U+210E ({{Unicode|ℎ}}) za Plankovu konstantu a U+210F ({{Unicode|ℏ}}) za Dirakovu konstantu.

== Poreklo Plankove konstante ==
:&lt;math&gt; E = h \nu = h \omega /(2 \pi)  = \hbar \omega \ &lt;/math&gt;
:&lt;math&gt;[\hat{p_i}, \hat{x_j}] = -i \hbar \delta_{ij}&lt;/math&gt;

== Upotreba ==
:&lt;math&gt;E = n h \nu \,,\quad n\in\mathbb{N}&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;E = n \hbar \omega \,,\quad n\in\mathbb{N}&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;\begin{matrix}
J^2 = j(j+1) \hbar^2,  &amp; j = 0, 1/2, 1, 3/2, \ldots \\
J_z = m \hbar, \qquad\quad &amp; m = -j, -j+1, \ldots, j\end{matrix}&lt;/math&gt;

Dakle, &lt;math&gt;\hbar&lt;/math&gt; može se da se smatra &quot;kvantom [[moment impulsa|momenta impulsa]]&quot;.

:&lt;math&gt; \Delta x \Delta p \ge \begin{matrix}\frac{1}{2}\end{matrix} \hbar&lt;/math&gt;
&lt;!--
==Redukovana Plankova konstanta - Dirakova konstanta ==
--&gt;
== Veze ==
* [[Elektromagnetno zračenje]]
* [[Prirodne jedinice]]
* [[Šredingerova jednačina]]
* [[Talasno-čestični dualizam]]
* [[Kvantni Halov efekat]]

== Literatura ==
* [http://physics.nist.gov/cgi-bin/cuu/Value?h NIST] link to [[CODATA]] value
* {{Cite book | last = Barrow| first = John D.
 | authorlink = John D. Barrow
 | coauthors = 
 | editor = 
 | others = 
 | title = The Constants of Nature; From Alpha to Omega - The Numbers that Encode the Deepest Secrets of the Universe
 | origdate = 
 | origyear = 
 | origmonth = 
 | url = https://archive.org/details/constantsofnatur0000barr
 | format = 
 | accessdate = 
 | edition = 
 | date = 
 | year = 2002
 | month = 
 | publisher = Pantheon Books
 | location = 
 | language = engleskom
 | isbn = 0-375-42221-8
 | doi =
 | pages = 
 | chapter = 
 | chapterurl = 
 | quote =
 }}

== Vanjske veze ==
* [http://dbhs.wvusd.k12.ca.us/webdocs/Chem-History/Planck-1901/Planck-1901.html Plankov originalni rad iz 1901. (prevod s nemačkog na engleski)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080418002757/http://dbhs.wvusd.k12.ca.us/webdocs/Chem-History/Planck-1901/Planck-1901.html |date=2008-04-18 }}

[[Kategorija:Fundamentalne konstante]]
[[Kategorija:Fizikalne konstante]]</text>
      <sha1>78c4njdtl5d9yvi3xqp61xs5ugmwiui</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ruse</title>
    <ns>0</ns>
    <id>96840</id>
    <revision>
      <id>42669288</id>
      <parentid>42555868</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T14:41:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aca</username>
        <id>108187</id>
      </contributor>
      <comment>+</comment>
      <origin>42669288</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10375" sha1="5r0azf0cop3uuzpj7bv47ap0cykf7if" xml:space="preserve">{{Naselje (HR)
| ime =Ruse
| ime_genitiv =Rusea
| izvorno_ime =&lt;small&gt;Русе&lt;/small&gt;
| translit_jezik1 =
| translit_jezik1_vrsta =
| translit_jezik1_info =
| slika_panorama =Collage-ruse.png
| veličina_slike =300px
| opis_slike     =Dohodno Zdanje, zgrada kazališta

| slika_zastava                = 
| slika_zastava_veličina       =
| slika_pečat                  =
| slika_pečat_veličina         =
| slika_grb                    =Rousse-coat-of-arms.svg
| slika_grb_veličina           =45px
| slika_amblem_prazno          =
| slika_amblem_prazno_veličina =
| slika_amblem_prazno_opis     =

| slika_karta     =
| veličina_karte  =
| opis_karte      =
| slika_karta1    =
| veličina_karte1 =
| opis_karte1     =

| slika_lokacijska_karta_država = Bugarska

| nadimak =
| geslo   =

| širina-stupnjevi =43
| širina-minute    =49
| širina-oznaka    =N
| dužina-stupnjevi =25
| dužina-minute    =57
| dužina-oznaka    =E

| lokacija_ime   =[[Popis država|Država]]
| lokacija_info  ={{flag|Bugarska}}
| lokacija1_ime  =Oblast
| lokacija1_info =Ruse
| lokacija2_ime  =
| lokacija2_info =
| lokacija3_ime  =
| lokacija3_info =

| utemeljenje_ime    =
| utemeljenje_datum  =
| utemeljenje1_ime   =
| utemeljenje1_datum =
| utemeljenje2_ime   =
| utemeljenje2_datum =
| utemeljenje3_ime   =
| utemeljenje3_datum =
| osnivač            =
| nazvan_po          =

| dijelovi       =
| vrsta_dijelova =
| d1-d50

| vrsta_vlasti   =
| vlast_bilješke =
| titula_vođe    =Gradonačelnik
| ime_vođe       =Božidar Jotov
| stranka_vođe   =
| titula_vođe1   =
| ime_vođe1      =
| titula_vođe2   =
| ime_vođe2      =
| titula_vođe3   =
| ime_vođe3      =
| titula_vođe4   =
| ime_vođe4      =

| površina_bilješke =
| površina_ukupna   =
| površina_kopna    =
| površina_vode     =
| postotak_vode     =
| površina_uža      =
| površina_šira     =
| površina_prazno1_ime =
| površina_prazno1     =
| površina_prazno2_ime =
| površina_prazno2     =
| visina            =45
| visina_izvor      =
| visina_max        =
| visina_min        =

| stanovništvo_godina       =[[2008]]
| stanovništvo_bilješke     =
| stanovništvo              =175 058
| stanovništvo_gustoća      =
| stanovništvo_uže          =
| stanovništvo_uže_gustoća  =
| stanovništvo_šire         =
| stanovništvo_šire_gustoća =
| stanovništvo_prazno1_ime  =
| stanovništvo_prazno1      =
| stanovništvo_gustoća_prazno1 =
| stanovništvo_prazno2_ime     =
| stanovništvo_prazno2         =
| stanovništvo_gustoća_prazno2 =

| vremenska_zona     =EEST
| utc_pomak          =+2
| vremenska_zona_DST =
| utc_pomak_DST      =+3
| poštanski_broj     =7000
| pozivni_broj       =082
| gradovi_prijatelji =

| prazno_ime   =
| prazno_info  =
| prazno1_ime  =
| prazno1_info =
| prazno2_ime  =
| prazno2_info =
| prazno3_ime  =
| prazno3_info =
| prazno4_ime  =
| prazno4_info =
| prazno5_ime  =
| prazno5_info =
| prazno6_ime  =
| prazno6_info =

| web_stranica =

| bilješke =

}}
'''Ruse''' ([[bugarski]]: Русе) je peti grad po veličini u [[Bugarska|Bugarskoj]] sa 175 600 stanovnika. Grad se nalazi u sjeveroistočnom dijelu zemlje, na desnoj obali rijeke [[Dunav]]a, nasuprot
[[Rumunjska|rumunjskog]] grada [[Giurgiu (grad)|Giurgiua]]. Udaljen je 300 [[kilometar|km]] od [[Sofija|Sofije]] i 200&amp;nbsp;km. od [[Crno more|Crnomorske obale]]. ''Ruse'' je najznačajnija [[Bugarska]] Dunavska luka, koja je značajan centar trgovine i transporta.

Grad ''Ruse'' je poznat po svojoj [[klasicizam|neobaroknoj]] i [[klasicizam|neorokoko]] arhitekturi sa prijelaza stoljeća ( 19. st. - 20. st. ), koja privlači brojne turiste. ''Most prijateljstva Giurgiu-Ruse'' preko [[Dunav]]a je jedini most u tom dijelu zemlje.

== Historija ==
=== Od antike do srednjeg vijeka ===

Današnji grad ''Ruse'' je nastao iz [[tračani|tračkog]] naselje koje je postojalo od [[3. milenijum pne.|3.]] do [[2. milenijum pne.|2. milenija pne.]] Iskopavanja su otkrila nekoliko slojeva naselja, sugerirajući da je naselje bilo napadnuto od susjednih plemena i pretrpilo neke prirodne katastrofe. Pronađena su svetišta u blizini, sa puno kipića idola boginja plodnosti. Starije ''tračko'' naselje kasnije se razvilo u [[rimsko carstvo|rimski]] vojni i pomorski centar za vrijeme vladavine [[Vespazijan]]a ([[69]]-[[70]] ne.) u sklopu obrambenog sistema duž sjeverne granice rimske provincije [[Mezija|Mezije]]. Rimsko ime naselja, ''Sexaginta Prista'', govori nam da je to ''grad od 60 brodova'' (od [[latinski|latinskog]]: sexaginta - &quot;60&quot; i [[grčki]]: pristis - poseban tip obrambenog broda), čiji su dokovi bili u blizini.
Utvrda ''Sexaginta Prista'' je bila smještena na glavnoj prometnici između ''Singidunuma'' (današnji [[Beograd]]) i Delte [[Dunav]]a, razorena je u [[6. vijek|6. stoljeću]] od [[Avari|Avara]] i [[slaveni|slavenskih]] plemena. [[Mađari|Mađarski]] historičar ''Felix Philipp Kanitz'' je prvi povezao rimsku ''Sexagintu Pristu'' sa Rusem, a braća ''Škorpil'', su kasnijim studijem natpisa, kovanica, grobnicama, i predmetima svakodnevnog života, potvrdili tu tezu.

=== Ruse za Drugog Bugarskog carstva i Otomanskog carstva ===

U [[13. vijek|13. st.]] i [[14. vijek|14. stoljeću]], za vrijeme ''Drugog bugarskog carstva'', utvrđeno naselje ''Rusi'' (zvano i Goljamo Jorgovo; [[bugarski]]: ''Голямо Йоргово''), prvi put se spominje [[1380]], koje je podignuto u blizini ruševina ranijeg rimskog grada. Vremenom je to naselje ojačalo svoju poziciju kao važan trgovački centar sa zemljama na drugoj strani Dunava, sve dok nije potpalo pod [[Otomansko carstvo|Osmansku vlast]] [[1388]]

Za vrijeme otomanske vladavine, grad je razoren [[1595]] iz odmazde poslije neuspjelog pokušaja oslobođenja od strane zajedničke [[Kneževina Velika Vlaška|vlaško]]-[[bugarska|bugarske]] ustaničke vojske na čelu sa ''Mihajlom Hrabrim''. Nakon obnove grada Ruse je prezvan '''Rusçuk''' ([[turski|turska]] riječ za ''malo Ruse''). Ponovno je proširen u veliku utvrdu u [[18. vijek|18. stoljeću]]. Vremenom je postao jedna od najvažnijih [[Otomansko carstvo|otomanskih]] utvrda na Dunavu i upravno središte ''Tuna [[Ajalet|vilajeta]]'', čija se vlast protezala do [[Varna|Varne]], Tulcee, [[Sofija|Sofije]] i [[Niš]]a.

U [[19. vijek|19. st.]] ''Rusčuk'' je postao mjesto intenzivne trgovine između tri carstva, u gradu su otvoreni konzulati [[Austro-Ugarska|Austro-Ugarske]], [[Rusko Carstvo|Rusije]], [[Velika Britanija|Velike Britanije]], [[Francuska|Francuske]] i [[Italija|Italije]]. U gradu su štampane prve novine na [[bugarski jezik|bugarskom jeziku]] - [[Dunav]].

[[Datoteka:Rousse-architecture4-library.jpg|right|thumb|230px|Pokrajinska knjižnica Ljuben Karavelov]]

=== U oslobođenoj Bugarskoj ===

Nakon oslobođenja od otomanske vlasti [[20. februar]] [[1878]], ''Ruse'' je postao jedno od ključnih ekonomskih i kulturnih središta u zemlji, sjedište bugarske brodogradnje. Grad se počeo ubrzano modernizirati, ubrzana je izgradnja grada u srednjoeuropskom duhu, osnivane su mnoge institucije i ustanove. Grad se i ekonomski uzdigao, tako da se to odrazilo i težnjama u gradnji. 
''Sve fasade kuća po glavnim ulicama grad Rusea moraju imati bogate kamene ukrase sa plastičnom dekoracijom'', bio je zahtjev Pravilnika o konstrukcijama privatnih zgrada iz [[1893]] god., izdane od strane ''Općine Ruse''.

Između [[Prvi svjetski rat|Prvog svjetskog rata]] i [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]] nakon što je [[Dobrudža|Južna Dobrudža]] (i grad Ruse ) pripojena [[Rumunjska|Rumunjskoj]], ekonomski značaj grada se smanjio. Smanjio se i broj stanovnika, tako da ''Ruse'' više nije bio drugi po veličini grad u [[Bugarska|Bugarskoj]], već [[Plovdiv]]), a brzo je rasla i [[Varna]]. Mnoge velike kompanije su otišle iz grada kao i svi strani konzulati, osim ruskog.

=== Za vrijeme Drugog svjetskog rata i komunističke vladavine ===

Povratak [[Dobrudža|Južne Dobrudže]] u okvir [[Bugarska|Bugarske]] od septembra [[1940]] povoljno je utjecao na grad. Postao je regionalni centar, i ekonomska aktivnost je oživjela. Nakon gradnje ''Mosta prijateljstva Giurgiu - Ruse'' [[1954]] i brze industrijalizacije, grad je ušao u novu etapu razvoja. Podignuti su pogoni; strojarske, kemijske, i elektro industrije, podignuta je velika luka, i grad je postao univerzitetski centar.
[[Datoteka:Rousse Catholic Eparchy.JPG|left|thumb|230px|Katolička biskupija]]
=== Nakon pada komunizma ===

Tijekom 1990-ih, globalna gospodarska kriza u Bugarskoj pogodila je i ''Ruse''. Većina velikih tvrtki smanjila je proizvodnju ili propala, tako da je porasla nezaposlenost.

To je povećalo emmigraciju i stanovništvo grada se smanjilo. Od [[2000]], traje pozitivna atmosfera i grad polako vraća svoj bivši status.

== Kultura ==

Grad ima dobro razvijen kulturni život, Ruse ima Filharmoniju i Državnu Operu (osnovanu[[1949]]). 
[[Datoteka:Battenberg Palace in Rousse.jpg|right|thumb|230px|Pokrajinski historijski muzej]]

[[Datoteka:Rousse-architecture5.jpg|right|thumb|230px|Tipična arhitektura u gradu]]

U Ruseu je živjela značajna židovska zajednica, sinagoga je podignuta [[1797]] (izgorjela je u požaru [[1810]], umjesto nje podignute su dvije [[1826]] i [[1852]]
&lt;ref name=&quot;Jewish-community&quot;&gt;{{cite web| url = http://www.sefarad.org/publication/lm/035/6.html| title = The Jewish community in Rousse| access-date= 4. ožujka 2007.| author = Teodora Bakardjieva| access-date = 2010-12-07| archive-date = 2009-02-03| archive-url = https://web.archive.org/web/20090203203443/http://www.sefarad.org/publication/lm/035/6.html| dead-url = yes}}&lt;/ref&gt;

== Poznati građani ==
* [[Elias Canetti]], dobitnik [[Nobelova nagrada za književnost|Nobelove nagrade za književnost]] [[1981]]
* ''Albert Aftalion'' (1874.–1956.), Francuski ekonomist i teoretičar ekonomije
* Veselin Topalov, svjetski [[šah]]ovski, prvak [[2005]]-[[2006]] [[FIDE]]
* [[Alemdar Mustafa Paša]] Turski [[Vezir|Veliki vezir]]

== Gradovi prijatelji ==

* {{flag|Rusija}} [[Volgograd]]
* {{flag|Francuska}} Saint-Ouen
* {{flag|Rumunjska}} [[Giurgiu]]
* {{flag|Grčka}} [[Peristeri]]
* {{flag|Kina}} [[Huainan]]

== Reference ==
{{izvori}}

== Vanjske veze ==
* [http://www.ruse-bg.eu/index.php?area=2 Službene stranice grada]

{{Gradovi u Bugarskoj}}

{{Commonscat|Rousse|Ruse}}

[[Kategorija:Gradovi u Bugarskoj]]</text>
      <sha1>5r0azf0cop3uuzpj7bv47ap0cykf7if</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>42669289</id>
      <parentid>42669288</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T14:42:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aca</username>
        <id>108187</id>
      </contributor>
      <comment>+</comment>
      <origin>42669289</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10344" sha1="plqfho9mw35lvp4tlyn8rrpzjm2ovkh" xml:space="preserve">{{Naselje (HR)
| ime =Ruse
| ime_genitiv =Rusea
| izvorno_ime =&lt;small&gt;Русе&lt;/small&gt;
| translit_jezik1 =
| translit_jezik1_vrsta =
| translit_jezik1_info =
| slika_panorama =Collage-ruse.png
| veličina_slike =300px
| opis_slike     =Dohodno Zdanje, zgrada kazališta

| slika_zastava                = 
| slika_zastava_veličina       =
| slika_pečat                  =
| slika_pečat_veličina         =
| slika_grb                    =Rousse-coat-of-arms.svg
| slika_grb_veličina           =45px
| slika_amblem_prazno          =
| slika_amblem_prazno_veličina =
| slika_amblem_prazno_opis     =

| slika_karta     =
| veličina_karte  =
| opis_karte      =
| slika_karta1    =
| veličina_karte1 =
| opis_karte1     =

| slika_lokacijska_karta_država = Bugarska

| nadimak =
| geslo   =

| širina-stupnjevi =43
| širina-minute    =49
| širina-oznaka    =N
| dužina-stupnjevi =25
| dužina-minute    =57
| dužina-oznaka    =E

| lokacija_ime   =[[Popis država|Država]]
| lokacija_info  ={{flag|Bugarska}}
| lokacija1_ime  =Oblast
| lokacija1_info =Ruse
| lokacija2_ime  =
| lokacija2_info =
| lokacija3_ime  =
| lokacija3_info =

| utemeljenje_ime    =
| utemeljenje_datum  =
| utemeljenje1_ime   =
| utemeljenje1_datum =
| utemeljenje2_ime   =
| utemeljenje2_datum =
| utemeljenje3_ime   =
| utemeljenje3_datum =
| osnivač            =
| nazvan_po          =

| dijelovi       =
| vrsta_dijelova =
| d1-d50

| vrsta_vlasti   =
| vlast_bilješke =
| titula_vođe    =Gradonačelnik
| ime_vođe       =Božidar Jotov
| stranka_vođe   =
| titula_vođe1   =
| ime_vođe1      =
| titula_vođe2   =
| ime_vođe2      =
| titula_vođe3   =
| ime_vođe3      =
| titula_vođe4   =
| ime_vođe4      =

| površina_bilješke =
| površina_ukupna   =
| površina_kopna    =
| površina_vode     =
| postotak_vode     =
| površina_uža      =
| površina_šira     =
| površina_prazno1_ime =
| površina_prazno1     =
| površina_prazno2_ime =
| površina_prazno2     =
| visina            =45
| visina_izvor      =
| visina_max        =
| visina_min        =

| stanovništvo_godina       =[[2008]]
| stanovništvo_bilješke     =
| stanovništvo              =175 058
| stanovništvo_gustoća      =
| stanovništvo_uže          =
| stanovništvo_uže_gustoća  =
| stanovništvo_šire         =
| stanovništvo_šire_gustoća =
| stanovništvo_prazno1_ime  =
| stanovništvo_prazno1      =
| stanovništvo_gustoća_prazno1 =
| stanovništvo_prazno2_ime     =
| stanovništvo_prazno2         =
| stanovništvo_gustoća_prazno2 =

| vremenska_zona     =EEST
| utc_pomak          =+2
| vremenska_zona_DST =
| utc_pomak_DST      =+3
| poštanski_broj     =7000
| pozivni_broj       =082
| gradovi_prijatelji =

| prazno_ime   =
| prazno_info  =
| prazno1_ime  =
| prazno1_info =
| prazno2_ime  =
| prazno2_info =
| prazno3_ime  =
| prazno3_info =
| prazno4_ime  =
| prazno4_info =
| prazno5_ime  =
| prazno5_info =
| prazno6_ime  =
| prazno6_info =

| web_stranica =

| bilješke =

}}
'''Ruse''' ([[bugarski]]: Русе) je peti grad po veličini u [[Bugarska|Bugarskoj]] sa 175 600 stanovnika. Grad se nalazi u sjeveroistočnom dijelu zemlje, na desnoj obali rijeke [[Dunav]]a, nasuprot
[[Rumunjska|rumunjskog]] grada [[Giurgiu (grad)|Giurgiua]]. Udaljen je 300 [[kilometar|km]] od [[Sofija|Sofije]] i 200&amp;nbsp;km. od [[Crno more|Crnomorske obale]]. ''Ruse'' je najznačajnija [[Bugarska]] Dunavska luka, koja je značajan centar trgovine i transporta.

Grad ''Ruse'' je poznat po svojoj [[klasicizam|neobaroknoj]] i [[klasicizam|neorokoko]] arhitekturi sa prijelaza stoljeća ( 19. st. - 20. st. ), koja privlači brojne turiste. ''Most prijateljstva Giurgiu-Ruse'' preko [[Dunav]]a je jedini most u tom dijelu zemlje.

== Historija ==
=== Od antike do srednjeg vijeka ===

Današnji grad ''Ruse'' je nastao iz [[tračani|tračkog]] naselje koje je postojalo od [[3. milenijum pne.|3.]] do [[2. milenijum pne.|2. milenija pne.]] Iskopavanja su otkrila nekoliko slojeva naselja, sugerirajući da je naselje bilo napadnuto od susjednih plemena i pretrpilo neke prirodne katastrofe. Pronađena su svetišta u blizini, sa puno kipića idola boginja plodnosti. Starije ''tračko'' naselje kasnije se razvilo u [[rimsko carstvo|rimski]] vojni i pomorski centar za vrijeme vladavine [[Vespazijan]]a ([[69]]-[[70]] ne.) u sklopu obrambenog sistema duž sjeverne granice rimske provincije [[Mezija|Mezije]]. Rimsko ime naselja, ''Sexaginta Prista'', govori nam da je to ''grad od 60 brodova'' (od [[latinski|latinskog]]: sexaginta - &quot;60&quot; i [[grčki]]: pristis - poseban tip obrambenog broda), čiji su dokovi bili u blizini.
Utvrda ''Sexaginta Prista'' je bila smještena na glavnoj prometnici između ''Singidunuma'' (današnji [[Beograd]]) i Delte [[Dunav]]a, razorena je u [[6. vijek|6. stoljeću]] od [[Avari|Avara]] i [[slaveni|slavenskih]] plemena. [[Mađari|Mađarski]] historičar ''Felix Philipp Kanitz'' je prvi povezao rimsku ''Sexagintu Pristu'' sa Rusem, a braća ''Škorpil'', su kasnijim studijem natpisa, kovanica, grobnicama, i predmetima svakodnevnog života, potvrdili tu tezu.

=== Ruse za Drugog Bugarskog carstva i Otomanskog carstva ===

U [[13. vijek|13. st.]] i [[14. vijek|14. stoljeću]], za vrijeme ''Drugog bugarskog carstva'', utvrđeno naselje ''Rusi'' (zvano i Goljamo Jorgovo; [[bugarski]]: ''Голямо Йоргово''), prvi put se spominje [[1380]], koje je podignuto u blizini ruševina ranijeg rimskog grada. Vremenom je to naselje ojačalo svoju poziciju kao važan trgovački centar sa zemljama na drugoj strani Dunava, sve dok nije potpalo pod [[Otomansko carstvo|Osmansku vlast]] [[1388]]

Za vrijeme otomanske vladavine, grad je razoren [[1595]] iz odmazde poslije neuspjelog pokušaja oslobođenja od strane zajedničke [[Kneževina Velika Vlaška|vlaško]]-[[bugarska|bugarske]] ustaničke vojske na čelu sa ''Mihajlom Hrabrim''. Nakon obnove grada Ruse je prezvan '''Rusçuk''' ([[turski|turska]] riječ za ''malo Ruse''). Ponovno je proširen u veliku utvrdu u [[18. vijek|18. stoljeću]]. Vremenom je postao jedna od najvažnijih [[Otomansko carstvo|otomanskih]] utvrda na Dunavu i upravno središte ''Tuna [[Ajalet|vilajeta]]'', čija se vlast protezala do [[Varna|Varne]], Tulcee, [[Sofija|Sofije]] i [[Niš]]a.

U [[19. vijek|19. st.]] ''Rusčuk'' je postao mjesto intenzivne trgovine između tri carstva, u gradu su otvoreni konzulati [[Austro-Ugarska|Austro-Ugarske]], [[Rusko Carstvo|Rusije]], [[Velika Britanija|Velike Britanije]], [[Francuska|Francuske]] i [[Italija|Italije]]. U gradu su štampane prve novine na [[bugarski jezik|bugarskom jeziku]] - [[Dunav]].

[[Datoteka:Rousse-architecture4-library.jpg|right|thumb|230px|Pokrajinska knjižnica Ljuben Karavelov]]

=== U oslobođenoj Bugarskoj ===

Nakon oslobođenja od otomanske vlasti [[20. februar]] [[1878]], ''Ruse'' je postao jedno od ključnih ekonomskih i kulturnih središta u zemlji, sjedište bugarske brodogradnje. Grad se počeo ubrzano modernizirati, ubrzana je izgradnja grada u srednjoeuropskom duhu, osnivane su mnoge institucije i ustanove. Grad se i ekonomski uzdigao, tako da se to odrazilo i težnjama u gradnji. 
''Sve fasade kuća po glavnim ulicama grad Rusea moraju imati bogate kamene ukrase sa plastičnom dekoracijom'', bio je zahtjev Pravilnika o konstrukcijama privatnih zgrada iz [[1893]] god., izdane od strane ''Općine Ruse''.

Između [[Prvi svjetski rat|Prvog svjetskog rata]] i [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]] nakon što je [[Dobrudža|Južna Dobrudža]] (i grad Ruse ) pripojena [[Rumunjska|Rumunjskoj]], ekonomski značaj grada se smanjio. Smanjio se i broj stanovnika, tako da ''Ruse'' više nije bio drugi po veličini grad u [[Bugarska|Bugarskoj]], već [[Plovdiv]]), a brzo je rasla i [[Varna]]. Mnoge velike kompanije su otišle iz grada kao i svi strani konzulati, osim ruskog.

=== Za vrijeme Drugog svjetskog rata i komunističke vladavine ===

Povratak [[Dobrudža|Južne Dobrudže]] u okvir [[Bugarska|Bugarske]] od septembra [[1940]] povoljno je utjecao na grad. Postao je regionalni centar, i ekonomska aktivnost je oživjela. Nakon gradnje ''Mosta prijateljstva Giurgiu - Ruse'' [[1954]] i brze industrijalizacije, grad je ušao u novu etapu razvoja. Podignuti su pogoni; strojarske, kemijske, i elektro industrije, podignuta je velika luka, i grad je postao univerzitetski centar.
[[Datoteka:Rousse Catholic Eparchy.JPG|left|thumb|230px|Katolička biskupija]]
=== Nakon pada komunizma ===

Tijekom 1990-ih, globalna gospodarska kriza u Bugarskoj pogodila je i ''Ruse''. Većina velikih tvrtki smanjila je proizvodnju ili propala, tako da je porasla nezaposlenost.

To je povećalo emmigraciju i stanovništvo grada se smanjilo. Od [[2000]], traje pozitivna atmosfera i grad polako vraća svoj bivši status.

== Kultura ==

Grad ima dobro razvijen kulturni život, Ruse ima Filharmoniju i Državnu Operu (osnovanu[[1949]]). 
[[Datoteka:Battenberg Palace in Rousse.jpg|right|thumb|230px|Pokrajinski historijski muzej]]

[[Datoteka:Rousse-architecture5.jpg|right|thumb|230px|Tipična arhitektura u gradu]]

U Ruseu je živjela značajna židovska zajednica, sinagoga je podignuta [[1797]] (izgorjela je u požaru [[1810]], umjesto nje podignute su dvije [[1826]] i [[1852]]
&lt;ref name=&quot;Jewish-community&quot;&gt;{{cite web| url = http://www.sefarad.org/publication/lm/035/6.html| title = The Jewish community in Rousse| author = Teodora Bakardjieva| access-date = 2010-12-07| archive-date = 2009-02-03| archive-url = https://web.archive.org/web/20090203203443/http://www.sefarad.org/publication/lm/035/6.html| dead-url = yes}}&lt;/ref&gt;

== Poznati građani ==
* [[Elias Canetti]], dobitnik [[Nobelova nagrada za književnost|Nobelove nagrade za književnost]] [[1981]]
* ''Albert Aftalion'' (1874.–1956.), Francuski ekonomist i teoretičar ekonomije
* Veselin Topalov, svjetski [[šah]]ovski, prvak [[2005]]-[[2006]] [[FIDE]]
* [[Alemdar Mustafa Paša]] Turski [[Vezir|Veliki vezir]]

== Gradovi prijatelji ==

* {{flag|Rusija}} [[Volgograd]]
* {{flag|Francuska}} Saint-Ouen
* {{flag|Rumunjska}} [[Giurgiu]]
* {{flag|Grčka}} [[Peristeri]]
* {{flag|Kina}} [[Huainan]]

== Reference ==
{{izvori}}

== Vanjske veze ==
* [http://www.ruse-bg.eu/index.php?area=2 Službene stranice grada]

{{Gradovi u Bugarskoj}}

{{Commonscat|Rousse|Ruse}}

[[Kategorija:Gradovi u Bugarskoj]]</text>
      <sha1>plqfho9mw35lvp4tlyn8rrpzjm2ovkh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Šablon:Branden ProteinStructure2nd</title>
    <ns>10</ns>
    <id>97846</id>
    <revision>
      <id>42669331</id>
      <parentid>632162</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T16:36:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aca</username>
        <id>108187</id>
      </contributor>
      <comment>-</comment>
      <origin>42669331</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="466" sha1="ngw65l9kwbtt8fxwldy35elly9a5yty" xml:space="preserve">{{cite book |author=Branden C, Tooze J. |editor= |others= |title=Introduction to Protein Structure |origdate= |origyear= |origmonth= |url=http://www.garlandscience.com/textbooks/0815323042.asp?type=reviews |format= |edition= |date= |year= |month= |publisher=Garland Publishing |location=New York, NY |language= |id=ISBN: 0-8153-2305-0 |doi = |pages= |chapter= |chapterurl= |quote = }}&lt;noinclude&gt;[[Kategorija:Hemijski šabloni za literaturu|{{PAGENAME}}]]&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ngw65l9kwbtt8fxwldy35elly9a5yty</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wade-Giles</title>
    <ns>0</ns>
    <id>98244</id>
    <revision>
      <id>42669381</id>
      <parentid>42643927</parentid>
      <timestamp>2026-08-08T00:39:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aca</username>
        <id>108187</id>
      </contributor>
      <comment>+</comment>
      <origin>42669381</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13210" sha1="h0avkz2a35d58wfjzn9jprqucpel7wq" xml:space="preserve">'''Vejd-Džajls''' ({{zh|s=威妥玛拼音 / 韦氏拼音|t=威妥瑪拼音 / 韋氏拼音|p=wēituǒmǎ pīnyīn|}}), je sistem [[romanizacija|romanizacije]] (fonetska zapis i [[transkripcija i transliteracija|transkripcija]]) za [[mandarinski kineski jezik]] korišćen u [[Peking]]u. Vejd-Džajls se razvio iz sistema koji je stvorio [[Tomas Fransis Vejd]] sredinom 19. veka, a uredio ga je [[Herbert Džajls]]a u [[kineski jezik|kineski]]-[[engleski jezik|engleski]] [[rječnik|rečniku]] iz 1892.

Vejd-Džajls je bio glavni sistem transkripcije u svetu koji govori engleski za većinu 20. veka, koristio se u nekoliko standardnih knjiga i referenca i svim knjigama o Kini objavljena pre 1979.&lt;ref&gt;{{cite book |last= Krieger|first=Larry S. |authorlink= |coauthors=Kenneth Neill, Dr. Edward Reynolds |editor= |others= |title=World History; Perspectives on the Past |origdate= |origyear= |origmonth= |url=https://archive.org/details/worldhistorypers00krie|format= |accessdate= |edition= |date= |year= 1997|month= |publisher=D.C. Heath and Company |location=Illinois |isbn=0-669-40533-7 |oclc= |doi= |id= |pages= p. 82|chapter=ch. 4 |chapterurl= |quote=This book uses the traditional system for writing Chinese names, sometimes called the Wade-Giles system. This system is used in many standard reference books and in all books on China published before 1979.}}&lt;/ref&gt; Sistem je zamijenilo romanizacije iz [[Nanđing]]a koji su bili u opštoj upotrebi do kasno u 19. veku. Danas ga je skoro u potpunosti zamenio [[pinyin|pinjin]], ali delovi, naročito imena pojedinaca i pojedinih gradova su ostali u upotrebi u [[Republika Kina|Republici Kini]] ([[Tajvan]]).

== Historija ==
Vejd-Džajls je razvijen od strane [[Tomas Fransis Vejd]] koji je bio britanski ambasador u Kini i kineski naučnik koji je bio prvi profesor kineskog u [[Kembridžskom univerzitetu]]. Vejd je objavio prvi kineski udžbenik na engleskom 1867. godine. [[Herbert Alen Džajls]] je dalje razvio sistem 1912. koji je britanski diplomata u Kini.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://polaris.gseis.ucla.edu/skozerow/wadegiles.htm |title=Chinese Language Transliteration Systems -- Wade-Giles |publisher=UCLA film and television archive |accessdate=04. 08. 2007. |archive-date=2007-01-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070128065433/http://polaris.gseis.ucla.edu/skozerow/wadegiles.htm |dead-url=yes }} (Veb arhiva)&lt;/ref&gt;

Sistem Vejd-Džajls je bio namenjen da prepiše kineske reči za kineske stručnjake. To je dovelo do opšteg osećaja da je sistem ne-intuitivan za nestručnjake, i nije mnogo korisno za podučavanje kineskog [[izgovor]]a.

[[Republika Kina]] ([[Tajvan]]) je koristila Vejd-Džajls decenijama kao činjenički standard, postojeće uz nekoliko službenih, ali neprimetnih [[romanizacija]] kao što su u sukcesiji: [[Gwoyeu Romatzyh|Gvoji Romadzi]] (1928), [[MFS 2]] (1986), i [[tongyong Pinyin|tongjong pinjin]] (2000). Tajvanska imena mesta su gotovo još uvek napisani u Vejd-Džajlsu, i mnogi [[američki Kinezi]] i [[Kanađani]] pišu svoja kineska imena u Vejd-Džajlsu.

[[Pinyin|Hanju pinjin]] je službeni i najviše korišten sistem u [[Narodna Republika Kina|Narodnoj Republici Kini]]. U [[Singapur]]u, pinjin se uči u nacionalnim školama i naširoko se koristi u službenim dokumentima, iako je vlada obrnula zahtev da ljudi registruju kineska imena u pinjinu. Vejd-Džajls i pinjin zapisi za Tajvanska imena mesta i reči dugo prihvaćene na engleskom jeziku se još uvek koriste u tekstovima na engleskom jeziku u obim zemljama.

== Tehnička gledišta ==

=== Jedan simbol-više zvuka ===
Čest prigovor o Vejd-Džajlsovom sistemu je zastupljenost [[dah (fonetika)|daha]] u [[ploziv]]ima sa apostrofima: ''{{jez|zh-Latn|p, p', t, t', k, k', ch, ch'}}''. Međutim, korišćenje apostrofa čuva ''{{lang|zh-Latn|b, d, g}}'', i ''j'' za romanizaciju [[govorni kineski jezik|kineskih jezika]] koji ima [[zvuk (fonetika)|zvučnih]] suglasnika, kao što je [[šangajski jezik]] (koji ima ceo skup zvučnih suglasnika) i [[tajvanski jezik]] ({{lang|zh-Latn|Hō-ló-oē}}) čiji sistem [[Pe̍h-ōe-jī]] (POJ, često zvan misinarska romanizacija) je slična Vejd-Džajlsu. POJ, [[Leg romanizacija]], [[uprošćen Vejd]], i [[EFEO kineska transkripcija]] upotrebljavaju slovo ''{{lang|zh-Latn|h}}'' umjesto apostrofe da prikažu dah (ovo je slično natpisom &lt;sup&gt;h&lt;/sup&gt; upotrebljivan u [[Pomoć:IPA|IPA]]). Konvencija o apostrofi ili &quot;h&quot; za označavanje daha u suglasniku je takođe pronađena u romanizaciji drugih azijskih jezika, kao što je [[MekKun-Rejšauer]] za [[korejski jezik]] i [[ISO 11940]] za [[tajski jezik]].

Ljudi koji nisu upoznati sa Vejd-Džajlsovom često ignorišu apostrofe, čak ih ostavljaju tokom kopiranja tekstova, nesvesni da oni predstavljaju važnu informaciju. Hanju pinjin rešava ovaj problem upotrebljavajući slova latinice koje se koriste za izraz zvučnih ploziva, nepotrebni u mandarinskom, koji predstavljaju suglasnike bez daha: ''{{jez|zh-Latn|b, p, d, t, g, k, j, q, zh, ch.}}''

Delimično zbog popularne propusti apostrofe, četiri zvuka zastupljeni u hanja pinjinu ''j, q, zh'', i ''ch'' svi postaju ''{{lang|zh-Latn|ch}}'' u mnogim knjigama i ličnim imenima. Međutim, ako su svi [[dijakritički znak]]ovi sačuvani, sistem otkriva skladnost koja nema preklapanja:
* Ne-[[retrofleks]]ni ''{{lang|zh-Latn|ch}}'' (pinjinsko ''{{lang|zh-Latn|j}}'') i ''{{lang|zh-Latn|ch'}}'' (pinjinsko ''{{lang|zh-Latn|q}}'') su uvijek prije ''{{lang|zh-Latn|i}}'' ili ''{{lang|zh-Latn|ü}}''.
* [[Retrofleks]]ni ''ch'' (pinjinsko ''zh'') i ''{{lang|zh-Latn|ch'}}'' (pinjinsko ''ch'') su uvijek prije ''{{lang|zh-Latn|a}}'', ''{{lang|zh-Latn|e}}'', ''{{lang|zh-Latn|ih}}'', ''{{lang|zh-Latn|o}}'', ili ''{{lang|zh-Latn|u}}''.

Još više, Vejd koristi ''{{lang|zh-Latn|lo}}'' za tri različita zvuka (''le'', ''luo'', i ''lo'' u pinjinu); ''jo'' za dva (''re'' i ''ruo''); i ''no'' za dva (''ne'' i ''nuo'').

=== Jedan zvuk-više simbola ===
Neki zvuci su predstavljeni pomoću istim slovima, ponekad, ponekad jedan zvuk je zastupljena pomoću nekoliko kompleta slova. Postoji dve verzije Vejd-Džajls romanizacije za svaki slog pinjina ''{{lang|zh-Latn|zi}}'', ''{{lang|zh-Latn|ci}}'', i ''{{lang|zh-Latn|si}}''.
* Starija verzija piše ''{{lang|zh-Latn|tsû}}'', ''{{lang|zh-Latn|ts'û}}'', i ''{{lang|zh-Latn|ssû}}''
* Nova verzija piše:
** ''{{lang|zh-Latn|tzu}}'' za ''{{lang|zh-Latn|tsû}}'', ali još uvek ostaje ''{{lang|zh-Latn|ts-}}'' prije ostalih samoglasnika, kao što je ''{{lang|zh-Latn|tsung}}'' za pinjinsko ''{{lang|zh-Latn|zong}}''.
** ''{{lang|zh-Latn|tz'u}}'' za ''{{lang|zh-Latn|ts'û}}'', ali ostaje ''{{lang|zh-Latn|ts'-}}'' prije ostalih samoglasnika.
** ''{{lang|zh-Latn|szu}}'' ili ''{{lang|zh-Latn|ssu}}'' za ''{{lang|zh-Latn|ssû}}'', ali je ''{{lang|zh-Latn|s-}}'' prije ostalih samoglasnika. Uočite, nije ''{{lang|zh-Latn|ss-}}''.

=== Preciznost sa praznim rimom ===
Sa druge strane, Vejd-Džajls pokazuje preciznost koja nije pronađena u drugim poznatim romanizacijama u odnosu na prikazivanje dve vrste prazne [[rima sloga|rime sloga]] ({{jez-kin-tup|u=空韵|t=空韻|p=kōngyùn}}):
* ''{{lang|zh-Latn|-u}}'' (ranije ''{{lang|zh-Latn|û}}'') posle [[sibilant]]a ''{{lang|zh-Latn|tz}}'', ''{{lang|zh-Latn|tz'}}'', i ''{{lang|zh-Latn|s}}'' (pinjinsko: ''{{lang|zh-Latn|z}}'', ''{{lang|zh-Latn|c}}'', i ''{{lang|zh-Latn|s}}'').
* ''{{lang|zh-Latn|-ih}}'' posle [[retrofleks]]a ''{{lang|zh-Latn|ch}}'', ''{{lang|zh-Latn|ch'}}'', ''{{lang|zh-Latn|sh}}'', i ''{{lang|zh-Latn|j}}'' (pinjinsko: ''{{lang|zh-Latn|zh}}'', ''{{lang|zh-Latn|ch}}'', ''{{lang|zh-Latn|sh}}'', i ''{{lang|zh-Latn|r}}'').
Ovi prazni rimovi su napisani kao ''{{lang|zh-Latn|-i}}'' u [[pinyin|hanju pinjinu]] (i tako nerazvrsljiv od pravog ''{{lang|zh-Latn|i}}'' kao u ''{{lang|zh-Latn|li}}''), i svi pisani kao ''{{lang|zh-Latn|-ih}}'' u [[tongyong Pinyin|tongjong pinjinu]]. [[Džujin]], jer nije romanizacija, ne zahteva reprezentaciju praznog rima.

=== Uzajamnje ''{{lang|zh-Latn|uo}}'' i ''{{lang|zh-Latn|e}}'' sa ''{{lang|zh-Latn|o}}'' ===
Šta je izgovoreno kao [[poluzatvoreni srednji nezaobljeni samoglasnik]] je pisano obično kao ''{{lang|zh-Latn|-e}}'', kao u [[pinyin|pinjinu]], ali i ponekad kao ''{{lang|zh-Latn|-o}}''. Ovaj samoglasnik u odvojenom slogu je napisan kao ''{{lang|zh-Latn|o}}'' ili ''{{lang|zh-Latn|ê}}''. Kada se u slogu, piše se ''{{lang|zh-Latn|e}}'', osim kada prethodi ''{{lang|zh-Latn|k}}'', ''{{lang|zh-Latn|k'o}}'', i ''{{lang|zh-Latn|h}}'', kada je ''{{lang|zh-Latn|o}}''.

Šta je zapravo izgovoreno kao ''{{lang|zh-Latn|-uo}}'' je gotovo uvek pisano kao ''{{lang|zh-Latn|o}}'' u Vejd-Džajlsu, osim ''{{lang|zh-Latn|shuo}}'' i tri sloga ''{{lang|zh-Latn|kuo}}''-a, ''{{lang|zh-Latn|k'uo}}'' i ''{{lang|zh-Latn|huo}}'', koji već imaju duplikate ''{{lang|zh-Latn|ko}}'', ''{{lang|zh-Latn|k'o}}'', i ''{{lang|zh-Latn|ho}}'' predstavljaju pinjin ''{{lang|zh-Latn|ge}}'', ''{{lang|zh-Latn|ke}}'', i ''{{lang|zh-Latn|he}}''.

=== Interpunkcije ===
Osim toga [[apostrof]]i se koriste za razlikovanje [[#jedan simbol-više zvuka|više zvuka za jedno latiničko slovo]], Vejd-Džajls koristi [[spojnica (interpunkcija)|spojnice]] da odvoji [[slog]]ove unutar [[riječ|reči]], dok pinjin samo koristi apostrofe za odvajanje neshvatljive slogove. Originalno u svom rečniku, Džajls je koristio leve apostrofe (&lt;font face=&quot;Times New Roman&quot;&gt;‘&lt;/font&gt;) dosledno. Takva orijentacija je bila u kineskim radovima do 1950-ih i 60-ih, kada se počelo da se postepeno zamenjuje desni apostrofi (&lt;font face=&quot;Times New Roman&quot;&gt;’&lt;/font&gt;) u akademskoj literaturi. On-line publikacija gotovo stalno koristiti obične apostrofe ('). Apostrofi su u potpunosti zanemarene u Tajvanskim pasošima, stoga njihove izostavljenosti u imenima [[prekomorski Kinezi|prekomorskih Kineza]].

Ako je slog nije prvi u reči, svoje prvo slovo nije [[majuskula|veliko slovo]], čak i ako je [[vlastita imenica]]. Korištenje apostrofa, spojnica, i velikih slova često se ne posmatra u imenima mesta i ličnim imenima. Na primer, većina prekomorskih kineza od [[Tajvan]]skog porekla pišu [[prvo ime]] kao &quot;Tai Lun&quot; ili &quot;Tai-Lun&quot;, dok Vejd-Džajls zapravo piše &quot;Tai-Lun&quot;. Problemi kapitalizacija proizlazi delom zbog pasoša NR Kine zato što pišu velikim slovom sva imena vlasnika (uz fotografiju). Takođe je zbog nesporazuma koji je drugi slog je [[srednjeg imena]]. (Vidi [[kinesko ime]])

Vejd-Džajls koristi natpis brojeva da pokaže [[tona (tonski jezik)|ton]] i službeni pinjin koristi dijakritike. Tonske oznake su zanemarene osim u [[udžbenik|udžbenicima]].

=== Usporedba sa pinjinom ===
* Vejd-Džajls upotrebljuje [[francuski jezik|francuski]] ''{{lang|fr|j}}'' da predstavlja sjeverni izgovor kao što je danas predstavljen kao ''{{lang|zh-Latn|r}}'' u pinjinu.
* ''{{lang|zh-Latn|Ü}}'' uvijek ima [[trema (dijakritik)|tremu]] iznad, a pinjin koristi ga samo u slučajevima ''{{lang|zh-Latn|nü}}'' i ''{{lang|zh-Latn|lü}}'', a ostavlja ga u ''{{lang|zh-Latn|-ue}}'', ''{{lang|zh-Latn|ju-}}'', ''{{lang|zh-Latn|qu-}}'', ''{{lang|zh-Latn|xu-}}'', ''{{lang|zh-Latn|-uan}}'' i ''{{lang|zh-Latn|yu-}}'' kao pojednostavljenost zbog toga što [[u]] ne može se pojaviti u tim pozicijama. Zato što ''{{lang|zh-Latn|yü}}'' (kao {{lang|zh|玉}} „žad“) mora imati tremu u Vejd-Džajls, ''{{jez|zh-Latn|yu}}'' bez treme je oslobođen da se upotrebi za ono što odgovara ''{{lang|zh-Latn|you}}'' ({{lang|zh|有}}) u pinjinu.
* Pinjin skupina [[samoglasnik]]a ''{{lang|zh-Latn|ong}}'' je ''{{lang|zh-Latn|ung}}'' u Vejd-Džajlsu. (Uporedi ''[[Kang Fu]]'' prema ''Gong Fu'' kao primjer.)
* Posle suglasnika, skup samoglasnika u oba sistema Vejd-Džajls i pinjin ''{{lang|zh-Latn|uei}}'' je napisano ''{{lang|zh-Latn|ui}}''. Takođe, obe romanizacije upotrebljavaju ''{{lang|zh-Latn|iu}}'' i ''{{lang|zh-Latn|un}}'' umjesto potpune slogove: ''{{lang|zh-Latn|iou}}'' i ''{{lang|zh-Latn|uen}}''.
* Samo ''{{lang|zh-Latn|i}}'' nikada nije prethođen slovom ''{{lang|zh-Latn|y}}'' (naše j), kao u pinjinu. Jedin izuzetak je u [[ime mjesta|imenima mjesta]], koji su bez spojnice, tako bez ''{{lang|zh-Latn|y}}'', dvosmislenosti u slogu moglo bi nastati.
* Samostalni slog ''[[eh]]'' je pisan: ''{{lang|zh-Latn|ê}}'', kao u pinjinu. ([[Šva]] je takođe povremeno pisano kao ''{{lang|zh-Latn|ê}}'') Ali za razliku od pinjina, koji koristi ''{{lang|zh-Latn|-e}}'' ako ima suglasnik koji prethodi zvuk, Vejd-Džajls koristi ''{{lang|zh-Latn|-eh}}''. (Vidi [[cirkumfleks]])
* Osim što se koristi kao [[šva]], ''{{lang|zh-Latn|ê}}'' takođe predstavlja pinjinovo ''{{lang|zh-Latn|er}}'' kao u ''{{lang|zh-Latn|êrh}}''.

=== Usporedba ===
{{Pinjintabela}}

Napomena: Hanju pinjin neutralni ton se piše ostavljajući slog bez dijakritičkih znaka. Tongjong pinjin umjesto ima mali okrug koji je napisan preko samoglasnika.

== Uticaji ==
[[Kineski poštanski sistem romanizacije]] je na osnovu Vejd-Džajls, ali uključuju broj izuzetaka koje idu preko sistematskih pravila.

== Povezano ==
* [[Pojednostavljen Vejd]]
* [[Ćirilizacija kineskog iz Vejd-Džajlsa]]
* [[Leg romanizacija]]

== Reference ==
{{reflist}}

[[Kategorija:Kineska latinizacija]]</text>
      <sha1>h0avkz2a35d58wfjzn9jprqucpel7wq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Srpska Despotovina</title>
    <ns>0</ns>
    <id>99974</id>
    <revision>
      <id>42669384</id>
      <parentid>42134328</parentid>
      <timestamp>2026-08-08T00:42:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aca</username>
        <id>108187</id>
      </contributor>
      <comment>+</comment>
      <origin>42669384</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11858" sha1="74y3zeen5yvkg84zrb0hkfpkbeosr4x" xml:space="preserve">== Nastanak Despotovine ==
Posledice [[Bitka na Kosovu|bitke na Kosovu]] bile su velike i teške po [[Moravska Srbija|srpsku srednjovekovnu kneževinu]].&lt;ref name=&quot;Stanoje Stanojević&quot;&gt;{{cite book
 | last = -{Stanojević}-
 | first = -{Stanoje}-
 | authorlink = 
 | coauthors = 
 | editor = 
 | others = 
 | title = -{Istorija srpskoga naroda}-
 | origdate = 
 | origyear = 1910.
 | origmonth = 
 | url = 
 | format =
 | accessdate = 
 | edition = 
 | date = 
 | year = 2008.
 | month = 
 | publisher = -{Logos art}-
 | location = -{Beograd}-
 | language = srpskom jeziku
 | isbn = 978-86-7360-097-0
 | doi =
 | pages = str. 161-165
 | chapter = -{VIII}- -{Borba srpskoga naroda s Turcima}-
 | chapterurl = 
 | quote = -{''Posledice bitke na Kosovu, koja se od svih događaja u srpskoj istoriji najviše urezala u narodnu pamet i koju je narodna tradicija najviše i najbolje obradila, bile su velike i teške... Pad Bugarske i stalno prodiranje turskih četa u Bosnu, Vlašku - gde je Bajazit razbio vojvodu Mirču u bitki na Rovinama (10. oktobra 1394. god.), u kojoj je poginuo Kraljević Marko - i Ugarsku nagnalo je Žigmunda na energičnu akciju protiv Turaka.''}-
 }}&lt;/ref&gt; Najteže su bili pogođeni naslednici paloga [[Knez Lazar Hrebeljanović|kneza Lazara]], udovica [[kneginja Milica|Milica]] i maloletni sinovi [[Stefan Lazarević|Stefan]] i [[Vuk Lazarević|Vuk]].&lt;ref name=&quot;Sima Ćirković&quot;&gt;{{cite book
 | last = -{Ćirković}-
 | first = -{Sima}-
 | authorlink = 
 | coauthors = 
 | editor = 
 | others = 
 | title = -{Srbi u srednjem veku}-
 | origdate = 
 | origyear = 
 | origmonth = 
 | url = 
 | format =
 | accessdate = 
 | edition = 
 | date = 
 | year = 2005.
 | month = 
 | publisher = -{Idea}-
 | location = -{Beograd}-
 | language = srpskom jeziku
 | isbn = 86-7547-072-X
 | doi =
 | pages = str. 186-187
 | chapter = -{Vraćanje korenima}-
 | chapterurl = 
 | quote = -{''Najteže su bili pogođeni Lazarevi naslednici, udova Milica i maloletni sinovi Stefan i Vuk... Pritisnuti od [[Žigmund Luksemburški|kralja Žigmunda]], morali su prihvatiti vazalske obaveze i Lazarev sin je vojničko iskustvo sticao učestvujući u pohodima Bajazita, ubice svog oca. Pratio ga je u Maloj Aziji, gde je potčinjavao pobunjene emire, zatim u evropskim pohodima, gde je širio krug vazala, a u isto vreme vazalske zemlje pretvarao u osmanske provincije: 1393. pala je Trnovska Bugarska, pa su usledili zaleti preko Dunava u Vlašku (1394, 1395)... Tadašnji osmanlijski osvajački zamah nisu zaustavili ni otpor vazala, ni pomoć zapadnih hrišćanskih država, ni krstaški pohodi (pogotovu posle poraza kod Nikopolja u septembru 1396), već uplitanje još moćnijeg osvajača, koji je dolazio sa Istoka. Preokret je nastao posle angorske bitke (28. VII 1402), u kojoj je Tamerlan (Timur, Demir) mongolski vladar Persije, porazio i zarobio Bajazita''}-
 }}&lt;/ref&gt; Kako je knez bio ugarski vazal i time podveo Srbiju pod formalan ugarski uticaj, ugarski kralj je želeo da eventualnog naslednika prihvati kao vazala.&lt;ref&gt;{{cite book
 | last = -{Fajfrić}-
 | first = -{Željko}-
 | authorlink = 
 | coauthors = 
 | editor = 
 | others = 
 | title = -{Knez Lazar i despot Stefan}-
 | origdate = 
 | origyear = 
 | origmonth = 
 | url = 
 | format =
 | accessdate = 
 | edition = 
 | date = 
 | year = 2009.
 | month = 
 | publisher = -{Tabernakl}-
 | location = -{Sremska Mitrovica}-
 | language = -{srpskom jeziku}-
 | isbn = 978-86-85269-08-0
 | doi =
 | pages = -{str.}- 89
 | chapter = 10. -{Pitanje nasleđa}-
 | chapterurl = 
 | quote = -{''Kako je knez Lazar bio ugarski vazal i time podveo Srbiju pod ugarski uticaj (makar samo formalno), to je sasvim razumljivo da se nakon njegove smrti ugarski kralj interesovao ko će ga sada naslediti i stoga je želeo da i toga eventualnog naslednika prihvati kao vazala.''}-
 }}&lt;/ref&gt; Premda je, pred Kosovsku bitku, bio pristao na sporazum sa [[Srbi]]ma i imao u [[Vuk Branković|Vuku Brankoviću]] pouzdanog pristalicu za prijateljsku politiku, on je ipak napao kneginju Milicu u jesen 1389. godine.&lt;ref name=&quot;Vladimir Ćorović&quot;&gt;{{cite book
 | last = -{Ćorović}-
 | first = -{Vladimir}-
 | authorlink = 
 | coauthors = 
 | editor = 
 | others = 
 | title = -{Istorija Srba}-
 | origdate = 
 | origyear = 
 | origmonth = 
 | url = 
 | format =
 | accessdate = 
 | edition = 
 | date = 
 | year = 2010.
 | month = 
 | publisher = -{Mikibook}-
 | location = -{Beograd}-
 | language = srpskom jeziku
 | isbn = 978-86-87463-10-3
 | doi =
 | pages = -{str.}- 257-263
 | chapter = -{Četvrti period. 1. Srbi između Turaka i Mađara}-
 | chapterurl = 
 | quote = -{''Srpsku katastrofu iskoristili su prvi Mađari. Kralj Žigmund, koji je čitav život proveo u borbi i smeli podvizima, bio je više vitez avanturista nego državnik s dalekim pogledom. On je bio kivan na kneza Lazara i kralja Tvrtka što su pomagali njegove hrvatske buntovnike i njegovog protivkandidata Ladislava Napuljskog, i premda je, pred kosovsku bitku, bio pristao na sporazum sa Srbima i imao u Vuku Brankoviću pouzdanog pristalicu za prijateljsku politiku, on je ipak, sasvim neviteški, udario još u jesen 1389. na Lazarevu udovicu, razboritu kneginju Milicu... Turci su, pomagani od srpskih odeljenja, upadali 1395. i 1396. godine ne samo u Vlašku nego i u Tamišku i Krašovsku županiju, gde su harali i palili.''}-
 }}&lt;/ref&gt; Osetivši da bi je Vuk uz pomoć Ugara mogao nadjačati i uzeti vlast u Srbiji, ona je stupila u kontakt s Turcima i uz pomoć njihovih odreda uspela 1390. godine istisnuti Ugre iz Srbije.&lt;ref&gt;{{cite book
 | last = -{Fajfrić}-
 | first = -{Željko}-
 | authorlink = 
 | coauthors = 
 | editor = 
 | others = 
 | title = -{Loza Brankovića}-
 | origdate = 
 | origyear = 
 | origmonth = 
 | url = 
 | format =
 | accessdate = 
 | edition = 
 | date = 
 | year = 2008.
 | month = 
 | publisher = -{Tabernakl}-
 | location = -{Sremska Mitrovica}-
 | language = srpskom jeziku
 | isbn = 978-86-85269-09-7
 | doi =
 | pages = -{str.}- 14
 | chapter = -{Vuk Branković}-
 | chapterurl = 
 | quote = -{''Ipak, kneginja Milica se na kraju pokazala kao mnogo spretnija no što je to tada možda izgledalo Ugarima i Vuku. Osetivši da bi je Vuk uz pomoć Ugara mogao nadjačati i uzeti joj vlast u Srbiji, ona je stupila u kontakt sa Turcima i uspela da sa njima ostvari sporazum. Tokom 1390. godine uz pomoć turskih odreda Ugari su istisnuti iz Srbije.''}-  
}}&lt;/ref&gt; Međutim, u zamenu za mir, kneginja Milica je morala [[Bajazit I|sultanu Bajazitu]] da daje kao pomoć svoje odrede, da plaća danak, da pošalje najmlađu ćerku [[Olivera Lazarević|Oliveru]] sultanu Bajazitu u harem, a kao dodatni uslov Stefan je zajedno sa bratom Vukom i viđenijom vlastelom dobio obavezu da se svake godine pojavljuje kod sultana na dvoru i da mu izjavljuje pokornost.&lt;ref name=&quot;Željko Fajfrić - Turski sultani&quot;&gt;{{cite book
 | last = -{Fajfrić}-
 | first = -{Željko}-
 | authorlink = 
 | coauthors = 
 | editor = 
 | others = 
 | title = -{Turski sultani}-
 | origdate = 
 | origyear = 
 | origmonth = 
 | url = 
 | format =
 | accessdate = 
 | edition = 
 | date = 
 | year = 2008.
 | month = 
 | publisher = -{Tabernakl}-
 | location = -{Sremska Mitrovica}-
 | language = srpskom jeziku
 | isbn = 978-86-85269-28-8
 | doi =
 | pages = -{str.}- 40-48
 | chapter = -{Bajazit (1389-1402)}-
 | chapterurl = 
 | quote = -{''U prvoj polovini 1390. godine Bajazit je sa ženom kneza Lazara, kneginjom Milicom, postigao mir. Srbija je postala vazal sultanu Bajazitu i za uzvrat dobila i zaštitu turske vojske. Međutim, vazalske obaveze nisu bile tako lake. Najpre, Srbija je morala sultanu Bajazitu da daje kao pomoć svoje vojne odrede, da plaća danak, a najteže od svega za kneginju Milicu bilo je što je morala svoju najmlađu ćerku Oliveru da pošalje sultanu Bajazitu za ženu. Kao dodatni uslov palo je u obavezu Stefanu Lazareviću da sestru odvede do sultana Bajazita i tom prilikom sultan je upoznao svog budućeg vazala. „A tada pođe i uvek spominjani brat njezin (Stefan) ka samodršcu sa sestrom“ (Konstantin Filozof). To je bio i formalni znak da Srbija prema Turcima počinje da vrši svoje vazalne obaveze. „Car Bajazit uze sebi za ženu sestru Stefanovu Despinu i dade mu zemlju s ove strane Morave sve do Dunava“ (Konstantin iz Ostrovice). Uz sve to Stefan je zajedno sa bratom Vukom i viđenijom vlastelom dobio u obavezu da se svake godine pojavljuje kod sultana na dvoru i da mu izjavljuje pokornost. „I tako bi porobljena srpska zemlja (tako) da je sam Stefan sa bratom svojim Vukom i sa blagorodnima svojima i sa ostalima morao svake godine dolaziti mu na poklonjenje“ (Konstantin Filozof)... Na dan 28. jula 1402. godine došlo je do velike bitke između turske i mongolske vojske, poznate u istoriji pod nazivom Angorska bitka. Bitka je bila strašna, a krajnji rezultat za Turke bio je katastrofalan, jer im je vojska razbijena, a sam sultan Bajazit zarobljen od Mongola... Po Konstantinu iz Ostrovice, Bajazit je doveo Oliveru u Angoru i ona je bila prisutna u ovoj bici... Timur Lenka, želeći da se naruga Bajazitu, naredi da ovoga dovedu (Bajazita) i da ga nameste da sedi njemu nasuprot (Timur Lenki). Nakon toga došla je i Olivera koja je morala da služi Timur Lenku sa vinom, dok je Bajazit to posmatrao... Tu je Timur Lenka potcenio Bajazita za koga je to što je Olivera služila bila strašna uvreda koju on nije mogao da podnese i stoga popije otrov iz prstena koji nosi sa sobom. Od toga i umre''}-  
}}&lt;/ref&gt;

Lazarev sin Stefan sticao je vojničko iskustvo učestvujući u pohodima Bajazita: u [[Mala Azija|Maloj Aziji]], gde je potčinjavao pobunjene emire, zatim u evropskim pohodima, gde je širio krug vazala, a u isto vreme vazalske zemlje pretvarao u osmanske provincije.&lt;ref name=&quot;Sima Ćirković&quot;/&gt; Pad [[Trnovska Bugarska|Trnovske Bugarske]] i stalno prodiranje turskih četa pomaganih od strane srpskih u [[Srednjovekovna Bosna|Bosnu]], [[Vlaška|Vlašku]], gde je Bajazit porazio vojvodu Mirču u [[Bitka na Rovinama|bitki na Rovinama]] 1394., i Ugarsku, gde su harali i palili tamišku i krašovsku županiju, nagnalo je kralja Žigmunda da preduzme neke mere protiv turske najezde.&lt;ref name=&quot;Stanoje Stanojević&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Vladimir Ćorović&quot;/&gt; Tadašnji osmanlijski osvajački zaleti nisu mogli da zaustave ni otpor vazala, ni pomoć zapadnih hrišćanskih država, ni pohodi krstaša od kojih je jedan [[Bitka kod Nikopolja|kod Nikopolja u septembru 1396]]. završen s porazom, već intervencija tatarskog emira [[Tamerlan]]a.&lt;ref name=&quot;Sima Ćirković&quot;/&gt; Na dan 28. jula 1402. godine došlo je do odlučujuće bitke između turske i tatarske vojske [[Bitka kod Angore|kod Angore]], u kojoj je uzeo učešće i knez Stefan sa svojim oklopnicima, koja se završila turskim porazom, a sam sultan Bajazit zarobljen je i na kraju izvršio samoubistvo u zarobljeništvu.&lt;ref name=&quot;Željko Fajfrić - Turski sultani&quot;/&gt;

== Vladavina Stefana Lazarevića ==
{{Glavni članak|Stefan Lazarević}}

== Vladavina Đurđa Brankovića ==
{{Glavni članak|Đurađ Branković}}

== Vladavina Lazara Brankovića ==
{{Glavni članak|Lazar Branković}}

== Namesništvo i vladavina Stefana Brankovića ==
{{Glavni članak|Stefan Branković}}

== Vladavina Stefana Tomaševića i pad despotovine ==
{{Glavni članak|Stefan Tomašević}}

== Povezano ==
* [[Istorija Srbije u srednjem veku]]
* [[Srpske zemlje u istoriji]]
* [[Đurađ Branković]]
* [[Smederevska tvrđava]]
* [[Moravska Srbija]]
* [[Moravski stil]]
* [[Kraljevina Bosna]]
* [[Oblast Brankovića]]
* [[Oblast Balšića]]

== Reference ==
{{reflist}}

{{niz|
pre= Kneževina Srbija &lt;br /&gt;([[1371]]-[[1402]]|
spisak=Srpska despotovina|
posle=[[Kraljevina Srbija (1718—1739)]]
}}
{{Commonscat|Serbian Despotate}}

[[Kategorija:Srpska despotovina| ]]
[[Kategorija:Historija Srbije]]</text>
      <sha1>74y3zeen5yvkg84zrb0hkfpkbeosr4x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dijabetesno stopalo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>100943</id>
    <revision>
      <id>42669429</id>
      <parentid>42297308</parentid>
      <timestamp>2026-08-08T06:52:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>42669429</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23085" sha1="24iusr5xgoaow4o4oc4nxcjdad7ba05" xml:space="preserve">{{Glavni članak|Lečenje dijabetesnog stopala}}
{{Infobox Bolest-lat
 | Name = Dijabetesno stopalo
 | latinski =  
 | slika = Offene Wunde bei einem diabetischen Fußsyndrom.jpg
 | tekst uz sliku =Sindrom dijabetesnog stopala
 | Image           = 
 | Caption         = 
 | DiseasesDB      =  
 | ICD10 = {{ICD10|E|10||e|10}}–{{ICD10|E|14||e|10}}
 | ICD9 = {{ICD9|250.7}}-{{ICD9|250.63}}
 | MedlinePlus= 003937
 | eMedicineSubj=med
 | eMedicineTopic= 547
 | eMedicine_mult={{eMedicine2|emerg|134}}
 | MeshName=Diabetes
 | MeshNumber=C18.452.394.750|
}}
'''Dijabetesno stopalo''' je jedna od mnogobrojnih komplikacija [[šećerna bolest|šećerne bolesti]] i 
predstavlja skup koštanih i mekotkivnih promena na [[stopala|stopalu]] [[dijabetes|dijabetesnih bolesnika]]. Nastaje kao posledica [[neuropatija|neuropatije]] i [[ishemija|ishemije]] (oboljenja [[živac]]a i nedostatka [[krv]]i u [[stopala|stopalu]] zbog [[oboljenje|oboljenja]] [[arterija]] [[Noge|nogu]]), koje se mogu dodatno iskomplikovati i [[infekcija|infekcijom]]. Blaži stepen neurovaskularnih promena na donjim udovima obično je bez ikakvih kliničkih [[simptom]]a. Ako proces uznapreduje, bolesnik se žali na hladnoću u nogama, smanjenje mišićne sposobnosti, smetnje u senzibilitetu i pojavu dijabetesnih čireva.

Pojava [[čir]]eva (ulceracija) na stopalu, zatim nastanak [[gangrena|gangrene]] i posledične [[amputacija|amputacije]] su značajni uzroci [[morbiditet]]a i [[invalidnost]]i kod osoba obolelih od [[dijabetes]]a. Ove komplikacije predstavljaju veliki [[Medicina|medicinski]], socijalni i ekonomski problem i značajno smanjuju kvalitet života dijabetesnom bolesniku &lt;ref name=&quot;r8&quot;&gt;S. Stefanović i saradnici: ''Specijalna klinička fiziologija'', IIIdanje („Medicinska knjiga“ Beograd-Zagreb, 1980.)&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;r4&quot;&gt;Arthur C. Guyton M.D, John E. Hall Ph.D: ''Medicinska fiziologija'', IX izdanje („Savremena administracija“ Beograd, 1999.)&lt;/ref&gt;. Dijabetes, sa ulceracijama na donjim udovima koje teško zarastaju, uzrok je više od polovine amputacija donjih udova u [[Sjedinjene Američke Države|Sjedinjenim Američkim Državama]] i u grupi rizik zastupljen je u tri odsto stanovništva &lt;ref&gt;Reiber GE, Boyko EJ, Smith DG. Chapter 18. ''Lower extremity foot ulcers and amputations in diabetes''. In. Daibetes in America, 2nd ed. National Diabetes Data Group, National Institutes of Health, National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases, NIH Publication No. 95-1468, 1995; 409-428.&lt;/ref&gt;. Rizik od gubitka udova u grupi dijabetesnih bolesnika iznosi oko jedan odsto godišnje u svetu. Prema procenama [[SZO]], godišnje se uradi oko milion amputacija, a svakih trideset sekundi i takozvana velika amputacija donjih udova zbog dijabetesom uzrokovane gangrene stopala&lt;ref name=&quot;pliva&quot;&gt;{{Cite web |url=http://dijabetes.plivazdravlje.hr/?section=home&amp;cat=w&amp;show=1&amp;id=15953 |title=Dijabetes kao kardiovaskularna bolest |accessdate= 15. 9. 2007.|last= |first= |coauthors= |date= |work= |publisher=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''Dijabetesno stopalo česta komplikacija šećerne bolesti'' [http://www.danas.rs/dodaci/zdravlje/dijabetesno_stopalo_cesta_komplikacija_secerne_bolesti.63.html?news_id=209346 na www.danas.rs od 09/02/2011]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;svet zdravlja&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.svetzdravlja.com/Tekst-159-11-Secerna_bolest___dijabetes.htm |title=Šećerna bolest – dijabetes |accessdate=15. 9. 2007. |last= |first= |coauthors= |date= |work= |publisher= |archivedate=2007-09-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070912022356/http://www.svetzdravlja.com/Tekst-159-11-Secerna_bolest___dijabetes.htm |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;tip2&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.stetoskop.info/bolesti/diabetes-mellitus-tip-2.html |title=Diabetes mellitus tip 2 |accessdate= 15. 9. 2007.|last= |first= |coauthors= |date= |work= |publisher=}}&lt;/ref&gt;. Prethodni [[Hronična rana|ulkus]] (ili amputacij) nakon saniranog dijabetesnog stopala na jednoj nozi stvara predispoziciju kod osoba sa [[dijabetes]]om od ponovnog pojavljivanja ulkusa na istoj ili suprotnoj nozi &lt;ref&gt;American Diabetes Association. ''Consensus Development Conference on Diabetic Foot Wound Care: 7-8 April 1999, Boston, Massachusetts.'' Diabetes Care 1999;22:1354-60.&lt;/ref&gt;.

== Predispozicija ==
Faktori rizika za razvoj ove [[bolest]]i su &lt;ref name=&quot;d5&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.diabeta.net/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=34&amp;Itemid=94 |title=Promene na koži |accessdate=15. 9. 2007. |last= |first= |coauthors= |date= |work= |publisher= |archive-date=2008-02-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080204220844/http://www.diabeta.net/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=34&amp;Itemid=94 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;:

* [[starost]] bolesnika i trajanje šećerne bolesti preko 10 godina, sa hronično lošom regulacijom nivoa [[šećer]]a u [[krv]]i (&gt;10&amp;nbsp;mmol), 
* [[ateroskleroza|aterosklerotski proces]] &lt;ref&gt;Beckman JA, Creager MA, Libby P. ''Diabetes and atherosclerosis: epidemiology, pathophysiology, and management''. JAMA. 2002 May 15;287(19):2570-81.&lt;/ref&gt;, sa izraženim [[kardiovaskularni sistem|kardiovaskularnim]] komplikacijama svojstvenim [[dijabetes]]u, 
* dijabetesna angiopatija (vaskulopatija), 
{| class=&quot;toccolours&quot; style=&quot;float:right; margin-left: 1em; margin-right: 2em; font-size: 85%; background:#c6dbf7; color:black; width:30em; max-width: 40%;&quot; cellspacing=&quot;5&quot;
| style=&quot;text-align: left;&quot; |
::'''DIJABETESNO STOPALO PODRAZUMEVA TRI OSNOVNA PATOGENETSKA MEHANIZMA'''
:::'''[[Neuropatija]]'''
:::'''[[Vaskulopatija]] - [[ishemija]]'''
:::'''[[Infekcija]]'''
|-
|} 
* poremećaja senzibiliteta (polineuropatija)&lt;ref&gt;Vinik AI. ''Management of neuropathy and foot problems in diabetic patients.'' Clin Cornerstone. 2003;5(2):38-55.&lt;/ref&gt;
* uticaj [[duvan]]skog dima, 
* loša edukacija o šećernoj bolesti i nezi stopala, 
* nošenje neadekvatne obuće,
* deformiteti koštano-zglobnog sistema),
* neadekvatno opterećenje na stopalu, 
* profesionalna izloženost stopala dijabetičara hladnoći i vibracijama
* [[povreda]] (trauma) stopala i/ili donjih ekstremiteta 
Istovremeno prisustvo više faktora rizikaza povećava verovatnoću učestalijeg javljanje kliničkih promena na stopalu &lt;ref&gt;American Diabetes Association. ''Standards of medical care in diabetes'' -- 2011. Diabetes Care. 201;34:S11-S61.&lt;/ref&gt;.

=== Promene na stopalu dijabetičara koje predstavljaju povećan rizik od amputacije ===
[[Datoteka:Diabetic Wound.jpg|thumb|250px|Dijabetesno stopalo je čest uzrok amputacija prstiju]]
* Periferna neuropatija sa gubitkom protektivnog senzibiliteta
* Promena nastala zbog izloženosti pritisku ''(crvenilo, kalus, krvavljenje ispod kalusa, ragade i druge lezije kože)''
* Koštani deformiteti stopala ''(istaknute glavice metatarzalnih kostiju, prstiju,'' {{jez-lat|pes cavus, pes planus}})
* Periferna vaksularna bolest ''(oslabljen ili odsutni pedalni pulsevi)''
* Prethodno postojanje ulceracije ili amputacije ''(jednog ili više prstiju delova stopala ili jednog od stopala)''
* Patološke promene na noktima ''(trofičke promene, urastao nokat, gljivična oboljenja)''.

== Vrste ==
Dijabetesno stopalo se prema manifestnoj kliničkoj slici može podeliti u dva tipa: 
* '''''Neuropatsko stopalo''''' u kome dominira [[neuropatija]] dok je cirkulacija još zadovoljavajuća. 
* '''''Neuroishemično stopalo''''' u kome je pored neuropatije prisutna još i vaskulopatija ili nedovoljna cirkulacija koja na ćelijskom nivou rezultuje njihovom nekrozom i stvaranjem rana (ulceracija) koje otežano zarastaju zbog [[hipoksija|hipoksije]].

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Oštećenje nerava !! Poremećaj cirkulacije
|-
| 
* Utrnulost, paljenje, peckanje u prstima i stopalima.
* Osećaj hodanja kao po pamuku i osećaj hladnoće u stopalima, iako su ona topla.
* Bol u nogama u toku mirovanja, naročito noću, koji popušta nakon kretanja ili hlađenja.
* Otok i jaka tendencija ka keratinizacije kože i noktiju prožetim gljivicama.
* Smanjenje ili gubitka temperature i bolova u stopalu i nogama 
|| 
* Hladna stopala
* Tanka (istanjena), pergamentu nalik, plavičasto-bleda koža
* Promene na koži u vidu ostrvaca plavičasto-modre boje
* Klaudikacioni bolovi ili grčevi u potkolenicama i stopalima pri hodanju - koji popuštaju nakon mirovanja
|-
|}

== Klinička slika ==
Dijabetesno stopalo se klinčki manifestuje sledećim vidljivim manifestacijama i [[simptom]]ima &lt;ref&gt;{{en}} Tomic-Canic M, Brem H. ''Gene array technology and pathogenesis of chronic wounds''. Am J Surg. Jul 2004;188(1A Suppl):67-72. [http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/15223505 Medline].&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{en}} Jeffcoate WJ, Harding KG. ''Diabetic foot ulcers''. Lancet. May 3 2003;361(9368):1545-51. [http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/12737879 Medline].&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Vincent&quot;&gt;{{en}} Vincent Lopez Rowe, ''Diabetic Ulcers Clinical Presentation'' [http://emedicine.medscape.com/article/460282-clinical Emedicine.medscape.com]&lt;/ref&gt;: 
* ''Čir/čirevi, ulceracija/ulceracije na koži (najčešće prstiju) stopala sa infekcijom ili bez nje''. [[Infekcija]] dodatno komplikuju stanje u oba tipa (vrste) dijabetesnog stopala, jer kroz na stopalu formirane ulceracija (ili druge lezije tipa ragada, nekroze itd) „ulazi“ polimikrobna infekcija koja se perkutano i hematogeno širi i razara meko [[Tkivo (biologija)|tkivo]] stopala i njegove [[kost]]i izazivajući [[osteomijelitis]]. Ove polimikrobne infekcije su obično izazvane mikroorganizmima iz grupe streptokoka, enterokoka, s. aureusa, enterobakterija (npr ešerihija koli), i raznih anaeroba (npr iz grupe kolostridija)&lt;ref&gt;{{en}} O'Meara SM, Cullum NA, Majid M, Sheldon TA. ''Systematic review of antimicrobial agents used for chronic wounds.'' Br J Surg. Jan 2001;88(1):4-21. [http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/11136304 Medline].&lt;/ref&gt;.
* ''Tipični deformiteti stopala'', 
* ''Hroničnog otok stopala i potkolenica'', 
* ''Ishemijske promene u mekim tkivima stopala'' u vidu bledila isušenosti i perutanja kože, i slabih često i otsusnih pulzacija arterija.
* ''[[Nekroza]] i gangrena (odumiranja pojedinih delova stopala)'', kojoj često prethodi [[flegmona.]] Destrukcija izazvana ([[nekroza|nekrozom]]) [[ćelija]] praćena flegmonom glavni je uzrok ograničenog ili masivnog izumiranja tkiva stopala i brojnih parcijalnih ili totalnih [[amputacija]] u neuropatskom i neuroishemičnom stopalu. 
* ''Simptomi periferne neuropatije'' koji se manifestuju u vidu [[hipostezija]], [[hiperstezija]], [[parestezija]], [[disestezija]], [[radikularni bol]], [[anhidroza]] [[koža|kože]] stopala &lt;ref&gt;{{en}} Boulton AJ, Kirsner RS, Vileikyte L. ''Clinical practice. Neuropathic diabetic foot ulcers''. N Engl J Med. Jul 1 2004;351(1):48-55. [http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/15229307 Medline].&lt;/ref&gt;.
* ''[[Simptomi]] [[Periferna arterijska okluzivna bolest|periferne arterije insuficijencije]]''. Kod većine bolesnika, pa i dijabetesnih, aterosklerotska bolest donjih ekstremiteta praćena je [[Periferna arterijska okluzivna bolest|perifernom arterijskom okluzivnom bolešću]], koja je asimptomatska, dok se kod drugi razvijaju [[simptomi]] [[ishemija|ishemije]]. Oni se manifestuju kao klaudicaioni, ishemijski bol u mirovanju, bledilo kože praćeno hladnim stopalima, grčevi ili zamor glavnih grupa mišića u jednom ili oba donja uda koji kompromituju hodanje i dužinu „hodne pruge“ (pređenog puta do intenzivnog bole ili grča sve do prekida klaudikacije mirovanjem). Ovi simptomi se povećavaju sve do momenta kada hod više nije moguć, a razrešavaju se odmaranjem (mirovanjem, stajanjem ili sedenjem) nakon nekoliko minuta.&lt;br /&gt;Klaudikacija (hramanja) u početku je intermitentna (jez-lat|) i javlja se za vreme brzog hodanja, kretanja uzbrdo ili penjanja uz stepenice &lt;ref&gt;Gentile AT, Berman SS, Reinke KR, Demas CP, Ihnat DH, Hughes JD, et al. ''A regional pedal ischemia scoring system for decision analysis in patients with heel ulceration.'' Am J Surg. Aug 1998;176(2):109-14.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{en}} Arora S, Pomposelli F, LoGerfo FW, Veves A. ''Cutaneous microcirculation in the neuropathic diabetic foot improves significantly but not completely after successful lower extremity revascularization.'' J Vasc Surg. Mar 2002;35(3):501-5. [http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/11877698 Medline].&lt;/ref&gt;.
* ''Atrofija mišića potkolenice'', česta je pojava zbog tibioperonealnom okluzijom izazvanih aterosklerotskim promenama na krvnim sudovima, loše ishrane mišića i ograničenog i nepravilnog hodanja zbog jakih klaudikacionih bolova.

== Dijagnoza ==
[[Dijagnoza]] se postavlja na osnovu; [[anamneza (medicina)|anamnestičkih podataka]] ([[istorija bolesti|istorije bolesti]]) fizičkog pregleda i čitavog niza laboratorijskih, radioloških i drugih pregleda na osnovu kojih je moguće proceniti tip i težinu nastalih promena &lt;ref&gt;''Diagnosis and classification of diabetes mellitus''. Diabetes Care. Jan 2010;33 Suppl 1:S62-9. [http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/20042775 Medline]. [http://care.diabetesjournals.org/content/33/Supplement_1/S62.full Full Text].&lt;/ref&gt;. Ona se obično postavlja na primarnom nivou zdravstvene zaštite, a na osnovu subjektivnih tegoba bolesnika i standardnog pregleda stopala &lt;ref&gt;{{en}} Robert Ferry Jr., ''Diabetic Foot Care'', na [http://www.emedicinehealth.com/diabetic_foot_care/article_em.htm eMedicine]&lt;/ref&gt;.

'''Istorija bolesti i fizički pregled'''
* '''''[[Anamneza (medicina)|Anamneza]]''''' treba da informiše o osnovnim podacima u odnosu na šećernu bolest i da otkrije prisustvo karakterističnih neurovaskularnih simptoma. 
* '''''Fizički pregled''''' ima poseban značaj za utvrđivanje stanja mišićno-skeletnog statusa, vaskularnog statusa (temperatura kože potkolenica i stopala, kvalitet dorzalnog puls stopala, krvni pritisak) i neurološkog status (stanje senzibiliteta i refleksa) potkolenica i stopala. Ovim pregledom može se utvrditi prisustvo infekcije, anatomskih anomalije i stečeni deformiteti stopala, poremećaj statike i opterećenja sa patološkim pritiscima na pojedinim delovima stopala, sa promenama na koži &lt;ref name=&quot;d5&quot;/&gt; na tim mestima (zadebljanje, žuljevi, ulceracije i druge lezije, promene boje, suvoća kože itd).&lt;br /&gt;Prema potrebi u toku fizičkog pregleda rade se i mali hirurški debridmani rana (čišćenje, isecanje-sečenje i uklanjanje dala tkiva) kojim se može utvrdi ozbiljnost rane (nekroze).

== Lečenje ==
{{Glavni članak|Lečenje dijabetesnog stopala}}
Lečenje dijabetesnog stopala je složen i mukotrpan proces i može se obaviti na primarnom nivou zdravstvene zaštite, najbolje u specijalizovanim ambulantama za dijabetesno stopalo pri savetovalištima za dijabetes, ordinacijama za [[hiperbarična medicina|hiperbaričnu medicinu]], a delom na odeljenjima za vaskularnu hirurgiju.

Lečenje obuhvata čitav niz mera i postupaka. Jednom nastala, bilo koja od napred navedenih promena na stopalu, povećava rizik da se slične ili teže promene ponavljaju kod istog bolesnika, zato on mora biti registrovan i podvrgnut daljim redovnim merama kontrole i praćenja promena u njegovom organizmu.

Lečenje je multidisciplinarno i zahteva konsultacije dijabetologa, vaskularnog i ortopedskog hirurga neurologa i specijaliste hiperbarične medicine, a vrši se najvećim delom na primarnom nivou u specijalizovanim ambulantama.&lt;ref&gt;[http://images.google.rs/imgres?imgurl=http://www.lecenjerana.com/Rane4.jpg&amp;imgrefurl=http://www.lecenjerana.com/naslovna.html&amp;usg=__HssO-WSeWwWGBq5aevugEhLH5Rs=&amp;h=125&amp;w=90&amp;sz=23&amp;hl=sr&amp;start=6&amp;tbnid=yWSOvshWIyutpM:&amp;tbnh=90&amp;tbnw=65&amp;prev=/images%3Fq%3Dhroni%25C4%258Dne%2Brane%26gbv%3D2%26hl%3Dsr%26sa%3DG Srpsko udruženje za lečenje rana], Pristupljeno 09/2009 {{sr}}&lt;/ref&gt;

Upotreba adekvatne terapeutske obuće ima poseban zadatak da ugroženo područje stopala dijabetičara rastereti, ravnomernim raspoređivanjem pritiska na ostale delove stopala i najčešće je prvi korak u lečenju dijabetesnog stopala.

Ulceracije (rane) u dijabetesnom stopal su posledica neuropatije i bolesti malih i velikih krvnih sudova koje komplikuju dijabetes. Na ćelijskom nivou, ona je rezultat [[hipoksija|hipoksije]] koja narušava zarastanje [[rana]]. Zato se u zadnjih 40 godina u prevenciji i lečenju ove bolesti primenjuje [[Hiperbarična oksigenoterapija|hiperbarične oksigenoterapije(HBOT)]] koju sprovodi [[hiperbarična medicina]] u [[barokomora]]ma u atmosveri 100% [[kiseonik]]a na povišenom pritisku (većem od 1 [[Bar (jedinica)|bar]]-a) u jednodnevnim seansama u trajanju od 60-90 [[minut]]a, u proseku 15-20 dana.

[[Hiperbarična oksigenacija]] (HBOT) koja daje odlične rezultate, može biti korisna metoda za lečenje i negu rana. Ona dovodi do veće oksigenacije obolelih tkiva, ima antiseptičko dejstvo, smanjuje edem, ubrzava proizvodnju kolagena i stimuliše angiogenezu i neoangiogenezu krvnih sudova i na taj način sanira leziju tkiva. Primena ove terapije značajno skraćuje vreme lečenja, a primenjuje se uz primarnu i redovnu dijabetesnu terapiju, higijensko dijetetski režim, a prema potrebi i hirurško lečenje.&lt;ref&gt;Odabrani tekstovi iz HBOT [https://archive.today/20120718064827/sites.google.com/site/intermedichbo/odabrani-tekstovi-iz-hbot/odabrani-tekstovi-iz-hbot Dijabetesno stopalo]&lt;/ref&gt; 
&lt;!--{{double image|center|Hronična rana palca noge.JPG|250|Hronična rana nakon HBOT.JPG|210|&lt;center&gt;[[Hronična rana]] na palcu kod dijabetesnog stopala pre (''levo'') i nakon lečenja [[hiperbarična oksigenoterapija|hiperberičnom oksigenoterapijm]] u jednomesnoj [[barokomora|barokomori]] (''desno'')&lt;center&gt;}} --&gt;
 
{{double image|center|Diabetic Wound 121.jpg|260|Diabetic Wound after HBOT.JPG|260|&lt;center&gt;[[Hronična rana]] na tabanu kod dijabetesnog stopala pre (''levo'') i nakon lečenja [[hiperbarična oksigenoterapija|hiperberičnom oksigenoterapijm]] u jednomesnoj [[barokomora|barokomori]] (''desno'')&lt;center&gt;}}
Detaljniji hirurški zahvati na ugroženom dijabetesnom stopalu primenjuju se kod proširene infekcije, odnosno [[gangrena|gangrene]] stopala.

== Prevencija ==
Lečenje razvijenog dijabetesnog stopala je vrlo komplikovano i o njemu može odlučivati samo lekar. Ono je mnogo komplikovanije od mera prevencije koje može (i trebalo bi svakodnevno) da sprpvodi svaki dijabetesni bolesnik &lt;ref&gt;Nebojša Lalić, ''O DIJABETESU'' na [http://www.menjamodijabetes.rs/odijabetesu.html www.menjamodijabetes.rs] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111021083835/http://www.menjamodijabetes.rs/odijabetesu.html |date=2011-10-21 }}&lt;/ref&gt;. 
* Samo ranim prepoznavanjem i brzim lečenjem početnih promena na stopalima dijabetesno stopalo se može sprečiti. Pri tome svaki dijabetesni bolesnik treba imati u vidu da osobe sa oštećenjem nerava u šećernoj bolesti ne oseća bol.
* Svakodnevnim pregledom pod dobrim svetlom bolesnici mogu pravovremeno uočiti početne promene na stopalima.
* Svakodnevnom higijenom sa pranjem stopala mlakom vodom i sapunom, a nakon toga obaveznim sušenjem, posebno prostore između prstiju stopala, koža stopala se štiti od eventualne infekcije.
* Svakodnevno (prema potrebi više puta dnevno) stopala treba mazati hidratantnim neparfimisanim kremama (npr pantenolom), što sprečava isušivanje kože i održava njenu elastičnost.
* Dijabetesni bolesnik nesme dopustiti da nokti suviše porastu, već nokte treba redovno seći, poprečno ne ostavljajući oštre ivice na krajevima noktiju.
* Dijabetesni bolesnik nikada ne bi trebao hodati bosonog. Čarape koje nosi moraju biti vunene ili pamučne, odgovarajuće veličine, da ne stežu. Dokolenice se ne preporučuju jer stežu potkolenice i ograničavaju protok krvi kroz obolele krvne sudove. Cipele moraju biti od meke kože, dovoljno široke u prednjem delu, da ne stežu i dovoljno tople da u zimskom periodu zaštite stopala od dejstva hladnoće.
* Dijabetesni bolesnik ne bi trebalo da koristiti termofore, električno ćebe i druga grejna tela da ugreje stopala, jer zbog sniženog senzibiliteta i loše cirkulacije toplota može izazvati [[opekotine]].
* Dijabetesni bolesnik mora biti oprezan ako pregledom registrujete žuljeve, zanoktice, urasle nokte, kurije oči, čukljeva, deformisane zglobove ili ranice na stopalu (obavezna konsultacija sa lekarem)
* Dijabetesni bolesnik treba izbegavati stavljanje lekovitih biljaka i melema, kada primeti i najmanju ranu na stopalu i obavezno se treba javite svom lekaru.

== Izvori ==
{{reflist|2}}

== Povezano ==
* [[Šećerna bolest]]
* [[Hronična rana]]
* [[Gangrena]]
* [[Hiperbarična medicina]]
* [[Barokomora]]
* [[Lečenje kiseonikom]]
* [[Hiperbarična oksigenoterapija]]

== Vanjske veze ==
{{portal|Medicina}}
{{Commonscat|Diabetes mellitus}}
* [http://dijabetes.plivazdravlje.hr/ Pliva zdravlje]
* [http://www.diabetes.org.rs/ Udruženje za borbu protiv šećerne bolesti] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111108005838/http://www.diabetes.org.rs/ |date=2011-11-08 }}
* [http://www.hbomc.co.rs/savetovalista/diabetes.htm Savetovalište] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110118222015/http://www.hbomc.co.rs/savetovalista/diabetes.htm |date=2011-01-18 }}
* [http://spasinada.org.rs/index.php?option=com_content&amp;task=blogcategory&amp;id=0&amp;Itemid=26 Udruženje invalida i dijabetičara] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120203013550/http://www.spasinada.org.rs/index.php?option=com_content&amp;task=blogcategory&amp;id=0&amp;Itemid=26 |date=2012-02-03 }}
* [http://www.batut.org.rs/web%20dokumenta/Incidencija%20i%20mortalitet%20od%20dijabetesa.ppt Incidenca i mortalitet od dijabetesa u Srbiji]{{Dead link|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://www.idf.org Međunarodna dijabetološka federacija] {{en}}
* [http://www.diabetes.org/ Američka dijabetološka asocijacija] {{en}}
* [http://www.diabetes.ca/ Kanadska dijabetološka asocijacija] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210112225159/http://www.diabetes.ca/ |date=2021-01-12 }} {{en}}
* [http://www.who.int/nutrition/topics/dietnutrition_and_chronicdiseases/en/ Dijeta, ishrana i prevencija hroničnih bolesti] {{en}}
* [http://www.medicalnewstoday.com/articles/129522.php Odrastanje sa dijabetesom] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090109022957/http://www.medicalnewstoday.com/articles/129522.php |date=2009-01-09 }} {{en}}
* [http://www.diabeteshealth.com/ Istraživanja vezana za šećernu bolest] {{en}}
* [http://www.diabetesportal.com/ Aspekti šećerne bolesti] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111228124841/http://diabetesportal.com/ |date=2011-12-28 }} {{en}}
* [http://www.worlddiabetesday.org Svetski dan borbe protiv dijabetesa] {{en}}
* [http://www.unitefordiabetes.org/campaign/resolution.html Rezolucija o dijabetesu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071128054335/http://www.unitefordiabetes.org/campaign/resolution.html |date=2007-11-28 }} {{en}}
* [http://www.hyperbaric-oxygen-info.com/healing-wounds.html Hiperbarična oksigenacija - informacije]

[[Kategorija:Šećerna bolest]]
[[Kategorija:Kirurgija]]
[[Kategorija:Hiperbarična medicina]]</text>
      <sha1>24iusr5xgoaow4o4oc4nxcjdad7ba05</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nightwish</title>
    <ns>0</ns>
    <id>101038</id>
    <revision>
      <id>42669337</id>
      <parentid>42398874</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T18:28:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aca</username>
        <id>108187</id>
      </contributor>
      <comment>+</comment>
      <origin>42669337</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11103" sha1="hrkichxirtm7qjjforruohuf6q4hfk6" xml:space="preserve">{{Muzički sastav (SR)
|ime                = Najtviš
|boja_pozadine      = grupa
|slika              = Nightwish-Melbourne-2008.jpg
|opis_slike         = 
|širina_slike       = 
|pejzažno           = da
|alijas             = 
|osnivanje           = 
|žanr               = [[simfonijski metal]]&lt;br /&gt;[[power metal|pauer metal]]
|aktivni_period     = [[1996]]. - 
|sadašnji_članovi    =[[Empu Vuorinen]]&lt;br /&gt;[[Tuomas Holopainen]]&lt;br /&gt;[[Marko Hietala]]&lt;br /&gt;[[Juka Nevalainen]]&lt;br /&gt;[[Flor Dzansen]]
|bivši_članovi      = 
|izdavačka_kuća     = Nuclear Blast
|vezani_članci      = 
|mesto              = Finska
|najnoviji_album    = [[Once]]
|godina3            = [[2004]].
|album2             = [[Century Child]]
|godina2            = [[2002]].
|album1             = [[From Wishes to Eternity]]
|godina1            = [[2001]].
|vebsajt            =}}
'''Najtviš''' ({{jez-eng|Nightwish}}) je [[simfonijski metal]] bend iz [[Finska|Finske]], koji peva na [[engleski jezik|engleskom jeziku]]. Grupa je osnovana [[1996]]. u gradu [[Kitee]].

== Istorija grupe ==
Najtviš je osnovao [[Tuomas Holopainen]] (''Tuomas Holopainen'') [[1996]]. godine zajedno sa dvoje svojih školskih drugova [[Tarja Turunen|Tarjom Turunen]] (''Tarja Turunen'') (koja od rane mladosti studira opersko pevanje) i [[Empu Vuorinen|Ernom &quot;Empuom&quot; Vuorinenom]] (''Erno &quot;Emppu&quot; Vuorinen''). Bend je u početku bio više Holopainenov eksperiment sa [[sintesajzer|klavijaturama]], akustičnom [[gitara|gitarom]] i ženskim [[opera|operskim]] vokalom (koji kasnije postaje njihov zaštitni znak). Kao ime su uzeli naslov jednog od njigova prva tri demo snimka (''Nightwish'', ''The Forever Moments'' i ''Etiäinen''). Holopainen je ujedno i glavni tekstopisac, napisao je većinu pesama grupe.

Prvobitna Tuomasova ideja je bila da grupa svira muziku sličnoj onoj koja se pevala oko logorskih vatri. Ipak, nakon snimanja demo snimaka Holopainen je odlučio da jeTarjin operski glas prejak za ovakav projekat i odlučio je da doda elemente [[heavy metal|hevi metala]].&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Nightwish.com - Biography |url=http://nightwish.com/en/band/biography |access-date=2011-01-25 |archivedate=2011-08-28 |archiveurl=https://www.webcitation.org/61GVO76xH?url=http://nightwish.com/en/band/biography |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;

=== Angels Fall First ===
[[1997]]. godine im se pridružuje [[bubanj|bubnjar]] [[Juka Nevalainen]] (''Jukka Nevalainen''). Akustičnu gitaru su zamenili električnom i iste godine objavljuju svoj prvi album ''Angels Fall First'' koji prolazi prilično nezapaženo.

=== Oceanborn ===
Sledeće [[1998]]. godine im se pridružuje basista [[Sami Vanska]] (''Sami Vänskä'') a iste godine objavljuju svoj drugi album ''Oceanborn'' sa kojim postižu značajan uspeh.

[[1999]]. objavljuju [[singlica|singl]] ''Sleeping Sun (Four Ballads of the Eclipse)'' inspirisan potpunim pomračenjem [[Sunce|Sunca]] koje se te godine desilo u [[Evropa|Evropi]].

=== Wishmaster ===
[[2000]]. učestvuju u [[Finska|finskim]] kvalifikacijama za [[Eurosong|Pesmu Evrovizije]] sa pesmom ''Sleepwalker'' ali i pored toga što su dobili najviše glasova publike žiri je presudio pa je Najtviš završio na drugom mestu (pobednik je kasnije na glavnom Evrovizijskom takmičenju prošao potpuno nezapaženo). Iste godine objavjulju svoj treći album ''Wishmaster'' koji će ih lansirati kao velike zvezde [[heavy metal|metal muzike]] i sa kojim će postići veliki uspeh u svetu.

=== Over the Hills and Far Away/Century Child ===
[[2001]]. godine objavljuju singl ''Over the Hills and Far Away''. Nedugo zatim bend iz ličnih razloga napušta Vanska, a na njegovo mesto dolazi [[Marko Hietala]] (''Marco Hietala'') iz benda [[Tarot]], koji pored uloge basiste dobija i ulogu pomoćnog muškog vokala.

U [[2002]]. godini objavljuju album ''Century Child'' koji označava svojevrstan preokret u njihovoj mizici. Za razliku od prethodnih, u ovom albumu dodaju zvuke pravog sinfonijskog orkestra, ali i glas Turunenove je manje operski. Kratko posle objavljivanja ovog albuma bend je odlučio da napravi jednogodišnju pauzu zbog toga što je Turunenova otišla u inostranstvo na studije. Ostali članovi benda su to vreme svirali u nekim drugim bendovima.

=== Once ===
[[2004]]. objavljuju album ''Once'' u kome nastavljaju i dalje priširuju muzički trend započet sa albumom ''Century Child''. Zanimljivo je da se na tom albumu po drugi put nalazi pesma na Finskom, njihovom maternjem jeziku ''Kuolema Tekee Taiteilijan'' (prethodno Eramaajarvi sa ''Angels Fall First'' albuma).

=== End of an Era ===
[[Datoteka:NightwishJune2005.jpg|thumb|Najtviš 2005.]]
Posle koncerta u [[Helsinki]]ju, [[21. 10.|21. oktobra]] [[2005]]. koji je nosio naslov ''[[End of an Era]]'' i koji je bio poslednji koncert na njihovoj ''Once'' turneji, bend je, na veliko iznenađenje, objavio [[otvoreno pismo]] u kome jednoglasno otpuštaju Tarju Turunen iz benda.&lt;ref name=&quot;wikisource&quot;&gt;{{cite web | publisher=Wikisource | title=Open letter to Tarja Turunen | url=http://en.wikisource.org/wiki/Open_Letter_To_Tarja_Turunen | access-date=2011-01-25 | archivedate=2011-11-19 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20111119030214/http://en.wikisource.org/wiki/Open_Letter_To_Tarja_Turunen | deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; Kao razloge za to su naveli činjenicu da ju je njen muž Marselo promenio kao osobu do tačke nemogućnosti dalje međusobne saradnje i da njen komercijalni interes više nije u skladu sa filozofijom benda.

Tarja je odgovorila na ovo pismo, kazavši da je njeno otpuštanje došao kao potpuni šok za nju, navodeći da za to nije znala pre nego što joj uručeno pismo. Takođe je rekla da su lični napadi na njenog muža bili neosnovani i da je prikazivanje problema pred javnošću &quot;besmisleno surovo&quot;. Ona je ove misli objavila u svom otvorenom pismu &lt;ref&gt;{{cite web | publisher=METALYOU.COM | title=Tarja Turunen Letter to the band, fans and media | url=http://www.metalyou.com/band/nightwish/news/nightwish_tarja_turunen_letter_to_the_band_fans_and_media/ | access-date=August 16, 2006}}&lt;/ref&gt;, koji je objavljen na njenom lično sajtu, i preko brojnih intervjua na televizijama, časopisima i novinama.

=== Dark Passion Play ===
{{main|Dark Passion Play}}
[[Datoteka:Anette Olzon - Halloween.PNG|thumb|150px|left|Anet Olzon je izabrana za novu pevačicu Najtviša]]
Grupa je 2006. snimila svoj šesti po redu studisjki album Dark Passion Play. Proces je počelo snimanjem bubnjema, zatim gitare, bas-gitare i demo snimkom klavijatura. Orkestarske i horske deonice su snimljene u studiju Ebi Roud. Nakon ovoga su snimljeni finalni snimci klavijatura i vokala

Da bi pronašli zamenu za Tarju Turunen, grupa je tokom 2006. i početkom 2007. organizovala otvorenu audiciju za novu pevačicu na koju je svako mogao da se prijavi i stiglo je oko 2.000 demo snimaka. 24. maja 2007. objavljeno je da je za novu pevačicu izabrana Šveđanka [[Anette Olzon|Anet Olzon]] (Anette Olzon).

Pesma ''„Eva“'' je u februaru 2007. predstavljena kao prvi singl sa novog albuma; deo pesme je bio dostupan za vebsajtu grupe uz semplove još tri pesme sa predstojećeg albuma: ''„7 Days to the Wolves“, „Master Passion Greed“'', i ''„Amaranth“''. Bilo je predviđeno da signl bude objavljen 30. maja, ali je zbog problema na britanskom vebsajtu za preuzimanje muzike, singl objavljen 25. maja. Grupa je objavila da će sav prihod od preuzimanja singla u [[Evropa|Evropi]] uplatiti u humanitarne svrhe.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Gauntlet - Nightwish album update |url=http://www.thegauntlet.com/article/758/8334/Nightwish.html |access-date=2011-01-25 |archive-date=2009-08-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090810003324/http://www.thegauntlet.com/article/758/8334/Nightwish.html }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=&quot;Eva&quot; -myynnin tuotto Suomessa (in Finnish) |url=http://www.nightwish.com/fi/news/archive?month=05&amp;year=2007 |access-date=2011-01-25 |archive-date=2007-10-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071018052256/http://www.nightwish.com/fi/news/archive?month=05&amp;year=2007 |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;

Najtviš je 13. juna objavio da će naslov novog albuma biti ''Dark Passion Play'' i predstavila omot novog diska na svom vebsajtu, kao i ime i omot novog singla ''„Amaranth“''. Ovaj singl je objavljen u Finskoj 22. avgusta i stekao zlatni status za manje od dva dana. ''„Amaranth“'' je bio i prvi singl objavljen na CD-u, pošto se ''„Eva“'' mogla preuzeti samo sa [[internet]]a.

Album ''Dark Passion Play'' grupa je izdala u Evropi krajem septembra 2007, u Velikoj Britaniji 1. oktobra, a u Sjedinjenim Državama 2. oktobra. Za samo par meseci, album je uspeo da postigne veliki uspeh, prodavši nešto manje od milion kopija. Singlovi Amaranth i Bye Bye Beautiful su takođe postigli uspeh.

== Članovi benda ==
* {{Floor Jansen}} (Flor Dzansen)- vokal
* [[Tuomas Holopainen]] (Tuomas Holopainen) - klavijature
* [[Empu Vuorinen|Erno &quot;Empu&quot; Vuorinen]] (Erno &quot;Emppu&quot; Vuorinen) - gitara
* [[Juka Nevalainen]] (Jukka Nevalainen) - bubnjevi

== Bivši članovi ==
* [[Tarja Turunen]] (Tarja Turunen) - vokal
* [[Sami Vanska]] (Sami Vänskä) - bas
* [[Aneta Olzon]] (Anet Olzon) - vokal
* [[Marko Hietala]] (Marco Hietala) - bas, vokal

== Diskografija ==
{{main|Najtviš diskografija}}

=== Albumi ===
* Angels Fall First (1997)
* Oceanborn (1998)
* Wishmaster (2000)
* Century Child (2002)
* Once (2004)
* [[Dark Passion Play]] (2007)
* Imaginaerum (2011)
* Endless Forms Most Beautiful (2015)
*Human. :II: Nature. (2020)

=== Singlovi ===
* The Carpenter (1997)
* Sacrament Of Wilderness (1998)
* Walking In The Air (1999)
* Sleeping Sun (4 Ballads Of The Eclipse) (1999)
* Deep Silent Complete (2000)
* Over The Hills And Far Away (2001)
* Ever Dream (2002)
* Bless The Child (2002)
* Nemo (2004)
* Wish I Had An Angel (2004)
* Kuolema Tekee Taiteilijan (2004)
* The Siren (2005)
* Sleeping Sun 2005 (2005)
* Eva (2007)
* Amaranth (2007)
* Erämaan Viimeinen (2007)
* Bye Bye Beautiful (2007)
* The Islander (2008)
* Made In Hong Kong (And In Various Other Places) (2009)
* Storytime (2012)

=== DVD-evi ===
* From Wishes To Eternity (2001)
* End Of Innocence (2003)
* Once (DVD-Audio) (2005)
* End Of An Era (2006)
* Dark Passion Play (DVD-Audio) (2008)
* Imaginaerum (DVD-Audio) (2011)

=== Live CD-ovi ===
* From Wishes To Eternity (2001)
* End Of An Era (2006)

=== Kompilacije ===
* Wishmastour 2000
* Bestwishes
* Tales From The Elvenpath
* Highest Hopes
* Wishsides
* Ballads Of The Eclipse
* The Sound Of Nightwish Reborn

== Reference ==
{{reflist}}

== Vanjske veze ==
{{Commonscat|Nightwish}}
* [http://www.nightwish.com Zvaničan sajt Najtviša]
* [http://www.tarjaturunen.com Zvaničan sajt Tarje Turunen] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130520104246/http://www.tarjaturunen.com/ |date=2013-05-20 }}
* [http://www.valleyofwishes.net Srpski Najtviš fan sajt]
* [http://nightwish-croatia.darkbb.com/ Forum Hrvatske Nightwish stranice]

{{Nightwish}}

[[Kategorija:Finske muzičke grupe]]
[[Kategorija:Power metal grupe]]
[[Kategorija:Simfonijske metal grupe]]</text>
      <sha1>hrkichxirtm7qjjforruohuf6q4hfk6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dalmacije</title>
    <ns>0</ns>
    <id>103603</id>
    <revision>
      <id>42669401</id>
      <parentid>4977388</parentid>
      <timestamp>2026-08-08T01:47:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>42669401</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1417" sha1="2k2h4a87tuhawpds98xwv0tk2s9fi6w" xml:space="preserve">:''Ovo je članak o rimskom [[Cezar (titula)|Cezaru]] ili pod-caru (335-337). Za istoimenog njegovog oca i [[rimski cenzor|cenzora]] Flavija Dalmacija, v. [[Flavije Dalmacije|Flavius Dalmatius]]. Za svece sa istim imenom v. [[Sveti Dalmacije (razvrstavanje)]].''

'''Flavije Dalmacije''' (''Flavius Dalmatius'', ? -337), također poznat i kao '''Dalmacije Cezar''' (''Dalmatius Caesar''), bio je ''[[Cezar (titula)|Cezar]]'' ili pod-car [[Rimsko Carstvo|Rimskog Carstva]] od 335. do 337. godine, odnosno član [[Konstaninova dinastija|Konstantinove dinastije]]. Cezarom ga je imenovao njegov polu-stric [[Konstantin Veliki]], odredivši da u novom sistemu [[tetrarhija|tetrarhije]] vlada područjem Istočnog Balkana - [[Trakija|Trakijom]], [[Makedonija (rimska provincija)|Makedonijom]] i [[Aheja (rimska provincija)|Ahejom]]. Nedugo nakon Konstantinove smrti u maju 337. su ga ubili vlastiti vojnici, a potom je [[Konstancije II.|Konstancije II]] ubio njegovog oca [[Flavije Dalmacije|Flavija]] i druge pristaše, te njegove teritorije podijelio sa [[Konstans I.|Konstansom I]].

== Izvori ==
* [http://www.roman-emperors.org/dalmatiu.htm DiMaio, Michael, &quot;Dalmatius Caesar (335-337 A.D)&quot;, in ''DIR''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211006032618/http://www.roman-emperors.org/dalmatiu.htm |date=2021-10-06 }}
{{Commonscat|Dalmatius}}

[[Kategorija:Umrli 337.]]
[[Kategorija:Konstantinova dinastija]]</text>
      <sha1>2k2h4a87tuhawpds98xwv0tk2s9fi6w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe</title>
    <ns>3</ns>
    <id>106274</id>
    <revision>
      <id>42669277</id>
      <parentid>42645315</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T13:49:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TeenAngels1234</username>
        <id>30790</id>
      </contributor>
      <origin>42669277</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="65452" sha1="9qnh1gg0wbulteiq5eq37rnuroloeun" xml:space="preserve">&lt;center&gt;
&lt;div style=&quot;font-family: Optima, Trebuchet MS, sans-serif&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;background:white; border:thin solid blue; padding:;.1em; margin: 0em 1em 1em 1em&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;border: thick solid #DDDDCC;thin solid yellow&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;border: thin solid blue; padding-top:.6em&quot;&gt;
{| style=&quot;font-family:Optima, Trebuchet MS, sans-serif;&quot; 
| &lt;center&gt;[[File:Edgar Allan Poe 2.jpg|96px|link=Korisnik:Edgar Allan Poe]]&lt;/center&gt;
| &lt;center&gt;[[File:Denis Diderot by Louis-Michel van Loo.jpg|96px|link=Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe]]&lt;/center&gt;
| &lt;center&gt;[[File:Piet Mondrian and Pétro van Doesburg.jpg|x120px|link=Korisnik:Edgar Allan Poe/Doprinosi]]&lt;/center&gt;
| &lt;center&gt;[[File:Benedetto da maiano, incoronazione di ferdinando I d'aragona e sei musici, 1490 ca., 01.JPG|x120px|link=Korisnik:Edgar Allan Poe/Nagrade]]&lt;/center&gt;
|-
| style=&quot;margin-top:-.5em&quot; |
 &lt;center&gt;[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Korisnička stranica]]&lt;/center&gt;
| &lt;center&gt;[[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|Razgovor]]&lt;/center&gt;
| &lt;center&gt;[[Korisnik:Edgar Allan Poe/Doprinosi|Doprinosi]]&lt;/center&gt;
| &lt;center&gt;[[Korisnik:Edgar Allan Poe/Nagrade|Nagrade]]&lt;/center&gt;
|-
| colspan=7 |
&lt;hr&gt;
|-
| colspan=7 style=&quot;padding:.3em; font-family:Helvetica, Arial, Verdana, sans-serif&quot; |
&lt;center&gt;'''Poruku mi možete ostaviti [https://sh.wikipedia.org/w/index.php?title=Razgovor_sa_korisnikom:Edgar_Allan_Poe&amp;action=edit&amp;section=new ovdje]'''&lt;/center&gt;
|}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/center&gt;

{{Arhive|auto=short}}

== Invitation for a session &quot;Tools and features for Users with Extended Rights&quot; ==

Hi, you are receiving this invitation as you are either patroller and/or admin in your community and [[:m:Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]] is preparing a session called '''Tools and features for Users with Extended Rights''', which we think that it will be interesting for you.

The session is organised by the CEE Hub along with Wikimedia Foundation’s Movement Communications regional specialist Natalia Szafran-Kozakowska. Speakers in the session are Product Managers and Software Engineers from Wikimedia Foundation, so you will hear recent updates, new developments, and they will answer questions. So, please think what you want to ask them and come to the session.

The session will be held on '''Tuesday, December 2nd, 2025 at 17:00 CET'''. Please register yourself '''[[:m:Event:CEE Catch Up: Tools for Users with Extended Rights|here]]'''.

If you have any questions, please contact me. --[[Korisnik:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Razgovor s korisnikom:MediaWiki message delivery|razgovor]]) 19. novembra 2025. u 14:45 (CET) (on behalf of the CEE Hub)
&lt;!-- Pošiljalac poruke: Korisnik:TRistovski-CEEhub@metawiki; spisak primalaca: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&amp;oldid=29165186 --&gt;

== Pitanje vezano za brisanje strancice ==

Pozdrav,

Imam pitanje u vezi tvoje odluke da obrišeš stranicu koju je moj rođak postavio još 2008. godine. Stranica je bila posvećena njegovom životu, radu i značaju za Grad Gračanicu, kao i njegovom angažmanu u otporu tokom rata u Bosni 1992. godine. Nedavno sam ažurirao stranicu sa novim informacijama koje, vjerujem, nisu samo tačne, već i značajne.

Moj rođak je bio pjesnik i bitna figura u ovom regionu, čiji je rad i doprinos prepoznat u kulturnim krugovima. A to što je učinio tokom rata svakako zaslužuje da bude dokumentovano.

Razumijem da postoje pravila na Wikipediji, ali ako su informacije bile tačne i relevantne, teško mi je da shvatim zašto je stranica obrisana. Stoga, tražim da se stranica vrati sa svim sadržajem, uključujući ažurirane informacije. Ako imaš neki specifičan razlog zašto si odlučio ovako, molim te da to objasniš.

Takođe, zahtjevam kopiju zadnje verzije stranice u PDFu.

Hvala unaprijed,

Pozdrav, – [[Korisnik:Semir Omerdic|Semir Omerdic]] ([[Razgovor s korisnikom:Semir Omerdic|razgovor]]) 28. decembra 2025. u 12:48 (CET)

== Uklonjena stranica ==

Zdravo Edgar Allan Poe,

Kao član rock grupe Kongres iz Sarajeva pokušao sam da prevedem već postojeću stranicu na engleskom jeziku, ali više da ispravim neke greške sa te stranice i da dodam neke važne stvari iz biografije Kongresa. Međutim vidio sam da je stranica uklonjena. Poruka je sljedeća:

Ova stranica ne postoji. Ispod je prikazan dnevnik brisanja, zaštite i premještanja stranice.

* [https://sh.wikipedia.org/w/index.php?title=Posebno:Evidencije&amp;logid=39660210 29. decembra 2025. u 13:48] [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;bdi&gt;Edgar Allan Poe&lt;/bdi&gt;]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|razgovor]] [[Posebno:Doprinosi/Edgar Allan Poe|doprinosi]] briše stranicu [[Korisnik:Kongres Sarajevo/Kongres (rock grupa)]]&lt;nowiki&gt; (stranica za testiranje: sadržaj je bio: »{{Infokutija muzičar|origin=&lt;/nowiki&gt;[[Sarajevo]], [[SR Bosna i Hercegovina]], [[SFR Jugoslavija]]&lt;nowiki&gt;|žanr={{hlist|&lt;/nowiki&gt;[[Novi val]]|[[rock and roll]]&lt;nowiki&gt;}}|ime=Kongres|Slika=Kongres_1982.jpg|opis_slike=Kongres 1982. S lijeva na desno: Leka, Mahir i Aljoša|Period_aktivnosti=1982. - 1985.|mjesto=Sarajevo|Diskografska_kuća=&lt;/nowiki&gt;[[Diskoton]]|bivši_član_grupe=|bivši...«; jedini doprinos dao/dala je [[Posebno:Doprinosi/Kongres Sarajevo|Kongres Sarajevo]] ([[User talk:Kongres Sar...)   ([[Posebno:Zahvale/Log/39660210|zahvali]])

Pošto mi je ovo prva stranica koju sam pravio na Wikipediji zamolio bih te da mi objasniš i pomogneš. Da li je stranica uklonjena jer zapravo i nije prevod nego dosta drugačiji tekst? Da li da stranicu objavim kao novu, a ne kao prevod?

Hvala na pomoći.

Dado - Kongres – [[Korisnik:Kongres Sarajevo|Kongres Sarajevo]] ([[Razgovor s korisnikom:Kongres Sarajevo|razgovor]]) 31. decembra 2025. u 01:05 (CET)

== Ublažavanje? :) ==
Ne budi smiješan. Znam iz prve ruke što je bilo jer sam u Teheranu. – [[Korisnik:Orijentolog|Orijentolog]] ([[Razgovor s korisnikom:Orijentolog|razgovor]]) 23. januara 2026. u 02:46 (CET)

:@[[Korisnik:Orijentolog|Orijentolog]]: A jebiga, frende, znam i ja iz prve ruke koji naš političar ima vanbračno dijete s ljubavnicom, al' džabe mi to xD Enciklopedija smo, znaš da su izvori biti, a ''as far as sources are concerned'', CNN je prilično vjerodostojan. Mislim da s ovom formulacijom nije sada ništa problematično... :D – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;span style=&quot;color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';&quot;&gt;Edgar A.&lt;/span&gt;]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;span style=&quot;color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';&quot;&gt;Poe&lt;/span&gt;]] 23. januara 2026. u 02:49 (CET)

::Nije u pitanju lično, subjektivno svjedočanstvo. Medije nemaju samo SAD i EU, nego i ostatak svijeta, a koliko vidim posljednjih dana malo tko u našoj regiji ili svijetu prihvaća zapadne interpretacije događaja. Npr. meni ovdje otvara i CNN i RT, što u Europi nije moguće, pa se tako može oslanjati isključivo na prvi. Podsjeća me na dražesna vremena poput kasne 1944. kada su Nijemci još jurišali na istok, uvjereni na imaju inicijativu i da će SSSR skoro propasti. Rekli im eminentni mitteleuropski mediji. :D A glede ličnih svjedočanstava, prije desetak dana sam objavio tvit u kojem ismijavam Index jer su tvrdili da su &quot;milijuni na ulicama i Teheran gori&quot;, iako na ulicama nije bilo ama baš nikakvog prosvjeda, niti paleža. Pokupio preko 80.000 pregleda. :) Usto, slikao sam istog dana Teheran 360° s krova na Sadatabadu (sjever grada uz planinu) i nigdje ni traga stupova dima. Budem uploadao uskoro. – [[Korisnik:Orijentolog|Orijentolog]] ([[Razgovor s korisnikom:Orijentolog|razgovor]]) 23. januara 2026. u 03:06 (CET)
:::Pa ne piše u tekstu ni da su bili milijuni, ni da je išta gorjelo! :D Piše da su bili proturežimski prosvjedi - mislim da se možemo složiti da jesu, da je počelo na tržnici, da je isključen internet i da je bilo mrtvih. Mislim da ništa od toga što piše ne ide protiv ovoga što si ti napisao. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;span style=&quot;color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';&quot;&gt;Edgar A.&lt;/span&gt;]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;span style=&quot;color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';&quot;&gt;Poe&lt;/span&gt;]] 23. januara 2026. u 03:11 (CET)
::::Formulacija jest bila problematična jer ispada da su prosvjedi bili politički, iako su zapravo bili ekonomski. Bazarlije su prosvjedovale s iranskim zastavama, za što postoje dokazi. Drugo je korištenje termina &quot;režim&quot; što je demagogija zapadnih ''režima''. Posljednji režim ovdje je srušen 1979. godine, gle čuda baš njihov, a ono što se izglasa na referendumu s ogromnom većinom ne naziva se režimom. Da ne govorim o tome da zapadni mediji ne koriste taj termin za marionetske diktature u regiji. Čista politizacija. Treće, ispada da je bio sukob s bazarlijama, iako su njihovi prosvjedi bili mirni. Kasnije je došlo do oružanog obračuna s naoružanim grupama i to uglavnom na jugoistoku i zapadu gdje se već godinama vode sukobi. Samo zapadni mediji ne diferenciraju prosvjednike i te militantne grupe. – [[Korisnik:Orijentolog|Orijentolog]] ([[Razgovor s korisnikom:Orijentolog|razgovor]]) 23. januara 2026. u 03:20 (CET)
:::::Frende, gle... imali smo dobar odnos do sada, meni su naša podjebavanja i naša muška ljubav jako seksi (:D), pa hajde da tako i ostane! :D Ovo mi je radio i Rječina (samo sa Staljinom i Putinom i neznamvišenija kojim stvarima) pa smo zaratili! :D S tobom ne bih ratovao! &lt;3 – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;span style=&quot;color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';&quot;&gt;Edgar A.&lt;/span&gt;]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;span style=&quot;color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';&quot;&gt;Poe&lt;/span&gt;]] 23. januara 2026. u 03:23 (CET)
::::::Sva sreća da ovdje imamo slobodu izražavanja pa ću reći jasno i glasno: ''Živeo Staljin i svetska revolucija!'' Da to ti kažeš tamo, hapsilo bi te. Nemaš to pravo. – [[Korisnik:Orijentolog|Orijentolog]] ([[Razgovor s korisnikom:Orijentolog|razgovor]]) 23. januara 2026. u 03:28 (CET)
:::::::Ljubim i ja tebe :* &lt;3 (i ne, nije nimalo ironično! :D) – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;span style=&quot;color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';&quot;&gt;Edgar A.&lt;/span&gt;]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;span style=&quot;color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';&quot;&gt;Poe&lt;/span&gt;]] 23. januara 2026. u 03:30 (CET)
::::::::@[[Korisnik:Orijentolog|Orijentolog]], [[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]]: Postoje višestruki problemi i u izvornoj verziji i u izmenjenoj verziji rečenice. Stranica je ipak zaključana na stabilnu verziju, prema pravilima, do uspostavljanja [[WP:KON]]. Predlažem da se rasprava nastavi na odgovarajućoj stranici za razgovor: [[Razgovor o šablonu:Aktualni događaji]]. Tu se može porazgovarati o alternativnim rešenjima koja su usklađenija sa Wikipedijinim stilskim standardom. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 23. januara 2026. u 03:38 (CET)
:::::::::{{ping|Aca}} a koji su to problemi s novijom verzijom? Sama novija verzija ne navodi niz bitnih detalja. WP:KON smo pokušali naći ovdje, za što tebe izgleda nije briga. Držati žestoki POV na glavnoj stranici je sunovrat ove Wiki. - [[Korisnik:Orijentolog|Orijentolog]] ([[Razgovor s korisnikom:Orijentolog|razgovor]]) 23. januara 2026. u 12:47 (CET)
::::::::::@[[Korisnik:Orijentolog|Orijentolog]]: Mislim da je izuzetno &quot;{{tq|žestoki POV}}&quot; označavati mirne demonstrante &quot;{{tq|naoružanim izgrednicima}}&quot; u zemlji čija je vlast nedavno počinila najveći masakr u savremenoj istoriji Irana (s hiljadama žrtava) i koja ima najveći broj egzekucija u posljednih 40 godina. Nadalje, razlozi protesta su višestruki i nisu ograničeni na &quot;{{tq|povećanje cijena}}&quot; (povod), kako stoji u unesenoj izmeni. Osim toga, s obzirom na tvoj ''off-wiki'' angažman s kojim sam, igrom slučaja, upoznat, rekao bih da je ovde reč o flagrantnom sukobu interesa ([[:en:WP:COI|WP:COI]]), pa bih te lepo zamolio da ovakve senzitivne izmene najpre opsežno prodiskutuješ s ostalim urednicima. Ovo jezičko izdanje Wikipedije, slobodne internetske enciklopedije, uspešno se bori s propagandom sa svih strana te je bilo, jeste i ostaće svetionik istine, kvaliteta i strogog enciklopedijskog standarda. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 23. januara 2026. u 18:25 (CET)
:::::::::::{{ping|Aca}} gore sam lijepo napisao da treba diferencirati mirne prosvjednike i naoružane militante, što zapadni mediji ne rade, niti ti. Postoje snimke gdje bazarlije prosvjeduju s iranskim zastavama i gdje prosvjednici marširaju gradom Abdananom skupa s policijom, a postoje i one gdje naoružani zamaskirani izgrednici pucaju na ulicama na snage sigurnosti i civile. To zapadni mediji nisu objavili, sugerirajući da se pucalo po mirnim prosvjednicima {{lični napad uklonjen}}. Znam dobro broj žrtava: 2427 policajaca i civila te 690 naoružanih militanata. Ponovo, ispadima gore nekritički pušiš zapadnu propagandu o &quot;vladinim masakrima nevinih&quot;. Iranski mediji daju jasniju sliku, navodeći da su militanti pucali i na civile s namjerom izazivanja što većeg broja žrtava (o čemu postoje svjedočanstva, snimke i forenzički dokazi), kao i da su neki stradali u unakrsnoj paljbi militanata i policije, što ne negira da su padali i od metaka potonjih. Verzija ne spominje odakle naoružanim militantima zabranjeno i strano proizvedeno vatreno oružje, ne spominju se ni Trumpove prijetnje, niti uloga stranih obavještajnih službi, niti dezinformacijski rat poput gore navedenog propagandnog preuveličavanja brojki (npr. 3000 u Teheranu postali &quot;milijuni&quot;, broj žrtava udeseterostručen, itd.) i još dosta toga. Egzekucije su irelevantna tema, zna se dobro za kojih osam kaznenih djela slijede takve kazne. Nadalje, {{lični napad uklonjen}}, prije više od 15 godina jedan sam od rijetkih ovdje koji se otvoreno potpisao, stoga se zna moje ime i prezime. Zna se i da se profesionalno bavim iranologijom, zbog čega sam završio na poziciji glavnog analitičara na najvećem iranskom mediju na engleskom jeziku. Iranaca ima 100 milijuna, njih s višim obazovanjem milijune, međutim, nemaju nikog s tolikom količinom informacija o raznoraznim disciplinama, bilo historijskih, geografskih, političkih, naučnih, tehnoloških, vojnih, kulturnih, itd. Nakon 13 godina aktivnosti na ovom projektu, besprijekorne prošlosti i mnogih članaka rekordera koji posramljuju druge Wiki, dođeš ti i optužuješ me za nekakv sukob interesa. To neću tolerirati, niti ću trošiti vrijeme {{dio komentara uklonjen|lični napad i retorika mržnje}}. Reći ću samo - '''zbogom, i nikad više'''. – [[Korisnik:Orijentolog|Orijentolog]] ([[Razgovor s korisnikom:Orijentolog|razgovor]]) 23. januara 2026. u 19:39 (CET)

== Article about Milan Gorkić in Serbo-Croatian ==

It is not correct what you are doing. I put all the references and then worked 4-5 more hours to make it all good, but it is all gone because of the &quot;clash&quot; of the changes that you made. What you are doing is against science and truth. The article about Milan Gorkić is full of mistakes, wrong references, everything wrong... And I am not even changing all the mistakes because I thought the admins will not spare time to read anything. I made such a good article that was lost because of someone's ignorance. I have put at least 10 more sources, with the ISBN's and everything and you just destroyed it all and discouraged me to continue to work. Such a shame. It is a crime against science and truth. Shamefull. – [[Korisnik:Savez rada|Savez rada]] ([[Razgovor s korisnikom:Savez rada|razgovor]]) 26. februara 2026. u 05:34 (CET)

:There is many more. Actually, there are more mistakes than correct things in this article.
:Just a few examples:
:# &quot;»Gorkić je bio inteligentan i sposoban čovjek, ali mu je udario u glavu vatrometan uspon najprije u KOI, a ubrzo u našoj Partiji. Brzo je shvatio kako se pravi karijera u Kominterni, stekao moćnog pokrovitelja u ličnosti Manuilskog, a imao je ’debele veze’ i sa NKVD. Blagodareći tome, on se u Moskvi kretao u takozvanim ’višim sovjetskim krugovima’, kamo običan smrtnik nije mogao ni proviriti. [...] Vješt, prodoran, s mnogo šarma, on je tamo bio dobro primljen. Čak se i oženio ženom iz tog kruga — Beti Gian, koja je bila direktor čuvenog moskovskog Parka kulture i odmora, živjela u trosobnom stanu, imala automobil za ličnu upotrebu, što je za tadašnje sovjetske uslove bila prava raskoš. Sve je to Gorkiću, mladiću koji je odrastao u sirotinji i rano upoznao emigrantsko potucanje, imponovalo. Postao je samouvjeren preko svake mjere i preobrazio se postepeno iz revolucionara u visokog komunističkog birokratu koji je najzad ’shvatio’ što je to ’štab svjetske revolucije’ i kako se u njemu treba ponašati.« Mustafa Golubić&quot; - WRONG, this is a quote from the book of Rodoljub Čolaković and it is written as word of Čolaković, not Golubić.
:# &quot;Gorkić je mesto rukovodioca KPJ imenovan uz podršku sovjetskog revolucionara [[Nikolaj Buharin|Nikolaja Buharina]].{{sfn|Lazitch|Drachkovitch|1986|p=148}}&quot; - WRONG. The article that is reffered to is wrong and there are other resources that show that is absolutely wrong. – [[Korisnik:Savez rada|Savez rada]] ([[Razgovor s korisnikom:Savez rada|razgovor]]) 26. februara 2026. u 05:47 (CET)
::@[[Korisnik:Savez rada|Savez rada]]: I would kindly ask you to list all the errors the article has on the talk page first. The issue here is that your edits are clashing with other referenced edits, in which case no one can just &quot;blindly&quot; believe the new version. Please state the corrections you want to make with the references on the talk page and someone will review them and then integrate them into the article. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;span style=&quot;color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';&quot;&gt;Edgar A.&lt;/span&gt;]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;span style=&quot;color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';&quot;&gt;Poe&lt;/span&gt;]] 26. februara 2026. u 09:59 (CET)
:::You are giving me extra work, and there is already a lot of work.
:::# His mentor was not Bukharin. Reference Ivan Očak &quot;Gorkić&quot; and a quote by the letter in 1929 in which it is said he fought with Bukharinism from the earliest stages. 
:::# There is also an explanation why Bukharin is mentioned as Gorkić's &quot;mentor&quot; because it is written even in his indictment, and the source of this rumor was his main &quot;enemy&quot; Ante Ciliga. To write that Bukharin was his collaborator means supporting the NKVD accusations, means supporting &quot;the tapestery of lies&quot; (ref: William Chase, &quot;Enemies from within&quot;)
:::# Another reason why the lies about Gorkić's various Moscow mentors (Buhkarin, Manuinlsky is mentioned, sometimes even Zinoviev) are supported until today is because Gorkić is portraited as a buerucrat in the official Yugoslav historiography and Tito's official biography (Očak, &quot;Gorkić...&quot;, Gužvica, &quot;Before Tito...&quot;, Bondarev, &quot;Moscow years...&quot;). His real mentor was not from Moscow, but from Yugoslavia, and is called Đuro Đaković (Očak, &quot;Gorkić...&quot;, Nadežda Jovanović &quot;Milan Gorkić (prilog biografiji)&quot;)
:::# Gorkić's closest collaborator in the Comintern was Dimitrov. References: Ubavka Vujošević &quot;Poslednja biografija Milana Gorkića&quot;; Documents from the VII Congress of Comintern and many more
:::# Gorkić was not killed during the Purges but during the &quot;Yezhovshchina&quot;, and those two processes are not to be mixed in the contemporary historiography (Getty, &quot;Orginis of the Great Purges&quot;, Getty and Naumov &quot;Stalinist Terror, New Perspectives&quot;, Thurston &quot;Life and Terror in Stalin's Russia&quot;, Getty, Naumov &quot;The Road To Terror Stalin and the self destruction of the bolsheviks 1932-1939&quot;)
:::# He didn't support the repressions towards other people, as is suggested in the whole text. There are many letter and quotes which show a different picture, a totally different - he always defended the &quot;factionalists&quot; he beaten politically from the further inconveniences.
:::# The main rumor that he is a bureaucrat and &quot;the man from the Comintern&quot; comes already from 1928 by the &quot;factionalists&quot;, as Gorkić himself says (he is using the words &quot;rumors&quot;, words similar to word bureaucrat and the phrase &quot;the man of the Comintern&quot;) (reference: Ubavka Vujošević, &quot;Poslednja biografija Milana Gorkića&quot;). These are the main points that changes the picture about Gorkić. Great historical and historiographical injustice is made towards this man: he was neglected, forgotten and presented in a diametrically opposite picture from the one that fits him and all of the &quot;sins of the generation&quot; are prescribed towards him although he is the last one that should carry them (also not my thesis but from the authors Očak &quot;Gorki...&quot;, Božidar Jakšić &quot;Izabrani spisi Milana Gorkića, Revolucija pod okriljem Kominterne&quot;, then Ubavka Vujošević and Nadežda Jovanović). There are many more points and many more quotes that I had put in the text, but you erased it (you at least own an apology for destroying this work).  Please suggest what should be the further dynamics of the work on this text... I can not write here all the changes that should be made... You should at least check every change in the future if you try to destroy someone's solid work (all the changes I made in the text you destroyed are underlined with the references, every single one).  Greetings to you, I hope we can make a good collaboration   
:::– [[Korisnik:Savez rada|Savez rada]] ([[Razgovor s korisnikom:Savez rada|razgovor]]) 26. februara 2026. u 12:27 (CET)
::::refs for point 6: Nadežda Jovanović, Milan Gorkić (Prilog biografiji), Očak, &quot;Gorkić...&quot;  – [[Korisnik:Savez rada|Savez rada]] ([[Razgovor s korisnikom:Savez rada|razgovor]]) 26. februara 2026. u 12:35 (CET)
:::::@[[Korisnik:Savez rada|Savez rada]]: Is this all? Or are you planning on adding additional information? – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;span style=&quot;color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';&quot;&gt;Edgar A.&lt;/span&gt;]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;span style=&quot;color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';&quot;&gt;Poe&lt;/span&gt;]] 26. februara 2026. u 12:52 (CET)
::::::Many more additional information is to be add... Is my last change (the one you destroyed) even saved?
::::::But let's arrange the dynamics. Let us first make most important edits... If you have so much power to decide the destiny of a man, whose destiny was already decided my small group of men that though they were Gods - then I think you should show some responsibility, right? Please don't act as a bureaucrat in the future about this matter, but show you are interested in the subject and you really follow the references I have made and will make... – [[Korisnik:Savez rada|Savez rada]] ([[Razgovor s korisnikom:Savez rada|razgovor]]) 26. februara 2026. u 13:36 (CET)
::::::::@[[Korisnik:Savez rada|Savez rada]]: My man... you come here, writing in English, and are editing a well-written, referenced article claiming that it is full of wrong information, although some of them are even referenced, and are editing it. How am I supposed to know? It's &quot;your&quot; word agains the former editor's word... what do you expect me to do? I am here to assess the validity of an article based on the standards of the project, and I am not equally knowledgeable about every topic, which is natural. I am not claiming that your edits are malicious or wrong, it's just that such fundamental changes to an article's structure require a discussion or consensus, or - '''at least''' - an explanation. That is what I have asked for and I shall ask a colleague who is better versed in such topics to check over the edits. If they are valid, there won't be any issues. Also, nothing is is destroyed and I would kindly appreciate it if you lower your tone and address everyone on here with proper respect, there is no need for big words! :)
::::::::@[[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]]: Druže, bi li mogao baciti oko na ovo i vidjeti jesu li sve izmjene okej? Ovo je više tvoja tema... @[[Korisnik:Vipz|Vipz]]: A i ti, neradniče, rekao si da si nešto skupljao za ovo pa baci oko, bit ćete pametniji od mene ovdje! :D – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;span style=&quot;color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';&quot;&gt;Edgar A.&lt;/span&gt;]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;span style=&quot;color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';&quot;&gt;Poe&lt;/span&gt;]] 26. februara 2026. u 15:13 (CET)
:::::::::Prvo, ja ne znam kojim ti jezikom govoriš i pišeš pa sam počeo na engleskom... Drugo, nije moja reč protiv ičije, nego reč referenci i istoriografije protiv nereferisanih delova (jel si ti čitao članak? ima više grešaka nego tačnosti)... Pre duguješ ti meni objašnjenje na osnovu čega brišeš referisane izmene, nego što ja tebi dugujem objašnjenja zašto ispravljam pogrešne reference ili potpuno nereferisane špekulacije (a ta sam objašnjeno svejedno dao, makar delimično)... Kao da tražiš od mene da ti dokažem da je nebo plavo jer je neko već napisao da ga vidi crveno... Dakle, cenim ovu raspravu i mislim da ćemo do nečega doći, ali u suštini bi ti trebao da spustiš ton a ne ja, moje reči su male za ono kakav nenaučni odnos podržavaš pri ovoj temi i to čisto iz površnosti i lenjosti... Zar ne? Pozdravi – [[Korisnik:Savez rada|Savez rada]] ([[Razgovor s korisnikom:Savez rada|razgovor]]) 26. februara 2026. u 15:58 (CET)
::::::::::Pa ako sam admin i birokrat na sh.wiki i napisao sam nekih par tisuća članaka na ovom projektu... valjda znam neku varijantu srpskohrvatskog, frende? :D Dosta logičan zaključak, pogotovo ako pogledaš prvu rečenicu iznad ove tvoje koju si ostavio ovdje! :D (I ona je na hrvatskom! :D) Al' dobro, glavno da se mi razumijemo! :D
::::::::::Objašnjenje si dobio, a ostalo... &quot;Pre duguješ ti meni objašnjenje&quot; (ne, ne dugujem ja tebi ništa), &quot;ali u suštini bi ti trebao da spustiš ton a ne ja&quot; (fino te zamolim i instruiram što da napraviš, pozovem kolege da pregledaju... to je ton s visoka?), &quot;kakav nenaučni odnos podržavaš pri ovoj temi i to čisto iz površnosti i lenjosti&quot; (ha? :D)... dakle, ponavljam, molit ću te lijepo da smiriš ton, da se ophodiš prema meni i svima ostalima korektno i da ne dižeš tenzije. Članak će se popraviti ako za to postoji volja sa svih strana, a sa moje (a siguran sam i s one kolega koje sam pingao) sigurno postoji. Ako postoji i s tvoje, nema apsolutno nikakvih problema, ne trebamo se više uopće prepirati ovdje i možemo sačekati da @[[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]] i/ili @[[Korisnik:Vipz|Vipz]] prelete preko tvojih izmjena i ako ni oni nemaju nikakvih prigovora - sve riješeno! :D – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;span style=&quot;color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';&quot;&gt;Edgar A.&lt;/span&gt;]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;span style=&quot;color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';&quot;&gt;Poe&lt;/span&gt;]] 26. februara 2026. u 16:04 (CET)
:::::::::::Taman sam pomislio da smo stigli do nečega, međutim pokazao si aroganciju i šarlatantvo (kad krene samohvalisanje umesto argumentacije, jasne su stvari) - zbog čega sam izgubio svako poverenje u tebe. 
:::::::::::Čekamo onda @[[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]] i @[[Korisnik:Vipz|Vipz]]... Ali pitanje je: zašto ih čekamo pod tvojim a ne pod mojim izmenama? Nema nikakvog drugog obrazloženja, osim tvoje arbitrarnosti... 
:::::::::::Eto, pozdrav – [[Korisnik:Savez rada|Savez rada]] ([[Razgovor s korisnikom:Savez rada|razgovor]]) 26. februara 2026. u 16:52 (CET)
::::::::::::@[[Korisnik:Savez rada|Savez rada]]: Zašto vi ljudi nikada ne možete samo prihvatiti ruku i nastaviti dalje bez komentara? :) Ali dobro, sad kad sam već jasno arogantan i šarlatan, onda te formalno upozoravam da je ovo posljednji put da ću tolerirati tvoje pasivno-agresivne, bezobrazne i uvredljive komentare. Ovo smatraj '''formalnom opomenom''', arogantnom ili ne. Ukoliko se odlučiš oglušiti na to, bit ću prisiljen primijeniti neke druge mjere. 
::::::::::::Što se tiče odgovora na tvoje pitanje - u slučaju spora, članak se vraća na posljednju stabilnu verziju prije spornih izmjena. Takva je praksa. Članak je dostupan ovdje (iako sam ja mislio da ga staviš na SRZ samog članka, ne na moju SRZ, al' dobro, nije problem) i kolege mogu procijeniti o čemu se radi. Ponavljam, ako oni - koji imaju više znanja na ovom polju od mene - procijene da su sve izmjene okej, izmjene će biti unesene u članak i to je to. Ugodan dan! :) – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;span style=&quot;color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';&quot;&gt;Edgar A.&lt;/span&gt;]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;span style=&quot;color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';&quot;&gt;Poe&lt;/span&gt;]] 26. februara 2026. u 16:57 (CET)
:::::::::::::&quot;Ti, čoveče&quot; (evo ga još jedan Bog, koji se obraća &quot;ljudima&quot;) - nećeš me ućutkati naravno praznim administrativnim pretnjama. Nikakva agresija niti nepristojnost sa moje strane ne postoji. Uhvaćen si u laži, tj. u nekorektnom i antinaučnom odnosu, jasno je da ti ne preostaje ništa drugo nego da pretiš. Sramotno. Pozdrav, prijatan dan – [[Korisnik:Savez rada|Savez rada]] ([[Razgovor s korisnikom:Savez rada|razgovor]]) 26. februara 2026. u 17:03 (CET)
::::::::::::::P.S. Ne znam šta je SRZ i voleo bih neke upute ako su moguće za SRZ na članak... Još jedni pozdravi – [[Korisnik:Savez rada|Savez rada]] ([[Razgovor s korisnikom:Savez rada|razgovor]]) 26. februara 2026. u 17:08 (CET)


Poštovani kolega Savez rada,

Ja ne bih ulazio u vašu raspravom s kolegom Poe, jer zapravo ne bih znao ni što reći. No, pregledao sam sve vaše izmjene u članku o [[Milan Gorkić|Milanu Gorkiću]], pa iz moga skromnog gledišta mislim: 

::a) [https://sh.wikipedia.org/w/index.php?title=Milan_Gorki%C4%87&amp;diff=prev&amp;oldid=42558495 ova izmjena] – lijepo, ali ovdje bi bilo dobro dodat izvor;

::b) [https://sh.wikipedia.org/w/index.php?title=Milan_Gorki%C4%87&amp;diff=next&amp;oldid=42558495 ova izmjena] – nepravila na razini metodologije. Imamo naizgled dva izvora koja su u skobu (Lazitch&amp;Drachkovitch protiv &quot;93_7.pdf&quot;). Kao prvo, biblioteka znaci.org je odličan izbor vrlo dobrih izvora, ali ne čini po sebi valjan izvor. Tekst koji citirate nema naslova, ne znam gdje je objavljen, tko ga je napisao, koje godine. Ne zaboravite da i u Boleian Library u Oxfordu možete naći trash knjigu s namjernim historijskim falsifikatima u njoj. Kako? Pa jednostavno, unio ju neka megalomanska budala, koja je knjigu prethodno isprintala u zamoizdanju i svašta nabubala u njoj. I jednog dana posložila svoj rad pored ostalih knjiga. Više sam puta osobno izbrisao dobre doprinose na sh.wikipediji iz razloga što nemaju izvora ili je izvor loše postavljen. Ako pišeš ozbiljno, tvoja je dužnost da dosljedno citiraš izvor. Drugo: ovdje problem je &quot;Buharinova podrška&quot;. Nisam poznavalac teme, ali ako dva izvora tvrde različito, dobra praksa je citirat skromniju verziju istine, podržat ju s izovorom, pa u &lt;u&gt;Napomenama&lt;/u&gt; dodati verziju beta iste priče i navesti izvore.

::c) [https://sh.wikipedia.org/w/index.php?title=Milan_Gorki%C4%87&amp;diff=next&amp;oldid=42558496 ova izmjena] – ne brisati referencirane rečenice, jer 1) tko ste vi da odlučujete to? Imate li katedru u historiografiji u nekome uvaženom institutu? Jeste li objavili ikakvo znanstveno istraživanje po temi? Molim vas… To, od moje strane, a zapravo ste započeli edit war s korisnikom koji je sastavio tekst koji ste obrisali. S time, ne kažem da nemate pravo što se protivite rečenici ili što biste ju izbrisali, nego upućejem vas na činjenicu da tamo gdje je tekst podržan s izvorima, tu je bolje biti za trun oprezniji; 

::d) [https://sh.wikipedia.org/w/index.php?title=Milan_Gorki%C4%87&amp;diff=next&amp;oldid=42558497 ova izmjena] – vidi gornji komentar a);
 
::e) [https://sh.wikipedia.org/w/index.php?title=Milan_Gorki%C4%87&amp;diff=next&amp;oldid=42558499 ova izmjena] – forma je okej, ali sumnjiva mi je rečenica &quot;Gorkić je jedna od '''retkih''' žrtava represija koja je rehabilitovana&quot;. Rehabilitacijâ je bilo pa mogao bih citirat više imena. Ovdje je riječ o aproksimativnoj procjeni. Iz historiografske literature, subjektivne procjene autora su vrlo zanimljive, ali treba ih uvijek odvagati, pa makar to pisao Arnold Toynbee.

::f) [https://sh.wikipedia.org/w/index.php?title=Milan_Gorki%C4%87&amp;diff=next&amp;oldid=42558513 ova izmjena] – slažem se, preciznija je;

::g) [https://sh.wikipedia.org/w/index.php?title=Milan_Gorki%C4%87&amp;diff=next&amp;oldid=42558514 ova izmjena] – slažem se. Taj je citat zabilježio korisnik @[[Korisnik:Mladifilozof|Mladifilozof]] u [https://sh.wikipedia.org/w/index.php?title=Milan_Gorki%C4%87&amp;diff=prev&amp;oldid=7632246 ovoj izmjeni]. Mladifilozof je inače vrlo marljiv pisac wiki-članaka i dobro upućen u temu. Mislim da se radi o običnoj obmani, no, ako je za njega atribucija citata točna, onda postoji neki razlog. Možete ga izravno kontaktirat i pitati ga; 

::h) [https://sh.wikipedia.org/w/index.php?title=Milan_Gorki%C4%87&amp;diff=next&amp;oldid=42558516 ova izmjena] – da, okej. Nemojte zaboraviti izvore, uvijek je bolje s izvorima tamo gdje se spominju treće osobe (Đaković) ili neke značajne uloge; 

::i) [https://sh.wikipedia.org/w/index.php?title=Milan_Gorki%C4%87&amp;diff=next&amp;oldid=42558517 ova izmjena] – okej, ali ja ne bih tako lako škarama po citatu…;

::j) [https://sh.wikipedia.org/w/index.php?title=Milan_Gorki%C4%87&amp;diff=next&amp;oldid=42558518 ova izmjena] – da, odlično. Ipak: zašto brisati Štajnera? Je li vam on antipatičan?

::k) [https://sh.wikipedia.org/w/index.php?title=Milan_Gorki%C4%87&amp;diff=next&amp;oldid=42558520 ova izmjena] – odlično;

::l) [https://sh.wikipedia.org/w/index.php?title=Milan_Gorki%C4%87&amp;diff=next&amp;oldid=42558521 ova izmjena] – da i ne... Ne slažem se kada prepravljate riječi u citiranome tekstu. Citirani tekst izveden iz tiskane knjige kaže ili a ili b, nije wikipedija pa se prepravljalo dok čitalac čita; 

Toliko od mene. Dodatno, pripazite na agresivne razmjene, po mome iskustvu one skoro nikada ne donose dobre rezultate na wikipediji, nego samo kafansku atmosferu gdje ljudi psuju kevu jedan drugom radi stvari koji se dešavaju mimo/daleko/pored njihovih života. Uljudnim razgovorom se ide puno dalje. Ako vam treba pomoći, samo recite, tu smo. LP – [[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]] ([[Razgovor s korisnikom:Inokosni organ|razgovor]]) 26. februara 2026. u 17:31 (CET)

:Dragi kolega @[[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]]
:Hvala vam na odgovorima. 
:# &quot;Lazitch&amp;Drachkovitch&quot; je potpuno nelegitiman izvor za tu informaciju, konkretno u delu o Gorkiću postoje najmanje 3, 4 očigledne greške i taj izvor je diskreditovan (netačne su godine, kao i brojni podaci koje su kasniji istoričari otkrili)... Izvor o Buharinu je očigledno neozbiljan (i dolazi od Ante Cilige) i zapravo se namerno provlači po hodnicima istorije... Svako ozbiljno istraživanje pokazuje da je u pitanju podmetačina. Gorkić se možda znao sa Buharinom 1928 (ili 1926, kako opet kaže Ž. Pavlović) godine ali je već od 1929 protiv njegove politike i 1932. Buharin nije mogao da ga &quot;postavi&quot; ni na šta a kamoli da mu bude mentor (inače Buharin tada više nema moć da ni u SSSR postavi domara biblioteke a kamoli da komanduje po Kominterni)
:# Štajnera treba izbaciti jer laže kao pas i dodvorava se Titu.
:# ...
:Međutim, dok ne objavim rad o tome zaista ostaje moja reč protiv nečije druge. Ja sam se malo zaleteo, i to sam rekao i kolegi @[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]]... Voleo bih da povučem sve predloge za sada i onda da ih spakujemo kasnije skupa na mnogo kvalitetniji način... 
:Da li se slažete sa tim? Ne bih voleo da za sada ubacujemo nikakve nove izvore i reference niti bilo kakve teze, ništa, ni one izmene koje ste podržali ni one koje niste. Ja ću uskoro objaviti jedan naučni istoriografski rad na ovu temu i onda će nam sve biti mnogo lakše. Voleo bih da me podržite u tome i da povučemo za sada sve ove predloge jer mogu da unesu zabunu i da naštete i samom radu i samom wiki članku.
:Sa kolegom @[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]] nije bilo nikakve kafanske rasprave niti ružnih reči, več žustrog intelektulanog obračuna i borbe za nauku, čemu svaki galileovac može samo da aplaudira. Ne mogu da uputim izvinjenje jer kolegi Edgaru nisam ništa niti ružno rekao niti ružno poželeo, ali mogu da izrazim žaljenje zbog bezveznih nesporazuma koje zaista, kao što vidimo, možemo lepše rešavati i za to preuzimam deo odgovornosti na sebe. Ali tražim i malo razumevanja, jer se bavimo temom jedne sudbine nad kojom je izvršena nepravda i za koju očigledno nije dovoljno samo napisati istinu nego se za nju i noktima i zubima boriti.
:Hvala vam @[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]] i @[[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]] na vašem izdvojenom vremenu i strpljenju i nadam se da ćemo uspostaviti korektnu i prijateljsku saradnju. Živeli – [[Korisnik:Savez rada|Savez rada]] ([[Razgovor s korisnikom:Savez rada|razgovor]]) 27. februara 2026. u 22:49 (CET)
::P.S. Niste baš najbolje pogledali ispravke citata, na primer... Trenutni citati su iškarani makazama a neki su i netačni, ja sam ih sve ispravno popravio (samo jedan sam skratio, ali zato što je nekorektno izvađen iz konteksta... nastavak tog citata bi onda doneo druga značenja, ali bi bio predug, pa sam ga onda u stvari skratio da bih malo rešio taj problem)... To su sada sve nebitni komentari jer mislim i predlažem da za sada sve ove izmene treba povući i spremiti ih bolje, ali morao sam da odgovorim iz neke intelektualne sujete... Još jedan pozdrav (nemojte prenebenuti prethodnu, mnogo važniju poruku... Ovo je samo jedan P.S.) – [[Korisnik:Savez rada|Savez rada]] ([[Razgovor s korisnikom:Savez rada|razgovor]]) 27. februara 2026. u 22:54 (CET)
:::P.S.P.S. Dragi @[[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]] moram da Vam kažem da su vaši komentari dosta mršavi.. Takođe, imate ideju da baratate istoriografskom naukom a u stvari nastupate prilično amaterski (hvala vam na pokušajima istoriografskih lekcija, ali to je zaista smešan pokušaj, bez uvrede)... Dalje, niste pregledali ceo moj predlog i celom ste pitanju posvetili jako malo vremena, što je očigledno... Dalje, na nekim mestima nema referenci (npr na fotografiji Dimitrova) jer to nisam znao tehnički da izvedem (odličan je wiki interfejs, ali ne snalazim se uvek)...
:::Ovo sam morao da napomenem radi naučne istine, ali još jednom insistiram da se sve moje izmene za sada povuku i ne koriste, da bismo onda ovom pitanju pristupili temeljnije u jednom boljem trenutku... Pozdavljam još jednom srdačno – [[Korisnik:Savez rada|Savez rada]] ([[Razgovor s korisnikom:Savez rada|razgovor]]) 27. februara 2026. u 23:03 (CET)

{{Reflist-talk}}


:::Poštovani kolega @[[Korisnik:Savez rada|Savez rada]], mislim da znam o čemu pričam u svojim natuknicama a ipak poštujem i vaše mišljenje. Englezi kažu ''opinions: everybody's got one''.
:::Ne slažem se s vama kada me uslovljavate &quot;amaterom&quot; ali dobro... poznajem taj tip rasprava, naše kolumne su prepune kafansko-književnih priča, od Milana Rakića (i prije) pa do Svetislava Basare.
:::Ne slažem se s vama kada kažete &quot;radi naučne istine&quot; jer to podrazumijeva da ju vi imate na dlanu. U cijelini. A ako ju imate, onda dozvolite da vam iskažem moje najiskrenije iznenađenje: AMA STVARNO ?!?!
:::Ne slažem se kada kažete da Štajner &quot;laže kao pas&quot; jer to podrazumijeva vašu pristranost. Nemojte zaboraviti da i besprijekorna znanstvena remek-djela kroz vrijeme pokazuju svoju točku gledišta, iako su sve činjenice točne i pravilno postavljene.
:::Stoga, ipak cijenim vaš strastven rad. Mislim da tu ima iskrenog truda. LP – [[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]] ([[Razgovor s korisnikom:Inokosni organ|razgovor]]) 3. marta 2026. u 20:20 (CET)

== Nerealan odnos prema članku o Milanu Gorkiću ==

Da probamo skroz kulturno @[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]] @[[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]]... Edgar je ponovo jednim klikom promenio sve moje izmene, u koje sam uložio puno truda. Ja nisam uopšte dirao stari članak (osim dve tri uglavnom sitne činjenice koje sam vrlo uverljivo potkrepio). Ubacio sam puno infomracija i sve ih bogato potkrepio referencama. Uglavnom je u pitanju puno citata, fotografija Gorkića iz mladosti, itd, nešto što bi svaki pravi admin wikipedije samo poželeo. Svaka izmena je apsolutno naučno ispravna i detaljno potkrepljena referencama i apsolutno je nedopustivo da se ijedna obriše a kamoli sve, jednim jedinim klikom (što znači da ih Edgar nije čak ni proverio).

Molim Vas @[[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]] da ovoga puta dobro proverite sve moje izmene jer ovo prevazilazi svaku meru. Da li ćete me optužiti da sam nevaspitan ako ustvrdim da je već sada ovakvo delovanje definitivno upereno protiv svakog principa slobode enciklopedije Wikipedija? – [[Korisnik:Savez rada|Savez rada]] ([[Razgovor s korisnikom:Savez rada|razgovor]]) 1. marta 2026. u 13:20 (CET)

:@[[Korisnik:Savez rada|Savez rada]]: Ponavljam, lijepo je dogovoreno da će sve izmjene ići na [[Razgovor:Milan Gorkić|ovom mjestu]] prije nego će biti uvrštene u članak. Pobogu. Dakle, uzmi tekst, napravi sve izmjene kao da želiš urediti članak, to će se pregledati i '''kad se pregleda, ako je sve u redu''', izmjene će biti uvrštene. Ne razumijem koliko je ovo nejasno. Izmjene nisu izbrisane, one su u povijesti i mogu se isto tako jednim klikom vratiti. Ono što mi se ne sviđa jest kontradikcija: s jedne strane moliš da sve zanemarimo, da ti damo vremena da nešto napraviš, onda odjednom nasumično kreneš i ponovo drndaš po članku bez ikakvog čekanja. Dogovori se. Ako želiš uređivati članak: gore ti je poveznica, tu ga uređuj kao da je tamo i kad završiš, javi, netko će pregledati izmjene i to ćemo uvrstiti u članak bez problema. Ako želiš čekati, to je isto okej, ali onda se toga drži. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;span style=&quot;color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';&quot;&gt;Edgar A.&lt;/span&gt;]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;span style=&quot;color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';&quot;&gt;Poe&lt;/span&gt;]] 1. marta 2026. u 13:25 (CET)
::U redu, ja bih uneo još jednu izmenu ali sada si me sprečio jer si mi pobrisao sve reference koje sam uneo... 
::Molim vas @[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]] i @[[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]] da dobro proverite svaku izmenu... Svaka je apsolutno potkrepljena... Nemate prava nijednu da odbacite... 
::Ako postoji neka rasprava o ovoj ili onoj izmeni (na primer, u jednoj izmeni citirao sam izvor koji direktno diskredituje prethodno citirani izvor, kao izvor koji je neadekvatan za korišćenje detalja o pojedienim biografijma, a onda dodao još pregršt izvora koji na indirektan način diskredituju taj izvor... Ako npr. smatrate da u istoriografiji odbačeni izvor ipak treba da se koristi, onda treba da vidimo kako da ubacimo i moje informacije, a ne samo da odbacimo moje informacije, koje su solidnije i jače... Dakle ili solidnije i jače informacije treba da preovladaju, ili ako imamo na Wikipediji ljude koji ipak drže i do netačnih informacija, onda bi trebalo makar imati u vidu i jednu i drugu informaciju, u tom smislu je realno očekivati od vas da to inkorporirate, ali ako ste uporni da mi dajete još dodatnog posla, onda me uputite na koji način da uvrstim svoju informaciju a da ni slučajno ne diram dokazano pogrešnu)...
::Koliko sam izbrojao, uneo sam 30 izmena, pri kojoj u nijednoj (osim ove jedne koje sam napomenuo), ne može biti nikakvog spora i one sve moraju biti integrisane (kao što mora i ta jedna koju sam posebno napomenuo, osim što ćete vi kao gospodari sudbina da odlučite na koji će se način integrisati)...
::P.S. Edgar, ja nisam nasumično ništa opet krenuo da radim a naročito ne da &quot;drndam&quot; (da li je ovo prikladan rečnik? pritom znamo ko drnda a ko ozbiljno pristupa ovom članku) nego sam shvatio da je nužno doraditi tekst u njegovim ključnim elementima jer i Wikipedija isto tako pravi istorijski narativ koji utiče i na samu istoriografiju. Te glavne izmene ne moraju da se odražavaju na širi istoriografski rad koji o tome pripremam... U svakom slučaju, iako deluje zbunjujuće, nije u pitanju kontradikcija, ali u svakom slučaju se zahvaljujem na razumevanju u tom smislu. – [[Korisnik:Savez rada|Savez rada]] ([[Razgovor s korisnikom:Savez rada|razgovor]]) 1. marta 2026. u 13:42 (CET)
:::Ovako, frende, sam si se predstavio kao režiser, dakle ne historičar. Ovo što ti trenutno činiš predstavlja originalno istraživanje, što je na Wikipediji '''strogo zabranjeno''' ([[w:en:Wikipedia:No original research|vidi ovdje]]), ali toleriramo ti i to. Ja ću ti sada na linkanu stranicu za razgovor članka zalijepiti tvoju zadnju verziju i tu uređuj. Kad završiš s uređivanjem, obavijesti nas pa ćemo pregledati i to je to. Kao što sam ti rekao, nemam ni vremena ni volje raspravljati se s tobom, a posebice ne svaki put isto. Tu radi i to je to. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;span style=&quot;color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';&quot;&gt;Edgar A.&lt;/span&gt;]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;span style=&quot;color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';&quot;&gt;Poe&lt;/span&gt;]] 1. marta 2026. u 13:54 (CET)
::::Ti se prijatelju nisi niti predstavio, znači trenutno nisi ni istraživač nego niko. Potpuno je nerealno da me ovako ad hominem predstavljaš i zloupotrebljavaš moje privatne informacije, to bi trebalo da je '''strogo zabranjeno'''. U mom članku '''NEMA nikakvog ORIGINAL RESEARCH-A''' nego '''isključivo referenci na objavljene radove'''. Bukavalno trošiš vreme da se blamiraš umesto da ga trošiš na ono za šta si angažovan na Wikipediji a to je da odgovorno održavaš stranice i proveravaš članke. – [[Korisnik:Savez rada|Savez rada]] ([[Razgovor s korisnikom:Savez rada|razgovor]]) 1. marta 2026. u 14:18 (CET)
:::::Piše ti gore, ja sam Edgar Allan Poe! :D Ostalo smo si sve rekli, dobio si tekst, dobio si upute tako da - smatram ovo završenim razgovorom, barem na ovom mjestu. O članku ćemo na za to prikladnom mjestu :) – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;span style=&quot;color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';&quot;&gt;Edgar A.&lt;/span&gt;]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;span style=&quot;color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';&quot;&gt;Poe&lt;/span&gt;]] 1. marta 2026. u 14:24 (CET)
::::@[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]] slažem se i drago mi je da si se otarasio suvišnih komentara koji sprečavaju fokusiranje na članak... 
::::Video sam da si okačio tamo članak, i odgovorio... Samo da vas obavestim ovde, da tamo ne pravim dodatne poruke i dekoncentraciju @[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]] i @[[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]]: nažalost nisam tehnički potkovan da tamo dalje nastavljam da ispravljam članak u kodu (možda i jesam, ali ko će sad i to)... Neka bude ovako, vi već sad možete da krenete da evaluirate članak, a ja sam pripremio još dve, tri izmene koje ćemo kasnije inkorporirati... – [[Korisnik:Savez rada|Savez rada]] ([[Razgovor s korisnikom:Savez rada|razgovor]]) 1. marta 2026. u 14:28 (CET)


:::Poštovani kolega @[[Korisnik:Savez rada|Savez rada]], 
:::Možda sva ova naša priča je postala napeta oko nečega što nebi trebalo. Uostalom, mogli bismo i cijeli članak o Gorkiću izmijeniti i svesti na pet rečenica i ostao bi minimalan ali ipak enciklopedičan članak. Iz toga razloga, napravio sam ogranak na vašoj stranici na kojem možete nastaviti vaš rad i nitko vam neće ometati. Istovremeno sam zaključao na duže vrijeme glavni članak o Gorkiću tako da bismo izbjegli nepotrebne sporove. Moj prijedlog je da nastavite svojim radom na spomenutoj stranici (dakle: [[Korisnik:Savez rada/Milan Gorkić|ovdje]]) te kada ga budete dovršili moći ćemo ga ispitati i objaviti. Moj savjet je da dodate izvore gdje god je to potrebno, te iskoristite stranicu za razgovor istog prostora ([[Razgovor s korisnikom:Savez rada/Milan Gorkić|ovu]]) da biste objasnili detaljno neke pasuse i svoje odluke. To će podržati i uvažiti vaš rad. 
:::S poštovanjem, – [[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]] ([[Razgovor s korisnikom:Inokosni organ|razgovor]]) 3. marta 2026. u 20:02 (CET)
::::Hvala na odgovoru @[[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]], i hvala ne celoj postavci... 
::::Ima još prostora da se članak popravi, čak i u ovom formatu (koji je neka rasprava starog i novog članka, i time ima neki svoj poseban okvir i dinamiku, u nekom vidu ograničen, a u nekom vidu možda otvori neki pravac koji bez toga ne bi, jer uopšte sva je nauka jedna velika rasprava starog i novog)...
::::Pozdrav, javiću kad mislim da je novi članak dobro uokviren i sveden i da se može bez muke evaluirati... – [[Korisnik:Savez rada|Savez rada]] ([[Razgovor s korisnikom:Savez rada|razgovor]]) 4. marta 2026. u 05:55 (CET)
:::::Poštovani i dragi @[[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]] i @[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]],
:::::Po dogovoru, ja sam na [[Korisnik:Savez rada/Milan Gorkić|'''ovom linku''']] uneo izmene u članak koji je predmet naše obrade, i mogu da zaključim da su one finalne. 
:::::[[Korisnik:Savez rada/Milan Gorkić|Ovaj link]] je, kako je na jednom mestu zabeležio @[[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]], trajaće do 01.06.2026, dakle još nešto više od 20 dana, što je mislim sasvim dovoljno za vašu evaluaciju... Molim vas da se prema njoj ponesete krajnje odgovorno i da joj pristupite vrlo skoncentrisano. 
:::::Siguran sam da ćete tada uvideti da sam pri finalnim izmenama ispoštovao doslovno sva vaša upustva... Niti jedna reč ili rečenica iz starog članka, osim možda jedna ili dve za koju je to bilo nužno, nije izmenjena. Oni netačni podaci ili tendenciozna tumačenja su jednostavno dopunjena valjanim citatima i podacima... Od izuzetaka možemo navesti primer da je izmenjeno da je Gorkić ubijen kao &quot;gestapovski špijun&quot;, što je u starom članku izneseno u samom uvodu kao nekakav fakt, a što je bez ikakvog uporišta - budući da za takvu optužbu ne postoje valjani izvori, a istovremeno u literaturi se provlače optužbe i da je bio (pre svega) engleski, zatim jugoslovenski i svačiji drugi špijun, te da na kraju uopšte i nije bio nikakav špijun - te pa bi dopuna takve informacije izgubila smisao, a taj je deo rečenice zamenjen prosto u to da je ubijen kao apstraktni &quot;neprijatelj naroda&quot; (što je i zvanična optužba, potkrepljena primarnim izvorima). Takođe su izmenjeni neki neverovatno netačni biografski podaci o poreklu njegove porodice, profesiji njegovog oca itd. Osim tih, doslovno nijedna druga reč ili rečenica iz starog članka uslovno rečeno nije ni taktnuta, već su netačnosti i tendencioznosti prosto nadopunjeni tako da stvore celovitiju sliku... Takođe je zamenjena i naslovna fotografija, a unete su i neke nove...
:::::P.S. Dragi @[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]] uneo sam jednu izmenu na tvoju stranicu, u ovom delu rasprave, tj. izbrisao sam jedan davni copy-paste predlog članka koji je prosto rušio preglednost cele rasprave i koji je suvišan ako imamo u vidu novi link... 
:::::P.S.P.S. Savetujem i da bacite oko na vrlo uspešnu saradnju koju sam u vezi [[:hr:Josip_Čižinski|biografije Milana Gorkića]] uspostavio sa adminima hr.wikipedije... Takva uspešna saradnja i sa adminima sh.wikipedije je nužna kako bi se nastavio Wiki rad na naučno istoriografskoj formulaciji Gorkićeve biografije, a u ostalom i započelo sa intervencijama i na ostalim wikipedijama, poput en.wikipedije, sr.wikipedije itd, koje bi bile nesolidne bez sh.wikipedije kao stožera.
:::::Srdačni pozdravi i nadam se da ćemo ovaj put uspostaviti besprekornu saradnju, jer nema nikakvog razloga da bude drugačije. K.R. – [[Korisnik:Savez rada|Savez rada]] ([[Razgovor s korisnikom:Savez rada|razgovor]]) 4. maja 2026. u 06:44 (CEST)

== Stranica Aleksa Đukanović  ==

Zašto si obrisao stranicu Aleksa Đukanović? Srpsko-hrvatska Vikipedija je toliko siromašna, između ostalog, zahvaljujući i tebi, bez relevantnih članaka, sa siromašnim fondom. Vrati stranicu koju si obrisao jer ne postoji nijedan razlog da je obrišeš. Ne može biti promocija nešto što govori o autoru koji piše na bshc jeziku i koji je objavio 20 knjiga. Ti ili ne poznaješ dovoljno kulturu ovog prostora ili si jasno zlonamjeran pa brišeš sve što nije po volji nacionalističkih krugova koji vladaju ovim prostorima. – [[Korisnik:Vogoje2|Vogoje2]] ([[Razgovor s korisnikom:Vogoje2|razgovor]]) 31. marta 2026. u 15:39 (CEST)

:@[[Korisnik:Vogoje2|Vogoje2]]: [[Wikipedija:Administratorska tabla]] - ovdje možeš uložiti prigovor i tražiti vraćanje članka. Zdravoseljački komentari me ne zanimaju, nemam energije više. Kako kaže Jasmin, ''Umoran, umoran sam prijatelju, umoran...'' :) – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;span style=&quot;color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';&quot;&gt;Edgar A.&lt;/span&gt;]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;span style=&quot;color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';&quot;&gt;Poe&lt;/span&gt;]] 31. marta 2026. u 15:42 (CEST)
::onaj tko je ''umoran i nema energije'' treba da se spremati na ''dalek put''... a ne da se miješa i uništava ono što ne razume... Briši članke o wc školjkama a ne o relevantnim imenima ovog prostora. – [[Korisnik:Vogoje2|Vogoje2]] ([[Razgovor s korisnikom:Vogoje2|razgovor]]) 31. marta 2026. u 16:09 (CEST)

== You may be an eligible candidate for the U4C election ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Greetings,

The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years.

This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required.

The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will be a week in between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run.

In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 28. aprila 2026. u 22:11 (CEST) &lt;/div&gt;
&lt;!-- Pošiljalac poruke: Korisnik:Keegan (WMF)@metawiki; spisak primalaca: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&amp;oldid=30472482 --&gt;

== Srpskohrvatski / српскохрватски ==

Hello. I'm looking for Serbo-Croatian translation of descriptions of a few items for Wikidata. Would you help? – [[Korisnik:Eurohunter|Eurohunter]] ([[Razgovor s korisnikom:Eurohunter|razgovor]]) 21. maja 2026. u 20:37 (CEST)

:@[[Korisnik:Eurohunter|Eurohunter]]: I might, depending on the topic and my knowledge of it. Which items are we talking about? – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;span style=&quot;color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';&quot;&gt;Edgar A.&lt;/span&gt;]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;span style=&quot;color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';&quot;&gt;Poe&lt;/span&gt;]] 21. maja 2026. u 22:58 (CEST)
:: I'm looking for translations of:
::: &quot;studio album by Basshunter&quot;
::: &quot;compilation album by Basshunter&quot;
::: &quot;song by Käärijä and Basshunter&quot;
::: &quot;single by Käärijä and Basshunter&quot;
::: &quot;promotional single by Basshunter&quot;
::: &quot;music video by Basshunter&quot;
::: &quot;lyric video by Basshunter&quot;
::: &quot;Basshunter discography&quot;
::: &quot;Basshunter videography&quot;
:::: [[Korisnik:Eurohunter|Eurohunter]] ([[Razgovor s korisnikom:Eurohunter|razgovor]]) 22. maja 2026. u 13:22 (CEST)
:::&quot;studijski album Basshuntera&quot;
:::&quot;kompilacijski album Basshuntera&quot;
:::&quot;pjesma koju izvode Käärijä i Basshunter&quot;
:::&quot;singl Käärije i Basshuntera&quot;
:::&quot;promotivni singl Basshuntera&quot;
:::&quot;spot Basshuntera&quot;
:::&quot;spot s tekstom Basshuntera&quot;
:::&quot;diskografija Basshuntera&quot;
:::&quot;videografija Basshuntera&quot;
:::@[[Korisnik:Eurohunter|Eurohunter]]: I hope this helps. If this is for a WikiData description, it is completely fine. If you're talking about specific links for this Wikipedia, then we have some local rules to apply, so if you need those titles as well, just tell me. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;span style=&quot;color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';&quot;&gt;Edgar A.&lt;/span&gt;]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;span style=&quot;color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';&quot;&gt;Poe&lt;/span&gt;]] 22. maja 2026. u 13:46 (CEST)
:::: Thanks a lot. It would be Latin version for sh-latn. Are you able to do also Cyrylic version for sh-cyrl? The main sh use Latin script after sh-latn opposite to sr (Serbian), which use Cyrylic script after sr-cyrl? [[Korisnik:Eurohunter|Eurohunter]] ([[Razgovor s korisnikom:Eurohunter|razgovor]]) 22. maja 2026. u 17:39 (CEST)
:::::@[[Korisnik:Eurohunter|Eurohunter]]: You're welcome; here is the cyr version (in accordance with Serbian otrography):
:::::&quot;студијски албум Бејсхантера&quot;
:::::&quot;компилацијски албум Бејсхантера&quot;
:::::&quot;песма коју изводе Керије и Бејсхантер&quot;
:::::&quot;сингл Керије и Бејсхантера&quot;
:::::&quot;промотивни сингл Бејсхантера&quot;
:::::&quot;спот Бејсхантера&quot;
:::::&quot;спот с текстом Бејсхантера&quot;
:::::&quot;дискографија Бејсхантера&quot;
:::::&quot;видеографија Бејсхантера&quot; – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;span style=&quot;color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';&quot;&gt;Edgar A.&lt;/span&gt;]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;span style=&quot;color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';&quot;&gt;Poe&lt;/span&gt;]] 22. maja 2026. u 17:47 (CEST)
:::::: sh, sh-latn and sh-cyrl added. Are you also able to make standard, Latin and Cyrylic Serbian, are they all the same or you are uncertain? As I understood it's kinda like Serbo-Croatian is equivalent of international English while Croatian is equivalent of American English and Serbian is equivalent of British English and both are the same languages just Croatian and Serbian are more different? [[Korisnik:Eurohunter|Eurohunter]] ([[Razgovor s korisnikom:Eurohunter|razgovor]]) 22. maja 2026. u 18:34 (CEST)
:::::::@[[Korisnik:Eurohunter|Eurohunter]]: The Serbian is the same as the cyr version above, as for the standard Serbian latin ortography, here it is:
:::::::&quot;studijski album Bejshantera&quot;
:::::::&quot;kompilacijski album Bejshantera&quot;
:::::::&quot;pesma koju izvode Kerije i Bejshanter&quot;
:::::::&quot;singl Kerije i Bejshantera&quot;
:::::::&quot;promotivni singl Bejshantera&quot;
:::::::&quot;spot Bejshantera&quot;
:::::::&quot;spot s tekstom Bejshantera&quot;
:::::::&quot;diskografija Bejshantera&quot;
:::::::&quot;videografija Bejshantera&quot; – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;span style=&quot;color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';&quot;&gt;Edgar A.&lt;/span&gt;]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;span style=&quot;color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';&quot;&gt;Poe&lt;/span&gt;]] 22. maja 2026. u 18:36 (CEST)
:::::::: Thanks. All added. [[Korisnik:Eurohunter|Eurohunter]] ([[Razgovor s korisnikom:Eurohunter|razgovor]]) 22. maja 2026. u 20:23 (CEST)

== Brisanje stranice ==

Pokušavao sam da nađem, ali nigdje nisam našao nikakvo objašnjenje zašto mi je stranica koju sam juče kreirao obrisana, pozdrav. – [[Korisnik:Zoyzee|Zoyzee]] ([[Razgovor s korisnikom:Zoyzee|razgovor]]) 26. maja 2026. u 08:23 (CEST)

== Wikipedia Asian Month 2025 Golden Barnstar ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
[[File:2025 Wikipedia Asian Month Special Barnstar.png|500px]]&lt;/div&gt;

[[User:Betty2407|Betty2407]] ([[User talk:Betty2407|talk]]) 08:38, 6 June 2026 (UTC) on behalf of Wikipedia Asian Month User Group
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Pošiljalac poruke: Korisnik:Betty2407@metawiki; spisak primalaca: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Betty2407/WAMMassMessagelist2&amp;oldid=30642952 --&gt;

== Nova spomenica! ==

{| style=&quot;background-color: var(--background-color-success-subtle, #fdffe7); border: 1px solid var(--border-color-success, #fceb92); color: var(--color-base, #202122);&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;vertical-align: middle; padding: 5px;&quot; | [[Datoteka:CEE Spring 2026 Blue Barnstar.svg|100px]]
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;&quot; | '''Zvjezdica CEE Proljeća 2026.'''
|-
|style=&quot;vertical-align: middle; padding: 3px;&quot; | Dragi kolega Edgar Allan Poe, ovom spomenicom ti želim zahvaliti na učešću u akciji i takmičenju [[Wikipedija:CEE Proljeće 2026.|CEE Proljeće 2026.]] i čestitati na ostvarenom rezultatu. S više od 500 kilobajta doprinesenog teksta ostvario si uvjerljivo najbolji rezultat i zauzeo prvo mjesto na ljestvici. Tvoj je rad bio važan dio uspjeha ove akcije na srpskohrvatskoj Wikipediji. Čestitam ti od srca i nadam se još mnogim ovakvim takmičenjima i zajedničkim akcijama! – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 16. juna 2026. u 22:48 (CEST)
|}

: &lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;') – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;span style=&quot;color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';&quot;&gt;Edgar A.&lt;/span&gt;]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;span style=&quot;color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';&quot;&gt;Poe&lt;/span&gt;]] 17. juna 2026. u 01:32 (CEST)

== York / Jork ==
E zdravo Edgare! Vidim da si zamenio razvrstavanja što bi i trebalo da bude, nego je mene zbunilo što ima dole još jedna odrednica koja se zove [[Jork (Nemačka)]] pa nisam znao da li da je objedinim u [[York (razvrstavanje)]]. Šta misliš? – [[Korisnik:SimplyFreddie|SimplyFreddie]] ([[Razgovor s korisnikom:SimplyFreddie|razgovor]]) 25. juna 2026. u 13:40 (CEST)

:@[[Korisnik:SimplyFreddie|SimplyFreddie]]: Aha, u tome je stvar. Mislim da ne treba. To je &quot;Jork&quot;, ono treba ići ili u &quot;Jork (razvrstavanje)&quot; kao posebno (ali mislim da za to nema potrebe jer ih nema toliko) ili nigdje; jer čudno je, ipak, da u &quot;York&quot; stoji &quot;Jork&quot;... nekoga može zbuniti :D – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;span style=&quot;color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';&quot;&gt;Edgar A.&lt;/span&gt;]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;span style=&quot;color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';&quot;&gt;Poe&lt;/span&gt;]] 25. juna 2026. u 13:49 (CEST)
{{ping|Edgar Allan Poe}} Ma da, to je to, hvala! – [[Korisnik:SimplyFreddie|SimplyFreddie]] ([[Razgovor s korisnikom:SimplyFreddie|razgovor]]) 25. juna 2026. u 13:51 (CEST)

==NGE==
Hi. Sorry for this, but I dunno how to solve this otherwise. Years ago, IIRC, you edited the Neon Genesis Evangelion Feautred Article. Now, since it's a FA, I don't want to edit something without knowing the language. In the NGE article, I edited one passage, which is &quot;Prema Annu, Rei je šizofren lik[71] te predstavlja nesvjesno u Shinjiju,[61] a Kaworu je njegova jungovska sjena&quot; here on sh.wiki. I translated this again as &quot;According to Anno himself, his original plan envisioned Rei as a schizophrenic character[86][87] and the &quot;unconscious Shinji&quot;. Basically, Anno is technically talking about ''his original plans'', and he says ''unconscious Shinji'', not ''Shinji's unconscious''. Also, my translation of the last passage about Kaworu is technically correct, but it can be misunderstood—and unfortunately some people have misunderstood it, assuming that I mistranslated it, UGH. It would be better to clarify that Kaworu is Anno's Jungian shadow, not Shinji's (his=Anno's shadow). Strictly speaking, that's what I've always meant, but some users objected because the pronoun &quot;his&quot; could be interpreted ambiguously. Can you edit this for me on sh.wiki? Thanks, and nice summer to you, dude! So sorry for this!– [[Korisnik:TeenAngels1234|TeenAngels1234]] ([[Razgovor s korisnikom:TeenAngels1234|razgovor]]) 7. augusta 2026. u 15:49 (CEST)</text>
      <sha1>9qnh1gg0wbulteiq5eq37rnuroloeun</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>David Thewlis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>113340</id>
    <revision>
      <id>42669412</id>
      <parentid>41841255</parentid>
      <timestamp>2026-08-08T03:47:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>42669412</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5141" sha1="cpulrpgv2dl0yrguvvfhr2gocsw4lj4" xml:space="preserve">{{Infokutija glumac (BS)
|ime             = David Thewlis
|slika           = Remuspoz.jpg
|veličina        = 200px
|opis slike      = Thewlis kao [[Remus Lupin]]
|rodno ime       = David Wheeler
|pseudonim       = 
|rođenje         = [[20. 3.|20. ožujka]] [[1963]].
|mjesto rođenja  = {{flagicon|ENG}} [[Blackpool]], [[Lancashire]], [[Engleska]]
|smrt            = 
|mjesto smrti    = 
|godine rada     = 
|web             = 
|supruga         = Sara Sugarman (1992. - 1993.)&lt;br /&gt;[[Anna Friel]] (2001. - 2010.)
|suprug          = 
|važnije uloge   = 
|važniji filmovi = 
|oscar           = 
|emmy            = 
|tony            = 
|zlatni globus   = 
|bafta           = 
|cesar           = 
|goya            = 
|afi             = 
|olivier         = 
|saturn          = 
|ostale_nagrade  = 
}}
'''David Thewlis''' ([[Blackpool]], [[Lancashire]], [[20. 3.|20. ožujka]] [[1963]].), [[ujedinjeno Kraljevstvo|engleski]] glumac.

== Biografija ==
David Thewlis rođen je kao David Wheeler [[20. 3.|20. ožujka]] [[1963]]. u [[Blackpool]]u. Rođen je kao treće dijete u obitelji, a svoje prezime Thewlis preuzeo je od majčinog djevojačkog prezimena. Kao tinejđer svirao je gitaru u bendu. Studirao je u [[London]]u, gdje je diplomirao [[1985]].

Thewlisova prva veća filma uloga bila je u filmu ''Naked'' dje je glumio Johhnya. Zbog te uloge Thewlis je hvaljen i dobio je brojne nagrade za najboljeg glumca. Iste godine nastupio je i na jednoj TV-seriji kao seksualni predator. Idućih godina glumi u filmovima uglavnom fantastičnog žanra. Među njegovim najpoznatijim ulogama iz tog vremena ističu se one u filmovima ''[[Restoracija]]'' ([[1995]].), ''[[Crna ljepotica]]'' ([[1994]].), ''[[Potpuna eklipsa]]'' ([[1995]].), ''[[Dragonheart|Zmajevo srce]]'' ([[1996]].) i ''[[Sedam godina na Tibetu]]'' ([[1997]].) Thewlis je zbog posljednjeg filma dobio zabranu ulaska u [[Narodna Republika Kina|Kinu]]. Od [[1997]]. glumio je u još par zvčnijih naslova, a za uogu u filmu ''Divorcing Jack'' nominian je za Britansku nezvisnu filmsku nagradu. 

Thewlisu je svjetski uspjeh donio serijal o mladom čarobnjaku [[Harry Potter (lik)|Harryu Potteru]]. Iako je Thewlis glumio samo u 3. i 5. nastavku serijala, izjavio je želi snimiti i adnja 2 nastavka filma koji su još u produkciji. U filmoima umači profesora brane od mračnih sila (koji je vukodlak) [[Remus Lupin|Remusa Lupina]]. Od nedavnih uloga sigurno treba istaknuti one u filmovima ''[[Božje kraljevstvo|Kraljevstvo nebesko]]'' i ''[[Omen]]''.

Thewlis se [[1992]]. oženio redateljicom [[Sara Sugarman|Sarom Sugarman]], no razveli su se [[1993]]. Do 2010. godine živio je s [[Anna Friel|Annom Friel]], s kojom ima kćer Gracie koja je rođena [[2005]].

== Filmografija ==
* ''[[Harry Potter and the Half-Blood Prince (2009)|Harry Potter i Princ miješane krvi]] ([[2008]].)
* ''[[The Inner Life of Martin Frost]]'' (2007.) 
* ''[[All the Invisible Children (2007)|All the Invisible Children]]'' (2007.)
* ''[[Harry Potter and the Order of the Phoenix (2007)|Harry Potter i Red feniksa]]'' ([[2007]].) 
* ''[[Omen]]'' ([[2006]].)
* ''[[Sirove strasti 2]]'' ([[2006]].)
* ''[[Novi svijet (2005)|Novi svijet]]'' ([[2005]].)
* ''[[All the Invisible Children (2005)|All the Invisible Children]]'' ([[2005]].)
* ''[[Kingdom of Heaven|Kraljevstvo nebesko]]'' ([[2005]].) 
* ''[[Harry Potter and the Prisoner of Azkaban (2004)|Harry Potter i zatočenik Azkabana]]'' ([[2004]].)
* ''[[Tijek vremena]]'' ([[2003]].) 
* ''[[Cheeky]]'' ([[2003]].) (redatelj)
* ''[[Gangster br. 1]]'' ([[2000]].) 
* ''[[Čudotvorac]]'' ([[2000]].) ([[TV-film|TV]]) (posudio glas)
* ''[[Što se dogodio Haroldu Smithu?]]'' ([[1999]].)
* ''[[Besieged]]'' ([[1998]].) 
* ''[[Divorcing Jack]]'' ([[1998]].) 
* ''[[Veliki Lebowski]]'' ([[1998]].) 
* ''[[Sedam godina u Tibetu]]'' ([[1997]].) 
* ''[[Otok Dr. Moreaua]]'' ([[1996]].) 
* ''[[Dragonheart|Zmjevo srce]]'' ([[1996]].) 
* ''[[James i divoska brekva]]'' ([[1996]].) (posudio glas)
* ''[[Restauracija]]'' ([[1995]].) 
* ''[[Total Eclipse]]'' ([[1995]].) 
* ''[[Crna ljepotica]]'' ([[1994]].) 
* ''[[Prime Suspect 3]]'' ([[1993]].) ([[TV-film|TV]]) 
* ''[[Naked (film, 1993)|Naked]]'' ([[1993]].)
* ''[[The Trial (1993)|Proces]]'' 
* ''[[Život je lijep (1990)|Život je lijep]]'' ([[1990]].) 
* ''[[Naranče nisu samo voće]]'' ([[1990]].) ([[TV-film|TV]]) 
* ''[[Little Dorrit]]'' ([[1988]].) 
* ''[[A Bit of a Do]]'' ([[1988]].)
* ''[[Raspjevani detektiv]]'' ([[1986]].) ([[miniserija]])

== Vanjske veze ==
* {{imdb ime|id=0000667|ime=David Thewlis}}
* [http://www.davidthewlis.net/ Welcome to 'Thewlis Rox'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210216191232/http://www.davidthewlis.net/ |date=2021-02-16 }}
* [http://www.david-thewlis.com/ David Thewlis Online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080907084722/http://www.david-thewlis.com/ |date=2008-09-07 }}


{{Nagrada za najboljeg glumca (Cannes)}}

{{DEFAULTSORT:Thewlis, David}}
{{Životni vijek|1963|}}
{{Commonscat}}

[[Kategorija:Britanski filmski glumci]]
[[Kategorija:Britanski televizijski glumci]]
[[Kategorija:Glumci koji su tumačili Sherlocka Holmesa]]</text>
      <sha1>cpulrpgv2dl0yrguvvfhr2gocsw4lj4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Celtic F.C.</title>
    <ns>0</ns>
    <id>115168</id>
    <revision>
      <id>42669283</id>
      <parentid>42472063</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T14:31:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Makenzis</username>
        <id>111789</id>
      </contributor>
      <comment>/* Trofeji */</comment>
      <origin>42669283</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6679" sha1="6zcjnbl4muvjqnx3u9tz293hxjpjlwi" xml:space="preserve">{{klica|fudbal}}
{{Sređivanje}}
{{Nogometni klub  (HR)|
  ime kluba = Celtic F.C. |
  slika    =  Celtic_FC.png |
  puno ime = 	The Celtic Football Club |
  nadimak = Bhoys , Celts &lt;br /&gt; Hoops , Tic|
  godina osnivanja  = [[1888]]. |
  igralište   = [[Celtic Park]] &lt;br /&gt; [[Glasgow]]|
  kapacitet stadiona = 	60,832 |
  direktor = {{ZD|ŠKO}} [[Ian Bankier]] |
  trener  = [[Angelos Postekoglou]] |
  liga   = [[Škotska Premier Liga]] |
  sezona   = 2024-25 |
  plasman = [[Škotska Premier Liga]], '''1'''.|
  pattern_la1=_white_hoops|pattern_b1=_whitehoops|pattern_ra1=_white_hoops|
  leftarm1=008000|body1=008000|rightarm1=008000|shorts1=FFFFFF|socks1=FFFFFF|
   pattern_la2=_black_stripes|pattern_b2=_blackstripes|pattern_ra2=_black_stripes|
  leftarm2=208040|body2=208040|rightarm2=208040|shorts2=000000|socks2=000000|
}}
'''FK Seltik''' ({{jez-eng|The Celtic Football Club}}) je [[Škotska|škotski]] profesionalni [[fudbal]]ski klub iz [[Glasgow|Glazgova]], koji se tačmiči u [[Premijer liga Škotske u fudbalu|Premijer ligi Škotske]]. Osnovan je [[1888]]. Seltik je osvajao prvenstvo 45 puta.

Igraju na stadionu Seltik Park.

Njihov rival je [[FK Rendžers|Rendžers]] iz Glazgova. Utakmice između ova dva tima se nazivaju Old Firm i spadaju među najčuvenije derbije u svetu. Veliko rivalstvo proističe iz veroispovesti. Navijači Seltika su [[katoličanstvo|katolici]] a Rendžersa [[protestantizam|protestanti]].

== Trofeji ==
[[Datoteka:Celtic FC trophy case.JPG|thumb|right|Muzej sa trofejima na stadionu [[Seltik Park]]]]
* [[Liga prvaka|Kup šampiona]] '''1''': 1966-67
* [[Premijer liga Škotske u fudbalu|Premijer liga Škotske]] '''65''': 1892–93, 1893–94, 1895–96, 1897–98, 1904–05, 1905–06, 1906–07, 1907–08, 1908–09, 1909–10, 1913–14, 1914–15, 1915–16, 1916–17, 1918–19, 1921–22, 1925–26, 1935–36, 1937–38, 1953–54, 1965–66, 1966–67, 1967–68, 1968–69, 1969–70, 1970–71, 1971–72, 1972–73, 1973–74, 1976–77, 1978–79, 1980–81, 1981–82, 1985–86, 1987–88, 1997–98, 2000–01, 2001–02, 2003–04, 2005–06, 2006–07, 2007–08, 2011–12, 2012–13, 2013–14, 2014–15, 2015–16, 2016–17, 2017–18, 2018–19, 2019–20, 2021–22, 2022–23, 2023–24, 2024–25, 2025–26
&lt;small&gt;*Postavljen svetski rekord osvajanjem devet prvenstvenih titula za redom. Ovaj rekord je izjednačio Glazgov Rendžers 1997. godine. &lt;/small&gt; 
* [[Kup Škotske u fudbalu|Kup Škotske]] '''36''': (rekord) 1892, 1899, 1900, 1904, 1907, 1908, 1911, 1912, 1914, 1923, 1925, 1927, 1931, 1933, 1937, 1951, 1954, 1965, 1967, 1969, 1971, 1972, 1974, 1975, 1977, 1980, 1985, 1988, 1989, 1995, 2001, 2004, 2005, 2007, 2011, 2013
* [[Škotski liga kup]] '''15''': 1957, 1958, 1966, 1967, 1968, 1969, 1970, 1975, 1983, 1998, 2000, 2001, 2006, 2009, 2015

== Poznati igrači ==
* {{ZD|ŠVE}} [[Henrik Edward Larsson|Henrik Larsson]]
* {{ZD|ŠKO}} [[Jimmy Johnstone]]
* {{ZD|ŠKO}} [[James McGrory]]
* {{ZD|ŠKO}} [[Bobby Lennox]]
* {{ZD|ŠKO}} [[Paul McStay]]
* {{ZD|ŠKO}} [[Jock Stein]]
* {{ZD|ŠKO}} [[John Hughes]]
* {{ZD|ŠKO}} [[Stevie Chalmers]]
* {{ZD|ŠKO}} [[Jimmy Quinn]]
* {{ZD|ŠKO}} [[John Hughes]]
* {{ZD|ŠKO}} [[Jimmy McMenemy]]
* {{ZD|IRS}} [[Patsy Gallacher]]
* {{ZD|ŠKO}} [[Adam McLean]]
* {{ZD|ŠKO}} [[Billy McNeill]]
* {{ZD|ŠKO}} [[Kenny Dalglish]]
* {{ZD|WAL}} [[John Hartson]]
* {{ZD|POLJ}} [[Dariusz Paweł Dziekanowski|Dariusz Dziekanowski]]
* {{ZD|ENG}} [[Mike Galloway]] 
* [[Datoteka:Flag of Northern Ireland.svg|20px]] [[Anthony Gerard Patrick Rogan|Anton Rogan]]
* {{ZD|ŠKO}} [[Alfred James &quot;Alfie&quot; Conn|Alfie Conn, Jr.]] 
* {{ZD|ŠKO}} [[David Elliot]] 
* {{ZD|ŠKO}} [[Peter Grant]]
* {{ZD|ŠKO}} [[Andrew &quot;Andy&quot; Walker|Andy Walker]] 
* {{ZD|ŠKO}} [[Alan Bruce McInally|Alan McInally]]
* {{ZD|RUS}} [[Dmitri Viktorovich Kharine|Dmitri Kharine]]
* {{ZD|ŠKO}} [[Joseph &quot;Joe&quot; Miller|Joe Miller]] 
* {{ZD|ENG}} [[Christopher Roy &quot;Chris&quot; Sutton|Chris Sutton]]
* [[Datoteka:Flag of Ireland.svg|20px]] [[Robert David &quot;Robbie&quot; Keane|Robbie Keane]]
* {{ZD|AUS}} [[Mark Anthony Viduka|Mark Viduka]]
* {{ZD|NOR}} [[Harald Martin Brattbakk|Harald Brattbakk]]
* {{ZD|ŠKO}} [[Craig Burley]]
* {{ZD|NIZ}} [[Petrus Ferdinandus Johannes &quot;Pierre&quot; van Hooijdonk|Pierre van Hooijdonk]]
* {{ZD|POLJ}} [[Artur Boruc]]
* {{ZD|ŠKO}} [[Paul Lambert]]
* {{ZD|ENG}} {{ZD|IRS}} [[Anthony Guy &quot;Tony&quot; Cascarino|Tony Cascarino]]
* {{ZD|ENG}} [[Dion Dublin]]
* {{ZD|JAP}} [[Shunsuke Nakamura]]
* [[Datoteka:Flag of Northern Ireland.svg|20px]] [[Neil Francis Lennon|Neil Lennon]]
* {{ZD|ŠKO}} [[Ronald &quot;Ronnie&quot; Campbell Simpson|Ronnie Simpson]]
* {{ZD|NIZ}} [[Johannes &quot;Jan&quot; Vennegoor of Hesselink|Jan Vennegoor of Hesselink]]
* {{ZD|FRA}} [[Didier Fernand Agathe|Didier Agathe]]
* {{ZD|ŠKO}} [[Kenneth &quot;Kenny&quot; Miller|Kenny Miller]]
* {{ZD|ČEŠ}} [[Jiří Jarošík]]
* {{ZD|ČEŠ}} [[Ľubomír Moravčík]]
* {{ZD|ŠKO}} [[Maurice John Giblin &quot;Mo&quot; Johnston|Mo Johnston]]
* {{ZD|ENG}} [[Michael Joseph 'Mick' McCarthy|Mick McCarthy]]
* {{ZD|ENG}} [[Gary Hooper]]
* {{ZD|ŠKO}} [[Steven John Pressley|Steven Pressley]]
* {{ZD|NJE}} [[Andreas Hinkel]]
* {{ZD|GRČ}} [[Georgios Samaras]]
* {{ZD|FRA}} [[Moussa Dembélé (French footballer)|Moussa Dembélé]]
* {{ZD|FRA}} [[Dianbobo &quot;Bobo&quot; Baldé|Bobo Baldé]]
* {{ZD|ENG}} [[Scott Andrew Sinclair|Scott Sinclair]] 
* {{ZD|CIV}} [[Kolo Abib Touré|Kolo Touré]]
* {{ZD|ENG}} [[Fraser Gerard Forster|Fraser Forster]]
* {{ZD|BUG}} [[Стилиян Альошев Петров|Stiliyan Petrov]]
* {{ZD|MAR}} [[Badr El Kaddouri]]
* {{ZD|ŠVE}} [[John Alberto Guidetti|John Guidetti]] 
* {{ZD|AUS}} [[Tomas Petar &quot;Tom&quot; Rogic|Tom Rogic]]
* {{ZD|ŠVI}} [[Ramon Vega]]
* {{ZD|ŠPA}} [[Datoteka:Flag of Catalonia.svg|20px]] [[Marc Crosas Luque|Marc Crosas]]
* {{ZD|KEN}} [[Victor Mugubi Wanyama|Victor Wanyama]]
* {{ZD|ŠKO}} [[David James Marshall|David Marshall]]
* {{ZD|ŠKO}} [[Barry Gordon George Robson|Barry Robson]] 
* {{ZD|FIN}} [[Teemu Pukki]]
* {{ZD|HRV}} [[Jozo Šimunović]]
* {{ZD|ŠKO}} [[Mark Brown]] 
* {{ZD|BIH}} [[Bahrudin Atajić]]
* {{ZD|SRB}} [[Stefan Šćepović]]
* {{ZD|NIZ}} [[Virgil van Dijk]]

== Poznati bivši treneri ==
* {{ZD|ŠKO}} [[John 'Jock' Stein|Jock Stein]]
* [[Datoteka:Flag of Northern Ireland.svg|20px]] [[Martin Hugh Michael O'Neill|Martin O'Neill]]
* {{ZD|ŠKO}} [[Gordon David Strachan|Gordon Strachan]]
* {{ZD|NOR}} [[Ronny Deila]]

== Povezano ==
* [[Premijer liga Škotske u fudbalu|Premijer liga Škotske]]

== Vanjske veze ==
* [http://www.celticfc.net/ Zvanični sajt]

{{Pobjednici UEFA Lige prvaka}}

[[Kategorija:Fudbalski klubovi|Celtic]]
[[Kategorija:Fudbal u Škotskoj]]
[[Kategorija:Glasgow]]</text>
      <sha1>6zcjnbl4muvjqnx3u9tz293hxjpjlwi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>42669284</id>
      <parentid>42669283</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T14:32:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Makenzis</username>
        <id>111789</id>
      </contributor>
      <origin>42669284</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6679" sha1="gc27qii31f04629x1zcdjqdcc8mxxjv" xml:space="preserve">{{klica|fudbal}}
{{Sređivanje}}
{{Nogometni klub  (HR)|
  ime kluba = Celtic F.C. |
  slika    =  Celtic_FC.png |
  puno ime = 	The Celtic Football Club |
  nadimak = Bhoys , Celts &lt;br /&gt; Hoops , Tic|
  godina osnivanja  = [[1888]]. |
  igralište   = [[Celtic Park]] &lt;br /&gt; [[Glasgow]]|
  kapacitet stadiona = 	60,832 |
  direktor = {{ZD|ŠKO}} [[Ian Bankier]] |
  trener  = [[Angelos Postekoglou]] |
  liga   = [[Škotska Premier Liga]] |
  sezona   = 2025-26 |
  plasman = [[Škotska Premier Liga]], '''1'''.|
  pattern_la1=_white_hoops|pattern_b1=_whitehoops|pattern_ra1=_white_hoops|
  leftarm1=008000|body1=008000|rightarm1=008000|shorts1=FFFFFF|socks1=FFFFFF|
   pattern_la2=_black_stripes|pattern_b2=_blackstripes|pattern_ra2=_black_stripes|
  leftarm2=208040|body2=208040|rightarm2=208040|shorts2=000000|socks2=000000|
}}
'''FK Seltik''' ({{jez-eng|The Celtic Football Club}}) je [[Škotska|škotski]] profesionalni [[fudbal]]ski klub iz [[Glasgow|Glazgova]], koji se tačmiči u [[Premijer liga Škotske u fudbalu|Premijer ligi Škotske]]. Osnovan je [[1888]]. Seltik je osvajao prvenstvo 45 puta.

Igraju na stadionu Seltik Park.

Njihov rival je [[FK Rendžers|Rendžers]] iz Glazgova. Utakmice između ova dva tima se nazivaju Old Firm i spadaju među najčuvenije derbije u svetu. Veliko rivalstvo proističe iz veroispovesti. Navijači Seltika su [[katoličanstvo|katolici]] a Rendžersa [[protestantizam|protestanti]].

== Trofeji ==
[[Datoteka:Celtic FC trophy case.JPG|thumb|right|Muzej sa trofejima na stadionu [[Seltik Park]]]]
* [[Liga prvaka|Kup šampiona]] '''1''': 1966-67
* [[Premijer liga Škotske u fudbalu|Premijer liga Škotske]] '''65''': 1892–93, 1893–94, 1895–96, 1897–98, 1904–05, 1905–06, 1906–07, 1907–08, 1908–09, 1909–10, 1913–14, 1914–15, 1915–16, 1916–17, 1918–19, 1921–22, 1925–26, 1935–36, 1937–38, 1953–54, 1965–66, 1966–67, 1967–68, 1968–69, 1969–70, 1970–71, 1971–72, 1972–73, 1973–74, 1976–77, 1978–79, 1980–81, 1981–82, 1985–86, 1987–88, 1997–98, 2000–01, 2001–02, 2003–04, 2005–06, 2006–07, 2007–08, 2011–12, 2012–13, 2013–14, 2014–15, 2015–16, 2016–17, 2017–18, 2018–19, 2019–20, 2021–22, 2022–23, 2023–24, 2024–25, 2025–26
&lt;small&gt;*Postavljen svetski rekord osvajanjem devet prvenstvenih titula za redom. Ovaj rekord je izjednačio Glazgov Rendžers 1997. godine. &lt;/small&gt; 
* [[Kup Škotske u fudbalu|Kup Škotske]] '''36''': (rekord) 1892, 1899, 1900, 1904, 1907, 1908, 1911, 1912, 1914, 1923, 1925, 1927, 1931, 1933, 1937, 1951, 1954, 1965, 1967, 1969, 1971, 1972, 1974, 1975, 1977, 1980, 1985, 1988, 1989, 1995, 2001, 2004, 2005, 2007, 2011, 2013
* [[Škotski liga kup]] '''15''': 1957, 1958, 1966, 1967, 1968, 1969, 1970, 1975, 1983, 1998, 2000, 2001, 2006, 2009, 2015

== Poznati igrači ==
* {{ZD|ŠVE}} [[Henrik Edward Larsson|Henrik Larsson]]
* {{ZD|ŠKO}} [[Jimmy Johnstone]]
* {{ZD|ŠKO}} [[James McGrory]]
* {{ZD|ŠKO}} [[Bobby Lennox]]
* {{ZD|ŠKO}} [[Paul McStay]]
* {{ZD|ŠKO}} [[Jock Stein]]
* {{ZD|ŠKO}} [[John Hughes]]
* {{ZD|ŠKO}} [[Stevie Chalmers]]
* {{ZD|ŠKO}} [[Jimmy Quinn]]
* {{ZD|ŠKO}} [[John Hughes]]
* {{ZD|ŠKO}} [[Jimmy McMenemy]]
* {{ZD|IRS}} [[Patsy Gallacher]]
* {{ZD|ŠKO}} [[Adam McLean]]
* {{ZD|ŠKO}} [[Billy McNeill]]
* {{ZD|ŠKO}} [[Kenny Dalglish]]
* {{ZD|WAL}} [[John Hartson]]
* {{ZD|POLJ}} [[Dariusz Paweł Dziekanowski|Dariusz Dziekanowski]]
* {{ZD|ENG}} [[Mike Galloway]] 
* [[Datoteka:Flag of Northern Ireland.svg|20px]] [[Anthony Gerard Patrick Rogan|Anton Rogan]]
* {{ZD|ŠKO}} [[Alfred James &quot;Alfie&quot; Conn|Alfie Conn, Jr.]] 
* {{ZD|ŠKO}} [[David Elliot]] 
* {{ZD|ŠKO}} [[Peter Grant]]
* {{ZD|ŠKO}} [[Andrew &quot;Andy&quot; Walker|Andy Walker]] 
* {{ZD|ŠKO}} [[Alan Bruce McInally|Alan McInally]]
* {{ZD|RUS}} [[Dmitri Viktorovich Kharine|Dmitri Kharine]]
* {{ZD|ŠKO}} [[Joseph &quot;Joe&quot; Miller|Joe Miller]] 
* {{ZD|ENG}} [[Christopher Roy &quot;Chris&quot; Sutton|Chris Sutton]]
* [[Datoteka:Flag of Ireland.svg|20px]] [[Robert David &quot;Robbie&quot; Keane|Robbie Keane]]
* {{ZD|AUS}} [[Mark Anthony Viduka|Mark Viduka]]
* {{ZD|NOR}} [[Harald Martin Brattbakk|Harald Brattbakk]]
* {{ZD|ŠKO}} [[Craig Burley]]
* {{ZD|NIZ}} [[Petrus Ferdinandus Johannes &quot;Pierre&quot; van Hooijdonk|Pierre van Hooijdonk]]
* {{ZD|POLJ}} [[Artur Boruc]]
* {{ZD|ŠKO}} [[Paul Lambert]]
* {{ZD|ENG}} {{ZD|IRS}} [[Anthony Guy &quot;Tony&quot; Cascarino|Tony Cascarino]]
* {{ZD|ENG}} [[Dion Dublin]]
* {{ZD|JAP}} [[Shunsuke Nakamura]]
* [[Datoteka:Flag of Northern Ireland.svg|20px]] [[Neil Francis Lennon|Neil Lennon]]
* {{ZD|ŠKO}} [[Ronald &quot;Ronnie&quot; Campbell Simpson|Ronnie Simpson]]
* {{ZD|NIZ}} [[Johannes &quot;Jan&quot; Vennegoor of Hesselink|Jan Vennegoor of Hesselink]]
* {{ZD|FRA}} [[Didier Fernand Agathe|Didier Agathe]]
* {{ZD|ŠKO}} [[Kenneth &quot;Kenny&quot; Miller|Kenny Miller]]
* {{ZD|ČEŠ}} [[Jiří Jarošík]]
* {{ZD|ČEŠ}} [[Ľubomír Moravčík]]
* {{ZD|ŠKO}} [[Maurice John Giblin &quot;Mo&quot; Johnston|Mo Johnston]]
* {{ZD|ENG}} [[Michael Joseph 'Mick' McCarthy|Mick McCarthy]]
* {{ZD|ENG}} [[Gary Hooper]]
* {{ZD|ŠKO}} [[Steven John Pressley|Steven Pressley]]
* {{ZD|NJE}} [[Andreas Hinkel]]
* {{ZD|GRČ}} [[Georgios Samaras]]
* {{ZD|FRA}} [[Moussa Dembélé (French footballer)|Moussa Dembélé]]
* {{ZD|FRA}} [[Dianbobo &quot;Bobo&quot; Baldé|Bobo Baldé]]
* {{ZD|ENG}} [[Scott Andrew Sinclair|Scott Sinclair]] 
* {{ZD|CIV}} [[Kolo Abib Touré|Kolo Touré]]
* {{ZD|ENG}} [[Fraser Gerard Forster|Fraser Forster]]
* {{ZD|BUG}} [[Стилиян Альошев Петров|Stiliyan Petrov]]
* {{ZD|MAR}} [[Badr El Kaddouri]]
* {{ZD|ŠVE}} [[John Alberto Guidetti|John Guidetti]] 
* {{ZD|AUS}} [[Tomas Petar &quot;Tom&quot; Rogic|Tom Rogic]]
* {{ZD|ŠVI}} [[Ramon Vega]]
* {{ZD|ŠPA}} [[Datoteka:Flag of Catalonia.svg|20px]] [[Marc Crosas Luque|Marc Crosas]]
* {{ZD|KEN}} [[Victor Mugubi Wanyama|Victor Wanyama]]
* {{ZD|ŠKO}} [[David James Marshall|David Marshall]]
* {{ZD|ŠKO}} [[Barry Gordon George Robson|Barry Robson]] 
* {{ZD|FIN}} [[Teemu Pukki]]
* {{ZD|HRV}} [[Jozo Šimunović]]
* {{ZD|ŠKO}} [[Mark Brown]] 
* {{ZD|BIH}} [[Bahrudin Atajić]]
* {{ZD|SRB}} [[Stefan Šćepović]]
* {{ZD|NIZ}} [[Virgil van Dijk]]

== Poznati bivši treneri ==
* {{ZD|ŠKO}} [[John 'Jock' Stein|Jock Stein]]
* [[Datoteka:Flag of Northern Ireland.svg|20px]] [[Martin Hugh Michael O'Neill|Martin O'Neill]]
* {{ZD|ŠKO}} [[Gordon David Strachan|Gordon Strachan]]
* {{ZD|NOR}} [[Ronny Deila]]

== Povezano ==
* [[Premijer liga Škotske u fudbalu|Premijer liga Škotske]]

== Vanjske veze ==
* [http://www.celticfc.net/ Zvanični sajt]

{{Pobjednici UEFA Lige prvaka}}

[[Kategorija:Fudbalski klubovi|Celtic]]
[[Kategorija:Fudbal u Škotskoj]]
[[Kategorija:Glasgow]]</text>
      <sha1>gc27qii31f04629x1zcdjqdcc8mxxjv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Diskografija Miley Cyrus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>119707</id>
    <revision>
      <id>42669433</id>
      <parentid>41910995</parentid>
      <timestamp>2026-08-08T07:45:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>42669433</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="60370" sha1="31629pxdmfger7l089ovznwtznw40nu" xml:space="preserve">{{Diskografija izvođača (HR)
| Izvođač           = [[Miley Cyrus]]
| Slika             = 
| Opis slike        =
| Studijski         = 3
| Uživo             =
| Kompilacije       =
| Video             =
| Glazbeni video    = 11
| Posvete           =
| EP                = 1
| Singlovi          = 18
| B-strane          =
| Filmska glazba    =
}}
== Albums ==
=== Studijski albumi ===
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align:center;&quot; border=&quot;1&quot;
|+ 
! scope=&quot;col&quot; rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:11em;&quot;| Naziv
! scope=&quot;col&quot; rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:16.5em;&quot;| Detalji
! scope=&quot;col&quot; colspan=&quot;10&quot;| Top liste
! scope=&quot;col&quot; rowspan=&quot;2&quot; width=&quot;150&quot;| Certifikacije
|- style=&quot;font-size:smaller;&quot;
!width=&quot;30&quot;|[[Billboard 200|US]]&lt;br /&gt;&lt;ref name=&quot;billboard200&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.billboard.com/#/artist/miley-cyrus/chart-history/772285?f=305&amp;g=Albums|title=Miley Cyrus Album &amp; Song Chart History: &quot;Billboard 200&quot;|work=Billboard|publisher=Nielsen Business Media, Inc|accessdate = 26. 02. 2010.}}&lt;/ref&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:3.0em;font-size:90%;&quot;|[[Australian Recording Industry Association|AUS]]&lt;/br&gt;&lt;ref name=&quot;australiancharts&quot;&gt;{{cite web|url=http://australian-charts.com/showinterpret.asp?interpret=Miley+Cyrus|title=Discography Miley Cyrus|work=''Australian-charts.com''|publisher=Australian Recording Industry Association|accessdate = 26. 02. 2010.}}&lt;/ref&gt;
!width=&quot;30&quot;|[[Ö3 Austria Top 40|AUT]]&lt;/br&gt;&lt;ref name=&quot;austriancharts&quot;&gt;{{cite web|url=http://austriancharts.at/showinterpret.asp?interpret=Miley+Cyrus|title=Discography Miley Cyrus|work=''Austriancharts.at''|publisher=[[Ö3 Austria Top 40]]|accessdate = 26. 02. 2010.|language=German}}&lt;/ref&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:3.0em;font-size:90%;&quot;|[[Canadian Albums Chart|CAN]]&lt;/br&gt;&lt;ref name=&quot;canadianalbums&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.billboard.com/#/artist/miley-cyrus/chart-history/772285?f=309&amp;g=Albums|title=Miley Cyrus Album &amp; Song Chart History: &quot;Canadian Albums Chart&quot;|work=Billboard|publisher=Nielsen Business Media, Inc|accessdate = 26. 02. 2010.}}&lt;/ref&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:3.0em;font-size:90%;&quot;|[[German Albums Chart|DEU]]&lt;br /&gt;&lt;ref name=&quot;germany1&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.musicline.de/de/chartverfolgung_summary/artist/Cyrus%2CMiley+Aka+Hannah+Montana/?type=longplay|title=Chartverfolgung Cyrus, Miley Aka Hannah Montana|work=''Musicline.de''|publisher=[[Media Control Charts]]|accessdate=November 8, 2010|language=German|archive-date=2012-10-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20121012093235/http://www.musicline.de/de/chartverfolgung_summary/artist/Cyrus,Miley+Aka+Hannah+Montana/?type=longplay|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;germany2&quot;&gt;{{cite web|url=http://musicline.de/de/chartverfolgung_summary/artist/Cyrus%2CMiley/?type=longplay|title=Chartverfolgung Cyrus, Miley|work=''Musicline.de''|publisher=Media Control Charts|accessdate=November 8, 2010|language=German|archive-date=2011-08-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20110816180121/http://www.musicline.de/de/chartverfolgung_summary/artist/Cyrus%2CMiley/?type=longplay|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:3.0em;font-size:90%;&quot;| [[Productores de Música de España|ESP]]&lt;/br&gt;&lt;ref name=&quot;spanishcharts&quot;&gt;{{cite web|url=http://spanishcharts.com/showinterpret.asp?interpret=Miley+Cyrus|title=Discography Miley Cyrus|work=''Spanishcharts.com''|publisher=[[Productores de Música de España]]|accessdate = 26. 02. 2010.}}&lt;/ref&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:3.0em;font-size:90%;&quot;|[[Irish Recorded Music Association|IRL]]&lt;/br&gt;&lt;ref name=&quot;irishcharts&quot;&gt;{{cite web|url=http://irish-charts.com/showinterpret.asp?interpret=Miley+Cyrus|title=Discography Miley Cyrus|work=''Irish-charts.com''|publisher=[[Irish Recorded Music Association]]|accessdate = 26. 02. 2010.}}&lt;/ref&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:3.0em;font-size:90%;&quot;|[[RIANZ|NZ]]&lt;/br&gt;&lt;ref name=&quot;nzcharts&quot;&gt;{{cite web|url=http://charts.org.nz/showinterpret.asp?interpret=Miley+Cyrus|title=Discography Miley Cyrus|work=''Charts.org.nz''|publisher=[[Recording Industry Association of New Zealand]]|accessdate=26. 02. 2010.|archivedate=2008-10-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081018034144/http://www.charts.org.nz/showinterpret.asp?interpret=Miley+Cyrus|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:3.0em;font-size:90%;&quot;|[[VG-lista|NOR]]&lt;/br&gt;&lt;ref name=&quot;norwegiancharts&quot;&gt;{{cite web|url=http://norwegiancharts.com/showinterpret.asp?interpret=Miley+Cyrus|title=Discography Miley Cyrus|work=''Norwegiancharts.com''|publisher=[[VG-lista]]|accessdate = 26. 02. 2010.}}&lt;/ref&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:3.0em;font-size:90%;&quot;|[[UK Albums Chart|UK]]&lt;/br&gt;&lt;ref name=&quot;ukcharts&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.chartstats.com/artistinfo.php?id=12147|title=Chart Stats - Miley Cyrus|work=''Chartstats.com''|publisher=[[The Official Charts Company]]|accessdate=26. 02. 2010.|archiveurl=https://archive.today/20120721213352/http://www.chartstats.com/artistinfo.php?id=12147|archivedate=2012-07-21|dead-url=no}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |''[[Hannah Montana 2/Meet Miley Cyrus|Meet Miley Cyrus]]''
|
* Datum izlaska: 26. 6. 2007.
* Izdavacka kuca: [[Hollywood Records|Hollywood]]
* Formati: [[CD]], [[digitalni download]]
|1 || 20 || 13 || 3 || — || 46 || — || 6 || 8 || 8
|align=&quot;left&quot;|
* [[RIAA|US]]: 3× platinasta&lt;ref name=&quot;riaaalbum&quot; /&gt;
* [[ARIA Charts|AUS]]: Platinasta&lt;ref name=&quot;auscerti2008&quot;&gt;{{cite web |url=http://aria.com.au/pages/httpwww.aria.com.aupageshttpwww.aria.com.aupagesARIACharts-Accreditations-2008Albums.htm|title=ARIA Charts – Accreditations – 2008 Albums |accessdate = 12. 01. 2010.|work=''ARIA.com.au''|publisher=[[Australian Recording Industry Association]]}}&lt;/ref&gt;
* [[Music Canada|CAN]]: 2× Platinasta &lt;ref name=&quot;musicanadahm&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.musiccanada.com/GPSearchResult.aspx?st=Hannah%20Montana&amp;ica=False&amp;sa=&amp;sl=&amp;smt=0&amp;sat=-1&amp;ssb=Artist|title=Gold and Platinum|work=''Musiccanada.com''|publisher=Music Canada|accessdate=11. 07. 2011.|archivedate=2012-04-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120405135533/http://www.musiccanada.com/GPSearchResult.aspx?st=Hannah%20Montana&amp;ica=False&amp;sa=&amp;sl=&amp;smt=0&amp;sat=-1&amp;ssb=Artist|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;
* NZ: Platinasta&lt;ref name=&quot;rianzcertisingle&quot; /&gt;
* [[RIANZ|NZ]]: Zlatna&lt;ref name=&quot;rianzcerti&quot; /&gt;
* [[British Phonographic Industry|UK]]: Zlatna&lt;ref name=&quot;bpi&quot; /&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |''[[Breakout (album Miley Cyrus)|Breakout]]''
|
* Datum izlaska: 22. 7. 3008.
* Kuca: Hollywood
* Formati: CD, digitalni download
|1 || 1 || 12 || 1 || 24 || 7 || 11 || 2 || 15 ||10
|align=&quot;left&quot;|
* US: Platinasta&lt;ref name=&quot;riaaalbum&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.riaa.com/goldandplatinumdata.php?table=SEARCH_RESULTS&amp;artist=Miley%20Cyrus&amp;format=ALBUM&amp;go=Search&amp;perPage=50|title=RIAA – Gold &amp; Platinum: &quot;Miley Cyrus Albums&quot;|work=''RIAA.com''|publisher=[[Recording Industry Association of America]]|accessdate=12. 01. 2010.|archivedate=2012-04-13|archiveurl=https://www.webcitation.org/66tw0f3KN?url=http://www.riaa.com/goldandplatinumdata.php?table=SEARCH_RESULTS|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;
* AUS: Platinasta&lt;ref name=&quot;feb2aria&quot; /&gt;
* [[International Federation of the Phonographic Industry|AUT]]: Zlatna&lt;ref name=&quot;ifpi austria&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.ifpi.at/?section=goldplatin|title=IFPI Austria – Gold &amp; Platin Datenbank |accessdate = 23. 04. 2010.|work=''IFPI.at''|publisher=[[International Federation of the Phonographic Industry]]|language=German}}&lt;/ref&gt;
* [[International Federation of the Phonographic Industry|DEU]]:Zlatna&lt;ref name=&quot;ifpi germany&quot;&gt;{{cite gold platin|accessdate = 23. 04. 2010.}}&lt;/ref&gt;
* [[Productores de Música de España|ESP]]: Zlatna&lt;ref name=&quot;pme09&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.promusicae.org/files/listasanuales/albumes/Top%2050%20ALBUMES%202009%20.pdf|title=Top 50 Albumes 2009|work=''Promusicae.org''|language=Spanish|accessdate=23. 04. 2010.|publisher=Productores de Música de España|format=PDF|archive-date=2012-02-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20120227083621/http://www.promusicae.org/files/listasanuales/albumes/Top%2050%20ALBUMES%202009%20.pdf|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;
* [[Irish Recorded Music Association|IRL]]: Platinatsa&lt;ref name=&quot;irl&quot;&gt;{{cite web|url=http://irishcharts.ie/awards/platinum08.htm|title=Irish Multi-Platinum albums|accessdate = 23. 04. 2010.|publisher=Irish Recorded Music Association|work=''Irishcharts.ie''}}&lt;/ref&gt;
* NZ: Platinasta&lt;ref name=&quot;rianzcerti&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.radioscope.net.nz/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=79&amp;Itemid=62|title=New Zealand Gold/Platinum Albums|accessdate=12. 01. 2010.|publisher=[[Recording Industry Association of New Zealand]]|work=''Radioscope''|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081014104720/http://www.radioscope.net.nz/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=79&amp;Itemid=62|archivedate=2008-10-14|deadurl=no}}&lt;/ref&gt;
* UK: Platinasta&lt;ref name=&quot;bpi&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.bpi.co.uk/certifiedawards/search.aspx|title=BPI – Certified Awards Search|work=''BPI.co.uk''|publisher=[[British Phonographic Industry]]|accessdate=12. 01. 2010.}}{{Dead link|date=September 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |''[[Can't Be Tamed]]''
|
* Datum izlaska: 22. 6. 2010.
* Kuca: Hollywood
* Formati: CD, digital download
|3 || 4 || 2 || 2 || 4 || 1 || 5 || 2 || 8 || 8
|
* AUS: Zlatna&lt;ref name=&quot;auscertialbum2010&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.aria.com.au/pages/httpwww.aria.com.aupageshttpwww.aria.com.aupagesARIACharts-Accreditations-2010Albums.htm|title=ARIA Charts – Accreditations – 2010 Albums|accessdate = 13. 03. 2010.|work=''ARIA.com.au''|publisher=Australian Recording Industry Association}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot; colspan=&quot;21&quot; style=&quot;font-size:8pt&quot;| &quot;—&quot; denotes releases that did not chart or were not released.
|}

=== EP- ovi ===
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align:center;&quot; border=&quot;1&quot;
|+ 
! scope=&quot;col&quot; rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:11em;&quot;| Naziv 
! scope=&quot;col&quot; rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:16.5em;&quot;| Detalji
! scope=&quot;col&quot; colspan=&quot;10&quot;| Peak chart positions
! scope=&quot;col&quot; rowspan=&quot;2&quot; width=&quot;150&quot;| [[Music recording sales certification|Certifications]]
|- style=&quot;font-size:smaller;&quot;
!width=&quot;30&quot;|[[Billboard 200|US]]&lt;br /&gt;&lt;ref name=&quot;billboard200&quot; /&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:3.0em;font-size:90%;&quot;|[[Australian Recording Industry Association|AUS]]&lt;/br&gt;&lt;ref name=&quot;australiancharts&quot; /&gt;
!width=&quot;30&quot;|[[Ö3 Austria Top 40|AUT]]&lt;/br&gt;&lt;ref name=&quot;austriancharts&quot; /&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:3.0em;font-size:90%;&quot;|[[Canadian Albums Chart|CAN]]&lt;/br&gt;&lt;ref name=&quot;canadianalbums&quot; /&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:3.0em;font-size:90%;&quot;|[[German Albums Chart|DEU]]&lt;br /&gt;&lt;ref name=&quot;germany2&quot; /&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:3.0em;font-size:90%;&quot;| [[Productores de Música de España|ESP]]&lt;/br&gt;&lt;ref name=&quot;spanishcharts&quot; /&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:3.0em;font-size:90%;&quot;|[[Irish Recorded Music Association|IRL]]&lt;/br&gt;&lt;ref name=&quot;irishcharts&quot; /&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:3.0em;font-size:90%;&quot;|[[RIANZ|NZ]]&lt;/br&gt;&lt;ref name=&quot;nzcharts&quot; /&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:3.0em;font-size:90%;&quot;|[[VG-lista|NOR]]&lt;/br&gt;&lt;ref name=&quot;norwegiancharts&quot; /&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:3.0em;font-size:90%;&quot;|[[UK Albums Chart|UK]]&lt;/br&gt;&lt;ref name=&quot;ukcharts&quot; /&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |''[[The Time of Our Lives (EP)|The Time of Our Lives]]''
|
* Released: August 28, 2009
* Label: Hollywood
* Formats: CD, digital download
|2 || 11 || 5 || 9 || 9 || 6 || 9 || 9 || 33 || 17
|align=&quot;left&quot;|
* US: Platinum&lt;ref name=&quot;riaaalbum&quot; /&gt;
* AUS: Gold&lt;ref name=&quot;auscerti2009&quot;&gt;{{cite web |url=http://aria.com.au/pages/httpwww.aria.com.aupagesARIACharts-Accreditations-2009Albums.htm |title=ARIA Charts – Accreditations – 2009 Albums |accessdate = 12. 01. 2010.|work=''ARIA.com.au''|publisher=[[Australian Recording Industry Association]]}}&lt;/ref&gt;
* AUT: Gold&lt;ref name=&quot;ifpi austria&quot; /&gt;
* DEU: Gold&lt;ref name=&quot;ifpi germany&quot; /&gt;
* ESP: Platinum&lt;ref name=&quot;pme09&quot; /&gt;
* IRL: Platinum&lt;ref name=&quot;irl09&quot;&gt;{{cite web|url=http://irishcharts.ie/awards/platinum09.htm|title=Irish Multi-Platinum albums|accessdate = 23. 04. 2010.|publisher=Irish Recorded Music Association|work=''Irishcharts.ie''}}&lt;/ref&gt;
* NZ: Gold&lt;ref name=&quot;rianzcerti&quot; /&gt;
* UK: Gold&lt;ref name=&quot;bpi&quot; /&gt;
|}

=== Live albums ===
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align:center;&quot; border=&quot;1&quot;
|+ List of albums, with selected chart positions and certifications
! scope=&quot;col&quot; rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:11em;&quot;| Title
! scope=&quot;col&quot; rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:16.5em;&quot;| Album details
! scope=&quot;col&quot; colspan=&quot;8&quot;| Peak chart positions
! scope=&quot;col&quot; rowspan=&quot;2&quot; width=&quot;150&quot;| [[Music recording sales certification|Certifications]]
|- style=&quot;font-size:smaller;&quot;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:3.0em;font-size:90%;&quot;|[[Billboard 200|US]]&lt;br /&gt;&lt;ref name=&quot;billboard200hm&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.billboard.com/#/artist/hannah-montana/chart-history/777056?f=305&amp;g=Albums|title=Hannah Montana Album &amp; Song Chart History: &quot;Billboard 200&quot;|work=Billboard|publisher=Nielsen Business Media, Inc|accessdate = 26. 02. 2010.}}&lt;/ref&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:3.0em;font-size:90%;&quot;|[[Australian Recording Industry Association|AUS]]&lt;/br&gt;&lt;ref name=&quot;australiancharts&quot; /&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:3.0em;font-size:90%;&quot;|[[Ö3 Austria Top 40|AUT]]&lt;/br&gt;&lt;ref name=&quot;austriancharts&quot; /&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:3.0em;font-size:90%;&quot;|[[Canadian Albums Chart|CAN]]&lt;/br&gt;&lt;ref name=&quot;canhm&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.billboard.com/#/artist/hannah-montana/chart-history/777056?f=309&amp;g=Albums|title=Hannah Montana Album &amp; Song Chart History: &quot;Canadian Albums Chart&quot;|work=Billboard|publisher=Nielsen Business Media, Inc|accessdate = 26. 02. 2010.}}&lt;/ref&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:3.0em;font-size:90%;&quot;| [[Productores de Música de España|ESP]]&lt;/br&gt;&lt;ref name=&quot;spanishcharts&quot; /&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:3.0em;font-size:90%;&quot;|[[Irish Recorded Music Association|IRL]]&lt;/br&gt;&lt;ref name=&quot;irishcharts&quot; /&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:3.0em;font-size:90%;&quot;|[[RIANZ|NZ]]&lt;/br&gt;&lt;ref name=&quot;nzcharts&quot; /&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:3.0em;font-size:90%;&quot;|[[UK Albums Chart|UK]]&lt;/br&gt;&lt;ref name=&quot;ukcharts&quot; /&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |''[[Best of Both Worlds Concert]]''
|
* Released: March 11, 2008
* Label: [[Walt Disney Records|Walt Disney]], Hollywood
* Formats: CD, digital download
|3 || 16 || 14 || 3 || 46 || 10 || 27 || 29
|align=&quot;left&quot;|
* AUS: Gold&lt;ref name=&quot;auscerti2008&quot; /&gt;
|}

=== Remix albums ===
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align:center;&quot; border=&quot;1&quot;
|+ List of albums, with selected chart positions and certifications
! scope=&quot;col&quot; rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:11em;&quot;| Title
! scope=&quot;col&quot; rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:16.5em;&quot;| Album details
! scope=&quot;col&quot; colspan=&quot;1&quot;| Peak chart positions
|- style=&quot;font-size:smaller;&quot;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:3.0em;font-size:90%;&quot;|[[Billboard 200|US]]&lt;br /&gt;&lt;ref name=&quot;billboard200hm&quot; /&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |''[[Hannah Montana 2: Non-Stop Dance Party]]''
|
* Released: January 29, 2008
* Label: Walt Disney
* Formats: CD, digital download
|7
|-
! scope=&quot;row&quot; |''[[Hits Remixed]]''
|
* Released: August 19, 2008
* Label: Walt Disney
* Formats: CD, digital download
|103
|-
|}

=== Soundtrack albums ===
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align:center;&quot; border=&quot;1&quot;
|+ List of EPs, with selected chart positions and certifications
! scope=&quot;col&quot; rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:11em;&quot;| Title
! scope=&quot;col&quot; rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:16.5em;&quot;| Album details
! scope=&quot;col&quot; colspan=&quot;10&quot;| Peak chart positions
! scope=&quot;col&quot; rowspan=&quot;2&quot; width=&quot;150&quot;| [[Music recording sales certification|Certifications]]
|- style=&quot;font-size:smaller;&quot;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:3.0em;font-size:90%;&quot;|[[Billboard Hot 100|US]]&lt;/br&gt;&lt;ref name=&quot;billboard200soundtrack&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.billboard.com/#/artist/soundtrack/chart-history/684704?f=305&amp;g=Albums|title=Soundtrack Album &amp; Song Chart History: &quot;Billboard 200&quot;|work=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|publisher=[[Nielsen Business Media, Inc]]|accessdate = 26. 02. 2010.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;billboard200hm&quot; /&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:3.0em;font-size:90%;&quot;|[[Australian Recording Industry Association|AUS]]&lt;/br&gt;&lt;ref name=&quot;australiancharts&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;australiansoundtrack&quot;&gt;{{cite web|url=http://australian-charts.com/showinterpret.asp?interpret=Soundtrack|title=Discography Soundtrack|work=''Australian-charts.com''|publisher=Australian Recording Industry Association|accessdate = 26. 02. 2010.}}&lt;/ref&gt;
!width=&quot;30&quot;|[[Ö3 Austria Top 40|AUT]]&lt;/br&gt;&lt;ref name=&quot;austriancharts&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;austriasoundtrack&quot;&gt;{{cite web|url=http://austriancharts.at/showinterpret.asp?interpret=Soundtrack|title=Discography Soundtrack|work=''Austriancharts.at''|publisher=Ö3 Austria Top 40|accessdate = 26. 02. 2010.|language=Dutch}}&lt;/ref&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:3.0em;font-size:90%;&quot;|[[Canadian Albums Chart|CAN]]&lt;/br&gt;&lt;ref name=&quot;canhm&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;cansoundtrack&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.billboard.com/#/artist/soundtrack/chart-history/684704?f=309&amp;g=Albums|title=Soundtrack Album &amp; Song Chart History: &quot;Canadian Albums&quot;|work=Billboard|publisher=Nielsen Business Media, Inc|accessdate = 26. 02. 2010.}}&lt;/ref&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:3.0em;font-size:90%;&quot;|[[German Albums Chart|DEU]]&lt;br /&gt;&lt;ref name=&quot;germany3&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.musicline.de/de/chartverfolgung_summary/artist/OST%A5Various%A5Hannah+Montana/longplay|title=Chartverfolgung OST / Various / Hannah Montana|work=''Musicline.de''|publisher=Media Control Charts|accessdate=November 8, 2010|language=German}}{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;germany4&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.musicline.de/de/chartverfolgung_summary/artist/OST%A5Hannah+Montana/longplay|title=Chartverfolgung OST / Hannah Montana|work=''Musicline.de''|publisher=Media Control Charts|accessdate=November 8, 2010|language=German}}{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:3.0em;font-size:90%;&quot;| [[Productores de Música de España|ESP]]&lt;/br&gt;&lt;ref name=&quot;spanishcharts&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;spanishcharts&quot;/&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:3.0em;font-size:90%;&quot;|[[Irish Recorded Music Association|IRL]]&lt;/br&gt;&lt;ref name=&quot;irishcharts&quot; /&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:3.0em;font-size:90%;&quot;|[[RIANZ|NZ]]&lt;/br&gt;&lt;ref name=&quot;nzcharts&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;nzsoundtrack&quot;&gt;{{cite web|url=http://charts.org.nz/showinterpret.asp?interpret=Soundtrack|title=Discography Soundtrack|work=''Charts.org.nz''|publisher=Recording Industry Association of New Zealand|accessdate=26. 02. 2010.|archivedate=2007-11-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071101025953/http://charts.org.nz/showinterpret.asp?interpret=Soundtrack|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:3.0em;font-size:90%;&quot;|[[VG-lista|NOR]]&lt;/br&gt;&lt;ref name=&quot;norwegiancharts&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;norwegiancharts&quot;/&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:3.0em;font-size:90%;&quot;|[[UK Albums Chart|UK]]&lt;/br&gt;&lt;ref name=&quot;ukchartshm&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.chartstats.com/artistinfo.php?id=10914|title=Chart Stats - Hannah Montana|work=''Chartstats.com''|publisher=The Official Charts Company|accessdate=26. 02. 2010.|archiveurl=https://archive.today/20120722002344/http://www.chartstats.com/artistinfo.php?id=10914|archivedate=2012-07-22|dead-url=no}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |''[[Hannah Montana (soundtrack)|Hannah Montana]]''{{Ref label|note_b1|B|}}
|
* Released: October 24, 2006
* Label: Walt Disney
* Formats: CD, digital download
|1 || 35 || 14 || 10 || — || 14 || — || 22 || 11 || 7
|align=&quot;left&quot;|
* US: 3× Platinum&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://riaa.com/goldandplatinumdata.php?table=SEARCH_RESULTS|title=RIAA – Gold &amp; Platinum: &quot;Hannah Montana Albums&quot;|work=''RIAA.com''|publisher=Recording Industry Association of America|accessdate = 12. 01. 2010.}}&lt;/ref&gt;
* AUT: Gold&lt;ref name=&quot;ifpi austria&quot; /&gt;
* CAN: Gold&lt;ref name=&quot;musicanadahm&quot; /&gt;
* NZ: Gold&lt;ref name=&quot;rianzcerti&quot; /&gt;
* UK: Silver&lt;ref name=&quot;bpi&quot; /&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |''[[Hannah Montana 2/Meet Miley Cyrus|Hannah Montana 2]]''
|
* Released: June 26, 2007
* Label: Walt Disney
* Formats: CD, digital download
|colspan=11 align=&quot;center&quot;|See [[#Studio albums|''Meet Miley Cyrus'']]
|-
! scope=&quot;row&quot; |''[[Hannah Montana: The Movie (soundtrack)|Hannah Montana:&lt;br /&gt; The Movie]]''{{Ref label|note_c1|C|}}
|
* Released: March 23, 2009
* Label: Walt Disney
* Formats: CD, digital download
|1 || 6 || 1 || 1 || 10 || 1 || — || 1 || 2 || 3
|align=&quot;left&quot;|
* US: Platinum&lt;ref name=&quot;riaaalbum&quot; /&gt;
* AUS: Platinum&lt;ref name=&quot;auscerti2009&quot; /&gt;
* AUT: Gold&lt;ref name=&quot;ifpi austria&quot; /&gt;
* DEU: Gold&lt;ref name=&quot;ifpi germany&quot; /&gt;
* ESP: Gold&lt;ref name=&quot;pme09&quot; /&gt;
* IRL: Platinum&lt;ref name=&quot;irl09&quot; /&gt;
* NZ: Platinum&lt;ref name=&quot;rianzcerti&quot; /&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |''[[Hannah Montana 3]]''{{Ref label|note_d1|D|}}
|
* Released: July 2, 2009
* Label: Walt Disney
* Formats: CD, digital download
|2 || 27 || 4 || 2 || 13 || 6 || — || 16 || 16 || 5
|align=&quot;left&quot;|
* IRL: Gold&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://irishcharts.ie/awards/gold09.htm|title=Irish Gold albums|accessdate = 23. 04. 2010.|publisher=Irish Recorded Music Association|work=''Irishcharts.ie''}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |''[[Hannah Montana Forever]]''
|
* Released: October 15, 2010
* Label: Walt Disney
* Formats: CD, digital download
|11 || 66 || 25 || — || — || 23 || 21 || 32 || — || 38
|
|-
|align=&quot;center&quot; colspan=&quot;21&quot; style=&quot;font-size:8pt&quot;| &quot;—&quot; denotes releases that did not chart or were not released.
|}

== Other releases ==
=== Compilation albums ===
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|+ List of albums, with selected details
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:11em;&quot;| Title
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:16.5em;&quot;| Album details
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:20em;&quot;| Notes
|-
! scope=&quot;row&quot; |''[[Hannah Montana: The Collection|Hannah Montana:&lt;br /&gt; The Collection]]''
|
* Released: October 26, 2009
* Label: Walt Disney, Hollywood
* Formats: [[Box set]], digital download
| 
* European box set that includes ''Hannah Montana'' (2006), ''Hannah Montana 2/Meet Miley Cyrus'' (2007), and ''Hannah Montana 3'' (2009).&lt;ref&gt;{{cite web|url={{Allmusic|class=album|id=r2029873|pure_url=yes}}|title=The Collection – Hannah Montana|work=''[[Allmusic]]''|publisher=[[Rovi Corporation]]|accessdate = 14. 06. 2010.}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |''Hannah Montana&lt;br /&gt; X-Mas Box''
|
* Released: November 10, 2009
* Label: Walt Disney
* Formats: Box set
|
* European box set that includes ''Hannah Montana: The Movie'' (2009) and ''Hannah Montana 3''.&lt;ref&gt;{{cite web|url={{Allmusic|class=album|id=r2020813|pure_url=yes}}|title=Hannah Montana (Christmas Fan Box/Deluxe Edition) – Hannah Mont ana|work=''Allmusic''|publisher=Rovi Corporation|accessdate = 14. 06. 2010.}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |''[[Best of Hannah Montana]]''
|
* Released: August 8, 2011
* Label: Walt Disney
* Formats: CD
|
* UK compilation with selected tracks from all ''Hannah Montana'' soundtracks.&lt;ref&gt;{{cite web|url={{Allmusic|class=album|id=r2234297|pure_url=yes}}|title=Best of Hannah Montana – Hannah Mont ana|work=''Allmusic''|publisher=Rovi Corporation|accessdate = 12. 07. 2011.}}&lt;/ref&gt;
|}

=== Other live albums ===
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|+ List of albums, with selected details
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:11em;&quot;| Title
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:16.5em;&quot;| Album details
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:20em;&quot;| Notes
|-
! scope=&quot;row&quot; |''FNMTV Live''
|
* Released: August 5, 2008
* Label: Hollywood
* Formats: Digital download
| 
* American EP released in August 2008, exclusively sold by [[Rhapsody (online music service)|Rhapsody]]. It consists live versions of tracks from ''Breakout'' (2008).&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.rhapsody.com/miley-cyrus/fnmtv-live|title=FNMTV Live by Miley Cyrus|work=''[[Rhapsody (online music service)|Rhapsody]]''|publisher=[[RealNetworks]]|accessdate = 12. 01. 2010.}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |''iTunes Live from London''
|
* Released: May 12, 2009
* Label: Hollywood
* Formats: Digital download
| 
* United Kingdom EP released in May 2009, exclusively sold by the [[iTunes Store]]. The EP features songs performed by her father, [[Billy Ray Cyrus|Billy Ray]], and consists of live versions of tracks from ''Hannah Montana 2/Meet Miley Cyrus'' (2007), ''Breakout'' (2008), ''Hannah Montana: The Movie'' (2009), and ''[[Back to Tennessee]]'' (2009).&lt;ref name=&quot;livefromlondon&quot;&gt;{{cite web|url=http://itunes.apple.com/WebObjects/MZStore.woa/wa/viewAlbum?i=316595910&amp;id=316595900&amp;s=143444&amp;uo=4|title=iTunes Live from London|work=''[[iTunes Store]]''|publisher=[[Apple Inc.|Apple Inc]]|accessdate=November 7, 2009}}&lt;/ref&gt; 
|-
|}

== Singles ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|+ List of singles, with selected chart positions
! scope=&quot;col&quot; rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:16em;&quot; | Title
! scope=&quot;col&quot; rowspan=&quot;2&quot; | Year
! scope=&quot;col&quot; colspan=&quot;10&quot; | Peak chart positions
! scope=&quot;col&quot; rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:12em;&quot; | [[List of music recording certifications|Certifications]]
! scope=&quot;col&quot; rowspan=&quot;2&quot; | Album
|- style=&quot;font-size:smaller;&quot;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:3.0em;font-size:90%;&quot;|[[Billboard Hot 100|US]]&lt;br /&gt;&lt;ref name=&quot;hot100mc&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.billboard.com/artist/miley-cyrus/chart-history/772285#/artist/miley-cyrus/chart-history/772285?f=379&amp;g=Singles|title=Miley Cyrus Album &amp; Song Chart History: &quot;Billboard Hot 100&quot;|work=Billboard|publisher=Nielsen Business Media, Inc|accessdate = 2. 01. 2010.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;hot100hm&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.billboard.com/artist/miley-cyrus/chart-history/772285#/artist/hannah-montana/chart-history/777056|title=Hannah Montana Album &amp; Song Chart History: &quot;Billboard Hot 100&quot;|work=Billboard|publisher=Nielsen Business Media, Inc|accessdate = 2. 01. 2010.}}&lt;/ref&gt;&lt;/br&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:3.0em;font-size:90%;&quot;|[[Australian Recording Industry Association|AUS]]&lt;/br&gt;&lt;ref name=&quot;australiancharts&quot; /&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:3.0em;font-size:90%;&quot;|[[Ö3 Austria Top 40|AUT]]&lt;/br&gt;&lt;ref name=&quot;austriancharts&quot; /&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:3.0em;font-size:90%;&quot;|[[Canadian Hot 100|CAN]]&lt;br /&gt;&lt;ref name=&quot;cansinglemc&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.billboard.com/artist/miley-cyrus/chart-history/772285#/artist/miley-cyrus/chart-history/772285?f=793&amp;g=Singles|title=Miley Cyrus Album &amp; Song Chart History: &quot;Canadian Hot 100&quot;|work=Billboard|publisher=Nielsen Business Media, Inc|accessdate = 2. 01. 2010.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;cansinglehm&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.billboard.com/artist/miley-cyrus/chart-history/772285#/artist/hannah-montana/chart-history/777056?f=793&amp;g=Singles|title=Hannah Montana Album &amp; Song Chart History: &quot;Canadian Hot 100&quot;|work=Billboard|publisher=Nielsen Business Media, Inc|accessdate = 2. 01. 2010.}}&lt;/ref&gt;&lt;/br&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:3.0em;font-size:90%;&quot;|[[German Singles Chart|DEU]]&lt;br /&gt;&lt;ref name=&quot;germanysingle&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.musicline.de/de/chartverfolgung_summary/artist/Cyrus,Miley%20%28Hannah%20Montana%29/?type=single|title=Chartverfolgung Cyrus, Miley (Hannah Montana) Single|work=''Musicline.de''|publisher=Media Control Charts|accessdate=November 8, 2010|language=German|archive-date=2012-10-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20121012112546/http://www.musicline.de/de/chartverfolgung_summary/artist/Cyrus,Miley%20(Hannah%20Montana)/?type=single|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;germanysingle2&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.musicline.de/de/chartverfolgung_summary/artist/Cyrus%2CMiley+Aka+Hannah+Montana/single|title=Chartverfolgung Cyrus, Miley A.k.a. Hannah Montana Single|work=''Musicline.de''|publisher=Media Control Charts|accessdate=November 8, 2010|language=German|archive-date=2012-10-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20121012112600/http://www.musicline.de/de/chartverfolgung_summary/artist/Cyrus%2CMiley+Aka+Hannah+Montana/single|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;germanysingle3&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.musicline.de/de/chartverfolgung_summary/artist/Cyrus,Miley/?type=single|title=Chartverfolgung Cyrus, Miley Single|work=''Musicline.de''|publisher=Media Control Charts|accessdate=November 8, 2010|language=German|archivedate=2012-10-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121012112633/http://www.musicline.de/de/chartverfolgung_summary/artist/Cyrus,Miley/?type=single|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:3.0em;font-size:90%;&quot;| [[Productores de Música de España|ESP]]&lt;/br&gt;&lt;ref name=&quot;spanishcharts&quot; /&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:3.0em;font-size:90%;&quot;|[[Irish Recorded Music Association|IRL]]&lt;/br&gt;&lt;ref name=&quot;irishcharts&quot; /&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:3.0em;font-size:90%;&quot;|[[Recording Industry Association of New Zealand|NZ]]&lt;/br&gt;&lt;ref name=&quot;nzcharts&quot; /&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:3.0em;font-size:90%;&quot;|[[VG-lista|NOR]]&lt;/br&gt;&lt;ref name=&quot;norwegiancharts&quot; /&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:3.0em;font-size:90%;&quot;|[[UK Singles Chart|UK]]&lt;/br&gt;&lt;ref name=&quot;ukcharts&quot; /&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |&quot;[[See You Again]]&quot;
|2007
|10 || 6 || 30 || 4 || 52 || — || 13 || 11 || — || 11
|
* AUS: Platinum&lt;ref name=&quot;auscertisingle08&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.aria.com.au/pages/httpwww.aria.com.aupageshttpwww.aria.com.aupagesARIACharts-Accreditations-2008Singles.htm|title=ARIA Charts – Accreditations – 2008 Singles|accessdate = 25. 12. 2009.|work=''ARIA.com.au''|publisher=[[Australian Recording Industry Association]]}}&lt;/ref&gt;
* NZ: Gold&lt;ref name=&quot;rianzcertisingle&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.radioscope.net.nz/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=77&amp;Itemid=63|title=New Zealand Gold/Platinum Singles|date=4. 09. 2009.|accessdate=November 14, 2009|publisher=[[Recording Industry Association of New Zealand]]|work=''Radioscope''|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081014104613/http://www.radioscope.net.nz/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=77&amp;Itemid=63|archivedate=2008-10-14|deadurl=no}}&lt;/ref&gt;
|rowspan=&quot;2&quot;|''Meet Miley Cyrus''
|-
! scope=&quot;row&quot; |&quot;[[Start All Over]]&quot;
|rowspan=&quot;2&quot;|2008
|68 || 41 || — || 91 || — || — || — || — || — || —
|
|-
! scope=&quot;row&quot; |&quot;[[7 Things]]&quot;
|9 || 10 || 14 || 13 || 17 || — || 26 || 24 || 8 || 25
|
* AUS: Gold&lt;ref name=&quot;auscertisingle08&quot; /&gt;
|rowspan=&quot;2&quot;|''Breakout''
|-
! scope=&quot;row&quot; |&quot;[[Fly on the Wall (song)|Fly on the Wall]]&quot;
|rowspan=&quot;3&quot;|2009
|84 || 54&lt;br /&gt;&lt;ref name=&quot;feb2aria&quot;&gt;{{cite web|url=http://pandora.nla.gov.au/pan/23790/20090220-0000/issue988.pdf|accessdate = 5. 12. 2009.|work=''[[Pandora Archive]]''|publisher=[[Australian Recording Industry Association]]|title=ARIA – Week of February 2, 2009|format=PDF}}&lt;/ref&gt; || 57 || 73 || 62 || — || 23 || — || — || 16
|
|-
! scope=&quot;row&quot; |&quot;[[The Climb (song)|The Climb]]&quot;
|4 || 5 || 30 || 5 || 41 || 46 || 11 || 12 || 5 || 11
|
* US: 2× Platinum&lt;ref name=&quot;riaasingle&quot;&gt;{{cite web|url=http://riaa.com/goldandplatinumdata.php?resultpage=1&amp;table=SEARCH_RESULTS&amp;action=&amp;title=&amp;artist=Miley&amp;Cyrus&amp;format=SINGLE&amp;debutLP=&amp;category=&amp;sex=&amp;releaseDate=&amp;requestNo=&amp;type=&amp;level=&amp;label=&amp;company=&amp;certificationDate=&amp;awardDescription=&amp;catalogNo=&amp;aSex=&amp;rec_id=&amp;charField=&amp;gold=&amp;platinum=&amp;multiPlat=&amp;level2=&amp;certDate=&amp;album=&amp;id=&amp;after=&amp;before=&amp;startMonth=1&amp;endMonth=1&amp;startYear=1958&amp;endYear=2009&amp;sort=Artist&amp;perPage=25|title=RIAA – Gold &amp; Platinum: &quot;Miley Cyrus Singles&quot;|work=''RIAA.com''|publisher=[[Recording Industry Association of America]]|accessdate=November 11, 2009}}&lt;/ref&gt;
* AUS: Platinum&lt;ref name=&quot;auscertisingle09&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.aria.com.au/pages/httpwww.aria.com.aupageshttpwww.aria.com.aupageshttpwww.aria.com.aupagesARIACharts-Accr.htm|title=ARIA Charts – Accreditations – 2009 Singles|accessdate=November 14, 2009|work=''ARIA.com.au''|publisher=[[Australian Recording Industry Association]]}}&lt;/ref&gt;
* CAN: 3× Platinum&lt;ref name=&quot;musicanadasingles&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.musiccanada.com/GoldPlatinum.aspx|title=Gold and Platinum|work=''Musiccanada.com''|publisher=Music Canada|accessdate=11. 07. 2011.|archive-date=2014-02-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20140214084454/http://musiccanada.com/GoldPlatinum.aspx|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;
* NZ: Platinum&lt;ref name=&quot;rianzcertisingle&quot; /&gt;
* UK: Silver&lt;ref name=&quot;bpi&quot; /&gt;
|''Hannah Montana: The Movie''
|-
! scope=&quot;row&quot; |&quot;[[Party in the U.S.A.]]&quot;
|2 || 6 || 30 || 3 || — || 32 || 5 || 3 || 12 || 11
|
* US: 3× Platinum&lt;ref name=&quot;riaasingle&quot; /&gt;
* AUS: Platinum&lt;ref name=&quot;auscertisingle09&quot; /&gt;
* CAN: 4× Platinum&lt;ref name=&quot;musicanadasingles&quot; /&gt;
* NZ: Platinum&lt;ref name=&quot;rianzcertisingle&quot; /&gt;
|rowspan=&quot;2&quot;|''The Time of Our Lives''
|-
! scope=&quot;row&quot; |&quot;[[When I Look at You]]&quot;
|rowspan=&quot;3&quot;|2010
|16 || 19 || 57 || 24 || — || — || 45 || 27 || — || 79
|
|-
! scope=&quot;row&quot; |&quot;[[Can't Be Tamed (song)|Can't Be Tamed]]&quot;
|8 || 14 || 21 || 6 || 29 || 14 || 5 || 5 || 15 || 13
|
* AUS: Gold&lt;ref name=&quot;auscertisingle2010&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.aria.com.au/pages/httpwww.aria.com.auaccreds2010.htm|title=ARIA Charts – Accreditations – 2010 Singles|accessdate = 13. 03. 2010.|work=''ARIA.com.au''|publisher=Australian Recording Industry Association}}&lt;/ref&gt;
|rowspan=&quot;2&quot;|''Can't Be Tamed''
|-
! scope=&quot;row&quot; |&quot;[[Who Owns My Heart]]&quot;{{Ref label|note_e1|E|}}
| — || — || 35 || — || 24 || — || — || — || — || —
|
|-
|align=&quot;center&quot; colspan=&quot;21&quot; style=&quot;font-size:8pt&quot;| &quot;—&quot; denotes releases that did not chart or were not released.
|}

=== As Hannah Montana ===
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|+ List of singles, with selected chart positions
! scope=&quot;col&quot; rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:16em;&quot; | Title
! scope=&quot;col&quot; rowspan=&quot;2&quot; | Year
! scope=&quot;col&quot; colspan=&quot;5&quot; | Peak chart positions
! scope=&quot;col&quot; rowspan=&quot;2&quot; | Album
|- style=&quot;font-size:smaller;&quot;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:3.0em;font-size:90%;&quot;|[[Billboard Hot 100|US]]&lt;br /&gt;&lt;ref name=&quot;hot100hm&quot; /&gt;
!width=&quot;30&quot;|[[Ö3 Austria Top 40|AUT]]&lt;/br&gt;&lt;ref name=&quot;austriancharts&quot; /&gt;&lt;br /&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:3.0em;font-size:90%;&quot;|[[German Singles Chart|DEU]]&lt;br /&gt;&lt;ref name=&quot;germanysinglehm&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.musicline.de/de/chartverfolgung_summary/artist/Hannah+Montana/single|title=Chartverfolgung Hannah Montana Single|work=''Musicline.de''|publisher=Media Control Charts|accessdate=November 8, 2010|language=German}}{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:3.0em;font-size:90%;&quot;|[[Irish Recorded Music Association|IRL]]&lt;/br&gt;&lt;ref name=&quot;irishcharts&quot; /&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:3.0em;font-size:90%;&quot;|[[UK Singles Chart|UK]]&lt;/br&gt;&lt;ref name=&quot;ukchartshm&quot; /&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;[[The Best of Both Worlds (song)|The Best of Both Worlds]]&quot;
|2006
|92 || — || 66 || 17 ||  43
|''Hannah Montana''
|-
! scope=&quot;row&quot;|&quot;[[Supergirl (Hannah Montana song)|Supergirl]]&quot;{{Ref label|note_f1|F|}}
|2009
|105  || 58 || 42 || — || — 
|''Hannah Montana 3''
|-
! scope=&quot;row&quot;|&quot;[[Ordinary Girl (Hannah Montana song)|Ordinary Girl]]&quot;
|rowspan=&quot;2&quot;|2010
|91 || — || — || — ||  93
| rowspan=&quot;2&quot;|''Hannah Montana Forever''
|-
! scope=&quot;row&quot;|&quot;I'm Still Good&quot;&lt;ref&gt;{{cite web|url={{Allmusic|class=album|id=r2170742|pure_url=yes}}|title=I'm Still Good – Hannah Montana|work=''[[Allmusic]]''|publisher=[[Rovi Corporation]]|accessdate = 6. 05. 2011.}}&lt;/ref&gt;
|— || — || — || — || —
|-
|align=&quot;center&quot; colspan=&quot;21&quot; style=&quot;font-size:8pt&quot;| &quot;—&quot; denotes releases that did not chart or were not released.
|}

=== As guest artist ===
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|+ List of singles, with selected chart positions
! scope=&quot;col&quot; rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:16em;&quot; | Title
! scope=&quot;col&quot; rowspan=&quot;2&quot; | Year
! scope=&quot;col&quot; colspan=&quot;9&quot; | Peak chart positions
! scope=&quot;col&quot; rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:8em;&quot; | Album
|- style=&quot;font-size:smaller;&quot;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:3.0em;font-size:90%;&quot;|[[Billboard Hot 100|US]]&lt;br /&gt;&lt;ref&gt;Peak chart positions for featured singles of Miley Cyrus in the United States: 
* {{cite web|url=http://www.billboard.com/#/artist/billy-ray-cyrus/chart-history/2309|title=Billy Ray Cyrus Album &amp; Song Chart History: &quot;Hot 100&quot;|work=Billboard|publisher=Nielsen Business Media|accessdate = 23. 10. 2010.}}
* {{cite web|url=http://www.billboard.com/#/charts/hot-100?chartDate=2008-09-20&amp;order=gainer|title=Hot 100 – Week of September 20, 2008|work=Billboard|publisher=Nielsen Business Media, Inc|accessdate = 2. 01. 2010.}}
* {{cite web|url=http://www.billboard.com/#/charts/hot-100?chartDate=2010-02-27|title=Hot 100 – Week of February 27, 2010|work=Billboard|publisher=Nielsen Business Media, Inc|accessdate = 4. 04. 2011.}}&lt;/ref&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:3.0em;font-size:90%;&quot;|[[Australian Recording Industry Association|AUS]]&lt;/br&gt;&lt;ref name=&quot;australiancharts&quot; /&gt;&lt;ref&gt;Peak chart positions for featured singles of Miley Cyrus in Australia:
* {{cite web|url=http://australian-charts.com/showinterpret.asp?interpret=Helping+Haiti|title=Discography Helping Haiti|work=''Australian-charts.com''|publisher=Australian Recording Industry Association|accessdate = 26. 02. 2010.}}
* {{cite web|url=http://australian-charts.com/showinterpret.asp?interpret=Artists+For+Haiti|title=Discography Artists for Haiti|work=''Australian-charts.com''|publisher=Australian Recording Industry Association|accessdate = 26. 02. 2010.}}&lt;/ref&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:3.0em;font-size:90%;&quot;|[[Ö3 Austria Top 40|AUT]]&lt;/br&gt;&lt;ref name=&quot;austriancharts&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://austriancharts.at/showinterpret.asp?interpret=Helping+Haiti|title=Discography Helping Haiti|work=''Austriancharts.at''|publisher=Ö3 Austria Top 40|accessdate = 26. 02. 2010.|language=Dutch}}&lt;/ref&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:3.0em;font-size:90%;&quot;|[[Canadian Hot 100|CAN]]&lt;br /&gt;&lt;ref&gt;Peak chart positions for featured singles of Miley Cyrus in the United States: 
* {{cite web|url=http://www.billboard.com/#/artist/billy-ray-cyrus/chart-history/2309?f=793&amp;g=Singles|title=Billy Ray Cyrus Album &amp; Song Chart History: &quot;Canadian Hot 100&quot;|work=Billboard|publisher=Nielsen Business Media|accessdate = 23. 10. 2010.}}
* {{cite web|url=http://www.billboard.com/#/charts/canadian-hot-100?chartDate=2008-09-20|title=Canadian Hot 100 – Week of September 20, 2008|work=Billboard|publisher=Nielsen Business Media, Inc|accessdate = 2. 01. 2010.}}
* {{cite web|url=http://www.billboard.com/#/charts/canadian-hot-100?chartDate=2010-03-06|title=Hot 100 – Week of March 6, 2010|work=Billboard|publisher=Nielsen Business Media, Inc|accessdate = 4. 04. 2011.}}&lt;/ref&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:3.0em;font-size:90%;&quot;| [[Productores de Música de España|ESP]]&lt;/br&gt;&lt;ref &gt;Peak chart positions for featured singles of Miley Cyrus in Spain:
* {{cite web|url=http://spanishcharts.com/showinterpret.asp?interpret=Helping+Haiti|title=Discography Helping Haiti|work=''Spanishcharts.com''|publisher=Productores de Música de España|accessdate = 26. 02. 2010.}}
* {{cite web|url=http://spanishcharts.com/showinterpret.asp?interpret=Artists+For+Haiti|title=Discography Artists for Haiti|work=''Spanishcharts.com''|publisher=Productores de Música de España|accessdate = 26. 02. 2010.}}&lt;/ref&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:3.0em;font-size:90%;&quot;|[[Irish Recorded Music Association|IRL]]&lt;/br&gt;&lt;ref name=&quot;irishcharts&quot; /&gt;&lt;ref&gt;Peak chart positions for featured singles of Miley Cyrus in Ireland: *{{cite web|url=http://irish-charts.com/showinterpret.asp?interpret=Helping+Haiti|title=Discography Helping Haiti|work=''Irish-charts.com''|publisher=[[Irish Recorded Music Association]]|accessdate = 26. 02. 2010.}}
* {{cite web|url=http://irish-charts.com/showinterpret.asp?interpret=Artists+For+Haiti|title=Discography Artists for Haiti|work=''Irish-charts.com''|publisher=[[Irish Recorded Music Association]]|accessdate = 26. 02. 2010.}}&lt;/ref&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:3.0em;font-size:90%;&quot;|[[RIANZ|NZ]]&lt;/br&gt;&lt;ref&gt;Peak chart positions for featured singles of Miley Cyrus in New Zealand:
* {{cite web|url=http://charts.org.nz/showinterpret.asp?interpret=Helping+Haiti|title=Discography Helping Haiti|work=''Charts.org.nz''|publisher=Recording Industry Association of New Zealand|accessdate=26. 02. 2010.|archivedate=2012-09-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120925175535/http://www.charts.org.nz/showinterpret.asp?interpret=Helping+Haiti|deadurl=yes}}
* {{cite web|url=http://charts.org.nz/showinterpret.asp?interpret=Artists+For+Haiti|title=Discography Artists for Haiti|work=''Charts.org.nz''|publisher=[[Recording Industry Association of New Zealand]]|accessdate=26. 02. 2010.|archivedate=2016-05-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160501223443/http://charts.org.nz/showinterpret.asp?interpret=Artists+For+Haiti|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:3.0em;font-size:90%;&quot;|[[VG-lista|NOR]]&lt;/br&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://norwegiancharts.com/showinterpret.asp?interpret=Artists+For+Haiti|title=Discography Artists for Haiti|work=''Norwegiancharts.com''|publisher=VG-lista|accessdate = 26. 02. 2010.}}&lt;/ref&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:3.0em;font-size:90%;&quot;|[[UK Singles Chart|UK]]&lt;/br&gt;&lt;ref &gt;Peak chart positions for featured singles of Miley Cyrus in the United Kingdom:
* {{cite web|url=http://www.chartstats.com/artistinfo.php?id=12156|title=Chart Stats - Artists Stand Up to Cancer|work=''Chartstats.com''|publisher=The Official Charts Company|accessdate=26. 02. 2010.|archiveurl=https://archive.today/20120723225127/http://www.chartstats.com/artistinfo.php?id=12156|archivedate=2012-07-23|dead-url=no}}
* {{cite web|url=http://www.chartstats.com/artistinfo.php?id=12504|title=Chart Stats - Helping Haiti|work=''Chartstats.com''|publisher=The Official Charts Company|accessdate=26. 02. 2010.|archiveurl=https://archive.today/20130119140629/http://www.chartstats.com/artistinfo.php?id=12504|archivedate=2013-01-19|dead-url=no}}
* {{cite web|url=http://www.chartstats.com/artistinfo.php?id=12513|title=Chart Stats - Artists for Haiti|work=''Chartstats.com''|publisher=The Official Charts Company|accessdate=26. 02. 2010.|archiveurl=https://archive.today/20130102092809/http://www.chartstats.com/artistinfo.php?id=12513|archivedate=2013-01-02|dead-url=no}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;|&quot;[[Ready, Set, Don't Go]]&quot;&lt;/br&gt;&lt;small&gt;([[Billy Ray Cyrus]] and Miley Cyrus)&lt;/small&gt;
|2007
|37 || — || — || 47 || — || — || — || — || —
|''[[Home at Last (Billy Ray Cyrus album)|Home at Last]]''
|-
! scope=&quot;row&quot;|&quot;[[Just Stand Up!]]&quot;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(among [[Just Stand Up!#Performers|Artists Stand Up to Cancer]])&lt;/small&gt;
|2008
| 11 || 39 || 73 || 10 || — || 19 || — || — || 26
|rowspan=&quot;3&quot;|Non-album song
|-
! scope=&quot;row&quot;|&quot;[[Everybody Hurts#Helping Haiti charity single|Everybody Hurts]]&quot;{{Ref label|note_g1|G|}}&lt;/br&gt;&lt;small&gt;(among [[Helping Haiti]])&lt;/small&gt;
|rowspan=&quot;3&quot;|2010
| 121 || 28 || 23 || 59 || 39 || 1 || 17 || — || 1
|-
! scope=&quot;row&quot;|&quot;[[We Are the World 25 for Haiti]]&quot;&lt;/br&gt;&lt;small&gt;(among [[Artists for Haiti]])&lt;/small&gt;
| 2 || 18 || — || 7 || 15 || 9 || 8 || 1 || 50
|-
! scope=&quot;row&quot;|&quot;[[Nothing to Lose (Bret Michaels song)|Nothing to Lose]]&quot;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://itunes.apple.com/us/album/nothing-to-lose-featuring/id358858273?i=358858498&amp;ign-mpt=uo%3D4|title=Nothing To Lose (Featuring Miley Cyrus) by Bret Michaels|work=''[[iTunes Store]]''|publisher=[[Apple, Inc.|Apple, Inc]]|accessdate = 6. 05. 2011.}}&lt;/ref&gt;&lt;/br&gt;&lt;small&gt;([[Bret Michaels]] feat. Miley Cyrus)&lt;/small&gt;
| — || — || — || — || — || — || — || — || —
|''[[Custom Built (album)|Custom Built]]''
|-
|-
|align=&quot;center&quot; colspan=&quot;21&quot; style=&quot;font-size:8pt&quot;| &quot;—&quot; denotes releases that did not chart or were not released.
|}

== Promotional singles ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|+ List of singles, with selected chart positions
! scope=&quot;col&quot; rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:16em;&quot; | Title
! scope=&quot;col&quot; rowspan=&quot;2&quot; | Year
! scope=&quot;col&quot; colspan=&quot;9&quot; | Peak chart positions
! scope=&quot;col&quot; rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:12em;&quot; | [[List of music recording certifications|Certifications]]
! scope=&quot;col&quot; rowspan=&quot;2&quot; | Album
|- style=&quot;font-size:smaller;&quot;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:3.0em;font-size:90%;&quot;|[[Billboard Hot 100|US]]&lt;br /&gt;&lt;ref name=&quot;hot100mc&quot; /&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:3.0em;font-size:90%;&quot;|[[Australian Recording Industry Association|AUS]]&lt;/br&gt;&lt;ref name=&quot;australiancharts&quot; /&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:3.0em;font-size:90%;&quot;|[[Ö3 Austria Top 40|AUT]]&lt;/br&gt;&lt;ref name=&quot;austriancharts&quot; /&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:3.0em;font-size:90%;&quot;|[[Canadian Hot 100|CAN]]&lt;br /&gt;&lt;ref name=&quot;cansinglemc&quot; /&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:3.0em;font-size:90%;&quot;|[[German Singles Chart|DEU]]&lt;br /&gt;&lt;ref name=&quot;germanysingle3&quot; /&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:3.0em;font-size:90%;&quot;|[[Irish Recorded Music Association|IRL]]&lt;/br&gt;&lt;ref name=&quot;irishcharts&quot; /&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:3.0em;font-size:90%;&quot;|[[RIANZ|NZ]]&lt;/br&gt;&lt;ref name=&quot;nzcharts&quot; /&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:3.0em;font-size:90%;&quot;|[[VG-lista|NOR]]&lt;/br&gt;&lt;ref name=&quot;norwegiancharts&quot; /&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:3.0em;font-size:90%;&quot;|[[UK Singles Chart|UK]]&lt;/br&gt;&lt;ref name=&quot;ukcharts&quot; /&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;|&quot;[[Hoedown Throwdown]]&quot;
|2009
|18 || 20 || 41 || 15 || 66 || 10 || 40 || 17 || 18
|
* AUS: Gold&lt;ref name=&quot;auscertisingle09&quot; /&gt;
|''Hannah Montana:&lt;/br&gt; The Movie''
|-
|}

=== As Hannah Montana ===
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|+ List of singles, with selected chart positions
! scope=&quot;col&quot; rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:20em;&quot; | Title
! scope=&quot;col&quot; rowspan=&quot;2&quot; | Year
! scope=&quot;col&quot; colspan=&quot;4&quot; | Peak chart positions
! scope=&quot;col&quot; rowspan=&quot;2&quot; | Album
|- style=&quot;font-size:smaller;&quot;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:3.0em;font-size:90%;&quot;|[[Billboard Hot 100|US]]&lt;br /&gt;&lt;ref name=&quot;hot100hm&quot; /&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:3.0em;font-size:90%;&quot;|[[Australian Recording Industry Association|AUS]]&lt;/br&gt;&lt;ref name=&quot;australiancharts&quot; /&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:3.0em;font-size:90%;&quot;|[[Canadian Hot 100|CAN]]&lt;br /&gt;&lt;ref name=&quot;cansinglehm&quot; /&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:3.0em;font-size:90%;&quot;|[[UK Singles Chart|UK]]&lt;/br&gt;&lt;ref name=&quot;ukchartshm&quot; /&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;|&quot;[[Who Said]]&quot;
|2006
| 83 || — || — || —
|''Hannah Montana''
|-
! scope=&quot;row&quot;|&quot;[[Nobody's Perfect (song)|Nobody's Perfect]]&quot;
|rowspan=&quot;3&quot;|2007
| 27 || 87&lt;br /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://pandora.nla.gov.au/pan/23790/20080220-0000/issue935.pdf|title=ARIA – Week of January 28, 2008|work=''Pandora Archive''|publisher=Australian Recording Industry Association|accessdate = 15. 05. 2010.|format=PDF}}&lt;/ref&gt; || — || —
|rowspan=&quot;2&quot;|''Hannah Montana 2''
|-
! scope=&quot;row&quot;|&quot;[[Make Some Noise (Hannah Montana song)|Make Some Noise]]&quot;
| 92 || — || — || —
|-
! scope=&quot;row&quot;|&quot;[[Rockin' around the Christmas Tree]]&quot;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://itunes.apple.com/us/album/radio-disney-exclusive-rockin/id267154358|title=Radio Disney Exclusive: Rockin' Around the Christmas Tree + Exclusive Interview - Single by Hannah Montana|work=''iTunes Store''|publisher=Apple, Inc|accessdate = 6. 05. 2011.}}&lt;/ref&gt;
| — || — || — || —
|''Hannah Montana''
|-
! scope=&quot;row&quot;|&quot;The Other Side of Me&quot;{{Ref label|note_h1|H|}}
|rowspan=&quot;2&quot;|2009
| 84 || — || — || —
|''Hits Remixed''
|-
! scope=&quot;row&quot;|&quot;[[Ice Cream Freeze (Let's Chill)]]&quot;
| 87 || — || 57 || 90
|''Hannah Montana 3''
|-
! scope=&quot;row&quot;|&quot;Are You Ready&quot;&lt;ref&gt;{{cite web|url={{Allmusic|class=album|id=r2170727|pure_url=yes}}|title=Are You Ready – Hannah Montana|work=''Allmusic''|publisher=Rovi Corporation|accessdate = 6. 05. 2011.}}&lt;/ref&gt;
|rowspan=&quot;2&quot;|2010
| — || — || — || —
|rowspan=&quot;2&quot;|''Hannah Montana Forever''
|-
! scope=&quot;row&quot;|&quot;[[Gonna Get This]]&quot; &lt;small&gt;(feat. [[Iyaz]])&lt;/small&gt;
| 66 || — || — || —
|-
|align=&quot;center&quot; colspan=&quot;21&quot; style=&quot;font-size:8pt&quot;| &quot;—&quot; denotes releases that did not chart or were not released.
|}

=== As guest artist ===
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|+ List of singles, with selected chart positions
! scope=&quot;col&quot; rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:16em;&quot; | Title
! scope=&quot;col&quot; rowspan=&quot;2&quot; | Year
! scope=&quot;col&quot; colspan=&quot;2&quot; | Peak chart positions
! scope=&quot;col&quot; rowspan=&quot;2&quot; | Album
|- style=&quot;font-size:smaller;&quot;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:3.0em;font-size:90%;&quot;|[[Billboard Hot 100|US]]&lt;br /&gt;&lt;ref name=&quot;senditon&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.billboard.com/#/charts/hot-100?chartDate=2009-08-29&amp;order=gainer|title=Hot 100 – Week of August 29, 2009|work=Billboard|publisher=Nielsen Business Media, Inc|accessdate = 2. 01. 2010.}}&lt;/ref&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:3.0em;font-size:90%;&quot;|[[Canadian Hot 100|CAN]]&lt;br /&gt;&lt;ref name=&quot;webelongtothemusic&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.billboard.com/#/charts/canadian-hot-100?chartDate=2009-12-19&amp;order=gainer|title=Canadian Hot 100 – Week of December 19, 2009|work=Billboard|publisher=Nielsen Business Media, Inc|accessdate = 2. 01. 2010.}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;[[Send It On (song)|Send It On]]&quot;&lt;/br&gt;&lt;small&gt;(among [[Disney's Friends for Change]])&lt;/small&gt;
|rowspan=&quot;2&quot;|2009
|20 || —
|Non-album song
|-
! scope=&quot;row&quot;| &quot;We Belong to the Music&quot;{{Ref label|note_i1|I|}}&lt;/br&gt;&lt;small&gt;([[Timbaland]] feat. Miley Cyrus)&lt;/small&gt;
|111 || 63
|''[[Shock Value II]]''
|-
|align=&quot;center&quot; colspan=&quot;21&quot; style=&quot;font-size:8pt&quot;| &quot;—&quot; denotes releases that did not chart or were not released.
|}

== Other charted songs ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|+ List of songs, with selected chart positions
! scope=&quot;col&quot; rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:16em;&quot; | Title
! scope=&quot;col&quot; rowspan=&quot;2&quot; | Year
! scope=&quot;col&quot; colspan=&quot;5&quot; | Peak chart positions
! scope=&quot;col&quot; rowspan=&quot;2&quot; | Album
|- style=&quot;font-size:smaller;&quot;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:3.0em;font-size:90%;&quot;|[[Billboard Hot 100|US]]&lt;br /&gt;&lt;ref name=&quot;hot100mc&quot; /&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:3.0em;font-size:90%;&quot;|[[Australian Recording Industry Association|AUS]]&lt;/br&gt;&lt;ref name=&quot;australiancharts&quot; /&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:3.0em;font-size:90%;&quot;|[[Canadian Hot 100|CAN]]&lt;br /&gt;&lt;ref name=&quot;cansinglemc&quot; /&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:3.0em;font-size:90%;&quot;|[[Irish Recorded Music Association|IRL]]&lt;/br&gt;&lt;ref name=&quot;irishcharts&quot; /&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:3.0em;font-size:90%;&quot;|[[UK Singles Chart|UK]]&lt;/br&gt;&lt;ref name=&quot;ukcharts&quot; /&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;|&quot;G.N.O. (Girls' Night Out)&quot;
|rowspan=&quot;3&quot;|2007
| 91 || — || — || — || —
|rowspan=&quot;3&quot;|''Meet Miley Cyrus''
|-
! scope=&quot;row&quot;|&quot;Good and Broken&quot;{{Ref label|note_j1|J|}}
| — || — || — || — || —
|-
! scope=&quot;row&quot;|&quot;[[I Miss You (Miley Cyrus song)|I Miss You]]&quot;{{Ref label|note_k1|K|}}
| 109 || — || — || — || —
|-
! scope=&quot;row&quot;|&quot;[[Breakout (Miley Cyrus song)|Breakout]]&quot;
|rowspan=&quot;3&quot;|2008
| 56 || 94&lt;br /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://pandora.nla.gov.au/pan/23790/20081020-0000/issue968.pdf|accessdate = 5. 12. 2009.|work=''Pandora Archive''|publisher=[[Australian Recording Industry Association]]|title=ARIA – Week of September 15, 2008|format=PDF}}&lt;/ref&gt; || 45 || — || —
|rowspan=&quot;3&quot;|''Breakout''
|-
! scope=&quot;row&quot;|&quot;[[Girls Just Wanna Have Fun]]&quot;{{Ref label|note_l1|L|}}
| 113 || — || 92 || — || —
|-
! scope=&quot;row&quot;|&quot;Goodbye&quot;{{Ref label|note_m1|M|}}
| 124 || — || — || — || —
|-
! scope=&quot;row&quot;|&quot;[[Butterfly Fly Away]]&quot;
|rowspan=&quot;2&quot;|2009
|56 || 56&lt;br /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://pandora.nla.gov.au/pan/23790/20090805-0000/issue1013.pdf|title=ARIA – Week of July 27, 2009|work=''Pandora Archive''|publisher=Australian Recording Industry Association|accessdate=November 10, 2009|format=PDF}}&lt;/ref&gt; || 50 || 46 || 78
|''Hannah Montana: The Movie''
|-
! scope=&quot;row&quot;|&quot;The Time of Our Lives&quot;{{Ref label|note_n1|N|}}
| 123 || — || 51 || — || —
|''The Time of Our Lives''
|-
! scope=&quot;row&quot;|&quot;I Hope You Find It&quot;{{Ref label|note_o1|O|}}
|rowspan=&quot;3&quot;|2010
| 105 || — || — || — || —
|''[[The Last Song (film)#Score and soundtrack|The Last Song]]''
|-
! scope=&quot;row&quot;|&quot;Liberty Walk&quot;{{Ref label|note_p1|P|}}
| 103 || — || 79 || — || —
|rowspan=&quot;2&quot;|''Can't Be Tamed''
|-
! scope=&quot;row&quot;|&quot;Stay&quot;
| 75&lt;br /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.billboard.com/charts/hot-100?chartDate=2010-07-10&amp;order=gainer|title=Hot 100 – Week of July 10, 2010|work=Billboard|publisher=Nielsen Business Media, Inc|accessdate = 18. 03. 2011.}}&lt;/ref&gt; || — || 61 || — || —
|-
|align=&quot;center&quot; colspan=&quot;21&quot; style=&quot;font-size:8pt&quot;| &quot;—&quot; denotes releases that did not chart or were not released.
|}

=== As Hannah Montana ===
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|+ List of songs, with selected chart positions
! scope=&quot;col&quot; rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:20em;&quot; | Title
! scope=&quot;col&quot; rowspan=&quot;2&quot; | Year
! scope=&quot;col&quot; colspan=&quot;4&quot; | Peak chart positions
! scope=&quot;col&quot; rowspan=&quot;2&quot; | Album
|- style=&quot;font-size:smaller;&quot;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:3.0em;font-size:90%;&quot;|[[Billboard Hot 100|US]]&lt;br /&gt;&lt;ref name=&quot;hot100mc&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;hot100hm&quot; /&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:3.0em;font-size:90%;&quot;|[[Australian Recording Industry Association|AUS]]&lt;/br&gt;&lt;ref name=&quot;australiancharts&quot; /&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:3.0em;font-size:90%;&quot;|[[Canadian Hot 100|CAN]]&lt;br /&gt;&lt;ref name=&quot;cansinglehm&quot; /&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:3.0em;font-size:90%;&quot;|[[VG-lista|NOR]]&lt;/br&gt;&lt;ref name=&quot;norwegiancharts&quot; /&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;|&quot;Just Like You&quot;
|rowspan=&quot;5&quot;|2006
| 99 || — || — || —
|rowspan=&quot;5&quot;|''Hannah Montana''
|-
! scope=&quot;row&quot;|&quot;[[Pumpin' Up the Party]]&quot;
| 81 || — || — || —
|-
! scope=&quot;row&quot;|&quot;[[I Got Nerve]]&quot;
| 67 || — || — || —
|-
! scope=&quot;row&quot;|&quot;[[If We Were a Movie]]&quot;
| 47 || — || — || —
|-
! scope=&quot;row&quot;|&quot;This Is the Life&quot;
| 89 || — || — || —
|-
! scope=&quot;row&quot;|&quot;We Got the Party&quot;
|rowspan=&quot;5&quot;|2007
| — || — || 98 || —
|rowspan=&quot;5&quot;|''Hannah Montana 2''
|-
! scope=&quot;row&quot;|&quot;[[Rock Star (Hannah Montana song)|Rock Star]]&quot;
| 81 || — || 80&lt;br /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.billboard.com/#/charts/canadian-hot-100?chartDate=2008-03-01&amp;order=position|title=Canadian Hot 100 – Week of March 1, 2008|work=Billboard|publisher=Nielsen Business Media, Inc|accessdate = 2. 01. 2010.}}&lt;/ref&gt; || —
|-
! scope=&quot;row&quot;|&quot;[[Life's What You Make It (Hannah Montana song)|Life's What You Make It]]&quot;
| 25 || — || — || —
|-
! scope=&quot;row&quot;|&quot;[[One in a Million (Sandy Mölling song)|One in a Million]]&quot;{{Ref label|note_q1|Q|}}
| 112 || — || — || —
|-
! scope=&quot;row&quot;|&quot;[[True Friend]]&quot;
| 99 || — || — || —
|-
! scope=&quot;row&quot;|&quot;[[You'll Always Find Your Way Back Home]]&quot;
|rowspan=&quot;7&quot;|2009
| 81 || — || 76 || —
|rowspan=&quot;3&quot;|''Hannah Montana: The Movie''
|-
! scope=&quot;row&quot;|&quot;[[Let's Get Crazy (Hannah Montana song)|Let's Get Crazy]]&quot;
| 57 || — || 26 || —
|-
! scope=&quot;row&quot;|&quot;Let's Do This&quot;{{Ref label|note_r1|R|}}
| 123 || — || — || —
|-
! scope=&quot;row&quot;|&quot;It's All Right Here&quot;{{Ref label|note_s1|S|}}
| 124 || — || — || —
|rowspan=&quot;4&quot;|''Hannah Montana 3''
|-
! scope=&quot;row&quot;|&quot;[[He Could Be the One (song)|He Could Be the One]]&quot;
| 10 || 64&lt;br /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://pandora.nla.gov.au/pan/23790/20091105-0000/Issue1024.pdf|title=ARIA – Week of October 12, 2009|work=''Pandora Archive''|publisher=Australian Recording Industry Association|accessdate = 15. 05. 2010.|format=PDF}}&lt;/ref&gt; || 97 || 13
|-
! scope=&quot;row&quot;|&quot;I Wanna Know You&quot;
| 74 || — || — || —
|-
! scope=&quot;row&quot;|&quot;Don't Wanna Be Torn&quot;{{Ref label|note_t1|T|}}
| 104 || — || — || —
|- 
! scope=&quot;row&quot;|&quot;Wherever I Go&quot;{{Ref label|note_u1|U|}}
|2010
| 117 || — || — || —
|''Hannah Montana Forever''
|-
|align=&quot;center&quot; colspan=&quot;21&quot; style=&quot;font-size:8pt&quot;| &quot;—&quot; denotes releases that did not chart or were not released.
|}

== Videografija ==
=== Video albumi ===
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|+ List of DVD releases with selected details
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:11em;&quot;| Title
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:16.5em;&quot;| Album details
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:20em;&quot;| Notes
|-
! scope=&quot;row&quot; |''[[Hannah Montana &amp; Miley Cyrus: Best of Both Worlds Concert]]''
|
* Released: February 1, 2008
* Label: Walt Disney
* Formats: [[DVD]], [[bluray]]
|
* Concert tour film from a live concert held in Salt Lake City, Utah in 2007 as part of the [[Best of Both Worlds Tour]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.allmusic.com/cg/amg.dll?p=amg&amp;sql=10:knfuxzqjldje|title=Hannah Montana – Best of Both Worlds Concert: The 3-D Movie &lt;nowiki&gt;[DVD]&lt;/nowiki&gt;|work=''Allmusic''|publisher=Rovi Corporation|accessdate = 29. 09. 2010.}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |''[[Can't Be Tamed#Can't Be Tamed – Mini DVD|Can't Be Tamed – Mini DVD]]''
|
* Released: June 21, 2010
* Label: Hollywood
* Formats: DVD
|
* Released only in the United Kingdom and Japan. It consists of the music videos from singles from ''Can't Be Tamed'', live performances from the [[Wonder World Tour]], and behind-the-scenes footage.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://avex.jp/miley/discography/|title=Miley Cyrus – Discography|work=''Avex.jp''|publisher=[[Avex Group]]|accessdate=1. 02. 2011.|language=Japanese|archivedate=2010-12-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101212040721/http://avex.jp/miley/discography/|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;
|}

=== Muzički spotovi ===
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|+List of music videos, showing year released and director
!scope=&quot;col&quot;|Title
!scope=&quot;col&quot;|Year
!scope=&quot;col&quot;|Director(s)
|-
!scope=&quot;row&quot;|&quot;Start All Over&quot;
|2007
|[[Marc Webb]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://watch.muchmusic.com/artists-a-z/m/miley-cyrus/clip80945|work=''[[MuchMusic]]''|publisher=[[CTVglobemedia]]|accessdate=20. 04. 2010.|title=Miley Cyrus - Start All Over|archivedate=2011-07-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110714132119/http://watch.muchmusic.com/artists-a-z/m/miley-cyrus/clip80945|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;
|-
!scope=&quot;row&quot;|&quot;7 Things&quot;
|rowspan=&quot;3&quot;|2008
|[[Brett Ratner]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.mtv.com/videos/miley-cyrus/253422/7-things.jhtml|title=Miley Cyrus – 7 Things|work=''[[MTV]]''|publisher=Viacom|accessdate=24. 03. 2010.|archive-date=2008-10-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20081026065202/http://www.mtv.com/videos/miley-cyrus/253422/7-things.jhtml}}&lt;/ref&gt;
|-
!scope=&quot;row&quot;|&quot;[[I Thought I Lost You]]&quot;
|Unknown
|-
!scope=&quot;row&quot;|&quot;Fly on the Wall&quot;
|Philip Andelman&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.mtv.com/videos/miley-cyrus/323071/fly-on-the-wall.jhtml#artist=2408193|title=Miley Cyrus – Fly on the Wall|work=''MTV''|publisher=Viacom|accessdate=24. 03. 2010.|archive-date=2008-12-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20081209233128/http://www.mtv.com/videos/miley-cyrus/323071/fly-on-the-wall.jhtml#artist=2408193}}&lt;/ref&gt;
|-
!scope=&quot;row&quot;|&quot;The Climb&quot;
|rowspan=&quot;3&quot;|2009
|[[Matthew Rolston]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.mtv.com/videos/miley-cyrus/348983/the-climb.jhtml#artist=2408193|title=Miley Cyrus – The Climb|work=''MTV''|publisher=Viacom|accessdate=24. 03. 2010.|archive-date=2016-04-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20160409184351/http://www.mtv.com/videos/miley-cyrus/348983/the-climb.jhtml#artist=2408193}}&lt;/ref&gt;
|-
!scope=&quot;row&quot;|&quot;Send It On&quot;
|Unknown
|-
!scope=&quot;row&quot;|&quot;Party in the U.S.A.&quot;
|[[Chris Applebaum]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.mtv.com/videos/miley-cyrus/439428/party-in-the-usa.jhtml#artist=2408193|title=Miley Cyrus – Party in the U.S.A.|work=''MTV''|publisher=Viacom|accessdate=24. 03. 2010.|archive-date=2010-03-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20100326040830/http://www.mtv.com/videos/miley-cyrus/439428/party-in-the-usa.jhtml#artist=2408193}}&lt;/ref&gt;
|-
!scope=&quot;row&quot;|&quot;We Are the World for Haiti 25&quot;
|rowspan=&quot;4&quot;|2010
|[[Paul Haggis]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.mtv.com/news/articles/1631768/20100211/story.jhtml|title='We Are The World' Director Paul Haggis Recalls Video-Shoot 'Chaos'|first=Eric|last=Ditzian|date=11. 02. 2010.|accessdate=25. 03. 2010.|work=''MTV News''|publisher=Viacom|archive-date=2010-11-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20101121110307/http://www.mtv.com/news/articles/1631768/20100211/story.jhtml}}&lt;/ref&gt;
|-
!scope=&quot;row&quot;|&quot;When I Look at You&quot;
|[[Adam Shankman]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.mtv.com/videos/miley-cyrus/486191/when-i-look-at-you.jhtml#artist=2408193|title=Miley Cyrus – When I Look at You|work=''MTV''|publisher=Viacom|accessdate=24. 03. 2010.|archive-date=2010-03-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20100326040802/http://www.mtv.com/videos/miley-cyrus/486191/when-i-look-at-you.jhtml#artist=2408193}}&lt;/ref&gt;
|-
!scope=&quot;row&quot;|&quot;Can't Be Tamed&quot;
|[[Robert Hales]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.mtv.com/videos/miley-cyrus/514310/cant-be-tamed.jhtml#artist=2408193|title=Miley Cyrus – Can't Be Tamed|first=Jocelyn|last=Vena|work=''MTV''|publisher=Viacom|date=26. 04. 2010.|accessdate=30. 04. 2010.|archive-date=2013-11-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20131104071538/http://www.mtv.com/videos/miley-cyrus/514310/cant-be-tamed.jhtml#artist=2408193}}&lt;/ref&gt;
|-
!scope=&quot;row&quot;|&quot;Who Owns My Heart&quot;
|Robert Hales&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.tv.com/miley-cyrus-to-shoot-who-owns-my-heart-music-video-this-weekend/webnews/127819.html|title=Miley Cyrus to Shoot 'Who Owns My Heart' Music Video This Weekend|work=''[[TV.com]]''|publisher=[[CBS Interactive]]|accessdate=15. 10. 2010.}}{{Dead link|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|}

== Izvori ==
{{izvori}}

[[Kategorija:Miley Cyrus]]
[[Kategorija:Diskografije|Cyrus, Miley]]</text>
      <sha1>31629pxdmfger7l089ovznwtznw40nu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Catch Me If You Can</title>
    <ns>0</ns>
    <id>124088</id>
    <revision>
      <id>42669275</id>
      <parentid>41823383</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T13:16:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>42669275</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15893" sha1="j82w0abadzn4o1xz8rmwqmp57i2iuvl" xml:space="preserve">{{Infokutija02 film
| naslov filma     = Uhvati me ako možeš
| naslov = Catch Me If You Can
| slika            = Catch Me If You Can 2002 movie.jpg
| opis       = Kino poster
| širina_slike   = 200px
| režija           = [[Steven Spielberg]]
| producent      = Steven Spielberg&lt;br /&gt;[[Walter F. Parkes]]
| scenarij         = [[Jeff Nathanson]]&lt;br /&gt;[[Stan Redding]]&lt;br /&gt;[[Frank W. Abagnale]]
| narator = 
| uloge     = [[Leonardo DiCaprio]]&lt;br /&gt;[[Tom Hanks]]&lt;br /&gt;[[Christopher Walken]]&lt;br /&gt;[[Amy Adams]]&lt;br /&gt;[[Martin Sheen]]
| glazba           = [[John Williams]]
| fotografija        = [[Janusz Kaminski]]
| montaža          = [[Michael Kahn]]
| distributer      = DreamWorks SKG
| premijera           = [[2002]].
| trajanje         = 141 min.
| država           = {{nowrap|{{flagcountry|SAD}}}}
| jezik            = [[engleski jezik|engleski]]
| budžet           = $52,000,000
| žanr             = 
| prethodi        = 
| slijedi         = 
| web stranica     = http://www.dreamworks.com/catchthem/jump2.html
| imdb_id          = 0264464
}}

'''''Uhvati me ako možeš''''' ([[Engleski jezik|eng]]. ''Catch Me If You Can'') je film [[Steven Spielberg|Stevena Spielberga]] iz [[2002]]. s [[Leonardo DiCaprio|Leonardom DiCapriom]] i [[Tom Hanks|Tomom Hanksom]]. Temeljen je na knjizi Franka Abagnalea mlađeg i Stana Reddinga.

Iako u filmu stoji da je inspiriran stvarnom životnom pričom o Abagnaleu, on ipak ne prati prave događaje koji su opisani u knjizi o Abagnaleovim prijevarama.

Postigao je kritički i komercijalni uspjeh, a najpoznatiji je po glazbi [[John Williams|Johna Williamsa]] i uvodnoj špici. Williams je nominiran za [[Oscar]] za najbolju originalnu muziku, a [[Christopher Walken]] za [[Oscar za najboljeg sporednog glumca|najboljeg sporednog glumca]].

== Radnja ==
Film počinje u [[1969]]., s agentom [[FBI]]-ja, Carlom Hanrattyjem ([[Tom Hanks]]), kako stiže u francuski zatvor kako bi se sastao s bolesnim Frankom Abagnaleom mlađim, koji pokušava pobjeći. Priča se vraća šest godina unatrag. Frankov otac, Frank stariji, prevari ženu koja mu daje odijelo za Franka mlađeg, koji kasnije glumi vozača za oca u pokušaju prijevare da dobiju zajam u banci. Nakon što je zajam odbijen (zbog niza poreznih malverzacija koje je počinio Frank stariji), obitelj je prisiljena preseliti se iz svog luksuznog doma u mali stan, dok se tenzije u obitelji pojačavaju.

Frank ubrzo shvaća kako mu majka vara oca s agentom u banci. Frank mlađi se, osjećajući kako se neće uklopiti u novu školu, predstavi kao novi nastavnik [[francuski jezik|francuskog]]. Odnos između oca i majke se sve više pogoršava, a Frankova majka podnosi zahtjev za razvod i kaže sinu da se odluči s kim želi živjeti. Užasnut, on pobjegne od kuće, koristeći se čekovima koje mu je dao otac. Nakon što je ostao bez novca, počinje se služiti prijevarama na povjerenje. Prijevare se s vremenom sve manje isplate pa se Frank počinje predstavljati kao pilot. Krivotvori platne čekove Pan Americana i uspijeva ukrasti više od 2,8 milijuna dolara.

U međuvremenu Carl Hanratty, uštogljeni agent FBI-ja, počinje pratiti Franka iako njegovi nadređeni ne obraćaju puno pozornosti na slučaj, jer nitko od njih prijevare u bankama ne uzima za ozbiljno. Slijedeći Franka u hotel, Carl na svoje iznenađenje otkriva da je on još u hotelu i potrči u njegovu sobu kako bi ga uhitio. Ne znajući tko je uopće Carl, Frank mu kaže da je on agent Barry Allen iz Tajne službe [[Sjedinjene Američke Države|SAD]]-a, dodavši kako je upravo uhvatio počinitelja. Frank odlazi, a Carl tek nakon toga shvaća da je prevaren.

Kasnije, na [[Božić]], Carl i dalje radi, sam po noći. Naziva ga Frank i ispriča mu se što ga je prevario. Carl mu kaže da to ne ide na taj način i, na Frankov užas, shvaća razlog poziva. Frank nema s kime razgovarati. Frank poklapa slušalicu, a Carl nastavlja istraživati, otkrivši da je ime &quot;Barry Allen&quot; iz stripova o Flashu te da je Frank zapravo maloljetni tinejdžer.

Frank u međuvremenu ne samo da je zamijenio identitet te se sada predstavlja kao liječnik u [[Georgia|Georgiji]], nego se upušta u vezu sa medicinskom sestrom, Brendom Strong ([[Amy Adams]]), južnjačkom ljepoticom koja u bolnici radi kao sestra. On je zaprosi i oni otputuju njezinim roditeljima u Louisianu. Rekavši im kako ima diplomu iz prava, Frank se nakon polaganja pravosudnog ispita (vjerojatno varanjem) pridružuje njenom ocu ([[Martin Sheen]]) kao javni tužitelj.

Nakon što ga je pronašao, Hanratty stiže na njihove zaruke kako bi ga uhitio, a Frank priznaje Brendi istinu i upita je želi li pobjeći s njim. Iako šokirana, ona pristaje i planira kako će se naći s njim na aerodromu. Međutim, nakon što je stigla, on ugleda očajnu Brendu koju nadziru agenti FBI-ja, koji su okružili područje. Shvativši kako ga Carl progoni, Frank letom bježi u Europu.

Šest mjeseci kasnije, Carl bijesno kaže svojem šefu da je Frank krivotvorio čekove širom cijele istočne hemisfere. Rekavši da je Frank izvan kontrole, zatraži dopuštenje da ga slijedi u Europu. Nakon što mu šef odbije dati dopuštenje, Carl odnosi Frankove čekove profesionalcima koji mu kažu da su čekovi tiskani u [[Francuska|Francuskoj]]. Sjetivši se iz razgovora s Paulom, Frankovom majkom, da je rođena u Francuskoj, Carl odlazi u njeno rodno mjesto Montrichard. Pronalazi Franka u golemoj tvornici za krivotvorenje. Kaže mu da će ga francuska policija ubiti ako se ne preda mirno. Frank isprva posumnja da se ovaj šali, ali Carl mu se zakune da mu nikad ne bi lagao. Frank sam sebi stavlja lisice i Carl ga izvodi vani gdje, vidjevši kako ondje uopće nema policajaca, čestita Carlu na sposobnosti da ga prevari. Međutim, nakon toga stiže francuska policija i odvodi ga u zatvor.

U avionu u kojem se Frank vraća u Sjedinjene Države, Carl mu kaže da mu je umro otac. Shrvan, Frank uspijeva pobjeći i vraća se u svoj stari dom, gdje pronalazi majku s drugim mužem s malom djevojčicom za koju shvaća da mu je polusestra. Frank odustaje i biva osuđen na zatvorsku kaznu, dok mu s vremena na vrijeme u posjet dolazi Carl. Tijekom jednog posjeta, Frank s lakoćom otkriva identitet krivotvoritelja po svjetlucavosti čekova koje Carl nosi kao dokaz. Impresioniran, Carl sređuje da Frank odsluži ostatak kazne radeći za odjel za krivotvorenje čekova FBI-ja pod Carlovim nadzorom, što Frank prihvaća. Iako je izašao iz zatvora, prikovan je za uredski stol; Franku nedostaje uzbuđenje njegova starog života i čak ponovno pokušava odglumiti pilota. Carl ga pronalazi i inzistira na tome da će se Frank vratiti na kraju tjedna, budući da ga nitko ne progoni.

U ponedjeljak, Carl je nervozan jer se Frank nije pojavio na poslu te je zabrinut da je pobjegao i uništio živote obojici. No, Frank se ubrzo pojavljuje i upita Carla za sljedeći slučaj. Nakostriješen, Carl ga upita kako je varao na pravosudnom ispitu u Louisiani, na što Frank odgovara da nije - učio je sam dva tjedna i uistinu položio ispit. Zapanjen, Carl ga upita &quot;Je li to istina, Frank?&quot;, na što se Frank samo osmjehne. Carl uzvraća osmijeh i dvojica nastavljaju istraživati sljedeći slučaj.

== Nagrade ==
Film je bio nominiran za [[Oscar]] za najbolju originalnu muziku ([[John Williams]]) i [[Oscar za najboljeg sporednog glumca|najboljeg sporednog glumca]] ([[Christopher Walken]]).

== Glumci ==
* [[Leonardo DiCaprio]] - Frank Abagnale mlađi
* [[Tom Hanks]] - Agent FBI-ja Carl Hanratty
* [[Christopher Walken]] - Frank William Abagnale stariji (Frankov otac)
* [[Martin Sheen]] - Roger Strong
* [[Nathalie Baye]] - Paula Abagnale (Frankova majka)
* [[Amy Adams]] - Brenda Strong
* [[James Brolin]] - Jack Barnes
* [[Jennifer Garner]] - Cheryl Ann
* [[Ellen Pompeo]] - Marci

== Zanimljivosti ==
* Sami Frank W. Abagnale u filmu se pojavljuje u [[cameo]] ulozi kao francuski policajac, što se otkrilo na popisu glumaca na odjavnoj špici. Abagnale je [[1980]]. prodao filmska prava za svoju knjigu.
* Film je trebao režirati [[Gore Verbinski]], uz Spielbergovu produkciju, ali je bio prisiljen napustiti projekt u zadnji čas kako bi mogao snimati film ''[[Pirates of the Caribbean: The Curse of the Black Pearl|Pirati s Kariba: Prokletstvo Crnog bisera]]''.
* Carla Hanrattyja je trebao glumiti [[James Gandolfini]], ali je odustao zbog preklapanja s drugim projektima.
* Film je snimljen u samo 56 dana početkom [[2002]]. na više od 140 lokacija širom [[Sjedinjene Američke Države|Sjedinjenih Država]] ([[New York]] i [[Los Angeles]]) i [[Kanada|Kanade]] (Montreal, Quebec City).
* Ovo je jedan od rijetkih filmova u karijeri [[Tom Hanks|Toma Hanksa]] gdje nije dobio najveći honorar za glavnu ulogu; bio je to njegov prvi nakon filma ''[[Noćna scena]]'' iz [[1988]].
* Film je parodiran u epizodi [[The Simpsons|Simpsona]], &quot;Catch 'Em If You Can&quot;.
* Iako se na kraju filma ističe kako su Carl Hanratty i Frank Abagnale ostali &quot;prijatelji do danas&quot;, u stvarnosti, čovjek na kojem je lik Hanrattyja temeljen zove se John Shea, a u knjizi je njegovo ime Sean O'Riley.
* Abagnaleov rođendan je [[27. 4.|27. travnja]] [[1948]]. - ali na početku filma se može vidjeti kako DiCaprio na dokumentu mijenja dan rođenja na dokumentu na [[13. 3.|13. ožujka]] [[1948]].
* [[Jennifer Garner]] je snimila svoje scene u jednom danu.

== Zarada ==
BoxOfficeMojo.com: Budžet filma je procijenjen na 52 milijuna dolara; na američkom tržištu je zaradio 35, a u ostatku svijeta 164 milijuna dolara.

== Kritike ==
Kritike su bile vrlo pozitivne, a na filmskom portalu Rotten Tomatoes stoji kako je 96% recenzija bilo pozitivno. [[Roger Ebert]] ocijenio je film s tri od četiri zvjezdice dodavši &quot;iako ne spada među Spielbergova najbolja djela, bez sumnje je film u kojem se može uživati&quot;.

== Usporedbe s knjigom ==
Kad se usporedi sa stvarnim događajima opisanima u Abagnaleovoj knjizi ''Uhvati me ako možeš'', može se zaključiti kako je film samo &quot;djelomično temeljen&quot; na stvarnim događajima. Sama knjiga je &quot;djelomično temeljena&quot; na stvarnim događajima zbog dramatskih efekata. Sam Abagnale je pohvalio film rekavši da je 80% točan naglasivši (kako mu je savjetovao Spielberg) kako bi bilo nemoguće staviti pet godina nečijeg života u film bez izbacivanja ili izmjene detalja. Tako su mnogi pothvati iz knjige u filmu izostavljeni, spojeni ili poredani kronološki.

Abagnale je rekao kako se portret njegova oca u filmu dosta razlikuje od stvarnog Franka starijeg, kojeg Abagnale opisuje kao &quot;iskrenog kao što je dan dug&quot;, radoholičara i altruista.

U filmu, Abagnale svojevoljno napušta bolnicu gdje je glumio liječnika. U stvarnom životu se bojao otići nakon što je umalo dopustio da dijete umre od gubitka kisika (Abagnale nije imao pojma što je sestra mislila kad je rekla da je &quot;dijete poplavilo&quot;).

U knjizi, Abagnale, koji se predstavlja kao liječnik, se upušta u vezu sa medicinskom sestrom koja je dosta starija od njega. U filmu, djevojka koju zavodi je mlada, te možda i volonterka, a ne sestra. U filmu, on priznaje sve djevojci i upita je hoće li pobjeći s njim, ali na spoju shvaća da su došli i nepozvani gosti koje je ona pozvala, agenti [[FBI]]-ja. U knjizi ga prijavljuje djevojka stjuardesa, a njega umalo uhićuje policija nakon što joj je sve priznao.

Jedna od njegovih prijevara opisanih u filmu, lažiranje čekova u [[Francuska|Francuskoj]], pokazuje Abagnalea kako sam tiska čekove. Zapravo mu je čekove tiskao otac jedne od njegovih djevojaka. Otac, koji je posjedovao tiskaru, nije imao pojma da tiska neautorizirane dokumente; Abagnale mu je dao (pravi) primjerak platnog čeka Pan Americana koji je poslužio kao originalni primjerak. 10 000 čekova koje je ovaj otiskao bilo je puno više nego što je Abagnale trebao.

Film dramatizira i Abagnaleovo zarobljavanje u rodnom gradu njegove majke, Montrichardu, Francuska (ispred gore spomenute tiskare), s desecima policajaca i patrolnih vozila. Abagnalea su zapravo uhitila dva naoružana i uniformirana policajca u trgovini u Montpellieru.

Početak filma prikazuje Franka na kraju njegove šestomjesečne kazne koju je odslužio pod drakonskim uvjetima u Francuskoj s dugom kosom i pogoršanim zdravljem, odakle biva izravno prebačen u Sjedinjene Države. On je zapravo deportiran u [[Švedska|Švedsku]] kako bi odslužio šestomjesečnu kaznu u mnogo humanijim uvjetima i tako izbjegao da ga pošalju u [[Italija|Italiju]] gdje bi se suočio sa zatvaranjem u uvjetima puno sličnijima onima koje je iskusio u Francuskoj prije nego što je poslan u Sjedinjene Države.

Na letu za SAD, lik Toma Hanksa, Carl Hanratty, otkriva Franku kako mu je otac umro prije skoro dvije godine, nakon čega Frank pobjegne iz aviona. U stvarnosti je Frankov otac bio živ, ali je umro ubrzo nakon njegova puštanja na slobodu, dok Franku nije bilo dopušteno da prisustvuje sprovodu jer je postojala opasnost novog bijega.

Film prikazuje Franka kako s aerodroma odlazi u majčinu kuću gdje saznaje da se ona preudala te da ima malu kćer. U stvarnom životu, njegova sestra je bila dvije godine mlađa od njega te je također bila kćer Franka Abagnalea starijeg. Pravi Abagnale, nakon što je pobjegao iz aviona, je otišao za Montreal i pokušao se ukrcati na let za Južnu Ameriku, ali je uhićen.

U filmu, Abagnaleu postaje dosadna svakodnevna radna rutina nakon puštanja iz zatvora pa se upušta u novu prijevaru. U knjizi za to nema dokaza (knjiga završava s time da Abagnale izbjegava uhićenje od strane FBI-ja nakon što je deportiran iz Švedske u SAD). Međutim, Abagnale jest pobjegao iz aviona kojim se vratio u Sjedinjene Države i prvog zatvora u kojem je tamo boravio.

O vezi između Abagnalea i agenta FBI-ja, koja postaje sastavni dio filma, u knjizi nema riječi. U knjizi se spominje agent zadužen za ovaj slučaj - Sean O'Reilly, Carl Hanratty u filmu, John Shea u pravom životu - ali nije bilo kontakta između dvojice prije Abagnaleova povratka u SAD. Telefonski poziv na [[Božić]] koji se opisuje u filmu se zapravo nikad nije dogodio.

Iako film izbjegava ili ublažava seksualne aspekte Abagnaleove motivacije (čak nudi nekoliko kompleksnijih ili edipovskih razloga), Abagnale u knjizi priznaje da je većina njegovih ranih prijevara bila motivirana željom da bude (i u krevetu) sa ženama. Brojni ljubavni odnosi se u filmu gotovo ne prikazuju. Iako Abagnale u knjizi gubi nevinost s 15 godina, film sugerira da je bio neiskusan sa ženama sve dok se nije predstavio kao pilot Pan-Ama.

== Vanjske veze ==
* [http://www.dreamworks.com/catchthem/jump2.html Službene stranice] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081116230403/http://www.dreamworks.com/catchthem/jump2.html |date=2008-11-16 }}
* {{imdb naslov|id=0264464|naslov=Uhvati me ako možeš}}
* {{rotten-tomatoes|id=catch_me_if_you_can|title=Uhvati me ako možeš}}
* [http://www.chasingthefrog.com/reelfaces/catchmeifyoucan.php Pravi Frank Abagnale vs. filmski lik]
* [http://www.abagnale.com/comments.htm Abagnaleovi vlastiti komentari filma, sa stranice njegove tvrtke]
* [http://www.sensesofcinema.com/2003/26/retro_titles/ Članak o uvodnoj špici] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120312160300/http://www.sensesofcinema.com/2003/26/retro_titles/ |date=2012-03-12 }}
* [http://www.nexusproductions.com/MailLoadFavourites.php?f=53_ Uvodna špica] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070928193413/http://www.nexusproductions.com/MailLoadFavourites.php?f=53_ |date=2007-09-28 }}
* [http://film.virtual-history.com/film.php?filmid=238 Movie stills]

{{Steven Spielberg}}

{{Normativna kontrola}}

[[Kategorija:Filmovi 2002.]]
[[Kategorija:Američki filmovi]]
[[Kategorija:Dramski filmovi]]
[[Kategorija:Filmske komedije]]
[[Kategorija:Filmovi Stevena Spielberga]]
[[Kategorija:Filmovi potjere]]</text>
      <sha1>j82w0abadzn4o1xz8rmwqmp57i2iuvl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bitka za Edsonov greben</title>
    <ns>0</ns>
    <id>126271</id>
    <revision>
      <id>42669351</id>
      <parentid>42658470</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T18:49:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aca</username>
        <id>108187</id>
      </contributor>
      <comment>+</comment>
      <origin>42669351</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="55064" sha1="18sdsm090jo71fs3dfzqrkj6un7v836" xml:space="preserve">{{Infokutija vojni sukob
|bitka = Bitka za Edsonov greben
|slika = EdsonsRidge.jpg
|opis_slike = Jedan američki marinac stoji u blizini položaja &quot;brdo 123&quot; na Edsonovom grebenu nakon bitke. Edsonovo komandno mesto je bilo smešteno malo udesno od mesta gde stoji marinac.
|sukob = [[Drugi svjetski rat|Drugi svetski rat]]
|datum = [[12. 9.|12. septembar]] - [[14. 9.|14. septembar]] [[1942]].
|mesto = Gvadalkanal - [[Solomonski Otoci|Solomonova ostrva]]
|rezultat = Saveznička pobeda
|strana1 = [[Datoteka:US flag 48 stars.svg|22px]] [[Sjedinjene Američke Države|SAD]]&lt;br /&gt;[[Datoteka:Flag of the United Kingdom.svg|22px]] [[Solomonski Otoci|Britanski protektorat Solomonovih ostrva]]
|strana2 = [[Datoteka:Naval Ensign of Japan.svg|22px]] [[Japan]]
|komandant1 = [[Datoteka:US flag 48 stars.svg|22px]] [[Aleksander Vandegrift]]&lt;br /&gt;[[Datoteka:US flag 48 stars.svg|22px]] [[Merit A. Edson]]
|komandant2 = [[Datoteka:Naval Ensign of Japan.svg|22px]] [[Harukiči Hjakutake]]&lt;br /&gt;[[Datoteka:Naval Ensign of Japan.svg|22px]] [[Kijotake Kavaguči]]
|snaga1 = 12.500&lt;ref&gt;Morison, ''Struggle for Guadalcanal'', s. 15. Ukupan broj savezničkih snaga na Gvadalkanalu, nije broj direktno angažovanih u bici. 11.000 vojnika se nalazila na ostrvu a tri bataljona (oko 1.500 vojnika) je kasnije prebačeno na Gvadalkanal sa Tulagija.&lt;/ref&gt;
|snaga2=6.217&lt;ref&gt;Frenk, ''Guadalcanal'', s. 245. Ukupan broj japanskih snaga pod komandom Kavagučija na Gvadalkanalu, a ne stvaran broj vojnika koji su učestvovali u bici.&lt;/ref&gt;
|gubici1 = 104 poginulih&lt;ref&gt;Smit, ''Bloody Ridge'', s. 185, i Frenk, ''Guadalcanal'', s. 245 navode 96 ubijenih vojnika.&lt;/ref&gt;
|gubici2=850 poginulih&lt;ref&gt;Smit, ''Bloody Ridge'', s. 184 i 194, i Frenk, ''Guadalcanal'', s. 245.&lt;/ref&gt;
}}{{Gvadalkanalska kampanja}}
'''Bitka za Edsonov greben''', poznata i kao '''Bitka za krvavi greben''' i '''Bitka za greben''', je bila kopnena bitka na Pacifičkom frontu u [[Drugi svjetski rat|Drugom svetskom ratu]], između carske japanske armije i savezničkih kopnenih snaga (većinom američkih marinaca). Bitka se odigrala od [[12. 9.|12]]. do [[14. 9.|14. septembra]] [[1942]]. godine, na ostrvu [[Gvadalkanal]] – [[Solomonski Otoci|Solomonova ostrva]], i bila je to druga od tri posebne velike japanske kopnene ofanzive tokom [[Gvadalkanalska kampanja|Gvadalkanalske kampanje]].

U bici, američki marinci, pod opštom komandom američkog [[general-major]]a [[Aleksandar Vandegrift|Aleksandra Vandegrifta]], odbijaju napade japanske 35. pešadijske brigade, koja je bila pod komandom japanskog general-majora [[Kijotake Kavaguči]]ja. Marinci su branili perimetar Lunga, gde se nalazio aerodrom „Hendersenovo polje“, koji je preuzet od Japanaca odmah nakon savezničkog iskrcavanja na Gvadalkanal [[7. 8.|7. avgusta]] [[1942]]. godine. Kavagučijeva jedinica je poslata ka Gvadalkanalu kao odgovor na saveznička iskrcavanja, sa zadatkom da preotme aerodrom i istera savezničke vojnike sa ostrva. Potcenjujući brojnost savezničkih snaga na Gvadalkanalu, koje su u to vreme brojale oko 12.000 ljudi, Kavagučijevih 6.000 vojnika izvode nekoliko noćnih frontalnih juriša na savezničku odbranu. Glavni japanski napad se dogodio u blizini grebena Lunga, južno od aerodroma „Hendersenovo polje“, gde su se nalazile nekoliko jedinice iz američkog marinskog korpusa, uglavnom trupe iz 1. rejderskog i 1. padobranskog bataljona, koje su bile pod komandom američkog potpukovnika [[Merit. A. Edson|Edsona]]. Premda je odbrana američkih marinaca gotovo pregažena, Kavagučijev napad je propao sa velikim gubicima japanskih vojnika.

Pošto su ključ odbrane bile Edsonove jedinice na grebenu, greben se obično naziva „Edsonov greben“ u istorijskim knjigama zapadnog porekla.&lt;ref&gt;Džersi, ''Hell's Islands'', s. 224.&lt;/ref&gt; Nakon bitke za Edsonov greben, Japanci nastavljaju da šalju trupe na Gvadalkanal, radi novog pokušaja zauzimanja aerodroma „Hendersenovo polje“, koji je direktno uticao na japanske ofanzivne operacije u ostalim oblastima južnog [[Veliki tihi okean|Pacifika]].

== Pozadina ==
=== Gvadalkanalska kampanja ===
Dana [[7. 8.|7. avgusta]] [[1942]]. godine, savezničke snage (prvenstveno američke) su se iskrcale na ostrva; Gvadalkanal, Tulagi, Gavutu i Tanamboga, sva iz sastava [[Solomonski Otoci|Solomonovih ostrva]]. Iskrcavanje saveznika na ova ostrva izvedeno je da bi se sprečilo njihovo korišćenje od strane Japanaca kao baze za presecanje snabdevačkih puteva iz [[Sjedinjene Američke Države|Sjedinjenih Američkih Država]] za [[Australija|Australiju]] i ujedno obezbedili ostrva kao startne tačke za kampanju, čiji bi eventualno cilj bio: izolacija glavne japanske baze na tom delu Pacifiku - luka Rabaul, a u isto vreme, podrška savezničkoj kampanji na [[Nova Gvineja|Novoj Gvineji]]. Ova iskrcavanja su podstakla šestomesečnu [[Gvadalkanalska kampanja|Gvadalkanalsku kampanju]].&lt;ref&gt;Hog, ''Pearl Harbor to Guadalcanal'', s. 235–236.&lt;/ref&gt;

Koristeći zatečenost Japanaca, savezničke desantne snage završavaju svoje početne ciljeve za osiguranje Tulagija i susednih malih ostrvca, kao i izvesnog aerodroma u izgradnji na Lunga Pointu na Gvadalkanalu, u suton [[8. 8.|8. avgusta]] [[1942]]. godine.&lt;ref&gt;Morison, ''Struggle for Guadalcanal'', s. 14–15.&lt;/ref&gt; Vandegrift smešta svojih 11.000 vojnika iz 1. divizije marinaca na Gvadakanalu, na jedan neučvršćen perimetar oko oblasti Lunga Point.

Dana, [[12. 8.|12. avgusta]] [[1942]]. godine, aerodrom na Gvadalkanalu je dobio ime „Hendersenovo polje“, po majoru Loftonu Hendersenu, mornaričkom pilotu, koji je poginuo u [[bitka kod Midveja|bici za Midvej]]. Saveznički avioni i piloti koji su kasnije dejstvovali sa aerodroma „Hendersenovo polje“ su bili nazvani „Kaktus vazdušne snage“, po savezničkom šifrofanom imenu za Gvadalkanal.&lt;ref&gt;Šo, ''First Offensive'', s. 13.&lt;/ref&gt;
[[Datoteka:RabaulStrategicArea.jpg|thumb|levo|300px|Oblast Solomonovih ostrva u južnom Pacifiku. Japanska baza Rabaul na Novoj Britaniji se nalazi levo-gore. Gvadalkanal (desno-dole) leži na jugoistočnom kraju „Procepa“.]]
Kao odgovor na savezničko iskrcavanje na Gvadalkanal, japanski carski generalštab dodeljuje zadatak [[Japanska Sedamnaesta armija|17. japanskoj armiji]], veličine korpusa, čiji se štab nalazio u Rabauli i bila je pod komandom general-lajtant-a Harukiši Hjakutake, da preuzme Gvadalkanal od savezničkih snaga. Japanska 17. armija, već je bila teško angažovana u japanskoj kampanji na [[Nova Gvineja|Novoj Gvineji]], i imala je samo nekoliko jedinica raspoloživih za slanje u oblast južnih [[Solomonski Otoci|Solomonovoh ostrva]]. Od ovih jedinica, 35. pešadijska brigada pod komandom general-majora Kijotake Kavagučija se nalazila na ostrvima [[Palau]], 4. (Aoba) pešadijski puk je bio na [[Filipini]]ma, a 28. (Ičiki) pešadijski puk pod komandom pukovnika Kijonao Ičikija je bio ukrcan na transportnim brodovima u blizini [[Guam]]a. Različite jedinice počele su odmah pokrete ka Gvadalkanalu, ali Ičikijev puk će prispeti prvi. Ičiki i 916 od 2.300 vojnika njegovog puka, koji su činili „prvi ešalon“, uspešno je bio prebačeno do Taivu Pointa, oko 35 kolimetara istočno od Lunga Pointa, pomoću 6 razarača u 01:00 sati, [[19. 8.|19. avgusta]].&lt;ref&gt;Smit, ''Bloody Ridge'', s. 88, Džersi, ''Hell's Islands'', s. 221, i Frenk, ''Guadalcanal'', p. 141–143. Japanska 35. pešadijska brigada je imala 3.880 vojnika i oficira.&lt;/ref&gt;

Podcenjujući broj savezničkih snaga na Gvadalkanalu, koje su u to vreme brojale oko 11.000 ljudi, Ičikijeva jedinica izvodi noćni frontalni juriš na poziciju marinaca u zalivu Aligatora, na istočnoj strani perimetra Lunga u ranim jutarnjim satima [[21. 8.|21. avgusta]] [[1942]]. godine. Ičikijevi napadi su odbijeni sa teškim gubicima među japanskim napadačima u bici koja je poznata kao [[Bitka na reci Tenaru|bitka na reci Tanaru]]. Ukupno, samo je 128 od 917 vojnika Ičikijevog „Prvog ešalona“ je preživelo ovu bitku. Preživele Ičikijeve snage se vraćaju do Taivu Pointa, odakle obaveštavaju štab 17. armije o porazu u bici, i iščekuju nova pojačanja i naređenja iz Rabaula.&lt;ref&gt;Frenk, ''Guadalcanal'', s. 156–158 i 681.&lt;/ref&gt;
[[Datoteka:Kawaguchi.gif|275p|thumb|desno|Japanski general-major Kijotake Kavaguči (sedi u centru), na grupnoj fotografiji sa svojim brigadnim štabom u Palau, nešto pre odlaska na Gvadalkanal.&lt;ref&gt;Smit, ''Bloody Ridge'', s. 136–137.&lt;/ref&gt;]]
Dana, [[23. 8.|23. avgusta]], Kavagučijeva jedinica se nalazila u bazi Truk i bila je natovarena na spore transportne brodove radi preostalog puta ka Gvadalkanalu. Pošto su oštećenja prouzrokovana od savezničkog vazdušnog napada na jedan zaseban trupni konvoj tokom [[Bitka kod istočnih Solomona|bitke kod istočnih Solomona]], Japanci odlučuju da ne šalju Kavagučijeve trupe na Gvadalkanal sporim transportnim brodovima. Zato, brodovi prebacuju Kavagučijeve vojnike u Rabaul. Iz Rabaula, Japanci planiraju da prebace Kavagučijeve ljude do Gvadalkanala pomoću razarača, prolazeći kroz japansku pomorsku bazu na ostrvima Šortlend. Japanski razarači su bili sposobni da za jednu noć prođu kroz „Procep“ do Gvadalkanala i vrate se nazad, te na taj način, smanjuju njihovo izlaganje savezničkim vazdušnim napadima. Međutim, prebacivanjem trupa, sačuvan je veći deo teške opreme vojnika, a sledovanja, kao i teška artiljerija, vozila, veći deo hrane i municije, biće kasnije prebačena na Gvadalkanal. Ovi brzi noćni transpori razaračima do Gvadalkanala, koji će trajati do kraja Gvadalkanalske kampanje, bili su kasnije nazvani od savezničkih vojnika „Tokio ekspres“, a od Japanaca „Glupi prevoz „ ili „Prevoz pacova“.&lt;ref&gt;Grifit, ''Battle for Guadalcanal'', s. 113 i Frenk, ''Guadalcanal'', s. 198–199, 205, i 266.&lt;/ref&gt; Japanci su kontrolisali mora oko Solomonovih ostrva tokom noći, i nisu bili izazivani od saveznika. Međutim, bilo koji japanski brod koji je ostao u granici doleta aviona sa „Hendersenovog polja“ tokom dnevnih sati (oko 300 kilometara), bio je u velikoj opasnosti da bude potopljen ili oštećen od vazdušnih napada. Ova „čudna taktička okolnost“, postojaće u nekoliko narednih mesecu tokom kampanje.&lt;ref&gt;Morison, ''Struggle for Guadalcanal'', s. 113–114.&lt;/ref&gt;

=== Pokreti trupa ===
Dana, [[28. 8.|28. avgusta]] [[1942]]. godine, 600 Kavagučijevih vojnika je ukrcano na razarače [[Japanski razarač Asagiri|Asagiri]], [[Japanski razarač Amagiri|Amagiri]], [[Japanski razarač Jugiri|Jugiri]] i [[Japanski razarač Širakumo|Širakumo]], iz sastava 20. divizije razarača. Pošto je oskudevala u gorivu, 20. divizija razarača nije mogla preći ceo put velikom brzinom do Gavdalkanala i nazad, u jednoj noći. Zato je 20. divizija razarača krenula na put ranije, u toku dana, tako da su mogli da završe put sledećeg jutra bez žurbe. U 18:05 sati, istog dana, 11 američkih obrušavajućih bombardera iz VMSB-232 pod komandom potpukovnika [[Ričard Mengrum|Ričarda Mengruma]],&lt;ref&gt;Hulbert i De Šant, ''Flying Leathernecks'', s. 49.&lt;/ref&gt; koji su uzleteli sa aerodroma „Hendersenovo polje“, otkriva i napada 20. diviziju razarača na oko 110 kilometara severno od Gvadalkanala. Prilikom ovog napada, potopljen je razarač [[Japanski razarač Asagiri|Asagiri]] a teško oštećeni razarači [[Japanski razarač Jugiri|Jugiri]] i [[Japanski razarač Širakumo|Širakumo]]. Amagiri počinje da tegli razarač Širakumo, i sva tri razarača se vraćaju u bazu na ostrvima Šortlend, ne izvršivši misiju. U napadu na 20. diviziju razarača, ubijeno je 62 pripadnika Kavagučijeve jedinice i 94 članova posade razarača.&lt;ref&gt;Grifit, ''Battle for Guadalcanal'', s. 114, Frenk, ''Guadalcanal'', s. 199–200, i Smit, ''Bloody Ridge'', s. 98.&lt;/ref&gt;
[[Datoteka:GuadAoba.jpg|thumb|levo|250px|Japanske trupe iz 4. (Aoba) pešadijskog puka, na maršu po obali Gvadalkanala, ubrzo nakon iskrcavanja u prvoj nedelji septembra 1942. godine.]]
Sledeći „Tokio ekspres“ transporti su bili bolje sreće. Između [[29. 8.|29. avgusta]] i [[4. 9.|4. septembra]], različite japanske [[Laka krstarica|lake krstarice]], [[razarač]]i i [[patrolni čamac|patrolni brodovi]] su prebacili na Gvadalkanal kod Taivu Pointa oko 5.000 vojnika, uključujući kompletnu 35. pešadijsku brigadu, jedan bataljon 4. (Aoba) pešadijskog puka, i ostatak Ičikijevog puka. Sam general Kavaguči je stigao „Tokio ekspesom“ [[31. 8.|31. avgusta]], i postaje glavni komandant svih japanskih jedinica na Gvadalkanalu.&lt;ref&gt;Frenk, ''Guadalcanal'', s. 201–203, Grifit, ''Battle for Guadalcanal'', s. 116–124, i Smit, ''Bloody Ridge'', s. 87–112.&lt;/ref&gt; U noći [[4. 9.|4]]. na [[5. 9.|5. septembar]], tri razarača „Tokio ekspresa“ – [[Japanski razarač Judači (1937)|Judači]], [[Japanski razarač Hacujuki (1928)|Hacujuki]] i [[Japanski razarač Murakumo|Murakumo]], su granatirali aerodrom „Hendersenovo polje“, nakon što su iskrcali trupe, a ujedno otkrivaju dva američka broda u blizini. Ova dva broda su bila mali, stari transportni razarči - [[Američki razarač Litl (DD-79)|Litl]] i [[Američki razarač Gregori (DD-82)|Gregori]], koji su bili angažovani kao pratnja savezničkim trupama u oblasti Gvadalkanala i Tulagija. Veći i moderniji japanski razarači, potapaju odmah oba američka broda, zajedno sa 33 člana posade.&lt;ref&gt;Frenk, '' Guadalcanal'', s. 211–212, Pitros, ''Bless 'em All'', s. 91–92, i Morison, ''Struggle for Guadalcanal'', s. 118–121.&lt;/ref&gt;

Uprkos uspešnom transportovanju razaračima, Kavaguči je insistirao da se veliki broj njegovih vojnika po mogućnosti prebaci do Gvadalkanala pomoću sporih teretnih čamaca. Stoga, jedan konvoj prevozi 1.100 Kavagučijeva vojnika i tešku opremu na 61 teretni čamac, pod komandom pukovnika [[Anikosuka Oka|Akinosuka Oke]], napuštajući južne obale ostrva Santa Izabel, [[2. 9.|2. septembra]]. Tokom [[4. 9.|4]]. i [[5. 9.|5. septembra]], avioni sa aerodroma „Hendersenovo polje“ napadaju taj konvoj, i pri tom ubijaju oko 90 Kavagučijevih vojnika, i uništavaju veći deo teške opreme. Većina od preostalih 1.000 vojnika je iskrcano tokom naredna nekoliko dana u blizini Kamimboa, zapadno od perimetra Lunga.&lt;ref&gt;Grifit, ''Battle for Guadalcanal'', s. 116–124, Frenk, ''Guadalcanal'', s. 213, i Smit, ''Bloody Ridge'', s. 106–109. Grifit navodi 400 ubijenih vojnika, Frenk i Smit navode 90 ubijenih vojnika.&lt;/ref&gt;

Od [[7. 9.|7 septembra]], Kavaguči je imao 5.200 vojnika kod Taivu Pointa i 1.000 zapadno od perimetra Lunga.&lt;ref&gt;Frenk, ''Guadalcanal'', s. 219.&lt;/ref&gt; Kavagiči je bio dovoljno sigurana da može poraziti savezničke snage, te on odbija predlog iz štaba 17. armije, o isporuci još jednog pešadijskog bataljona, kako bi povećao svoje snage. Kavaguči je verovao da se na Gavdalkanalu nalazi svega oko 2.000 američkih marinaca.&lt;ref&gt;Frenk, ''Guadalcanal'', s. 218.&lt;/ref&gt;
[[Datoteka:Edson.gif|175p|thumb|desno|Merit A. Edson, komandant američkog 1. rejderskog bataljona marinaca, tokom bitke.]]
Za to vreme, [[Aleksander Vandegrift]] se neprestano trudio da ojača i poboljša odbranu perimetra Lunga. Između [[21. 8.|21. avgusta]] i [[3. 9.|3. septembra]], on premešta tri bataljona marinaca, uključujući 1. rejderski bataljon, pod komandom potpukovnika Edsona, i 1. padobranski bataljon sa ostrva Tulagi i Gavutu na Gvadalkanal. Ove jedinice su brojale oko 1.500 vojnika, i zajedno sa početnih Vandegriftovih 11.000, činilo je odbranu aerodroma „Hendersenovo polje.&lt;ref&gt;Pitros, ''Bless 'em All'', s. 91, Morison, ''Struggle for Guadalcanal'', s. 15 i Hog, ''Pearl Harbor to Guadalcanal'', p. 298. Jedan američki transportni razarač [[Američki razarač Kolum (DD-85)|Kolum]], je bio potopljen od japanskih aviona kod Gvadalkanala [[30. 8.|30. avgusta]], nakon što je iskrcao &quot;D&quot; četu iz 1. rejderskog bataljona. Tom prilikom gine 51 član posade.&lt;/ref&gt; Prvi padobranski bataljon koji je pretrpeo veklike gubitke u [[Bitka za Tulagi, Gavutu i Tanambogo|bici za Tulagi, Gavutu i Tanambogo]], avgusta [[1942]]. godine, pripao je pod komandu potpukovnika Edsona.&lt;ref&gt;Smit, ''Bloody Ridge'', s. 103.&lt;/ref&gt;

== Bitka ==
=== Uvod ===
Kavaguči je odredio za datum početka njegove ofanzive [[12. 9.|12. septembar]], i počinje nastupanje svojim snagama od Taivu Pointa ka perimetru Lunga. On radiom traži od štaba 17. armije da se [[9. 9.|9. septembra]] izvrši vazdušni udar na aerodrom „Hendersenovo polje“, a da se ratni brodovi stacioniraju kog Lunga Pointa [[12. 9.|12. septembra]], i da „''uništite svakog Amerikanca koji proba da pobegne sa ostrva''“.&lt;ref&gt;Smit, ''Bloody Ridge'', s. 112–113.&lt;/ref&gt; Dana, [[7. 9.|7. septembra]], Kavaguči iznosi svoj plan napada, po kome je trebalo „''potući do nogu i uništiti neprijatelja u okolini aerodroma na ostrvu Gvadalakanal''“. Po Kavagučujevom planu, njegove snage treba da se podele u tri grupe, približe Lunga pointu, i izvrše jedan iznenadni noćni napad. Snage pod komandom pukovnika Oke su trebale napasti perimetar sa zapada, dok bi u isto vreme Ičikijev „drugi ešalon“, koji je dobio ime „Kuma“ bataljom, izvršio napad sa istoka. Glavni napad bi izvele Kavagučijeve „Centralne snage“, koje su brojale 3.000 ljudi iz tri bataljona, a napale bi perimetar Lunga sa juga.&lt;ref&gt;Frenk, ''Guadalcanal'', s. 219–220 i Smit, ''Bloody Ridge'', s. 113–115 i 243. Većina ljudi iz Ičikijevog &quot;drugog ešalona! je bilo iz Ašikave, Hokaido. &quot;''Kuma''&quot; se odnosilo na mrke medvede koji du živeli u toj oblasti.&lt;/ref&gt; Od [[7. 9.|7. septembra]], veći deo Kavagučijevih trupa je počeo sa maršem duž obale od Taivu Pointa ka Lunga pountu. Oko 250 japanskih vojnika ostaje u baizi kod Taivu Pointa, radi čuvanja snabdevanja.&lt;ref&gt;Frenk, ''Guadalcanal'', s. 220 i Smit, ''Bloody Ridge'', s. 121.&lt;/ref&gt;
[[Datoteka:GuadTasimbokoRaid.gif|thumb|levo|250px|Karta Edsonovog „Tasimboko“&quot; prepada.]]
Međutim, domorodački ostrvski izviđači šalju izveštaje marincima o japanskim trupama kod Taivu Pointa, u blizini sela Tasimboko. Ovi izviđači bili su pod komandom [[Martin Klemens|Martina Klemensa]], britanskog obalnog stražara i oficira britanskih odbrambenih snaga protektorata Solomonovih ostrva – ''BSIPDF''. Edson lansira prepad protiv japanskih trupa kod Taivu Pointa.&lt;ref&gt;Pitros, ''Bless 'em All'', s. 93–95, Cimerman, ''Guadalcanal Campaign'', s. 80 i Grifit, ''Battle for Guadalcanal'', s. 125.&lt;/ref&gt; Dva transportna razararača, [[Američki razarač Mekin (DD-90)|Mekin]] i [[Američki razarač Menli (DD-74)|Menli]], i dva patrolna broda prebacuju na dva put, 813 Edsonovih vojnika kod Taivu Pointa.&lt;ref&gt;Pitros, ''Bless 'em All'', s. 95, Frenk, ''Guadalcanal'', s. 220–221.&lt;/ref&gt; Edson i njegov prvi talas od 501 vojnika se iskrcava kod Taivu Pointa u 05:20 (po lokalnom vremenu), [[8. 9.|8. sepetembra]]. Uz pomoć aviona sa aerodroma „Hendersenovo polje“ i vatre iz topova transportnih razarača, Edsonovi ljudi napreduju prema selu Tasimboko, ali je bilo sporo zbog japanskog otpora. U 11:00 sati, iskrcan je i ostatak Edsonovih ljudi. Sa ovim pojačanjem i uz veliku pomoć aviona sa „Hendersenovog polja“, Edsonove trupe ulaze u selo. Japanske odbrambene snage se povlače u džunglu, ostavljajući 27 poginulih. U ovom napadu poginula su samo dva marinca.&lt;ref&gt;Hog, ''Pearl Harbor to Guadalcanal'', s. 298–299, Frenk, ''Guadalcanal'', s. 221–222, Smit, ''Bloody Ridge'', s. 129, Grifit, ''Battle for Guadalcanal'', s. 129–130, Pitros, ''Bless 'em All'', s. 95–96, Džersi, ''Hell's Islands'', s. 222.&lt;/ref&gt;

U selu Tasimboko, Edsonove trupe otkrivaju bazu sa snabdevanjima za Kavagučijeve snage, uključujući velike zalihe hrane, municije i medicinske opreme, a nalaze i jednu snažnu kratko-talasnu radio stanicu. Marinci zaplenjuju dokumenta, a opremu, hranu i sve ostalo što su smatrali da je neobhodno Japancima, uništavaju pre nego što su se vratili na Lunga perimetar u 17:30 sati. Prema količini zaliha i obaveštenja iz zarobljenih dokumenata, otkriveno je da se najmanje 3.000 japanskih vojnika nalazilo na ostrvu, i očigledno planiraju napad.&lt;ref&gt;Grifit, ''Battle for Guadalcanal'', s. 130–132, Frenk, ''Guadalcanal'', s. 221–222, Pitros, ''Bless 'em All'', s. 96–97, i Smit, ''Bloody Ridge'', s. 130.&lt;/ref&gt;
[[Datoteka:EdsonMap2.jpg|275p|thumb|desno|Karta perimetra Lunga na Gvadalkanalu, koja pokazuje prilazne puteve japanskih snaga i lokacije sa kojih su Japanci napadali tokom bitke. Oka je napadao sa zapada (levo), „Kuma“ bataljon je napadao sa istoka (desno) a centralne snage su napale „Edsonon greben“ koji je u donjem centralnom delu karte.]]
Edson i pukovnik Džerald Tomas, Vandegriftovi oficiri, su verovali da će japanski napad da se dogodi kod grebena Lunga. To je uzani, travnati, 1.000 metara dug koralni greben, koji se proteže uporedo sa rekom Lunga, a nalazio se malo južnije od „Hendersenovog polja“. Greben je pretstavljao prirodan put za prilaz aerodromu, dominirajući u toj oblasti i bio je skoro ne branjen u to vreme. Edson i Tomas su pokušavali da ubede Vandegrifta da razvije znage u odbrani grebena, ali Vandergrift je to odbacio, verujući da će Japanci verovatno napasti duž obale. Konačno, Tomas ubeđuje Vandegrifta da je greben bio dobar položaj za „odmor“ Edsonovih rejdera nakon njihovih prošlo mesečnih akcija. Dana, [[11. 9.|11. septembra]] [[1942]]. godine, 840 ljudi iz Edsonovg bataljona se razmešta na i oko grebena, i priprema se za njegovu odbranu.&lt;ref&gt;Frenk, ''Guadalcanal'', s. 223 i 225–226, Grifit, ''Battle for Guadalcanal'', s. 132 i 134–135, Džersi, ''Hell's Islands'', s. 223, i Smit, ''Bloody Ridge'', s. 130–131, 138.&lt;/ref&gt;

Kavagučijeve centralne snage su planirale da napadnu perimetar Lunga preko tog grebena, koji su oni nazvali &quot;stonoga&quot; (''mukade gata''), pošto je bio takvog oblika. Dana, [[9. 9.|9. septembra]], Kavagučijeve snage napuštaju obalu kod Koli Pointa. Razdvojivši se u četiri kolone, one nastupaju kroz džunglu ka njihovnim polaznim tačkama za napad, južno i jugoistočno od aerodroma. Nestašica dobrih mapa, sa najmanje jednim neispravnim kompasom, i gusta, gotovo neprohodna džungla, bili su uzrok što su japanske kolone napredovale sporo i krivudavo, trošeći mnogo vremena. Za to isto vreme, Okine trupe su se približile Lunga perimetru sa zapada. Oka je imao obaveštenja o odbrani marinaca, dobijenih od jednog američkog pilota, koji je zarobljen [[30. 8.|30. avgusta]].&lt;ref&gt;Džersi, ''Hell's Islands'', s. 226, Frenk, ''Guadalcanal'', s. 224–225 i Smit, ''Bloody Ridge'', s. 131–136. Pilot je bio jedan od dva američka pilota oborenih 30. avgusta (upravljali su lovcima Bel P-39, sa „Hendersenovog polja“), i kasnije su deklarisani kao „poginuli u akciji“. Njihova prezimena su bila Čilson i Vites [http://www.daveswarbirds.com/cactus/67thpurs.htm].&lt;/ref&gt;

Tokom [[12. 9.|12. septembra]], Kavagučijeve trupe se bore protiv džungle, napredujući ka polaznim tačkama za noćni napad. Kavaguči traži svoja tri bataljona „Centralnih snaga“ na polaznim položajima u 14:00 sati, tog dana. Međutim, bataljoni „Centralnih snaga“ nisu stigli na svoje polazne položaje sve do 22:00 sati. Oka je takođe kasnio na svoj polazni položaj za napad na liniju marinaca sa zapada. Samo je „Kuma“ bataljon stigao na svoje polazno mesto u predviđeno vreme. Uprkos problemima sa prikupljanjen na pozicije za napad, Kavaguči je bio siguran u njegov plan napada, zato što je zarobljeni američki pilot obelodanio da je greben najslabije branjen u liniji odbrane marinaca.&lt;ref&gt;Frenk, ''Guadalcanal'', s. 228–229 i Smit, ''Bloody Ridge'', s. 144–145. Ime i sudbina ovog američkog pilota (koji nije isti američki pilot zarobljen od strane vojnika pukovnika Oke) su nepoznati.&lt;/ref&gt;

=== Prvi noćni napad ===
[[Datoteka:GuadEdsonsFirstPhaseZ.gif|225p|thumb|left|Karta akcije 12. septembra. Japanski Kokušo bataljon prisiljava četu „C“ da se povuče ka grebenu.]] Zahvaljujući izveštajima domorodačkih izviđača, Amerikanci su bili upoznati o približavanju japanskih snaga, ali nisu znali tačno kad i odakle će one da napadnu. Oblast grebena gde je Edson rasporedio svoje snage, sastojao se od tri posebna mala brega. Južni vrh koji je bio opkoljen sa tri strana gustom džunglom je nazvan „breg 80“ (ime je dobio po svojo nadmorskoj visini od 80 stopa - 24 metara). Šesto jardi (550 metara) severnije se nalazio „breg 123“ (takođe je dobio ime po nadmorskoj visini od 123 stopa - 37 metara), i bio je dominantni vrh na grebenu. Najsevernije breg je bio bezimen i visok oko 60 stopa – 18 metara. Edson je rasporedio pet četa iz rejderskog bataljona na zapadnu stranu grebena, a tri čete iz padobranskog bataljona na istočnu stranu, posedajući položaje po dubini od „brega 80“ unazad do „brega 123“. Dve od pet četa rekdera, „B“ i „C“, su držale liniju između grebena – jedna mala močvarna laguna, i reke Lunga. Edsonovo komandno mesto se nalazilo na „bregu 123“.&lt;ref&gt;Pitros, ''Bless 'em All'', s. 102, Frenk, ''Guadalcanal'', s. 222–223 i 229, i Smit, ''Bloody Ridge'', s. 138–139, i 146.&lt;/ref&gt;

U 21:30 sati, [[12. 9.|12 septembra]], japanska [[laka krstarica]] [[Japanska laka krstarica Sendaj|Sendaj]] i tri [[razarač]]a granatiraju 20 minuta perimetar Lunga, a zatim osvetljavaju greben svojim reflektorima. Japanska artiljerija takođe granatira linije marinaca, mada bez pričinjene veće štete. U to isto vreme, razbacane grupe Kavagučijevih snaga otpočinju sukob sa marincima u okolini grebena. Kavagučijev prvi bataljon, pod komandom majora Jukiči Kukušoa, napada rejdersku četu „C“ između lagune i reke Lunga, probija se najmanje sa jednim vodom i prisiljava četu marinaca da se povuče nazad ka grebenu. Kukošova jedinica se izmešala sa trupama iz Kavagučijevog trećeg bataljona, pod komandom potpukovnika Kusuniči Vatanabea, koji se još uvek borio da zauzme napadnute pozicije, što je prouzrokovalo zbrku koja je zaustavila japanski napad na greben te noći. Kavagaču koji je imao problema da odredi svoju lokaciu u odnosu na linije marinaca kao i kordinate njegovih trupa koje napadaju, kasnije se žalio: „''Zbog đavolske džungle, brigada je bila sasvim razbacana i potpuno van moje kontrole. U mom čitavom životu ja se nikad nisam osećao toliko razočaran i bespomoćan.''“ Dvanaest američkih vojnika je poginulo u noćnoj akciji, dok su japanski gubici nepoznati, mada, moguće nešto veći.&lt;ref&gt;Frenk, ''Guadalcanal'', s. 231–232, Grifit, ''Battle for Guadalcanal'', s. 140, Pitros, ''Bless 'em All'', s. 102–103, i Smit, ''Bloody Ridge'', s. 146–151. Jedanaest ubujenih marinaca su zaista bili zapisani kao &quot;nestali&quot;, iako niko od njih nije nikada više viđen živ. Nekoliko tela marinaca, koja su pronađena nakon bitke, su bila toliko uništena da je identifikacija bila nemoguća. Neki izveštaji marinaca govore o tome da se čuo glas jednog ili dvoje zarobljenih marinaca, koji su mučeni tokom noći 12. septembra.&lt;/ref&gt; Iako su obe jedinice – Okina na zapadu i „Kuma“ na istoku, pokušale da napadnu odbrambene linije marinaca tokom noći, one ne uspevaju da ostvare kontakt, i odmaraju u blizini položaja marinaca do svitanja.&lt;ref&gt;Frenk, ''Guadalcanal'', s. 232 i Smit, ''Bloody Ridge'', s. 151–152.&lt;/ref&gt;

Sa prvim svetlom [[13. 9.|13 septembra]], Kaktus vazdušne snage i artiljerija marinaca granatiraju južnu oblast uz sam greben, prisiljavajući sve Japance koji su mirovali da potraže sklonište u obližnjoj džungli. Japanci su pretrpeli veće gubitke, uključujući i dva oficira iz Vatanabinog bataljona. U 05:50 sati, Kavaguči je odlučio da pregrupiše svije snage za sledeći noćni napad.&lt;ref&gt;Smit, ''Bloody Ridge'', s. 151–151.&lt;/ref&gt;

=== Drugi noćni napad ===
[[Datoteka:GuadEdsonsFinalLine.gif|275p|thumb|desno|Pogled na „breg 123“, centra Edsonove odbrane u bici 13. septembra. Slika je načinjena sa „brega 80“.]] Očekujući novi japanski napad tokom noći, Edson naređuje svojim trupama da poboljšaju svoju odbranu, na i oko grebena. Nakon jednog neuspešnog napada sa dve čete rejdera, radi povratka zemlje sa desne strane marinaca, koja je izgubljena prethodne noći u borbi sa trupama majora Kokošoa, Edson pre-raspoređuje svoje snage. On povlači svoju liniju odbrane u nazad za 400 jardi (370 metara), na novu liniju koja se prostirala 1.800 jardi (1.600 metara), počinjući od reke Lunga, ona prelazi preko grebena, na oko 150 jardi (140 metara) južno od „brega 123“. Oko i iza grebena, Edson razmešta pet četa. Svi japanski napadači treba da pređu preko „brega 80“, i moraju da napreduju preko 400 jardi (370 metara) brisanog prostora do pozicije marinaca na „bregu 123“. Sa svega nekoliko sati slobodnih za pripremu odbrambene linije, marinci su uspeli da naprave samo osnovna i plitka utvrđenja. Takođe, marinci su imali malo municije, sa svega jednom ili dve bombe po marincu. Vandegrift naređuje rezervnim snagama, koje je činio 2. bataljon, 5. puka marinaca, da se pokrenu i zauzmu pozicije odmah iza Edsonovih trupa. Dopunski, jedna baterija haubica 105 ''mm'', je pomerena na lokaciju sa koje je mogla direkto da puca ka grebenu, a jedna isturena artiljerijska osmatračnica je smeštena među jedinice Edsonove frontalne linije.&lt;ref&gt;Grifit, ''Battle for Guadalcanal'', s. 141, Frenk, ''Guadalcanal'', s. 233–237 i Smit, ''Bloody Ridge'', s. 152–158.&lt;/ref&gt;

Kasnije tog popodneva, Edson se penje na jedan sanduk sa granatama i obraća se njegovim iscrpljenim trupama, govoreći:

:&quot;Vi ljudi ste uradili jedan veliki posao, a ja trebam upravo sad da tražim još jednu stvar od vas. Izdržite još jednu noć. Znam da niste spavali dugo vremena. Ali mi očekujemo još jedan napad večeras od njih i oni mogu da dođu čak do ovde. Imam sve razloge da verujem da će nam biti lakše ujutru.&quot;&lt;ref name=autogenerated1&gt;Smit, ''Bloody Ridge'', s. 158.&lt;/ref&gt;

Edsonov govor je “probudio borbeni duh“ kod rejdera i pomogao im u psihičkoj pripremi za očekivanu noćnu akciju.&lt;ref name=autogenerated1 /&gt;

[[Datoteka:GuadEdsonsFinalPhasez.gif|225p|thumb|left|Karta borbe u noći 13. septebra. Japanski napadi prisiljavaju Edsonove trupe da se povuku u jedan mali perimetar oko „Brega 123“.]] Po zalasku sunca, [[13. 9.|13. septembra]], Kavaguči suočava 830 Edsonovih marinaca sa 3.000 ljudi svoje brigade, plus izvestan broj lake artiljerije. Japanski napad je počeo odmah nakon nastupanja mraka, sa jurišem Kokušovog bataljona na rejdersku četu „B“, koja se nalazila na desnom krilu linije marinaca, malo zapadnije od grebena. Snage koje jurišaju, prisiljavaju četu “B“ da se povuče ka „bregu 123“. Pod vatrom artiljerije marinaca, Kokušo pregrupiše svoje snage i nastavlja napad. Bez oklevanja, pokušavajući da uništi druge obližnje jedinice marinaca, čiji je bok u to doba bio nezaštićen, Kokušova jedinica napreduje kroz močvarnu niziju između grebena i reke Lunga, pravcem za aerodrom. Kokušovi ljudi nailaze na jednu hrpu sledovanja marinaca i njihovih porcija. Kako nisu dovoljno jeli prethodna nekoliko dana, prave pauzu da &quot;napune sami sebe&quot; porcijama četa „C“ i „K“. Kokušo naređuje svojoj jedinici da nastavi napad. Oko 03:00 sati, on ih predvodi protiv jedinice marinaca u oblasti severnog dela grebena, u blizini aerodroma. U teškoj bici koja je usledila, Kokušo i približno 100 njegovih ljudi gine, završavajući ovaj napad.&lt;ref&gt;Smit, ''Bloody Ridge'', s. 161–167. Odbrana marinaca koja je konačno slomila Kokušov napad, bila je verovatno većinom iz 11. puka marinaca, uz asistenciju 1. pionorskog bataljona (Smit, s. 167 i Frenk, s. 235).&lt;/ref&gt;

Dotle, Kavagučijev 2. bataljon, pod komandom majora Masao Tamure, priprema njihov plan napada preko „brega 80“, iz džungle južno od grebena. Izviđači marinaca, uočavaju Tamurine pripreme i traže artiljerijsku podršku. Oko 22:00 sata, otvorena je baražna vatra iz 12 haubica 105 ''mm'', na Tamurine pozicije. Kao odgovor, dve čete Tamurinih trupa, oko 320 ljudi, prelazi „breg 80“ sa postavljenim bajonetima, praćeni sobstvenom baražnom vatrom iz minobacača, i bacajući bombe. Tamurin juriš zahvata četu „B“ padobranaca, a takođe i četu „B“ rejdera, potiskujući padobrance sa istočne strane grebena na jednu nižu liniju odbrane. Da bi zaštitio rejdersku četu „B“, Edson im naređuje da se povuku nazad ka „bregu 123&quot;.&lt;ref&gt;Frenk, ''Guadalcanal'', s. 237–238 i Smit, ''Bloody Ridge'', s. 162–165. Tamurin bataljon je ustvari bio 2. bataljon, 4. (Aoba) pešadijskog puka. Tokom bitke, Edson je bio nemoćan da locira majora Čarlsa A Milera, komandanta padobranskog bataljona. Miler je kasnije smenjen sa komandnog mesta i poslat nazaz u Sjedinjene Američke Države.&lt;/ref&gt;

Za to vreme, jedna japanska četa iz Vatanabinog bataljona se probijala kroz jedan prolaz između istočne strane grebena i padobranske čete „C“. Odlučivši da je njihov položaj ne održiv, padobranci iz četa „B“ i „C“ se penju uz greben i povlače na poziciju iza „brega 123“. Po dolasu iza „brega 123“, pojedini marinci nastavljaju pravcem ka aerodromu, ponavljajući reč „povlačenje“ svakom ko ih je mogao čuti. Ostali marinci su počeli da ih slede. U momentu kada je izgledalo da će marinci na brdu biti skoro razbijeni i glavom bez obzira pobeći, major marinaca Kenet D. Beli iz Edsonovo štaba, „snažnim“ govorom, vraća gomilu marinaca nazad na odbrambene položaje oko „brega 123&quot;.&lt;ref&gt;Frenk, ''Guadalcanal'', s. 238 i Smit, ''Bloody Ridge'', s. 165–166.&lt;/ref&gt;

[[Datoteka:EdsonsRidgeSep13-14mod.jpg|thumb|desno|250px|Karta finalne faze bitke za greben. Crvene linije pretstavljaju japanske napade, a crne linije su pozicije odbrane. &quot;'''A'''&quot; linija predstavlja Kokušov bataljon, &quot;'''B'''&quot; linija Tamurin bataljon, a &quot;'''C'''&quot; linija je prodor jedne čete Vatanabinog bataljona.]] Kako su marinci formirali liniju odbrane u obliku poktovice oko „brega 123“, Tamurin bataljon vrši seriju frontalnih napada ka bregu, jurišima sa „brega 80“, i istovremeno niz istočnu padinu grebena. Osvetljeni od svetlećih raketa izbačenih iz majmanje jednog japanskog hidroaviona, marinci odbijaju prva dva napada Tamurinih ljudi. Tamurine trupe uzdižu jedan brdski top od 75 ''mm'' na vrh „brega 80“, u pokušaju da njim neposredno gađaju marince. Taj top je „mogao“ preokrenuti tok borbe u korist Japanaca, međutim, bila je oštećena udarna igla usled jednog lošeg korišćenja. U ponoć, tokom jednog zastoja u bici, Edson prebacuje padobranske čete „B“ i „C“, iz pozadine „brega 123“, da bi pojačao svoj levi bok. Marinci iz ostalih jedinica, kao i članovi Edsonovog štaba, uključujući i majora Belia, donose municiju i bombe pod japanskom vatrom do marinaca oko „brega 123“, jer su tu rezerve postale kritično male.&lt;ref&gt;Grifit, ''Battle for Guadalcanal'', s. 143, frenk, ''Guadalcanal'', s. 238–240 i Smit, ''Bloody Ridge'', s. 167–170.&lt;/ref&gt;

Japanci napadaju Edsonovo levo krilo odmah nakon što su padobranci zauzeli svoje pozicije, ali su bili ponovo zaustavljeni vatrom iz pušaka, mitraljeza, minobacača i ručnih bombi. Artiljerija marinaca od 105 ''mm'' i 75 ''mm'' je bila takođe uključenu u odbranu od japanskog napada. Jedan zarobljeni japanski vojnik je kasnije pomenuo da je njegova jedinica bila „istrebljena“ od vatre iz topova marinaca, i da je svega 10% ljudi iz njegove čete preživelo.&lt;ref&gt;Pitros, ''Bless 'em All'', s. 105, Smit, ''Bloody Ridge'', s. 169–170, Džersi, ''Hell's Islands'', s. 235. Jedanaest haubica marinaca od 105 ''mm'' je ispalilo ukupno 1.992 granate tokom bitke.&lt;/ref&gt; Od 04:00 sati, nakon što su izdržali više većih japanskih juriša, ponekad i borbu prsa u prsa, kao i snajpersku vatru sa svih strana, Edsonovim ljudima su se pridružile trupe iz 2. bataljona, 5. puka marinaca, koji su pomogli u odbijanju dva veća napada pre zore. Tokom noći, kada se činilo da će Kavagučijeve trupe, mada ne potuno, pregaziti linilu odbrane marinaca, Edson ostaje na položaju oko 20 jardi (18 metara) iza borbene linije marinaca na „bregu123“, bučno bodreći svoje trupe i direktno rukovodi njihovim odbrambenim naporima.&lt;ref&gt;Frenk, ''Guadalcanal'', s. 240 i Smit, ''Bloody Ridge'', s. 171–172.&lt;/ref&gt;

Tokom teških borbi, delovi tri japanske čete, uključujući dve iz Tamurinog i jednu iz Vatanabinog bataljona, prolaze uz ivice linije odbrane marinaca na grebenu, trpeći teške gubitke od vatre marinaca, i stižu do ivice &quot;''Fighter One''&quot;, sporednom putu za aerodrom „Hendersenovo polje“. Kontranapad inžinjerije marinaca zaustavlja prodor jedne japanske čete i prisiljava je na povlačenje. Ostale dve čete čekaju na ivici džungle da im stigne pojačanje, pre napada na nezaštićenu oblast oko aerodroma. Kako pojačanje nije stiglo do njih, obe čete se okreću nazad ka polaznim položajima, južno od grebena, nakon svitanja. Većina preostalog dela Vatanabinog bataljona nije učestvovao u bici, pošto je izgubio dodir sa komandantom tokom noći.&lt;ref&gt;Frenk, ''Guadalcanal'', s. 240–242, Smit, ''Bloody Ridge'', s. 175–176.&lt;/ref&gt;

Po izlasku sunca, [[14. 9.|14. septembra]], džepovi prostalih japanskih vojnika bili su razbacani duž obe strane grebena. Međutim, sa razbijenim Tamurinim bataljonom, koji jeizgubio tri-četvrtine svojih oficira i vojnika, i sa teškim gubicima ostalih njegovih jedinica koje su jurišale, Kavagučijev napad na greben je završen. Oko 100 japanskih vojnika još uvek je bilo prikriveno na južnoj padini „brega 80“, najverovatnije, pripremajući se za još jedan napad na “breg 123“. Sa prvim svetlom, tri američka lovačka aviona sa „Hendersenovog polja“ napada Japance u blizini „brega 80“, i ubija većinu od njih, a preostali preživeli vojnici se povlače u džunglu.&lt;ref&gt;Frenk, ''Guadalcanal'', s. 240–242, Smit, ''Bloody Ridge'', s. 175–176 i Deivis, ''Lightning Strike'', s. 153–155. Američki avioni su bili Kertis P-40&lt;/ref&gt;

=== Napadi bataljona &quot;Kuma&quot; i &quot;Oka&quot; ===
Dok je bitka na grebenu trajala, Kavagučijeve „Kuma“ i „Oka“ jedinice su napale odbranu marinaca sa istočne i zapadne strane Lunga perimetra. „Kuma“ bataljon, pod komandom majora Takeši Mizune, napada jugoistočni sektor perimetra Lunga, koji brani 3. bataljon, 1. puka marinaca. Mizunov napad počinje oko ponoći, sa jednom četom, koja napada kroz artiljerijsku vatru marinaca i uvlači odbranu u borbu prsa u prsa, pre nego što su se preživeli japanski borci povukli. U ovom napadu gine i sam Mizuno. Nakon svitanja, marinci, verujući da je ostatak Mizunovog bataljona ostao prikriven u toj oblasti, šalje šest lakih tenkova da očiste oblast fronta, ispred linije marinaca. Četiri japanska protiv-tenkovska topa od 37 ''mm'', otvara vatru na tenkove, i uništava ili oštećuje tri od njih. Četvrti tenk se skotrljao niz nasip u reku Tenaru, i potonuo je zajedno sa posadom.&lt;ref&gt;Smit, ''Bloody Ridge'', s. 177–181.&lt;/ref&gt; U 23:00 sati, [[14. 9.|14. septembra]], preostali deo „Kuma“ bataljona izvodi još jedan napad na pozicije marinaca, ali i ovaj napad je odbijen. Finalni, „slab“ napad, koji „Kuma“ bataljon izvodi u noći [[15. 9.|15. septembra]], takođe je zautavljen.&lt;ref&gt;Frenk, ''Guadalcanal'', s. 242, Smit, ''Bloody Ridge'', s. 181, i Džersi, ''Hell's Islands'', s. 233. Japanski protiv-tenkovski topovi su bili iz 28. pukovske protiv-tenkovske čete, pod komandom poručnika Jošio Okube. Osam člana posade tenkova gine u ovom napadu.&lt;/ref&gt;

Okina jedinica, koja je brojala oko 650 ljudi, napada marince na nekoliko lokacija, zapadne strane Lunga perimetra. Oko 04:00 sati, [[14. 9.|14. septembra]], dve japanske čete napadaju poziciju, gde se nalazio 3. bataljon, 5. puka marinaca, u blizini obale, ali je napad odbijen uz velike gubitke Japanaca. Jedna druga japanska četa zauzima mali greben koji je bio nešto udaljeniji od mora, ali je zatim bio izložen artiljerijskoj vatri marinaca preko celog dana, koja prouzrokuje velike gibitke Japanaca, pre nego što su se povukli uveče [[14. 9.|14. septembra]]. Ostatak Okine jedinice ne uspeva da pronađe linije marinaca i ne učestvuje u napadu.&lt;ref&gt;Frenk, ''Guadalcanal'', s. 243 i Smit, ''Bloody Ridge'', s. 181–184.&lt;/ref&gt;

== Nakon bitke ==
[[Datoteka:GuadEdsonRidgeDeadJapaneseSoldiers.jpg|275p|thumb|left|Mrtvi japanski vojnici leže na grebenu, u blizini „brega 123“, nakon bitke.]] U 13:05 sati, [[14. 9.|14. septembra]], Kavaguči odvodi preživele iz njegove uništene brigade, duboko u džunglu, gde oni odmaraju i pružaju prvu pomoć svojim ranjenim, tokom celog dana [[15. 9.|15. septembra]]. Kavagučijeve jedinice dobijaju naređenje da se povuku na zapad, ka dolini reke Matanikau, i spoje sa Okinom jedinicom, šest milja (10 kilometra) marša preko teško prohodnog terena. Kavagučijeve trupe otpočinju sa maršem ujutru [[16. 9.|16. septembra]].&lt;ref&gt;Smit, ''Bloody Ridge'', s. 193.&lt;/ref&gt; Gotovo svi borci, koji su bili sposobni da hodaju su pomagali u nošenju ranjenih. Kako je marš napredovao, iscrpljeni i gladni borci, koji su zadnji put dobili porciju hrane 14. septembra, počinju da odbacuju svoju tešku opremu, a zatim i naoružanje. Tokom marša, većina od njih pristiže do Okine pozicije kod Kokumbona, pet dana kasnije, a svega polovina od njih je imala svoje naoružanje. Preživeli iz „Kuma“ bataljona, pokušavaju da sleda Kavagučijeve centralne snage, ali se gube i tumaraju po džungli tokom tri nedelje, mučeni glađu gotovo do smtri, pre nego su konačno stigli u Kavagučijev kamp.&lt;ref&gt;Grifit, ''Battle for Guadalcanal'', s. 146–147 i Frenk, ''Guadalcanal'', s. 245–246.&lt;/ref&gt;

Ukupno su, Kavagučijeve snage imale oko 830 poginulih vojnika u ovom napadu, uključujući 350 iz Tamurinog bataljona, 200 iz Kokušovog bataljona, 120 iz Okinih snaga, 100 iz „Kuma“ bataljona, i 60 iz Vatanabinog bataljona. Jedan deo ranjenika, ali nepoznati broj, umire tokom marša povlačenja ka Matanikau. Na i oko grebena, marinci pronalaze oko 500 mrtvih Japanaca, od toga 200 kod „brega 123“. Marinci su imali 80 ubijenih vojnika između [[12. 9.|12]]. i [[14. 9.|14. septembra]].&lt;ref&gt;Grifit, ''Battle for Guadalcanal'', s. 144 i Smit, ''Bloody Ridge'', s. 184–185.&lt;/ref&gt;

Dana, [[17. 9.|17. septembra]], Vandegrift šalje dve čete iz 1. bataljona, 1. puka marinaca, da gone Japance koji se povlače. Marinci su bili napadnuti od dve čete Japanaca koje su vršile ulogu zaštite prilikom povlačenja, i jedan vod marinaca je bio prikovan na zamlju dok se ostatak marinaca povukao. Komandant čete marinaca, traži dozvolu da pokuša spašavanje svog voda, ali je odbijen od Vandegrifta. Po noći, japancu napadaju i skoro uništavaju vod, ubijajući 24 marinaca. Svega nekoliko pripadnika voda je uspelo da se spasi. Dana, [[20. 9.|20. septembra]], patrola Edsonovih rejdera se sukobljava sa zaostalim vojnicima iz Kavagučijeve kolone koja se povlačila, i ubija 19 od njih uz pomoć artiljerijske vatre.&lt;ref&gt;Smit, ''Bloody Ridge'', s. 193–194. Komandir čete marinaca kojoj je uništen vod, bio je kapetan Čarls Bruš, isti oficir čija je patrola napala i uništila japansku patrolu iz Ičikijevog &quot;prvog ešalona&quot; tokom [[Bitka na reci Tenaru|bitke na reci Tenaru]].&lt;/ref&gt;

Dok su se japanski vojnici pregrupisavali zapadno od Matanikaua, američke snage se prikupljaju kraj obale i ojačavaju njihovu odbranu perimetra Lunga. Dana, 14. septembra, Vandegrift prebacuje još jedan bataljon, 3. bataljon, 2. puka marinaca, sa Tulagija na Gvadalkanal, a [[18. 9.|18. septembra]], saveznički konvoj dovozi 4.157 ljudi iz 3. privremene brigade marinaca (7. puk marinaca se povećao pomoću dopunskih jedinica) na Gvadalkanal. Ova pojačanja omogućavaju Vandegriftu, počevši od [[19. 9.|19. septembra]], da formira jednu kompletno povezanu odbrambenu liniju oko perimetra Lunga. Vandegriftove snage, imaju sledeći veći sukob sa Japancima pored [[Akcija duž reke Matanikao|reke Matanokao]] od [[23. 9.|23. septembra]] do [[27. 9.|27. septembra]] i između [[6. 10.|6]]. i [[9. 10.|9. oktobra]].&lt;ref&gt;Grifit, ''Battle for Guadalcanal'', s. 156 i Smit, ''Bloody Ridge'', s. 198–200. Kad su transportni brodovi iskrcali deo 7. puka marinaca, oni preuzimaju na njih preživele borce iz 1. padobranskog bataljona, čiji broj iznosio oko 100 ljudi od prvobitnih 361 (Hofman, ''Silk Chutes'').&lt;/ref&gt;

== Značaj ==
[[Datoteka:EdsonsWatercolor.jpg|275p|thumb|desno|Slika koju je naslikao jedan oficir marinaca, pokazuje odbranu marinaca na “bregu 123“ tokom bitke.]] Dana, [[15. 9.|15. septembra]], general [[Harukiči Hjakutake]] u Rabaulu saznaje o Kavagučijevom porazu, prvi poraz jedne ovakve jedinice carske japanske armije, od početka rata. General prenosi vesti dalje ka carskom generalštabu u [[Japan]]u. Na hitnoj sednici, vrh japanske armije i štab mornarice zaključuju da, &quot;Gvadalkanal može da preraste u odlučujuću bitku u ratu.&quot; Ishod bitke je uticao na ostale japanske strategijske operacije u drugim oblastima [[Veliki tihi okean|Pacifika]]. Hjakutake dobija naređenje da pošalje dovoljno trupa i ratnog materijala za proterivanje savezničkih snaga sa Gvadalkanala. Kako nije mogao istovremeno da podrži veliku japansku ofanzivu koja je bila u toku duž Kokodo puta na [[Nova Gvineja|Novoj Gvineji]], Hjakutake, sa odobrenjem generalštaba, naređuje svojim trupama na [[Nova Gvineja|Novoj Gvineji]], koje su bile udaljene oko 30 nautičkih milja od svog cilja – [[Port Morsbi|Port Morezbija]], da se povuku, pošto je značaj Gvadalkanala bio odlučujući. Japanci više nikad nisu bili sposobni da obnove svoju kampanju ka [[Port Morsbi|Port Morezbiju]]. Prema tome, poraz u bici za Edsonov greben, nije samo doprineo japanskom krajnjem porazu u [[Gvadalkanalska kampanja|Gvadalknalskoj kampanji]], već takođe i japanskom krajnjem porazu na južnom Pacifiku.&lt;ref&gt;Smit, ''Bloody Ridge'', s. 197–198.&lt;/ref&gt;

Nakon prbacivanja većih snaga, tokom naredna nekoliko meseca, sledeća veća japanska kopnena ofanziva na Gvadalkanalu, predvođena od Hjakutakia, dogodila se u drugoj polovini oktobra [[1942]]. godine, poznata kao [[Bitka za Hendersenovo polje]], no njen ishod je bio još ubedljiviji poraz za japnske snage. Vandegrift kasnije navodi, da je Kavagučijev juriš na greben u septembru bio odlučujući tokom cele kampanje, i da je postojala sumnja u njegov ishod, &quot;mi bismo se našli u jednom značajno lošijem položaju.&quot;&lt;ref&gt;Smit, ''Bloody Ridge'', s. 190–191.&lt;/ref&gt; Istoričar Ričard B. Frenk navodi:

:&quot;Japanci nikada nisu došli bliže pobedi na ostrvu nego u septembru 1942. godine, jurišajući na greben iz džungle, južno od kritičnog aerodroma, poznatiji kasnije kao Krvavi greben.&quot;&lt;ref&gt;Smit, ''Bloody Ridge'', s. vii.&lt;/ref&gt;

== Vanjske veze ==
{{Commonscat|Battle of Edson's Ridge}}

== Napomene ==
&lt;div class=&quot;references-small&quot; style=&quot;-moz-column-count:2; column-count:2;&quot;&gt;
{{reflist}}
&lt;/div&gt;

== Izvori ==
* {{Cite book| last = Dejvis
| first = Donald A.
| authorlink =
| coauthors =
| year = 2005
| chapter =
| title = ''Lightning Strike: The Secret Mission to Kill Admiral Yamamoto and Avenge Pearl Harbor''
| url = https://archive.org/details/lightningstrikes0000davi
| publisher = ''St. Martin's Press''
| location = [[New York|Njujork]]
| isbn = 0-312-30906-6
}}
* {{Cite book| last = Frenk
| first = Ričard
| authorlink =
| year = 1990
| title = ''Guadalcanal: The Definitive Account of the Landmark Battle''
| url = https://archive.org/details/guadalcanal00fran
| publisher = ''Random House''
| location = [[New York|Njujork]]
| isbn = 0-394-58875-4
}}
* {{Cite book| last = Grifit
| first = Semjuel B.
| authorlink =
| coauthors =
| year = 1963
| chapter =
| title = ''The Battle for Guadalcanal''
| publisher = ''University of Illinois Press''
| location = Šampenj, [[Illinois|Ilinois]], [[Sjedinjene Američke Države|SAD]]
| isbn = 0-252-06891-2
}}
* {{Cite book| last = Hubler
| first = Ričard G.
| authorlink =
| coauthors = Dešant. Džon A.
| year = 1944
| chapter =
| title = ''Flying Leathernecks - The Complete Record of Marine Corps Aviation in Action 1941–1944.''
| publisher = ''Doubleday, Doran &amp; Co., Inc''
| location = Garden Siti, [[New York|Njujork]]
| id =
}}
* {{Cite book| last = Džersi
| first = Stenli Kolmen
| authorlink =
| coauthors =
| year = 2008
| chapter =
| title = ''Hell's Islands: The Untold Story of Guadalcanal''
| url = https://archive.org/details/hellsislandsunto0000jers
| publisher = ''Texas A&amp;M University Press''
| location = Koledž Steišn, [[Texas|Teksas]]
| isbn = 1-58544-616-5
}}
* {{Cite book| last = Morison
| first = Semjuel Eliot
| authorlink =
| coauthors =
| year = 1958
| chapter =
| title = ''The Struggle for Guadalcanal, August 1942 – February 1943, vol. 5 of History of United States Naval Operations in World War II''
| url = https://archive.org/details/bwb_P8-AJD-704
| publisher = ''Little, Brown and Company''
| location = [[Boston]]
| isbn = 0-316-58305-7
}}
* {{Cite book| last = Pitros
| first = Oskar F.
| authorlink =
| coauthors = Džon P. MekKarti i Džon Klejburn (urednik)
| year = 1995
| chapter =
| title = ''Bless 'em All: The Raider Marines of World War II''
| url = https://archive.org/details/blessemallraider0000osca
| publisher = ''Review''
| location =
| isbn = 0-9652325-0-6
}}
* {{Cite book| last = Smit
| first = Majkl T.
| authorlink =
| coauthors =
| year = 2000
| chapter =
| title = ''Bloody Ridge: The Battle That Saved Guadalcanal''
| url = https://archive.org/details/bloodyridgebattl0000smit_i8q7
| publisher = ''Pocket''
| location = [[New York|Njujork]]
| isbn = 0-7434-6321-8
}}
* {{cite web
| last = Anderson
| first = Čarls R.
| authorlink =
| coauthors =
| date =
| year = 1993
| month =
| url = http://www.army.mil/cmh-pg/brochures/72-8/72-8.htm
| title = GVADALKANAL
| format = brošura
| work =
| pages =
| publisher = ''U.S. GOVERNMENT PRINTING OFFICE''
| language =
| accessdate = 09. 07. 2006.
| accessyear =
}}
* {{cite web
| last = Kegni
| first = Džejms
| year = 2005
| url = http://www.historyanimated.com/GuadalcanalPage.html
| title = Bitka za Gvadalkanal
| format = 
| work = 'HistoryAnimated.com'
| accessdate = 17. 05. 2006.
| archive-date = 2012-03-03
| archive-url = https://web.archive.org/web/20120303031831/http://www.historyanimated.com/GuadalcanalPage.html
| dead-url = yes
}} Interaktivna animacija bitke
* {{cite web
| last = Čen
| first = K. Piter
| year = 2004–2006
| url = http://ww2db.com/battle_spec.php?battle_id=9
| title = Gvadalkanalska kampanja
| work = 'World War II Database'
| accessdate = 17. 05. 2006.
}}
* {{cite web
| last = Flevin
| first = Piter
| authorlink =
| coauthors =
| date =
| year = 2004
| month =
| url = http://www.guadalcanal.homestead.com/index.html
| title = Mesta borbe na Gvadalkanalu, 1942. – 2004.
| format =
| work =
| pages =
| publisher =
| language =
| accessdate = 02. 08. 2006.
| accessyear =
}} Veb sajt sa mnogo slika mesta gde su se vodile borbe na Gvadalkanalu 1942. godine, i kako izgledaju danas.
* {{cite web
| last = Hirose (puno ime i prezime nije poznato)
| first =
| authorlink =
| coauthors =
| date =
| year = 2007
| month =
| url = http://sitekreator.com/hirose/rep1_en.html
| title = Izveštaji japanskih vojnika koji su bili ranjeni tokom bitke za &quot;breg 80&quot;
| format =
| work =
| pages =
| publisher =
| language = Engleski i Nemački
| accessdate = 24. jun
| accessyear = 2007.
}}
* {{cite web
| last = Hofman
| first = Džon T.
| authorlink =
| coauthors =
| date =
| year = 1995
| month =
| url = http://www.nps.gov/archive/wapa/indepth/extContent/usmc/pcn-190-003130-00/sec7.htm
| title = Edsonov greben
| format = brošura
| work = OD MAKINA DO BUGENVILA: Rejderi marinaca tokom Pacifičkog rata.
| pages =
| publisher = 'Marine Corps Historical Center'
| language =
| accessdate = 21. 11. 2006.
| accessyear =
}}
* {{cite web
| last = Hofman
| first = Džon T.
| authorlink =
| coauthors =
| date =
| year = 1995
| month =
| url = http://www.nps.gov/archive/wapa/indepth/extContent/usmc/pcn-190-003130-00/sec6.htm
| title = Tasimboko
| format = brošura
| work = OD MAKINA DO BUGENVILA: Rejderi marinaca tokom Pacifičkog rata.
| pages =
| publisher = 'Marine Corps Historical Center'
| language =
| accessdate = 21. 11. 2006.
| accessyear =
}}
* {{cite web
| last = Hofman
| first = Džon T
| authorlink =
| coauthors =
| date =
| year =
| month =
| url = http://www.nps.gov/archive/wapa/indepth/extContent/usmc/pcn-190-003147-00/sec6.htm
| title = SVILEN PAD I TEŠKA BORBA: Američke padobranske jedinice marinaca u Drugom svetskom ratu.: Edsonov greben
| format =
| work = Commemorative series
| pages = 1
| publisher = 'Marine Corps History and Museums Division'
| language = Engleski
| access-date = 26. decembra 2006.
}}
* {{cite web
| last = Hofman
| first = Džon T.
| authorlink =
| coauthors =
| date =
| year =
| month =
| url = http://www.nps.gov/archive/wapa/indepth/extContent/usmc/pcn-190-003147-00/sec5.htm
| title = SVILEN PAD I TEŠKA BORBA: Američke padobranske jedinice marinaca u Drugom svetskom ratu: Tasimboko
| format =
| work = Commemorative series
| pages = 1
| publisher = Marine Corps History and Museums Division
| language = Engleski
| access-date = 26. decembra 2006.
}}
* {{cite web
| last = Hog
| first = frenk O.
| authorlink =
| coauthors = Ludvig, Verle E., i Šo, Henri I.
| date =
| year =
| month =
| url = http://www.ibiblio.org/hyperwar/USMC/I/index.html
| title = Od Perl Harbura do Gvadalkanal
| format =
| work = 'History of U.S. Marine Corps Operations in World War II'
| pages =
| publisher =
| language =
| accessdate = 16. 05. 2006.
| accessyear =
}}
* {{cite web
| last = Miler
| first = Džon junior
| authorlink =
| coauthors =
| date =
| year = 1949
| month =
| url = http://www.army.mil/cmh-pg/books/wwii/GuadC/GC-fm.htm
| title = Gvadalkanal: Prva ofanziva
| format =
| work = 'UNITED STATES ARMY IN WORLD WAR II'
| pages =
| publisher =
| language =
| accessdate = 04. 07. 2006.
| accessyear =
}}
* {{cite web
| last = Šo
| first = Henri I.
| authorlink =
| coauthors =
| date =
| year = 1992
| month =
| url = http://www.ibiblio.org/hyperwar/USMC/USMC-C-Guadalcanal/index.html
| title = Prva ofanziva: Kampanja marinaca za Gvadalkanal
| format =
| work = 'Marines in World War II Commemorative Series'
| pages =
| publisher =
| language =
| accessdate = 25. 07. 2006.
| accessyear =
}}
* {{cite web
| last = Cimerman
| first = Džon L.
| authorlink =
| coauthors =
| date =
| year = 1949
| month =
| url = http://www.ibiblio.org/hyperwar/USMC/USMC-M-Guadalcanal.html
| title = Gvadalkanalska kampanja
| format =
| work = 'Marines in World War II Historical Monograph'
| pages =
| publisher =
| language =
| accessdate = 04. 07. 2006.
| accessyear =
}}

[[Kategorija:Bitke Drugog svjetskog rata|Edsonov greben, Bitka za]]</text>
      <sha1>18sdsm090jo71fs3dfzqrkj6un7v836</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>42669353</id>
      <parentid>42669351</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T18:50:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aca</username>
        <id>108187</id>
      </contributor>
      <origin>42669353</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="54930" sha1="5ul0z29887v0nxqvnaxvcactuyeu3ph" xml:space="preserve">{{Infokutija vojni sukob
|bitka = Bitka za Edsonov greben
|slika = EdsonsRidge.jpg
|opis_slike = Jedan američki marinac stoji u blizini položaja &quot;brdo 123&quot; na Edsonovom grebenu nakon bitke. Edsonovo komandno mesto je bilo smešteno malo udesno od mesta gde stoji marinac.
|sukob = [[Drugi svjetski rat|Drugi svetski rat]]
|datum = [[12. 9.|12. septembar]] - [[14. 9.|14. septembar]] [[1942]].
|mesto = Gvadalkanal - [[Solomonski Otoci|Solomonova ostrva]]
|rezultat = Saveznička pobeda
|strana1 = [[Datoteka:US flag 48 stars.svg|22px]] [[Sjedinjene Američke Države|SAD]]&lt;br /&gt;[[Datoteka:Flag of the United Kingdom.svg|22px]] [[Solomonski Otoci|Britanski protektorat Solomonovih ostrva]]
|strana2 = [[Datoteka:Naval Ensign of Japan.svg|22px]] [[Japan]]
|komandant1 = [[Datoteka:US flag 48 stars.svg|22px]] [[Aleksander Vandegrift]]&lt;br /&gt;[[Datoteka:US flag 48 stars.svg|22px]] [[Merit A. Edson]]
|komandant2 = [[Datoteka:Naval Ensign of Japan.svg|22px]] [[Harukiči Hjakutake]]&lt;br /&gt;[[Datoteka:Naval Ensign of Japan.svg|22px]] [[Kijotake Kavaguči]]
|snaga1 = 12.500&lt;ref&gt;Morison, ''Struggle for Guadalcanal'', s. 15. Ukupan broj savezničkih snaga na Gvadalkanalu, nije broj direktno angažovanih u bici. 11.000 vojnika se nalazila na ostrvu a tri bataljona (oko 1.500 vojnika) je kasnije prebačeno na Gvadalkanal sa Tulagija.&lt;/ref&gt;
|snaga2=6.217&lt;ref&gt;Frenk, ''Guadalcanal'', s. 245. Ukupan broj japanskih snaga pod komandom Kavagučija na Gvadalkanalu, a ne stvaran broj vojnika koji su učestvovali u bici.&lt;/ref&gt;
|gubici1 = 104 poginulih&lt;ref&gt;Smit, ''Bloody Ridge'', s. 185, i Frenk, ''Guadalcanal'', s. 245 navode 96 ubijenih vojnika.&lt;/ref&gt;
|gubici2=850 poginulih&lt;ref&gt;Smit, ''Bloody Ridge'', s. 184 i 194, i Frenk, ''Guadalcanal'', s. 245.&lt;/ref&gt;
}}{{Gvadalkanalska kampanja}}
'''Bitka za Edsonov greben''', poznata i kao '''Bitka za krvavi greben''' i '''Bitka za greben''', je bila kopnena bitka na Pacifičkom frontu u [[Drugi svjetski rat|Drugom svetskom ratu]], između carske japanske armije i savezničkih kopnenih snaga (većinom američkih marinaca). Bitka se odigrala od [[12. 9.|12]]. do [[14. 9.|14. septembra]] [[1942]]. godine, na ostrvu [[Gvadalkanal]] – [[Solomonski Otoci|Solomonova ostrva]], i bila je to druga od tri posebne velike japanske kopnene ofanzive tokom [[Gvadalkanalska kampanja|Gvadalkanalske kampanje]].

U bici, američki marinci, pod opštom komandom američkog [[general-major]]a [[Aleksandar Vandegrift|Aleksandra Vandegrifta]], odbijaju napade japanske 35. pešadijske brigade, koja je bila pod komandom japanskog general-majora [[Kijotake Kavaguči]]ja. Marinci su branili perimetar Lunga, gde se nalazio aerodrom „Hendersenovo polje“, koji je preuzet od Japanaca odmah nakon savezničkog iskrcavanja na Gvadalkanal [[7. 8.|7. avgusta]] [[1942]]. godine. Kavagučijeva jedinica je poslata ka Gvadalkanalu kao odgovor na saveznička iskrcavanja, sa zadatkom da preotme aerodrom i istera savezničke vojnike sa ostrva. Potcenjujući brojnost savezničkih snaga na Gvadalkanalu, koje su u to vreme brojale oko 12.000 ljudi, Kavagučijevih 6.000 vojnika izvode nekoliko noćnih frontalnih juriša na savezničku odbranu. Glavni japanski napad se dogodio u blizini grebena Lunga, južno od aerodroma „Hendersenovo polje“, gde su se nalazile nekoliko jedinice iz američkog marinskog korpusa, uglavnom trupe iz 1. rejderskog i 1. padobranskog bataljona, koje su bile pod komandom američkog potpukovnika [[Merit. A. Edson|Edsona]]. Premda je odbrana američkih marinaca gotovo pregažena, Kavagučijev napad je propao sa velikim gubicima japanskih vojnika.

Pošto su ključ odbrane bile Edsonove jedinice na grebenu, greben se obično naziva „Edsonov greben“ u istorijskim knjigama zapadnog porekla.&lt;ref&gt;Džersi, ''Hell's Islands'', s. 224.&lt;/ref&gt; Nakon bitke za Edsonov greben, Japanci nastavljaju da šalju trupe na Gvadalkanal, radi novog pokušaja zauzimanja aerodroma „Hendersenovo polje“, koji je direktno uticao na japanske ofanzivne operacije u ostalim oblastima južnog [[Veliki tihi okean|Pacifika]].

== Pozadina ==
=== Gvadalkanalska kampanja ===
Dana [[7. 8.|7. avgusta]] [[1942]]. godine, savezničke snage (prvenstveno američke) su se iskrcale na ostrva; Gvadalkanal, Tulagi, Gavutu i Tanamboga, sva iz sastava [[Solomonski Otoci|Solomonovih ostrva]]. Iskrcavanje saveznika na ova ostrva izvedeno je da bi se sprečilo njihovo korišćenje od strane Japanaca kao baze za presecanje snabdevačkih puteva iz [[Sjedinjene Američke Države|Sjedinjenih Američkih Država]] za [[Australija|Australiju]] i ujedno obezbedili ostrva kao startne tačke za kampanju, čiji bi eventualno cilj bio: izolacija glavne japanske baze na tom delu Pacifiku - luka Rabaul, a u isto vreme, podrška savezničkoj kampanji na [[Nova Gvineja|Novoj Gvineji]]. Ova iskrcavanja su podstakla šestomesečnu [[Gvadalkanalska kampanja|Gvadalkanalsku kampanju]].&lt;ref&gt;Hog, ''Pearl Harbor to Guadalcanal'', s. 235–236.&lt;/ref&gt;

Koristeći zatečenost Japanaca, savezničke desantne snage završavaju svoje početne ciljeve za osiguranje Tulagija i susednih malih ostrvca, kao i izvesnog aerodroma u izgradnji na Lunga Pointu na Gvadalkanalu, u suton [[8. 8.|8. avgusta]] [[1942]]. godine.&lt;ref&gt;Morison, ''Struggle for Guadalcanal'', s. 14–15.&lt;/ref&gt; Vandegrift smešta svojih 11.000 vojnika iz 1. divizije marinaca na Gvadakanalu, na jedan neučvršćen perimetar oko oblasti Lunga Point.

Dana, [[12. 8.|12. avgusta]] [[1942]]. godine, aerodrom na Gvadalkanalu je dobio ime „Hendersenovo polje“, po majoru Loftonu Hendersenu, mornaričkom pilotu, koji je poginuo u [[bitka kod Midveja|bici za Midvej]]. Saveznički avioni i piloti koji su kasnije dejstvovali sa aerodroma „Hendersenovo polje“ su bili nazvani „Kaktus vazdušne snage“, po savezničkom šifrofanom imenu za Gvadalkanal.&lt;ref&gt;Šo, ''First Offensive'', s. 13.&lt;/ref&gt;
[[Datoteka:RabaulStrategicArea.jpg|thumb|levo|300px|Oblast Solomonovih ostrva u južnom Pacifiku. Japanska baza Rabaul na Novoj Britaniji se nalazi levo-gore. Gvadalkanal (desno-dole) leži na jugoistočnom kraju „Procepa“.]]
Kao odgovor na savezničko iskrcavanje na Gvadalkanal, japanski carski generalštab dodeljuje zadatak [[Japanska Sedamnaesta armija|17. japanskoj armiji]], veličine korpusa, čiji se štab nalazio u Rabauli i bila je pod komandom general-lajtant-a Harukiši Hjakutake, da preuzme Gvadalkanal od savezničkih snaga. Japanska 17. armija, već je bila teško angažovana u japanskoj kampanji na [[Nova Gvineja|Novoj Gvineji]], i imala je samo nekoliko jedinica raspoloživih za slanje u oblast južnih [[Solomonski Otoci|Solomonovoh ostrva]]. Od ovih jedinica, 35. pešadijska brigada pod komandom general-majora Kijotake Kavagučija se nalazila na ostrvima [[Palau]], 4. (Aoba) pešadijski puk je bio na [[Filipini]]ma, a 28. (Ičiki) pešadijski puk pod komandom pukovnika Kijonao Ičikija je bio ukrcan na transportnim brodovima u blizini [[Guam]]a. Različite jedinice počele su odmah pokrete ka Gvadalkanalu, ali Ičikijev puk će prispeti prvi. Ičiki i 916 od 2.300 vojnika njegovog puka, koji su činili „prvi ešalon“, uspešno je bio prebačeno do Taivu Pointa, oko 35 kolimetara istočno od Lunga Pointa, pomoću 6 razarača u 01:00 sati, [[19. 8.|19. avgusta]].&lt;ref&gt;Smit, ''Bloody Ridge'', s. 88, Džersi, ''Hell's Islands'', s. 221, i Frenk, ''Guadalcanal'', p. 141–143. Japanska 35. pešadijska brigada je imala 3.880 vojnika i oficira.&lt;/ref&gt;

Podcenjujući broj savezničkih snaga na Gvadalkanalu, koje su u to vreme brojale oko 11.000 ljudi, Ičikijeva jedinica izvodi noćni frontalni juriš na poziciju marinaca u zalivu Aligatora, na istočnoj strani perimetra Lunga u ranim jutarnjim satima [[21. 8.|21. avgusta]] [[1942]]. godine. Ičikijevi napadi su odbijeni sa teškim gubicima među japanskim napadačima u bici koja je poznata kao [[Bitka na reci Tenaru|bitka na reci Tanaru]]. Ukupno, samo je 128 od 917 vojnika Ičikijevog „Prvog ešalona“ je preživelo ovu bitku. Preživele Ičikijeve snage se vraćaju do Taivu Pointa, odakle obaveštavaju štab 17. armije o porazu u bici, i iščekuju nova pojačanja i naređenja iz Rabaula.&lt;ref&gt;Frenk, ''Guadalcanal'', s. 156–158 i 681.&lt;/ref&gt;
[[Datoteka:Kawaguchi.gif|275p|thumb|desno|Japanski general-major Kijotake Kavaguči (sedi u centru), na grupnoj fotografiji sa svojim brigadnim štabom u Palau, nešto pre odlaska na Gvadalkanal.&lt;ref&gt;Smit, ''Bloody Ridge'', s. 136–137.&lt;/ref&gt;]]
Dana, [[23. 8.|23. avgusta]], Kavagučijeva jedinica se nalazila u bazi Truk i bila je natovarena na spore transportne brodove radi preostalog puta ka Gvadalkanalu. Pošto su oštećenja prouzrokovana od savezničkog vazdušnog napada na jedan zaseban trupni konvoj tokom [[Bitka kod istočnih Solomona|bitke kod istočnih Solomona]], Japanci odlučuju da ne šalju Kavagučijeve trupe na Gvadalkanal sporim transportnim brodovima. Zato, brodovi prebacuju Kavagučijeve vojnike u Rabaul. Iz Rabaula, Japanci planiraju da prebace Kavagučijeve ljude do Gvadalkanala pomoću razarača, prolazeći kroz japansku pomorsku bazu na ostrvima Šortlend. Japanski razarači su bili sposobni da za jednu noć prođu kroz „Procep“ do Gvadalkanala i vrate se nazad, te na taj način, smanjuju njihovo izlaganje savezničkim vazdušnim napadima. Međutim, prebacivanjem trupa, sačuvan je veći deo teške opreme vojnika, a sledovanja, kao i teška artiljerija, vozila, veći deo hrane i municije, biće kasnije prebačena na Gvadalkanal. Ovi brzi noćni transpori razaračima do Gvadalkanala, koji će trajati do kraja Gvadalkanalske kampanje, bili su kasnije nazvani od savezničkih vojnika „Tokio ekspres“, a od Japanaca „Glupi prevoz „ ili „Prevoz pacova“.&lt;ref&gt;Grifit, ''Battle for Guadalcanal'', s. 113 i Frenk, ''Guadalcanal'', s. 198–199, 205, i 266.&lt;/ref&gt; Japanci su kontrolisali mora oko Solomonovih ostrva tokom noći, i nisu bili izazivani od saveznika. Međutim, bilo koji japanski brod koji je ostao u granici doleta aviona sa „Hendersenovog polja“ tokom dnevnih sati (oko 300 kilometara), bio je u velikoj opasnosti da bude potopljen ili oštećen od vazdušnih napada. Ova „čudna taktička okolnost“, postojaće u nekoliko narednih mesecu tokom kampanje.&lt;ref&gt;Morison, ''Struggle for Guadalcanal'', s. 113–114.&lt;/ref&gt;

=== Pokreti trupa ===
Dana, [[28. 8.|28. avgusta]] [[1942]]. godine, 600 Kavagučijevih vojnika je ukrcano na razarače [[Japanski razarač Asagiri|Asagiri]], [[Japanski razarač Amagiri|Amagiri]], [[Japanski razarač Jugiri|Jugiri]] i [[Japanski razarač Širakumo|Širakumo]], iz sastava 20. divizije razarača. Pošto je oskudevala u gorivu, 20. divizija razarača nije mogla preći ceo put velikom brzinom do Gavdalkanala i nazad, u jednoj noći. Zato je 20. divizija razarača krenula na put ranije, u toku dana, tako da su mogli da završe put sledećeg jutra bez žurbe. U 18:05 sati, istog dana, 11 američkih obrušavajućih bombardera iz VMSB-232 pod komandom potpukovnika [[Ričard Mengrum|Ričarda Mengruma]],&lt;ref&gt;Hulbert i De Šant, ''Flying Leathernecks'', s. 49.&lt;/ref&gt; koji su uzleteli sa aerodroma „Hendersenovo polje“, otkriva i napada 20. diviziju razarača na oko 110 kilometara severno od Gvadalkanala. Prilikom ovog napada, potopljen je razarač [[Japanski razarač Asagiri|Asagiri]] a teško oštećeni razarači [[Japanski razarač Jugiri|Jugiri]] i [[Japanski razarač Širakumo|Širakumo]]. Amagiri počinje da tegli razarač Širakumo, i sva tri razarača se vraćaju u bazu na ostrvima Šortlend, ne izvršivši misiju. U napadu na 20. diviziju razarača, ubijeno je 62 pripadnika Kavagučijeve jedinice i 94 članova posade razarača.&lt;ref&gt;Grifit, ''Battle for Guadalcanal'', s. 114, Frenk, ''Guadalcanal'', s. 199–200, i Smit, ''Bloody Ridge'', s. 98.&lt;/ref&gt;
[[Datoteka:GuadAoba.jpg|thumb|levo|250px|Japanske trupe iz 4. (Aoba) pešadijskog puka, na maršu po obali Gvadalkanala, ubrzo nakon iskrcavanja u prvoj nedelji septembra 1942. godine.]]
Sledeći „Tokio ekspres“ transporti su bili bolje sreće. Između [[29. 8.|29. avgusta]] i [[4. 9.|4. septembra]], različite japanske [[Laka krstarica|lake krstarice]], [[razarač]]i i [[patrolni čamac|patrolni brodovi]] su prebacili na Gvadalkanal kod Taivu Pointa oko 5.000 vojnika, uključujući kompletnu 35. pešadijsku brigadu, jedan bataljon 4. (Aoba) pešadijskog puka, i ostatak Ičikijevog puka. Sam general Kavaguči je stigao „Tokio ekspesom“ [[31. 8.|31. avgusta]], i postaje glavni komandant svih japanskih jedinica na Gvadalkanalu.&lt;ref&gt;Frenk, ''Guadalcanal'', s. 201–203, Grifit, ''Battle for Guadalcanal'', s. 116–124, i Smit, ''Bloody Ridge'', s. 87–112.&lt;/ref&gt; U noći [[4. 9.|4]]. na [[5. 9.|5. septembar]], tri razarača „Tokio ekspresa“ – [[Japanski razarač Judači (1937)|Judači]], [[Japanski razarač Hacujuki (1928)|Hacujuki]] i [[Japanski razarač Murakumo|Murakumo]], su granatirali aerodrom „Hendersenovo polje“, nakon što su iskrcali trupe, a ujedno otkrivaju dva američka broda u blizini. Ova dva broda su bila mali, stari transportni razarči - [[Američki razarač Litl (DD-79)|Litl]] i [[Američki razarač Gregori (DD-82)|Gregori]], koji su bili angažovani kao pratnja savezničkim trupama u oblasti Gvadalkanala i Tulagija. Veći i moderniji japanski razarači, potapaju odmah oba američka broda, zajedno sa 33 člana posade.&lt;ref&gt;Frenk, '' Guadalcanal'', s. 211–212, Pitros, ''Bless 'em All'', s. 91–92, i Morison, ''Struggle for Guadalcanal'', s. 118–121.&lt;/ref&gt;

Uprkos uspešnom transportovanju razaračima, Kavaguči je insistirao da se veliki broj njegovih vojnika po mogućnosti prebaci do Gvadalkanala pomoću sporih teretnih čamaca. Stoga, jedan konvoj prevozi 1.100 Kavagučijeva vojnika i tešku opremu na 61 teretni čamac, pod komandom pukovnika [[Anikosuka Oka|Akinosuka Oke]], napuštajući južne obale ostrva Santa Izabel, [[2. 9.|2. septembra]]. Tokom [[4. 9.|4]]. i [[5. 9.|5. septembra]], avioni sa aerodroma „Hendersenovo polje“ napadaju taj konvoj, i pri tom ubijaju oko 90 Kavagučijevih vojnika, i uništavaju veći deo teške opreme. Većina od preostalih 1.000 vojnika je iskrcano tokom naredna nekoliko dana u blizini Kamimboa, zapadno od perimetra Lunga.&lt;ref&gt;Grifit, ''Battle for Guadalcanal'', s. 116–124, Frenk, ''Guadalcanal'', s. 213, i Smit, ''Bloody Ridge'', s. 106–109. Grifit navodi 400 ubijenih vojnika, Frenk i Smit navode 90 ubijenih vojnika.&lt;/ref&gt;

Od [[7. 9.|7 septembra]], Kavaguči je imao 5.200 vojnika kod Taivu Pointa i 1.000 zapadno od perimetra Lunga.&lt;ref&gt;Frenk, ''Guadalcanal'', s. 219.&lt;/ref&gt; Kavagiči je bio dovoljno sigurana da može poraziti savezničke snage, te on odbija predlog iz štaba 17. armije, o isporuci još jednog pešadijskog bataljona, kako bi povećao svoje snage. Kavaguči je verovao da se na Gavdalkanalu nalazi svega oko 2.000 američkih marinaca.&lt;ref&gt;Frenk, ''Guadalcanal'', s. 218.&lt;/ref&gt;
[[Datoteka:Edson.gif|175p|thumb|desno|Merit A. Edson, komandant američkog 1. rejderskog bataljona marinaca, tokom bitke.]]
Za to vreme, [[Aleksander Vandegrift]] se neprestano trudio da ojača i poboljša odbranu perimetra Lunga. Između [[21. 8.|21. avgusta]] i [[3. 9.|3. septembra]], on premešta tri bataljona marinaca, uključujući 1. rejderski bataljon, pod komandom potpukovnika Edsona, i 1. padobranski bataljon sa ostrva Tulagi i Gavutu na Gvadalkanal. Ove jedinice su brojale oko 1.500 vojnika, i zajedno sa početnih Vandegriftovih 11.000, činilo je odbranu aerodroma „Hendersenovo polje.&lt;ref&gt;Pitros, ''Bless 'em All'', s. 91, Morison, ''Struggle for Guadalcanal'', s. 15 i Hog, ''Pearl Harbor to Guadalcanal'', p. 298. Jedan američki transportni razarač [[Američki razarač Kolum (DD-85)|Kolum]], je bio potopljen od japanskih aviona kod Gvadalkanala [[30. 8.|30. avgusta]], nakon što je iskrcao &quot;D&quot; četu iz 1. rejderskog bataljona. Tom prilikom gine 51 član posade.&lt;/ref&gt; Prvi padobranski bataljon koji je pretrpeo veklike gubitke u [[Bitka za Tulagi, Gavutu i Tanambogo|bici za Tulagi, Gavutu i Tanambogo]], avgusta [[1942]]. godine, pripao je pod komandu potpukovnika Edsona.&lt;ref&gt;Smit, ''Bloody Ridge'', s. 103.&lt;/ref&gt;

== Bitka ==
=== Uvod ===
Kavaguči je odredio za datum početka njegove ofanzive [[12. 9.|12. septembar]], i počinje nastupanje svojim snagama od Taivu Pointa ka perimetru Lunga. On radiom traži od štaba 17. armije da se [[9. 9.|9. septembra]] izvrši vazdušni udar na aerodrom „Hendersenovo polje“, a da se ratni brodovi stacioniraju kog Lunga Pointa [[12. 9.|12. septembra]], i da „''uništite svakog Amerikanca koji proba da pobegne sa ostrva''“.&lt;ref&gt;Smit, ''Bloody Ridge'', s. 112–113.&lt;/ref&gt; Dana, [[7. 9.|7. septembra]], Kavaguči iznosi svoj plan napada, po kome je trebalo „''potući do nogu i uništiti neprijatelja u okolini aerodroma na ostrvu Gvadalakanal''“. Po Kavagučujevom planu, njegove snage treba da se podele u tri grupe, približe Lunga pointu, i izvrše jedan iznenadni noćni napad. Snage pod komandom pukovnika Oke su trebale napasti perimetar sa zapada, dok bi u isto vreme Ičikijev „drugi ešalon“, koji je dobio ime „Kuma“ bataljom, izvršio napad sa istoka. Glavni napad bi izvele Kavagučijeve „Centralne snage“, koje su brojale 3.000 ljudi iz tri bataljona, a napale bi perimetar Lunga sa juga.&lt;ref&gt;Frenk, ''Guadalcanal'', s. 219–220 i Smit, ''Bloody Ridge'', s. 113–115 i 243. Većina ljudi iz Ičikijevog &quot;drugog ešalona! je bilo iz Ašikave, Hokaido. &quot;''Kuma''&quot; se odnosilo na mrke medvede koji du živeli u toj oblasti.&lt;/ref&gt; Od [[7. 9.|7. septembra]], veći deo Kavagučijevih trupa je počeo sa maršem duž obale od Taivu Pointa ka Lunga pountu. Oko 250 japanskih vojnika ostaje u baizi kod Taivu Pointa, radi čuvanja snabdevanja.&lt;ref&gt;Frenk, ''Guadalcanal'', s. 220 i Smit, ''Bloody Ridge'', s. 121.&lt;/ref&gt;
[[Datoteka:GuadTasimbokoRaid.gif|thumb|levo|250px|Karta Edsonovog „Tasimboko“&quot; prepada.]]
Međutim, domorodački ostrvski izviđači šalju izveštaje marincima o japanskim trupama kod Taivu Pointa, u blizini sela Tasimboko. Ovi izviđači bili su pod komandom [[Martin Klemens|Martina Klemensa]], britanskog obalnog stražara i oficira britanskih odbrambenih snaga protektorata Solomonovih ostrva – ''BSIPDF''. Edson lansira prepad protiv japanskih trupa kod Taivu Pointa.&lt;ref&gt;Pitros, ''Bless 'em All'', s. 93–95, Cimerman, ''Guadalcanal Campaign'', s. 80 i Grifit, ''Battle for Guadalcanal'', s. 125.&lt;/ref&gt; Dva transportna razararača, [[Američki razarač Mekin (DD-90)|Mekin]] i [[Američki razarač Menli (DD-74)|Menli]], i dva patrolna broda prebacuju na dva put, 813 Edsonovih vojnika kod Taivu Pointa.&lt;ref&gt;Pitros, ''Bless 'em All'', s. 95, Frenk, ''Guadalcanal'', s. 220–221.&lt;/ref&gt; Edson i njegov prvi talas od 501 vojnika se iskrcava kod Taivu Pointa u 05:20 (po lokalnom vremenu), [[8. 9.|8. sepetembra]]. Uz pomoć aviona sa aerodroma „Hendersenovo polje“ i vatre iz topova transportnih razarača, Edsonovi ljudi napreduju prema selu Tasimboko, ali je bilo sporo zbog japanskog otpora. U 11:00 sati, iskrcan je i ostatak Edsonovih ljudi. Sa ovim pojačanjem i uz veliku pomoć aviona sa „Hendersenovog polja“, Edsonove trupe ulaze u selo. Japanske odbrambene snage se povlače u džunglu, ostavljajući 27 poginulih. U ovom napadu poginula su samo dva marinca.&lt;ref&gt;Hog, ''Pearl Harbor to Guadalcanal'', s. 298–299, Frenk, ''Guadalcanal'', s. 221–222, Smit, ''Bloody Ridge'', s. 129, Grifit, ''Battle for Guadalcanal'', s. 129–130, Pitros, ''Bless 'em All'', s. 95–96, Džersi, ''Hell's Islands'', s. 222.&lt;/ref&gt;

U selu Tasimboko, Edsonove trupe otkrivaju bazu sa snabdevanjima za Kavagučijeve snage, uključujući velike zalihe hrane, municije i medicinske opreme, a nalaze i jednu snažnu kratko-talasnu radio stanicu. Marinci zaplenjuju dokumenta, a opremu, hranu i sve ostalo što su smatrali da je neobhodno Japancima, uništavaju pre nego što su se vratili na Lunga perimetar u 17:30 sati. Prema količini zaliha i obaveštenja iz zarobljenih dokumenata, otkriveno je da se najmanje 3.000 japanskih vojnika nalazilo na ostrvu, i očigledno planiraju napad.&lt;ref&gt;Grifit, ''Battle for Guadalcanal'', s. 130–132, Frenk, ''Guadalcanal'', s. 221–222, Pitros, ''Bless 'em All'', s. 96–97, i Smit, ''Bloody Ridge'', s. 130.&lt;/ref&gt;
[[Datoteka:EdsonMap2.jpg|275p|thumb|desno|Karta perimetra Lunga na Gvadalkanalu, koja pokazuje prilazne puteve japanskih snaga i lokacije sa kojih su Japanci napadali tokom bitke. Oka je napadao sa zapada (levo), „Kuma“ bataljon je napadao sa istoka (desno) a centralne snage su napale „Edsonon greben“ koji je u donjem centralnom delu karte.]]
Edson i pukovnik Džerald Tomas, Vandegriftovi oficiri, su verovali da će japanski napad da se dogodi kod grebena Lunga. To je uzani, travnati, 1.000 metara dug koralni greben, koji se proteže uporedo sa rekom Lunga, a nalazio se malo južnije od „Hendersenovog polja“. Greben je pretstavljao prirodan put za prilaz aerodromu, dominirajući u toj oblasti i bio je skoro ne branjen u to vreme. Edson i Tomas su pokušavali da ubede Vandegrifta da razvije znage u odbrani grebena, ali Vandergrift je to odbacio, verujući da će Japanci verovatno napasti duž obale. Konačno, Tomas ubeđuje Vandegrifta da je greben bio dobar položaj za „odmor“ Edsonovih rejdera nakon njihovih prošlo mesečnih akcija. Dana, [[11. 9.|11. septembra]] [[1942]]. godine, 840 ljudi iz Edsonovg bataljona se razmešta na i oko grebena, i priprema se za njegovu odbranu.&lt;ref&gt;Frenk, ''Guadalcanal'', s. 223 i 225–226, Grifit, ''Battle for Guadalcanal'', s. 132 i 134–135, Džersi, ''Hell's Islands'', s. 223, i Smit, ''Bloody Ridge'', s. 130–131, 138.&lt;/ref&gt;

Kavagučijeve centralne snage su planirale da napadnu perimetar Lunga preko tog grebena, koji su oni nazvali &quot;stonoga&quot; (''mukade gata''), pošto je bio takvog oblika. Dana, [[9. 9.|9. septembra]], Kavagučijeve snage napuštaju obalu kod Koli Pointa. Razdvojivši se u četiri kolone, one nastupaju kroz džunglu ka njihovnim polaznim tačkama za napad, južno i jugoistočno od aerodroma. Nestašica dobrih mapa, sa najmanje jednim neispravnim kompasom, i gusta, gotovo neprohodna džungla, bili su uzrok što su japanske kolone napredovale sporo i krivudavo, trošeći mnogo vremena. Za to isto vreme, Okine trupe su se približile Lunga perimetru sa zapada. Oka je imao obaveštenja o odbrani marinaca, dobijenih od jednog američkog pilota, koji je zarobljen [[30. 8.|30. avgusta]].&lt;ref&gt;Džersi, ''Hell's Islands'', s. 226, Frenk, ''Guadalcanal'', s. 224–225 i Smit, ''Bloody Ridge'', s. 131–136. Pilot je bio jedan od dva američka pilota oborenih 30. avgusta (upravljali su lovcima Bel P-39, sa „Hendersenovog polja“), i kasnije su deklarisani kao „poginuli u akciji“. Njihova prezimena su bila Čilson i Vites [http://www.daveswarbirds.com/cactus/67thpurs.htm].&lt;/ref&gt;

Tokom [[12. 9.|12. septembra]], Kavagučijeve trupe se bore protiv džungle, napredujući ka polaznim tačkama za noćni napad. Kavaguči traži svoja tri bataljona „Centralnih snaga“ na polaznim položajima u 14:00 sati, tog dana. Međutim, bataljoni „Centralnih snaga“ nisu stigli na svoje polazne položaje sve do 22:00 sati. Oka je takođe kasnio na svoj polazni položaj za napad na liniju marinaca sa zapada. Samo je „Kuma“ bataljon stigao na svoje polazno mesto u predviđeno vreme. Uprkos problemima sa prikupljanjen na pozicije za napad, Kavaguči je bio siguran u njegov plan napada, zato što je zarobljeni američki pilot obelodanio da je greben najslabije branjen u liniji odbrane marinaca.&lt;ref&gt;Frenk, ''Guadalcanal'', s. 228–229 i Smit, ''Bloody Ridge'', s. 144–145. Ime i sudbina ovog američkog pilota (koji nije isti američki pilot zarobljen od strane vojnika pukovnika Oke) su nepoznati.&lt;/ref&gt;

=== Prvi noćni napad ===
[[Datoteka:GuadEdsonsFirstPhaseZ.gif|225p|thumb|left|Karta akcije 12. septembra. Japanski Kokušo bataljon prisiljava četu „C“ da se povuče ka grebenu.]] Zahvaljujući izveštajima domorodačkih izviđača, Amerikanci su bili upoznati o približavanju japanskih snaga, ali nisu znali tačno kad i odakle će one da napadnu. Oblast grebena gde je Edson rasporedio svoje snage, sastojao se od tri posebna mala brega. Južni vrh koji je bio opkoljen sa tri strana gustom džunglom je nazvan „breg 80“ (ime je dobio po svojo nadmorskoj visini od 80 stopa - 24 metara). Šesto jardi (550 metara) severnije se nalazio „breg 123“ (takođe je dobio ime po nadmorskoj visini od 123 stopa - 37 metara), i bio je dominantni vrh na grebenu. Najsevernije breg je bio bezimen i visok oko 60 stopa – 18 metara. Edson je rasporedio pet četa iz rejderskog bataljona na zapadnu stranu grebena, a tri čete iz padobranskog bataljona na istočnu stranu, posedajući položaje po dubini od „brega 80“ unazad do „brega 123“. Dve od pet četa rekdera, „B“ i „C“, su držale liniju između grebena – jedna mala močvarna laguna, i reke Lunga. Edsonovo komandno mesto se nalazilo na „bregu 123“.&lt;ref&gt;Pitros, ''Bless 'em All'', s. 102, Frenk, ''Guadalcanal'', s. 222–223 i 229, i Smit, ''Bloody Ridge'', s. 138–139, i 146.&lt;/ref&gt;

U 21:30 sati, [[12. 9.|12 septembra]], japanska [[laka krstarica]] [[Japanska laka krstarica Sendaj|Sendaj]] i tri [[razarač]]a granatiraju 20 minuta perimetar Lunga, a zatim osvetljavaju greben svojim reflektorima. Japanska artiljerija takođe granatira linije marinaca, mada bez pričinjene veće štete. U to isto vreme, razbacane grupe Kavagučijevih snaga otpočinju sukob sa marincima u okolini grebena. Kavagučijev prvi bataljon, pod komandom majora Jukiči Kukušoa, napada rejdersku četu „C“ između lagune i reke Lunga, probija se najmanje sa jednim vodom i prisiljava četu marinaca da se povuče nazad ka grebenu. Kukošova jedinica se izmešala sa trupama iz Kavagučijevog trećeg bataljona, pod komandom potpukovnika Kusuniči Vatanabea, koji se još uvek borio da zauzme napadnute pozicije, što je prouzrokovalo zbrku koja je zaustavila japanski napad na greben te noći. Kavagaču koji je imao problema da odredi svoju lokaciu u odnosu na linije marinaca kao i kordinate njegovih trupa koje napadaju, kasnije se žalio: „''Zbog đavolske džungle, brigada je bila sasvim razbacana i potpuno van moje kontrole. U mom čitavom životu ja se nikad nisam osećao toliko razočaran i bespomoćan.''“ Dvanaest američkih vojnika je poginulo u noćnoj akciji, dok su japanski gubici nepoznati, mada, moguće nešto veći.&lt;ref&gt;Frenk, ''Guadalcanal'', s. 231–232, Grifit, ''Battle for Guadalcanal'', s. 140, Pitros, ''Bless 'em All'', s. 102–103, i Smit, ''Bloody Ridge'', s. 146–151. Jedanaest ubujenih marinaca su zaista bili zapisani kao &quot;nestali&quot;, iako niko od njih nije nikada više viđen živ. Nekoliko tela marinaca, koja su pronađena nakon bitke, su bila toliko uništena da je identifikacija bila nemoguća. Neki izveštaji marinaca govore o tome da se čuo glas jednog ili dvoje zarobljenih marinaca, koji su mučeni tokom noći 12. septembra.&lt;/ref&gt; Iako su obe jedinice – Okina na zapadu i „Kuma“ na istoku, pokušale da napadnu odbrambene linije marinaca tokom noći, one ne uspevaju da ostvare kontakt, i odmaraju u blizini položaja marinaca do svitanja.&lt;ref&gt;Frenk, ''Guadalcanal'', s. 232 i Smit, ''Bloody Ridge'', s. 151–152.&lt;/ref&gt;

Sa prvim svetlom [[13. 9.|13 septembra]], Kaktus vazdušne snage i artiljerija marinaca granatiraju južnu oblast uz sam greben, prisiljavajući sve Japance koji su mirovali da potraže sklonište u obližnjoj džungli. Japanci su pretrpeli veće gubitke, uključujući i dva oficira iz Vatanabinog bataljona. U 05:50 sati, Kavaguči je odlučio da pregrupiše svije snage za sledeći noćni napad.&lt;ref&gt;Smit, ''Bloody Ridge'', s. 151–151.&lt;/ref&gt;

=== Drugi noćni napad ===
[[Datoteka:GuadEdsonsFinalLine.gif|275p|thumb|desno|Pogled na „breg 123“, centra Edsonove odbrane u bici 13. septembra. Slika je načinjena sa „brega 80“.]] Očekujući novi japanski napad tokom noći, Edson naređuje svojim trupama da poboljšaju svoju odbranu, na i oko grebena. Nakon jednog neuspešnog napada sa dve čete rejdera, radi povratka zemlje sa desne strane marinaca, koja je izgubljena prethodne noći u borbi sa trupama majora Kokošoa, Edson pre-raspoređuje svoje snage. On povlači svoju liniju odbrane u nazad za 400 jardi (370 metara), na novu liniju koja se prostirala 1.800 jardi (1.600 metara), počinjući od reke Lunga, ona prelazi preko grebena, na oko 150 jardi (140 metara) južno od „brega 123“. Oko i iza grebena, Edson razmešta pet četa. Svi japanski napadači treba da pređu preko „brega 80“, i moraju da napreduju preko 400 jardi (370 metara) brisanog prostora do pozicije marinaca na „bregu 123“. Sa svega nekoliko sati slobodnih za pripremu odbrambene linije, marinci su uspeli da naprave samo osnovna i plitka utvrđenja. Takođe, marinci su imali malo municije, sa svega jednom ili dve bombe po marincu. Vandegrift naređuje rezervnim snagama, koje je činio 2. bataljon, 5. puka marinaca, da se pokrenu i zauzmu pozicije odmah iza Edsonovih trupa. Dopunski, jedna baterija haubica 105 ''mm'', je pomerena na lokaciju sa koje je mogla direkto da puca ka grebenu, a jedna isturena artiljerijska osmatračnica je smeštena među jedinice Edsonove frontalne linije.&lt;ref&gt;Grifit, ''Battle for Guadalcanal'', s. 141, Frenk, ''Guadalcanal'', s. 233–237 i Smit, ''Bloody Ridge'', s. 152–158.&lt;/ref&gt;

Kasnije tog popodneva, Edson se penje na jedan sanduk sa granatama i obraća se njegovim iscrpljenim trupama, govoreći:

:&quot;Vi ljudi ste uradili jedan veliki posao, a ja trebam upravo sad da tražim još jednu stvar od vas. Izdržite još jednu noć. Znam da niste spavali dugo vremena. Ali mi očekujemo još jedan napad večeras od njih i oni mogu da dođu čak do ovde. Imam sve razloge da verujem da će nam biti lakše ujutru.&quot;&lt;ref name=autogenerated1&gt;Smit, ''Bloody Ridge'', s. 158.&lt;/ref&gt;

Edsonov govor je “probudio borbeni duh“ kod rejdera i pomogao im u psihičkoj pripremi za očekivanu noćnu akciju.&lt;ref name=autogenerated1 /&gt;

[[Datoteka:GuadEdsonsFinalPhasez.gif|225p|thumb|left|Karta borbe u noći 13. septebra. Japanski napadi prisiljavaju Edsonove trupe da se povuku u jedan mali perimetar oko „Brega 123“.]] Po zalasku sunca, [[13. 9.|13. septembra]], Kavaguči suočava 830 Edsonovih marinaca sa 3.000 ljudi svoje brigade, plus izvestan broj lake artiljerije. Japanski napad je počeo odmah nakon nastupanja mraka, sa jurišem Kokušovog bataljona na rejdersku četu „B“, koja se nalazila na desnom krilu linije marinaca, malo zapadnije od grebena. Snage koje jurišaju, prisiljavaju četu “B“ da se povuče ka „bregu 123“. Pod vatrom artiljerije marinaca, Kokušo pregrupiše svoje snage i nastavlja napad. Bez oklevanja, pokušavajući da uništi druge obližnje jedinice marinaca, čiji je bok u to doba bio nezaštićen, Kokušova jedinica napreduje kroz močvarnu niziju između grebena i reke Lunga, pravcem za aerodrom. Kokušovi ljudi nailaze na jednu hrpu sledovanja marinaca i njihovih porcija. Kako nisu dovoljno jeli prethodna nekoliko dana, prave pauzu da &quot;napune sami sebe&quot; porcijama četa „C“ i „K“. Kokušo naređuje svojoj jedinici da nastavi napad. Oko 03:00 sati, on ih predvodi protiv jedinice marinaca u oblasti severnog dela grebena, u blizini aerodroma. U teškoj bici koja je usledila, Kokušo i približno 100 njegovih ljudi gine, završavajući ovaj napad.&lt;ref&gt;Smit, ''Bloody Ridge'', s. 161–167. Odbrana marinaca koja je konačno slomila Kokušov napad, bila je verovatno većinom iz 11. puka marinaca, uz asistenciju 1. pionorskog bataljona (Smit, s. 167 i Frenk, s. 235).&lt;/ref&gt;

Dotle, Kavagučijev 2. bataljon, pod komandom majora Masao Tamure, priprema njihov plan napada preko „brega 80“, iz džungle južno od grebena. Izviđači marinaca, uočavaju Tamurine pripreme i traže artiljerijsku podršku. Oko 22:00 sata, otvorena je baražna vatra iz 12 haubica 105 ''mm'', na Tamurine pozicije. Kao odgovor, dve čete Tamurinih trupa, oko 320 ljudi, prelazi „breg 80“ sa postavljenim bajonetima, praćeni sobstvenom baražnom vatrom iz minobacača, i bacajući bombe. Tamurin juriš zahvata četu „B“ padobranaca, a takođe i četu „B“ rejdera, potiskujući padobrance sa istočne strane grebena na jednu nižu liniju odbrane. Da bi zaštitio rejdersku četu „B“, Edson im naređuje da se povuku nazad ka „bregu 123&quot;.&lt;ref&gt;Frenk, ''Guadalcanal'', s. 237–238 i Smit, ''Bloody Ridge'', s. 162–165. Tamurin bataljon je ustvari bio 2. bataljon, 4. (Aoba) pešadijskog puka. Tokom bitke, Edson je bio nemoćan da locira majora Čarlsa A Milera, komandanta padobranskog bataljona. Miler je kasnije smenjen sa komandnog mesta i poslat nazaz u Sjedinjene Američke Države.&lt;/ref&gt;

Za to vreme, jedna japanska četa iz Vatanabinog bataljona se probijala kroz jedan prolaz između istočne strane grebena i padobranske čete „C“. Odlučivši da je njihov položaj ne održiv, padobranci iz četa „B“ i „C“ se penju uz greben i povlače na poziciju iza „brega 123“. Po dolasu iza „brega 123“, pojedini marinci nastavljaju pravcem ka aerodromu, ponavljajući reč „povlačenje“ svakom ko ih je mogao čuti. Ostali marinci su počeli da ih slede. U momentu kada je izgledalo da će marinci na brdu biti skoro razbijeni i glavom bez obzira pobeći, major marinaca Kenet D. Beli iz Edsonovo štaba, „snažnim“ govorom, vraća gomilu marinaca nazad na odbrambene položaje oko „brega 123&quot;.&lt;ref&gt;Frenk, ''Guadalcanal'', s. 238 i Smit, ''Bloody Ridge'', s. 165–166.&lt;/ref&gt;

[[Datoteka:EdsonsRidgeSep13-14mod.jpg|thumb|desno|250px|Karta finalne faze bitke za greben. Crvene linije pretstavljaju japanske napade, a crne linije su pozicije odbrane. &quot;'''A'''&quot; linija predstavlja Kokušov bataljon, &quot;'''B'''&quot; linija Tamurin bataljon, a &quot;'''C'''&quot; linija je prodor jedne čete Vatanabinog bataljona.]] Kako su marinci formirali liniju odbrane u obliku poktovice oko „brega 123“, Tamurin bataljon vrši seriju frontalnih napada ka bregu, jurišima sa „brega 80“, i istovremeno niz istočnu padinu grebena. Osvetljeni od svetlećih raketa izbačenih iz majmanje jednog japanskog hidroaviona, marinci odbijaju prva dva napada Tamurinih ljudi. Tamurine trupe uzdižu jedan brdski top od 75 ''mm'' na vrh „brega 80“, u pokušaju da njim neposredno gađaju marince. Taj top je „mogao“ preokrenuti tok borbe u korist Japanaca, međutim, bila je oštećena udarna igla usled jednog lošeg korišćenja. U ponoć, tokom jednog zastoja u bici, Edson prebacuje padobranske čete „B“ i „C“, iz pozadine „brega 123“, da bi pojačao svoj levi bok. Marinci iz ostalih jedinica, kao i članovi Edsonovog štaba, uključujući i majora Belia, donose municiju i bombe pod japanskom vatrom do marinaca oko „brega 123“, jer su tu rezerve postale kritično male.&lt;ref&gt;Grifit, ''Battle for Guadalcanal'', s. 143, frenk, ''Guadalcanal'', s. 238–240 i Smit, ''Bloody Ridge'', s. 167–170.&lt;/ref&gt;

Japanci napadaju Edsonovo levo krilo odmah nakon što su padobranci zauzeli svoje pozicije, ali su bili ponovo zaustavljeni vatrom iz pušaka, mitraljeza, minobacača i ručnih bombi. Artiljerija marinaca od 105 ''mm'' i 75 ''mm'' je bila takođe uključenu u odbranu od japanskog napada. Jedan zarobljeni japanski vojnik je kasnije pomenuo da je njegova jedinica bila „istrebljena“ od vatre iz topova marinaca, i da je svega 10% ljudi iz njegove čete preživelo.&lt;ref&gt;Pitros, ''Bless 'em All'', s. 105, Smit, ''Bloody Ridge'', s. 169–170, Džersi, ''Hell's Islands'', s. 235. Jedanaest haubica marinaca od 105 ''mm'' je ispalilo ukupno 1.992 granate tokom bitke.&lt;/ref&gt; Od 04:00 sati, nakon što su izdržali više većih japanskih juriša, ponekad i borbu prsa u prsa, kao i snajpersku vatru sa svih strana, Edsonovim ljudima su se pridružile trupe iz 2. bataljona, 5. puka marinaca, koji su pomogli u odbijanju dva veća napada pre zore. Tokom noći, kada se činilo da će Kavagučijeve trupe, mada ne potuno, pregaziti linilu odbrane marinaca, Edson ostaje na položaju oko 20 jardi (18 metara) iza borbene linije marinaca na „bregu123“, bučno bodreći svoje trupe i direktno rukovodi njihovim odbrambenim naporima.&lt;ref&gt;Frenk, ''Guadalcanal'', s. 240 i Smit, ''Bloody Ridge'', s. 171–172.&lt;/ref&gt;

Tokom teških borbi, delovi tri japanske čete, uključujući dve iz Tamurinog i jednu iz Vatanabinog bataljona, prolaze uz ivice linije odbrane marinaca na grebenu, trpeći teške gubitke od vatre marinaca, i stižu do ivice &quot;''Fighter One''&quot;, sporednom putu za aerodrom „Hendersenovo polje“. Kontranapad inžinjerije marinaca zaustavlja prodor jedne japanske čete i prisiljava je na povlačenje. Ostale dve čete čekaju na ivici džungle da im stigne pojačanje, pre napada na nezaštićenu oblast oko aerodroma. Kako pojačanje nije stiglo do njih, obe čete se okreću nazad ka polaznim položajima, južno od grebena, nakon svitanja. Većina preostalog dela Vatanabinog bataljona nije učestvovao u bici, pošto je izgubio dodir sa komandantom tokom noći.&lt;ref&gt;Frenk, ''Guadalcanal'', s. 240–242, Smit, ''Bloody Ridge'', s. 175–176.&lt;/ref&gt;

Po izlasku sunca, [[14. 9.|14. septembra]], džepovi prostalih japanskih vojnika bili su razbacani duž obe strane grebena. Međutim, sa razbijenim Tamurinim bataljonom, koji jeizgubio tri-četvrtine svojih oficira i vojnika, i sa teškim gubicima ostalih njegovih jedinica koje su jurišale, Kavagučijev napad na greben je završen. Oko 100 japanskih vojnika još uvek je bilo prikriveno na južnoj padini „brega 80“, najverovatnije, pripremajući se za još jedan napad na “breg 123“. Sa prvim svetlom, tri američka lovačka aviona sa „Hendersenovog polja“ napada Japance u blizini „brega 80“, i ubija većinu od njih, a preostali preživeli vojnici se povlače u džunglu.&lt;ref&gt;Frenk, ''Guadalcanal'', s. 240–242, Smit, ''Bloody Ridge'', s. 175–176 i Deivis, ''Lightning Strike'', s. 153–155. Američki avioni su bili Kertis P-40&lt;/ref&gt;

=== Napadi bataljona &quot;Kuma&quot; i &quot;Oka&quot; ===
Dok je bitka na grebenu trajala, Kavagučijeve „Kuma“ i „Oka“ jedinice su napale odbranu marinaca sa istočne i zapadne strane Lunga perimetra. „Kuma“ bataljon, pod komandom majora Takeši Mizune, napada jugoistočni sektor perimetra Lunga, koji brani 3. bataljon, 1. puka marinaca. Mizunov napad počinje oko ponoći, sa jednom četom, koja napada kroz artiljerijsku vatru marinaca i uvlači odbranu u borbu prsa u prsa, pre nego što su se preživeli japanski borci povukli. U ovom napadu gine i sam Mizuno. Nakon svitanja, marinci, verujući da je ostatak Mizunovog bataljona ostao prikriven u toj oblasti, šalje šest lakih tenkova da očiste oblast fronta, ispred linije marinaca. Četiri japanska protiv-tenkovska topa od 37 ''mm'', otvara vatru na tenkove, i uništava ili oštećuje tri od njih. Četvrti tenk se skotrljao niz nasip u reku Tenaru, i potonuo je zajedno sa posadom.&lt;ref&gt;Smit, ''Bloody Ridge'', s. 177–181.&lt;/ref&gt; U 23:00 sati, [[14. 9.|14. septembra]], preostali deo „Kuma“ bataljona izvodi još jedan napad na pozicije marinaca, ali i ovaj napad je odbijen. Finalni, „slab“ napad, koji „Kuma“ bataljon izvodi u noći [[15. 9.|15. septembra]], takođe je zautavljen.&lt;ref&gt;Frenk, ''Guadalcanal'', s. 242, Smit, ''Bloody Ridge'', s. 181, i Džersi, ''Hell's Islands'', s. 233. Japanski protiv-tenkovski topovi su bili iz 28. pukovske protiv-tenkovske čete, pod komandom poručnika Jošio Okube. Osam člana posade tenkova gine u ovom napadu.&lt;/ref&gt;

Okina jedinica, koja je brojala oko 650 ljudi, napada marince na nekoliko lokacija, zapadne strane Lunga perimetra. Oko 04:00 sati, [[14. 9.|14. septembra]], dve japanske čete napadaju poziciju, gde se nalazio 3. bataljon, 5. puka marinaca, u blizini obale, ali je napad odbijen uz velike gubitke Japanaca. Jedna druga japanska četa zauzima mali greben koji je bio nešto udaljeniji od mora, ali je zatim bio izložen artiljerijskoj vatri marinaca preko celog dana, koja prouzrokuje velike gibitke Japanaca, pre nego što su se povukli uveče [[14. 9.|14. septembra]]. Ostatak Okine jedinice ne uspeva da pronađe linije marinaca i ne učestvuje u napadu.&lt;ref&gt;Frenk, ''Guadalcanal'', s. 243 i Smit, ''Bloody Ridge'', s. 181–184.&lt;/ref&gt;

== Nakon bitke ==
[[Datoteka:GuadEdsonRidgeDeadJapaneseSoldiers.jpg|275p|thumb|left|Mrtvi japanski vojnici leže na grebenu, u blizini „brega 123“, nakon bitke.]] U 13:05 sati, [[14. 9.|14. septembra]], Kavaguči odvodi preživele iz njegove uništene brigade, duboko u džunglu, gde oni odmaraju i pružaju prvu pomoć svojim ranjenim, tokom celog dana [[15. 9.|15. septembra]]. Kavagučijeve jedinice dobijaju naređenje da se povuku na zapad, ka dolini reke Matanikau, i spoje sa Okinom jedinicom, šest milja (10 kilometra) marša preko teško prohodnog terena. Kavagučijeve trupe otpočinju sa maršem ujutru [[16. 9.|16. septembra]].&lt;ref&gt;Smit, ''Bloody Ridge'', s. 193.&lt;/ref&gt; Gotovo svi borci, koji su bili sposobni da hodaju su pomagali u nošenju ranjenih. Kako je marš napredovao, iscrpljeni i gladni borci, koji su zadnji put dobili porciju hrane 14. septembra, počinju da odbacuju svoju tešku opremu, a zatim i naoružanje. Tokom marša, većina od njih pristiže do Okine pozicije kod Kokumbona, pet dana kasnije, a svega polovina od njih je imala svoje naoružanje. Preživeli iz „Kuma“ bataljona, pokušavaju da sleda Kavagučijeve centralne snage, ali se gube i tumaraju po džungli tokom tri nedelje, mučeni glađu gotovo do smtri, pre nego su konačno stigli u Kavagučijev kamp.&lt;ref&gt;Grifit, ''Battle for Guadalcanal'', s. 146–147 i Frenk, ''Guadalcanal'', s. 245–246.&lt;/ref&gt;

Ukupno su, Kavagučijeve snage imale oko 830 poginulih vojnika u ovom napadu, uključujući 350 iz Tamurinog bataljona, 200 iz Kokušovog bataljona, 120 iz Okinih snaga, 100 iz „Kuma“ bataljona, i 60 iz Vatanabinog bataljona. Jedan deo ranjenika, ali nepoznati broj, umire tokom marša povlačenja ka Matanikau. Na i oko grebena, marinci pronalaze oko 500 mrtvih Japanaca, od toga 200 kod „brega 123“. Marinci su imali 80 ubijenih vojnika između [[12. 9.|12]]. i [[14. 9.|14. septembra]].&lt;ref&gt;Grifit, ''Battle for Guadalcanal'', s. 144 i Smit, ''Bloody Ridge'', s. 184–185.&lt;/ref&gt;

Dana, [[17. 9.|17. septembra]], Vandegrift šalje dve čete iz 1. bataljona, 1. puka marinaca, da gone Japance koji se povlače. Marinci su bili napadnuti od dve čete Japanaca koje su vršile ulogu zaštite prilikom povlačenja, i jedan vod marinaca je bio prikovan na zamlju dok se ostatak marinaca povukao. Komandant čete marinaca, traži dozvolu da pokuša spašavanje svog voda, ali je odbijen od Vandegrifta. Po noći, japancu napadaju i skoro uništavaju vod, ubijajući 24 marinaca. Svega nekoliko pripadnika voda je uspelo da se spasi. Dana, [[20. 9.|20. septembra]], patrola Edsonovih rejdera se sukobljava sa zaostalim vojnicima iz Kavagučijeve kolone koja se povlačila, i ubija 19 od njih uz pomoć artiljerijske vatre.&lt;ref&gt;Smit, ''Bloody Ridge'', s. 193–194. Komandir čete marinaca kojoj je uništen vod, bio je kapetan Čarls Bruš, isti oficir čija je patrola napala i uništila japansku patrolu iz Ičikijevog &quot;prvog ešalona&quot; tokom [[Bitka na reci Tenaru|bitke na reci Tenaru]].&lt;/ref&gt;

Dok su se japanski vojnici pregrupisavali zapadno od Matanikaua, američke snage se prikupljaju kraj obale i ojačavaju njihovu odbranu perimetra Lunga. Dana, 14. septembra, Vandegrift prebacuje još jedan bataljon, 3. bataljon, 2. puka marinaca, sa Tulagija na Gvadalkanal, a [[18. 9.|18. septembra]], saveznički konvoj dovozi 4.157 ljudi iz 3. privremene brigade marinaca (7. puk marinaca se povećao pomoću dopunskih jedinica) na Gvadalkanal. Ova pojačanja omogućavaju Vandegriftu, počevši od [[19. 9.|19. septembra]], da formira jednu kompletno povezanu odbrambenu liniju oko perimetra Lunga. Vandegriftove snage, imaju sledeći veći sukob sa Japancima pored [[Akcija duž reke Matanikao|reke Matanokao]] od [[23. 9.|23. septembra]] do [[27. 9.|27. septembra]] i između [[6. 10.|6]]. i [[9. 10.|9. oktobra]].&lt;ref&gt;Grifit, ''Battle for Guadalcanal'', s. 156 i Smit, ''Bloody Ridge'', s. 198–200. Kad su transportni brodovi iskrcali deo 7. puka marinaca, oni preuzimaju na njih preživele borce iz 1. padobranskog bataljona, čiji broj iznosio oko 100 ljudi od prvobitnih 361 (Hofman, ''Silk Chutes'').&lt;/ref&gt;

== Značaj ==
[[Datoteka:EdsonsWatercolor.jpg|275p|thumb|desno|Slika koju je naslikao jedan oficir marinaca, pokazuje odbranu marinaca na “bregu 123“ tokom bitke.]] Dana, [[15. 9.|15. septembra]], general [[Harukiči Hjakutake]] u Rabaulu saznaje o Kavagučijevom porazu, prvi poraz jedne ovakve jedinice carske japanske armije, od početka rata. General prenosi vesti dalje ka carskom generalštabu u [[Japan]]u. Na hitnoj sednici, vrh japanske armije i štab mornarice zaključuju da, &quot;Gvadalkanal može da preraste u odlučujuću bitku u ratu.&quot; Ishod bitke je uticao na ostale japanske strategijske operacije u drugim oblastima [[Veliki tihi okean|Pacifika]]. Hjakutake dobija naređenje da pošalje dovoljno trupa i ratnog materijala za proterivanje savezničkih snaga sa Gvadalkanala. Kako nije mogao istovremeno da podrži veliku japansku ofanzivu koja je bila u toku duž Kokodo puta na [[Nova Gvineja|Novoj Gvineji]], Hjakutake, sa odobrenjem generalštaba, naređuje svojim trupama na [[Nova Gvineja|Novoj Gvineji]], koje su bile udaljene oko 30 nautičkih milja od svog cilja – [[Port Morsbi|Port Morezbija]], da se povuku, pošto je značaj Gvadalkanala bio odlučujući. Japanci više nikad nisu bili sposobni da obnove svoju kampanju ka [[Port Morsbi|Port Morezbiju]]. Prema tome, poraz u bici za Edsonov greben, nije samo doprineo japanskom krajnjem porazu u [[Gvadalkanalska kampanja|Gvadalknalskoj kampanji]], već takođe i japanskom krajnjem porazu na južnom Pacifiku.&lt;ref&gt;Smit, ''Bloody Ridge'', s. 197–198.&lt;/ref&gt;

Nakon prbacivanja većih snaga, tokom naredna nekoliko meseca, sledeća veća japanska kopnena ofanziva na Gvadalkanalu, predvođena od Hjakutakia, dogodila se u drugoj polovini oktobra [[1942]]. godine, poznata kao [[Bitka za Hendersenovo polje]], no njen ishod je bio još ubedljiviji poraz za japnske snage. Vandegrift kasnije navodi, da je Kavagučijev juriš na greben u septembru bio odlučujući tokom cele kampanje, i da je postojala sumnja u njegov ishod, &quot;mi bismo se našli u jednom značajno lošijem položaju.&quot;&lt;ref&gt;Smit, ''Bloody Ridge'', s. 190–191.&lt;/ref&gt; Istoričar Ričard B. Frenk navodi:

:&quot;Japanci nikada nisu došli bliže pobedi na ostrvu nego u septembru 1942. godine, jurišajući na greben iz džungle, južno od kritičnog aerodroma, poznatiji kasnije kao Krvavi greben.&quot;&lt;ref&gt;Smit, ''Bloody Ridge'', s. vii.&lt;/ref&gt;

== Vanjske veze ==
{{Commonscat|Battle of Edson's Ridge}}

== Napomene ==
&lt;div class=&quot;references-small&quot; style=&quot;-moz-column-count:2; column-count:2;&quot;&gt;
{{reflist}}
&lt;/div&gt;

== Izvori ==
* {{Cite book| last = Dejvis
| first = Donald A.
| authorlink =
| coauthors =
| year = 2005
| chapter =
| title = ''Lightning Strike: The Secret Mission to Kill Admiral Yamamoto and Avenge Pearl Harbor''
| url = https://archive.org/details/lightningstrikes0000davi
| publisher = ''St. Martin's Press''
| location = [[New York|Njujork]]
| isbn = 0-312-30906-6
}}
* {{Cite book| last = Frenk
| first = Ričard
| authorlink =
| year = 1990
| title = ''Guadalcanal: The Definitive Account of the Landmark Battle''
| url = https://archive.org/details/guadalcanal00fran
| publisher = ''Random House''
| location = [[New York|Njujork]]
| isbn = 0-394-58875-4
}}
* {{Cite book| last = Grifit
| first = Semjuel B.
| authorlink =
| coauthors =
| year = 1963
| chapter =
| title = ''The Battle for Guadalcanal''
| publisher = ''University of Illinois Press''
| location = Šampenj, [[Illinois|Ilinois]], [[Sjedinjene Američke Države|SAD]]
| isbn = 0-252-06891-2
}}
* {{Cite book| last = Hubler
| first = Ričard G.
| authorlink =
| coauthors = Dešant. Džon A.
| year = 1944
| chapter =
| title = ''Flying Leathernecks - The Complete Record of Marine Corps Aviation in Action 1941–1944.''
| publisher = ''Doubleday, Doran &amp; Co., Inc''
| location = Garden Siti, [[New York|Njujork]]
| id =
}}
* {{Cite book| last = Džersi
| first = Stenli Kolmen
| authorlink =
| coauthors =
| year = 2008
| chapter =
| title = ''Hell's Islands: The Untold Story of Guadalcanal''
| url = https://archive.org/details/hellsislandsunto0000jers
| publisher = ''Texas A&amp;M University Press''
| location = Koledž Steišn, [[Texas|Teksas]]
| isbn = 1-58544-616-5
}}
* {{Cite book| last = Morison
| first = Semjuel Eliot
| authorlink =
| coauthors =
| year = 1958
| chapter =
| title = ''The Struggle for Guadalcanal, August 1942 – February 1943, vol. 5 of History of United States Naval Operations in World War II''
| url = https://archive.org/details/bwb_P8-AJD-704
| publisher = ''Little, Brown and Company''
| location = [[Boston]]
| isbn = 0-316-58305-7
}}
* {{Cite book| last = Pitros
| first = Oskar F.
| authorlink =
| coauthors = Džon P. MekKarti i Džon Klejburn (urednik)
| year = 1995
| chapter =
| title = ''Bless 'em All: The Raider Marines of World War II''
| url = https://archive.org/details/blessemallraider0000osca
| publisher = ''Review''
| location =
| isbn = 0-9652325-0-6
}}
* {{Cite book| last = Smit
| first = Majkl T.
| authorlink =
| coauthors =
| year = 2000
| chapter =
| title = ''Bloody Ridge: The Battle That Saved Guadalcanal''
| url = https://archive.org/details/bloodyridgebattl0000smit_i8q7
| publisher = ''Pocket''
| location = [[New York|Njujork]]
| isbn = 0-7434-6321-8
}}
* {{cite web
| last = Anderson
| first = Čarls R.
| authorlink =
| coauthors =
| date =
| year = 1993
| month =
| url = http://www.army.mil/cmh-pg/brochures/72-8/72-8.htm
| title = GVADALKANAL
| format = brošura
| work =
| pages =
| publisher = ''U.S. GOVERNMENT PRINTING OFFICE''
| language =
| accessdate = 09. 07. 2006.
}}
* {{cite web
| last = Kegni
| first = Džejms
| year = 2005
| url = http://www.historyanimated.com/GuadalcanalPage.html
| title = Bitka za Gvadalkanal
| format = 
| work = 'HistoryAnimated.com'
| accessdate = 17. 05. 2006.
| archive-date = 2012-03-03
| archive-url = https://web.archive.org/web/20120303031831/http://www.historyanimated.com/GuadalcanalPage.html
| dead-url = yes
}} Interaktivna animacija bitke
* {{cite web
| last = Čen
| first = K. Piter
| year = 2004–2006
| url = http://ww2db.com/battle_spec.php?battle_id=9
| title = Gvadalkanalska kampanja
| work = 'World War II Database'
| accessdate = 17. 05. 2006.
}}
* {{cite web
| last = Flevin
| first = Piter
| authorlink =
| coauthors =
| date =
| year = 2004
| month =
| url = http://www.guadalcanal.homestead.com/index.html
| title = Mesta borbe na Gvadalkanalu, 1942. – 2004.
| format =
| work =
| pages =
| publisher =
| language =
| accessdate = 02. 08. 2006.
}} Veb sajt sa mnogo slika mesta gde su se vodile borbe na Gvadalkanalu 1942. godine, i kako izgledaju danas.
* {{cite web
| last = Hirose (puno ime i prezime nije poznato)
| first =
| authorlink =
| coauthors =
| date =
| year = 2007
| month =
| url = http://sitekreator.com/hirose/rep1_en.html
| title = Izveštaji japanskih vojnika koji su bili ranjeni tokom bitke za &quot;breg 80&quot;
| format =
| work =
| pages =
| publisher =
| language = Engleski i Nemački
| access-date = 24. jun 2007.
}}
* {{cite web
| last = Hofman
| first = Džon T.
| authorlink =
| coauthors =
| date =
| year = 1995
| month =
| url = http://www.nps.gov/archive/wapa/indepth/extContent/usmc/pcn-190-003130-00/sec7.htm
| title = Edsonov greben
| format = brošura
| work = OD MAKINA DO BUGENVILA: Rejderi marinaca tokom Pacifičkog rata.
| pages =
| publisher = 'Marine Corps Historical Center'
| language =
| accessdate = 21. 11. 2006.
}}
* {{cite web
| last = Hofman
| first = Džon T.
| authorlink =
| coauthors =
| date =
| year = 1995
| month =
| url = http://www.nps.gov/archive/wapa/indepth/extContent/usmc/pcn-190-003130-00/sec6.htm
| title = Tasimboko
| format = brošura
| work = OD MAKINA DO BUGENVILA: Rejderi marinaca tokom Pacifičkog rata.
| pages =
| publisher = 'Marine Corps Historical Center'
| language =
| accessdate = 21. 11. 2006.
}}
* {{cite web
| last = Hofman
| first = Džon T
| authorlink =
| coauthors =
| date =
| year =
| month =
| url = http://www.nps.gov/archive/wapa/indepth/extContent/usmc/pcn-190-003147-00/sec6.htm
| title = SVILEN PAD I TEŠKA BORBA: Američke padobranske jedinice marinaca u Drugom svetskom ratu.: Edsonov greben
| format =
| work = Commemorative series
| pages = 1
| publisher = 'Marine Corps History and Museums Division'
| language = Engleski
| access-date = 26. decembra 2006.
}}
* {{cite web
| last = Hofman
| first = Džon T.
| authorlink =
| coauthors =
| date =
| year =
| month =
| url = http://www.nps.gov/archive/wapa/indepth/extContent/usmc/pcn-190-003147-00/sec5.htm
| title = SVILEN PAD I TEŠKA BORBA: Američke padobranske jedinice marinaca u Drugom svetskom ratu: Tasimboko
| format =
| work = Commemorative series
| pages = 1
| publisher = Marine Corps History and Museums Division
| language = Engleski
| access-date = 26. decembra 2006.
}}
* {{cite web
| last = Hog
| first = frenk O.
| authorlink =
| coauthors = Ludvig, Verle E., i Šo, Henri I.
| date =
| year =
| month =
| url = http://www.ibiblio.org/hyperwar/USMC/I/index.html
| title = Od Perl Harbura do Gvadalkanal
| format =
| work = 'History of U.S. Marine Corps Operations in World War II'
| pages =
| publisher =
| language =
| accessdate = 16. 05. 2006.
}}
* {{cite web
| last = Miler
| first = Džon junior
| authorlink =
| coauthors =
| date =
| year = 1949
| month =
| url = http://www.army.mil/cmh-pg/books/wwii/GuadC/GC-fm.htm
| title = Gvadalkanal: Prva ofanziva
| format =
| work = 'UNITED STATES ARMY IN WORLD WAR II'
| pages =
| publisher =
| language =
| accessdate = 04. 07. 2006.
}}
* {{cite web
| last = Šo
| first = Henri I.
| authorlink =
| coauthors =
| date =
| year = 1992
| month =
| url = http://www.ibiblio.org/hyperwar/USMC/USMC-C-Guadalcanal/index.html
| title = Prva ofanziva: Kampanja marinaca za Gvadalkanal
| format =
| work = 'Marines in World War II Commemorative Series'
| pages =
| publisher =
| language =
| accessdate = 25. 07. 2006.
}}
* {{cite web
| last = Cimerman
| first = Džon L.
| authorlink =
| coauthors =
| date =
| year = 1949
| month =
| url = http://www.ibiblio.org/hyperwar/USMC/USMC-M-Guadalcanal.html
| title = Gvadalkanalska kampanja
| format =
| work = 'Marines in World War II Historical Monograph'
| pages =
| publisher =
| language =
| accessdate = 04. 07. 2006.
}}

[[Kategorija:Bitke Drugog svjetskog rata|Edsonov greben, Bitka za]]</text>
      <sha1>5ul0z29887v0nxqvnaxvcactuyeu3ph</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>David Schwimmer</title>
    <ns>0</ns>
    <id>126411</id>
    <revision>
      <id>42669338</id>
      <parentid>42396461</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T18:29:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aca</username>
        <id>108187</id>
      </contributor>
      <comment>fix</comment>
      <origin>42669338</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9792" sha1="snip7tkboas1vl64rg63t98tnlxlk5a" xml:space="preserve">{{Infokutija biografija
| ime             = David Schwimmer
| slika           = David Schwimmer.jpg|right
| širina_slike    = 250px
| opis            = Dejvid Švimer na premijeri filma „-{Run Fatboy Run}-“ u [[New York|Njujorku]] ([[2007]])
| ime_po_rođenju  = 
| datum_rođenja   = {{Birth date and age|1966|11|2|df=y}}
| mjesto_rođenja  = 
| datum_smrti     = &lt;!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD|df=y}} --&gt;
| mjesto_smrti    = 
| prebivalište    = 
| državljanstvo   = 
| zanimanje       = 
| roditelji       = 
}}
'''Dejvid Lorens Švimer''' ({{Jez-engl|David Lawrence Schwimmer}}; [[Astorija (Kvins)|Astorija]], [[Queens|Kvins]], [[New York|Njujork]], [[New York (savezna država)|Njujork]], [[Sjedinjene Američke Države|SAD]], [[2. 11.]] [[1966]]) je američki [[glumci|glumac]]. Poznat je po ulozi [[Ros Geler|Rosa Gelera]] u TV seriji „[[Friends|Prijatelji]]“.

== Biografija ==
=== Detinjstvo i školovanje ===
Rođen je u [[Queens|Kvinsu]], [[New York|Njujork]], ali je sa roditeljima, Arturom i Arlin Švimer, odrastao u [[Los Angeles|Los Anđelesu]]&lt;ref&gt;{{cite web | title=buddytv.com | work=Dejvid Švimer {{en}} | url=http://www.buddytv.com/articles/friends/profile/david-schwimmer.aspx | access-date = 15. novembra 2007 | access-date=2011-09-20 | archivedate=2007-11-05 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20071105221212/http://www.buddytv.com/articles/friends/profile/david-schwimmer.aspx | deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;. Pošto je završio srednju školu &quot;''[[Srednja škola &quot;Beverli Hils&quot;|Beverli Hils]]''&quot;, upisao je [[chicago|čikaški]] severozapadni univerzitet, kako bi, kao i njegovi roditelji, postao [[advokat]]&lt;ref name=&quot;starpulse.com&quot;&gt;{{cite web | title=starpulse.com | work=Dejvid Švimer - Biografija {{en}} | url=http://www.starpulse.com/Actors/Schwimmer,_David/Biography/ | access-date = 15. novembra 2007 | access-date=2011-09-20 | archive-date=2008-04-07 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080407143159/http://www.starpulse.com/Actors/Schwimmer,_David/Biography/ | dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;. Međutim, pošto je završio fakultet (gde je stekao [[teatar|pozorišnu]] i [[реторика|besedničku]] diplomu), zajedno je sa još sedam diplomaca Severozapadnog univerziteta, 1988. godine osnovao čikaško pozorišno preduzeće &quot;''Lookingglass''&quot;, koje je predstavljalo udruženje glumaca, producenata i scenarista&lt;ref name=&quot;geocities.com&quot;&gt;{{cite web | title=geocities.com | work=Strana Dejvida Švimera {{en}} | url=http://www.geocities.com/Hollywood/3142/schwimmer.htm | access-date = 15. novembra 2007 | archiveurl=https://web.archive.org/web/19990116225419/http://www.geocities.com/Hollywood/3142/schwimmer.htm | archivedate=1999-01-16 | access-date=2011-09-20 | deadurl=no }}&lt;/ref&gt;.

=== Karijera ===
&lt;ref name=&quot;geocities.com&quot;/&gt;

Radeći u &quot;''Lookingglass''&quot;-u, glumio je u predstavama: &quot;''West''&quot;, &quot;''[[Odiseja]]''&quot;, &quot;''Of One Blood''&quot;, &quot;''In the Eye of the Beholder''&quot; i &quot;''The Master and Margarita''&quot;, a učestvovao je u produkciji predstava &quot;''The Jungle''&quot;, &quot;''The Serpent''&quot;, koja je osvojila 6 &quot;''Džozef Džeferson''&quot; nagrada, i &quot;''[[Alisa u Zemlji čuda]]''&quot; koja je izvedena na [[edinburgh|edingburškom]] festivalu.

&lt;ref name=&quot;imdb.com&quot;&gt;{{cite web | title=imdb.com | work=Dejvid Švimer - Filmografija {{en}}| url=http://www.imdb.com/name/nm0001710/maindetails | access-date = 15. novembra 2007}}&lt;/ref&gt;

Ne računajući pozorišne uloge, njegova glumačka karijera počinje krajem [[1980-e|80-ih]], i to malom ulogom u filmu &quot;''Biloxi Blues''&quot;, a zatim su usledili i TV film &quot;''A Deadly Silence''&quot;, kao i filmovi &quot;''Flight of the Intruder''&quot;, &quot;''Crossing the Bridge''&quot;, &quot;''Twenty Bucks''&quot;, &quot;''The Waiter''&quot;, &quot;''The Pitch''&quot; i &quot;''Wolf''&quot;. Imao je epizodne uloge u serijama &quot;''The Wonder Years''&quot;, &quot;''L.A. Law''&quot;, &quot;''[[NYPD Blue|Njujorški plavci]]''&quot;, &quot;''Blossom''&quot; i &quot;''Monty''&quot;.

1994. godine je dobio ulogu Rosa Gelera u TV seriji &quot;''Prijatelji''&quot;. Glumio je u svih 238 epizoda ove serije, od njenog početka 1994, pa sve do njenog kraja 2004 godine.&lt;ref name=&quot;imdb.com&quot;/&gt;

&lt;ref name=&quot;imdb.com&quot;/&gt;

Koristeći prekide u snimanju &quot;''Prijatelja''&quot;, Dejvid je nastavio da glumi u filmovima ([[bioskop]]skim: &quot;''The Party Favor''&quot;, &quot;''The Pallbearer''&quot;, &quot;''Breast Men''&quot;, &quot;''The Thin Pink Line''&quot;, &quot;''Kissing a Fool''&quot;, &quot;''Six Days Seven Nights''&quot;, &quot;''Apt Pupil''&quot;, &quot;''All the Rage''&quot;, &quot;''Love &amp; Sex''&quot;, &quot;''Picking Up the Pieces''&quot; i &quot;''Hotel''&quot;; televizijskim: &quot;''Since You've Been Gone''&quot; i &quot;''Uprising''&quot;), ali i drugim TV serijama (&quot;''[[Neženja (TV serija)|Neženja]]''&quot;, &quot;''[[ER (TV serija)|Urgentni centar]]''&quot; i &quot;''Band of Brothers''&quot;).

Posle završetka snimanja &quot;''Prijatelja''&quot;, koji su mu doneli nominaciju za nagradu [[Nagrada Emi|&quot;''Emi''&quot;]]&lt;ref name=&quot;starpulse.com&quot;/&gt;, glumio je u filmovima &quot;''Duane Hopwood''&quot; i &quot;''Big Nothing''&quot;, i pozajmio je glas crtanom liku u [[animirani film|crtanom filmu]] &quot;''[[Madagaskar (crtani film)|Madagaskar]]''&quot;. 2004. godine je glumio samog sebe u [[HBO]]-ovoj TV seriji &quot;''Curb Your Enthusiasm''&quot;&lt;ref&gt;{{cite web | title=hbo.com | work=HBO: Curb Your Enthusiasm {{en}} | url=http://www.hbo.com/larrydavid/episode/season4/episode37.html | access-date = 15. novembra 2007 | access-date=2011-09-20 | archive-date=2008-05-01 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080501124210/http://www.hbo.com/larrydavid/episode/season4/episode37.html | dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;, a 2005. godine je glumio u [[london]]skoj predstavi &quot;''Some Girls''&quot;&lt;ref&gt;{{cite web | title=tribute.ca | work=Dejvid Švimer - Biografija {{en}}| url=http://www.tribute.ca/people/David+Schwimmer/1216 | access-date = 15. novembra 2007}}&lt;/ref&gt;. 2004. i 2005. godine je režirao 2 epizode serije &quot;''[[Džoi]]''&quot;, serije koja je nastala iz serije &quot;''Prijatelji''&quot;, a svoj prvi film (&quot;''Run, Fat Boy, Run''&quot;) je režirao 2007. godine&lt;ref name=&quot;imdb.com&quot;/&gt;.

2008. godine će biti prikazana 2 njegova filma: &quot;''Nothing But the Truth''&quot; i nastavak crtanog filma &quot;''Madagaskar''&quot; - &quot;''Madagascar: The Crate Escape''&quot;&lt;ref name=&quot;imdb.com&quot;/&gt;.

=== Privatni život ===
&lt;ref&gt;{{cite web | title=celebritywonder.com | work=Dejvid Švimer - Slike, profil, tračevi i vesti {{en}}| url=http://www.celebritywonder.com/html/davidschwimmer.html | access-date = 15. novembra 2007}}&lt;/ref&gt;

Od 1993. do 1996. godine je bio u vezi sa advokatskom službenicom Sarom Trimbl, a od 1996. do 1997. je bio u vezi sa pevačicom [[Natali Imbrulja|Natali Imbruljom]]. 1998. godine, na snimanju filma &quot;''Kissing a Fool''&quot;, upoznao je glumicu [[izrael]]skog porekla [[Mili Avital]], sa kojom je kasnije bio u vezi.

== Filmografija ==
Izvor:&lt;ref name=&quot;imdb.com&quot;/&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Godina !! Srpskohrvatski naziv !! Originalni naziv !! Uloga
|- align=center
|1988||||align=left|''[[Biloxi Blues]]''||align=left|vojnik u vozu
|- align=center
|1989||||align=left|''[[A Deadly Silence]]''||align=left|Robert Kučo
|- align=center
|1991||||align=left|''[[Flight of the Intruder]]''||align=left|pozornik na dužnosti
|- align=center
|1992||||align=left|''[[Crossing the Bridge]]''||align=left|Džon Anderson
|- align=center
|1993||||align=left|''[[Twenty Bucks]]''||align=left|Nil Kembel
|- align=center
|1993||||align=left|''[[The Waiter]]''||align=left|zli konobar
|- align=center
|1993||||align=left|''[[The Pitch]]''||align=left|Vini
|- align=center
|1994||||align=left|''[[Wolf (film)|Wolf]]''||align=left|policajac
|- align=center
|1995||||align=left|''[[The Party Favor]]''||
|- align=center
|1996||||align=left|''[[The Pallbearer]]''||align=left|Tom Tompson
|- align=center
|1997||||align=left|''[[Breast Men]]''||align=left|dr Kevin Sonders
|- align=center
|1998||||align=left|''[[The Thin Pink Line]]''||align=left|Keli Gudiš/Džej-Ti
|- align=center
|1998||''[[Ljubav u troje]]''||align=left|''Kissing a Fool''||align=left|Maks Abit
|- align=center
|1998||||align=left|''[[Since You've Been Gone]]''||align=left|Robert S. Levit
|- align=center
|1998||''[[Six Days, Seven Nights|Šest dana, sedam noći]]''||align=left|''Six Days Seven Nights''||align=left|Frenk Martin
|- align=center
|1998||||align=left|''[[Apt Pupil]]''||align=left|Edvard Frenč
|- align=center
|1999||||align=left|''[[All the Rage]]''||align=left|Kris
|- align=center
|2000||||align=left|''[[Love &amp; Sex]]''||align=left|Jehovin svedok
|- align=center
|2000||||align=left|''[[Picking Up the Pieces]]''||align=left|otac Lero Džerom
|- align=center
|2001||||align=left|''[[Hotel (film)|Hotel]]''||align=left|Džonatan Danderfajn
|- align=center
|2001||''Pobuna''||align=left|''[[Uprising]]''||align=left|Jicak Cukerman
|- align=center
|2005||||align=left|''[[Duane Hopwood]]''||align=left|Dvejn Hopvud
|- align=center
|2005||align=left|''[[Madagaskar (film)|Madagaskar]]''||align=left|''Madagascar''||align=left|Melman (glas)
|- align=center
|2006||||align=left|''[[Big Nothing]]''||align=left|Čarli
|- align=center
|2008||||align=left|''[[Nothing But the Truth]]''||
|- align=center
|2008||||align=left|''[[Madagascar: The Crate Escape]]''||align=left|Melman (glas)
|- align=center
|}

== Nagrade ==
&lt;ref&gt;{{cite web | title=imdb.com | work=Dejvid Švimer - Nagrade {{en}}| url=http://www.imdb.com/name/nm0001710/awards | access-date = 15. novembra 2007}}&lt;/ref&gt;
* 2000 - Nagrada &quot;TV vodič&quot; u kategoriji &quot;Izbor urednika&quot;
* 2002 - Nagrada &quot;Zlatni satelit&quot; u kategoriji &quot;Najbolje sporedno glumačko izvođenje u seriji, mini seriji ili TV filmu&quot;, za ulogu kapetana Herberta Sobela u mini seriji &quot;''Band of Brothers''&quot;

== Reference ==
{{reflist}}

== Vanjske veze ==
{{Commonscat|David Schwimmer}}
* {{PORT.rs-person|3092|Dejvid Švimer}}
* {{IMDb ime|id=0001710|name=Dejvid Švimer}}
* {{Tvtome person|id=901|name=Dejvid Švimer}}

{{Lifetime|1966||Schwimmer, David}}

[[Kategorija:Američki filmski glumci]]
[[Kategorija:Američki televizijski glumci]]</text>
      <sha1>snip7tkboas1vl64rg63t98tnlxlk5a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Šablon:Cite web/dok</title>
    <ns>10</ns>
    <id>126649</id>
    <revision>
      <id>42669393</id>
      <parentid>42551827</parentid>
      <timestamp>2026-08-08T00:52:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aca</username>
        <id>108187</id>
      </contributor>
      <comment>/* Svi parametri */</comment>
      <origin>42669393</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34042" sha1="k5wur1m0b6y1b5bxdy1pq7uzv51vsrs" xml:space="preserve">{{dokumentaciona podstrana}}

Ovaj šablon se koristi za navođenje elektronskih izvora u Wikipedijinim člancima.

== Upotreba ==
=== Obični oblici ===
; Obični oblik (sa današnjim datumom):
&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{Cite web |url= |title= |accessdate=&lt;/nowiki&gt;{{CURRENTDAY}} {{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTYEAR}} &lt;nowiki&gt;|work= |publisher= |date=}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;

; Koristeći zadnje, prvo i koautor(e) (sa današnjim datumom):
&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{Cite web |url= |title= |accessdate=&lt;/nowiki&gt;{{CURRENTDAY}} {{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTYEAR}} &lt;nowiki&gt;|last= |first= |coauthors= |date= |work= |publisher=}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;

; Koristeći autora (sa današnjim datumom):
&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{Cite web |url= |title= |accessdate=&lt;/nowiki&gt;{{CURRENTDAY}} {{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTYEAR}} &lt;nowiki&gt;|author= |date= |work= |publisher=}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;

; Koristeći arhivnu verziju:
&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{Cite web |url= |title= |accessdate=&lt;/nowiki&gt;{{CURRENTDAY}} {{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTYEAR}} &lt;nowiki&gt;|author= |date= |work= |publisher= |archiveurl= |archivedate=}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;

=== Svi parametri ===
Kad kopirate sve parametre, u bilo kojem vodoravnom ili uspravnom formatu, izbrišite one koje vam ne trebaju.

; Svi parametri, vodoravni prikaz (sa današnjim datumom):
&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{Cite web |url= |title= |accessdate=&lt;/nowiki&gt;{{CURRENTDAY}} {{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTYEAR}} &lt;nowiki&gt;|author= |last= |first= |authorlink= |coauthors= |date= |year= |month= |format= |work= |publisher= |location= |pages= |language= |doi= |archiveurl= |archivedate= |quote=}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;

; Svi parametri, uspravni prikaz:
&lt;pre&gt;
{{Cite web
| url         = 
| title       = 
| accessdate  = 
| author      = 
| last        = 
| first       = 
| authorlink  = 
| coauthors   = 
| date        = 
| year        = 
| month       = 
| format      = 
| work        = 
| publisher   = 
| location    = 
| pages       = 
| language    = 
| doi         = 
| archiveurl  = 
| archivedate = 
| quote       = 
}}
&lt;/pre&gt;

Parametri sa alternativnim oblikom datuma pristupa:
&lt;pre&gt;
{{Cite web
...
| accessdaymonth = 
| accessmonthday = 
| accessyear     = 
...
}}
&lt;/pre&gt;

== TemplateData ==
{{Upozorenje|Ovaj odjeljak sadrži konfiguracijske podatke koje koriste alati za uređivanje i automatizirani botovi. Izmjene podataka mogu uzrokovati neželjene efekte širokih razmjera.}}
{{TemplateData zaglavlje}}
&lt;templatedata&gt;
{
	&quot;description&quot;: &quot;Formatira referencu na sajt pomoću pruženih podataka (npr. URL i naslov). Koristi se samo za izvore koji se ne mogu definirati posebnim šablonima za navođenje knjiga, časopisa, novinskih članaka itd.&quot;,
	&quot;params&quot;: {
		&quot;url&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;URL&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Veb-adresa stranice gdje se nalazi tekst izvora. Zahtijeva prefiks \&quot;https://...\&quot; ili \&quot;//...\&quot;.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;url&quot;,
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;URL&quot;
			],
			&quot;required&quot;: true,
			&quot;example&quot;: &quot;https://www.metacritic.com//...&quot;
		},
		&quot;title&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Naslov&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Naslov veb-stranice na sajtu. Prikazuje se pod navodnicima. Obično se nalazi pri vrhu preglednika. Razlikuje se od naziva sajta.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;,
			&quot;required&quot;: true
		},
		&quot;date&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Datum&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Datum kad je izvor objavljen. Ako se ne zna, koristite parametar 'access-date'. Ne postavljajte wikiveze.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;date&quot;,
			&quot;suggested&quot;: true,
			&quot;example&quot;: &quot;2025-06-15&quot;
		},
		&quot;access-date&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Datum pristupa&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Datum kad je pristupljeno prvobitnom URL-u. Ne postavljajte wikiveze.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;date&quot;,
			&quot;suggested&quot;: true,
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;accessdate&quot;
			],
			&quot;example&quot;: &quot;2025-09-15&quot;
		},
		&quot;website&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Naziv sajta&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Naslov sajta (ili njegov kratak URL ako nema jasno istaknut naslov). Može imati wikivezu. Prikazuje se u kurzivu. Često je suvišno navoditi i 'publisher' i 'website'.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;,
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;work&quot;
			],
			&quot;suggested&quot;: true,
			&quot;example&quot;: &quot;[[Rotten Tomatoes]]&quot;
		},
		&quot;publisher&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Objavljivač&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Naziv objavljivača. Može imati wikivezu. Često je suvišno navoditi i 'publisher' i 'website'.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;,
			&quot;example&quot;: &quot;[[Fandom, Inc.]] (koji posjeduje \&quot;Metacritic.com\&quot;)&quot;
		},
		&quot;last&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Prezime&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Prezime autora. Ne postavljajte wikivezu, nego koristite parametar 'author-link'. Napišite broj poslije naziva parametra za dodatne autore.&quot;,
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;last1&quot;,
				&quot;author&quot;,
				&quot;author1&quot;,
				&quot;author1-last&quot;,
				&quot;author-last&quot;,
				&quot;surname1&quot;,
				&quot;author-last1&quot;,
				&quot;subject1&quot;,
				&quot;surname&quot;,
				&quot;subject&quot;
			],
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;,
			&quot;suggested&quot;: true,
			&quot;example&quot;: &quot;Petrović&quot;
		},
		&quot;first&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Ime&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Ime, srednja imena ili inicijali autora. Ne postavljajte wikivezu, nego koristite parametar 'author-link'. Napišite broj poslije naziva parametra za dodatne autore.&quot;,
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;given&quot;,
				&quot;author-first&quot;,
				&quot;first1&quot;,
				&quot;given1&quot;,
				&quot;author-first1&quot;,
				&quot;author1-first&quot;
			],
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;,
			&quot;suggested&quot;: true,
			&quot;example&quot;: &quot;Petar&quot;
		},
		&quot;author-link&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Veza ka autoru&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Naslov postojećeg članka na Wikipediji o autoru. Napišite broj poslije naziva parametra za dodatne autore.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;wiki-page-name&quot;,
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;author-link1&quot;,
				&quot;author1-link&quot;,
				&quot;subject-link&quot;,
				&quot;subject-link1&quot;,
				&quot;subject1-link&quot;,
				&quot;authorlink&quot;
			]
		},
		&quot;last2&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Prezime 2&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Prezime drugog autora. Ne postavljajte wikivezu, nego koristite parametar 'author-link2'.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;,
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;author2&quot;
			]
		},
		&quot;first2&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Ime 2&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Ime, srednja imena ili inicijali drugog autora. Ne postavljajte wikivezu.&quot;
		},
		&quot;author-link2&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Veza ka autoru 2&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Naslov postojećeg članka na Wikipediji o drugom autoru.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;wiki-page-name&quot;,
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;author2-link&quot;
			]
		},
		&quot;others&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Ostale zasluge&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Koristi se za bilježenje drugih (neautorskih) doprinosa djelu, npr. ''Ilustrovao John Smith'' ili ''Preveo John Smith''. Dopušten je samo jedan parametar 'others': npr. ''Ilustrovala Jane Doe. Preveo John Smith''.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;year&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Godina objave&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Godina kad je izvor objavljen. Zastarjelo. Koristite parametar 'date' kad god je to moguće.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;orig-date&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Prvobitni datum&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Prvobitni datum objavljivanja. Pružite detalje.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;date&quot;
		},
		&quot;editor-last&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Prezime urednika&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Ne postavljajte wikivezu, nego koristite parametar 'editor-link'. Napišite broj poslije naziva parametra za dodatne urednike.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;,
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;editor1-last&quot;,
				&quot;editor&quot;
			]
		},
		&quot;editor-first&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Ime urednika&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Ime, srednja imena ili inicijali urednika. Ne postavljajte wikivezu, nego koristite parametar 'editor-link'. Napišite broj poslije naziva parametra za dodatne urednike.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;,
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;editor1-first&quot;
			]
		},
		&quot;editor-link&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Veza ka uredniku&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Naslov postojećeg članka na Wikipediji o uredniku. Napišite broj poslije naziva parametra za dodatne urednike.&quot;,
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;editor1-link&quot;
			],
			&quot;type&quot;: &quot;wiki-page-name&quot;
		},
		&quot;series&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Identifikator serije&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Koristite kad je izvor dio neke serije, npr. serije knjiga ili časopisa.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;publication-place&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Mjesto objave&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Prikazuje se poslije naslova. Ako je zadan i parametar 'place' ili 'location', to mjesto prikazat će se prije naslova uz prefiks 'napisano u'.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;publication-date&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Datum objave&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Koristite ako se razlikuje od datuma kad je djelo napisano. Ne postavljajte wikiveze.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;date&quot;
		},
		&quot;page&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Stranica&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Stranica u izvoru koja potkrepljuje sadržaj. Prikazuje se nakon riječi 'str.'.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;pages&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Stranice&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Stranice u izvoru koje potkrepljuju sadržaj. Prikazuju se nakon riječi ''str.''. Ne unosite ukupan broj stranica izvora.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;no-pp&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Bez str&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Postavite na 'y' da sakrijete prikaz riječi 'str.' uz parametre 'page' i 'pages' kad je to potrebno (npr. 'Prednja korica').&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;boolean&quot;,
			&quot;autovalue&quot;: &quot;y&quot;
		},
		&quot;at&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Na&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Može se koristiti umjesto parametra 'page' ili 'pages' kad broj stranice nije odgovarajući ili nije dovoljan za identifikaciju.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;language&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Jezik&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Jezik na kome je izvor napisan ako nije srpskohrvatski. Koristite dvoslovni jezički kod ili puni naziv jezika. Ne koristite ni ikone ni šablone. Više jezika razdvojite zarezima.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;,
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;lang&quot;
			],
			&quot;example&quot;: &quot;en&quot;
		},
		&quot;script-title&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Naslov na izvornom pismu&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Za naslove na jezicima koji ne koriste latinicu ili ćirilicu (arapski, kineski, grčki, hebrejski, japanski, korejski itd.). Prvo napišite dvoslovni ISO 639-1 jezički kod i dvotačku, a zatim naslov. Na primjer, za japanski koristite: |script-title=ja:...&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;trans-title&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Prevedeni naslov&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Naslov na srpskohrvatskom ako je izvor na stranom jeziku. Preporučuje se i upotreba parametra 'language'.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;type&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Vrsta&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Dodatne informacije o vrsti multimedijalnog sadržaja izvora. Započnite velikim slovom.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;format&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Format&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Format djela na koje se odnosi 'url'. Ne navodite HTML.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;,
			&quot;example&quot;: &quot;PDF&quot;
		},
		&quot;arxiv&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;arXiv&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Identifikator za arXiv elektroničku predštampu naučnih radova.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;asin&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;ASIN&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Amazonov standardni identifikacijski broj, 10 znakova.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;asin-tld&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;ASIN TLD&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;ASIN domena najvišeg nivoa za Amazonove sajtove van SAD-a.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;bibcode&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Bibcode&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Bibliografski referentni kod (REFCODE), 19 znakova.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;biorxiv&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;biorXiv&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;biorXiv identifikator, 6 cifara.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;
		},
		&quot;citeseerx&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;CiteSeerX&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;CiteSeerX identifikator. Nalazi se posle parametra 'doi='.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;
		},
		&quot;doi&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;DOI&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Digitalni identifikator objekta. Počinje sa '10.'.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;doi-broken-date&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Datum neispravnog DOI-ja&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Datum kad je utvrđeno da DOI ne radi.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;date&quot;,
			&quot;autovalue&quot;: &quot;&quot;
		},
		&quot;isbn&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;ISBN&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Međunarodni standardni knjižni broj. Koristite 13-cifreni ISBN kad god je to moguće.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;issn&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;ISSN&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Međunarodni standardni serijski broj, 8 znakova. Pomoću crtice može se podijeliti u dve grupe od po četiri znaka.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;jfm&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;jfm&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Jahrbuch über die Fortschritte der Mathematik klasifikacijski kod.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;jstor&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;JSTOR&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Identifikator JSTOR-a.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;lccn&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;LCCN&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Kontrolni broj Kongresne biblioteke.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;mr&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;MR&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Mathematical Reviews identifikator.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;oclc&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;OCLC&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Broj Online Computer Library Centera.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;ol&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;OL&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Identifikator Open Libraryja.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;osti&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;OSTI&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Identifikator Ureda za naučne i tehnološke informacije.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;pmc&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;PMC&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Broj članka na PubMed Centeru.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;pmid&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;PMID&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Jedinstveni identifikator PubMeda.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;rfc&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;RFC&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Broj za Request for Comments.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;ssrn&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;SSRN&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Social Science Research Network.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;zbl&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Zbl&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Zentralblatt MATH identifikator časopisa.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;id&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;id&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Jedinstveni identifikator koji se koristi kad nijedan od specijaliziranih nije primjenljiv.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;archive-url&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;URL arhive&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;URL arhivirane kopije veb-stranice ako URL izvora postane nedostupan. Zahtijeva parametar 'archive-date'.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;url&quot;,
			&quot;suggested&quot;: true,
			&quot;autovalue&quot;: &quot;&quot;,
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;archiveurl&quot;
			]
		},
		&quot;archive-date&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Datum arhive&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Datum kad je prvobitni URL arhiviran. Ne postavljajte wikiveze.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;date&quot;,
			&quot;suggested&quot;: true,
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;archivedate&quot;
			],
			&quot;example&quot;: &quot;2025-08-15&quot;
		},
		&quot;archive-format&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Format arhive&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Format arhivirane kopije. Ne navodite HTML.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;,
			&quot;example&quot;: &quot;PDF&quot;
		},
		&quot;quote&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Citat&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Odgovarajući tekst citiran iz izvora. Prikazuje se na kraju pod navodnicima. Mora sadržati završnu interpunkciju.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;trans-quote&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Prevedeni citat&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Prijevod citata na srpskohrvatski ako je izvor na stranom jeziku. Prikazuje se u uglastim zagradama.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;ref&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Ref&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Identifikator sidra. Može se koristiti kad želite nadovezati reference pomoću šablona sfn. Vrijednost 'harv' stvara sidro koje se može koristiti sa šablonom harv.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;postscript&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Postskriptum&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Završni interpunkcijski znak za citat. Ignorira se ako je definiran u parametru 'quote'.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;,
			&quot;default&quot;: &quot;.&quot;
		},
		&quot;author-mask&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Maska autora&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Zamjenjuje ime prvog autora em-crtama ili tekstom. Postavite na numeričku vrijednost 'n' da crta bude široka 'n' em-razmaka. Postavite tekstualnu vrijednost da se prikaže tekst bez pratećeg separatora autora, npr. 'sa'.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;last3&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Prezime 3&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Prezime trećeg autora. Ne postavljajte wikivezu, nego koristite parametar 'author-link3'.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;,
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;author3&quot;
			]
		},
		&quot;first3&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Ime 3&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Ime, srednja imena ili inicijali trećeg autora. Ne postavljajte wikivezu.&quot;
		},
		&quot;author-link3&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Veza ka autoru 3&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Naslov postojećeg članka na Wikipediji o trećem autoru.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;wiki-page-name&quot;,
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;author3-link&quot;
			]
		},
		&quot;last4&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Prezime 4&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Prezime četvrtog autora. Ne postavljajte wikivezu, nego koristite parametar 'author-link4'.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;,
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;author4&quot;
			]
		},
		&quot;first4&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Ime 4&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Ime, srednja imena ili inicijali četvrtog autora. Ne postavljajte wikivezu.&quot;
		},
		&quot;author-link4&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Veza ka autoru 4&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Naslov postojećeg članka na Wikipediji o četvrtom autoru.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;wiki-page-name&quot;,
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;author4-link&quot;
			]
		},
		&quot;last5&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Prezime 5&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Prezime petog autora. Ne postavljajte wikivezu, nego koristite parametar 'author-link5'.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;,
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;author5&quot;
			]
		},
		&quot;first5&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Ime 5&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Ime, srednja imena ili inicijali petog autora. Ne postavljajte wikivezu.&quot;
		},
		&quot;author-link5&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Veza ka autoru 5&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Naslov postojećeg članka na Wikipediji o petom autoru.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;wiki-page-name&quot;,
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;author5-link&quot;
			]
		},
		&quot;last6&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Prezime 6&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Prezime šestog autora. Ne postavljajte wikivezu, nego koristite parametar 'author-link6'.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;,
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;author6&quot;
			]
		},
		&quot;first6&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Ime 6&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Ime, srednja imena ili inicijali šestog autora. Ne postavljajte wikivezu.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;
		},
		&quot;author-link6&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Veza ka autoru 6&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Naslov postojećeg članka na Wikipediji o šestom autoru.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;wiki-page-name&quot;,
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;author6-link&quot;
			]
		},
		&quot;last7&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Prezime 7&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Prezime sedmog autora. Ne postavljajte wikivezu, nego koristite parametar 'author-link7'.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;,
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;author7&quot;
			]
		},
		&quot;first7&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Ime 7&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Ime, srednja imena ili inicijali sedmog autora. Ne postavljajte wikivezu.&quot;
		},
		&quot;author-link7&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Veza ka autoru 7&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Naslov postojećeg članka na Wikipediji o sedmom autoru.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;wiki-page-name&quot;,
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;author7-link&quot;
			]
		},
		&quot;last8&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Prezime 8&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Prezime osmog autora. Ne postavljajte wikivezu, nego koristite parametar 'author-link8'.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;,
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;author8&quot;
			]
		},
		&quot;first8&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Ime 8&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Ime, srednja imena ili inicijali osmog autora. Ne postavljajte wikivezu.&quot;
		},
		&quot;author-link8&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Veza ka autoru 8&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Naslov postojećeg članka na Wikipediji o osmom autoru.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;wiki-page-name&quot;,
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;author8-link&quot;
			]
		},
		&quot;last9&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Prezime 9&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Prezime devetog autora. Ne postavljajte wikivezu, nego koristite parametar 'author-link9'.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;,
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;author9&quot;
			]
		},
		&quot;first9&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Ime 9&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Ime, srednja imena ili inicijali devetog autora. Ne postavljajte wikivezu.&quot;
		},
		&quot;author-link9&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Veza ka autoru 9&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Naslov postojećeg članka na Wikipediji o devetom autoru.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;wiki-page-name&quot;,
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;author9-link&quot;
			]
		},
		&quot;display-authors&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Broj prikazanih autora&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Broj autora za prikaz prije nego što se upotrijebi 'i dr.'. Podrazumijevano se prikazuju svi autori. Primjeri: |display-authors=2 prikazuje samo prva dva autora, a zatim 'i dr.', dok |display-authors=etal prikazuje sve autore, a zatim 'i dr.'.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;name-list-style&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Stil liste imena&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Postavite na 'amp' ili 'and' da promijenite separator između posljednja dva imena na listi u ' &amp; ' odnosno ' i '. Postavite na 'vanc' za prikaz liste imena u vankuverskom stilu.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;,
			&quot;suggestedvalues&quot;: [
				&quot;amp&quot;,
				&quot;and&quot;,
				&quot;vanc&quot;
			]
		},
		&quot;editor2-last&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Prezime urednika 2&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Prezime drugog urednika. Ne postavljajte wikivezu, nego koristite parametar 'editor2-link'.&quot;,
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;editor2&quot;
			],
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;
		},
		&quot;editor2-first&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Ime urednika 2&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Ime, srednja imena ili inicijali drugog urednika. Ne postavljajte wikivezu.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;
		},
		&quot;editor3-last&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Prezime urednika 3&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Prezime trećeg urednika. Ne postavljajte wikivezu, nego koristite parametar 'editor3-link'.&quot;,
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;editor3&quot;
			],
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;
		},
		&quot;editor3-first&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Ime urednika 3&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Ime, srednja imena ili inicijali trećeg urednika. Ne postavljajte wikivezu.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;
		},
		&quot;editor4-last&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Prezime urednika 4&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Prezime četvrtog urednika. Ne postavljajte wikivezu, nego koristite parametar 'editor4-link'.&quot;,
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;editor4&quot;
			],
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;
		},
		&quot;editor4-first&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Ime urednika 4&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Ime, srednja imena ili inicijali četvrtog urednika. Ne postavljajte wikivezu.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;
		},
		&quot;editor5-last&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Prezime urednika 5&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Prezime petog urednika. Ne postavljajte wikivezu, nego koristite parametar 'editor5-link'.&quot;,
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;editor5&quot;
			],
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;
		},
		&quot;editor5-first&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Ime urednika 5&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Ime, srednja imena ili inicijali petog urednika. Ne postavljajte wikivezu.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;
		},
		&quot;editor6-last&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Prezime urednika 6&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Prezime šestog urednika. Ne postavljajte wikivezu, nego koristite parametar 'editor6-link'.&quot;,
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;editor6&quot;
			],
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;
		},
		&quot;editor6-first&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Ime urednika 6&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Ime, srednja imena ili inicijali šestog urednika. Ne postavljajte wikivezu.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;
		},
		&quot;editor7-last&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Prezime urednika 7&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Prezime sedmog urednika. Ne postavljajte wikivezu, nego koristite parametar 'editor7-link'.&quot;,
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;editor7&quot;
			],
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;
		},
		&quot;editor7-first&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Ime urednika 7&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Ime, srednja imena ili inicijali sedmog urednika. Ne postavljajte wikivezu.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;
		},
		&quot;editor8-last&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Prezime urednika 8&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Prezime osmog urednika. Ne postavljajte wikivezu, nego koristite parametar 'editor8-link'.&quot;,
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;editor8&quot;
			],
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;
		},
		&quot;editor8-first&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Ime urednika 8&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Ime, srednja imena ili inicijali osmog urednika. Ne postavljajte wikivezu.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;
		},
		&quot;editor9-last&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Prezime urednika 9&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Prezime devetog urednika. Ne postavljajte wikivezu, nego koristite parametar 'editor9-link'.&quot;,
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;editor9&quot;
			],
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;
		},
		&quot;editor9-first&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Ime urednika 9&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Ime, srednja imena ili inicijali devetog urednika. Ne postavljajte wikivezu.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;
		},
		&quot;editor2-link&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Veza ka uredniku 2&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Naslov postojećeg članka na Wikipediji o drugom uredniku.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;wiki-page-name&quot;
		},
		&quot;editor3-link&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Veza ka uredniku 3&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Naslov postojećeg članka na Wikipediji o trećem uredniku.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;wiki-page-name&quot;
		},
		&quot;editor4-link&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Veza ka uredniku 4&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Naslov postojećeg članka na Wikipediji o četvrtom uredniku.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;wiki-page-name&quot;
		},
		&quot;editor5-link&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Veza ka uredniku 5&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Naslov postojećeg članka na Wikipediji o petom uredniku.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;wiki-page-name&quot;
		},
		&quot;editor6-link&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Veza ka uredniku 6&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Naslov postojećeg članka na Wikipediji o šestom uredniku.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;wiki-page-name&quot;
		},
		&quot;editor7-link&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Veza ka uredniku 7&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Naslov postojećeg članka na Wikipediji o sedmom uredniku.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;wiki-page-name&quot;
		},
		&quot;editor8-link&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Veza ka uredniku 8&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Naslov postojećeg članka na Wikipediji o osmom uredniku.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;wiki-page-name&quot;
		},
		&quot;editor9-link&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Veza ka uredniku 9&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Naslov postojećeg članka na Wikipediji o devetom uredniku.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;wiki-page-name&quot;
		},
		&quot;edition&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Izdanje&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Navedite izdanje ili inačicu izvora kad je to primenljivo. Tekst koji unesete dobija sufiks ' izd.'.&quot;,
			&quot;example&quot;: &quot;2.&quot;
		},
		&quot;url-access&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Nivo pristupa URL-u&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Klasifikacija ograničenja pristupa URL-u.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;,
			&quot;suggestedvalues&quot;: [
				&quot;registration&quot;,
				&quot;subscription&quot;,
				&quot;limited&quot;
			]
		},
		&quot;bibcode-access&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Nivo pristupa Bibcodeu&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Ako je cijeli tekst dostupan preko ADS-a putem ovog Bibcodea, unesite 'free'.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;,
			&quot;autovalue&quot;: &quot;free&quot;
		},
		&quot;doi-access&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Nivo pristupa DOI-ju&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Ako je cijeli tekst slobodan za čitanje preko DOI-ja, unesite 'free'.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;,
			&quot;autovalue&quot;: &quot;free&quot;
		},
		&quot;hdl-access&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Nivo pristupa HDL-u&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Ako je cijeli tekst slobodan za čitanje preko HDL-a, unesite 'free'.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;,
			&quot;autovalue&quot;: &quot;free&quot;
		},
		&quot;jstor-access&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Nivo pristupa JSTOR-u&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Ako je cijeli tekst slobodan za čitanje na JSTOR-u, unesite 'free'.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;,
			&quot;autovalue&quot;: &quot;free&quot;
		},
		&quot;ol-access&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Nivo pristupa OpenLibraryju&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Ako je cijeli tekst slobodan za čitanje na OpenLibraryju, unesite 'free'.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;,
			&quot;autovalue&quot;: &quot;free&quot;
		},
		&quot;osti-access&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Nivo pristupa OSTI-ju&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Ako je cijeli tekst slobodan za čitanje na OSTI-ju, unesite 'free'.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;,
			&quot;autovalue&quot;: &quot;free&quot;
		},
		&quot;via&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Objavljeno putem&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Naziv entiteta koji pohranjuje prvobitnu kopiju djela ako se razlikuje od objavljivača. Entitet se obavezuje da neće mijenjati djelo.&quot;,
			&quot;example&quot;: &quot;[[Archive.org]]&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;url-status&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Status URL-a&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Postavite na ''live'' za URL koji je arhiviran, a i dalje ispravan. Koristite ''dead'' ili ''usurped'' za neispravne veze. Unesite ''unfit'' ili ''usurped'' da sakrijete URL.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;,
			&quot;suggested&quot;: true,
			&quot;suggestedvalues&quot;: [
				&quot;dead&quot;,
				&quot;live&quot;,
				&quot;usurped&quot;,
				&quot;unfit&quot;,
				&quot;deviated&quot;
			]
		},
		&quot;agency&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Agencija&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Novinska agencija koja je pružila sadržaj.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;,
			&quot;example&quot;: &quot;Reuters&quot;
		},
		&quot;place&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Mjesto&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Za vijesti s oznakom mjesta i datuma. Lokacija gdje je vijest napisana. Tretira se kao mjesto objave ako ono nije navedeno.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;author-link10&quot;: {
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;author10-link&quot;
			],
			&quot;label&quot;: &quot;Veza ka autoru 10&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Naslov postojećeg članka na Wikipediji o desetom autoru.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;wiki-page-name&quot;
		},
		&quot;author-link11&quot;: {
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;author11-link&quot;
			],
			&quot;label&quot;: &quot;Veza ka autoru 11&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Naslov postojećeg članka na Wikipediji o jedanaestom autoru.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;wiki-page-name&quot;
		},
		&quot;last10&quot;: {
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;author10&quot;
			],
			&quot;label&quot;: &quot;Prezime 10&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Prezime desetog autora. Ne postavljajte wikivezu, nego koristite parametar 'author-link10'.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;
		},
		&quot;first10&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Ime 10&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Ime, srednja imena ili inicijali desetog autora. Ne postavljajte wikivezu.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;
		},
		&quot;first11&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Ime 11&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Ime, srednja imena ili inicijali jedanaestog autora. Ne postavljajte wikivezu.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;
		},
		&quot;last11&quot;: {
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;author11&quot;
			],
			&quot;label&quot;: &quot;Prezime 11&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Prezime jedanaestog autora. Ne postavljajte wikivezu, nego koristite parametar 'author-link11'.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;
		},
		&quot;last12&quot;: {
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;author12&quot;
			],
			&quot;label&quot;: &quot;Prezime 12&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Prezime dvanaestog autora. Ne postavljajte wikivezu, nego koristite parametar 'author-link12'.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;
		},
		&quot;first12&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Ime 12&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Ime, srednja imena ili inicijali dvanaestog autora. Ne postavljajte wikivezu.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;
		},
		&quot;author-link12&quot;: {
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;author12-link&quot;
			],
			&quot;label&quot;: &quot;Veza ka autoru 12&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Naslov postojećeg članka na Wikipediji o dvanaestom autoru.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;wiki-page-name&quot;
		},
		&quot;last13&quot;: {
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;author13&quot;
			],
			&quot;label&quot;: &quot;Prezime 13&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Prezime trinaestog autora. Ne postavljajte wikivezu, nego koristite parametar 'author-link13'.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;
		},
		&quot;first13&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Ime 13&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Ime, srednja imena ili inicijali trinaestog autora. Ne postavljajte wikivezu.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;
		},
		&quot;author-link13&quot;: {
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;author13-link&quot;
			],
			&quot;label&quot;: &quot;Veza ka autoru 13&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Naslov postojećeg članka na Wikipediji o trinaestom autoru.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;wiki-page-name&quot;
		},
		&quot;last14&quot;: {
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;author14&quot;
			],
			&quot;label&quot;: &quot;Prezime 14&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Prezime četrnaestog autora. Ne postavljajte wikivezu, nego koristite parametar 'author-link14'.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;
		},
		&quot;first14&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Ime 14&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Ime, srednja imena ili inicijali četrnaestog autora. Ne postavljajte wikivezu.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;
		},
		&quot;author-link14&quot;: {
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;author14-link&quot;
			],
			&quot;label&quot;: &quot;Veza ka autoru 14&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Naslov postojećeg članka na Wikipediji o četrnaestom autoru.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;wiki-page-name&quot;
		},
		&quot;last15&quot;: {
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;author15&quot;
			],
			&quot;label&quot;: &quot;Prezime 15&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Prezime petnaestog autora. Ne postavljajte wikivezu, nego koristite parametar 'author-link15'.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;
		},
		&quot;first15&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Ime 15&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Ime, srednja imena ili inicijali petnaestog autora. Ne postavljajte wikivezu.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;
		},
		&quot;author-link15&quot;: {
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;author15-link&quot;
			],
			&quot;label&quot;: &quot;Veza ka autoru 15&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Naslov postojećeg članka na Wikipediji o petnaestom autoru.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;wiki-page-name&quot;
		},
		&quot;df&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Format datuma&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Postavlja datume na navedeni format.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		}
	},
	&quot;maps&quot;: {
		&quot;citoid&quot;: {
			&quot;title&quot;: &quot;title&quot;,
			&quot;url&quot;: &quot;url&quot;,
			&quot;subject&quot;: &quot;title&quot;,
			&quot;publicationTitle&quot;: &quot;website&quot;,
			&quot;blogTitle&quot;: &quot;website&quot;,
			&quot;forumTitle&quot;: &quot;website&quot;,
			&quot;seriesTitle&quot;: &quot;website&quot;,
			&quot;websiteTitle&quot;: &quot;website&quot;,
			&quot;publisher&quot;: &quot;publisher&quot;,
			&quot;date&quot;: &quot;date&quot;,
			&quot;PMCID&quot;: &quot;pmc&quot;,
			&quot;PMID&quot;: &quot;pmid&quot;,
			&quot;oclc&quot;: &quot;oclc&quot;,
			&quot;pages&quot;: &quot;pages&quot;,
			&quot;series&quot;: &quot;series&quot;,
			&quot;accessDate&quot;: &quot;access-date&quot;,
			&quot;archiveUrl&quot;: &quot;archive-url&quot;,
			&quot;archiveDate&quot;: &quot;archive-date&quot;,
			&quot;DOI&quot;: &quot;doi&quot;,
			&quot;language&quot;: &quot;language&quot;,
			&quot;contributor&quot;: &quot;others&quot;,
			&quot;author&quot;: [
				[
					&quot;first&quot;,
					&quot;last&quot;
				],
				[
					&quot;first2&quot;,
					&quot;last2&quot;
				],
				[
					&quot;first3&quot;,
					&quot;last3&quot;
				],
				[
					&quot;first4&quot;,
					&quot;last4&quot;
				],
				[
					&quot;first5&quot;,
					&quot;last5&quot;
				],
				[
					&quot;first6&quot;,
					&quot;last6&quot;
				],
				[
					&quot;first7&quot;,
					&quot;last7&quot;
				],
				[
					&quot;first8&quot;,
					&quot;last8&quot;
				],
				[
					&quot;first9&quot;,
					&quot;last9&quot;
				]
			],
			&quot;editor&quot;: [
				[
					&quot;editor-first&quot;,
					&quot;editor-last&quot;
				],
				[
					&quot;editor2-first&quot;,
					&quot;editor2-last&quot;
				],
				[
					&quot;editor3-first&quot;,
					&quot;editor3-last&quot;
				],
				[
					&quot;editor4-first&quot;,
					&quot;editor4-last&quot;
				],
				[
					&quot;editor5-first&quot;,
					&quot;editor5-last&quot;
				],
				[
					&quot;editor6-first&quot;,
					&quot;editor6-last&quot;
				],
				[
					&quot;editor7-first&quot;,
					&quot;editor7-last&quot;
				],
				[
					&quot;editor8-first&quot;,
					&quot;editor8-last&quot;
				],
				[
					&quot;editor9-first&quot;,
					&quot;editor9-last&quot;
				]
			]
		}
	},
	&quot;paramOrder&quot;: [
		&quot;last&quot;,
		&quot;first&quot;,
		&quot;author-link&quot;,
		&quot;last2&quot;,
		&quot;first2&quot;,
		&quot;author-link2&quot;,
		&quot;last3&quot;,
		&quot;first3&quot;,
		&quot;author-link3&quot;,
		&quot;last4&quot;,
		&quot;first4&quot;,
		&quot;author-link4&quot;,
		&quot;last5&quot;,
		&quot;first5&quot;,
		&quot;author-link5&quot;,
		&quot;last6&quot;,
		&quot;first6&quot;,
		&quot;author-link6&quot;,
		&quot;last7&quot;,
		&quot;first7&quot;,
		&quot;author-link7&quot;,
		&quot;last8&quot;,
		&quot;first8&quot;,
		&quot;author-link8&quot;,
		&quot;last9&quot;,
		&quot;first9&quot;,
		&quot;author-link9&quot;,
		&quot;last10&quot;,
		&quot;first10&quot;,
		&quot;author-link10&quot;,
		&quot;last11&quot;,
		&quot;first11&quot;,
		&quot;author-link11&quot;,
		&quot;last12&quot;,
		&quot;first12&quot;,
		&quot;author-link12&quot;,
		&quot;last13&quot;,
		&quot;first13&quot;,
		&quot;author-link13&quot;,
		&quot;last14&quot;,
		&quot;first14&quot;,
		&quot;author-link14&quot;,
		&quot;last15&quot;,
		&quot;first15&quot;,
		&quot;author-link15&quot;,
		&quot;author-mask&quot;,
		&quot;display-authors&quot;,
		&quot;name-list-style&quot;,
		&quot;date&quot;,
		&quot;year&quot;,
		&quot;orig-date&quot;,
		&quot;editor-last&quot;,
		&quot;editor-first&quot;,
		&quot;editor-link&quot;,
		&quot;editor2-last&quot;,
		&quot;editor2-first&quot;,
		&quot;editor2-link&quot;,
		&quot;editor3-last&quot;,
		&quot;editor3-first&quot;,
		&quot;editor3-link&quot;,
		&quot;editor4-last&quot;,
		&quot;editor4-first&quot;,
		&quot;editor4-link&quot;,
		&quot;editor5-last&quot;,
		&quot;editor5-first&quot;,
		&quot;editor5-link&quot;,
		&quot;editor6-last&quot;,
		&quot;editor6-first&quot;,
		&quot;editor6-link&quot;,
		&quot;editor7-last&quot;,
		&quot;editor7-first&quot;,
		&quot;editor7-link&quot;,
		&quot;editor8-last&quot;,
		&quot;editor8-first&quot;,
		&quot;editor8-link&quot;,
		&quot;editor9-last&quot;,
		&quot;editor9-first&quot;,
		&quot;editor9-link&quot;,
		&quot;others&quot;,
		&quot;title&quot;,
		&quot;script-title&quot;,
		&quot;trans-title&quot;,
		&quot;url&quot;,
		&quot;url-access&quot;,
		&quot;url-status&quot;,
		&quot;archive-url&quot;,
		&quot;archive-date&quot;,
		&quot;archive-format&quot;,
		&quot;access-date&quot;,
		&quot;website&quot;,
		&quot;series&quot;,
		&quot;publisher&quot;,
		&quot;place&quot;,
		&quot;page&quot;,
		&quot;pages&quot;,
		&quot;at&quot;,
		&quot;language&quot;,
		&quot;type&quot;,
		&quot;format&quot;,
		&quot;publication-place&quot;,
		&quot;publication-date&quot;,
		&quot;df&quot;,
		&quot;via&quot;,
		&quot;no-pp&quot;,
		&quot;arxiv&quot;,
		&quot;asin&quot;,
		&quot;asin-tld&quot;,
		&quot;bibcode&quot;,
		&quot;biorxiv&quot;,
		&quot;citeseerx&quot;,
		&quot;doi&quot;,
		&quot;doi-broken-date&quot;,
		&quot;isbn&quot;,
		&quot;issn&quot;,
		&quot;jfm&quot;,
		&quot;jstor&quot;,
		&quot;lccn&quot;,
		&quot;mr&quot;,
		&quot;oclc&quot;,
		&quot;ol&quot;,
		&quot;osti&quot;,
		&quot;pmc&quot;,
		&quot;pmid&quot;,
		&quot;rfc&quot;,
		&quot;ssrn&quot;,
		&quot;zbl&quot;,
		&quot;id&quot;,
		&quot;quote&quot;,
		&quot;trans-quote&quot;,
		&quot;ref&quot;,
		&quot;postscript&quot;,
		&quot;edition&quot;,
		&quot;bibcode-access&quot;,
		&quot;doi-access&quot;,
		&quot;hdl-access&quot;,
		&quot;jstor-access&quot;,
		&quot;ol-access&quot;,
		&quot;osti-access&quot;,
		&quot;agency&quot;
	],
	&quot;format&quot;: &quot;{{_ |_=_}}&quot;
}
&lt;/templatedata&gt;
&lt;includeonly&gt;
[[Kategorija:Šabloni za navođenje izvora|{{PAGENAME}}]]

&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>k5wur1m0b6y1b5bxdy1pq7uzv51vsrs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>42669394</id>
      <parentid>42669393</parentid>
      <timestamp>2026-08-08T00:54:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aca</username>
        <id>108187</id>
      </contributor>
      <origin>42669394</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33894" sha1="4xyx41hmewy1jr8ljkaasew4c5chktq" xml:space="preserve">{{dokumentaciona podstrana}}

Ovaj šablon se koristi za navođenje elektronskih izvora u Wikipedijinim člancima.

== Upotreba ==
=== Obični oblici ===
; Obični oblik (sa današnjim datumom):
&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{Cite web |url= |title= |accessdate=&lt;/nowiki&gt;{{CURRENTDAY}} {{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTYEAR}} &lt;nowiki&gt;|work= |publisher= |date=}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;

; Koristeći zadnje, prvo i koautor(e) (sa današnjim datumom):
&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{Cite web |url= |title= |accessdate=&lt;/nowiki&gt;{{CURRENTDAY}} {{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTYEAR}} &lt;nowiki&gt;|last= |first= |coauthors= |date= |work= |publisher=}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;

; Koristeći autora (sa današnjim datumom):
&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{Cite web |url= |title= |accessdate=&lt;/nowiki&gt;{{CURRENTDAY}} {{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTYEAR}} &lt;nowiki&gt;|author= |date= |work= |publisher=}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;

; Koristeći arhivnu verziju:
&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{Cite web |url= |title= |accessdate=&lt;/nowiki&gt;{{CURRENTDAY}} {{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTYEAR}} &lt;nowiki&gt;|author= |date= |work= |publisher= |archiveurl= |archivedate=}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;

=== Svi parametri ===
Kad kopirate sve parametre, u bilo kojem vodoravnom ili uspravnom formatu, izbrišite one koje vam ne trebaju.

; Svi parametri, vodoravni prikaz (sa današnjim datumom):
&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{Cite web |url= |title= |accessdate=&lt;/nowiki&gt;{{CURRENTDAY}} {{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTYEAR}} &lt;nowiki&gt;|author= |last= |first= |authorlink= |coauthors= |date= |year= |month= |format= |work= |publisher= |location= |pages= |language= |doi= |archiveurl= |archivedate= |quote=}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;

; Svi parametri, uspravni prikaz:
&lt;pre&gt;
{{Cite web
| url         = 
| title       = 
| accessdate  = 
| author      = 
| last        = 
| first       = 
| authorlink  = 
| coauthors   = 
| date        = 
| year        = 
| month       = 
| format      = 
| work        = 
| publisher   = 
| location    = 
| pages       = 
| language    = 
| doi         = 
| archiveurl  = 
| archivedate = 
| quote       = 
}}
&lt;/pre&gt;

== TemplateData ==
{{Upozorenje|Ovaj odjeljak sadrži konfiguracijske podatke koje koriste alati za uređivanje i automatizirani botovi. Izmjene podataka mogu uzrokovati neželjene efekte širokih razmjera.}}
{{TemplateData zaglavlje}}
&lt;templatedata&gt;
{
	&quot;description&quot;: &quot;Formatira referencu na sajt pomoću pruženih podataka (npr. URL i naslov). Koristi se samo za izvore koji se ne mogu definirati posebnim šablonima za navođenje knjiga, časopisa, novinskih članaka itd.&quot;,
	&quot;params&quot;: {
		&quot;url&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;URL&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Veb-adresa stranice gdje se nalazi tekst izvora. Zahtijeva prefiks \&quot;https://...\&quot; ili \&quot;//...\&quot;.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;url&quot;,
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;URL&quot;
			],
			&quot;required&quot;: true,
			&quot;example&quot;: &quot;https://www.metacritic.com//...&quot;
		},
		&quot;title&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Naslov&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Naslov veb-stranice na sajtu. Prikazuje se pod navodnicima. Obično se nalazi pri vrhu preglednika. Razlikuje se od naziva sajta.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;,
			&quot;required&quot;: true
		},
		&quot;date&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Datum&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Datum kad je izvor objavljen. Ako se ne zna, koristite parametar 'access-date'. Ne postavljajte wikiveze.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;date&quot;,
			&quot;suggested&quot;: true,
			&quot;example&quot;: &quot;2025-06-15&quot;
		},
		&quot;access-date&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Datum pristupa&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Datum kad je pristupljeno prvobitnom URL-u. Ne postavljajte wikiveze.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;date&quot;,
			&quot;suggested&quot;: true,
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;accessdate&quot;
			],
			&quot;example&quot;: &quot;2025-09-15&quot;
		},
		&quot;website&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Naziv sajta&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Naslov sajta (ili njegov kratak URL ako nema jasno istaknut naslov). Može imati wikivezu. Prikazuje se u kurzivu. Često je suvišno navoditi i 'publisher' i 'website'.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;,
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;work&quot;
			],
			&quot;suggested&quot;: true,
			&quot;example&quot;: &quot;[[Rotten Tomatoes]]&quot;
		},
		&quot;publisher&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Objavljivač&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Naziv objavljivača. Može imati wikivezu. Često je suvišno navoditi i 'publisher' i 'website'.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;,
			&quot;example&quot;: &quot;[[Fandom, Inc.]] (koji posjeduje \&quot;Metacritic.com\&quot;)&quot;
		},
		&quot;last&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Prezime&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Prezime autora. Ne postavljajte wikivezu, nego koristite parametar 'author-link'. Napišite broj poslije naziva parametra za dodatne autore.&quot;,
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;last1&quot;,
				&quot;author&quot;,
				&quot;author1&quot;,
				&quot;author1-last&quot;,
				&quot;author-last&quot;,
				&quot;surname1&quot;,
				&quot;author-last1&quot;,
				&quot;subject1&quot;,
				&quot;surname&quot;,
				&quot;subject&quot;
			],
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;,
			&quot;suggested&quot;: true,
			&quot;example&quot;: &quot;Petrović&quot;
		},
		&quot;first&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Ime&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Ime, srednja imena ili inicijali autora. Ne postavljajte wikivezu, nego koristite parametar 'author-link'. Napišite broj poslije naziva parametra za dodatne autore.&quot;,
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;given&quot;,
				&quot;author-first&quot;,
				&quot;first1&quot;,
				&quot;given1&quot;,
				&quot;author-first1&quot;,
				&quot;author1-first&quot;
			],
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;,
			&quot;suggested&quot;: true,
			&quot;example&quot;: &quot;Petar&quot;
		},
		&quot;author-link&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Veza ka autoru&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Naslov postojećeg članka na Wikipediji o autoru. Napišite broj poslije naziva parametra za dodatne autore.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;wiki-page-name&quot;,
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;author-link1&quot;,
				&quot;author1-link&quot;,
				&quot;subject-link&quot;,
				&quot;subject-link1&quot;,
				&quot;subject1-link&quot;,
				&quot;authorlink&quot;
			]
		},
		&quot;last2&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Prezime 2&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Prezime drugog autora. Ne postavljajte wikivezu, nego koristite parametar 'author-link2'.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;,
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;author2&quot;
			]
		},
		&quot;first2&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Ime 2&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Ime, srednja imena ili inicijali drugog autora. Ne postavljajte wikivezu.&quot;
		},
		&quot;author-link2&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Veza ka autoru 2&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Naslov postojećeg članka na Wikipediji o drugom autoru.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;wiki-page-name&quot;,
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;author2-link&quot;
			]
		},
		&quot;others&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Ostale zasluge&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Koristi se za bilježenje drugih (neautorskih) doprinosa djelu, npr. ''Ilustrovao John Smith'' ili ''Preveo John Smith''. Dopušten je samo jedan parametar 'others': npr. ''Ilustrovala Jane Doe. Preveo John Smith''.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;year&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Godina objave&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Godina kad je izvor objavljen. Zastarjelo. Koristite parametar 'date' kad god je to moguće.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;orig-date&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Prvobitni datum&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Prvobitni datum objavljivanja. Pružite detalje.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;date&quot;
		},
		&quot;editor-last&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Prezime urednika&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Ne postavljajte wikivezu, nego koristite parametar 'editor-link'. Napišite broj poslije naziva parametra za dodatne urednike.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;,
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;editor1-last&quot;,
				&quot;editor&quot;
			]
		},
		&quot;editor-first&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Ime urednika&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Ime, srednja imena ili inicijali urednika. Ne postavljajte wikivezu, nego koristite parametar 'editor-link'. Napišite broj poslije naziva parametra za dodatne urednike.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;,
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;editor1-first&quot;
			]
		},
		&quot;editor-link&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Veza ka uredniku&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Naslov postojećeg članka na Wikipediji o uredniku. Napišite broj poslije naziva parametra za dodatne urednike.&quot;,
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;editor1-link&quot;
			],
			&quot;type&quot;: &quot;wiki-page-name&quot;
		},
		&quot;series&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Identifikator serije&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Koristite kad je izvor dio neke serije, npr. serije knjiga ili časopisa.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;publication-place&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Mjesto objave&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Prikazuje se poslije naslova. Ako je zadan i parametar 'place' ili 'location', to mjesto prikazat će se prije naslova uz prefiks 'napisano u'.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;publication-date&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Datum objave&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Koristite ako se razlikuje od datuma kad je djelo napisano. Ne postavljajte wikiveze.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;date&quot;
		},
		&quot;page&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Stranica&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Stranica u izvoru koja potkrepljuje sadržaj. Prikazuje se nakon riječi 'str.'.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;pages&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Stranice&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Stranice u izvoru koje potkrepljuju sadržaj. Prikazuju se nakon riječi ''str.''. Ne unosite ukupan broj stranica izvora.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;no-pp&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Bez str&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Postavite na 'y' da sakrijete prikaz riječi 'str.' uz parametre 'page' i 'pages' kad je to potrebno (npr. 'Prednja korica').&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;boolean&quot;,
			&quot;autovalue&quot;: &quot;y&quot;
		},
		&quot;at&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Na&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Može se koristiti umjesto parametra 'page' ili 'pages' kad broj stranice nije odgovarajući ili nije dovoljan za identifikaciju.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;language&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Jezik&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Jezik na kome je izvor napisan ako nije srpskohrvatski. Koristite dvoslovni jezički kod ili puni naziv jezika. Ne koristite ni ikone ni šablone. Više jezika razdvojite zarezima.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;,
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;lang&quot;
			],
			&quot;example&quot;: &quot;en&quot;
		},
		&quot;script-title&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Naslov na izvornom pismu&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Za naslove na jezicima koji ne koriste latinicu ili ćirilicu (arapski, kineski, grčki, hebrejski, japanski, korejski itd.). Prvo napišite dvoslovni ISO 639-1 jezički kod i dvotačku, a zatim naslov. Na primjer, za japanski koristite: |script-title=ja:...&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;trans-title&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Prevedeni naslov&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Naslov na srpskohrvatskom ako je izvor na stranom jeziku. Preporučuje se i upotreba parametra 'language'.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;type&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Vrsta&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Dodatne informacije o vrsti multimedijalnog sadržaja izvora. Započnite velikim slovom.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;format&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Format&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Format djela na koje se odnosi 'url'. Ne navodite HTML.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;,
			&quot;example&quot;: &quot;PDF&quot;
		},
		&quot;arxiv&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;arXiv&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Identifikator za arXiv elektroničku predštampu naučnih radova.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;asin&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;ASIN&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Amazonov standardni identifikacijski broj, 10 znakova.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;asin-tld&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;ASIN TLD&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;ASIN domena najvišeg nivoa za Amazonove sajtove van SAD-a.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;bibcode&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Bibcode&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Bibliografski referentni kod (REFCODE), 19 znakova.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;biorxiv&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;biorXiv&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;biorXiv identifikator, 6 cifara.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;
		},
		&quot;citeseerx&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;CiteSeerX&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;CiteSeerX identifikator. Nalazi se posle parametra 'doi='.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;
		},
		&quot;doi&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;DOI&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Digitalni identifikator objekta. Počinje sa '10.'.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;doi-broken-date&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Datum neispravnog DOI-ja&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Datum kad je utvrđeno da DOI ne radi.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;date&quot;,
			&quot;autovalue&quot;: &quot;&quot;
		},
		&quot;isbn&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;ISBN&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Međunarodni standardni knjižni broj. Koristite 13-cifreni ISBN kad god je to moguće.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;issn&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;ISSN&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Međunarodni standardni serijski broj, 8 znakova. Pomoću crtice može se podijeliti u dve grupe od po četiri znaka.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;jfm&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;jfm&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Jahrbuch über die Fortschritte der Mathematik klasifikacijski kod.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;jstor&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;JSTOR&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Identifikator JSTOR-a.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;lccn&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;LCCN&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Kontrolni broj Kongresne biblioteke.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;mr&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;MR&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Mathematical Reviews identifikator.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;oclc&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;OCLC&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Broj Online Computer Library Centera.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;ol&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;OL&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Identifikator Open Libraryja.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;osti&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;OSTI&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Identifikator Ureda za naučne i tehnološke informacije.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;pmc&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;PMC&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Broj članka na PubMed Centeru.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;pmid&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;PMID&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Jedinstveni identifikator PubMeda.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;rfc&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;RFC&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Broj za Request for Comments.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;ssrn&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;SSRN&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Social Science Research Network.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;zbl&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Zbl&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Zentralblatt MATH identifikator časopisa.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;id&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;id&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Jedinstveni identifikator koji se koristi kad nijedan od specijaliziranih nije primjenljiv.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;archive-url&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;URL arhive&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;URL arhivirane kopije veb-stranice ako URL izvora postane nedostupan. Zahtijeva parametar 'archive-date'.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;url&quot;,
			&quot;suggested&quot;: true,
			&quot;autovalue&quot;: &quot;&quot;,
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;archiveurl&quot;
			]
		},
		&quot;archive-date&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Datum arhive&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Datum kad je prvobitni URL arhiviran. Ne postavljajte wikiveze.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;date&quot;,
			&quot;suggested&quot;: true,
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;archivedate&quot;
			],
			&quot;example&quot;: &quot;2025-08-15&quot;
		},
		&quot;archive-format&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Format arhive&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Format arhivirane kopije. Ne navodite HTML.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;,
			&quot;example&quot;: &quot;PDF&quot;
		},
		&quot;quote&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Citat&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Odgovarajući tekst citiran iz izvora. Prikazuje se na kraju pod navodnicima. Mora sadržati završnu interpunkciju.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;trans-quote&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Prevedeni citat&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Prijevod citata na srpskohrvatski ako je izvor na stranom jeziku. Prikazuje se u uglastim zagradama.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;ref&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Ref&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Identifikator sidra. Može se koristiti kad želite nadovezati reference pomoću šablona sfn. Vrijednost 'harv' stvara sidro koje se može koristiti sa šablonom harv.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;postscript&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Postskriptum&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Završni interpunkcijski znak za citat. Ignorira se ako je definiran u parametru 'quote'.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;,
			&quot;default&quot;: &quot;.&quot;
		},
		&quot;author-mask&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Maska autora&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Zamjenjuje ime prvog autora em-crtama ili tekstom. Postavite na numeričku vrijednost 'n' da crta bude široka 'n' em-razmaka. Postavite tekstualnu vrijednost da se prikaže tekst bez pratećeg separatora autora, npr. 'sa'.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;last3&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Prezime 3&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Prezime trećeg autora. Ne postavljajte wikivezu, nego koristite parametar 'author-link3'.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;,
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;author3&quot;
			]
		},
		&quot;first3&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Ime 3&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Ime, srednja imena ili inicijali trećeg autora. Ne postavljajte wikivezu.&quot;
		},
		&quot;author-link3&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Veza ka autoru 3&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Naslov postojećeg članka na Wikipediji o trećem autoru.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;wiki-page-name&quot;,
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;author3-link&quot;
			]
		},
		&quot;last4&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Prezime 4&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Prezime četvrtog autora. Ne postavljajte wikivezu, nego koristite parametar 'author-link4'.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;,
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;author4&quot;
			]
		},
		&quot;first4&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Ime 4&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Ime, srednja imena ili inicijali četvrtog autora. Ne postavljajte wikivezu.&quot;
		},
		&quot;author-link4&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Veza ka autoru 4&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Naslov postojećeg članka na Wikipediji o četvrtom autoru.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;wiki-page-name&quot;,
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;author4-link&quot;
			]
		},
		&quot;last5&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Prezime 5&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Prezime petog autora. Ne postavljajte wikivezu, nego koristite parametar 'author-link5'.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;,
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;author5&quot;
			]
		},
		&quot;first5&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Ime 5&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Ime, srednja imena ili inicijali petog autora. Ne postavljajte wikivezu.&quot;
		},
		&quot;author-link5&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Veza ka autoru 5&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Naslov postojećeg članka na Wikipediji o petom autoru.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;wiki-page-name&quot;,
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;author5-link&quot;
			]
		},
		&quot;last6&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Prezime 6&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Prezime šestog autora. Ne postavljajte wikivezu, nego koristite parametar 'author-link6'.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;,
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;author6&quot;
			]
		},
		&quot;first6&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Ime 6&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Ime, srednja imena ili inicijali šestog autora. Ne postavljajte wikivezu.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;
		},
		&quot;author-link6&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Veza ka autoru 6&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Naslov postojećeg članka na Wikipediji o šestom autoru.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;wiki-page-name&quot;,
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;author6-link&quot;
			]
		},
		&quot;last7&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Prezime 7&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Prezime sedmog autora. Ne postavljajte wikivezu, nego koristite parametar 'author-link7'.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;,
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;author7&quot;
			]
		},
		&quot;first7&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Ime 7&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Ime, srednja imena ili inicijali sedmog autora. Ne postavljajte wikivezu.&quot;
		},
		&quot;author-link7&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Veza ka autoru 7&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Naslov postojećeg članka na Wikipediji o sedmom autoru.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;wiki-page-name&quot;,
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;author7-link&quot;
			]
		},
		&quot;last8&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Prezime 8&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Prezime osmog autora. Ne postavljajte wikivezu, nego koristite parametar 'author-link8'.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;,
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;author8&quot;
			]
		},
		&quot;first8&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Ime 8&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Ime, srednja imena ili inicijali osmog autora. Ne postavljajte wikivezu.&quot;
		},
		&quot;author-link8&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Veza ka autoru 8&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Naslov postojećeg članka na Wikipediji o osmom autoru.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;wiki-page-name&quot;,
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;author8-link&quot;
			]
		},
		&quot;last9&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Prezime 9&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Prezime devetog autora. Ne postavljajte wikivezu, nego koristite parametar 'author-link9'.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;,
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;author9&quot;
			]
		},
		&quot;first9&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Ime 9&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Ime, srednja imena ili inicijali devetog autora. Ne postavljajte wikivezu.&quot;
		},
		&quot;author-link9&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Veza ka autoru 9&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Naslov postojećeg članka na Wikipediji o devetom autoru.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;wiki-page-name&quot;,
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;author9-link&quot;
			]
		},
		&quot;display-authors&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Broj prikazanih autora&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Broj autora za prikaz prije nego što se upotrijebi 'i dr.'. Podrazumijevano se prikazuju svi autori. Primjeri: |display-authors=2 prikazuje samo prva dva autora, a zatim 'i dr.', dok |display-authors=etal prikazuje sve autore, a zatim 'i dr.'.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;name-list-style&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Stil liste imena&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Postavite na 'amp' ili 'and' da promijenite separator između posljednja dva imena na listi u ' &amp; ' odnosno ' i '. Postavite na 'vanc' za prikaz liste imena u vankuverskom stilu.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;,
			&quot;suggestedvalues&quot;: [
				&quot;amp&quot;,
				&quot;and&quot;,
				&quot;vanc&quot;
			]
		},
		&quot;editor2-last&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Prezime urednika 2&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Prezime drugog urednika. Ne postavljajte wikivezu, nego koristite parametar 'editor2-link'.&quot;,
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;editor2&quot;
			],
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;
		},
		&quot;editor2-first&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Ime urednika 2&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Ime, srednja imena ili inicijali drugog urednika. Ne postavljajte wikivezu.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;
		},
		&quot;editor3-last&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Prezime urednika 3&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Prezime trećeg urednika. Ne postavljajte wikivezu, nego koristite parametar 'editor3-link'.&quot;,
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;editor3&quot;
			],
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;
		},
		&quot;editor3-first&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Ime urednika 3&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Ime, srednja imena ili inicijali trećeg urednika. Ne postavljajte wikivezu.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;
		},
		&quot;editor4-last&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Prezime urednika 4&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Prezime četvrtog urednika. Ne postavljajte wikivezu, nego koristite parametar 'editor4-link'.&quot;,
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;editor4&quot;
			],
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;
		},
		&quot;editor4-first&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Ime urednika 4&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Ime, srednja imena ili inicijali četvrtog urednika. Ne postavljajte wikivezu.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;
		},
		&quot;editor5-last&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Prezime urednika 5&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Prezime petog urednika. Ne postavljajte wikivezu, nego koristite parametar 'editor5-link'.&quot;,
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;editor5&quot;
			],
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;
		},
		&quot;editor5-first&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Ime urednika 5&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Ime, srednja imena ili inicijali petog urednika. Ne postavljajte wikivezu.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;
		},
		&quot;editor6-last&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Prezime urednika 6&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Prezime šestog urednika. Ne postavljajte wikivezu, nego koristite parametar 'editor6-link'.&quot;,
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;editor6&quot;
			],
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;
		},
		&quot;editor6-first&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Ime urednika 6&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Ime, srednja imena ili inicijali šestog urednika. Ne postavljajte wikivezu.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;
		},
		&quot;editor7-last&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Prezime urednika 7&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Prezime sedmog urednika. Ne postavljajte wikivezu, nego koristite parametar 'editor7-link'.&quot;,
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;editor7&quot;
			],
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;
		},
		&quot;editor7-first&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Ime urednika 7&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Ime, srednja imena ili inicijali sedmog urednika. Ne postavljajte wikivezu.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;
		},
		&quot;editor8-last&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Prezime urednika 8&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Prezime osmog urednika. Ne postavljajte wikivezu, nego koristite parametar 'editor8-link'.&quot;,
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;editor8&quot;
			],
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;
		},
		&quot;editor8-first&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Ime urednika 8&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Ime, srednja imena ili inicijali osmog urednika. Ne postavljajte wikivezu.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;
		},
		&quot;editor9-last&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Prezime urednika 9&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Prezime devetog urednika. Ne postavljajte wikivezu, nego koristite parametar 'editor9-link'.&quot;,
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;editor9&quot;
			],
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;
		},
		&quot;editor9-first&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Ime urednika 9&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Ime, srednja imena ili inicijali devetog urednika. Ne postavljajte wikivezu.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;
		},
		&quot;editor2-link&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Veza ka uredniku 2&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Naslov postojećeg članka na Wikipediji o drugom uredniku.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;wiki-page-name&quot;
		},
		&quot;editor3-link&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Veza ka uredniku 3&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Naslov postojećeg članka na Wikipediji o trećem uredniku.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;wiki-page-name&quot;
		},
		&quot;editor4-link&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Veza ka uredniku 4&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Naslov postojećeg članka na Wikipediji o četvrtom uredniku.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;wiki-page-name&quot;
		},
		&quot;editor5-link&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Veza ka uredniku 5&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Naslov postojećeg članka na Wikipediji o petom uredniku.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;wiki-page-name&quot;
		},
		&quot;editor6-link&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Veza ka uredniku 6&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Naslov postojećeg članka na Wikipediji o šestom uredniku.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;wiki-page-name&quot;
		},
		&quot;editor7-link&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Veza ka uredniku 7&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Naslov postojećeg članka na Wikipediji o sedmom uredniku.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;wiki-page-name&quot;
		},
		&quot;editor8-link&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Veza ka uredniku 8&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Naslov postojećeg članka na Wikipediji o osmom uredniku.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;wiki-page-name&quot;
		},
		&quot;editor9-link&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Veza ka uredniku 9&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Naslov postojećeg članka na Wikipediji o devetom uredniku.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;wiki-page-name&quot;
		},
		&quot;edition&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Izdanje&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Navedite izdanje ili inačicu izvora kad je to primenljivo. Tekst koji unesete dobija sufiks ' izd.'.&quot;,
			&quot;example&quot;: &quot;2.&quot;
		},
		&quot;url-access&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Nivo pristupa URL-u&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Klasifikacija ograničenja pristupa URL-u.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;,
			&quot;suggestedvalues&quot;: [
				&quot;registration&quot;,
				&quot;subscription&quot;,
				&quot;limited&quot;
			]
		},
		&quot;bibcode-access&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Nivo pristupa Bibcodeu&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Ako je cijeli tekst dostupan preko ADS-a putem ovog Bibcodea, unesite 'free'.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;,
			&quot;autovalue&quot;: &quot;free&quot;
		},
		&quot;doi-access&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Nivo pristupa DOI-ju&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Ako je cijeli tekst slobodan za čitanje preko DOI-ja, unesite 'free'.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;,
			&quot;autovalue&quot;: &quot;free&quot;
		},
		&quot;hdl-access&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Nivo pristupa HDL-u&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Ako je cijeli tekst slobodan za čitanje preko HDL-a, unesite 'free'.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;,
			&quot;autovalue&quot;: &quot;free&quot;
		},
		&quot;jstor-access&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Nivo pristupa JSTOR-u&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Ako je cijeli tekst slobodan za čitanje na JSTOR-u, unesite 'free'.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;,
			&quot;autovalue&quot;: &quot;free&quot;
		},
		&quot;ol-access&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Nivo pristupa OpenLibraryju&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Ako je cijeli tekst slobodan za čitanje na OpenLibraryju, unesite 'free'.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;,
			&quot;autovalue&quot;: &quot;free&quot;
		},
		&quot;osti-access&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Nivo pristupa OSTI-ju&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Ako je cijeli tekst slobodan za čitanje na OSTI-ju, unesite 'free'.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;,
			&quot;autovalue&quot;: &quot;free&quot;
		},
		&quot;via&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Objavljeno putem&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Naziv entiteta koji pohranjuje prvobitnu kopiju djela ako se razlikuje od objavljivača. Entitet se obavezuje da neće mijenjati djelo.&quot;,
			&quot;example&quot;: &quot;[[Archive.org]]&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;url-status&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Status URL-a&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Postavite na ''live'' za URL koji je arhiviran, a i dalje ispravan. Koristite ''dead'' ili ''usurped'' za neispravne veze. Unesite ''unfit'' ili ''usurped'' da sakrijete URL.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;,
			&quot;suggested&quot;: true,
			&quot;suggestedvalues&quot;: [
				&quot;dead&quot;,
				&quot;live&quot;,
				&quot;usurped&quot;,
				&quot;unfit&quot;,
				&quot;deviated&quot;
			]
		},
		&quot;agency&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Agencija&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Novinska agencija koja je pružila sadržaj.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;,
			&quot;example&quot;: &quot;Reuters&quot;
		},
		&quot;place&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Mjesto&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Za vijesti s oznakom mjesta i datuma. Lokacija gdje je vijest napisana. Tretira se kao mjesto objave ako ono nije navedeno.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;author-link10&quot;: {
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;author10-link&quot;
			],
			&quot;label&quot;: &quot;Veza ka autoru 10&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Naslov postojećeg članka na Wikipediji o desetom autoru.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;wiki-page-name&quot;
		},
		&quot;author-link11&quot;: {
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;author11-link&quot;
			],
			&quot;label&quot;: &quot;Veza ka autoru 11&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Naslov postojećeg članka na Wikipediji o jedanaestom autoru.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;wiki-page-name&quot;
		},
		&quot;last10&quot;: {
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;author10&quot;
			],
			&quot;label&quot;: &quot;Prezime 10&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Prezime desetog autora. Ne postavljajte wikivezu, nego koristite parametar 'author-link10'.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;
		},
		&quot;first10&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Ime 10&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Ime, srednja imena ili inicijali desetog autora. Ne postavljajte wikivezu.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;
		},
		&quot;first11&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Ime 11&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Ime, srednja imena ili inicijali jedanaestog autora. Ne postavljajte wikivezu.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;
		},
		&quot;last11&quot;: {
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;author11&quot;
			],
			&quot;label&quot;: &quot;Prezime 11&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Prezime jedanaestog autora. Ne postavljajte wikivezu, nego koristite parametar 'author-link11'.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;
		},
		&quot;last12&quot;: {
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;author12&quot;
			],
			&quot;label&quot;: &quot;Prezime 12&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Prezime dvanaestog autora. Ne postavljajte wikivezu, nego koristite parametar 'author-link12'.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;
		},
		&quot;first12&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Ime 12&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Ime, srednja imena ili inicijali dvanaestog autora. Ne postavljajte wikivezu.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;
		},
		&quot;author-link12&quot;: {
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;author12-link&quot;
			],
			&quot;label&quot;: &quot;Veza ka autoru 12&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Naslov postojećeg članka na Wikipediji o dvanaestom autoru.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;wiki-page-name&quot;
		},
		&quot;last13&quot;: {
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;author13&quot;
			],
			&quot;label&quot;: &quot;Prezime 13&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Prezime trinaestog autora. Ne postavljajte wikivezu, nego koristite parametar 'author-link13'.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;
		},
		&quot;first13&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Ime 13&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Ime, srednja imena ili inicijali trinaestog autora. Ne postavljajte wikivezu.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;
		},
		&quot;author-link13&quot;: {
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;author13-link&quot;
			],
			&quot;label&quot;: &quot;Veza ka autoru 13&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Naslov postojećeg članka na Wikipediji o trinaestom autoru.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;wiki-page-name&quot;
		},
		&quot;last14&quot;: {
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;author14&quot;
			],
			&quot;label&quot;: &quot;Prezime 14&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Prezime četrnaestog autora. Ne postavljajte wikivezu, nego koristite parametar 'author-link14'.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;
		},
		&quot;first14&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Ime 14&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Ime, srednja imena ili inicijali četrnaestog autora. Ne postavljajte wikivezu.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;
		},
		&quot;author-link14&quot;: {
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;author14-link&quot;
			],
			&quot;label&quot;: &quot;Veza ka autoru 14&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Naslov postojećeg članka na Wikipediji o četrnaestom autoru.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;wiki-page-name&quot;
		},
		&quot;last15&quot;: {
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;author15&quot;
			],
			&quot;label&quot;: &quot;Prezime 15&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Prezime petnaestog autora. Ne postavljajte wikivezu, nego koristite parametar 'author-link15'.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;
		},
		&quot;first15&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Ime 15&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Ime, srednja imena ili inicijali petnaestog autora. Ne postavljajte wikivezu.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;
		},
		&quot;author-link15&quot;: {
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;author15-link&quot;
			],
			&quot;label&quot;: &quot;Veza ka autoru 15&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Naslov postojećeg članka na Wikipediji o petnaestom autoru.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;wiki-page-name&quot;
		},
		&quot;df&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Format datuma&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Postavlja datume na navedeni format.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		}
	},
	&quot;maps&quot;: {
		&quot;citoid&quot;: {
			&quot;title&quot;: &quot;title&quot;,
			&quot;url&quot;: &quot;url&quot;,
			&quot;subject&quot;: &quot;title&quot;,
			&quot;publicationTitle&quot;: &quot;website&quot;,
			&quot;blogTitle&quot;: &quot;website&quot;,
			&quot;forumTitle&quot;: &quot;website&quot;,
			&quot;seriesTitle&quot;: &quot;website&quot;,
			&quot;websiteTitle&quot;: &quot;website&quot;,
			&quot;publisher&quot;: &quot;publisher&quot;,
			&quot;date&quot;: &quot;date&quot;,
			&quot;PMCID&quot;: &quot;pmc&quot;,
			&quot;PMID&quot;: &quot;pmid&quot;,
			&quot;oclc&quot;: &quot;oclc&quot;,
			&quot;pages&quot;: &quot;pages&quot;,
			&quot;series&quot;: &quot;series&quot;,
			&quot;accessDate&quot;: &quot;access-date&quot;,
			&quot;archiveUrl&quot;: &quot;archive-url&quot;,
			&quot;archiveDate&quot;: &quot;archive-date&quot;,
			&quot;DOI&quot;: &quot;doi&quot;,
			&quot;language&quot;: &quot;language&quot;,
			&quot;contributor&quot;: &quot;others&quot;,
			&quot;author&quot;: [
				[
					&quot;first&quot;,
					&quot;last&quot;
				],
				[
					&quot;first2&quot;,
					&quot;last2&quot;
				],
				[
					&quot;first3&quot;,
					&quot;last3&quot;
				],
				[
					&quot;first4&quot;,
					&quot;last4&quot;
				],
				[
					&quot;first5&quot;,
					&quot;last5&quot;
				],
				[
					&quot;first6&quot;,
					&quot;last6&quot;
				],
				[
					&quot;first7&quot;,
					&quot;last7&quot;
				],
				[
					&quot;first8&quot;,
					&quot;last8&quot;
				],
				[
					&quot;first9&quot;,
					&quot;last9&quot;
				]
			],
			&quot;editor&quot;: [
				[
					&quot;editor-first&quot;,
					&quot;editor-last&quot;
				],
				[
					&quot;editor2-first&quot;,
					&quot;editor2-last&quot;
				],
				[
					&quot;editor3-first&quot;,
					&quot;editor3-last&quot;
				],
				[
					&quot;editor4-first&quot;,
					&quot;editor4-last&quot;
				],
				[
					&quot;editor5-first&quot;,
					&quot;editor5-last&quot;
				],
				[
					&quot;editor6-first&quot;,
					&quot;editor6-last&quot;
				],
				[
					&quot;editor7-first&quot;,
					&quot;editor7-last&quot;
				],
				[
					&quot;editor8-first&quot;,
					&quot;editor8-last&quot;
				],
				[
					&quot;editor9-first&quot;,
					&quot;editor9-last&quot;
				]
			]
		}
	},
	&quot;paramOrder&quot;: [
		&quot;last&quot;,
		&quot;first&quot;,
		&quot;author-link&quot;,
		&quot;last2&quot;,
		&quot;first2&quot;,
		&quot;author-link2&quot;,
		&quot;last3&quot;,
		&quot;first3&quot;,
		&quot;author-link3&quot;,
		&quot;last4&quot;,
		&quot;first4&quot;,
		&quot;author-link4&quot;,
		&quot;last5&quot;,
		&quot;first5&quot;,
		&quot;author-link5&quot;,
		&quot;last6&quot;,
		&quot;first6&quot;,
		&quot;author-link6&quot;,
		&quot;last7&quot;,
		&quot;first7&quot;,
		&quot;author-link7&quot;,
		&quot;last8&quot;,
		&quot;first8&quot;,
		&quot;author-link8&quot;,
		&quot;last9&quot;,
		&quot;first9&quot;,
		&quot;author-link9&quot;,
		&quot;last10&quot;,
		&quot;first10&quot;,
		&quot;author-link10&quot;,
		&quot;last11&quot;,
		&quot;first11&quot;,
		&quot;author-link11&quot;,
		&quot;last12&quot;,
		&quot;first12&quot;,
		&quot;author-link12&quot;,
		&quot;last13&quot;,
		&quot;first13&quot;,
		&quot;author-link13&quot;,
		&quot;last14&quot;,
		&quot;first14&quot;,
		&quot;author-link14&quot;,
		&quot;last15&quot;,
		&quot;first15&quot;,
		&quot;author-link15&quot;,
		&quot;author-mask&quot;,
		&quot;display-authors&quot;,
		&quot;name-list-style&quot;,
		&quot;date&quot;,
		&quot;year&quot;,
		&quot;orig-date&quot;,
		&quot;editor-last&quot;,
		&quot;editor-first&quot;,
		&quot;editor-link&quot;,
		&quot;editor2-last&quot;,
		&quot;editor2-first&quot;,
		&quot;editor2-link&quot;,
		&quot;editor3-last&quot;,
		&quot;editor3-first&quot;,
		&quot;editor3-link&quot;,
		&quot;editor4-last&quot;,
		&quot;editor4-first&quot;,
		&quot;editor4-link&quot;,
		&quot;editor5-last&quot;,
		&quot;editor5-first&quot;,
		&quot;editor5-link&quot;,
		&quot;editor6-last&quot;,
		&quot;editor6-first&quot;,
		&quot;editor6-link&quot;,
		&quot;editor7-last&quot;,
		&quot;editor7-first&quot;,
		&quot;editor7-link&quot;,
		&quot;editor8-last&quot;,
		&quot;editor8-first&quot;,
		&quot;editor8-link&quot;,
		&quot;editor9-last&quot;,
		&quot;editor9-first&quot;,
		&quot;editor9-link&quot;,
		&quot;others&quot;,
		&quot;title&quot;,
		&quot;script-title&quot;,
		&quot;trans-title&quot;,
		&quot;url&quot;,
		&quot;url-access&quot;,
		&quot;url-status&quot;,
		&quot;archive-url&quot;,
		&quot;archive-date&quot;,
		&quot;archive-format&quot;,
		&quot;access-date&quot;,
		&quot;website&quot;,
		&quot;series&quot;,
		&quot;publisher&quot;,
		&quot;place&quot;,
		&quot;page&quot;,
		&quot;pages&quot;,
		&quot;at&quot;,
		&quot;language&quot;,
		&quot;type&quot;,
		&quot;format&quot;,
		&quot;publication-place&quot;,
		&quot;publication-date&quot;,
		&quot;df&quot;,
		&quot;via&quot;,
		&quot;no-pp&quot;,
		&quot;arxiv&quot;,
		&quot;asin&quot;,
		&quot;asin-tld&quot;,
		&quot;bibcode&quot;,
		&quot;biorxiv&quot;,
		&quot;citeseerx&quot;,
		&quot;doi&quot;,
		&quot;doi-broken-date&quot;,
		&quot;isbn&quot;,
		&quot;issn&quot;,
		&quot;jfm&quot;,
		&quot;jstor&quot;,
		&quot;lccn&quot;,
		&quot;mr&quot;,
		&quot;oclc&quot;,
		&quot;ol&quot;,
		&quot;osti&quot;,
		&quot;pmc&quot;,
		&quot;pmid&quot;,
		&quot;rfc&quot;,
		&quot;ssrn&quot;,
		&quot;zbl&quot;,
		&quot;id&quot;,
		&quot;quote&quot;,
		&quot;trans-quote&quot;,
		&quot;ref&quot;,
		&quot;postscript&quot;,
		&quot;edition&quot;,
		&quot;bibcode-access&quot;,
		&quot;doi-access&quot;,
		&quot;hdl-access&quot;,
		&quot;jstor-access&quot;,
		&quot;ol-access&quot;,
		&quot;osti-access&quot;,
		&quot;agency&quot;
	],
	&quot;format&quot;: &quot;{{_ |_=_}}&quot;
}
&lt;/templatedata&gt;
&lt;includeonly&gt;
[[Kategorija:Šabloni za navođenje izvora|{{PAGENAME}}]]

&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>4xyx41hmewy1jr8ljkaasew4c5chktq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>42669395</id>
      <parentid>42669394</parentid>
      <timestamp>2026-08-08T00:55:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aca</username>
        <id>108187</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Vraćene izmjene korisnika [[Special:Contributions/Aca|Aca]] ([[User talk:Aca|razgovor]]) na posljednju izmjenu korisnika [[User:Kolega2357|Kolega2357]]</comment>
      <origin>4743962</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2250" sha1="fud1afnywk7vdinwtlryzvfw05p157e" xml:space="preserve">{{dokumentaciona podstrana}}

Ovaj šablon se koristi za navođenje elektronskih izvora u Vikipedijinim člancima.

== Upotreba ==
=== Obični oblici ===
; Obični oblik (sa današnjim datumom):
&lt;tt&gt;&lt;nowiki&gt;{{Cite web |url= |title= |accessdate=&lt;/nowiki&gt;{{CURRENTDAY}} {{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTYEAR}} &lt;nowiki&gt;|work= |publisher= |date=}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/tt&gt;

; Koristeći zadnje, prvo i koautor(e) (sa današnjim datumom):
&lt;tt&gt;&lt;nowiki&gt;{{Cite web |url= |title= |accessdate=&lt;/nowiki&gt;{{CURRENTDAY}} {{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTYEAR}} &lt;nowiki&gt;|last= |first= |coauthors= |date= |work= |publisher=}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/tt&gt;

; Koristeći autora (sa današnjim datumom):
&lt;tt&gt;&lt;nowiki&gt;{{Cite web |url= |title= |accessdate=&lt;/nowiki&gt;{{CURRENTDAY}} {{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTYEAR}} &lt;nowiki&gt;|author= |date= |work= |publisher=}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/tt&gt;

; Koristeći arhivnu verziju:
&lt;tt&gt;&lt;nowiki&gt;{{Cite web |url= |title= |accessdate=&lt;/nowiki&gt;{{CURRENTDAY}} {{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTYEAR}} &lt;nowiki&gt;|author= |date= |work= |publisher= |archiveurl= |archivedate=}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/tt&gt;

=== Svi parametri ===
Kada kopirate sve parametre, u bilo kojem vodoravnom ili uspravnom formatu, izbrišite one koje vam ne trebaju.

; Svi parametri, vodoravni prikaz (sa današnjim datumom):
&lt;tt&gt;&lt;nowiki&gt;{{Cite web |url= |title= |accessdate=&lt;/nowiki&gt;{{CURRENTDAY}} {{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTYEAR}} &lt;nowiki&gt;|accessmonthday= |accessdaymonth= |accessyear= |author= |last= |first= |authorlink= |coauthors= |date= |year= |month= |format= |work= |publisher= |location= |pages= |language= |doi= |archiveurl= |archivedate= |quote=}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/tt&gt;

; Svi parametri, uspravni prikaz:
&lt;pre&gt;
{{Cite web
| url         = 
| title       = 
| accessdate  = 
| author      = 
| last        = 
| first       = 
| authorlink  = 
| coauthors   = 
| date        = 
| year        = 
| month       = 
| format      = 
| work        = 
| publisher   = 
| location    = 
| pages       = 
| language    = 
| doi         = 
| archiveurl  = 
| archivedate = 
| quote       = 
}}
&lt;/pre&gt;

Parametri sa alternativnim oblikom datuma pristupa:
&lt;pre&gt;
{{Cite web
...
| accessdaymonth = 
| accessmonthday = 
| accessyear     = 
...
}}
&lt;/pre&gt;

&lt;includeonly&gt;
[[Kategorija:Šabloni za navođenje izvora|{{PAGENAME}}]]

&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>fud1afnywk7vdinwtlryzvfw05p157e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>42669396</id>
      <parentid>42669395</parentid>
      <timestamp>2026-08-08T00:55:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aca</username>
        <id>108187</id>
      </contributor>
      <comment>Poništena izmjena [[Special:Diff/42669395|42669395]] korisnika [[Special:Contributions/Aca|Aca]] ([[User talk:Aca|razgovor]])</comment>
      <origin>42669396</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33894" sha1="4xyx41hmewy1jr8ljkaasew4c5chktq" xml:space="preserve">{{dokumentaciona podstrana}}

Ovaj šablon se koristi za navođenje elektronskih izvora u Wikipedijinim člancima.

== Upotreba ==
=== Obični oblici ===
; Obični oblik (sa današnjim datumom):
&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{Cite web |url= |title= |accessdate=&lt;/nowiki&gt;{{CURRENTDAY}} {{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTYEAR}} &lt;nowiki&gt;|work= |publisher= |date=}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;

; Koristeći zadnje, prvo i koautor(e) (sa današnjim datumom):
&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{Cite web |url= |title= |accessdate=&lt;/nowiki&gt;{{CURRENTDAY}} {{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTYEAR}} &lt;nowiki&gt;|last= |first= |coauthors= |date= |work= |publisher=}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;

; Koristeći autora (sa današnjim datumom):
&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{Cite web |url= |title= |accessdate=&lt;/nowiki&gt;{{CURRENTDAY}} {{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTYEAR}} &lt;nowiki&gt;|author= |date= |work= |publisher=}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;

; Koristeći arhivnu verziju:
&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{Cite web |url= |title= |accessdate=&lt;/nowiki&gt;{{CURRENTDAY}} {{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTYEAR}} &lt;nowiki&gt;|author= |date= |work= |publisher= |archiveurl= |archivedate=}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;

=== Svi parametri ===
Kad kopirate sve parametre, u bilo kojem vodoravnom ili uspravnom formatu, izbrišite one koje vam ne trebaju.

; Svi parametri, vodoravni prikaz (sa današnjim datumom):
&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{Cite web |url= |title= |accessdate=&lt;/nowiki&gt;{{CURRENTDAY}} {{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTYEAR}} &lt;nowiki&gt;|author= |last= |first= |authorlink= |coauthors= |date= |year= |month= |format= |work= |publisher= |location= |pages= |language= |doi= |archiveurl= |archivedate= |quote=}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;

; Svi parametri, uspravni prikaz:
&lt;pre&gt;
{{Cite web
| url         = 
| title       = 
| accessdate  = 
| author      = 
| last        = 
| first       = 
| authorlink  = 
| coauthors   = 
| date        = 
| year        = 
| month       = 
| format      = 
| work        = 
| publisher   = 
| location    = 
| pages       = 
| language    = 
| doi         = 
| archiveurl  = 
| archivedate = 
| quote       = 
}}
&lt;/pre&gt;

== TemplateData ==
{{Upozorenje|Ovaj odjeljak sadrži konfiguracijske podatke koje koriste alati za uređivanje i automatizirani botovi. Izmjene podataka mogu uzrokovati neželjene efekte širokih razmjera.}}
{{TemplateData zaglavlje}}
&lt;templatedata&gt;
{
	&quot;description&quot;: &quot;Formatira referencu na sajt pomoću pruženih podataka (npr. URL i naslov). Koristi se samo za izvore koji se ne mogu definirati posebnim šablonima za navođenje knjiga, časopisa, novinskih članaka itd.&quot;,
	&quot;params&quot;: {
		&quot;url&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;URL&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Veb-adresa stranice gdje se nalazi tekst izvora. Zahtijeva prefiks \&quot;https://...\&quot; ili \&quot;//...\&quot;.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;url&quot;,
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;URL&quot;
			],
			&quot;required&quot;: true,
			&quot;example&quot;: &quot;https://www.metacritic.com//...&quot;
		},
		&quot;title&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Naslov&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Naslov veb-stranice na sajtu. Prikazuje se pod navodnicima. Obično se nalazi pri vrhu preglednika. Razlikuje se od naziva sajta.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;,
			&quot;required&quot;: true
		},
		&quot;date&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Datum&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Datum kad je izvor objavljen. Ako se ne zna, koristite parametar 'access-date'. Ne postavljajte wikiveze.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;date&quot;,
			&quot;suggested&quot;: true,
			&quot;example&quot;: &quot;2025-06-15&quot;
		},
		&quot;access-date&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Datum pristupa&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Datum kad je pristupljeno prvobitnom URL-u. Ne postavljajte wikiveze.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;date&quot;,
			&quot;suggested&quot;: true,
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;accessdate&quot;
			],
			&quot;example&quot;: &quot;2025-09-15&quot;
		},
		&quot;website&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Naziv sajta&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Naslov sajta (ili njegov kratak URL ako nema jasno istaknut naslov). Može imati wikivezu. Prikazuje se u kurzivu. Često je suvišno navoditi i 'publisher' i 'website'.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;,
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;work&quot;
			],
			&quot;suggested&quot;: true,
			&quot;example&quot;: &quot;[[Rotten Tomatoes]]&quot;
		},
		&quot;publisher&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Objavljivač&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Naziv objavljivača. Može imati wikivezu. Često je suvišno navoditi i 'publisher' i 'website'.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;,
			&quot;example&quot;: &quot;[[Fandom, Inc.]] (koji posjeduje \&quot;Metacritic.com\&quot;)&quot;
		},
		&quot;last&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Prezime&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Prezime autora. Ne postavljajte wikivezu, nego koristite parametar 'author-link'. Napišite broj poslije naziva parametra za dodatne autore.&quot;,
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;last1&quot;,
				&quot;author&quot;,
				&quot;author1&quot;,
				&quot;author1-last&quot;,
				&quot;author-last&quot;,
				&quot;surname1&quot;,
				&quot;author-last1&quot;,
				&quot;subject1&quot;,
				&quot;surname&quot;,
				&quot;subject&quot;
			],
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;,
			&quot;suggested&quot;: true,
			&quot;example&quot;: &quot;Petrović&quot;
		},
		&quot;first&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Ime&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Ime, srednja imena ili inicijali autora. Ne postavljajte wikivezu, nego koristite parametar 'author-link'. Napišite broj poslije naziva parametra za dodatne autore.&quot;,
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;given&quot;,
				&quot;author-first&quot;,
				&quot;first1&quot;,
				&quot;given1&quot;,
				&quot;author-first1&quot;,
				&quot;author1-first&quot;
			],
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;,
			&quot;suggested&quot;: true,
			&quot;example&quot;: &quot;Petar&quot;
		},
		&quot;author-link&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Veza ka autoru&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Naslov postojećeg članka na Wikipediji o autoru. Napišite broj poslije naziva parametra za dodatne autore.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;wiki-page-name&quot;,
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;author-link1&quot;,
				&quot;author1-link&quot;,
				&quot;subject-link&quot;,
				&quot;subject-link1&quot;,
				&quot;subject1-link&quot;,
				&quot;authorlink&quot;
			]
		},
		&quot;last2&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Prezime 2&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Prezime drugog autora. Ne postavljajte wikivezu, nego koristite parametar 'author-link2'.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;,
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;author2&quot;
			]
		},
		&quot;first2&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Ime 2&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Ime, srednja imena ili inicijali drugog autora. Ne postavljajte wikivezu.&quot;
		},
		&quot;author-link2&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Veza ka autoru 2&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Naslov postojećeg članka na Wikipediji o drugom autoru.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;wiki-page-name&quot;,
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;author2-link&quot;
			]
		},
		&quot;others&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Ostale zasluge&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Koristi se za bilježenje drugih (neautorskih) doprinosa djelu, npr. ''Ilustrovao John Smith'' ili ''Preveo John Smith''. Dopušten je samo jedan parametar 'others': npr. ''Ilustrovala Jane Doe. Preveo John Smith''.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;year&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Godina objave&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Godina kad je izvor objavljen. Zastarjelo. Koristite parametar 'date' kad god je to moguće.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;orig-date&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Prvobitni datum&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Prvobitni datum objavljivanja. Pružite detalje.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;date&quot;
		},
		&quot;editor-last&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Prezime urednika&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Ne postavljajte wikivezu, nego koristite parametar 'editor-link'. Napišite broj poslije naziva parametra za dodatne urednike.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;,
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;editor1-last&quot;,
				&quot;editor&quot;
			]
		},
		&quot;editor-first&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Ime urednika&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Ime, srednja imena ili inicijali urednika. Ne postavljajte wikivezu, nego koristite parametar 'editor-link'. Napišite broj poslije naziva parametra za dodatne urednike.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;,
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;editor1-first&quot;
			]
		},
		&quot;editor-link&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Veza ka uredniku&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Naslov postojećeg članka na Wikipediji o uredniku. Napišite broj poslije naziva parametra za dodatne urednike.&quot;,
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;editor1-link&quot;
			],
			&quot;type&quot;: &quot;wiki-page-name&quot;
		},
		&quot;series&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Identifikator serije&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Koristite kad je izvor dio neke serije, npr. serije knjiga ili časopisa.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;publication-place&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Mjesto objave&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Prikazuje se poslije naslova. Ako je zadan i parametar 'place' ili 'location', to mjesto prikazat će se prije naslova uz prefiks 'napisano u'.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;publication-date&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Datum objave&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Koristite ako se razlikuje od datuma kad je djelo napisano. Ne postavljajte wikiveze.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;date&quot;
		},
		&quot;page&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Stranica&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Stranica u izvoru koja potkrepljuje sadržaj. Prikazuje se nakon riječi 'str.'.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;pages&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Stranice&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Stranice u izvoru koje potkrepljuju sadržaj. Prikazuju se nakon riječi ''str.''. Ne unosite ukupan broj stranica izvora.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;no-pp&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Bez str&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Postavite na 'y' da sakrijete prikaz riječi 'str.' uz parametre 'page' i 'pages' kad je to potrebno (npr. 'Prednja korica').&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;boolean&quot;,
			&quot;autovalue&quot;: &quot;y&quot;
		},
		&quot;at&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Na&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Može se koristiti umjesto parametra 'page' ili 'pages' kad broj stranice nije odgovarajući ili nije dovoljan za identifikaciju.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;language&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Jezik&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Jezik na kome je izvor napisan ako nije srpskohrvatski. Koristite dvoslovni jezički kod ili puni naziv jezika. Ne koristite ni ikone ni šablone. Više jezika razdvojite zarezima.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;,
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;lang&quot;
			],
			&quot;example&quot;: &quot;en&quot;
		},
		&quot;script-title&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Naslov na izvornom pismu&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Za naslove na jezicima koji ne koriste latinicu ili ćirilicu (arapski, kineski, grčki, hebrejski, japanski, korejski itd.). Prvo napišite dvoslovni ISO 639-1 jezički kod i dvotačku, a zatim naslov. Na primjer, za japanski koristite: |script-title=ja:...&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;trans-title&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Prevedeni naslov&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Naslov na srpskohrvatskom ako je izvor na stranom jeziku. Preporučuje se i upotreba parametra 'language'.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;type&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Vrsta&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Dodatne informacije o vrsti multimedijalnog sadržaja izvora. Započnite velikim slovom.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;format&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Format&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Format djela na koje se odnosi 'url'. Ne navodite HTML.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;,
			&quot;example&quot;: &quot;PDF&quot;
		},
		&quot;arxiv&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;arXiv&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Identifikator za arXiv elektroničku predštampu naučnih radova.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;asin&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;ASIN&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Amazonov standardni identifikacijski broj, 10 znakova.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;asin-tld&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;ASIN TLD&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;ASIN domena najvišeg nivoa za Amazonove sajtove van SAD-a.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;bibcode&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Bibcode&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Bibliografski referentni kod (REFCODE), 19 znakova.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;biorxiv&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;biorXiv&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;biorXiv identifikator, 6 cifara.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;
		},
		&quot;citeseerx&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;CiteSeerX&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;CiteSeerX identifikator. Nalazi se posle parametra 'doi='.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;
		},
		&quot;doi&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;DOI&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Digitalni identifikator objekta. Počinje sa '10.'.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;doi-broken-date&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Datum neispravnog DOI-ja&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Datum kad je utvrđeno da DOI ne radi.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;date&quot;,
			&quot;autovalue&quot;: &quot;&quot;
		},
		&quot;isbn&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;ISBN&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Međunarodni standardni knjižni broj. Koristite 13-cifreni ISBN kad god je to moguće.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;issn&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;ISSN&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Međunarodni standardni serijski broj, 8 znakova. Pomoću crtice može se podijeliti u dve grupe od po četiri znaka.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;jfm&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;jfm&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Jahrbuch über die Fortschritte der Mathematik klasifikacijski kod.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;jstor&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;JSTOR&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Identifikator JSTOR-a.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;lccn&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;LCCN&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Kontrolni broj Kongresne biblioteke.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;mr&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;MR&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Mathematical Reviews identifikator.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;oclc&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;OCLC&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Broj Online Computer Library Centera.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;ol&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;OL&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Identifikator Open Libraryja.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;osti&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;OSTI&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Identifikator Ureda za naučne i tehnološke informacije.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;pmc&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;PMC&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Broj članka na PubMed Centeru.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;pmid&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;PMID&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Jedinstveni identifikator PubMeda.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;rfc&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;RFC&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Broj za Request for Comments.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;ssrn&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;SSRN&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Social Science Research Network.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;zbl&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Zbl&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Zentralblatt MATH identifikator časopisa.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;id&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;id&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Jedinstveni identifikator koji se koristi kad nijedan od specijaliziranih nije primjenljiv.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;archive-url&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;URL arhive&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;URL arhivirane kopije veb-stranice ako URL izvora postane nedostupan. Zahtijeva parametar 'archive-date'.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;url&quot;,
			&quot;suggested&quot;: true,
			&quot;autovalue&quot;: &quot;&quot;,
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;archiveurl&quot;
			]
		},
		&quot;archive-date&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Datum arhive&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Datum kad je prvobitni URL arhiviran. Ne postavljajte wikiveze.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;date&quot;,
			&quot;suggested&quot;: true,
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;archivedate&quot;
			],
			&quot;example&quot;: &quot;2025-08-15&quot;
		},
		&quot;archive-format&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Format arhive&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Format arhivirane kopije. Ne navodite HTML.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;,
			&quot;example&quot;: &quot;PDF&quot;
		},
		&quot;quote&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Citat&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Odgovarajući tekst citiran iz izvora. Prikazuje se na kraju pod navodnicima. Mora sadržati završnu interpunkciju.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;trans-quote&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Prevedeni citat&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Prijevod citata na srpskohrvatski ako je izvor na stranom jeziku. Prikazuje se u uglastim zagradama.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;ref&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Ref&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Identifikator sidra. Može se koristiti kad želite nadovezati reference pomoću šablona sfn. Vrijednost 'harv' stvara sidro koje se može koristiti sa šablonom harv.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;postscript&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Postskriptum&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Završni interpunkcijski znak za citat. Ignorira se ako je definiran u parametru 'quote'.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;,
			&quot;default&quot;: &quot;.&quot;
		},
		&quot;author-mask&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Maska autora&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Zamjenjuje ime prvog autora em-crtama ili tekstom. Postavite na numeričku vrijednost 'n' da crta bude široka 'n' em-razmaka. Postavite tekstualnu vrijednost da se prikaže tekst bez pratećeg separatora autora, npr. 'sa'.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;last3&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Prezime 3&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Prezime trećeg autora. Ne postavljajte wikivezu, nego koristite parametar 'author-link3'.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;,
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;author3&quot;
			]
		},
		&quot;first3&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Ime 3&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Ime, srednja imena ili inicijali trećeg autora. Ne postavljajte wikivezu.&quot;
		},
		&quot;author-link3&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Veza ka autoru 3&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Naslov postojećeg članka na Wikipediji o trećem autoru.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;wiki-page-name&quot;,
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;author3-link&quot;
			]
		},
		&quot;last4&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Prezime 4&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Prezime četvrtog autora. Ne postavljajte wikivezu, nego koristite parametar 'author-link4'.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;,
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;author4&quot;
			]
		},
		&quot;first4&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Ime 4&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Ime, srednja imena ili inicijali četvrtog autora. Ne postavljajte wikivezu.&quot;
		},
		&quot;author-link4&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Veza ka autoru 4&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Naslov postojećeg članka na Wikipediji o četvrtom autoru.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;wiki-page-name&quot;,
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;author4-link&quot;
			]
		},
		&quot;last5&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Prezime 5&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Prezime petog autora. Ne postavljajte wikivezu, nego koristite parametar 'author-link5'.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;,
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;author5&quot;
			]
		},
		&quot;first5&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Ime 5&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Ime, srednja imena ili inicijali petog autora. Ne postavljajte wikivezu.&quot;
		},
		&quot;author-link5&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Veza ka autoru 5&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Naslov postojećeg članka na Wikipediji o petom autoru.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;wiki-page-name&quot;,
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;author5-link&quot;
			]
		},
		&quot;last6&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Prezime 6&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Prezime šestog autora. Ne postavljajte wikivezu, nego koristite parametar 'author-link6'.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;,
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;author6&quot;
			]
		},
		&quot;first6&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Ime 6&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Ime, srednja imena ili inicijali šestog autora. Ne postavljajte wikivezu.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;
		},
		&quot;author-link6&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Veza ka autoru 6&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Naslov postojećeg članka na Wikipediji o šestom autoru.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;wiki-page-name&quot;,
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;author6-link&quot;
			]
		},
		&quot;last7&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Prezime 7&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Prezime sedmog autora. Ne postavljajte wikivezu, nego koristite parametar 'author-link7'.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;,
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;author7&quot;
			]
		},
		&quot;first7&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Ime 7&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Ime, srednja imena ili inicijali sedmog autora. Ne postavljajte wikivezu.&quot;
		},
		&quot;author-link7&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Veza ka autoru 7&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Naslov postojećeg članka na Wikipediji o sedmom autoru.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;wiki-page-name&quot;,
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;author7-link&quot;
			]
		},
		&quot;last8&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Prezime 8&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Prezime osmog autora. Ne postavljajte wikivezu, nego koristite parametar 'author-link8'.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;,
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;author8&quot;
			]
		},
		&quot;first8&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Ime 8&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Ime, srednja imena ili inicijali osmog autora. Ne postavljajte wikivezu.&quot;
		},
		&quot;author-link8&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Veza ka autoru 8&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Naslov postojećeg članka na Wikipediji o osmom autoru.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;wiki-page-name&quot;,
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;author8-link&quot;
			]
		},
		&quot;last9&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Prezime 9&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Prezime devetog autora. Ne postavljajte wikivezu, nego koristite parametar 'author-link9'.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;,
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;author9&quot;
			]
		},
		&quot;first9&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Ime 9&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Ime, srednja imena ili inicijali devetog autora. Ne postavljajte wikivezu.&quot;
		},
		&quot;author-link9&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Veza ka autoru 9&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Naslov postojećeg članka na Wikipediji o devetom autoru.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;wiki-page-name&quot;,
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;author9-link&quot;
			]
		},
		&quot;display-authors&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Broj prikazanih autora&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Broj autora za prikaz prije nego što se upotrijebi 'i dr.'. Podrazumijevano se prikazuju svi autori. Primjeri: |display-authors=2 prikazuje samo prva dva autora, a zatim 'i dr.', dok |display-authors=etal prikazuje sve autore, a zatim 'i dr.'.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;name-list-style&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Stil liste imena&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Postavite na 'amp' ili 'and' da promijenite separator između posljednja dva imena na listi u ' &amp; ' odnosno ' i '. Postavite na 'vanc' za prikaz liste imena u vankuverskom stilu.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;,
			&quot;suggestedvalues&quot;: [
				&quot;amp&quot;,
				&quot;and&quot;,
				&quot;vanc&quot;
			]
		},
		&quot;editor2-last&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Prezime urednika 2&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Prezime drugog urednika. Ne postavljajte wikivezu, nego koristite parametar 'editor2-link'.&quot;,
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;editor2&quot;
			],
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;
		},
		&quot;editor2-first&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Ime urednika 2&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Ime, srednja imena ili inicijali drugog urednika. Ne postavljajte wikivezu.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;
		},
		&quot;editor3-last&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Prezime urednika 3&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Prezime trećeg urednika. Ne postavljajte wikivezu, nego koristite parametar 'editor3-link'.&quot;,
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;editor3&quot;
			],
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;
		},
		&quot;editor3-first&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Ime urednika 3&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Ime, srednja imena ili inicijali trećeg urednika. Ne postavljajte wikivezu.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;
		},
		&quot;editor4-last&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Prezime urednika 4&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Prezime četvrtog urednika. Ne postavljajte wikivezu, nego koristite parametar 'editor4-link'.&quot;,
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;editor4&quot;
			],
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;
		},
		&quot;editor4-first&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Ime urednika 4&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Ime, srednja imena ili inicijali četvrtog urednika. Ne postavljajte wikivezu.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;
		},
		&quot;editor5-last&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Prezime urednika 5&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Prezime petog urednika. Ne postavljajte wikivezu, nego koristite parametar 'editor5-link'.&quot;,
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;editor5&quot;
			],
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;
		},
		&quot;editor5-first&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Ime urednika 5&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Ime, srednja imena ili inicijali petog urednika. Ne postavljajte wikivezu.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;
		},
		&quot;editor6-last&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Prezime urednika 6&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Prezime šestog urednika. Ne postavljajte wikivezu, nego koristite parametar 'editor6-link'.&quot;,
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;editor6&quot;
			],
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;
		},
		&quot;editor6-first&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Ime urednika 6&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Ime, srednja imena ili inicijali šestog urednika. Ne postavljajte wikivezu.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;
		},
		&quot;editor7-last&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Prezime urednika 7&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Prezime sedmog urednika. Ne postavljajte wikivezu, nego koristite parametar 'editor7-link'.&quot;,
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;editor7&quot;
			],
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;
		},
		&quot;editor7-first&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Ime urednika 7&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Ime, srednja imena ili inicijali sedmog urednika. Ne postavljajte wikivezu.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;
		},
		&quot;editor8-last&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Prezime urednika 8&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Prezime osmog urednika. Ne postavljajte wikivezu, nego koristite parametar 'editor8-link'.&quot;,
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;editor8&quot;
			],
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;
		},
		&quot;editor8-first&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Ime urednika 8&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Ime, srednja imena ili inicijali osmog urednika. Ne postavljajte wikivezu.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;
		},
		&quot;editor9-last&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Prezime urednika 9&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Prezime devetog urednika. Ne postavljajte wikivezu, nego koristite parametar 'editor9-link'.&quot;,
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;editor9&quot;
			],
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;
		},
		&quot;editor9-first&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Ime urednika 9&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Ime, srednja imena ili inicijali devetog urednika. Ne postavljajte wikivezu.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;
		},
		&quot;editor2-link&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Veza ka uredniku 2&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Naslov postojećeg članka na Wikipediji o drugom uredniku.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;wiki-page-name&quot;
		},
		&quot;editor3-link&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Veza ka uredniku 3&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Naslov postojećeg članka na Wikipediji o trećem uredniku.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;wiki-page-name&quot;
		},
		&quot;editor4-link&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Veza ka uredniku 4&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Naslov postojećeg članka na Wikipediji o četvrtom uredniku.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;wiki-page-name&quot;
		},
		&quot;editor5-link&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Veza ka uredniku 5&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Naslov postojećeg članka na Wikipediji o petom uredniku.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;wiki-page-name&quot;
		},
		&quot;editor6-link&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Veza ka uredniku 6&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Naslov postojećeg članka na Wikipediji o šestom uredniku.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;wiki-page-name&quot;
		},
		&quot;editor7-link&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Veza ka uredniku 7&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Naslov postojećeg članka na Wikipediji o sedmom uredniku.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;wiki-page-name&quot;
		},
		&quot;editor8-link&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Veza ka uredniku 8&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Naslov postojećeg članka na Wikipediji o osmom uredniku.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;wiki-page-name&quot;
		},
		&quot;editor9-link&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Veza ka uredniku 9&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Naslov postojećeg članka na Wikipediji o devetom uredniku.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;wiki-page-name&quot;
		},
		&quot;edition&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Izdanje&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Navedite izdanje ili inačicu izvora kad je to primenljivo. Tekst koji unesete dobija sufiks ' izd.'.&quot;,
			&quot;example&quot;: &quot;2.&quot;
		},
		&quot;url-access&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Nivo pristupa URL-u&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Klasifikacija ograničenja pristupa URL-u.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;,
			&quot;suggestedvalues&quot;: [
				&quot;registration&quot;,
				&quot;subscription&quot;,
				&quot;limited&quot;
			]
		},
		&quot;bibcode-access&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Nivo pristupa Bibcodeu&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Ako je cijeli tekst dostupan preko ADS-a putem ovog Bibcodea, unesite 'free'.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;,
			&quot;autovalue&quot;: &quot;free&quot;
		},
		&quot;doi-access&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Nivo pristupa DOI-ju&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Ako je cijeli tekst slobodan za čitanje preko DOI-ja, unesite 'free'.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;,
			&quot;autovalue&quot;: &quot;free&quot;
		},
		&quot;hdl-access&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Nivo pristupa HDL-u&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Ako je cijeli tekst slobodan za čitanje preko HDL-a, unesite 'free'.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;,
			&quot;autovalue&quot;: &quot;free&quot;
		},
		&quot;jstor-access&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Nivo pristupa JSTOR-u&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Ako je cijeli tekst slobodan za čitanje na JSTOR-u, unesite 'free'.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;,
			&quot;autovalue&quot;: &quot;free&quot;
		},
		&quot;ol-access&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Nivo pristupa OpenLibraryju&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Ako je cijeli tekst slobodan za čitanje na OpenLibraryju, unesite 'free'.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;,
			&quot;autovalue&quot;: &quot;free&quot;
		},
		&quot;osti-access&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Nivo pristupa OSTI-ju&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Ako je cijeli tekst slobodan za čitanje na OSTI-ju, unesite 'free'.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;,
			&quot;autovalue&quot;: &quot;free&quot;
		},
		&quot;via&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Objavljeno putem&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Naziv entiteta koji pohranjuje prvobitnu kopiju djela ako se razlikuje od objavljivača. Entitet se obavezuje da neće mijenjati djelo.&quot;,
			&quot;example&quot;: &quot;[[Archive.org]]&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;url-status&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Status URL-a&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Postavite na ''live'' za URL koji je arhiviran, a i dalje ispravan. Koristite ''dead'' ili ''usurped'' za neispravne veze. Unesite ''unfit'' ili ''usurped'' da sakrijete URL.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;,
			&quot;suggested&quot;: true,
			&quot;suggestedvalues&quot;: [
				&quot;dead&quot;,
				&quot;live&quot;,
				&quot;usurped&quot;,
				&quot;unfit&quot;,
				&quot;deviated&quot;
			]
		},
		&quot;agency&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Agencija&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Novinska agencija koja je pružila sadržaj.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;,
			&quot;example&quot;: &quot;Reuters&quot;
		},
		&quot;place&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Mjesto&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Za vijesti s oznakom mjesta i datuma. Lokacija gdje je vijest napisana. Tretira se kao mjesto objave ako ono nije navedeno.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;author-link10&quot;: {
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;author10-link&quot;
			],
			&quot;label&quot;: &quot;Veza ka autoru 10&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Naslov postojećeg članka na Wikipediji o desetom autoru.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;wiki-page-name&quot;
		},
		&quot;author-link11&quot;: {
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;author11-link&quot;
			],
			&quot;label&quot;: &quot;Veza ka autoru 11&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Naslov postojećeg članka na Wikipediji o jedanaestom autoru.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;wiki-page-name&quot;
		},
		&quot;last10&quot;: {
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;author10&quot;
			],
			&quot;label&quot;: &quot;Prezime 10&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Prezime desetog autora. Ne postavljajte wikivezu, nego koristite parametar 'author-link10'.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;
		},
		&quot;first10&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Ime 10&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Ime, srednja imena ili inicijali desetog autora. Ne postavljajte wikivezu.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;
		},
		&quot;first11&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Ime 11&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Ime, srednja imena ili inicijali jedanaestog autora. Ne postavljajte wikivezu.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;
		},
		&quot;last11&quot;: {
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;author11&quot;
			],
			&quot;label&quot;: &quot;Prezime 11&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Prezime jedanaestog autora. Ne postavljajte wikivezu, nego koristite parametar 'author-link11'.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;
		},
		&quot;last12&quot;: {
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;author12&quot;
			],
			&quot;label&quot;: &quot;Prezime 12&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Prezime dvanaestog autora. Ne postavljajte wikivezu, nego koristite parametar 'author-link12'.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;
		},
		&quot;first12&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Ime 12&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Ime, srednja imena ili inicijali dvanaestog autora. Ne postavljajte wikivezu.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;
		},
		&quot;author-link12&quot;: {
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;author12-link&quot;
			],
			&quot;label&quot;: &quot;Veza ka autoru 12&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Naslov postojećeg članka na Wikipediji o dvanaestom autoru.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;wiki-page-name&quot;
		},
		&quot;last13&quot;: {
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;author13&quot;
			],
			&quot;label&quot;: &quot;Prezime 13&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Prezime trinaestog autora. Ne postavljajte wikivezu, nego koristite parametar 'author-link13'.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;
		},
		&quot;first13&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Ime 13&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Ime, srednja imena ili inicijali trinaestog autora. Ne postavljajte wikivezu.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;
		},
		&quot;author-link13&quot;: {
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;author13-link&quot;
			],
			&quot;label&quot;: &quot;Veza ka autoru 13&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Naslov postojećeg članka na Wikipediji o trinaestom autoru.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;wiki-page-name&quot;
		},
		&quot;last14&quot;: {
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;author14&quot;
			],
			&quot;label&quot;: &quot;Prezime 14&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Prezime četrnaestog autora. Ne postavljajte wikivezu, nego koristite parametar 'author-link14'.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;
		},
		&quot;first14&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Ime 14&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Ime, srednja imena ili inicijali četrnaestog autora. Ne postavljajte wikivezu.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;
		},
		&quot;author-link14&quot;: {
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;author14-link&quot;
			],
			&quot;label&quot;: &quot;Veza ka autoru 14&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Naslov postojećeg članka na Wikipediji o četrnaestom autoru.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;wiki-page-name&quot;
		},
		&quot;last15&quot;: {
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;author15&quot;
			],
			&quot;label&quot;: &quot;Prezime 15&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Prezime petnaestog autora. Ne postavljajte wikivezu, nego koristite parametar 'author-link15'.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;
		},
		&quot;first15&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Ime 15&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Ime, srednja imena ili inicijali petnaestog autora. Ne postavljajte wikivezu.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;
		},
		&quot;author-link15&quot;: {
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;author15-link&quot;
			],
			&quot;label&quot;: &quot;Veza ka autoru 15&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Naslov postojećeg članka na Wikipediji o petnaestom autoru.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;wiki-page-name&quot;
		},
		&quot;df&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Format datuma&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Postavlja datume na navedeni format.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		}
	},
	&quot;maps&quot;: {
		&quot;citoid&quot;: {
			&quot;title&quot;: &quot;title&quot;,
			&quot;url&quot;: &quot;url&quot;,
			&quot;subject&quot;: &quot;title&quot;,
			&quot;publicationTitle&quot;: &quot;website&quot;,
			&quot;blogTitle&quot;: &quot;website&quot;,
			&quot;forumTitle&quot;: &quot;website&quot;,
			&quot;seriesTitle&quot;: &quot;website&quot;,
			&quot;websiteTitle&quot;: &quot;website&quot;,
			&quot;publisher&quot;: &quot;publisher&quot;,
			&quot;date&quot;: &quot;date&quot;,
			&quot;PMCID&quot;: &quot;pmc&quot;,
			&quot;PMID&quot;: &quot;pmid&quot;,
			&quot;oclc&quot;: &quot;oclc&quot;,
			&quot;pages&quot;: &quot;pages&quot;,
			&quot;series&quot;: &quot;series&quot;,
			&quot;accessDate&quot;: &quot;access-date&quot;,
			&quot;archiveUrl&quot;: &quot;archive-url&quot;,
			&quot;archiveDate&quot;: &quot;archive-date&quot;,
			&quot;DOI&quot;: &quot;doi&quot;,
			&quot;language&quot;: &quot;language&quot;,
			&quot;contributor&quot;: &quot;others&quot;,
			&quot;author&quot;: [
				[
					&quot;first&quot;,
					&quot;last&quot;
				],
				[
					&quot;first2&quot;,
					&quot;last2&quot;
				],
				[
					&quot;first3&quot;,
					&quot;last3&quot;
				],
				[
					&quot;first4&quot;,
					&quot;last4&quot;
				],
				[
					&quot;first5&quot;,
					&quot;last5&quot;
				],
				[
					&quot;first6&quot;,
					&quot;last6&quot;
				],
				[
					&quot;first7&quot;,
					&quot;last7&quot;
				],
				[
					&quot;first8&quot;,
					&quot;last8&quot;
				],
				[
					&quot;first9&quot;,
					&quot;last9&quot;
				]
			],
			&quot;editor&quot;: [
				[
					&quot;editor-first&quot;,
					&quot;editor-last&quot;
				],
				[
					&quot;editor2-first&quot;,
					&quot;editor2-last&quot;
				],
				[
					&quot;editor3-first&quot;,
					&quot;editor3-last&quot;
				],
				[
					&quot;editor4-first&quot;,
					&quot;editor4-last&quot;
				],
				[
					&quot;editor5-first&quot;,
					&quot;editor5-last&quot;
				],
				[
					&quot;editor6-first&quot;,
					&quot;editor6-last&quot;
				],
				[
					&quot;editor7-first&quot;,
					&quot;editor7-last&quot;
				],
				[
					&quot;editor8-first&quot;,
					&quot;editor8-last&quot;
				],
				[
					&quot;editor9-first&quot;,
					&quot;editor9-last&quot;
				]
			]
		}
	},
	&quot;paramOrder&quot;: [
		&quot;last&quot;,
		&quot;first&quot;,
		&quot;author-link&quot;,
		&quot;last2&quot;,
		&quot;first2&quot;,
		&quot;author-link2&quot;,
		&quot;last3&quot;,
		&quot;first3&quot;,
		&quot;author-link3&quot;,
		&quot;last4&quot;,
		&quot;first4&quot;,
		&quot;author-link4&quot;,
		&quot;last5&quot;,
		&quot;first5&quot;,
		&quot;author-link5&quot;,
		&quot;last6&quot;,
		&quot;first6&quot;,
		&quot;author-link6&quot;,
		&quot;last7&quot;,
		&quot;first7&quot;,
		&quot;author-link7&quot;,
		&quot;last8&quot;,
		&quot;first8&quot;,
		&quot;author-link8&quot;,
		&quot;last9&quot;,
		&quot;first9&quot;,
		&quot;author-link9&quot;,
		&quot;last10&quot;,
		&quot;first10&quot;,
		&quot;author-link10&quot;,
		&quot;last11&quot;,
		&quot;first11&quot;,
		&quot;author-link11&quot;,
		&quot;last12&quot;,
		&quot;first12&quot;,
		&quot;author-link12&quot;,
		&quot;last13&quot;,
		&quot;first13&quot;,
		&quot;author-link13&quot;,
		&quot;last14&quot;,
		&quot;first14&quot;,
		&quot;author-link14&quot;,
		&quot;last15&quot;,
		&quot;first15&quot;,
		&quot;author-link15&quot;,
		&quot;author-mask&quot;,
		&quot;display-authors&quot;,
		&quot;name-list-style&quot;,
		&quot;date&quot;,
		&quot;year&quot;,
		&quot;orig-date&quot;,
		&quot;editor-last&quot;,
		&quot;editor-first&quot;,
		&quot;editor-link&quot;,
		&quot;editor2-last&quot;,
		&quot;editor2-first&quot;,
		&quot;editor2-link&quot;,
		&quot;editor3-last&quot;,
		&quot;editor3-first&quot;,
		&quot;editor3-link&quot;,
		&quot;editor4-last&quot;,
		&quot;editor4-first&quot;,
		&quot;editor4-link&quot;,
		&quot;editor5-last&quot;,
		&quot;editor5-first&quot;,
		&quot;editor5-link&quot;,
		&quot;editor6-last&quot;,
		&quot;editor6-first&quot;,
		&quot;editor6-link&quot;,
		&quot;editor7-last&quot;,
		&quot;editor7-first&quot;,
		&quot;editor7-link&quot;,
		&quot;editor8-last&quot;,
		&quot;editor8-first&quot;,
		&quot;editor8-link&quot;,
		&quot;editor9-last&quot;,
		&quot;editor9-first&quot;,
		&quot;editor9-link&quot;,
		&quot;others&quot;,
		&quot;title&quot;,
		&quot;script-title&quot;,
		&quot;trans-title&quot;,
		&quot;url&quot;,
		&quot;url-access&quot;,
		&quot;url-status&quot;,
		&quot;archive-url&quot;,
		&quot;archive-date&quot;,
		&quot;archive-format&quot;,
		&quot;access-date&quot;,
		&quot;website&quot;,
		&quot;series&quot;,
		&quot;publisher&quot;,
		&quot;place&quot;,
		&quot;page&quot;,
		&quot;pages&quot;,
		&quot;at&quot;,
		&quot;language&quot;,
		&quot;type&quot;,
		&quot;format&quot;,
		&quot;publication-place&quot;,
		&quot;publication-date&quot;,
		&quot;df&quot;,
		&quot;via&quot;,
		&quot;no-pp&quot;,
		&quot;arxiv&quot;,
		&quot;asin&quot;,
		&quot;asin-tld&quot;,
		&quot;bibcode&quot;,
		&quot;biorxiv&quot;,
		&quot;citeseerx&quot;,
		&quot;doi&quot;,
		&quot;doi-broken-date&quot;,
		&quot;isbn&quot;,
		&quot;issn&quot;,
		&quot;jfm&quot;,
		&quot;jstor&quot;,
		&quot;lccn&quot;,
		&quot;mr&quot;,
		&quot;oclc&quot;,
		&quot;ol&quot;,
		&quot;osti&quot;,
		&quot;pmc&quot;,
		&quot;pmid&quot;,
		&quot;rfc&quot;,
		&quot;ssrn&quot;,
		&quot;zbl&quot;,
		&quot;id&quot;,
		&quot;quote&quot;,
		&quot;trans-quote&quot;,
		&quot;ref&quot;,
		&quot;postscript&quot;,
		&quot;edition&quot;,
		&quot;bibcode-access&quot;,
		&quot;doi-access&quot;,
		&quot;hdl-access&quot;,
		&quot;jstor-access&quot;,
		&quot;ol-access&quot;,
		&quot;osti-access&quot;,
		&quot;agency&quot;
	],
	&quot;format&quot;: &quot;{{_ |_=_}}&quot;
}
&lt;/templatedata&gt;
&lt;includeonly&gt;
[[Kategorija:Šabloni za navođenje izvora|{{PAGENAME}}]]

&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>4xyx41hmewy1jr8ljkaasew4c5chktq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Damn Small Linux</title>
    <ns>0</ns>
    <id>128832</id>
    <revision>
      <id>42669403</id>
      <parentid>4977465</parentid>
      <timestamp>2026-08-08T02:09:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>42669403</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2163" sha1="1q4fztdcyo46t6b2jddkbwqoqet0277" xml:space="preserve">{{Infokutija operativni sistem
|naziv = Damn Small Linux
|logo = 
|screenshot = [[Datoteka:Dsl-1.0.jpg|350px]]
|opis = DSL sa Fluxbox [[GUI|grafičkim okruženjem]]
|website = [http://www.damnsmalllinux.org/ www.damnsmalllinux.org]
|razvijatelj = John Andrews
|grupa = [[Linux]]
|izvorni model = [[Open source]]
|zadnja stabilna verzija = 3.3
|datum izdavanja stabilne verzije = [[3. 4.|3. april]] [[2007]] 
|kernel = Monlitni
|korisnički interfejs = [[Fluxbox]] 
|licenca = Različite
|radno stanje = Razvija se
|platforme = 
|metoda nadogradnje = 
|upravljanje paketima = 
}}

'''Damn Small Linux''' ili '''DSL''' je mini [[Linux]] distribucija za [[x86]] arhitekturu. a ISO slika ({{en|image}}) zauzima oko 50 MB. To je ujedno i Live distribucija, što znači da se može pokretati i sa CD-a, a i instalirati. Autor je [[John Andrews]], a distribucija je nastala iz [[Debian]]a, tačnije [[Knoppix]]a. 
Distribucija koristi [[Fluxbox]] kao grafičko okruženje. Još neki paketi koje sadrži su: [[XMMS]], [[FTP]] klijent, Dillo web pretraživač, &lt;tt&gt;links&lt;/tt&gt; web pretraživač, [[Mozilla|Mozilla Firefox]], e-mail klijent, editor teksta, alate za uređivanje i pregledanje slika, IM klijente, razne servere itd.

== Vanjske veze ==
* [http://www.damnsmalllinux.org/ Službena web stranica] {{Simboli jezika|en|Engleski}}
* [http://damnsmalllinux.org/wiki/index.php/Main_Page DSL Wiki] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111006191700/http://damnsmalllinux.org/wiki/index.php/Main_Page |date=2011-10-06 }} {{Simboli jezika|en|Engleski}}
* [http://damnsmalllinux.org/cgi-bin/forums/ikonboard.cgi Engleski forum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060610034716/http://damnsmalllinux.org/cgi-bin/forums/ikonboard.cgi |date=2006-06-10 }} {{Simboli jezika|en|Engleski}}
* [http://damnsmalllinux.org/cgi-bin/forums/ikonboard.cgi?act=ST;f=18;t=9288;st=5 VMWare imidž] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060706151544/http://damnsmalllinux.org/cgi-bin/forums/ikonboard.cgi?act=ST;f=18;t=9288;st=5 |date=2006-07-06 }} {{Simboli jezika|en|Engleski}}

{{Linux-distro}}
{{Stub-rač}}
{{Commonscat}}

[[Kategorija:Linux distribucije]]</text>
      <sha1>1q4fztdcyo46t6b2jddkbwqoqet0277</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Die Dreigroschenoper</title>
    <ns>0</ns>
    <id>130813</id>
    <revision>
      <id>42669422</id>
      <parentid>42401621</parentid>
      <timestamp>2026-08-08T06:26:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>42669422</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2378" sha1="ltjzwhtwpfv2an86qeicqhhxpurkwby" xml:space="preserve">{{Italic title}}
[[File:(1928) Brecht Dreigroschenoper.jpg|thumb]]
'''''Opera za tri groša''''' ({{lang-de|Die Dreigroschenoper}}) je [[mjuzikl]] za koga je tekst i libreto napisao njemački dramatičar [[Bertolt Brecht]], a muziku komponirao [[Kurt Weill]]; njima je pomogla i prevoditeljica [[Elisabeth Hauptmann]] i scenograf [[Caspar Neher]]. Predstavljala je adaptaciju ''[[The Beggar's Opera|Prosjačke opere]]'', [[baladna opera|baladne opere]] engleskog kompozitora [[John Gay|Johna Gaya]] iz 18. vijeka, a njen sadržaj je, između ostalog predstavljao i [[marksizam|marksističku]] kritiku [[kapitalizam|kapitalističkog]] svijeta. Premijerno je prikazana 31. augusta 1928. u berlinskom kazalištu [[Theater am Schiffbauerdamm]].

Pokazala se izuzetno popularnim mjuziklom, tako da je do 1933. godine, kada su Brecht i Weill nakon Hitlerovog dolaska na vlast morali bježati iz Njemačke, već bila prevedena na 18 jezika i izvođena preko 10.000 puta na raznim evropskim pozornicama.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.ata-divisions.org/LD/newsletter/2009/2009Source_july3.pdf |access-date=2011-10-23 |archivedate=2013-08-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130809000749/http://www.ata-divisions.org/LD/newsletter/2009/2009Source_july3.pdf |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;

== Reference ==
{{reflist}}

== Vanjske veze ==
{{Commonscat|The Threepenny Opera|Opera za tri groša}}
* All Broadway productions of [http://www.ibdb.com/show.asp?ID=8696 ''The Threepenny Opera''] on the [[Internet Broadway Database]]
* [http://www.threepennyopera.org/ The Threepenny Opera Website: historical information, audio files, quotes, and quizzes]{{Dead link|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://mobydicks.com/lecture/Brechthall/messages/70.html A history of Mack the Knife by Joseph Mach at Brechthall] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080907042404/http://mobydicks.com/lecture/Brechthall/messages/70.html |date=2008-09-07 }}
* {{IMDb title|id=0097800|title=Mack the Knife}}
* Productions of [http://www.floormic.com/show/121188 ''The Threepenny Opera''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110711011614/http://www.floormic.com/show/121188 |date=2011-07-11 }} on Floormic.com

{{Authority control}}

{{DEFAULTSORT:Dreigroschenoper, Die}}
[[Kategorija:Mjuzikli 1928.]]
[[Kategorija:Djela Bertolta Brechta]]</text>
      <sha1>ltjzwhtwpfv2an86qeicqhhxpurkwby</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Demokratska stranka federalista</title>
    <ns>0</ns>
    <id>130855</id>
    <revision>
      <id>42669418</id>
      <parentid>41436918</parentid>
      <timestamp>2026-08-08T05:19:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>42669418</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2003" sha1="2knr9419ws8di6w4h5t07bmks2n8r6d" xml:space="preserve">'''Demokratska stranka federalista''' '''(D.S.F.)''' osnovana je [[2. 5.|2. maja]] [[1990]]. godine u [[Sarajevo|Sarajevu]] s ciljem očuvanja ravnopravnosti tri konstitutivna naroda Bosne i Hercegovine u sklopu [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|SFRJ]].&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.dragandjokanovic.com/ |title=Web-prezentacija predsjednika stranke dr. Dragana Đokanovića |access-date=2011-10-24 |archive-date=2010-06-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100605035220/http://www.dragandjokanovic.com/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Učesnica je prvih višestranačkih izbora u istoriji [[Bosna i Hercegovina|Bosne i Hercegovine]]. Osnivač D.S.F. je dr. [[Dragan Đokanović]].

Demokratska stranka federalista osnovana je i u [[Srbija|Srbiji]] [[2003]]. godine, sa sjedištem u [[Beograd]]u. Osnivač D.S.F. za Srbiju takođe je dr. Dragan Đokanović.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Ministarstvo za lokalnu upravu i samoupravu Srbije, Registar političkih organizacija |url=http://www.drzavnauprava.gov.rs/pages/registar.php?det=547 |access-date=2011-10-06 |archivedate=2011-10-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111006144740/http://www.drzavnauprava.gov.rs/pages/registar.php?det=547 |deadurl=no }}&lt;/ref&gt;

== Izvori ==
{{reference}}

== Vanjske veze ==
* [http://dragandjokanovic.com/ Web-prezentacija predsjednika stranke dr. Dragana Đokanovića/]
* [http://www.dsf-eu.com/ Zvanična web-prezentacija Demokratske stranke federalista]
* [http://eastsarajevocity.com/ Web-prezentacija Demokratske stranke federalista, Istočno Sarajevo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101120150500/http://www.eastsarajevocity.com/ |date=2010-11-20 }}
* [https://web.archive.org/web/20111006144740/http://www.drzavnauprava.gov.rs/pages/registar.php?det=547 Ministarstvo za lokalnu upravu i samoupravu Srbije, Registar političkih organizacija/]

[[Kategorija:Nastanci 1990.]]
[[Kategorija:Političke stranke u Bosni i Hercegovini]]
[[Kategorija:Političke partije u Srbiji]]</text>
      <sha1>2knr9419ws8di6w4h5t07bmks2n8r6d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kate Hudson</title>
    <ns>0</ns>
    <id>142289</id>
    <revision>
      <id>42669314</id>
      <parentid>42391375</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T15:12:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aca</username>
        <id>108187</id>
      </contributor>
      <comment>+</comment>
      <origin>42669314</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6611" sha1="cn4uryk0tgg95juttued7uh3bmdhngc" xml:space="preserve">{{Infokutija02 glumac
|ime             = Kate Hudson
|slika           = Kate Hudson 2006 cropped.jpg
|širina_slike        = 200px
|ime_po_rođenju       = Kate Garry Hudson
|datum_rođenja         = {{bda|1979|4|19|df=y}}
|mjesto_rođenja  = {{SAD grad|Los Angeles|Kalifornija}}
|period     = [[1998]]. -
|website             = [http://www.katehudson.net Kate Hudson Net]
|supružnik= [[Chris Robinson (pjevač)|Chris Robinson]] (2000-2007; razvod; 1 dijete)
|partner      = [[Matthew Bellamy]] (2010-)
|djeca  = 2
|roditelji = [[Bill Hudson (pjevač)|Bill Hudson]], [[Goldie Hawn]]
|rodbina= [[Oliver Hudson]] (brat)
|nagrade = '''[[Zlatni globus za najbolju sporednu glumicu|Najbolja sporedna glumica]]''' &lt;br /&gt; [[2000]]. ''[[Korak do slave]]''
}}

'''Kate Hudson''' ({{SAD grad|Los Angeles|Kalifornija}}, [[19. travnja]] [[1979]].), [[SAD|američka]] [[glumica]], dobitnica [[Zlatni globus|Zlatnog globusa]].

== Biografija ==
Kate Hudson rodila se i odrasla u [[Los Angeles]]u. Njena majka je slavna glumica [[Goldie Hawn]], a otac Bill Hudson, glumac i komičar. Roditelji su joj se razveli 18 mjeseci nakon njenog rođenja pa je odrasla s majkom i očuhom [[Kurt Russell|Kurtom Russellom]], kojega Kate smatra svojim drugim ocem. Ima [[Mađarska|mađarske]], [[Italija|talijanske]] i [[Židovi|židovske]] krvi.

Maturirala je [[1997]]. godine i počela se baviti glumom, iako je bila primljena na [[New York|Njujorško]] [[sveučilište]]. Kao dijete slavnih roditelja nije htjela da ju se povezuje s njima, ili da dobiva uloge zbog svog porijekla.&lt;ref&gt;[http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/07/12/AR2006071200475.html Kate Hudson finds success fun, but hard earned. Retrieved on July 12, 2006] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121104111847/http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/07/12/AR2006071200475.html |date=2012-11-04 }} {{en icon}}&lt;/ref&gt;

Prva značajna uloga bila joj je ona u filmu ''[[Korak do slave]]'' iz [[2000]]. godine, za koju je nominirana za [[Oscar]]a, a dobila je [[Zlatni globus za najbolju sporednu glumicu|Zlatni globus]]. Među daljnja ostvarenja ubrajaju se naslovi ''[[Četiri pera (2002)|Četiri pera]]'' ([[2002]].), ''[[Alex i Emma]]'' ([[2003]].), ''[[Kako se riješiti frajera u 10 dana]]'' ([[2003]]. - partner [[Matthew McConaughey]]), ''[[Ključ tajni]]'' ([[2005]].) i ''[[Ti, ja i Dupree]]'' - partner - [[Owen Wilson]], ''[[Nije zlato sve što sja (2008)]]''. Do sada je ostvarila 19 uloga.

Hudson je sedam godina bila udana za [[Chris Robinson|Chrisa Robinsona]], pjevača [[rock]] skupine [[The Black Crowes]], s kojim ima sina Rydera. Par se razveo [[2007]]. godine.&lt;ref&gt;[http://www.tmz.com/2007/10/22/kate-hudsons-marriage-officially-kaput/ TMZ.com: &quot;Kate Hudson's Marriage Kaput,&quot; October 22, 2007] {{en icon}}&lt;/ref&gt; Kratko je hodala s Owenom Wilsonom, a nakon što je on, nekoliko mjeseci nakon prekida njihove veze, pokušao [[samoubojstvo]], pojavile su se brojne špekulacije oko njegovog motiva za taj čin.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=&quot;Kate Hudson: Owen Wilson je divan i još ga volim&quot; (24 sata) |url=http://www.24sata.hr/show/clanak/kate-hudson-owen-wilson-je-divan-i-jos-ga-volim/42006/ |access-date=2011-12-24 |archivedate=2008-01-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080128191434/http://www.24sata.hr/show/clanak/kate-hudson-owen-wilson-je-divan-i-jos-ga-volim/42006/ |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; Par je u proljeće [[2008]]. kratko vrijeme ponovo bio zajedno&lt;ref&gt;[http://perezhilton.com/2008-04-21-the-oson-twins-making-sweet-magic-again &quot;The O'son Twins, Making Sweet Magic Again&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080430073506/http://perezhilton.com/2008-04-21-the-oson-twins-making-sweet-magic-again |date=2008-04-30 }} {{en icon}}&lt;/ref&gt;, da bi Hudson u svibnju počela izlaziti s bivšim biciklističkim prvakom [[Lance Armstrong|Lanceom Armstrongom]].&lt;ref&gt;{{Cite web |title=&quot;Kate Hudson Dating Lance Armstrong&quot; |url=http://www.popcrunch.com/kate-hudson-dating-lance-armstrong/ |access-date=2011-12-24 |archivedate=2008-06-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080603031623/http://www.popcrunch.com/kate-hudson-dating-lance-armstrong/ |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;

Iako je Kate Hudson odgojena kao [[Židovi|Židovka]],&lt;ref name=&quot;tribute&quot;&gt;{{cite web | title=Tribute.ca | work=Tribute's Bonnie Laufer chats with the lovely Kate Hudson about her new romantic comedy, Alex and Emma | url=http://www.tribute.ca/newsletter/90/starchat_01.html | access-date=July 14, 2006}} {{en icon}}&lt;/ref&gt; nije pretjerano religiozna,&lt;ref name=&quot;contactmusic&quot;&gt;{{cite web | title=ContactMusic | work=HUDSON PREFERS SON'S LONG HAIR | url=http://www.contactmusic.com/news.nsf/article/hudson%20prefers%20sons%20long%20hair_1002533| access-date=2011-12-24 | archivedate=2008-02-22 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20080222230549/http://www.contactmusic.com/news.nsf/article/hudson%20prefers%20sons%20long%20hair_1002533 | deadurl=yes }} {{en icon}}&lt;/ref&gt; ali je naglasila da je ljuti [[antisemitizam]] koji je vidjela u [[Pariz]]u.&lt;ref&gt;http://www.imdb.com/name/nm0005028/bio&lt;/ref&gt; Tužila je [[Engleska|englesko]] izdanje časopisa &quot;[[The National Enquirer]]&quot; nakon što su napisali da je &quot;neprirodno mršava&quot;.&lt;ref name=&quot;contactmusic2&quot;&gt;{{cite web | title=Contact Music | work=HUDSON SUED TO SAVE IMPRESSIONABLE YOUNG GIRLS | url=http://www.contactmusic.com/news.nsf/article/hudson%20sued%20to%20save%20impressionable%20young%20girls_1003456 | access-date=2011-12-24 | archive-date=2009-04-14 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090414071125/http://www.contactmusic.com/news.nsf/article/hudson%20sued%20to%20save%20impressionable%20young%20girls_1003456 | dead-url=yes }} {{en icon}}&lt;/ref&gt; Časopis &quot;People&quot; svrstao ju je u svibnju [[2008]]. na prvo mjesto liste &quot;Sto najljepših ljudi na svijetu&quot;.&lt;ref&gt;[http://www.people.com/people/package/gallery/0,,20193583_20196426_1,00.html &quot;World's Most Beautiful People&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080505020512/http://www.people.com/people/package/gallery/0,,20193583_20196426_1,00.html |date=2008-05-05 }} {{en icon}}&lt;/ref&gt;

== Reference ==
{{reflist}}

== Vanjske veze ==
{{Commonscat}}
* {{imdb ime|id=0005028|ime=Kate Hudson}}
* [http://www.katehudson.net Kate Hudson Net] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100712104108/http://katehudson.net/ |date=2010-07-12 }}

{{Zlatni globus za sporednu glumicu}}
{{Satellite za najbolju sporednu glumicu}}

{{Lifetime|1979||Hudson, Kate}}

{{Normativna kontrola}}

[[Kategorija:Američke filmske glumice]]
[[Kategorija:Dobitnice Zlatnog globusa za najbolju sporednu glumicu]]</text>
      <sha1>cn4uryk0tgg95juttued7uh3bmdhngc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Matthew Perry</title>
    <ns>0</ns>
    <id>148753</id>
    <revision>
      <id>42669330</id>
      <parentid>42398421</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T16:18:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aca</username>
        <id>108187</id>
      </contributor>
      <comment>regex fix</comment>
      <origin>42669330</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10396" sha1="909h1hn6erjey4uzk1g9tmeks8k3pqu" xml:space="preserve">{{other persons}}

{{Infokutija glumac
| ime = Matthew Perry
| slika = Matthew Perry 2013.jpg
| image_size = 220px
| opis = Perry at the [[62nd Primetime Emmy Awards]] in 2010
| ime_po_rođenju = Matthew Langford Perry
| datum_rođenja = {{Birth date|df=yes|1969|8|19}}
| mjesto_rođenja = [[Williamstown (Massachusetts)|Williamstown]], Massachusetts, SAD
| datum_smrti = {{Death date and age|df=yes|2023|10|28|1969|8|19}}
| mjesto_smrti = [[Los Angeles]], Kalifornija, SAD
| origin = [[Ottawa]], Kanada
| zanimanje = glumac, režiser, scenarist, producent
| period = 1988–2023
| znamenite_uloge = [[Chandler Bing]] u ''[[Friends]]''
}}

'''Metju Langford Peri''' ({{Jez-engl|Matthew Langford Perry}}; [[Vilijamstaun (Masačusets)|Vilijamstaun]], [[Masačusets]], [[Sjedinjene Američke Države|SAD]], [[19. 8.|19. avgust]] [[1969]] - [[Los Andželes]], [[28. oktobar]] [[2023]]), američki [[glumci|glumac]]. Poznat je po ulozi [[Čendler Bing|Čendlera Binga]] ({{Jez-engl|Chandler Bing}}) u TV seriji „[[Friends|Prijatelji]]“.

== Biografija ==
=== Detinjstvo i školovanje ===
Rođen je u [[Vilijamstaun, Masačusets|Vilijamstaunu]], [[Masačusets]]&lt;ref&gt;{{cite web | title=imdb.com | work=Metju Peri - Biografija {{en}}| url=http://www.imdb.com/name/nm0001612/bio | access-date = 10. novembra 2007}}&lt;/ref&gt;. Njegovi roditelji, Džon i Suzana Peri su se razveli pre njegovog prvog rođendana&lt;ref name=&quot;netglimse.com&quot;&gt;{{cite web | title=netglimse.com | work=Metju Peri - Biografija {{en}} | url=http://www.netglimse.com/celebs/pages/matthew_perry/index.shtml | access-date = 10. novembra 2007 | access-date=2012-02-20 | archive-date=2007-11-12 | archive-url=https://web.archive.org/web/20071112193349/http://www.netglimse.com/celebs/pages/matthew_perry/index.shtml | dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;, i on se zajedno sa svojom majkom, koja je dobila potpuno starateljstvo nad njim, preselio u [[Kanada|Kanadu]]&lt;ref name=&quot;television.aol.com&quot;&gt;{{cite web | title=television.aol.com | work=Metju Peri - Biografija {{en}} | url=http://television.aol.com/celebrity/matthew-perry/56182/bio | access-date = 10. novembra 2007 | access-date=2012-02-20 | archivedate=2008-10-10 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20081010165940/http://television.aol.com/celebrity/matthew-perry/56182/bio | deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;. Odrastao je u [[Ottawa|Otavi]], [[Ontario]], gde je pohađao privatnu dečačku školu &quot;''Ešberi''&quot;&lt;ref&gt;{{cite web | title=imdb.com | work=Metju Peri - Biografija {{en}}| url=http://www.imdb.com/name/nm0001612/bio | access-date = 7. novembra 2007}}&lt;/ref&gt;. U 4. godini je počeo da trenira [[tenis]], u čemu je bio toliko uspešan, da je do svoje 13. godine dospeo u sam vrh tenisera u Otavi. Prvi put je došao u kontakt sa glumom, glumeći u školskoj predstavi.&lt;ref name=&quot;netglimse.com&quot;/&gt; Napunivši 15 godina, odlazi u [[Los Angeles|Los Anđeles]], kod svog oca, nadajući se uspehu i u tenisu i u glumi. Ipak, 1984. godine, je odustao od dalje teniske karijere posle teškog poraza koji je pretrpeo u bitnom teniskom meču.&lt;ref name=&quot;television.aol.com&quot;/&gt; Pošto je završio srednju školu &quot;''Bakli''&quot; u [[Šerman Ouks]]u, želeo je da školovanje nastavi na Univerzitetu južne Kalifornije, ali je odustao kada mu je ponuđena glavna uloga u jednoj TV seriji.&lt;ref name=&quot;matthew-perry.org&quot;&gt;{{cite web | title=matthew-perry.org | work=Metju Peri - Karijera {{en}}| url=http://www.matthew-perry.org/matthew-perry-career.aspx | access-date = 13. novembra 2007}}&lt;/ref&gt;

=== Karijera ===
Ne računajući nekoliko epizodnih uloga u TV serijama (&quot;''240-Robert''&quot;, &quot;''Charles in Charge''&quot; i &quot;''Silver Spoons''&quot;)&lt;ref name=&quot;imdb.com&quot;&gt;{{cite web | title=imdb.com | work=Metju Peri - Filmografija {{en}}| url=http://www.imdb.com/name/nm0001612/maindetails | access-date = 13. novembra 2007}}&lt;/ref&gt;, njegova prva uloga u TV seriji bila je uloga Čeza Rasela u seriji &quot;''Second Chance''&quot;. Serija je prikazivana jednu sezonu, ali je bila dovoljna da Metju postane zapažen na glumačkoj sceni.&lt;ref name=&quot;matthew-perry.org&quot;/&gt; Narednih godina tumačio je epizodne uloge u više TV serijama (&quot;''Mr. Belvedere''&quot;, &quot;''Just the Ten of Us''&quot;, &quot;''Highway to Heaven''&quot;, &quot;''Empty Nest''&quot;, &quot;''Growing pains''&quot;, &quot;''Who's the Boss''&quot;, &quot;''&quot;[[Beverli Hils (TV serija)|Beverli Hils]]''&quot;, &quot;''Sibs''&quot; i &quot;''Dream On''&quot;), ali je bio i stalni član ekipe serija &quot;''Sydney''&quot; i &quot;''Home Free''&quot;. Glumio je i u više televizijskih (&quot;''Dance 'Til Dawn''&quot;, &quot;''Call Me Anna''&quot;, &quot;''Deadly Relations''&quot;, &quot;''L.A.X. 2194''&quot; i &quot;''Parallel Lives''&quot;) i [[bioskop]]skih (&quot;''A Night in the Life of Jimmy Reardon''&quot;, &quot;''She's Out of Control''&quot; i &quot;''Getting In''&quot;) filmova.&lt;ref name=&quot;imdb.com&quot;/&gt;

1994. godine je na audiciji kod [[David Crane (televizija)|Dejvida Krejna]] i [[Marta Kaufman|Marte Kaufman]] dobio ulogu [[Čendler Bing|Čendlera Binga]] u TV seriji &quot;''[[Friends|Prijatelji]]''&quot;&lt;ref name=&quot;matthew-perry.org&quot;/&gt;. Glumio je u svih 238 epizoda ove serije, od njenog početka 1994, pa sve do njenog kraja 2004. godine&lt;ref name=&quot;imdb.com&quot;/&gt;.

Uloga u &quot;''Prijateljima''&quot;, donela mu je svetsku slavu, ali i nove uloge u TV serijama i filmovima. Posle &quot;''Prijatelja''&quot;, glumio je u sledećim serijama: &quot;''The John Larroquette Show''&quot;, &quot;''Caroline in the City''&quot; (tumačio je lik Čendlera Binga koji je tumačio i u &quot;''Prijateljima''&quot;), &quot;''[[Ali Mekbil]]''&quot;, &quot;''[[Zapadno krilo]]''&quot;, &quot;''Scrubs''&quot; i &quot;''Studio 60 on the Sunset Strip''&quot;. Glumio je i u nekoliko filmova: &quot;''Fools Rush In''&quot;, &quot;''Almost Heroes''&quot;, &quot;''Three to Tango''&quot;, &quot;''The Whole Nine Yards''&quot;, &quot;''The Kid''&quot;, &quot;''[[Zavoleti Saru]]''&quot;, &quot;''The Whole Ten Yards''&quot;, &quot;''Hoosiers II: Senior Year''&quot; i &quot;''Numb''&quot;. Glumio je i u TV filmovima &quot;''Friday Night Lights Lost Scene''&quot; i &quot;''The Ron Clark Story''&quot;.&lt;ref name=&quot;imdb.com&quot;/&gt;

2003. godine je glumio u predstavi [[Dejvid Mamet|Dejvida Mameta]] &quot;''Sexual Perversity''&quot;&lt;ref&gt;{{cite web | title=netglimse.com | work=Metju Peri - Biografija {{en}} | url=http://www.netglimse.com/celebs/pages/matthew_perry/index.shtml | access-date = 13. novembra 2007 | access-date=2012-02-20 | archive-date=2007-11-12 | archive-url=https://web.archive.org/web/20071112193349/http://www.netglimse.com/celebs/pages/matthew_perry/index.shtml | dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;. Bio je narator u [[Audio knjiga|audio knjizi]] [[Daglas Koupland|Daglasa Kouplanda]] - &quot;''Microserfs''&quot;, a 13. jula 2005. godine je vodio dodelu &quot;''I-Es-Pi-Vaj''&quot; nagrada u Los Anđelesu&lt;ref name=&quot;matthew-perry.org&quot;/&gt;.

U 2008. godini, biće prikazana dva njegova filma: &quot;''The Laws of Motion''&quot;, koji je u post-produkciji, i &quot;''The Beggining of Wisdom''&quot;, koji je u pred-produkciji&lt;ref name=&quot;imdb.com&quot;/&gt;.

=== Privatni život ===
&lt;ref&gt;{{cite web | title=matthew-perry.org | work=Metju Peri - Biografija {{en}}| url=http://www.matthew-perry.org/matthew-perry-biography.aspx | access-date = 14. novembra 2007}}&lt;/ref&gt;

Krajem [[1990-e|90-ih]] godina je postao [[alkoholičar]], i kako bi ublažio probleme sa alkoholom, počeo je da koristi lek [[vikodin]] koji izaziva [[zavisnost]]. Nakon nesreće koju je doživeo 1997. godine, vozeći skuter za vodu, počeo je da uzima lekove pod nadzorom lekara i prijavio se u &quot;''Hejzelden''&quot; organizaciju koja pomaže alkoholičarima i zavisnicima od lekova. U leto 2000. godine je primljen u bolnicu zbog [[pankreatitis]]a, koji je nastao kao posledica uzimanja lekova. Tada je izgubio oko 10 kilograma, i promene u težini su se loše odrazile na njegove uloge. Za vreme snimanja filma &quot;''[[Zavoleti Saru]]''&quot; 2002. godine, ponovo se prijavio u program odvikavanja od lekova. 2005. godine je ponovo primljen u bolnicu zbog loše reakcije na prepisane lekove.

Bio je u vezi sa glumicama [[Jasmin Blit]], [[Julia Roberts|Džulijom Roberts]] (1995—1996), izvršnom producentkinjom [[Džejmi Tarses]] (1998), glumicom [[Rene Ešton]] (1999—2000), scenaristkinjom [[Gabrijela Bober|Gabrijelom Bober]] (2000), Rejčel Dan i glumicom [[Piper Perabo|Pajper Perabo]] (2006)&lt;ref&gt;{{cite web | title=celebritywonder.com | work=Metju Peri - Biografija {{en}}| url=http://www.celebritywonder.com/html/matthewperry.html | access-date = 14. novembra 2007}}&lt;/ref&gt;.

== Filmografija ==
&lt;ref&gt;{{cite web | title=imdb.com | work=Metju Peri - Filmografija {{en}}| url=http://www.imdb.com/name/nm0001612/maindetails | access-date = 14. novembra 2007}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! Godina !! Srpskohrvatski naziv !! Originalni naziv !! Uloga
|-
|1988 || || ''A Night in the Life of Jimmy Reardon'' || Fred Roberts 
|-
|1988 || || ''Dance 'Till Dawn'' || Rodžer 
|-
|1990 || || ''Call Me Anna'' || Desi Arnaz Mlađi 
|-
|1993 || || ''Deadly Relations'' || Džordž Vesterfild 
|-
|1994 || || ''L.A.X. 2194'' || 
|-
|1994 || || ''Getting In'' || Randal Berns 
|-
|1994 || || ''Parallel Lives'' || Vili Morison 
|-
|1997 || ''[[Ne zaljubljuj se na prvi pogled]]'' || ''Fools Rush In'' || Aleks Vitman 
|-
|1998 || || ''Almost Heroes'' || Lesli Edvards 
|-
|1999 || || ''Three to Tango'' || Oskar Novak 
|-
|2000 || ''[[Ubica mekog srca]]'' || ''The Whole Nine Yards'' || Oz 
|-
|2000 || || ''The Kid'' || gospodin Vivijan 
|-
|2002 || ''[[Kako sam zavoleo Saru]]'' || ''Serving Sara'' || Džo Tajler 
|-
|2004 || ''[[Povratak ubice mekog srca]]'' || ''The Whole Ten Yards'' || Oz 
|-
|2005 || || ''Hoosiers II: Senior Year'' || trener Norman Dejl Mlađi 
|-
|2005 || || ''Friday Night Lights Lost Scene'' || fudbaler 
|-
|2006 || || ''The Ron Clark Story'' || Ron Klark 
|-
|2007 || || ''Numb'' || Hadson 
|-
|2008 || || ''The Laws of Motion'' || Mori 
|-
|2008 || || ''The Beginning of Wisdom'' || Del 
|-
|}

== Nagrade ==
* 2002 - Nagrada &quot;TV vodič&quot; u kategoriji &quot;Izbor urednika&quot;&lt;ref&gt;{{cite web | title=netglimse.com | work=Metju Peri - Nagrade {{en}} | url=http://www.netglimse.com/celebs/pages/matthew_perry/awards.shtml | access-date = 14. novembra 2007 | access-date=2012-02-20 | archive-date=2008-06-13 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080613095242/http://www.netglimse.com/celebs/pages/matthew_perry/awards.shtml | dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | title=imdb.com | work=Metju Peri - Nagrade {{en}}| url=http://www.imdb.com/name/nm0001612/awards | access-date = 14. novembra 2007}}&lt;/ref&gt;

== Reference ==
{{reflist}}

== Vanjske veze ==
{{Commonscat|Matthew Perry (actor)}}

{{Authority control}}
{{Lifetime|1969|2023|Perry, Matthew}}

[[Kategorija:Američki filmski glumci]]
[[Kategorija:Američki televizijski glumci]]</text>
      <sha1>909h1hn6erjey4uzk1g9tmeks8k3pqu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kursan</title>
    <ns>0</ns>
    <id>149777</id>
    <revision>
      <id>42669392</id>
      <parentid>42538269</parentid>
      <timestamp>2026-08-08T00:44:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aca</username>
        <id>108187</id>
      </contributor>
      <comment>+</comment>
      <origin>42669392</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5843" sha1="6nglsx7u38rdxl0dwv1dqq67ifmo8tk" xml:space="preserve">{{druga upotreba|naseljeno mesto u Francuskoj|Kursan (Francuska)}}

'''Kursan''' ({{Jez-mađ|Kurszán}}; ? – [[904]]), sin Kenda ''(Könd)''&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia|title=Kurszán|publisher=Pallas Great Lexicon|language=Hungarian|url=http://www.pallaslexikon.hu/pallas/lpext.dll?f=templates&amp;fn=main-j.htm&amp;2.0}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927181438/http://www.pallaslexikon.hu/pallas/lpext.dll?f=templates&amp;fn=main-j.htm&amp;2.0 |date=2007-09-27 }} {{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.pallaslexikon.hu/pallas/lpext.dll?f=templates&amp;fn=main-j.htm&amp;2.0 |access-date=2012-03-02 |archive-date=2007-09-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070927181438/http://www.pallaslexikon.hu/pallas/lpext.dll?f=templates&amp;fn=main-j.htm&amp;2.0 |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; bio je duhovni vođa [[Mađarska plemena|mađarskih plemena]] prilikom dolaska Mađara u [[Panonska nizija|Panonsku niziju]]. Kursan je vladao mađarima, zajedno sa [[Arpad]]om koji je bio vojni vođa, u periodu do [[904.]] godine &lt;ref&gt;{{cite web|title=Budapest|publisher=''[[Encyclopædia Britannica]]''|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/83080/Budapest/9701/History#ref=ref312889|date=2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Steve&gt;{{cite book |last=Fallon |first=Steve |authorlink= |coauthors= |editor= |others= |title=Budapest |origdate= |origyear= |origmonth= |url=http://books.google.hu/books?id=3wCiLFHUZmYC&amp;pg=PA11&amp;lpg=PA11&amp;dq=Kursz%C3%A1n&amp;source=web&amp;ots=thvZ0mV8bn&amp;sig=_6Q0cLi3hqB4VOtD0zq-7tU_1sY&amp;hl=hu |format= |accessdate = 18. 05. 2008.|edition= |series= |volume= |date=2003 |year= |month= |publisher=[[Lonely Planet]] |location= |language= |isbn=1864503564 |oclc= |doi= |id= |pages=11 |chapter=Steaming Special Section on Thermal Baths |chapterurl= |quote= }}&lt;/ref&gt;.

== Uspesi ==
Kursan je imao jednu od najznačajnijih uloga u [[Kraljevina Ugarska|mađarskom]] doseljavanju na današnje prostore ''(Honfoglalás)''.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Tanulmányok a magyar állam eredetéről |last=Györffy |first=György |authorlink= |coauthors= |url=http://mek.oszk.hu/00300/00355/html//ABC07165/08962.htm|year=1959 |publisher=''Akadémiai Publishing Company'' |location=[[Budapest]] |isbn= |pages= }}&lt;/ref&gt;.

Tokom [[892.]] i [[893.]] godine, on i Arpad su na molbu [[Arnulf Karantanijski|Arnulfa Karantanijskog]] zajedno napali [[Velikomoravska kneževina|Velikomoravsku kneževinu]]. Razlog je bio osiguravanje istočnih granica [[Franačka|Franačkog carstva]].

Arnulf je Mađarima dao sve osvojene teritorije i prihvatio ih je kao saveznike. Ovaj događaj je ustvari bio osnova stvaranja [[Kraljevina Ugarska|kraljevine Mađara]]. Kursan i Arpad su ovo iskoristili i zauzeli su i južni deo nizije koji je do tada bio pod [[Prvo bugarsko carstvo|bugarskom dominacijom]]. Takođe u njegovo vreme su Mađari ušli u savez sa [[Lav VI Mudri|Lavom VI Mudrim]], [[Vizantijski carevi|vizantijskim carem]], pošto su i jedni i drugi uvideli mogućnost osiguravanja svojih granica. Mađarske i Vizantijske snage su napale i porazile bugarskog cara [[Simeon I|Simeona I]].

== Smrt ==
U leto [[904.]] godine nemački kralj [[Ludvig Dete|Ludvig]] je pozvao Kursana na pregovore kod reke Fiša ''(Fischa)'', gde je pobio celu pregovaračku delegaciju zajedno sa Kursanom &lt;ref&gt;{{cite book|title=The New Cambridge Medieval History|author=Timothy
Reuter|coauthors=Rosamond
McKitterick|publisher=''[[Cambridge University Press]]''|url=http://books.google.hu/books?id=u-SsbHs5zTAC&amp;pg=RA1-PA545&amp;lpg=RA1-PA545&amp;dq=Kursz%C3%A1n&amp;source=web&amp;ots=KEt9qkw5Gh&amp;sig=nE6DZOc5wUHk7mYwXA19_XO7lVk&amp;hl=hu||isbn=0521364477|date=2005}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|title=Transylvania: A Short History|author=Andrew L. Simon, Istvan Lazar|url=http://books.google.hu/books?id=sCdhLh0C2okC&amp;pg=PA32&amp;lpg=PA32&amp;dq=Kursz%C3%A1n&amp;source=web&amp;ots=P9GeNAeRAZ&amp;sig=ZR_3-lk7iyNjd6Umib7czDHGU8U&amp;hl=hu|isbn=1931313210|date=2001|access-date=2012-03-02|archivedate=2011-07-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110721105611/http://books.google.hu/books?id=sCdhLh0C2okC&amp;pg=PA32&amp;lpg=PA32&amp;dq=Kursz%C3%A1n&amp;source=web&amp;ots=P9GeNAeRAZ&amp;sig=ZR_3-lk7iyNjd6Umib7czDHGU8U&amp;hl=hu|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;. 
Od tog vremena pa nadalje Arpad je ostao jedini vladar nad mađarskim plemenima&lt;ref name=Steve/&gt;&lt;ref name=Toronto&gt;{{cite web|title=Conquest, Settlement, and Raids (History of Transylvania)|publisher=''Institute of History of the [[Hungarian Academy of Sciences]], joint publication with the Hungarian Research Institute of Canada, a research ancillary of the [[University of Toronto]]''|url=http://vmek.oszk.hu/03400/03407/html/52.html|date=2001}}&lt;/ref&gt; i preuzeo je većinu Kursanovih poseda koji su bili sa desne strane reke [[Dunav]]&lt;ref name=Canada&gt;{{cite web|title=Gyula and the Gyulas (History of Transylvania)|publisher=''Institute of History of the [[Hungarian Academy of Sciences]], joint publication with the Hungarian Research Institute of Canada, a research ancillary of the [[University of Toronto]]''|url=http://mek.oszk.hu/03400/03407/html/66.html|date=2001}}&lt;/ref&gt;. Kursanovi naslednici su se naselili u predele u okolini [[Obuda|Obude]], gde su sagradili Kursanvar ''(Kurszánvára)'', što u prevodu znači ''zamak Kursana'', posle Kursanove smrti živeli su pod imenom Kartal ''(Kartal)''.

== Reference ==
{{izvori}}

== Izvori ==
* Sándor Katona: Árpád (Koronás Kerecsen Publishing Co., 2007)
* Róna-Tas András; A honfoglaló magyar nép. Balassi Kiadó Budapest 1997. {{ISBN|963-506-140-4}}
* Györffy György; István király és műve. Gondolat Budapest 1983. {{ISBN|963-281-221-2}}
* Hanák Péter: Egy ezredév (Magyarország története); Gondolat, 1986

{{Veliki veziri Mađara|prethodnik= [[Almoš]] |
|naslednik= [[Zolta, vladar Mađarske|Zolta]]  |
|godine= ([[895]] — [[907]])|
}}

== Povezano ==
* [[Spisak vladara Mađarske]]

[[Kategorija:Mađarski vladari]]
[[Kategorija:Umrli 904.]]</text>
      <sha1>6nglsx7u38rdxl0dwv1dqq67ifmo8tk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Fermijev paradoks</title>
    <ns>0</ns>
    <id>150135</id>
    <revision>
      <id>42669344</id>
      <parentid>42445592</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T18:43:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aca</username>
        <id>108187</id>
      </contributor>
      <comment>+</comment>
      <origin>42669344</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6682" sha1="0yzdpk9tv6o22soixx36yxbwsxf63io" xml:space="preserve">[[Datoteka:Arecibo_message.png|mini|desno|140px|Grafička predstava Aresibo poruke (Arecibo message) - Prvi pokušaj čovečanstva da upozna vanzemaljske civilizacije sa svojim postojanjem]]

'''Fermijevim paradoksom''' se naziva suprotnost između procenjene visoke verovatnoće postojanja vanzemaljskih [[civilizacija]] i nedostatka dokaza o kontaktu sa takvim civilizacijama.

Starost [[svemir]]a i veliki broj [[zvijezda|zvezda]] nagoveštava da bi vanzemaljski život trebalo da bude uobičajena pojava. Razmatrajući ovo pitanje sa kolegama, fizičar [[Enriko Fermi]] je [[1950]]. godine navodno upitao: „Gde su?“ ({{jez-eng|&quot;Where are they?&quot;}})&lt;ref&gt;{{cite web | last = Shostak | first = Seth | year = [[25. 10.|25. oktobar]] [[2001]]. | url = http://www.space.com/searchforlife/shostak_paradox_011024.html | title = &quot;Our Galaxy Should Be Teeming With Civilizations, But Where Are They?&quot; | work = Space.com | publisher = [http://www.space.com Space.com] | archiveurl = https://web.archive.org/web/20011107185016/http://www.space.com/searchforlife/shostak_paradox_011024.html | archivedate = 2001-11-07 | access-date = 2012-03-06 | deadurl = no }}&lt;/ref&gt;. Fermi je zapitao zašto ne postoje dokazi u vidu [[sonda|sondi]], [[svemirska letelica|svemirskih letelica]] i [[radio talas]]a, ako u [[Mliječna staza|Mlečnom putu]] postoji obilje naprednih vanzemaljskih civilizacija.

Mogući odgovori na Fermijev paradoks su da vanzemaljske civilizacije postoje i da čovečanstvo nije svesno toga ili da vanzemaljske civilizacije ne postoje ili da su toliko retke, da čovečanstvo nikada neće uspostaviti kontakt sa njima.

Danas postoje mnoge naučne teorije o vanzemaljskom životu i civilizacijama, i pri tom je Fermijev paradoks značajna teorijska osnova.

== Osnove paradoksa ==

Veličina i starost svemira ukazuju na postojanje brojnih vanzemaljskih civilizacija. Međutim, ovo je nelogično budući da nema dokaza koji to potvrđuju.

Na ovo slede tri moguća odgovora:
# početna izjava je netačna i vanzemaljska inteligencija je mnogo ređi fenomen nego što se pretpostavlja
# naša trenutna posmatranja nisu dovoljno dobra i zato još uvek nismo otkrili druge civilizacije
# naše metode su pogrešne

Prva tačka paradoksa: argument veličine je „funkcija čistih brojevnih vrednosti“. Veruje se da postoji oko 250 milijardi zvezda samo u [[mliječna staza|našoj galaksiji]] i oko 7x10&lt;sup&gt;22&lt;/sup&gt; u vidljivom svemiru. Čak i ako se život pojavi na veoma malom broju planeta oko ovih zvezda, onda bi trebalo da postoji veliki broj civilizacija u samom Mlečnom putu. Ovaj argumenat uzima u obzir princip da Zemlja nije ni u kom slučaju posebna već sasvim uobičajena planeta koja podleže prirodnim zakonima kao i bilo koja druga planeta u svemiru. Da bi se dobio neki približan broj koristi se [[Drejkova jednačina]], ali su parametri u ovoj jednačini sporni.

Druga tačka paradoksa se takođe svodi na igru brojevima. Ako se uzme u obzir mali broj mogućih vanzemaljskih civilizacija i pretpostavi da inteligentna bića imaju tendenciju da kolonizuju nove svetove, onda se veruje da bi napredne civilizacije kolonizovale prvo okolne planete a zatim planetarne sisteme. Pošto nema dokaza na Zemlji ili bilo gde drugde o takvim aktivnostima u (kako se veruje) 13 milijardi godina starom svemiru, znači da je vanzemaljska inteligencija veoma retka ili da su naše pretpostavke o ponašanju inteligentnih bića pogrešne.

Nekoliko autora je pokušalo da proceni vreme potrebno da jedna civilizacija kolonizuje galaksiju. Ako se uzme u obzir da je ovo [[eksponencijalna funkcija|eksponencijalno]] progresivan proces, procene se kreću oko 5 do 50 miliona godina, što je veoma malo vremena imajući u vidu starost svemira. Iako bi kolonizacija bila teško izvodljiva ili nepoželjna (nezavisno da li je moguće putovati brže od svetlosti ili ne), još uvek je moguća želja ovih civilizacija da istraže svemir, te bi tom prilikom slali svoje letelice i instrumente bez posade. Međutim, nema dokaza da se takvo nešto ikada desilo.

Na problem Fermijevog paradoksa postoje i drugi mogući odgovori, koji su detaljno prodiskutovani na sajtu [http://www.seti.org SETI instituta] (Institut za potragu za vanzemaljskom inteligencijom).

== Drejkova jednačina ==
{{poseban članak|Drejkova jednačina}}
Usko povezana sa Fermijevim paradoksom je '''Drejkova jednačina''' koju je [[1960]]. formulisao [[Frenk Drejk]], američki [[astrofizika|astrofizičar]] i osnivač [[SETI]]-ja. Drejk je pokušao da kvantifikuje veličine koje utiču na broj civilizacija sposobnih za komunikaciju, i ustanovi koji sve faktori utiču na njihovu brojnost. Opšti oblik Drejkove jednačine glasi:

&lt;math&gt;N = R \cdot f_p \cdot n_e \cdot f_l \cdot f_i \cdot f_c \cdot L&lt;/math&gt;

Gde su:

* N – broj civilizacija u našoj galaksiji sa kojima bismo mogli da komuniciramo
* R – prosečna brzina nastanka zvezda u Kumovoj slami
* f&lt;sub&gt;p&lt;/sub&gt; – udeo zvezda koje imaju [[planetarni sistem]]
* n&lt;sub&gt;e&lt;/sub&gt; – prosečan broj planeta na kojima je moguće da se razvije život
* f&lt;sub&gt;l&lt;/sub&gt; – udeo planeta na koji se život zaista i razvije
* f&lt;sub&gt;i&lt;/sub&gt; – udeo planeta sa razvijenim životom na kojima se razvije inteligentan život
* f&lt;sub&gt;c&lt;/sub&gt; – udeo civilizacija sposobnih da ostvare međuzvezdanu komunikaciju
* L – očekivani vremenski period tokom kojeg civilizacija emituje signale u svemir (odnosno tokom kog ju je moguće otkriti)

Drejk je zajedno sa svojim kolegama 1961. dao sledeće brojeve za vrednosti njegove jednačine:

* R = 10 godišnje (svake godine nastane 10 zvezda)
* f&lt;sub&gt;p&lt;/sub&gt; = 0,5 (pola od ukupnog broja zvezda ima planetarni sistem)
* n&lt;sub&gt;e&lt;/sub&gt; = 2 (u svakom planetarnom sistemu biće po 2 planete na kojima je moguć život)
* f&lt;sub&gt;l&lt;/sub&gt; = 1 (100% – na svakoj takvoj planeti će se razviti život)
* f&lt;sub&gt;i&lt;/sub&gt; = 0,01 (1% planeta na kojima postoji život će iznedriti inteligentne oblike)
* f&lt;sub&gt;c&lt;/sub&gt; = 0,01 (1% inteligencija je u stanju da ostvari međuzvezdanu komunikaciju)
* L = 10.000 godina (prosečni životni vek civilizacije sposobne za komunikaciju)

Iz ovih vrednosti parametara sledi da u svakom trenutku postoji 10 civilizacija sposobnih da ostvare kontakt sa drugim civilizacijama.

Vrednost za R je data na osnovu empirijskih podataka, vrednost za f&lt;sub&gt;p&lt;/sub&gt; je manje sigurna dok su ostale vrednosti potpuno spekulativne. Zato je i sam Drejk smatrao da njegova jednačina ne može da razreši Fermijev paradoks, već samo da kvantifikuje naše neznanje.

== Povezano ==
* [[Hipoteza o rijetkoj Zemlji]]

== Reference ==
{{izvori}}

[[Kategorija:Paradoksi]]
[[Kategorija:Astronomija]]</text>
      <sha1>0yzdpk9tv6o22soixx36yxbwsxf63io</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Manastir Velika Lavra</title>
    <ns>0</ns>
    <id>154554</id>
    <revision>
      <id>42669328</id>
      <parentid>42199507</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T16:12:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aca</username>
        <id>108187</id>
      </contributor>
      <comment>+</comment>
      <origin>42669328</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3732" sha1="j3hjgh5nnyab2tmc6acb660hwkwxphb" xml:space="preserve">{{Koordinate|40_10_16.00_N_24_22_58.00_E_type:landmark_region:GR|40° 10′ 16&quot; SG Š, 24°22′ 58&quot; IGD}}
[[Datoteka:Megisti Lavra 1998 2 Maetes II.jpg|mini]]
[[Datoteka:Main church, Great Lavra.jpg|mini|180p|desno|Glavna crkva Velike Lavre.]]
'''Manastir Velika [[Lavra]]''' ([[Grčki jezik|grčki]] Μονή Μεγίστης Λαύρας) je najstariji i prvi u hijerarhiji među [[sveta Gora|svetogorskim]] manastirima. Nalazi se na jugoistiku Svete gore, na lokalitetu zvanom Melana. Osnivač mu je [[Atanasije Atonski|Sveti Atanasije Atonski]], sa kojim i počinje veliki uspon svetogorskog monaštva. On je uveo kinovijski sistem, po kojem monasi upražnjavaju poslušanje i život u zajednici, umjesto dotad preovladavajućeg pustinjaštva.

Atanasije je počeo sa izgradnjom Velike Lavre po odobrenju [[Bizantsko Carstvo|vizantijskog]] cara [[Roman II|Romana II]], a njegov nasljednik [[Nikifor II Foka|Nićifor II Foka]] je bio veliki Atanasijev prijatelj, i pomagao mu je na razne načine. Najprije je 963. izgrađena glavna manastirska crkva posvećena [[Blagovijest|Blagovjestima Presvetoj Bogorodici]], i uskoro su počeli pristizati ljudi raznih narodnosti sa željom da žive monaškim životom pod Atanasijevim upravljanjem. Politiku podrške su nastavili i Fokini nasljednici [[Jovan I Cimiskije]] i [[Bazilije II. Bugaroubojica|Vasilije II]], i pored izvjesnih neslaganja sa Atanasijem.

[[Datoteka:IMG 1552-20070425-great-lavra-a.JPG|mini|240px|levo|Čempres [[Atanasije Atonski|Svetog Atanasija Atonskog]] - pogled sa ulaza u glavnu crkvu Velike Lavre. Vjeruje se da je star preko 1000 godina.]]

Nakon smrti Svetog Atanasija manastir je posvećen njemu, a upravu nad njim preuzimaju [[Prepodobni Jovan, Jevtimije, Georgije i Gavril Iverski|Sveti Jovan Iverski]], osnivač [[Manastir Iviron|Manastira Iviron]], i vizantijski vojskovođa Nićifor Uran. Velika Lavra je stalno napredovala i zadobila je mnoge darove. Pored godišnje dotacije u zlatnicima koju su ustanovili Foka i Cimiskije, Vasilije II joj je poklonio jedno ostrvo blizu [[Skijatos]]a. Vremenom je i nekoliko manjih manastira postalo vlasništvo Velike Lavre. I srpski car [[Dušan Nemanjić|Stefan Dušan]] je bio veoma darežljiv prema njoj.

Gusarski napadi u 14. vijeku dovode do raspada kinovijske organizacije života u manastiru, a ozbiljne udarce mu je zadala i serija zemljotresa, od kojih se najteži desio 1585. Opadanju Velike Lavre u tom periodu je doprinio i teret poreza koji su nametnuti manastirima za vrijeme [[otomansko Carstvo|turske]] vladavine.

Izvorna arhitektura manastira iz 963. godine je u kasnijim vremenima pretrpjela niz promjena. Pored glavne crkve on danas ima i 36 manjih crkava, a pripadaju mu tri [[skit]]a i više isposnica. Među ostalim velikim vrijednostima, u manastiru se nalaze ikona Bogorodice Kukuzelise, patrijaršijske i carske odežde, mošti svetaca i druge relikvije. Biblioteka Velike Lavre ima 2116 rukopisa na grčkom, oko 100 rukopisa na drugim jezicima, i oko 20.000 štampanih knjiga. U samom manastiru je danas oko 50 monaha, a u objektima koji mu pripadaju oko 300.

== Izvori ==
* {{cite web
  | title = Megiste Lavra
  | work = Monasteries
  | publisher = Mount Athos
  | url = http://www.mountathos.gr/active.aspx?mode=en{1bb71778-73e0-407e-946b-ba79377d6121}View
  | access-date= 13. aprila 2008}}
* {{cite web
  | title = Manastir Velika Lavra Svetog Atanasija
  | work = Manastiri
  | publisher = Vodič kroz Svetu goru
  | url = http://www.svetagora.info/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=38&amp;Itemid=99999999
  | access-date = 21. jula 2008}}

{{Manastiri Svete gore}}

{{Commonscat|Great Lavra monastery}}

{{DEFAULTSORT:Velika Lavra}}
[[Kategorija:Svetogorski manastiri]]</text>
      <sha1>j3hjgh5nnyab2tmc6acb660hwkwxphb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Atanasije Atonski</title>
    <ns>0</ns>
    <id>154555</id>
    <revision>
      <id>42669356</id>
      <parentid>42199326</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T18:54:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aca</username>
        <id>108187</id>
      </contributor>
      <comment>+</comment>
      <origin>42669356</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10527" sha1="qr5wx5sdy2vk01uckm2lzrfzpbqvdeb" xml:space="preserve">[[Datoteka:Athanasios.jpg|mini|desno|Ruska ikona Svetog Atanasija Atonskog.]]
'''Sveti Atanasije Atonski''' ([[grčki jezik|grč]]: Άγιος Αθανάσιος ο Αθωνίτης) (925 - 1000), [[Bizantsko Carstvo|vizantijski]] [[monah]], osnovao je [[Manastir Velika Lavra|Manastir Veliku Lavru]] na [[Sveta Gora|Svetoj gori]]. Prije nego što je postao monah bio je učenik u školi [[реторика|retora]] Atanasija u [[Istanbul|Carigradu]], kod kojeg je neko vrijeme radio i kao nastavnik. Zamonašivši se, više godina je proveo kao pustinjak. Na inicijativu [[Nikifor II Foka|Nićifora Foke]] osniva Veliku Lavru i postiže sjajne uspjehe kako u izgradnji manastira, tako i u privlačenju monaha u njega. On je uveo kinovijski sistem na Svetu goru, po kojem monasi upražnjavaju poslušanje i život u zajednici, umjesto dotad preovladavajućeg pustinjaštva. Proglašen je za sveca nakon smrti oko 1000. godine, sa [[Spisak praznika Srpske pravoslavne crkve#Jul|praznikom 5. jula]] (18. jul po [[Gregorijanski kalendar|gregorijanskom kalendaru]]).

== Život ==
Život Svetog Atanasija Atonskog može se podijeliti na dva perioda: predmonaški i monaški.
=== Do zamonašenja ===
Sveti Atanasije Atonski je rođen u [[Trabzon|Trapezuntu]] oko 925. godine u bogatoj porodici,&lt;ref&gt;{{cite web
  | title = Athanasios of Athos
  | publisher = Dumbarton Oaks
  | url = http://www.doaks.org/saints2/dohp.asp?cmd=SShow&amp;key=91
  | access-date = 2012-04-30
  | archive-date = 2007-08-21
  | archive-url = https://web.archive.org/web/20070821224414/http://doaks.org/saints2/dohp.asp?cmd=SShow&amp;Key=91
  | dead-url = yes
  }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=MH&gt;{{cite web
  | title = St Athanasios the Athonite
  | work = Athos
  | publisher = Macedonian Heritage
  | url = http://www.macedonian-heritage.gr/Athos/General/AthosHistory.html
  | access-date = 2012-04-30
  | archivedate = 2010-10-21
  | archiveurl = https://web.archive.org/web/20101021081733/http://www.macedonian-heritage.gr/Athos/General/AthosHistory.html
  | deadurl = yes
  }}&lt;/ref&gt; a na krštenju mu je dato ime Avram. Nakon što je rano ostao siroče, usvojila ga je i podigla jedna monahinja. Mladi Avram je svoju pomajku oponašao u njenim monaškim običajima, u postu i molitvi. Bio je izvrstan učenik, brzo nadmašivši svoje vršnjake u školi. Poslije smrti pomajke Avram je odveden u Carigrad na dvor vizantijskog cara [[Roman I Lakapin|Romana I Lakapina]] i dat je na nauke kod slavnog retora Atanasija. Ubrzo je dostigao znanje i umijeće svog učitelja, pa mu je povjereno da podučava mlađe učenike. Budući da je smatrao da je pravi život onaj koji se provodi u postu i bdenju, Avram je vodio strog, [[askeza|asketski]] život. Spavao je malo, i to sjedeći na stolici, a hrana su mu bili samo hljeb i voda. Kad je učitelj Atanasije počeo pokazivati zavist prema svom najboljem učeniku, Avram je napustio školu.

U to vrijeme u Carigrad je stigao [[Mihailo Malein|Sveti Mihailo Malein]], [[iguman]] Manastira Kiminas u [[Vitinija|Vitiniji]]. Avram se susreo sa igumanom, opisao mu svoj život i izrazio želju da postane monah. Sveti Mihailo je uočio njegovu produhovljenost, zavolio ga i dosta podučio po pitanju spasenja. Tokom jednog od njihovih duhovnih razgovora, igumana je posjetio njegov rođak [[Nikifor II Foka|Nićifor Foka]], tada vojskovođa, a kasnije car Vizantije. Avramova duhovnost i dubokoumnost su ostavili snažan utisak na Nićifora, tako da ga je otad čitavog života jako poštovao i volio. Avram je izgarao od želje da postane monah. Napustivši sve otišao je u Manastir Kiminas, gdje je pao pred igumanove noge moleći da bude zamonašen. Sveti Mihailo mu je sa radošću udovoljio, i Avram je postrižen kao monah Atanasije.

=== U monaštvu ===
Dugim postovima, bdenjima i klečanjem monah Atanasije je ubrzo dostigao takvo monaško savršenstvo da ga je iguman blagoslovio dopuštenjem da nastavi sa podvizavanjem u tišini na jednom usamljenom mjestu blizu manastira. Kasnije je, napustivši Kiminas, boravio na mnogim pustim i usamljenim mjestima, konačno došavši do lokaliteta zvanog Melana, na jugoistočnom rubu planine [[Sveta Gora|Atos]]. Tu se smjestio daleko od svih drugih monaških nastambi na Atosu. Napravio je sebi monašku ćeliju i vodio asketski život, napredujući iz podviga u podvig prema sve višim monaškim postignućima. Sveti Atanasije Atonski se smatra jednim od glavnih predstavnika [[Isihazam|isihastičke]] tradicije na Svetoj gori.&lt;ref&gt;{{cite web
  | author = Arhimandrit Georgije
  | title = The neptic and hesychastic character of Orthodox Athonite monasticism
  | publisher = Grčka pravoslavna crkva
  | url = http://www.greekorthodoxchurch.org/neptic_monasticism.html
  | access-date = 25. jula 2008}}&lt;/ref&gt;

Prema žitiju Svetog Atanasija, [[Satana|Đavo]] je neprestano nastojao da izazove mržnju u njemu prema mjestu gdje se nastanio. Asketa je odlučio da izdrži jednu godinu, a da onda krene odatle u pravcu kuda ga Gospod usmjeri. Zadnjeg dana na isteku tog roka, dok se pripremao za molitvu, obasjala ga je nebeska svjetlost ispunjavajući ga neopisivom radošću, a iz njegovih očiju su lile suze blaženstva. Sveti Atanasije je tada zadobio dar nježnosti, zavoljevši mjesto svog usamljeništva onoliko koliko ga se prije gnušao.

[[Datoteka:IMG 1552-20070425-great-lavra-a.JPG|mini|250px|desno|Čempres Svetog Atanasija Atonskog - pogled sa ulaza u glavnu crkvu [[Manastir Velika Lavra|Velike Lavre]]. Vjeruje se da je star preko 1000 godina.]]

U međuvremenu se vojskovođa Nićifor Foka nakon mnogih vojničkih podviga sjetio svog zavjeta da postane monah. Zaklinjao je Atanasija da pomoću njegovog novca izgradi manastir, u kojem je želio da nastavi život nakon što se zamonaši. Nastojeći da izbjegne brige, Atanasije isprva nije prihvatio mrsko mu zlato. Videći, međutim, Nićiforovu žarku želju i dobru namjeru, i prepoznajući u ovome Božju Volju, prihvatio se tog zadatka. Na lokalitetu Melana, gdje je bila njegova pustinjačka ćelija, 961. godine počinje sa izgradnjom manastira.&lt;ref name=MH/&gt; Podigao je najprije veliku crkvu posvećenu Svetom Jovanu Krstitelju, a 963. i glavnu manastirsku crkvu posvećenu [[Blagovijest|Blagovjestima Presvetoj Bogorodici]]. Nakon toga su izgrađene prostorije za monahe sa trpezarijom i konacima, i drugi neophodni objekti. Ljudi željni monaškog života nagrnuli su u [[Manastir Velika Lavra|Atanasijevu Lavru]] sa svih strana – ne samo iz Grčke već i iz drugih zemalja, obični ljudi i dostojanstvenici, pustinjaci i igumani voljni da postanu prosti monasi pod rukovodstvom Atanasija. Život i rad u manastiru on je regulisao kinovijskim [[tipik]]om koji je sastavio po modelu starih [[Palestina|palestinskih]] manastira. Nićifor Foka, od 963. vizantijski car, nije stigao da postane monah u Lavri – ubijen je 969. godine.

Sve ove aktivnosti su izazvale snažno protivljenje većine pustinjaka na gori Atos. Oni su optužili Atanasija pred Fokinim nasljednikom [[Jovan I Cimiskije|Jovanom I Cimiskijem]] da kvari karakter Atosa. Car je odgovorio [[Zlatna bula|hrisovuljom]] kojom u potpunosti podržava Atanasijev rad, a ustanovio je i godišnju dotaciju manastiru.&lt;ref name=MH/&gt;

Broj monaha se stalno povećavao, i izgrađivanje manastira se nastavljalo. Prilikom izgradnje jedne crkve, Atanasije se popeo na njen vrh sa šest monaha da bi nadgledao radove. Iznenada se pod na kojem su stajali provalio pod njima, tako da su propali kroz njega i bili zatrpani građevnim materijalom. Prisutni su čuli kako Atanasije zaziva Gospoda iz ruševine: „Slava Tebi, Bože! Gospode Isuse Hriste, pomozi mi!“ Uklonivši obrušeni materijal, pronašli su ga mrtvog. Desilo se to oko 1000. godine.

Atanasije je sahranjen u Crkvi Svetih Četrdeset Mučenika, jednoj od 36 crkava Velike Lavre, i kasnije je priznat za sveca. Za praznik mu je određen 5. jul (18. jul po [[Gregorijanski kalendar|gregorijanskom kalendaru]]). Velika Lavra, izvorno posvećena Blagovjestima Presvetoj Bogorodici, u 15. vijeku je posvećena Svetom Atanasiju Atonskom.&lt;ref&gt;{{cite web
  | title = Great Lavra
  | work = Athos
  | publisher = Macedonian Heritage
  | url = http://www.macedonian-heritage.gr/Athos/Monastery/great_lavra.html
  | access-date = 2012-04-30
  | archive-date = 2008-03-27
  | archive-url = https://web.archive.org/web/20080327013519/http://www.macedonian-heritage.gr/Athos/Monastery/great_lavra.html
  | dead-url = yes
  }}&lt;/ref&gt;

== Žitije ==
Postoje dva žitija Svetog Atanasija Atonskog: starije, napisano oko 1025, i mlađe, napisano na početku 12. vijeka. Ovo drugo žitije pruža važne informacije o osnivanju Manastira Velika Lavra. Sastavio ga je nepoznati monah iz Lavre oko sto godina nakon svečeve smrti, što je omogućilo da se u njega uključe mnogi detalji o običajima i uslovima u manastiru kojih nije bilo za vrijeme Atanasija.&lt;ref name=monahos&gt;{{cite web
  | author = Paul Stephenson
  | title = Athanasius of Mt Athos, Life B of Athanasius
  | publisher = Monachos.net
  | date = 25. decembar 2007
  | url = http://www.monachos.net/library/Athanasius_of_Mount_Athos%2C_Life_B_of_Athanasius
  | access-date = 24. jula 2008}}&lt;/ref&gt;

Starije žitije je duže i mnogo retoričnije. Smatralo se da je mlađe žitije nastalo kao rezultat pojednostavljivanja starijeg. Po novijoj teoriji, oba su sastavljena na osnovu izgubljenog najstarijeg žitija, napisanog nedugo po svečevoj smrti. Iz sačuvanih žitija da se zaključiti da je monaštvo na gori Atos bilo čvrsto ukorijenjeno i prije osnivanja Velike Lavre. To osnivanje predstavlja prekretnicu u načinu monaškog života na Svetoj gori: Atanasijeva promocija kinovijskog sistema u Lavri imala je za posljedicu da taj sistem prevlada nad dotad dominantnim pustinjaštvom.&lt;ref name=monahos/&gt;

== Izvori ==
{{reflist|2}}

== Vanjske veze ==
* {{cite web
  | author = M.C. Steenberg
  | title = Athanasius of Mt Athos, Life A of Athanasius
  | publisher = Monachos.net
  | date = 25. decembar 2007
  | url = http://www.monachos.net/library/Athanasius_of_Mount_Athos%2C_Life_A_of_Athanasius
  | access-date = 22. jula 2008}}
* {{cite web
  | title = Prepodobni Atanasije Atonski
  | publisher = Eparhija Šumadijska
  | url = http://www.eparhija-sumadijska.org.yu/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=544&amp;Itemid=1
  | access-date = 22. jula 2008
  }}{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

[[Kategorija:Rođeni 925.]]
[[Kategorija:Umrli 1000.]]
[[Kategorija:Istočnorimski sveci]]</text>
      <sha1>qr5wx5sdy2vk01uckm2lzrfzpbqvdeb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>42669357</id>
      <parentid>42669356</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T18:55:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aca</username>
        <id>108187</id>
      </contributor>
      <comment>/* Izvori */</comment>
      <origin>42669357</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10530" sha1="2srie647mrklhd1igb0z27aavklxwfq" xml:space="preserve">[[Datoteka:Athanasios.jpg|mini|desno|Ruska ikona Svetog Atanasija Atonskog.]]
'''Sveti Atanasije Atonski''' ([[grčki jezik|grč]]: Άγιος Αθανάσιος ο Αθωνίτης) (925 - 1000), [[Bizantsko Carstvo|vizantijski]] [[monah]], osnovao je [[Manastir Velika Lavra|Manastir Veliku Lavru]] na [[Sveta Gora|Svetoj gori]]. Prije nego što je postao monah bio je učenik u školi [[реторика|retora]] Atanasija u [[Istanbul|Carigradu]], kod kojeg je neko vrijeme radio i kao nastavnik. Zamonašivši se, više godina je proveo kao pustinjak. Na inicijativu [[Nikifor II Foka|Nićifora Foke]] osniva Veliku Lavru i postiže sjajne uspjehe kako u izgradnji manastira, tako i u privlačenju monaha u njega. On je uveo kinovijski sistem na Svetu goru, po kojem monasi upražnjavaju poslušanje i život u zajednici, umjesto dotad preovladavajućeg pustinjaštva. Proglašen je za sveca nakon smrti oko 1000. godine, sa [[Spisak praznika Srpske pravoslavne crkve#Jul|praznikom 5. jula]] (18. jul po [[Gregorijanski kalendar|gregorijanskom kalendaru]]).

== Život ==
Život Svetog Atanasija Atonskog može se podijeliti na dva perioda: predmonaški i monaški.
=== Do zamonašenja ===
Sveti Atanasije Atonski je rođen u [[Trabzon|Trapezuntu]] oko 925. godine u bogatoj porodici,&lt;ref&gt;{{cite web
  | title = Athanasios of Athos
  | publisher = Dumbarton Oaks
  | url = http://www.doaks.org/saints2/dohp.asp?cmd=SShow&amp;key=91
  | access-date = 2012-04-30
  | archive-date = 2007-08-21
  | archive-url = https://web.archive.org/web/20070821224414/http://doaks.org/saints2/dohp.asp?cmd=SShow&amp;Key=91
  | dead-url = yes
  }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=MH&gt;{{cite web
  | title = St Athanasios the Athonite
  | work = Athos
  | publisher = Macedonian Heritage
  | url = http://www.macedonian-heritage.gr/Athos/General/AthosHistory.html
  | access-date = 2012-04-30
  | archivedate = 2010-10-21
  | archiveurl = https://web.archive.org/web/20101021081733/http://www.macedonian-heritage.gr/Athos/General/AthosHistory.html
  | deadurl = yes
  }}&lt;/ref&gt; a na krštenju mu je dato ime Avram. Nakon što je rano ostao siroče, usvojila ga je i podigla jedna monahinja. Mladi Avram je svoju pomajku oponašao u njenim monaškim običajima, u postu i molitvi. Bio je izvrstan učenik, brzo nadmašivši svoje vršnjake u školi. Poslije smrti pomajke Avram je odveden u Carigrad na dvor vizantijskog cara [[Roman I Lakapin|Romana I Lakapina]] i dat je na nauke kod slavnog retora Atanasija. Ubrzo je dostigao znanje i umijeće svog učitelja, pa mu je povjereno da podučava mlađe učenike. Budući da je smatrao da je pravi život onaj koji se provodi u postu i bdenju, Avram je vodio strog, [[askeza|asketski]] život. Spavao je malo, i to sjedeći na stolici, a hrana su mu bili samo hljeb i voda. Kad je učitelj Atanasije počeo pokazivati zavist prema svom najboljem učeniku, Avram je napustio školu.

U to vrijeme u Carigrad je stigao [[Mihailo Malein|Sveti Mihailo Malein]], [[iguman]] Manastira Kiminas u [[Vitinija|Vitiniji]]. Avram se susreo sa igumanom, opisao mu svoj život i izrazio želju da postane monah. Sveti Mihailo je uočio njegovu produhovljenost, zavolio ga i dosta podučio po pitanju spasenja. Tokom jednog od njihovih duhovnih razgovora, igumana je posjetio njegov rođak [[Nikifor II Foka|Nićifor Foka]], tada vojskovođa, a kasnije car Vizantije. Avramova duhovnost i dubokoumnost su ostavili snažan utisak na Nićifora, tako da ga je otad čitavog života jako poštovao i volio. Avram je izgarao od želje da postane monah. Napustivši sve otišao je u Manastir Kiminas, gdje je pao pred igumanove noge moleći da bude zamonašen. Sveti Mihailo mu je sa radošću udovoljio, i Avram je postrižen kao monah Atanasije.

=== U monaštvu ===
Dugim postovima, bdenjima i klečanjem monah Atanasije je ubrzo dostigao takvo monaško savršenstvo da ga je iguman blagoslovio dopuštenjem da nastavi sa podvizavanjem u tišini na jednom usamljenom mjestu blizu manastira. Kasnije je, napustivši Kiminas, boravio na mnogim pustim i usamljenim mjestima, konačno došavši do lokaliteta zvanog Melana, na jugoistočnom rubu planine [[Sveta Gora|Atos]]. Tu se smjestio daleko od svih drugih monaških nastambi na Atosu. Napravio je sebi monašku ćeliju i vodio asketski život, napredujući iz podviga u podvig prema sve višim monaškim postignućima. Sveti Atanasije Atonski se smatra jednim od glavnih predstavnika [[Isihazam|isihastičke]] tradicije na Svetoj gori.&lt;ref&gt;{{cite web
  | author = Arhimandrit Georgije
  | title = The neptic and hesychastic character of Orthodox Athonite monasticism
  | publisher = Grčka pravoslavna crkva
  | url = http://www.greekorthodoxchurch.org/neptic_monasticism.html
  | access-date = 25. jula 2008}}&lt;/ref&gt;

Prema žitiju Svetog Atanasija, [[Satana|Đavo]] je neprestano nastojao da izazove mržnju u njemu prema mjestu gdje se nastanio. Asketa je odlučio da izdrži jednu godinu, a da onda krene odatle u pravcu kuda ga Gospod usmjeri. Zadnjeg dana na isteku tog roka, dok se pripremao za molitvu, obasjala ga je nebeska svjetlost ispunjavajući ga neopisivom radošću, a iz njegovih očiju su lile suze blaženstva. Sveti Atanasije je tada zadobio dar nježnosti, zavoljevši mjesto svog usamljeništva onoliko koliko ga se prije gnušao.

[[Datoteka:IMG 1552-20070425-great-lavra-a.JPG|mini|250px|desno|Čempres Svetog Atanasija Atonskog - pogled sa ulaza u glavnu crkvu [[Manastir Velika Lavra|Velike Lavre]]. Vjeruje se da je star preko 1000 godina.]]

U međuvremenu se vojskovođa Nićifor Foka nakon mnogih vojničkih podviga sjetio svog zavjeta da postane monah. Zaklinjao je Atanasija da pomoću njegovog novca izgradi manastir, u kojem je želio da nastavi život nakon što se zamonaši. Nastojeći da izbjegne brige, Atanasije isprva nije prihvatio mrsko mu zlato. Videći, međutim, Nićiforovu žarku želju i dobru namjeru, i prepoznajući u ovome Božju Volju, prihvatio se tog zadatka. Na lokalitetu Melana, gdje je bila njegova pustinjačka ćelija, 961. godine počinje sa izgradnjom manastira.&lt;ref name=MH/&gt; Podigao je najprije veliku crkvu posvećenu Svetom Jovanu Krstitelju, a 963. i glavnu manastirsku crkvu posvećenu [[Blagovijest|Blagovjestima Presvetoj Bogorodici]]. Nakon toga su izgrađene prostorije za monahe sa trpezarijom i konacima, i drugi neophodni objekti. Ljudi željni monaškog života nagrnuli su u [[Manastir Velika Lavra|Atanasijevu Lavru]] sa svih strana – ne samo iz Grčke već i iz drugih zemalja, obični ljudi i dostojanstvenici, pustinjaci i igumani voljni da postanu prosti monasi pod rukovodstvom Atanasija. Život i rad u manastiru on je regulisao kinovijskim [[tipik]]om koji je sastavio po modelu starih [[Palestina|palestinskih]] manastira. Nićifor Foka, od 963. vizantijski car, nije stigao da postane monah u Lavri – ubijen je 969. godine.

Sve ove aktivnosti su izazvale snažno protivljenje većine pustinjaka na gori Atos. Oni su optužili Atanasija pred Fokinim nasljednikom [[Jovan I Cimiskije|Jovanom I Cimiskijem]] da kvari karakter Atosa. Car je odgovorio [[Zlatna bula|hrisovuljom]] kojom u potpunosti podržava Atanasijev rad, a ustanovio je i godišnju dotaciju manastiru.&lt;ref name=MH/&gt;

Broj monaha se stalno povećavao, i izgrađivanje manastira se nastavljalo. Prilikom izgradnje jedne crkve, Atanasije se popeo na njen vrh sa šest monaha da bi nadgledao radove. Iznenada se pod na kojem su stajali provalio pod njima, tako da su propali kroz njega i bili zatrpani građevnim materijalom. Prisutni su čuli kako Atanasije zaziva Gospoda iz ruševine: „Slava Tebi, Bože! Gospode Isuse Hriste, pomozi mi!“ Uklonivši obrušeni materijal, pronašli su ga mrtvog. Desilo se to oko 1000. godine.

Atanasije je sahranjen u Crkvi Svetih Četrdeset Mučenika, jednoj od 36 crkava Velike Lavre, i kasnije je priznat za sveca. Za praznik mu je određen 5. jul (18. jul po [[Gregorijanski kalendar|gregorijanskom kalendaru]]). Velika Lavra, izvorno posvećena Blagovjestima Presvetoj Bogorodici, u 15. vijeku je posvećena Svetom Atanasiju Atonskom.&lt;ref&gt;{{cite web
  | title = Great Lavra
  | work = Athos
  | publisher = Macedonian Heritage
  | url = http://www.macedonian-heritage.gr/Athos/Monastery/great_lavra.html
  | access-date = 2012-04-30
  | archive-date = 2008-03-27
  | archive-url = https://web.archive.org/web/20080327013519/http://www.macedonian-heritage.gr/Athos/Monastery/great_lavra.html
  | dead-url = yes
  }}&lt;/ref&gt;

== Žitije ==
Postoje dva žitija Svetog Atanasija Atonskog: starije, napisano oko 1025, i mlađe, napisano na početku 12. vijeka. Ovo drugo žitije pruža važne informacije o osnivanju Manastira Velika Lavra. Sastavio ga je nepoznati monah iz Lavre oko sto godina nakon svečeve smrti, što je omogućilo da se u njega uključe mnogi detalji o običajima i uslovima u manastiru kojih nije bilo za vrijeme Atanasija.&lt;ref name=monahos&gt;{{cite web
  | author = Paul Stephenson
  | title = Athanasius of Mt Athos, Life B of Athanasius
  | publisher = Monachos.net
  | date = 25. decembar 2007
  | url = http://www.monachos.net/library/Athanasius_of_Mount_Athos%2C_Life_B_of_Athanasius
  | access-date = 24. jula 2008}}&lt;/ref&gt;

Starije žitije je duže i mnogo retoričnije. Smatralo se da je mlađe žitije nastalo kao rezultat pojednostavljivanja starijeg. Po novijoj teoriji, oba su sastavljena na osnovu izgubljenog najstarijeg žitija, napisanog nedugo po svečevoj smrti. Iz sačuvanih žitija da se zaključiti da je monaštvo na gori Atos bilo čvrsto ukorijenjeno i prije osnivanja Velike Lavre. To osnivanje predstavlja prekretnicu u načinu monaškog života na Svetoj gori: Atanasijeva promocija kinovijskog sistema u Lavri imala je za posljedicu da taj sistem prevlada nad dotad dominantnim pustinjaštvom.&lt;ref name=monahos/&gt;

== Reference ==
{{reflist|2}}

== Vanjske veze ==
* {{cite web
  | author = M.C. Steenberg
  | title = Athanasius of Mt Athos, Life A of Athanasius
  | publisher = Monachos.net
  | date = 25. decembar 2007
  | url = http://www.monachos.net/library/Athanasius_of_Mount_Athos%2C_Life_A_of_Athanasius
  | access-date = 22. jula 2008}}
* {{cite web
  | title = Prepodobni Atanasije Atonski
  | publisher = Eparhija Šumadijska
  | url = http://www.eparhija-sumadijska.org.yu/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=544&amp;Itemid=1
  | access-date = 22. jula 2008
  }}{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

[[Kategorija:Rođeni 925.]]
[[Kategorija:Umrli 1000.]]
[[Kategorija:Istočnorimski sveci]]</text>
      <sha1>2srie647mrklhd1igb0z27aavklxwfq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Manastir Iviron</title>
    <ns>0</ns>
    <id>154580</id>
    <revision>
      <id>42669324</id>
      <parentid>5028191</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T16:10:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aca</username>
        <id>108187</id>
      </contributor>
      <comment>+</comment>
      <origin>42669324</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2814" sha1="amn841gx57kq4j6qia0kbgi7w7g6o0n" xml:space="preserve">{{Koordinate|40_14_44.00_N_24_17_05.00_E_type:landmark_region:GR|40° 14' 44&quot; SGŠ, 24° 17' 05&quot; IGD}}

[[Datoteka:Iviron Aug2006.jpg|mini|Manastir Iviron – pogled sa staze koja ga povezuje sa [[Manastir Stavronikita|Manastirom Stavronikita]].]]

'''Manastir Iviron''' ([[grčki jezik|grč]]: -{Μονή Ιβήρων}-) se nalazi na [[severoistok|sjeveroistočnoj]] [[obala|obali]] [[Sveta Gora|Svete gore]]. Izgrađen je krajem 10. vijeka na ruševinama opustjelog Klimentovog manastira. Osnivači su mu [[Gruzijci]] [[Prepodobni Jovan, Jevtimije, Georgije i Gavril Iverski|Sveti Jovan, Jeftimije i Georgije Iverski]]. Stari naziv za Gruziju je Iverija – otuda ime manastira ''Iviron''. Smješten je uz obalu [[more|mora]], okružen visokim [[zidina]]ma [[četvorougao]]nog [[oblik]]a. Sa lijeve strane ulaza u [[manastir]] nalazi se nevelika [[crkva (zgrada)|crkva]] sa čudotvornom [[ikona|ikonom]] Majke Božje zvanom [[Bogorodica Vratarica]] (Portaitisa). Saborna crkva Ivirona posvećena je Uspenju Presvete Bogorodice.

Manastir je mnogo postradao u [[14. vijek]]u od [[Katalonija|katalonskih]] gusara i pristalica unije sa [[Katolička crkva|Rimskom crkvom]]. Uspio je, ipak, da se oporavi, uz velikodušnu pomoć [[Paleolozi|Paleologa]] i vladara [[Srbija|Srbije]] i [[Gruzija|Gruzije]]. U teškim vremenima tokom [[16. vijek]]a više gruzijskih vladara se pokazalo dobrotvorima manastira, izvlačeći ga iz [[ekonomija|ekonomskih]] nevolja. Usljed [[politika|političkih]] prilika krajem [[19. vijek]]a došlo je do opadanja broja Gruzijaca u Ivironu, a njegov zadnji gruzijski monah je umro [[1955]]; otada su u njemu samo [[Grčka|Grci]].

Iviron je treći u [[hijerarhija|hijerarhiji]] svetogorskih manastira. Među [[svetinja|svetinje]] koje se čuvaju u njemu spadaju djelići [[ogrtač]]a, [[trska|trske]] i [[sunđer]]a koje su upotrijebili [[Judeji]] rugajući se Gospodu, dijelovi životvornoga [[drveće|drveta]] Krsta Gospodnjeg i dijelovi [[relikvija|moštiju]] mnogih [[svetac|svetitelja]]. Bogata manastirska [[biblioteka]] sadrži preko 2.000 [[rukopis]]a i preko 20.000 [[štampa]]nih [[knjiga]], uključujući značajne [[wikt:Inkunabule|inkunabule]]. Iviron je dao mnogo svetaca i učenjaka. U njemu je danas oko trideset [[monah]]a.

== Izvori ==
* {{cite web
  | title = Manastir Iviron
  | work = Manastiri
  | publisher = Vodič kroz Svetu goru
  | url = http://www.svetagora.info/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=32&amp;Itemid=99999999
  | access-date = 21. jula 2008}}
* {{cite web
  | title = Iveron
  | work = Monasteries
  | publisher = Mount Athos
  | url = http://www.mountathos.gr/active.aspx?mode=en{48636019-6a30-4648-a1c0-c2ee880a0e17}View
  | access-date  = 21. jula 2008}}

{{Manastiri Svete gore}}

{{DEFAULTSORT:Iviron}}

[[Kategorija:Svetogorski manastiri]]</text>
      <sha1>amn841gx57kq4j6qia0kbgi7w7g6o0n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Manastir Filotej</title>
    <ns>0</ns>
    <id>154588</id>
    <revision>
      <id>42669327</id>
      <parentid>40663051</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T16:12:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aca</username>
        <id>108187</id>
      </contributor>
      <comment>+</comment>
      <origin>42669327</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1301" sha1="hxn1yhk4b1xk9rfg4naeenotx92f6ca" xml:space="preserve">{{Manastir info (SR)
| ime         = Manastir Filotej
| slika       = Ι.Μ. Φιλοθέου.jpg
| opis slike  = 
| šst       = 40
| šmi       = 13
| šse      = 32
| dst       = 24
| dmi       = 17
| dse      = 27
| širina       = SGŠ
| dužina      = IGD
| država = [[Grčka]]
| godina osnivanja = [[10. vijek|10. vek]]
| ktitor = [[Sveti Filotej]]
| lokacija = [[Sveta Gora|Sveta gora]]
| jurisdikcija = [[Vaseljenska patrijaršija]]
}}

'''Manastir Filotej''' se nalazi na sjeveroistoku [[Sveta Gora|Svete gore]]. Osnovao ga je [[Sveti Filotej]] krajem 10. vijeka, a posvećen je [[Blagovijest|Blagovjestima Presvetoj Bogorodici]]. Filotej je dvanaesti u hijerarhiji svetogorskih manastira. U njemu je danas oko 60 monaha.

== Izvori ==
* {{cite web
  | title = Manastir Filotej
  | work = Manastiri
  | publisher = Vodič kroz Svetu goru
  | url = http://www.svetagora.info/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=37&amp;Itemid=99999999
  | access-date= 14. maja 2008}}
* {{cite web
  | title = Philotheou
  | work = Monasteries
  | publisher = Mount Athos
  | url = http://www.mountathos.gr/active.aspx?mode=en{de0448bb-8520-4b37-bfe3-85d8bf80826d}View
  | access-date = 14. maja 2008}}


{{Klica-vera}}
{{Manastiri Svete gore}}

{{DEFAULTSORT:Filotej}}

[[Kategorija:Svetogorski manastiri]]</text>
      <sha1>hxn1yhk4b1xk9rfg4naeenotx92f6ca</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Matt LeBlanc</title>
    <ns>0</ns>
    <id>160153</id>
    <revision>
      <id>42669320</id>
      <parentid>42320567</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T15:44:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aca</username>
        <id>108187</id>
      </contributor>
      <origin>42669320</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6987" sha1="kq15bwrskaq5puc2kvlbowhmvy338d4" xml:space="preserve">{{Glumac (SR)
|ime=Met Leblank
|rodno ime=Metju Stiven Leblank
|mesto rođenja=[[Njuton (Masačusets)|Njuton]], [[Masačusets]], [[Sjedinjene Američke Države|SAD]]&lt;br /&gt;{{ZD|SAD}}
|slika=
|opis slike=Met Leblank, 2013
|rođenje=[[25. 7.|25. jul]] [[1967]].
|supruga=[[Melisa Maknajt]] ([[2003]] — [[2006]]) &lt;br /&gt; 1 dete (Marina Perl)
|važnije uloge=[[Džoi Tribijani]] &lt;small&gt;([[Friends|Prijatelji]] i [[Džoi (TV serija)|Džoi]])&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;[[Don Vest]] &lt;small&gt;([[Lost in Space|Izgubljeni u svemiru]])&lt;/small&gt;
}}

'''Metju Stiven „Met“ Leblank''' ({{Jez-engl-lat|Matthew Steven LeBlanc}}; [[Njuton (Masačusets)|Njuton]], [[Masačusets]], [[Sjedinjene Američke Države|SAD]], [[25. 7.|25. jul]] [[1967]]) je američki [[glumci|glumac]], najpoznatiji po ulozi [[Džoi Tribijani|Džoija Tribijanija]] ({{Jez-engl-lat|Joey Tribbiani}}) u TV serijama „[[Friends|Prijatelji]]“ ({{Jez-engl-lat|Friends}}) i [[Džoi (TV serija)|Džoi]] ({{Jez-engl-lat|Joey}}).

== Biografija ==

=== Detinjstvo i školovanje ===

Rođen je u [[Njuton, Masačusets|Njutonu]], [[Masačusets]]&lt;ref name=&quot;imdb.com&quot;&gt;{{cite web | title=imdb.com | work=Met Leblank - Biografija {{en icon}}| url=http://www.imdb.com/name/nm0001455/bio | access-date=7. novembra 2007}}&lt;/ref&gt;. Po majci Pet Grosman je [[italija]]nskog porekla, a po ocu Polu Leblanku je [[Irska|irskog]], [[Engleska|engleskog]], [[Holandija|holandskog]] i [[Francuska|francuskog]] porekla.&lt;ref name=&quot;imdb.com&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;mattleblanc.net&quot;&gt;{{cite web | title=mattleblanc.net | work=Met Leblank - Zanimljivosti {{en icon}} | url=http://www.mattleblanc.net/trivia.html | access-date=7. novembra 2007 | access-date=2012-06-28 | archive-date=2007-11-14 | archive-url=https://web.archive.org/web/20071114111839/http://www.mattleblanc.net/trivia.html | dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; Pošto je završio severnu srednju školu u Njutonu, upisao se na &quot;''Ventvort''&quot; tehnološki institut, ali ga je napustio posle prvog semestra&lt;ref name=&quot;mattleblanc.net&quot;/&gt;.

=== Karijera ===

Karijeru je započeo 1987. godine, u reklami za &quot;''Hajnc''&quot; kečap, a zatim su usledile i reklame za &quot;''[[Levis]]''&quot; i &quot;''[[Koka-kola|Koka-kolu]]''&quot;
&lt;ref name=&quot;imdb.com&quot;/&gt;. Njegova prva uloga u TV seriji bila je uloga u [[CBS|Si-Bi-Esovoj]] seriji &quot;''TV 101''&quot;, a kasnije je glumio u više američkih TV serija: &quot;''Just the Ten of Us''&quot;, &quot;''Monsters''&quot;, &quot;''Married with Children''&quot;, &quot;''Top of the Heap''&quot;, &quot;''Vinnie &amp; Bobby''&quot;, &quot;''Red Shoe Diaries''&quot; i &quot;''Class of '96''&quot;. 1993. godine, je na dobio ulogu Džoija Tribijanija u [[En-Bi-Si]]jevoj TV seriji &quot;''[[Friends|Prijatelji]]''&quot;. Glumio je u svih 238 epizoda ove serije, od njenog početka 1994, pa do njenog kraja 2004. godine. Posle završetka &quot;''Prijatelja''&quot;, nastavio je da glumi Džoija Tribijanija u TV seriji &quot;''[[Džoi]]''&quot;, koja je prestala da se snima posle dve prikazane sezone.&lt;ref&gt;{{cite web | title=imdb.com | work=Met Leblank - TV serije {{en icon}}| url=http://www.imdb.com/name/nm0001455/filmoseries | access-date=7. novembra 2007}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;{{cite web | title=imdb.com | work=Met Leblank - Filmografija {{en icon}}| url=http://www.imdb.com/name/nm0001455/maindetails | access-date=7. novembra 2007}}&lt;/ref&gt;

Glumio je u nekoliko [[bioskop]]skih i TV filmova: &quot;''Anything to Survive''&quot;, &quot;''The Killing Box''&quot;, &quot;''Red Shoe Diaries 3: Another Woman's Lipstick''&quot;, &quot;''Reform School Girl''&quot;, &quot;''Ed''&quot;, &quot;''Red Shoe Diaries 7: Burning Up''&quot;, &quot;''[[Lost in Space|Izgubljeni u svemiru]]''&quot;, &quot;''Lookin' Italian''&quot;, &quot;''[[Charlie's Angels|Čarlijevi anđeli]]''&quot;, &quot;''All the Queen's Men''&quot; i &quot;''[[Čarlijevi anđeli: Totalno zagušenje]]''&quot;.

=== Privatni život ===

U novembru 1998. godine se verio sa manekenkom [[Melisa Maknajt|Melisom Maknajt]]&lt;ref name=&quot;imdb.com&quot;/&gt;, a 3. maja 2003. godine, njih dvoje su se venčali na [[Havaji]]ma&lt;ref&gt;{{cite web| title=lovetripper.com| work=Venčanje Meta Leblanka i Melise Maknajt {{en icon}}| url=http://www.lovetripper.com/bridalstars/wedding-database/matt-leblanc.html| access-date=8. novembra 2007| access-date=2012-06-28| archive-date=2007-10-26| archive-url=https://web.archive.org/web/20071026011653/http://www.lovetripper.com/bridalstars/wedding-database/matt-leblanc.html| dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;. 8. februara 2004. godine, par je dobio ćerku Marinu Perl Leblank&lt;ref name=&quot;celebritywonder.com&quot;&gt;{{cite web | title=celebritywonder.com | work=Met Leblank - Slike, profil, tračevi i vesti {{en icon}}| url=http://www.celebritywonder.com/html/mattleblanc.html | access-date=7. novembra 2007}}&lt;/ref&gt;. Devojčici je dijagnostikovan redak moždani poremećaj, koji izaziva povremene napade&lt;ref name=&quot;mattleblanc.net&quot;/&gt;. Par je počeo da živi odvojeno u januaru 2006. godine, posle &quot;bliskog kontakta&quot;, koji je Met imao sa striptizetom na odmoru u [[Britanska Kolumbija|Britanskoj Kolumbiji]]&lt;ref name=&quot;buzzle.com&quot;&gt;{{cite web | title=buzzle.com | work=Razvod Meta Leblanka {{en icon}}| url=http://www.buzzle.com/editorials/3-30-2006-92309.asp | access-date=7. novembra 2007}}&lt;/ref&gt;. Prijateljski su se razišli&lt;ref name=&quot;buzzle.com&quot;/&gt;, zahtev za razvod braka je podnet 30. marta 2006. godine, i 20. septembra iste godine, brak je okončan&lt;ref name=&quot;celebritywonder.com&quot;/&gt;.

== Filmografija ==

Izvor:&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;/&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Godina !! Srpskohrvatski naziv !! Originalni naziv !! Uloga
|-
|1990 || || ''Anything to Survive'' || Bili Barton 
|-
|1993 || || ''The Killing Box'' || Verhun 
|-
|1993 || || ''Red Shoe Diaries 3: Another Woman's Lipstick'' || Kajl 
|-
|1994 || || ''Reform School Girl'' || Vins 
|-
|1996 || || ''Ed'' || Džek Kuper 
|-
|1997 || || ''Red Shoe Diaries 7: Burning Up'' || Džed 
|-
|1998 || ''[[Lost in Space|Izgubljeni u svemiru]]'' || ''Lost in Space'' || Don Vest 
|-
|1998 || || ''Lookin' Italian'' || Entoni Maneti 
|-
|2000 || ''[[Charlie's Angels|Čarlijevi anđeli]]'' || ''Charlie's Angels'' || Džejson Gibons 
|-
|2001 || || ''All the Queen's Men'' || O'Rurk 
|-
|2003 || ''[[Čarlijevi anđeli: Totalno zagušenje]]'' || ''Charlie's Angels: Full Throttle'' || Džejson Gibons 
|}

== Nagrade ==

&lt;ref&gt;{{cite web | title=imdb.com | work=Met Leblank - Nagrade {{en icon}}| url=http://www.imdb.com/name/nm0001455/awards | access-date=8. novembra 2007}}&lt;/ref&gt;

{{Glumačke nagrade
| als = acteur
}}
|-
|2000 || Nagrada &quot;TV vodič&quot; || Izbor urednika || || 
|-
|2002 || Nagrada &quot;Izbor tinejdžera&quot; || Izbor za glumca u TV komediji || Džoi Tribijani u &quot;''[[Friends|Prijateljima]]''&quot; || 
|-
|2005 || Nagrada &quot;Izbor naroda&quot; || Omiljena muška TV zvezda || || 
|-
|}

== Reference ==
&lt;div class=&quot;references-small&quot;&gt;{{izvori}}&lt;/div&gt;

== Vanjske veze ==
* [http://www.mattleblanc.net/ Sajt obožavalaca Meta Leblanka] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071226102321/http://www.mattleblanc.net/ |date=2007-12-26 }} {{en icon}}

{{Zlatni globus za glumca u TV komediji}}

{{Commonscat|Matt LeBlanc}}

{{Lifetime|1967||Leblanc, Matt}}

{{Normativna kontrola}}

[[Kategorija:Američki glumci]]</text>
      <sha1>kq15bwrskaq5puc2kvlbowhmvy338d4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>David Fincher</title>
    <ns>0</ns>
    <id>164277</id>
    <revision>
      <id>42669408</id>
      <parentid>42647689</parentid>
      <timestamp>2026-08-08T03:20:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>42669408</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11267" sha1="0cl0didgc6v5bgagqptsl0o0jnued2x" xml:space="preserve">{{Infokutija Filmska biografija
|ime            = David Fincher
|slika           = David Fincher (2012) 3.jpg
|širina_slike       = 200px
|opis         =
|ime_po_rođenju       = David Andrew Leo Fincher&lt;ref name=rew&gt;{{cite web|last=|first=|authorlink=|coauthors=|title=The Membership: Howard Kely &quot;Jack&quot; Fincher|publisher=Wolfensberger: Newsletter of the Wolfensberger Family Association|date=May 2003|url=http://www.wolfensberger.org/pages/NL_BKUP/WFA_NL/2003May.pdf|accessdate=November 4, 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |url=http://www.telegraph.co.uk/sport/othersports/boxingandmma/3918373/Forrest-Griffin-to-show-his-police-brutality.html |work=The Daily Telegraph |location=London |title=Forrest Griffin to show his police brutality 				 				 					They have named UFC 92 in Las Vegas on Saturday night 'Ultimate 2008'. For good reason. |first=Gareth A |last=Davies |date=December 23, 2008 |accessdate=1. V 2010 |archivedate=2015-09-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150911133804/http://www.telegraph.co.uk/sport/othersports/boxing/3918373/Forrest-Griffin-to-show-his-police-brutality.html |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;
|datum_rođenja       = {{Birth date and age|1962|08|28|df=y}}
|mjesto_rođenja      = [[Denver]], Kolorado, SAD
|datum_smrti       = &lt;!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} Death date then birth --&gt;
|mjesto_smrti      =
|alias = Finch, Dave Fincher
|zanimanje       = filmski režiser i producent
|period     = 1984–
|znameniti_filmovi = [[Seven (film)|Seven]], [[Fight Club]], [[Zodiac (2007 film)|Zodiac]], [[The Social Network]], [[The Girl with the Dragon Tattoo (film)|The Girl with the Dragon Tattoo]]
|uticaj_od = [[Martin Scorsese]], [[Alfred Hitchcock]], [[George Roy Hill]], [[Stanley Kubrick]], [[Terrence Malick]], [[Steven Spielberg]], [[Alan J. Pakula]], [[Bob Fosse]], [[Roman Polanski]], [[William Friedkin]]
|supružnik           = Donya Fiorentino (1990–1995)
|djeca         = Phelix Imogen (r. 25. aprila 1994)
|website          =
}}

'''Dejvid Lio Finčer''' (rođen [[28. 8.|28. avgusta]] [[1962]].) je [[sjedinjene Američke Države|američki]] [[film]]ski režiser, kao i režiser spotova, poznat po mračnoj atmosferi u svojim filmovima.

== Biografija ==

Rođen je u [[Denver]]u ([[Kolorado (država)|Kolorado]]), a odrastao u Marin Kauntiju ([[Kalifornija]]). Kada je bio tinejdžer, preselio se u Ešland u [[Oregon]]u, gde je završio srednju školu.

Inspirisan filmom „Buč Kasidi i Sandens Kid“, počeo je da snima filmove sa osam godina sa osmomilimetarskom kamerom. Snimanje je izgledalo kao savršen odušak za dete koje je moglo da potroši ceo dan crtajući i praveći skulpture, fotografišući i snimajući zvuk na kasetofonu. Finčer je izbegao put kroz filmsku školu, dobijajući posao noseći kamere i druge ručne poslove u Džon Kortijevom „Kortni filmsu“. Njegov sledeći posao bio je u „''Industry Light and Magic''“ [[1980]]. godine, kada se njegovo ime prvi put pojavilo na kraju filma „Povratak džedaja“, gde je ostao do [[1984]]. Napustio je preduzeće i režirao dokumentarni film „''The Beat of the Live Drum''“. Počeo je da režira reklame za [[Televizija|televiziju]], prvo za „Američko udruženje za maligna oboljenja“, a kasnije i za preduzeća „Revlon“, „Konvers“, „Najk“, „Pepsi“ i „Livajs“. Finčer je ubrzo otkrio da bi rastući format muzičkih video spotova mogao da bude čak i bolje mesto da se isprobaju stvari.

== Spotovi ==
Finčer je režirao visokobudžetne spotove za izvođače poput [[Madonna|Madone]], [[George Michael|Džordža Majkla]], [[Aerosmit]], [[Michael Jackson|Majkla Džeksona]], [[The Rolling Stones|Rolingstonsa]] i drugih. Kao i veliki broj drugih režisera spotova, i on je kasnije prešao na film.

== Filmovi ==
=== Osmi putnik&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt; ===
Finčerov prvi film bio je film iz 1992. godine, „Osmi putnik&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;“ ({{jez-eng|Alien&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;}}), koji je tada bio najskuplji film ikada koji je režirao debitant. Nažalost, film nije bio prijatno iskustvo za Finčera, koji je imao problema sa ljudima iz preduzeća ''20th Century Fox'', jer su napravili scenografiju pre nego što je završen scenario i učinili snimanje košmarom. Iako je nominovan za [[Oscar|Oskara]] u kategoriji specijalnih efekata, film nije dobro primljen od kritike. Potišten i razočaran, Finčer se vratio u svet televizijskih reklama i muzičkih spotova, plašeći se da nikada više neće raditi na filmu.

=== Sedam ===
Vera je konačno pokucala na vrata Finčera sa scenarijom Endrua Kevina Vokera za mračnu detektivsku priču nazvanu „Sedam“ ([[1995]]). Nemilosrdno tmurna priča o dvojici detektiva (igraju ih [[Brad Pitt|Bred Pit]] i [[Morgan Freeman|Morgan Friman]]) koji prate serijskog ubicu koji je bazirao svoja ubistva na sedam smrtnih grehova, film je zaradio preko 100 miliona [[Američki dolar|dolara]], čineći Finčera jednim od poželjnijih [[hollywood|holivudskih]] režisera.

=== Igra ===
Njegov sledeći fil je „Igra“ ([[1997]]), avanturistički film u stilu „Zone sumraka“, koji svojom atmosferom steže vrat gledalaca slično kao film „Sedam“, ali nije naišao na razumevanje publike. Priča se okreće oko poslovnog čoveka iz [[San Francisco|San Franciska]] ([[Michael Douglas|Majkl Daglas]]) koji prima neobičan poklon od svog mlađeg brata ([[Sean Penn|Šon Pen]]), u kom postaje glavni igrač igre koja mu preuzima život.

=== Borilački klub ===
Relativni neuspeh „Igre“ je zamračio uzbuđenje koje je pratilo Finčerov sledeći projekat, „[[Fight Club (film)|Borilački klub]]“, filmsku adaptaciju istoimenog romana Čaka Palahnijuka o dvojici muškaraca koji otvaraju klub posvećen isključivo za borbe golim pesnicama za muškarce. Zbog prvoklasne postave filma, uključujući [[Edward Norton|Edvarda Nortona]], Helenu Bonam Karter i Breda Pita, ovaj film iz [[1999]]. je bio jedan od najreklamiranijih, ali je bio razočarenje na [[bioskop]]skim blagajnama i imao različite kritike.

Ipak, mnogi kritičari i publika su kasnije promenili mišljenje i film se pojavio na mnogim listama za najbolji film godine i uskoro napravio ogromno sledbeništvo. Časopis „Entertainment Weekly“, koji je filmu prvo dao negativnu ocenu D, kasnije ga je stavio na prvo mesto na listi „50 video diskova koje morate da imate“. Tržište [[DVD|video diskova]], koje je imalo veliki rast u to vreme, prouzrokovalo je zaradu filma.

=== Soba panike ===
[[2002]]. je nastavio sa trilerom „Soba panike“, koji je predstavio neke novine u korišćenju [[kompjuter|računarske]] grafike. Iako je iznenadio tehničkim dostignućima sa dobrom zaradom u bioskopima, film nije tako dobro primljen kao „Sedam“, „Borilački klub“ ili „Igra“. Priča takođe prati više uobičajenu putanju za Finčera, uprkos nekim zanimljivim optičkim veštinama, kako se samohrana majka ([[Jodie Foster|Džodi Foster]]) i njena ćerka kriju u bezbednoj sobi u njihovoj kući, dalje od zločinaca (Forest Vitaker, Dvajt Joakam i Džared Lito) sklonih traganju za izgubljenim bogatstvom.

== Reference ==
{{reflist|30em}}

== Vanjske veze ==
* {{IMDb name|399}}
* {{Amg name|id=89783}}
* {{Rotten-tomatoes-person|id=david_fincher}}
* [http://fincherfanatic.blogspot.com/ David Fincher Blog] at fincherfanatic.blogspot.com
* [http://www.sensesofcinema.com/2003/great-directors/fincher/ Senses of Cinema: Great Directors Critical Database] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071201001717/http://www.sensesofcinema.com/contents/directors/03/fincher.html |date=2007-12-01 }}
* Music Videos &amp; Commercials at [http://www.anonymouscontent.com/ anonymous content]

;Intervjui
* [http://www.dvdtalk.com/davidfincher.html David Fincher interview] with Paul Guyot of [http://www.dvdtalk.com/ www.dvdtalk.com]
* [http://drdrew.com/article.asp?id=198 David Fincher interview] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080422005355/http://www.drdrew.com/article.asp?id=198 |date=2008-04-22 }} with Michael Moses of [http://www.drdrew.com/ www.drdrew.com]
* [http://edward-norton.org/fc/articles/filmcom.html David Fincher interview] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090630171348/http://edward-norton.org/fc/articles/filmcom.html |date=2009-06-30 }} with Gavin Smith of [http://edward-norton.org/ edward-norton.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140523200631/http://www.edward-norton.org/ |date=2014-05-23 }}
* [http://www.esquire.com/features/ESQ0307fincher ''Esquire'' magazine interview with Fincher]
* [http://www.indielondon.co.uk/Film-Review/zodiac-david-fincher-interview IndieLondon interview with Fincher] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090417073255/http://www.indielondon.co.uk/Film-Review/zodiac-david-fincher-interview |date=2009-04-17 }}
* [http://www.mtv.com/movies/news/articles/1578840/20080102/story.jhtml David Fincher Didn't Want To Make 'Another Serial-Killer Movie' ... Until ''Zodiac'' Came Along] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090309051841/http://www.mtv.com/movies/news/articles/1578840/20080102/story.jhtml |date=2009-03-09 }} – Part 1 interview with MTV
* [http://www.mtv.com/movies/news/articles/1579041/20080104/story.jhtml David Fincher Discusses Reunion With Brad Pitt, Possible ''Fight Club'' Musical] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090723062508/http://www.mtv.com/movies/news/articles/1579041/20080104/story.jhtml |date=2009-07-23 }} – Part 2 interview with MTV
* [http://www.chud.com/index.php?type=interviews&amp;id=13213 CHUD: Exclusive Interview: David Fincher]
* [http://www.movieweb.com/dvd/news/16/25516.php Movieweb: David Fincher Talks Zodiac: Director's Cut] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080524071838/http://www.movieweb.com/dvd/news/16/25516.php |date=2008-05-24 }}
* [http://www.laweekly.com/film+tv/film/david-fincher-discusses-zodiacs-rising-star/18047 LA Weekly – David Fincher discusses Zodiac's rising star] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080416194404/http://www.laweekly.com/film+tv/film/david-fincher-discusses-zodiacs-rising-star/18047/ |date=2008-04-16 }}

{{S-start}}
{{S-ach}}
|-
! colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background: #DAA520;&quot; | [[Nacionalni odbor za recenziju filmova|National Board of Review]]
|-
{{S-bef|before=[[Tim Burton]]&lt;br /&gt;za ''[[Sweeney Todd: The Demon Barber of Fleet Street (2007)|Sweeney Todd: The Demon Barber of Fleet Street]]''}}
{{S-ttl|title=[[Nagrada NBR za najbolju režiju|Najbolji režiser]]&lt;br /&gt;za ''[[The Curious Case of Benjamin Button (film)|The Curious Case of Benjamin Button]]''|years=2008}}
{{S-aft|after=[[Clint Eastwood]]&lt;br /&gt;za ''[[Invictus (film)|Invictus]]''}}
! colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background: #DAA520;&quot; | [[Nacionalni odbor za recenziju filmova|National Board of Review]]
|-
{{S-bef|before=[[Clint Eastwood]]&lt;br /&gt;za ''[[Invictus (film)|Invictus]]''}}
{{S-ttl|title=[[Nagrada NBR za najbolju režiju|Najbolji režiser]]&lt;br /&gt;za ''[[The Social Network]]''|years=2010}}
{{S-aft|after=[[Martin Scorsese]]&lt;br /&gt;za ''[[Hugo (film)|Hugo]]''}}
{{end}}

{{David Fincher}}
{{Satellite za režiju}}

{{Lifetime|1962||Fincher, David}}
{{commonscat|David Fincher}}

[[Kategorija:Američki filmski režiseri]]
[[Kategorija:Dobitnici i dobitnice Grammy Award]]</text>
      <sha1>0cl0didgc6v5bgagqptsl0o0jnued2x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Drinić</title>
    <ns>0</ns>
    <id>169998</id>
    <revision>
      <id>42669443</id>
      <parentid>42563030</parentid>
      <timestamp>2026-08-08T11:27:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>42669443</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7961" sha1="9hrc2vvk2fjwo525cas1ad95zcdowd2" xml:space="preserve">{{Naseljeno mjesto u Bosni i Hercegovini
|mjesto= Drinić
|slika=|mini
|opis_slike= Spomenik i Muzej posvećeni poginulim u dva posljednja rata
|grb=
|entitet=Republika Srpska
|kanton = 
|opština = [[Bosanski Petrovac]]
|nadm visina= 
|populacija= 363
|poštanski kod= 
|pozivni broj= 
|gšir= 44.5072
|gduž= 16.4661
}}
'''Drinić''' je naseljeno mjesto u [[Bosna i Hercegovina|Bosni i Hercegovini]] u opštini [[Petrovac (RS)]] koja pripada entitetu [[Republika Srpska]]. Na popisu stanovništva 1991. u njemu je živjelo 363 stanovnika.&lt;ref&gt;{{cite book |last= |first=. |editor= |title=Nacionalni sastav stanovništva - Rezultati za Republiku po opštinama i naseljenim mjestima 1991. |year= |publisher=Izdanje Državnog zavoda za statistiku Republike Bosne i Hercegovine|location=Sarajevo |isbn= |pages= |chapter=}}&lt;/ref&gt;

== Geografija ==

Drinić, se nalazi u pitomoj živopisnoj zaravni, dijelu [[Petrovačko polje|Petrovačkog polja]] okruženoj padinama [[Klekovača|Klekovače]], [[Oštrelj]]a i [[Srnetica (planina)|Srnetice]], pored magistralnog puta [[Sarajevo]]-[[Jajce]]-[[Bihać]]. Postojeći izvori i potoci imaju najveći potencijal u jesen i proljeće a tokom ljeta se dešava da čak neki potoci i presuše. Još od starih vremena na glasu je dobra pitka voda koja izbija sa izvora zvanog Medenac na 659 m nadmorske visine u dnu manjeg prirodnog usjeka. Ovaj izvor i još par manjih izvora su kaptirani, tako da Drinić u toku cijele godine ima vode. Sva voda sa područja Drinića ima hidrografsku vezu sa rijekom [[Sanica (rijeka u BiH)|Sanicom]] što znači da pripada slivnom području rijeke [[Sana (rijeka u BiH)|Sane]]. Voda ponora Drinića teče kroz krečnjačko podzemlje Srnetice, zatim ispod susjednog [[Bravsko polje|Bravskog polja]] i [[Grmeč]]a i izbija na rijeku Sanicu. Jama u Driniću je na 860 m. nadmorske visine, na zapadnim padinama Srnetice. Ulaz ima oblik trapeza. Vertikalno se spušta u krečnjačku unutrašnjost. Na zidovima vertikalnog kanala pri samom dnu je nakit u obliku saliva.&lt;ref&gt;PETROVAČKO POLJE –Dr. Rade Davidović, Novi Sad, 1981&lt;/ref&gt;

Prašumski rezervat &quot;Lom&quot; osnovan je 1956. godine. Nalazi se u masivu planine Klekovače, na grebenu Lom-planine. Zauzima površinu od 297,8 hektara. Ima izdvojeno jezgro - strogi rezervat divljine, veličine 55,8 hektara (kategorija Ia po IUCN - klasifikaciji). Vegetaciju lomske prašume uglavnom čini (75%) tipična šuma ovih dinarskih planina, zajednica [[Bukva|bukve]]-[[Jela|jele]]-[[Smreka|smrče]] (Piceo-Abieti-Fagetum illyricum).

[[File:Borba od 6. 12. 1942.jpg|mini|lijevo|List [[Borba (novine)|Borba]] od 6. decembra 1942, štampan u Driniću]]
== Historija ==
Drinić se prvi put spominje 19. oktobra 1448. kada je pred kaptol u Knin došao plemić Franko, sin Gregorija Kudelića iz Drinića (de Udrinich) na jugu [[Pset|županije Pset]], a s njime stigli su plemići Miketa, Andrija, Blaž i Toma, sinovi Stjepana Mišljenovića iz Kolunića. Pred kaptolom i Mišljenovićima izjavio je Franko Kudelić, da je zbog novčanih problema odlučio svoje naslijeđene (baštinske) i njemu založene posjede dati u zalog za šezdeset forinti zlata. О svemu tomu izdao je kaptol zasebno pismo.&lt;ref name=&quot;Klaić&quot;&gt;{{Cite web |url= https://hrcak.srce.hr/file/76632 |title= Vjekoslav Klaić: ŽUPANIJA PSET (PESENTA) I PLEME K0LUN1Ć |work= Naučni rad, Zagreb |accessdate= 9. mart 2026 |archive-date= 2024-09-19 |archive-url= https://web.archive.org/web/20240919111827/https://hrcak.srce.hr/file/76632 |url-status= dead }}&lt;/ref&gt;

Oršići su [[hrvatska]] plemićka porodica koja se u pisanim izvorima prvi put spominje 1420. godine, kada su njezini članovi živjeli na području Unca. 1449 u jednom se dokumentu spominju „Vuseec et Wlathko Orsych de Udrinich&quot;, te se po tom zna, da su bili naseljeni i u Driniću. S padanjem Bosne u ruke [[OsmanlijeTuraka]], sele se između 1464. i 1472. godine na sjeverozapad, u Goričku županiju, na prostoru današnjeg Karlovca u Hrvatskoj. Kasnije je mađarski kralj [[Matijaš Korvin]] god. 1487. Petru Horvatu Oršić i njegovoj braći Jurju, Pavlu i Jakovu izdao povelju, kojom je njima darovao grad Slavetić, pa su se poslije toga Oršići zvali Slavetići.
=== Drugi svjetski rat ===
U toku 1941. god. stanovništvo Drinića se listom našlo u [[Bosanski Petrovac u NOB|ustaničkim redovima]]. Kasnijom podjelom ustanika, Drinićani pristupaju partizanskom pokretu, jer je mjesto bilo pod uticajem [[KPJ]] koja je ovdje imala svoju prvu partijsku ćeliju na petrovačkom terenu.&lt;ref name=&quot;KPJ&quot;&gt;{{Cite web |url= https://www.znaci.org/00003/744.php |title= Miloš Kecman – Vojsko: Formiranje prve partijske organizacije u Bosanskom Petrovcu |work= Opštinski odbor SUBNOR, 1974 -PETROVAC U NOB, knjiga 1  |accessdate= 9. 2. 2016}}&lt;/ref&gt; Nakon [[pohod partizana u Bosansku Krajinu|pohoda partizana u Bosansku Krajinu]] u ljeto 1942. god. i stvaranja oslobođene teritorije poznate kao &quot;[[Bihaćka republika]]&quot;, centralna bolnica i ranjenici su bili smješteni u Driniću.&lt;ref name=&quot;Sanitet&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.znaci.org/00003/684.htm |title= Dr Gojko Nikoliš: Sanitet Vrhovnog štaba u Bosanskoj krajini  |work= Opštinski odbor SUBNOR, 1974 -PETROVAC U NOB, knjiga 4  |accessdate= 9. 2. 2016}}&lt;/ref&gt; U septembru [[1942]]. je počela raditi štamparija pa je tako obnovljeno izlaženje lista „[[Borba (novine)|Borba]]“.&lt;ref name=&quot;Štamparija&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.znaci.org/00003/684.htm |title= Ferid Čengić Fićo, Partizanska štamparija u Driniću |work= Opštinski odbor SUBNOR, 1974 -PETROVAC U NOB, knjiga 4  |accessdate= 9. 2. 2016}}&lt;/ref&gt; Štamparija, teška dvije tone, je dovučena iz Glamoča.&lt;ref&gt;'''Tito-Selected military works''', Vojnoizdavački zavod, 89. str, Beograd, 1966.&lt;/ref&gt;. O događajima iz tog perioda istoričar [[Vladimir Dedijer]] je u svom dnevniku napisao jedno poglavlje „U Drinićima ispod Klekovače“ za period 30. oktobar-25. novembar&lt;ref name=&quot;Dnevnik&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.znaci.net/00003/745.php |title= U Drinićima ispod Klekovače (Povratak u Krajinu) |work=Vladimir Dedijer: DNEVNIK 1941-1944, knjiga I, st.331 |access-date=9. mart 2026 |archive-date=7. 2. 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180207085458/http://www.znaci.net/00003/745.php |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

U Klekovači na lokaciji Jasikovac bila je izgrađena improvizovana bolnica kapaciteta preko 600 postelja, u kojoj su bili uglavnom smješteni tifusari.&lt;ref name=&quot;Bolnice&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.znaci.org/00003/684.htm |title= Gojko Latinović, Drago Stojanović, Smještaj bolnica od 1942. do 1945. godine na srezu Bosanski Petrovac |work= Opštinski odbor SUBNOR, 1974 -PETROVAC U NOB, knjiga 4  |accessdate= 9. 2. 2016}}&lt;/ref&gt; Tokom [[Četvrta neprijateljska ofanziva|Četvrte neprijateljske ofanzive]] bolnica je avionima bombardovana i prestala je sa radom.

== Stanovništvo ==
{| border=1 cellpadding=4 cellspacing=0 class=&quot;toccolours&quot; style=&quot;align: left; margin: 0.5em 0 0 0; border-style: solid; border: 1px solid #999; border-right-width: 2px; border-bottom-width: 2px; border-collapse: collapse; font-size: 100%;&quot;
|- 
| style=&quot;background:#ddffdd;&quot; | '''Nacionalnost'''
| colspan=1 style=&quot;background:#ddffdd;&quot; align=&quot;center&quot; | '''1991.'''
|-
| style=&quot;background:#f3fff3;&quot; | [[Srbi]]
| align=&quot;right&quot; | 362
|- 
| style=&quot;background:#f3fff3;&quot; | [[Bošnjaci]]
| align=&quot;right&quot; | 0
|- 
| style=&quot;background:#f3fff3;&quot; | [[Hrvati]]
| align=&quot;right&quot; | 0
|-
| style=&quot;background:#f3fff3;&quot; | [[Jugoslaveni|Jugosloveni]]
| align=&quot;right&quot; | 0
|-
| style=&quot;background:#f3fff3;&quot; | ostali
| align=&quot;right&quot; | 1
|-
| style=&quot;background:#f3fff3;&quot; | Ukupno
| align=&quot;right&quot; | 363
|}

== Privreda ==
{{...}}

== Reference ==
{{reflist}}

== Vanjske veze ==
* [http://www.drinic.rs.ba/ Zvanična stranica Drinića]

{{portal|Bosna i Hercegovina}}

{{Bosanski Petrovac}}

[[Kategorija:Naseljena mjesta u Republici Srpskoj]]
[[Kategorija:Petrovac (Republika Srpska)]]</text>
      <sha1>9hrc2vvk2fjwo525cas1ad95zcdowd2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dragutin Keserović</title>
    <ns>0</ns>
    <id>174025</id>
    <revision>
      <id>42669375</id>
      <parentid>42600943</parentid>
      <timestamp>2026-08-08T00:00:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-33838-53</username>
        <id>362805</id>
      </contributor>
      <origin>42669375</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="52895" sha1="bhz5wmcl2xqtog83upov14bc2uxelyq" xml:space="preserve">{{Vojno lice
| ime =Dragutin Keserović
| slika = Dragutin Keserovic.jpg
| opis_slike = Dragutin Keserović
| nadimak =Keser
| datum_rođenja =[[1896]]
| mesto_rođenja =[[Piroman]], [[Kraljevina Srbija]]
| država_rođenja = 
| datum_smrti =[[1945]]
| mesto_smrti = [[Beograd]], [[Demokratska Federativna Jugoslavija|DFJ]]
| država_smrti = 
|vojska=[[Vojska Kraljevine Srbije|Srpska vojska]], [[Jugoslovenska vojska]] i [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|Jugoslovenska Vojska u Otadžbini]]
|godine_služenja=[[1912]]. — [[1945]].
|čin= potpukovnik
|jedinica=
|bitke=[[Prvi svjetski rat|Prvi svetski rat]], [[Drugi svjetski rat|Drugi svetski rat]]
|nagrade=
|kasniji_rad=
|potpis=
}}
'''Dragutin Keserović''' ([[21. 11.|21. novembar]] [[1896]]., [[Piroman]] kod [[Obrenovac|Obrenovca]], [[Kraljevina Srbija]] - [[17. 8.|17. avgust]] [[1945]]. kod [[Beograd]]a, [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|DF Jugoslavija]]) je bio major u vojsci [[Kraljevina Jugoslavija|Kraljevine Jugoslavije]] te četnički komandant Rasinskog korpusa tokom [[Drugi svjetski rat|Drugog svetskog rata]].

Za vreme ustanka u Srbiji [[1941]]. godine komandovao je četničkim napadom na Nemce u [[Kruševac|Kruševcu]]. Sredinom [[1942]]. godine proglašen je za [[Vojvoda|vojvodu]] [[Kopaonik|kopaoničkog]]. Nemci tokom oktobra [[1942]]. godine sprovode [[Operacija Kopaonik|operaciju Kopaonik]] sa ciljem uništenja četničkih snaga majora Keserovića u selu [[Kriva Reka (Brus)|Kriva Reka]].

[[1944]]. godine se povezuje sa [[Vlada narodnog spasa Milana Nedića|kvislinškom vladom Milana Nedića]], da bi se tokom [[bitka za Srbiju 1944.|bitke za Srbiju]] stavio pod direktnu komandu [[Wehrmacht]]a. Nakon rata je u Beogradu osuđen na [[smrt]].

== Predratna biografija ==

Osnovnu školu Keserović je završio u rodnom [[Piroman]]u, kod [[Opština Obrenovac|Obrenovca]], a zatim je upisan u podoficirsku školu u [[Beograd]]u. Iz te škole otišao je u [[Prvi svjetski rat|Prvi svetski rat]], zajedno sa još četiri svoja brata. Svi su preživeli rat i, ovenčani slavom [[Solunski front|Solunskog fronta]], vratili se kući. Dragutin i njegov brat Milutin su iz rata izašli kao poručnici. Osim oficirskog čina, Dragutin Keserović je iz [[Prvi svjetski rat|Prvog svetskog rata]] doneo i Medalju za hrabrost &quot;Miloša Obilića&quot;.

Njega je služba odvela najpre u [[Nevesinje]], a zatim u [[Mostar]] i [[Kotor]]. U Nevesinju, Dragutin se oženio Veselinkom, ćerkom trgovca Mirka Popovića. Veselinka i Dragutin su imali petoro dece: Vericu, Mladena, Đorđa, Nadu i Milenu. Sredinom tridesetih godina tražio je premeštaj u Srbiju. Tako se, [[1936]]. godine, sa porodicom preselio u [[Kruševac]]. Bio je komandant 1. bataljona Dvanaestog pešadijskog puka &quot;Car Lazar&quot;. Neposredno uoči [[Drugi svjetski rat|Drugog svetskog rata]] položio je ispit za majorski čin. Keserovići su u Kruševcu bili podstanari i stanovali su u skromnoj kući u Pećkoj ulici.

== Drugi svetski rat ==

=== Ustanak u Srbiji ===
{{main|Ustanak u Srbiji 1941.}}
U [[Aprilski rat|Aprilskom ratu]] [[1941]]. godine, bataljon majora Dragutina Keserovića davao je odlučan otpor nemačkim motorizovanim jedinicama na bugarskoj granici.&lt;ref name=&quot;A&quot;&gt;A. Stošić, Pod nebom Kruševca, Prosveta, Beograd, 1996.&lt;/ref&gt; U borbi kod sela [[Sukovo]] [[9. 4.|9. aprila]] [[1941]]. godine Keserović je ranjen. Sa svojim pukom se povlači prema [[Niš]]u, izbegava zarobljavanje i vraća se svojoj porodici.

U četničku organizaciju [[Kosta Pećanac|Koste Pećanca]] pristupa zvanično [[17. 4.|17. aprila]] i postaje Pećančev delegat za Rasinski kraj. U junu uspeva da okupi desetak oficira i podoficira, postavljajući svoj štab na mestu zvanom Piket, iznad sela [[Mali Kupci]], nadomak [[Jastrebac|Jastrepca]]. U to vreme, od vojvode Pećanca, Keserović je dobio titulu &quot;vojvoda Rasinski&quot;. Narednih sedmica major Keserović obilazi [[Kopaonik|kopaonička]] i župska sela, drži zborove, prikuplja mobilizacijske spiskove, kao i oružje zaostalo iza vojske poražene u Aprilskom ratu. Nemačka patrola ga hapsi na putu [[Aleksandrovac]]-[[Kruševac]] prilikom povratka iz štaba Koste Pećanca. Na saslušanju u Kruševcu, Keserović je rekao da je član Pećančeve organizacije, a da cilj njegovog rada nije dizanje ustanka, već zavođenje reda. Na insistiranje samog Pećanca, Nemci ga puštaju posle dva dana zatvora. Na suđenju 1945. godine, Keserović je kazao da je tom prilikom njemački krajskomandant od njega zahtijevao da se fotografiše: „Pristao sam, mada sam insistirao da se ne fotografišem. Na slici je bilo još, pored krajskomandanta, i nekoliko oficira...”&lt;ref&gt;[http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%A2%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BA%D1%80%D0%B8%D0%BF%D1%82_%D1%81%D0%B0_%D1%81%D1%83%D1%92%D0%B5%D1%9A%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%9B%D1%83_%D1%83_%D0%91%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4%D1%83_1945. Transkript sa suđenja Keseroviću u Beogradu 1945.]&lt;/ref&gt;

Sredinom septembra 1941, general [[Ljuba Novaković]] prenosi Keseroviću naređenje [[Dragoljub Mihailović|Draže Mihailovića]] da je otpočeo &quot;opšti ustanak&quot; u [[Šumadija|Šumadiji]]{{činjenica}} napadima na sve gradove u kojima su Nemci. Keserovićev zadatak bio je zauzimanje Kruševca, blokada [[Trstenik]]a i zauzimanje [[Parohija|Župe]]. On izdaje naređenje o mobilizaciji i 21. septembra prisustvuje zakletvi 6.000 regruta ispred manastira Strmci i na prostoru sela [[Batote]] kod [[Brus]]a.{{činjenica}}

Posle [[Bitka za Kruševac 1941|napada na Kruševac]], Keserović se sa svojim Rasinskim četničkim odredom pridružio opsadi [[Kraljevo|Kraljeva]], gde se preko majora [[Radoslav Đurić|Radoslava Đurića]] bliže upoznao sa Mihailovićevom organizacijom.&lt;ref name=&quot;A&quot;/&gt; Tih dana je i prihvatio komandu pukovnika Mihailovića i zvanično pristupio [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|Četničkim odredima Jugoslovenske vojske]].

=== Operacija Kopaonik ===
{{main|Operacija Kopaonik}}
Nakon propasti ustanka, Keserović se početkom novembra vraća u kopaonički kraj i nastavlja rad na organizaciji pokreta. Prvi Keserovićev zadatak sastojao se u formiranju Rasinskog korpusa. Korpus je zvanično formiran u periodu od 1. januara do početka jula [[1942]]. godine. Kao komandant Rasinskog korpusa, Keserović je vodio borbe protiv Nemaca, Bugara, ljotićevaca i partizana.{{činjenica}}

Protiv njegovih jedinica je bila organizovana [[Operacija Kopaonik|operacija ''Kopaonik'']], u oktobru 1942. godine, koju je vodila novoosnovana [[7. SS dobrovoljačka gorska divizija Prinz Eugen|nemačka SS divizija &quot;Princ Eugen&quot;]]. Za 7. SS diviziju Princ Eugen ovo je bila prva ratna operacija od njenog osnivanja, zamišljena kao &quot;kao vežba sadejstva oružja pod ratnim uslovima&quot;.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/200.htm Otto Kumm: VORWÄRTS, PRINZ EUGEN! - Geschichte der 7. SS-Freiwilligen-Division &quot;Prinz Eugen&quot;], [https://www.znaci.org/00001/200_5.pdf Aufstellung der Division &quot;Prinz Eugen&quot;], str. 45. &quot;Već u prvoj polovini oktobra bio je organizovan prvi divizijski poduhvat velikog obima, koji je Fleps zamislio više kao vežbu sadejstva oružja pod ratnim uslovima. Neprijatelj je bio organizacioni centar majora Keserovića, ustaničkog vođe u srednjoj Srbiji, na planini Kopaonik u Krivoj reci.&quot; ({{jez-nem|Bereits in der 1. Oktoberhälfte wird das erste großangelegte Unternehmender Div. angesetzt, von Phleps mehr als eine Übung der verbundenen Waffen unter kriegsmäßigen Bedingungen gedacht. Als Feind gilt das Organisationszentrum des höheren aufständischen Führers Mittelserbien, Major Keserovic, im Kopaonik-Gebirge um Kriva Reka.)}}&lt;/ref&gt; Tokom operacije je zarobljen jedan četnički kurir, a drugih kontakata sa četnicima nije bilo. Keserović se izvukao iz obruča.&lt;ref name=&quot;B&quot;&gt;[https://www.znaci.org/00001/200.htm Vorwats, Prinz Eugen! (Gerschite der 7. SS-Freiweilligen-Division &quot;Prinz Eugen&quot;)], Munin-Ferlag, GmbH Osnabrik.&lt;/ref&gt;

Izvještavajući svoje pretpostavljene o ovoj operaciji, [[Felix Benzler]], opunomoćeni predstavnik njemačkog Ministarstva spoljnih poslova u [[Beograd]]u, smatrao je za neophodno 11. oktobra 1942. da naglasi da Keserović „do sada nije protiv nemačke 
vojne sile preduzeo nikakve napadačke poduhvate”.&lt;ref&gt;NAW, MG — 2815.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Jovan Marjanović, Draža Mihailović između Britanaca i Nemaca, knjiga I, Britanski štićenik, Globus/Narodna knjiga/Prosveta, Zagreb-Beograd, 1979, str. 327.&lt;/ref&gt;

7. decembra 1942. godine Draža Mihailović je naredio Keseroviću da bez milosti &quot;progna sve komuniste&quot; iz rasinskog sreza ([[Kruševac]]):

{{izdvojeni citat|Srez rasinski pripašće vašem korpusu kad budem naredio. Prognajte još sada komuniste iz toga sreza. Postupiti bez milosti prema njima.&lt;ref&gt;https://www.znaci.org/00001/4_14_1_206.htm&lt;/ref&gt;}}

=== U pomoć Mihailoviću ===
{{main|Bitka na Neretvi}}
[[Datoteka:2. ravnogorski korpus.jpg|mini|2. ravnogorski korpus pod komandom [[Predrag Raković|Predraga Rakovića]] i Rasinski korpus pod komandom Dragutina Keserovića, idu u pomoć Mihailovićevim snagama koje su partizani potisnuli od Neretve do Kolašina ([[Jadovnik]], početkom [[maj]]a [[1943]].)]]

Nakon [[bitka na Neretvi|poraza na Neretvi]], aprila [[1943]]. Vrhovna komanda JVuO, koja se nalazila u italijanskoj okupacionoj zoni, u [[Crna Gora|Crnoj Gori]], upućuje poziv nekim jedinicama sa prostora Nemačke okupacione zone Srbije da dođu u pojačanje. Među pozvanima je bio i Rasinski korpus majora Dragutina Keserovića. Komandant Keserović naređuje komandantima svojih brigada da odaberu 600 najboljih stalnih boraca sa dobrim oružjem i da se pripreme za pokret.&lt;ref&gt;Istorijski arhiv Kruševca, Četnička arhiva, Knjiga depeša Rasinskog korpusa, depeša broj 162.&lt;/ref&gt; Keserovićev Leteći korpus se prebacuje sa Kopaonika na planinu [[Golija|Goliju]] gde se spaja sa 2. Ravnogorskim korpusom pod komandom kapetana [[Predrag Raković|Predraga Rakovića]]. Ove snage se zatim usiljenim maršom preko [[Pešter|pešterske visoravni]] upućuju prema planini [[Jadovnik]], gde nalaze Vrhovnu komandu, i potom, početkom maja [[1943]]. godine, kreću u probijanje na sever, prema [[Zlatar]]u i [[Javor]]u, u prostoru koji je zaposela elitna nemačka [[1. brdska divizija (Nemačka)|1. brdska pešadijska divizija]]. General [[Dragoljub Mihailović]] [[9. 5.|9. maja]] 1943. godine javlja da je Keserović celu oblast na desnoj obali Lima &quot;očistio&quot; od simpatizera [[narodnooslobodilački pokret Jugoslavije|pokreta otpora]]:
{{izdvojeni citat|Celu oblast na desnoj obali Lima primio je Keserović i za nekoliko dana očistio je od svih simpatizera.&lt;ref name=&quot;Saslušanje&quot;&gt;[https://www.znaci.org/00001/60_1_6.pdf Miodrag Zečević: DOKUMENTA SA SUĐENjA DRAŽI MIHAILOVIĆU, Beograd 2001: Saslušanje optuženih]&lt;/ref&gt;}}

=== Povratak u Srbiju ===
{{main|Neil Selby}}
Nakon toga se sa svojim Letećim korpusom vratio u rasinski kraj. Britanski major [[Neil Selby]] koji je na području [[Kopaonik]]a boravio između [[23. 5.|23. maja]] i [[23. 8.|23. avgusta]] [[1943]]. godine, Keserovića je ocenio kao &quot;nepouzdanog četničkog komandanta&quot; koji nije odobravao sabotaže protiv Nemaca.&lt;ref name=&quot;Deakin&quot;/&gt; Selbijeva saveznička misija je došla u nadi da će se povezati s lokalnim četničkim jedinicama radi napada na železničku prugu u dolini Morave, ali su ubrzo bili razočarani [[četnička ideologija|stavom četnika]] koji nisu bili radi da vrše [[sabotaža|sabotaže]]. Major Selby je krajem avgusta javio Kairu da su [[Dragoljub Mihailović|Mihailovićeve]] snage u ovom području više &quot;profašističke nego prosavezničke&quot; i da je spreman da sam krene dublje u okupiranu teritoriju sa radio-stanicom i jednim čovekom &quot;i da učinim više za nedelju dana nego što sam učinio mesecima na Kopaoniku&quot; kod Keserovića.&lt;ref name=&quot;Deakin&quot;&gt;[https://www.znaci.org/00001/5_3.htm William Deakin: BOJOVNA PLANINA]&lt;/ref&gt; Nakon prve samoinicijativne sabotaže je uhvaćen i predat Nemcima. Član britanske vojne misije [[Basil Davidson]] je verovao da su majora Selbija izdali četnici.&lt;ref&gt;https://www.znaci.org/00001/3_1_10.htm Basil Davidson: PARTISAN PICTURE&lt;/ref&gt;

Tokom leta [[1943]]. godine je bilo okršaja između četnika i ljotićevaca u okolini Kruševca. Pošto snage [[Srpski dobrovoljački SS korpus|Srpskog dobrovoljačkog korpusa]] nisu imale uspeha, Nemci su isplanirali antigerilsku operaciju kojoj su dali šifrovan naziv &quot;Štifelkneht&quot;.{{činjenica}} Komanda nemačke okupacione zone Srbije na čelu sa generalom [[Paul Bader|Pauel Baderom]] naredila je izvođenje operacije za [[7. 8.|7. avgust]] [[1943]]. U akciji su učestvovala dva puka 297. nemačke divizije, jedan SS i četiri bugarska bataljona. Međutim, Rasinski korpus na čelu sa Keserovićem se uspešno izvlači iz obruča tokom ove nemačke operacije.&lt;ref&gt;Dr Ivan Avakumović, Mihailović prema nemačkim dokumentima, Naše delo, London, 1968. (koja strana?)&lt;/ref&gt; Prema četničkim izvorima, krajem avgusta [[1943]]. kod [[Stopanja|Stopanje]] dolazi do borbe između Rasinskog korpusa i Srpskog dobrovoljačkog korpusa, kojima pristižu u pomoć i bugarske jedinice.&lt;ref&gt;Radoslav Filipović, Ratni dnevnik 1942 - 1944, Kragujevac, 2003.&lt;/ref&gt;

Na nekoliko sjednica Ministarskog saveta tokom novembra i decembra 1943. analizirana je vojnopolitička situacija u Srbiji i date su veoma laskave ocjene na račun četničkog pokreta Draže Mihailovića. U zapisniku sa sjednice Nedićeve vlade od 19. novembra, konstatovano je sljedeće:
{{izdvojeni citat|U poslednje vreme oseća se da se ova akcija [odnosi se na aktivnost četnika Draže Mihailovića — prim.] sve više izvlači ispod uticaja strane propagande, pod kojom doskora je bila. Okreće se sve više protivu unutrašnjeg nacionalnog neprijatelja — komunizma i naročito u onim krajevima gde su odredi DM dobro organizovani i disciplinovani i gde stoje pod komandom dobrog starešinskog kadra, efikasno rade na likvidiranju komunista, njihovih pristalica i simpatizera.&lt;ref&gt;AVII, Nedićeva arhiva, kut. 1, reg. br. 5/1-7.&lt;/ref&gt;}}

Ovom prilikom je pomenut i major Keserović:
{{izdvojeni citat|Poslednjih dana u narodu putem letaka i govora na zborovima pristupili su otvorenoj propagandi protivu komunista i pozivaju sve sposobne i naoružane protivu komunista pod parolom ‛Za krst časni i slobodu zlatnu’, a major Keserović upućuje sa Kopaonika svoje odrede u srez studenički radi suzbijanja komunista u pokušaju prelaza iz Sandžaka i Bosne u Srbiju, i najzad na zborovima izjavljuje: ‛Ako naiđu boljševici, boriću se protivu njih na strani Nemaca’... Inače, odredi D. M. svuda izbegavaju da dođu u ma kakav sukob sa legalnim odredima srpskih vlasti, kao ni sa odredima okupatorske vojske.&lt;ref&gt;[http://www.znaci.org/00001/155_3.pdf Milan Borković, Kontrarevolucija u Srbiji: Kvislinška uprava 1941-1944, I-II, Beograd, 1979.], str. II/223—224.&lt;/ref&gt;}}

U novembru i decembru 1943. godine, i britanski oficiri za vezu pri Mihailovićevim snagama (potpukovnik Koup i kapetani Vejd i Mor) 
izvještavali su svoje pretpostavljene da četnici u [[Južna Srbija|južnoj Srbiji]] i na [[Kosovo (oblast)|Kosovu]] sarađuju sa oficirima [[Vlada narodnog spasa Milana Nedića|srpske kvislinške vlade]], kao i o njihovom nepomirljivom neprijateljstvu prema snagama [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]]. Takođe, britanski oficiri pišu o odbijanju generala Mihailovića da odobri sabotaže protiv njemačke okupacione sile. Kapetan Vejd je podnio raport i o majoru Dragutinu Keseroviću:
{{izdvojeni citat|''22. novembar'' &lt;br /&gt; Kapetan Vejd izveštava da ga je četnički vođa, major Keserović, obavestio da će se on boriti protiv partizana gde god ih sretne, pošto mu je tako naređeno od strane generala Mihailovića. Kapetan Vejd izveštava da je sada, posle odbijanja Mihailovićevih snaga da napadnu rudnik Trepču ili most kod Đunisa, uveren da su Mihailovićevim četnicima glavni neprijatelj partizanske snage i civilni pomagači partizana.&lt;ref&gt;''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941—1944.'' — Dokumenti, Arhivski pregled, Beograd, 1976, str. 83.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/11_48.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje MIHAILOVIĆEVI KORPUSI POD KOMANDOM OKUPATORA]&lt;/ref&gt;}}

=== Saradnja sa Nijemcima i kvislinškom vladom generala Milana Nedića ===
{{main|Topličko-jablanička operacija}}

Nemački izaslanik za Balkan, [[Herman Nojbaher]] ({{jez-nem|Hermann Neubacher}}) u svojim sećanjima navodi Keserovića kao četničkog vojvodu koji je, uz Kalabića, Lukačevića i druge, novembra 1943. zaključio pakt sa Nemcima:
{{izdvojeni citat|U pogledu otpora, Srbija je od početka rata pa sve do povlačenja nemačkih trupa sa Balkana pretežno stajala pod znakom i prevlašću Draže Mihailovića. Ovu sliku, ovu činjenicu, ja sam uvek imao na umu. Zbog toga sam dugo potcenjivao vojnu snagu Tita, jer sam jugoslovensku situaciju procenjivao na osnovu stanja u Srbiji. Već sam govorio o odnosima Draže Mihailovića sa engleskim obaveštajnim oficirima. Kada sam preuzeo zadatak u Beogradu, njihovi odnosi su se nalazili u kritičnoj fazi. Englezi su zahtevali da Draža Mihailović protiv okupatora sprovodi vojne akcije i sabotaže, te da sarađuje sa Titovim partizanima. Draža Mihailović je zamerio Englezima što pomažu partizane, koji su njegovi smrtni neprijatelji i „danas i sutra“. U pogledu zahteva za vođenje vojnih akcija i sabotaža, on ih je upozorio na to, da takve aktivnosti dovode do streljanja talaca i paljenja i uništavanja sela.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/172.htm Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN], Službeni list, Beograd 2005, strana 159.&lt;/ref&gt;}}
{{izdvojeni citat|Ova situacija bila je za Dražu Mihailovića opasna. Izgubio je podršku spoljnog faktora. Četnici su i ranije sarađivali sa okupatorima protiv zajedničkog neprijatelja, protiv komunista, ali samo u pojedinim slučajevima i uvek u ograničenom, lokalnom okviru. Ovakvim političkim razvojem, kada su Englezi napustili četnike i potpuno prešli na stranu Tita, četnici su u još većoj meri bili gurnuti u naručje Nemaca, od kojih su još jedino mogli da se nadaju da će dobiti oružje i opremu. Uskoro posle otvorenog sukoba sa Englezima, nekoliko četničkih vojvoda obratilo se molbom nemačkom vojnom zapovedniku, s ciljem da zaključe pakt o nenapadanju. Samo se po sebi razume da sam ja dao pristanak, jer je to odgovaralo nemačkim interesima. Na taj način smo izbegli da se borimo na dva fronta, dakle, protiv četnika i partizana. U novembru 1943. zaključen je pakt Nemaca sa četničkim vojvodama: Kalabićem, Keserovićem, Lukačevićem i drugima. U ugovoru je stajalo, da će potpisnici pakta poštovati primirje, da se neće napadati, a od slučaja do slučaja će sarađivati u borbi protiv zajedničkog neprijatelja, protiv Titovih partizana.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/172.htm Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN], Službeni list SCG, Beograd 2005, strana 160.&lt;/ref&gt;}}

Početkom 1944. godine, major Dragutin Keserović se povezao i sa formacijama srpske [[Vlada narodnog spasa Milana Nedića|kvislinške vlade]], o čemu je svjedočio, kako u istrazi, tako i na suđenju u ljeto 1945. Naime, Keserović je tada pomogao pukovniku [[Radovanu Kusovcu]] u formiranju 2. gvozdenog puka [[Srpska državna straža|SDS]]. Drugi gvozdeni puk je brojao oko 300 ljudi i imao je zadatak da vrši obezbjeđivanje željezničke pruge [[Beograd]]—[[Solun]], tj. da spriječi partizane u vršenju diverzijâ. Puk je vršio upade u veći broj sela između [[Leskovac|Leskovca]] i [[Doljevac|Doljevca]]; prilikom ovih akcija počinjeni su brojni zločini nad nenaoružanim mještanima za koje se sumnjalo da pomažu [[NOP]].&lt;ref&gt;Milan Radanović, Kazna i zločin: Snage kolaboracije u Srbiji: odgovornost za ratne zločine (1941-1944) i vojni gubici (1944-1945), Rosa Luxemburg Stiftung Southeast Europe, Beograd, 2015, str. 317-318.&lt;/ref&gt; O formiranju 2. gvozdenog puka SDS, Keserović je na sudskom procesu izjavio:
{{izdvojeni citat|
''Pretsedavajući'': Jeste li tokom 1943. godine pomagali formiranje drugog gvozdenog puka [[Milan Nedić|Milana Nedića]]?

''Optuženi Keserović'': To je bilo početkom 1944. godine. Potpukovnik Kusovac, koji je bio u službi Nedića doneo je ovlašćenje Dražino da je on poverljiv kao Nedićev čovek i da mu ravnogorski pokret odobrava da može vrbovati ljudstvo u Toplici. Po naređenju Dražinom, on je imao da formira Drugi gvozdeni puk. On je rekao da Nedić za to ne zna, ali ja sam bio ubeđen da je Nedić znao. Pošto sam video naređenje od Draže, kao vojnik sam izvršio to naređenje.&lt;ref name=&quot;znaci.org&quot;&gt;[https://znaci.org/00001/11_68.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje NEOSTVARENI PLANOVI]&lt;/ref&gt;|Pukovnik Dragutin Keserović}}

U depešama od 10. februara 1944. general [[Dragoljub Mihailović]] (pseudonim »Hans«) naređuje potčinjenim komandantima koncentraciju svih četničkih odreda u [[Toplica|Toplici]] i [[Jablanica|Jablanici]] za borbu protiv snaga NOVJ i stavljanje istih pod komandu majora Keserovića:
{{izdvojeni citat|Komunisti u Toplici i Jablanici čine nam stalne teškoće. Tamo nam je stalno nesigurna situacija. Krajnje je vreme da se ovo jednom raščisti kako bi smo sa te strane bili osigurani, pa da bi smo preduzeli nešto ozbiljnije na jug. U vezi sa ovim naredite hitno da Keserović produži energično započetu akciju. Sem toga, naredite da ovu akciju pomognu veliko-moravska grupa korpusa, deligradski, nišavski i čegarski korpus. Celu ovu akciju ima da objedini potpukovnik Keserović i to saopštite svima komandantima gore navedenih jedinica. Keseroviću naredite da izveštava V. K. što češće o razvoju i uspehu akcije u Toplici i Jablanici.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_3_74.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 11. februara 1944. godine]&lt;/ref&gt;}}

U izvještaju od 28. III 1944. koji potpisuje general [[Hans Felber]], opunomoćeni komandant [[Wehrmacht]]a za Jugoistok, tvrdi se da je „DM–vođa Keserović tražio municiju od krajskomandanta u [[Kruševac|Kruševcu]].“&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&amp;broj=366&amp;roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000362.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;DM–Führer Keserovic ist an K.Kdt.Krusevac wegen Mun.–Unterstützung herangetreten.&quot;}})&lt;/ref&gt; U dnevnom izvještaju Vojnoupravnog zapovjednika Jugoistoka za 30. mart 1944. zapisano je sljedeće:
{{izdvojeni citat|Pukovnik Schröder izvještava da je Keserović preuzeo na sebe da blokira područje prema istoku kako bi, po mogućstvu, spriječio ujedinjenje komunista iz topličkog kraja sa [[Milutin Morača|grupom »Morača«]].&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&amp;broj=198&amp;roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000194.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Oberst Schröder meldet, daß Keserovic es übernommen habe, nach rückwärts nach Osten abzuriegeln, um möglichst eine Vereinigung der Kommunisten aus der Gegend Toplica mit der Moraca-Gruppe zu verhindern.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

28. marta, kapetan [[Milorad Mitić]] (komandant Zlatiborskog korpusa JVuO do juna 1943) obavještava generala Dražu Mihailovića o sprječavanju [[Prodor NOVJ u Srbiju proleća 1944.|partizanskog prodora u Srbiju]], kao i o Keserovićevoj ulozi u ovom poduhvatu:
{{izdvojeni citat|Zatvara se ibarska dolina, ali lično verujem da neće biti za [[Peko Dapčević|Peka]] (bez nas) zatvorena. Operacijama je rukovodio lično Načelnik štaba Vojnog zapovednika Jugoistok đeneral [[Kurt von Geitner|Gajtner]]. On je došao na ovaj sektor. Tražio je da mu dam uputna pisma za Keserovića i ostale komandante u ibarskoj zoni kako bi se uspostavila saradnja u borbi. Odgovorio sam da sa leve obale Ibra snage su angažovane već u borbi u okviru Štaba koji predstavljam. Ako bi druge sa neugovorene zone bile angažovane i postojala obostrana želja da se operacije koordiniraju, što ću ja ispitati, onda bi lično otišao na kraće vreme na lice mesta i uspostavio potrebne mere za koordinaciju... Moral kod naših ljudi u reonima gde su prošli komunisti je mnogo opao. Sve veća sumnja u snagu naših i Br. 11 [šifra za Nijemce — prim.] i sve veći respekt prema crvenima.&lt;ref&gt;AVII, arhivski fond Draže Mihailovića, S—X—57/2.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/11_62.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje KORPUSI DRAŽE MIHAILOVIĆA POLAŽU ISPIT PRED OKUPATOROM U SRBIJI]&lt;/ref&gt;}}

Na sastanku održanom 11. aprila 1944. godine u Beogradu na najvišem nivou, i to između generala Milana Nedića i specijalnog izaslanika Hermanna Neubachera, bilo je riječi i o kontaktima potpukovnika Dragutina Keserovića sa njemačkom okupacionom silom. Interesantna su Nedićeva opažanja i saznanja o potpukovniku Keseroviću. Naime, predsjednik kvislinške vlade je sumnjičio četničkog komandanta, moguće iz zazora pred [[Adolf Hitler|Hitler]]ovim izaslanikom, da pokazuje blagonaklon stav prema komunistima:
{{izdvojeni citat|II Predsjednik vlade Nedić ističe da je okružni komandant (Kruševac) pregovarao s Keserovićem. Postoji zabrinutost oko toga &lt;/br&gt; a) s obzirom na to da bi ovo moglo izazvati samo zabunu, jer je prethodna razmjena mišljenja bila samo informativnog karaktera, &lt;/br&gt; b) Nedić hitno upozorava na Keserovića, koji takođe ima dvojicu komunista u svom štabu i podložan je crvenima.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=464&amp;rec=501&amp;roll=256 NARA, T501, Roll 256, frames no. 000460—000461.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;II. Ministerpräsident Nedić macht darauf aufmerksam, dass ein Kreiskommandant (Kruševac) mit Keserović verhandelt habe. Hiergegen beständen Bedenken &lt;/br&gt; a) im Hinblick darauf, dass hierdurch lediglich Verwirrung entstehen könne, denn der bisherige Meinungsaustausch sei lediglich informativ, &lt;/br&gt; b) Nedić warnt dringend vor Keserović, der auch zwei Kommunisten in seinem Stab habe und rot anfällig sei.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

Prethodno, pomenuti krajskomandant obavijestio je Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka generala [[Hans Felber|Hansa Felbera]] kako nije zadovoljan zalaganjem potpukovnika Keserovića u borbi protiv partizana:
{{izdvojeni citat|Komandant okruga Kruševac (major Kni) izveštava o svojim iskustvima sa Keserovićem, tvrdeći da je njegova borba protiv komunista do sada bila veoma mlaka. On ne veruje da je Keserović sklon da se svrsta uz komuniste.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=187&amp;rec=501&amp;roll=256 NARA, T501, Roll 256, frames no. 000183.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Kreiskommandant von Krusevac (Major Kny) berichtet über seine Erfahrungen mit Keserovic, und behauptet, daß dessen Kampf gegen die Kommunisten bisher nur sehr lau gewesen sei. Er glaube nicht an ein Hinneigen des Keserovic zu den Kommunisten.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Dnevnik Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka, 8. III 1944.}}

Po Mihailovićevom naređenju, Dragutin Keserović je [[30. 4.|30. aprila]] [[1944]]. godine unapređen u čin potpukovnika i postavljen za komandanta Rasinsko-topličke grupe korpusa. Ovu jedinicu činili su Rasinski, Toplički i Jastrebački korpus, sa zadatkom da se suprostave partizanskim snagama koje su se [[Prodor NOVJ u Srbiju proleća 1944.|iz Bosne probijale u Srbiju]], kao i sve jačim partizanima na jugu Srbije.

{{izdvojeni citat|Grupe Keserovića i Markovića obezbjeđuju cestu Brus-Jošanička Banja od partizana koji se nalaze jugozapadno od linije Kruševac-Prokuplje.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&amp;broj=428&amp;roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000424.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;DM–Gruppen Keserovic und Markovic sperren Strasse Brus–Josanica Banja gegen Rote im Raum SW Krusevac–Prokuplje.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Dnevni izvještaj komandanta Jugoistoka za 5. april 1944.}}

„Južno od Kruševca Keserovićeve snage iznova došle u borbeni dodir sa komunističkim snagama“, navodi se u njemačkom izvještaju od 2. maja 1944.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&amp;broj=677&amp;roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000673.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;S Krusevac sollen DM–Kräfte des Keserovic erneut in Gefechtsberührung mit komm. Kräften gekommen sein.&quot;}})&lt;/ref&gt;

Četnici Dragutina Keserovića su [[maj]]a [[1944]]. godine na [[Jastrebac|Jastrepcu]] pronašli [[Partizanske bolnice|partizansku bolnicu]]. Tom prilikom su strijeljali 24 ranjenika i 4 bolničarke.&lt;ref name=&quot;Presuda&quot;&gt;[https://www.znaci.org/00001/60_3_34.pdf Miodrag Zečević: DOKUMENTA SA SUĐENjA DRAŽI MIHAILOVIĆU, Beograd 2001: Presuda Dragoljubu Mihailoviću i ostalima]&lt;/ref&gt;

Brigadir [[Charles Douglas Armstrong]], šef [[Ujedinjeno Kraljevstvo|britanske]] vojne misije pri Vrhovnoj komandi Jugoslovenske vojske u otadžbini, obavještava 5. maja 1944. generala Dragoljuba Mihailovića da je zabrinut za bezbjednost [[Savezničke sile u Drugom svjetskom ratu|savezničkog]] vojnog osoblja u zoni odgovornosti potpukovnika Dragutina Keserovića, usljed saradnje četničkih jedinica sa okupatorom:
{{izdvojeni citat|
Gospodine Ministre,

Dobio sam izveštaj da radi potpukovnik g. Keserović sa otprilike 2000 vojnika,
zajedno sa Nemcima, imajući za cilj napad na Partizane kod Ibra.

Ja sam obavešten da je jedan moj oficir sa svojim telegrafistom i nekoliko američkih aviatičara, na teritoriji potpukovnika g. Keserovića i da su telegrafist i aviatičari baš u njegovom štabu. Ja sam zbog toga duboko zbunjen da dobijem ovaj izveštaj. Ja Vas molim, što pre, da me uverite da su imenovani ljudi u sigurnosti i da neće oni pasti Nemcima u ruke.&lt;ref&gt;AVII, ČA, kut. 20, reg. br. 20/5 (VK-Y-840).&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_257.htm Obaveštenje brigadira Armstronga od 5. maja 1944. Draži Mihailoviću o saradnji četnika i Nemaca u borbi protiv NOVJ]&lt;/ref&gt;|[[Charles Douglas Armstrong]], general [[British Army|Britanske armije]]}}

Major Erih Vajel ({{jez-njem|Erich Weyel}}) bio je delegiran kao oficir za vezu u štabu Rasinskog korpusa pod Keserovićevom komandom. Saradnju četničkih jedinica i njemačkih trupa major Vajel je koordinirao ne samo na širem području [[Kopaonik]]a, već i na čitavoj teritoriji četničke Komande Južne Srbije.&lt;ref&gt;Branko Latas, Četničko-nemački sporazumi o saradnji u Srbiji (1943-1944), Vojnoistorijski glasnik br. 2/1978, Beograd, str. 357.&lt;/ref&gt; Dragutin Keserović je na svom suđenju priznao da je major Weyel došao u južnu Srbiju ljeti 1944. kao predstavnik njemačke komande u Srbiji te da je koordinirao operacije [[Dragoslav Račić|Račić]]evih, [[Nikola Kalabić|Kalabić]]evih i Keserovićevih četničkih jedinica s onima njemačkih, srpskih kvislinških i bugarskih jedinica protiv partizana.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/40_62.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje  ČETNIČKO-NJEMAČKI SPORAZUMI O KOLABORACIJI U SRBIJI]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/11_68.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje NEOSTVARENI PLANOVI]&lt;/ref&gt; Na suđenju&lt;ref&gt;[http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%A2%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BA%D1%80%D0%B8%D0%BF%D1%82_%D1%81%D0%B0_%D1%81%D1%83%D1%92%D0%B5%D1%9A%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%9B%D1%83_%D1%83_%D0%91%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4%D1%83_1945. Transkript sa suđenja Keseroviću u Beogradu 1945.]&lt;/ref&gt; se pukovnik Keserović o saradnji s okupatorom i kvislinzima ovako odredio:

{{izdvojeni citat|
''Pretsedavajući'': Da li su Račić i Kalabić odlazili u Kruševac?

''Optuženi Keserović'': Oni su odlazili i u Kruševac i Ražanj. Oni su imali u svome štabu nekog kapetana Nemca, Vajla, koji je bio delegat nemačke vrhovne komande u Srbiji radi koordinacije u toj akciji. Oni su s nama imali i radio-vezu. U toj akciji sam koordinirao, na žalost, i ja s njima. Tu su bili Nemci, Bugari, ljotićevci i nedićevci, cela kompanija.

''Pretsedavajući'': Kako se završila ta zajednička akcija?

''Optuženi Keserović'': Partizani su bili gonjeni i razbijeni. Prešli su preko Jablanice i doterani do zida — do albanske granice. Tu se skupilo do 8.000. Bilo ih je ranjenih, bolesnih i zdravih, i svi su pokušali da pređu granicu. Po dolasku u Jablanicu, Račić donosi odluku da imam da se vratim na teren. Ostao sam u Župi radi odmora i sada sam imao da idem na teren. Naredio mi je da produžim dalje borbu. Rekao je da su partizani razbijeni i tako dalje. Preko delegata ja dobijam sto hiljada metaka u Lebanu. To je bio Račićev delegat kod Nemaca.}}

U izvještajima Komande Jugoistoka iz maja 1944. pominje se sadjejstvo četničkih formacijâ, te snabdijevanje municijom Keserovićevog korpusa:
{{izdvojeni citat|Četničke jedinice pod majorom Weyelom, [[Srpski dobrovoljački korpus|SDK]] i policija osiguravaju jugozapadnu granicu i zatvaraju cestu [[Nova Varoš]] — Bistrica. Usljed pritiska crvenih te pomanjkanja municije, čak i oni četnički komandanti koji su dosad bili suzdržani, sada žele pregovarati.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&amp;broj=771&amp;roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000767.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Cetnikverbände unter Major Weyel mit I./Pol.5 und I./SFK sichern an SW–Grenze und sperren Strasse Nova Varos – Bistrica. &lt;/br&gt; Unter rotem Druck und wegen Mun.Mangel zunehmende Verhandlungsbereitschaft bisher zurückhaltender Cetnik–Verbände.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Dnevni izvještaj Komande Jugoistoka za 19. maj 1944.}}

{{izdvojeni citat|Oficir za vezu Keserovića i Ves[ov]ića stigao u Niš radi pregovora; iskazao principijelnu spremnost za učešće u jednom zajedničkom poduhvatu oko Jablanice i Jastrepca.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&amp;broj=773&amp;roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000769.]&lt;/ref&gt;|Dnevni izvještaj od 20. maja 1944. godine}}

{{izdvojeni citat|I pored saradnje jakih snaga četnika sa okupacionom silom, odobrene od strane DM-a, pokret je ostao neprijateljski nastrojen. [...] Keserović pomognut municijom.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=788&amp;rec=501&amp;roll=256 NARA, T501, Roll 256, frames no. 000780, 000784.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Kämpfe zwischen den DM–Cetnik–Verbänden des Keserovic und den Roten im Raum S Krusevac stattgefunden, in dessen Verlauf Keserovic die Anlehnung an die Besatzungsmacht suchte und durch Mun. Lieferung unterstützt wurde.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Mjesečni izvještaj Komande Jugoistoka za period od 16.4 do 15.5.44. (23. maj 1944. godine)}}

Tokom [[jul]]a i avgusta 1944. godine, Dragutin Keserović je zapovedao Rasinsko-topličkom grupom korpusa JVuO u [[Topličko-jablanička operacija 1944|nemačkoj ofanzivi]] protiv partizana na jugu Srbije. Na savjetovanju koje su krajem jula 1944. oficiri [[Armijska grupa F|Armijske grupe F]] održali sa [[Hermann Neubacher|Hermannom Neubacherom]], specijalnim izaslanikom njemačkog Ministarstva vanjskih poslova, konstatovano je:
{{izdvojeni citat|Četničko pitanje: [...] Pojedinačni ugovori sa četničkim komandantima (npr. Neško Nedić, Keserović, itd.), koji su sračunati na ograničenu lokalnu i taktičku saradnju u borbi protiv komunista, nisu rizični i mogu se nastaviti. Oni su u ovom momentu – i samo u ovom – povoljni za nas, jer odgovaraju našim interesima. Oni ne znače podršku za veliki obračun između nacionalista i komunista, koja se ima odigrati tek u daljnoj budućnosti.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=695&amp;rec=311&amp;roll=195 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000686.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Cetnikfrage: &lt;/br&gt; Einzelabmachungen mit Unterführern (z.B. Nesko Nedic, Keserovic usw.), die dem gemeinsamen örtlichen und durch die Lage bedingten jeweiligen Kampf gegen die Tito–Banden dienen, können ohne Risiko eingegangen werden, da sie für den Augenblick – und nur für diesen – zugleich deutschen Interessen entgegenkommen, eine Unterstützung für den Kampf von übermorgen, d.h. für die grosse Auseinandersetzung der nationalen Serben mit dem Kommunisten Titos jedoch nicht bedeuten.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Zabilješka sa sastanka Armijske grupe F (Heeresgruppe F) sa izaslanikom Neubacherom održanog 30. jula 1944 (31. juli 1944).}}

Rasinsko-toplička grupa korpusa JVuO se avgusta 1944. zvanično stavlja pod komandu [[Wehrmacht]]a radi borbe protiv partizana u [[Topličko-jablanička operacija 1944|operaciji Kehraus]]:
{{izdvojeni citat|„Srbija: četnička grupa Keserovića se dobrovoljno stavila pod komandu Borbene grupe Diesener“.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=288&amp;rec=78&amp;roll=332 NARA, T78, Roll 332, frame no. 6289541: Dnevni izvještaj komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi oružanih snaga od 10. augusta 1944 (11. august 1944.).] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;CETNIK–GRUPPE KESEROVIC FREIW. UNTER BEFEHL KGR. DIESENER GETRETEN.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Izvještaj komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi Vermahta od 10. avgusta 1944. godine}}

[[Radoslav Đurić]] je svedočio da je u Topličko-jablaničkoj operaciji Keserović izvršio napad &quot;sa oko 6 hiljada ljudi i nekim topovima koje je uzeo iz kosovskog odreda Žika Markovića&quot; protiv oko 800 partizana, ali je potpuno potučen, zarobljeni su mu topovi, i on se povukao na levu obalu Toplice. Đurić je Keserovićev poraz od višestruko slabijih partizana objašnjavao time što je moral njegovih jedinica bio nikakav, jer &quot;narod nije hteo tu borbu&quot;.&lt;ref name=&quot;Ispitivanje&quot;&gt;[https://www.znaci.org/00001/60_2_9.pdf Miodrag Zečević: DOKUMENTA SA SUĐENjA DRAŽI MIHAILOVIĆU, Beograd 2001: Ispitivanje svedoka i čitanje dokumenata]&lt;/ref&gt;

=== Zarobljavanje partizanskih ranjenika i njihovo izručenje njemačkom okupatoru ===

Tokom njemačko-kvislinške ofanzive u [[Toplica (rijeka)|Toplici]] i [[Jablanica (pritoka Južne Morave)|Jablanici]], potpukovnik Dragutin Keserović, komandant Rasinsko-topličke grupe korpusa JVuO, 27. jula 1944. godine zarobio je 9 (devet) ranjenih boraca [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije]], koje je potom predao lokalnom nadleštvu [[Gestapo]]a. Četnici pod njegovom komandom pronašli su ranjenike u privremenom skloništu [[Bolnice u Narodnooslobodilačkom ratu|partizanske bolnice]] na južnim obroncima planine [[Jastrebac]].

U izvještaju ispostave Gestapoa iz [[Kruševac|Kruševca]] od 31. jula 1944, navode se imena ranjenika, među kojima su bili [[politički komesar]] Dragan Stanisavljević (zvani „Bosnić“) i učenica Tamara Žuržul (16), čijeg je brata Aleksandra Žuržula, ranije uhapsila [[Specijalna policija Uprave grada Beograda]] i uputila najprije u [[Zavod za prinudno vaspitanje omladine]] u [[Smederevska Palanka|Smederevskoj Palanci]], a odatle u [[Logor Banjica|koncentracioni logor Banjica]]. Pored njih dvoje, Keserovićevi četnici zarobili su tog dana još i Nikolu Stojanovića, Vidosava Cakića, Miodraga Stojanovića, Miodraga Denića, Živojina Živkovića, Maru Stanković i Vukašina Anđelkovića. Šef Gestapoa u Kruševcu [[Schutzstaffel|SS]]–poručnik Šlut ({{jez-njem|Schlutt}}) obavještava centralu u [[Beograd]]u (BdS):
{{izdvojeni citat|Ovi su ranjeni pre otprilike 4 nedelje i negovani u raznim bolnicama komunista na južnom Jastrepcu, na kraju su bili u Bresnici (14/5/6), tamo se nalazilo nekoliko baraka u kojima je ležalo mnogo komunista. Kada su tamo započele borbe, preneseni su na planinu Đulicu (?). Tamo su smešteni u zemljanu pećinu, sa namirnicama za dva dana. Uz njih su bila još dva engleska lekara, jedan teško ranjeni Amerikanac i jedna bolničarka. Svima njima je obećano da će za tri dana doći neko po njih, međutim ostali su tamo 14 dana bez namirnica, dok ih nisu našli Keserovićevi četnici koji su ih kamionom dopremili ovamo. Šta se desilo sa Amerikancem i Englezima, komunisti ne mogu da objasne. (Verovatno je Keserović poveo lekare, pošto on sam u njima jako oskudeva). Komunisti su pripadali [[21. srpska divizija NOVJ|21. diviziji]]. Zbog svojih delom teških rana (gnoj i crvi u ranama) i svog do kostiju izgladnelog stanja mogli su biti saslušani samo ukratko. Iz zdravstvenih obzira prema našem logoru, oni su smešteni u zatvoru srpske policije.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00003/522.htm ''Nemačka obaveštajna služba'', knjiga VIII, Beograd, 1956], dok. br. 317, str. 929–931.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Бранислав Божовић, Специјална полиција у Београду 1941-1944, Завод за уџбенике, Београд, 2014, стр. 351–352.&lt;/ref&gt;}}

Tokom avgusta 1944, centrala Gestapoa u Beogradu i ispostava u Kruševcu vodile su prepisku o sudbini devet zarobljenih partizanki i partizana. SS–kapetan Vineke ({{jez-njem|Wienecke}}), šef antikomunističkog odsjeka beogradskog Gestapoa, intervenisao je 16. avgusta kod nadleštva u Kruševcu kako bi se izvršilo »temeljno saslušavanje« političkog komesara Dragana Stanisavljevića, zbog eventualnih kontakata sa visokim vojnim i partijskim funkcionerima:
{{izdvojeni citat|Prema dostavljenom izveštaju predao je 27.7.44. Keserović nekoliko pripadnika komunističkih bandi tamošnjem nadleštvu, između ostalih gore navedenog politkomesara. Pošto se kod St.-a radi o važnom funkcioneru, molimo da se St. temeljno sasluša. Naročito se ima saslušati o višem funkcioneru sa pseudonimom »[[Svetozar Vukmanović|Tempo]]«. Provera u logoru Dedinje pokazala je da je brat Tamare Žuržul, Aleksandar Ž., ovde zatvoren još od 10.5.1943 od srp. Specijalne policije, zbog komunističke delatnosti.&lt;ref&gt;''Nemačka obaveštajna služba'', knjiga VIII, Beograd, 1956, dok. br. 318, str. 933.&lt;/ref&gt;}}

24. avgusta 1944. godine, poručnik Šlut odgovara kapetanu Vinekeu dopisom sljedeće sadržine:
{{izdvojeni citat|Gore navedeni, kao i svi u dopisu od 31.7.44. imenovani komunisti i komunistkinje pogubljeni su iz nužde 1.8.44, pošto duže držanje u zatvoru nije bilo više moguće zbog stanja koje sam već opisao u svome dopisu. Rezultat saslušanja, koje je bilo moguće samo u ograničenoj meri, već sam dostavio navedenim dopisom. '''Nešto više se nije moglo izvući iz zatvorenika koji se više nisu mogli smatrati živim bićima'''.&lt;ref&gt;''Nemačka obaveštajna služba'', knjiga VIII, Beograd, 1956, dok. br. 319, str. 934.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Бранислав Божовић, Специјална полиција у Београду 1941-1944, Завод за уџбенике, Београд, 2014, стр. 352.&lt;/ref&gt;}}

Izraz “pogubljenje iz nužde” pripadnici Gestapoa su upotrebljavali u slučajevima egzekucije zatvorenika koji su prethodno mučenjem dovedeni na ivicu smrti i time postali beskorisni za dalju istragu. Zarobljeni partizanski ranjenici su već bili u takvom stanju kada su ih četnici potpukovnika Keserovića predali okupatoru, koji ih je likvidirao nakon četiri dana.&lt;ref&gt;Бранислав Божовић, Специјална полиција у Београду 1941-1944, Завод за уџбенике, Београд, 2014, стр. 352, фус. 757.&lt;/ref&gt;

Slučaj predaje ranjenih partizana Nijemcima bio je pretresen i na sudskom procesu protiv Dragutina Keserovića u avgustu 1945. Pukovnik Keserović se pred sudskim vijećem branio tvrdnjom da je htio spasiti ranjenike, tako što ih je poslao u bolnicu na liječenje, tj. da ih nije izravno izručio okupatoru: 
{{izdvojeni citat|''Pretsedavajući'': Prilikom ofanzive u Toplici vaše jedinice pronašle su jednu grupu ranjenika u bunkeru na Jastrepcu i predale ih Nemcima u Kruševcu.

''Optuženi Keserović'': Nije tačno da sam ih ja predao Nemcima. Moje trupe našle su u zemunici jednoga engleskoga majora, jednog Amerikanca i 4 do 5 partizana, koji su bili pravi mrtvaci. Nisu jeli petnaest dana, a u ranama po telu bilo je i crvi. Kada sam to video uputio sam ih u bolnicu. Naredio sam da se upute po kuriru i da se kaže da su to naši ljudi, želeo sam da ih spasem. Ja sam hteo žive i zdrave da ih imam radi propagande. Hteo sam da ih spasem.

''Pretsedavajući'': Međutim, oni su streljani.

''Optuženi Keserović'': Ja sam naredio da se upute u bolnicu. Neko je prijavio Nemcima da se u bolnici nalaze partizani i oni su odvedeni, kako sam čuo. Ja sam dobio izveštaj da oni nisu streljani, nego da su internirani. To je moje mišljenje...&lt;ref name=&quot;znaci.org&quot;&gt;[https://znaci.org/00001/11_68.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje NEOSTVARENI PLANOVI]&lt;/ref&gt;}}

=== Završne operacije ===
{{main|Borbe za Kruševac 1944.}}
[[Datoteka:Cetnici u Krusevcu 1944.jpg|thumb|Keserovićevi četnici u Kruševcu oktobra 1944. godine čekaju Saveznike.]]

U vrijeme [[Bitka za Srbiju|bitke za Srbiju]], zabilježeni su primjeri boravka visokih oficira JVuO u gradovima pod kontrolom Nijemaca. Štab pukovnika Dragutina Keserovića, komandanta Rasinskog korpusa JVuO i štabovi pojedinih brigada Rasinskog korpusa, krajem septembra i početkom oktobra 1944. godine, nalazili su se u [[Kruševac|Kruševcu]] i njegovim predgrađima.&lt;ref&gt;[http://www.yuhistorija.com/serbian/drugi_sr_txt01c4.html Milan Radanović: Kolaboracija JVuO sa nemačkim okupatorom u Srbiji 1941-1944.]&lt;/ref&gt;

Pred ulazak Crvene armije na teritoriju Srbije Keserović je pokušao da pređe na stranu Saveznika. Prva takva akcija bila je [[borbe za Kruševac 1944.|oslobađanje Kruševca 14. oktobra 1944. godine]]. U gradu je Keserović je zajedno sa američkim obaveštajcem, poručnikom Evaldom Kramerom, dočekao sovjetskog pukovnika Patovkina. Kada su Crvenoarmejci počeli da hapse četnike, Keserović se spasao bekstvom iz Kruševca. Priključio se svojim četnicima koji su se užurbano povlačili prema [[Goč]]u. Rasinsko-toplička grupa korpusa se, zajedno sa glavninom četničkih snaga iz Srbije, probijala se prema Bosni na južnom krilu, pravcem [[Ivanjica]]-[[Sjenica]]-[[Prijepolje]]-[[Pljevlja]]-[[Kalinovik]], učestvujući u [[operacija Zeleni put I|proboju nemačke Armijske grupe E kroz Sandžak]]. Nakon nemačkog zauzimanja Pljevalja, njegova grupacija se smestila u tom gradu. Tu je 18. novembra pretrpela težak poraz od delova [[37. sandžačka divizija NOVJ|37. sandžačke divizije NOVJ]].

Nakon toga Keserovićeva grupacija učestvovala je u [[ofanziva JVuO u istočnoj Bosni 1944.|napadu JVuO prema Tuzli]]. Nakon poraza kod Tuzle, Keserovićeve jedinice učestvovale su u grupaciji koja je proterala snage NDH i zauzela Modriču. Nakon nedelju dana, sklopljen je sporazum sa snagama NDH u tom kraju.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_144.htm Izveštaj Komande smederevskog korpusa od 23. januara 1945. načelniku štaba Vrhovne komande o sporazumu sa ustaško-domobranskim jedinicama u rejonu Modriče], Zbornik NOR-s, tom XIV, knjiga 4, dokument 144&lt;/ref&gt; Nemci su imali instrukciju da se ne mešaju u ustaško-četničke sukobe.&lt;ref&gt;Nacionalna arhiva Vašington, T311, rolna 185, snimci 658-800, prevod: [https://www.znaci.org/00001/4_12_4_219.htm Ratni dnevnik Armijske grupe E 1.10.1944-31.12.1944], Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XII, knjiga 4, Vojnoizdavački zavod, Beograd - prilog broj 2, (14. decembar 1944)&lt;/ref&gt; Ova oblast na komunikaciji Sarajevo - Bosanski Brod bila je od kritične važnosti za Nemce, i tu su tokom februara i marta 1945. vođenje teške borbe između [[Druga armija JA|Druge armije JA]] s jedne, i nemačkih, četničkih i ustaško-domobranskih snaga s druge strane.

Sredinom marta četnička grupacija pod komandom [[Dragoljub Mihailović|Mihailovića]] prelazi reku Bosnu, da bi narednih mesec dana ostala na [[Vučjak]]u. Sa ove planine, četnička glavnina je [[13. 4.|13. aprila]] pošla u Srbiju, želeći da podigne ustanak protiv komunista. Jedinice za proboj do Srbije podeljene su u tri kolone. Pukovnik Dragutin Keserović je bio na čelu desne kolone. Posle tačno mesec dana proboja, [[13. 5.|13. maja]] [[1945]]. godine, do [[Srbija|Srbije]] su stigle jedinice pod Keserovićevom komandom, na ušću [[Sutjeska (rijeka)|Sutjeske]] u [[Drina|Drinu]], ispod [[Zelengora|Zelengore]].

Ostaci Keserovićevih jedinica pokušali su narednih dana da pređu [[Drina|Drinu]] i nastave borbu. Keserović se sa dvadesetak ljudi uputio preko [[Jahorina|Jahorine]] i [[Vokšanica|Vokšanice]], da bi 6. juna ponovo izbio na [[Drina|Drinu]], naspram sela Jagoršnica. Na drugoj obali je uhapšen i sproveden u [[Beograd]].

== Suđenje i smrt ==
[[File:Dragutin Keserović pred sudom 1945.jpg|thumb|Ulazak optuženog Dragutina Keserovića u sudnicu (jul/avgust 1945. godine).]]

Suđenje pukovniku Keseroviću održano je od 2. jula do 8. avgusta 1945. godine u amfiteatru [[Pravni fakultet Univerziteta u Beogradu|Pravnog fakulteta]] u [[Beograd]]u pred Vojnim sudom 1. Armije za zločin protiv naroda i države. Suđeno mu je sa još nekim čelnicima [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|Ravnogorskog pokreta]]. Keserović se na suđenju uglavnom branio izgovorima da je radio protiv Nemaca i da se borio kao saveznik.

Posebno je bilo reči o njegovom učešću u [[Topličko-jablanička operacija 1944|Topličko-jablaničkoj operaciji]].
:Pretsedavajući: Vi ste napomenuli da niste imali dovoljno municije? Da li ste izvršili popunu municije?
:Optuženi Keserović: Draža mi je kazao da ćemo municiju dobiti od Račića, Kalabića i Rakovića. Oni su dobili milion metaka.
:Pretsedavajući: Od koga?
:Optuženi Keserović: Od Nemaca. Račić mi je kazao: 'Keseroviću, cilj opravdava sredstvo!'
:Pretsedavajući: Da li su tom prilikom na strani četnika učestvovali i nemački tenkovi?
:Optuženi Keserović: Ja sam prvi put video jedan bugarski puk kod Sokolovice i pri dolasku na Tupalski Vis. Tu sam video pet tenkova i jedan dopunski bataljon.&lt;ref&gt;[http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%A2%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BA%D1%80%D0%B8%D0%BF%D1%82_%D1%81%D0%B0_%D1%81%D1%83%D1%92%D0%B5%D1%9A%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%9B%D1%83_%D1%83_%D0%91%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4%D1%83_1945. Transkript sa suđenja Keseroviću u Beogradu 1945.]&lt;/ref&gt;

Keserović je priznao da je ubijao pripadnike partizanskog [[narodnooslobodilački pokret Jugoslavije|pokreta otpora]], ali isključivo kao vojnik, po naređenju generala [[Dragoljub Mihailović|Mihailovića]]: 
{{izdvojeni citat|„Ja sam streljao, ubijao, ali ja sam dobijao naređenja od Draže: uništiti, definitivno uništiti&quot;.&lt;ref name=&quot;Saslušanje&quot;&gt;[https://www.znaci.org/00001/60_1_6.pdf Miodrag Zečević: DOKUMENTA SA SUĐENjA DRAŽI MIHAILOVIĆU, Beograd 2001: Saslušanje optuženih]&lt;/ref&gt;}}

Sud je doneo presudu kojom je na kaznu smrti streljanjem, gubitkom svih građanskih prava i konfiskacijom celokupne imovine, osudio pukovnika Keserovića zbog zločina protiv naroda i države, zbog pomaganja okupatoru, zbog saradnje sa vladom Milana Nedića i zbog neprijateljske delatnosti protiv nove države uperene na podrivanju novog ustavnog poretka, mira i bezbednosti.

Pukovnik Keserović je streljan [[17. 8.|17. avgusta]] 1945. godine negde u Beogradu. Mesto streljanja nikada nije objavljeno.

== Rehabilitacija ==

26. juna [[2021]]. godine, [[Viši sud u Beogradu]] rehabilitovao je pukovnika JVuO Dragutina Keserovića, koji je osuđen na kaznu smrti strijeljanjem 1945. godine. Sudsku odluku o rehabilitaciji pukovnika Keserovića pozdravio je Gradski odbor [[Monarhizam|monarhističkog]] i pročetničkog [[Srpski pokret obnove|Srpskog pokreta obnove]] u [[Kruševac|Kruševcu]].&lt;ref&gt;[https://www.rtk.rs/2021/06/26/rehabilitovan-dragutin-keserovic/ Radio-televizija Kruševac: Rehabilitovan Dragutin Keserović]&lt;/ref&gt;

== Odlikovanja ==

Dragutin Keserović je odlikovan je ordenom &quot;Miloša Obilića&quot; i ordenom &quot;Albanske spomenice&quot;, dok ga je u Drugom svetskom ratu [[Petar II Karađorđević|kralj Petar II]], na predlog Vrhovne Komande JVuO, odlikovao ordenom &quot;Karađorđeve zvezde sa mačevima I reda&quot;, što je najviše odlikovanje u [[Kraljevina Jugoslavija|Kraljevini Jugoslaviji]].

== Izvori ==
{{izvori|2}}

== Povezano ==
* [[Jugoslovenska vojska u otadžbini]]
* [[Bitka za Kruševac]]
* [[Operacija Kopaonik]]
* [[Topličko-jablanička operacija 1944|Operacija &quot;Trumpf&quot;]]
* [[Borbe za Kruševac 1944.|Oslobođenje Kruševca oktobra 1944]].
* [[Ofanziva JVuO u istočnoj Bosni 1944.|Ofanziva JVuO u istočnoj Bosni decembra 1944]].
* [[Bitka na Zelengori]]

== Vanjske veze ==
* [http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%A2%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BA%D1%80%D0%B8%D0%BF%D1%82_%D1%81%D0%B0_%D1%81%D1%83%D1%92%D0%B5%D1%9A%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%9B%D1%83_%D1%83_%D0%91%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4%D1%83_1945. Transkript sa suđenja Keseroviću u Beogradu 1945.]
* [https://www.znaci.org/00001/11_68.htm Transkript sa suđenja Keseroviću sa objašnjenjem događaja]

{{Lifetime|1896|1945|Keserović, Dragutin}}

[[Kategorija:Biografije, Obrenovac]]
[[Kategorija:Četnici]]
[[Kategorija:Nosioci Albanske spomenice]]
[[Kategorija:Solunski borci]]
[[Kategorija:Saradnja četnika sa snagama Osovine u Drugom svetskom ratu]]</text>
      <sha1>bhz5wmcl2xqtog83upov14bc2uxelyq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>42669376</id>
      <parentid>42669375</parentid>
      <timestamp>2026-08-08T00:10:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-33838-53</username>
        <id>362805</id>
      </contributor>
      <origin>42669376</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="53173" sha1="q9dn85y3iv194i1vkwp73pf19yoeboj" xml:space="preserve">{{Vojno lice
| ime =Dragutin Keserović
| slika = Dragutin Keserovic.jpg
| opis_slike = Dragutin Keserović
| nadimak =Keser
| datum_rođenja =[[1896]]
| mesto_rođenja =[[Piroman]], [[Kraljevina Srbija]]
| država_rođenja = 
| datum_smrti =[[1945]]
| mesto_smrti = [[Beograd]], [[Demokratska Federativna Jugoslavija|DFJ]]
| država_smrti = 
|vojska=[[Vojska Kraljevine Srbije|Srpska vojska]], [[Jugoslovenska vojska]] i [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|Jugoslovenska Vojska u Otadžbini]]
|godine_služenja=[[1912]]. — [[1945]].
|čin= potpukovnik
|jedinica=
|bitke=[[Prvi svjetski rat|Prvi svetski rat]], [[Drugi svjetski rat|Drugi svetski rat]]
|nagrade=
|kasniji_rad=
|potpis=
}}
'''Dragutin Keserović''' ([[21. 11.|21. novembar]] [[1896]]., [[Piroman]] kod [[Obrenovac|Obrenovca]], [[Kraljevina Srbija]] - [[17. 8.|17. avgust]] [[1945]]. kod [[Beograd]]a, [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|DF Jugoslavija]]) je bio major u vojsci [[Kraljevina Jugoslavija|Kraljevine Jugoslavije]] te četnički komandant Rasinskog korpusa tokom [[Drugi svjetski rat|Drugog svetskog rata]].

Za vreme ustanka u Srbiji [[1941]]. godine komandovao je četničkim napadom na Nemce u [[Kruševac|Kruševcu]]. Sredinom [[1942]]. godine proglašen je za [[Vojvoda|vojvodu]] [[Kopaonik|kopaoničkog]]. Nemci tokom oktobra [[1942]]. godine sprovode [[Operacija Kopaonik|operaciju Kopaonik]] sa ciljem uništenja četničkih snaga majora Keserovića u selu [[Kriva Reka (Brus)|Kriva Reka]].

[[1944]]. godine se povezuje sa [[Vlada narodnog spasa Milana Nedića|kvislinškom vladom Milana Nedića]], da bi se tokom [[bitka za Srbiju 1944.|bitke za Srbiju]] stavio pod direktnu komandu [[Wehrmacht]]a. Nakon rata je u Beogradu osuđen na [[smrt]].

== Predratna biografija ==

Osnovnu školu Keserović je završio u rodnom [[Piroman]]u, kod [[Opština Obrenovac|Obrenovca]], a zatim je upisan u podoficirsku školu u [[Beograd]]u. Iz te škole otišao je u [[Prvi svjetski rat|Prvi svetski rat]], zajedno sa još četiri svoja brata. Svi su preživeli rat i, ovenčani slavom [[Solunski front|Solunskog fronta]], vratili se kući. Dragutin i njegov brat Milutin su iz rata izašli kao poručnici. Osim oficirskog čina, Dragutin Keserović je iz [[Prvi svjetski rat|Prvog svetskog rata]] doneo i Medalju za hrabrost &quot;Miloša Obilića&quot;.

Njega je služba odvela najpre u [[Nevesinje]], a zatim u [[Mostar]] i [[Kotor]]. U Nevesinju, Dragutin se oženio Veselinkom, ćerkom trgovca Mirka Popovića. Veselinka i Dragutin su imali petoro dece: Vericu, Mladena, Đorđa, Nadu i Milenu. Sredinom tridesetih godina tražio je premeštaj u Srbiju. Tako se, [[1936]]. godine, sa porodicom preselio u [[Kruševac]]. Bio je komandant 1. bataljona Dvanaestog pešadijskog puka &quot;Car Lazar&quot;. Neposredno uoči [[Drugi svjetski rat|Drugog svetskog rata]] položio je ispit za majorski čin. Keserovići su u Kruševcu bili podstanari i stanovali su u skromnoj kući u Pećkoj ulici.

== Drugi svetski rat ==

=== Ustanak u Srbiji ===
{{main|Ustanak u Srbiji 1941.}}
U [[Aprilski rat|Aprilskom ratu]] [[1941]]. godine, bataljon majora Dragutina Keserovića davao je odlučan otpor nemačkim motorizovanim jedinicama na bugarskoj granici.&lt;ref name=&quot;A&quot;&gt;A. Stošić, Pod nebom Kruševca, Prosveta, Beograd, 1996.&lt;/ref&gt; U borbi kod sela [[Sukovo]] [[9. 4.|9. aprila]] [[1941]]. godine Keserović je ranjen. Sa svojim pukom se povlači prema [[Niš]]u, izbegava zarobljavanje i vraća se svojoj porodici.

U četničku organizaciju [[Kosta Pećanac|Koste Pećanca]] pristupa zvanično [[17. 4.|17. aprila]] i postaje Pećančev delegat za Rasinski kraj. U junu uspeva da okupi desetak oficira i podoficira, postavljajući svoj štab na mestu zvanom Piket, iznad sela [[Mali Kupci]], nadomak [[Jastrebac|Jastrepca]]. U to vreme, od vojvode Pećanca, Keserović je dobio titulu &quot;vojvoda Rasinski&quot;. Narednih sedmica major Keserović obilazi [[Kopaonik|kopaonička]] i župska sela, drži zborove, prikuplja mobilizacijske spiskove, kao i oružje zaostalo iza vojske poražene u Aprilskom ratu. Nemačka patrola ga hapsi na putu [[Aleksandrovac]]-[[Kruševac]] prilikom povratka iz štaba Koste Pećanca. Na saslušanju u Kruševcu, Keserović je rekao da je član Pećančeve organizacije, a da cilj njegovog rada nije dizanje ustanka, već zavođenje reda. Na insistiranje samog Pećanca, Nemci ga puštaju posle dva dana zatvora. Na suđenju 1945. godine, Keserović je kazao da je tom prilikom njemački krajskomandant od njega zahtijevao da se fotografiše: „Pristao sam, mada sam insistirao da se ne fotografišem. Na slici je bilo još, pored krajskomandanta, i nekoliko oficira...”&lt;ref&gt;[http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%A2%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BA%D1%80%D0%B8%D0%BF%D1%82_%D1%81%D0%B0_%D1%81%D1%83%D1%92%D0%B5%D1%9A%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%9B%D1%83_%D1%83_%D0%91%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4%D1%83_1945. Transkript sa suđenja Keseroviću u Beogradu 1945.]&lt;/ref&gt;

Sredinom septembra 1941, general [[Ljuba Novaković]] prenosi Keseroviću naređenje [[Dragoljub Mihailović|Draže Mihailovića]] da je otpočeo &quot;opšti ustanak&quot; u [[Šumadija|Šumadiji]]{{činjenica}} napadima na sve gradove u kojima su Nemci. Keserovićev zadatak bio je zauzimanje Kruševca, blokada [[Trstenik]]a i zauzimanje [[Parohija|Župe]]. On izdaje naređenje o mobilizaciji i 21. septembra prisustvuje zakletvi 6.000 regruta ispred manastira Strmci i na prostoru sela [[Batote]] kod [[Brus]]a.{{činjenica}}

Posle [[Bitka za Kruševac 1941|napada na Kruševac]], Keserović se sa svojim Rasinskim četničkim odredom pridružio opsadi [[Kraljevo|Kraljeva]], gde se preko majora [[Radoslav Đurić|Radoslava Đurića]] bliže upoznao sa Mihailovićevom organizacijom.&lt;ref name=&quot;A&quot;/&gt; Tih dana je i prihvatio komandu pukovnika Mihailovića i zvanično pristupio [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|Četničkim odredima Jugoslovenske vojske]].

=== Operacija Kopaonik ===
{{main|Operacija Kopaonik}}
Nakon propasti ustanka, Keserović se početkom novembra vraća u kopaonički kraj i nastavlja rad na organizaciji pokreta. Prvi Keserovićev zadatak sastojao se u formiranju Rasinskog korpusa. Korpus je zvanično formiran u periodu od 1. januara do početka jula [[1942]]. godine. Kao komandant Rasinskog korpusa, Keserović je vodio borbe protiv Nemaca, Bugara, ljotićevaca i partizana.{{činjenica}}

Protiv njegovih jedinica je bila organizovana [[Operacija Kopaonik|operacija ''Kopaonik'']], u oktobru 1942. godine, koju je vodila novoosnovana [[7. SS dobrovoljačka gorska divizija Prinz Eugen|nemačka SS divizija &quot;Princ Eugen&quot;]]. Za 7. SS diviziju Princ Eugen ovo je bila prva ratna operacija od njenog osnivanja, zamišljena kao &quot;kao vežba sadejstva oružja pod ratnim uslovima&quot;.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/200.htm Otto Kumm: VORWÄRTS, PRINZ EUGEN! - Geschichte der 7. SS-Freiwilligen-Division &quot;Prinz Eugen&quot;], [https://www.znaci.org/00001/200_5.pdf Aufstellung der Division &quot;Prinz Eugen&quot;], str. 45. &quot;Već u prvoj polovini oktobra bio je organizovan prvi divizijski poduhvat velikog obima, koji je Fleps zamislio više kao vežbu sadejstva oružja pod ratnim uslovima. Neprijatelj je bio organizacioni centar majora Keserovića, ustaničkog vođe u srednjoj Srbiji, na planini Kopaonik u Krivoj reci.&quot; ({{jez-nem|Bereits in der 1. Oktoberhälfte wird das erste großangelegte Unternehmender Div. angesetzt, von Phleps mehr als eine Übung der verbundenen Waffen unter kriegsmäßigen Bedingungen gedacht. Als Feind gilt das Organisationszentrum des höheren aufständischen Führers Mittelserbien, Major Keserovic, im Kopaonik-Gebirge um Kriva Reka.)}}&lt;/ref&gt; Tokom operacije je zarobljen jedan četnički kurir, a drugih kontakata sa četnicima nije bilo. Keserović se izvukao iz obruča.&lt;ref name=&quot;B&quot;&gt;[https://www.znaci.org/00001/200.htm Vorwats, Prinz Eugen! (Gerschite der 7. SS-Freiweilligen-Division &quot;Prinz Eugen&quot;)], Munin-Ferlag, GmbH Osnabrik.&lt;/ref&gt;

Izvještavajući svoje pretpostavljene o ovoj operaciji, [[Felix Benzler]], opunomoćeni predstavnik njemačkog Ministarstva spoljnih poslova u [[Beograd]]u, smatrao je za neophodno 11. oktobra 1942. da naglasi da Keserović „do sada nije protiv nemačke 
vojne sile preduzeo nikakve napadačke poduhvate”.&lt;ref&gt;NAW, MG — 2815.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Jovan Marjanović, Draža Mihailović između Britanaca i Nemaca, knjiga I, Britanski štićenik, Globus/Narodna knjiga/Prosveta, Zagreb-Beograd, 1979, str. 327.&lt;/ref&gt;

7. decembra 1942. godine Draža Mihailović je naredio Keseroviću da bez milosti &quot;progna sve komuniste&quot; iz rasinskog sreza ([[Kruševac]]):

{{izdvojeni citat|Srez rasinski pripašće vašem korpusu kad budem naredio. Prognajte još sada komuniste iz toga sreza. Postupiti bez milosti prema njima.&lt;ref&gt;https://www.znaci.org/00001/4_14_1_206.htm&lt;/ref&gt;}}

=== U pomoć Mihailoviću ===
{{main|Bitka na Neretvi}}
[[Datoteka:2. ravnogorski korpus.jpg|mini|2. ravnogorski korpus pod komandom [[Predrag Raković|Predraga Rakovića]] i Rasinski korpus pod komandom Dragutina Keserovića, idu u pomoć Mihailovićevim snagama koje su partizani potisnuli od Neretve do Kolašina ([[Jadovnik]], početkom [[maj]]a [[1943]].)]]

Nakon [[bitka na Neretvi|poraza na Neretvi]], aprila [[1943]]. Vrhovna komanda JVuO, koja se nalazila u italijanskoj okupacionoj zoni, u [[Crna Gora|Crnoj Gori]], upućuje poziv nekim jedinicama sa prostora Nemačke okupacione zone Srbije da dođu u pojačanje. Među pozvanima je bio i Rasinski korpus majora Dragutina Keserovića. Komandant Keserović naređuje komandantima svojih brigada da odaberu 600 najboljih stalnih boraca sa dobrim oružjem i da se pripreme za pokret.&lt;ref&gt;Istorijski arhiv Kruševca, Četnička arhiva, Knjiga depeša Rasinskog korpusa, depeša broj 162.&lt;/ref&gt; Keserovićev Leteći korpus se prebacuje sa Kopaonika na planinu [[Golija|Goliju]] gde se spaja sa 2. Ravnogorskim korpusom pod komandom kapetana [[Predrag Raković|Predraga Rakovića]]. Ove snage se zatim usiljenim maršom preko [[Pešter|pešterske visoravni]] upućuju prema planini [[Jadovnik]], gde nalaze Vrhovnu komandu, i potom, početkom maja [[1943]]. godine, kreću u probijanje na sever, prema [[Zlatar]]u i [[Javor]]u, u prostoru koji je zaposela elitna nemačka [[1. brdska divizija (Nemačka)|1. brdska pešadijska divizija]]. General [[Dragoljub Mihailović]] [[9. 5.|9. maja]] 1943. godine javlja da je Keserović celu oblast na desnoj obali Lima &quot;očistio&quot; od simpatizera [[narodnooslobodilački pokret Jugoslavije|pokreta otpora]]:
{{izdvojeni citat|Celu oblast na desnoj obali Lima primio je Keserović i za nekoliko dana očistio je od svih simpatizera.&lt;ref name=&quot;Saslušanje&quot;&gt;[https://www.znaci.org/00001/60_1_6.pdf Miodrag Zečević: DOKUMENTA SA SUĐENjA DRAŽI MIHAILOVIĆU, Beograd 2001: Saslušanje optuženih]&lt;/ref&gt;}}

=== Povratak u Srbiju ===
{{main|Neil Selby}}
Nakon toga se sa svojim Letećim korpusom vratio u rasinski kraj. Britanski major [[Neil Selby]] koji je na području [[Kopaonik]]a boravio između [[23. 5.|23. maja]] i [[23. 8.|23. avgusta]] [[1943]]. godine, Keserovića je ocenio kao &quot;nepouzdanog četničkog komandanta&quot; koji nije odobravao sabotaže protiv Nemaca.&lt;ref name=&quot;Deakin&quot;/&gt; Selbijeva saveznička misija je došla u nadi da će se povezati s lokalnim četničkim jedinicama radi napada na železničku prugu u dolini Morave, ali su ubrzo bili razočarani [[četnička ideologija|stavom četnika]] koji nisu bili radi da vrše [[sabotaža|sabotaže]]. Major Selby je krajem avgusta javio Kairu da su [[Dragoljub Mihailović|Mihailovićeve]] snage u ovom području više &quot;profašističke nego prosavezničke&quot; i da je spreman da sam krene dublje u okupiranu teritoriju sa radio-stanicom i jednim čovekom &quot;i da učinim više za nedelju dana nego što sam učinio mesecima na Kopaoniku&quot; kod Keserovića.&lt;ref name=&quot;Deakin&quot;&gt;[https://www.znaci.org/00001/5_3.htm William Deakin: BOJOVNA PLANINA]&lt;/ref&gt; Nakon prve samoinicijativne sabotaže je uhvaćen i predat Nemcima. Član britanske vojne misije [[Basil Davidson]] je verovao da su majora Selbija izdali četnici.&lt;ref&gt;https://www.znaci.org/00001/3_1_10.htm Basil Davidson: PARTISAN PICTURE&lt;/ref&gt;

Tokom leta [[1943]]. godine je bilo okršaja između četnika i ljotićevaca u okolini Kruševca. Pošto snage [[Srpski dobrovoljački SS korpus|Srpskog dobrovoljačkog korpusa]] nisu imale uspeha, Nemci su isplanirali antigerilsku operaciju kojoj su dali šifrovan naziv &quot;Štifelkneht&quot;.{{činjenica}} Komanda nemačke okupacione zone Srbije na čelu sa generalom [[Paul Bader|Pauel Baderom]] naredila je izvođenje operacije za [[7. 8.|7. avgust]] [[1943]]. U akciji su učestvovala dva puka 297. nemačke divizije, jedan SS i četiri bugarska bataljona. Međutim, Rasinski korpus na čelu sa Keserovićem se uspešno izvlači iz obruča tokom ove nemačke operacije.&lt;ref&gt;Dr Ivan Avakumović, Mihailović prema nemačkim dokumentima, Naše delo, London, 1968. (koja strana?)&lt;/ref&gt; Prema četničkim izvorima, krajem avgusta [[1943]]. kod [[Stopanja|Stopanje]] dolazi do borbe između Rasinskog korpusa i Srpskog dobrovoljačkog korpusa, kojima pristižu u pomoć i bugarske jedinice.&lt;ref&gt;Radoslav Filipović, Ratni dnevnik 1942 - 1944, Kragujevac, 2003.&lt;/ref&gt;

Na nekoliko sjednica Ministarskog saveta tokom novembra i decembra 1943. analizirana je vojnopolitička situacija u Srbiji i date su veoma laskave ocjene na račun četničkog pokreta Draže Mihailovića. U zapisniku sa sjednice Nedićeve vlade od 19. novembra, konstatovano je sljedeće:
{{izdvojeni citat|U poslednje vreme oseća se da se ova akcija [odnosi se na aktivnost četnika Draže Mihailovića — prim.] sve više izvlači ispod uticaja strane propagande, pod kojom doskora je bila. Okreće se sve više protivu unutrašnjeg nacionalnog neprijatelja — komunizma i naročito u onim krajevima gde su odredi DM dobro organizovani i disciplinovani i gde stoje pod komandom dobrog starešinskog kadra, efikasno rade na likvidiranju komunista, njihovih pristalica i simpatizera.&lt;ref&gt;AVII, Nedićeva arhiva, kut. 1, reg. br. 5/1-7.&lt;/ref&gt;}}

Ovom prilikom je pomenut i major Keserović:
{{izdvojeni citat|Poslednjih dana u narodu putem letaka i govora na zborovima pristupili su otvorenoj propagandi protivu komunista i pozivaju sve sposobne i naoružane protivu komunista pod parolom ‛Za krst časni i slobodu zlatnu’, a major Keserović upućuje sa Kopaonika svoje odrede u srez studenički radi suzbijanja komunista u pokušaju prelaza iz Sandžaka i Bosne u Srbiju, i najzad na zborovima izjavljuje: ‛Ako naiđu boljševici, boriću se protivu njih na strani Nemaca’... Inače, odredi D. M. svuda izbegavaju da dođu u ma kakav sukob sa legalnim odredima srpskih vlasti, kao ni sa odredima okupatorske vojske.&lt;ref&gt;[http://www.znaci.org/00001/155_3.pdf Milan Borković, Kontrarevolucija u Srbiji: Kvislinška uprava 1941-1944, I-II, Beograd, 1979.], str. II/223—224.&lt;/ref&gt;}}

U novembru i decembru 1943. godine, i britanski oficiri za vezu pri Mihailovićevim snagama (potpukovnik Koup i kapetani Vejd i Mor) 
izvještavali su svoje pretpostavljene da četnici u [[Južna Srbija|južnoj Srbiji]] i na [[Kosovo (oblast)|Kosovu]] sarađuju sa oficirima [[Vlada narodnog spasa Milana Nedića|srpske kvislinške vlade]], kao i o njihovom nepomirljivom neprijateljstvu prema snagama [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]]. Takođe, britanski oficiri pišu o odbijanju generala Mihailovića da odobri sabotaže protiv njemačke okupacione sile. Kapetan Vejd je podnio raport i o majoru Dragutinu Keseroviću:
{{izdvojeni citat|''22. novembar'' &lt;br /&gt; Kapetan Vejd izveštava da ga je četnički vođa, major Keserović, obavestio da će se on boriti protiv partizana gde god ih sretne, pošto mu je tako naređeno od strane generala Mihailovića. Kapetan Vejd izveštava da je sada, posle odbijanja Mihailovićevih snaga da napadnu rudnik Trepču ili most kod Đunisa, uveren da su Mihailovićevim četnicima glavni neprijatelj partizanske snage i civilni pomagači partizana.&lt;ref&gt;''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941—1944.'' — Dokumenti, Arhivski pregled, Beograd, 1976, str. 83.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/11_48.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje MIHAILOVIĆEVI KORPUSI POD KOMANDOM OKUPATORA]&lt;/ref&gt;}}

=== Saradnja sa Nijemcima i kvislinškom vladom generala Milana Nedića ===
{{main|Topličko-jablanička operacija}}

Nemački izaslanik za Balkan, [[Herman Nojbaher]] ({{jez-nem|Hermann Neubacher}}) u svojim sećanjima navodi Keserovića kao četničkog vojvodu koji je, uz Kalabića, Lukačevića i druge, novembra 1943. zaključio pakt sa Nemcima:
{{izdvojeni citat|U pogledu otpora, Srbija je od početka rata pa sve do povlačenja nemačkih trupa sa Balkana pretežno stajala pod znakom i prevlašću Draže Mihailovića. Ovu sliku, ovu činjenicu, ja sam uvek imao na umu. Zbog toga sam dugo potcenjivao vojnu snagu Tita, jer sam jugoslovensku situaciju procenjivao na osnovu stanja u Srbiji. Već sam govorio o odnosima Draže Mihailovića sa engleskim obaveštajnim oficirima. Kada sam preuzeo zadatak u Beogradu, njihovi odnosi su se nalazili u kritičnoj fazi. Englezi su zahtevali da Draža Mihailović protiv okupatora sprovodi vojne akcije i sabotaže, te da sarađuje sa Titovim partizanima. Draža Mihailović je zamerio Englezima što pomažu partizane, koji su njegovi smrtni neprijatelji i „danas i sutra“. U pogledu zahteva za vođenje vojnih akcija i sabotaža, on ih je upozorio na to, da takve aktivnosti dovode do streljanja talaca i paljenja i uništavanja sela.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/172.htm Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN], Službeni list, Beograd 2005, strana 159.&lt;/ref&gt;}}
{{izdvojeni citat|Ova situacija bila je za Dražu Mihailovića opasna. Izgubio je podršku spoljnog faktora. Četnici su i ranije sarađivali sa okupatorima protiv zajedničkog neprijatelja, protiv komunista, ali samo u pojedinim slučajevima i uvek u ograničenom, lokalnom okviru. Ovakvim političkim razvojem, kada su Englezi napustili četnike i potpuno prešli na stranu Tita, četnici su u još većoj meri bili gurnuti u naručje Nemaca, od kojih su još jedino mogli da se nadaju da će dobiti oružje i opremu. Uskoro posle otvorenog sukoba sa Englezima, nekoliko četničkih vojvoda obratilo se molbom nemačkom vojnom zapovedniku, s ciljem da zaključe pakt o nenapadanju. Samo se po sebi razume da sam ja dao pristanak, jer je to odgovaralo nemačkim interesima. Na taj način smo izbegli da se borimo na dva fronta, dakle, protiv četnika i partizana. U novembru 1943. zaključen je pakt Nemaca sa četničkim vojvodama: Kalabićem, Keserovićem, Lukačevićem i drugima. U ugovoru je stajalo, da će potpisnici pakta poštovati primirje, da se neće napadati, a od slučaja do slučaja će sarađivati u borbi protiv zajedničkog neprijatelja, protiv Titovih partizana.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/172.htm Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN], Službeni list SCG, Beograd 2005, strana 160.&lt;/ref&gt;}}

Početkom 1944. godine, major Dragutin Keserović se povezao i sa formacijama srpske [[Vlada narodnog spasa Milana Nedića|kvislinške vlade]], o čemu je svjedočio, kako u istrazi, tako i na suđenju u ljeto 1945. Naime, Keserović je tada pomogao pukovniku [[Radovanu Kusovcu]] u formiranju 2. gvozdenog puka [[Srpska državna straža|SDS]]. Drugi gvozdeni puk je brojao oko 300 ljudi i imao je zadatak da vrši obezbjeđivanje željezničke pruge [[Beograd]]—[[Solun]], tj. da spriječi partizane u vršenju diverzijâ. Puk je vršio upade u veći broj sela između [[Leskovac|Leskovca]] i [[Doljevac|Doljevca]]; prilikom ovih akcija počinjeni su brojni zločini nad nenaoružanim mještanima za koje se sumnjalo da pomažu [[NOP]].&lt;ref&gt;Milan Radanović, Kazna i zločin: Snage kolaboracije u Srbiji: odgovornost za ratne zločine (1941-1944) i vojni gubici (1944-1945), Rosa Luxemburg Stiftung Southeast Europe, Beograd, 2015, str. 317-318.&lt;/ref&gt; O formiranju 2. gvozdenog puka SDS, Keserović je na sudskom procesu izjavio:
{{izdvojeni citat|
''Pretsedavajući'': Jeste li tokom 1943. godine pomagali formiranje drugog gvozdenog puka [[Milan Nedić|Milana Nedića]]?

''Optuženi Keserović'': To je bilo početkom 1944. godine. Potpukovnik Kusovac, koji je bio u službi Nedića doneo je ovlašćenje Dražino da je on poverljiv kao Nedićev čovek i da mu ravnogorski pokret odobrava da može vrbovati ljudstvo u Toplici. Po naređenju Dražinom, on je imao da formira Drugi gvozdeni puk. On je rekao da Nedić za to ne zna, ali ja sam bio ubeđen da je Nedić znao. Pošto sam video naređenje od Draže, kao vojnik sam izvršio to naređenje.&lt;ref name=&quot;znaci.org&quot;&gt;[https://znaci.org/00001/11_68.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje NEOSTVARENI PLANOVI]&lt;/ref&gt;|Pukovnik Dragutin Keserović}}

U depešama od 10. februara 1944. general [[Dragoljub Mihailović]] (pseudonim »Hans«) naređuje potčinjenim komandantima koncentraciju svih četničkih odreda u [[Toplica|Toplici]] i [[Jablanica|Jablanici]] za borbu protiv snaga NOVJ i stavljanje istih pod komandu majora Keserovića:
{{izdvojeni citat|Komunisti u Toplici i Jablanici čine nam stalne teškoće. Tamo nam je stalno nesigurna situacija. Krajnje je vreme da se ovo jednom raščisti kako bi smo sa te strane bili osigurani, pa da bi smo preduzeli nešto ozbiljnije na jug. U vezi sa ovim naredite hitno da Keserović produži energično započetu akciju. Sem toga, naredite da ovu akciju pomognu veliko-moravska grupa korpusa, deligradski, nišavski i čegarski korpus. Celu ovu akciju ima da objedini potpukovnik Keserović i to saopštite svima komandantima gore navedenih jedinica. Keseroviću naredite da izveštava V. K. što češće o razvoju i uspehu akcije u Toplici i Jablanici.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_3_74.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 11. februara 1944. godine]&lt;/ref&gt;}}

U izvještaju od 28. III 1944. koji potpisuje general [[Hans Felber]], opunomoćeni komandant [[Wehrmacht]]a za Jugoistok, tvrdi se da je „DM–vođa Keserović tražio municiju od krajskomandanta u [[Kruševac|Kruševcu]].“&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&amp;broj=366&amp;roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000362.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;DM–Führer Keserovic ist an K.Kdt.Krusevac wegen Mun.–Unterstützung herangetreten.&quot;}})&lt;/ref&gt; U dnevnom izvještaju Vojnoupravnog zapovjednika Jugoistoka za 30. mart 1944. zapisano je sljedeće:
{{izdvojeni citat|Pukovnik Schröder izvještava da je Keserović preuzeo na sebe da blokira područje prema istoku kako bi, po mogućstvu, spriječio ujedinjenje komunista iz topličkog kraja sa [[Milutin Morača|grupom »Morača«]].&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&amp;broj=198&amp;roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000194.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Oberst Schröder meldet, daß Keserovic es übernommen habe, nach rückwärts nach Osten abzuriegeln, um möglichst eine Vereinigung der Kommunisten aus der Gegend Toplica mit der Moraca-Gruppe zu verhindern.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

28. marta, kapetan [[Milorad Mitić]] (komandant Zlatiborskog korpusa JVuO do juna 1943) obavještava generala Dražu Mihailovića o sprječavanju [[Prodor NOVJ u Srbiju proleća 1944.|partizanskog prodora u Srbiju]], kao i o Keserovićevoj ulozi u ovom poduhvatu:
{{izdvojeni citat|Zatvara se ibarska dolina, ali lično verujem da neće biti za [[Peko Dapčević|Peka]] (bez nas) zatvorena. Operacijama je rukovodio lično Načelnik štaba Vojnog zapovednika Jugoistok đeneral [[Kurt von Geitner|Gajtner]]. On je došao na ovaj sektor. Tražio je da mu dam uputna pisma za Keserovića i ostale komandante u ibarskoj zoni kako bi se uspostavila saradnja u borbi. Odgovorio sam da sa leve obale Ibra snage su angažovane već u borbi u okviru Štaba koji predstavljam. Ako bi druge sa neugovorene zone bile angažovane i postojala obostrana želja da se operacije koordiniraju, što ću ja ispitati, onda bi lično otišao na kraće vreme na lice mesta i uspostavio potrebne mere za koordinaciju... Moral kod naših ljudi u reonima gde su prošli komunisti je mnogo opao. Sve veća sumnja u snagu naših i Br. 11 [šifra za Nijemce — prim.] i sve veći respekt prema crvenima.&lt;ref&gt;AVII, arhivski fond Draže Mihailovića, S—X—57/2.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/11_62.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje KORPUSI DRAŽE MIHAILOVIĆA POLAŽU ISPIT PRED OKUPATOROM U SRBIJI]&lt;/ref&gt;}}

Na sastanku održanom 11. aprila 1944. godine u Beogradu na najvišem nivou, i to između generala Milana Nedića i specijalnog izaslanika Hermanna Neubachera, bilo je riječi i o kontaktima potpukovnika Dragutina Keserovića sa njemačkom okupacionom silom. Interesantna su Nedićeva opažanja i saznanja o potpukovniku Keseroviću. Naime, predsjednik kvislinške vlade je sumnjičio četničkog komandanta, moguće iz zazora pred [[Adolf Hitler|Hitler]]ovim izaslanikom, da pokazuje blagonaklon stav prema komunistima:
{{izdvojeni citat|II Predsjednik vlade Nedić ističe da je okružni komandant (Kruševac) pregovarao s Keserovićem. Postoji zabrinutost oko toga &lt;/br&gt; a) s obzirom na to da bi ovo moglo izazvati samo zabunu, jer je prethodna razmjena mišljenja bila samo informativnog karaktera, &lt;/br&gt; b) Nedić hitno upozorava na Keserovića, koji takođe ima dvojicu komunista u svom štabu i podložan je crvenima.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=464&amp;rec=501&amp;roll=256 NARA, T501, Roll 256, frames no. 000460—000461.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;II. Ministerpräsident Nedić macht darauf aufmerksam, dass ein Kreiskommandant (Kruševac) mit Keserović verhandelt habe. Hiergegen beständen Bedenken &lt;/br&gt; a) im Hinblick darauf, dass hierdurch lediglich Verwirrung entstehen könne, denn der bisherige Meinungsaustausch sei lediglich informativ, &lt;/br&gt; b) Nedić warnt dringend vor Keserović, der auch zwei Kommunisten in seinem Stab habe und rot anfällig sei.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

Prethodno, pomenuti krajskomandant obavijestio je Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka generala [[Hans Felber|Hansa Felbera]] kako nije zadovoljan zalaganjem potpukovnika Keserovića u borbi protiv partizana:
{{izdvojeni citat|Komandant okruga Kruševac (major Kni) izveštava o svojim iskustvima sa Keserovićem, tvrdeći da je njegova borba protiv komunista do sada bila veoma mlaka. On ne veruje da je Keserović sklon da se svrsta uz komuniste.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=187&amp;rec=501&amp;roll=256 NARA, T501, Roll 256, frames no. 000183.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Kreiskommandant von Krusevac (Major Kny) berichtet über seine Erfahrungen mit Keserovic, und behauptet, daß dessen Kampf gegen die Kommunisten bisher nur sehr lau gewesen sei. Er glaube nicht an ein Hinneigen des Keserovic zu den Kommunisten.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Dnevnik Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka, 8. III 1944.}}

Po Mihailovićevom naređenju, Dragutin Keserović je [[30. 4.|30. aprila]] [[1944]]. godine unapređen u čin potpukovnika i postavljen za komandanta Rasinsko-topličke grupe korpusa. Ovu jedinicu činili su Rasinski, Toplički i Jastrebački korpus, sa zadatkom da se suprostave partizanskim snagama koje su se [[Prodor NOVJ u Srbiju proleća 1944.|iz Bosne probijale u Srbiju]], kao i sve jačim partizanima na jugu Srbije.

{{izdvojeni citat|Grupe Keserovića i Markovića obezbjeđuju cestu Brus-Jošanička Banja od partizana koji se nalaze jugozapadno od linije Kruševac-Prokuplje.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&amp;broj=428&amp;roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000424.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;DM–Gruppen Keserovic und Markovic sperren Strasse Brus–Josanica Banja gegen Rote im Raum SW Krusevac–Prokuplje.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Dnevni izvještaj komandanta Jugoistoka za 5. april 1944.}}

„Južno od Kruševca Keserovićeve snage iznova došle u borbeni dodir sa komunističkim snagama“, navodi se u njemačkom izvještaju od 2. maja 1944.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&amp;broj=677&amp;roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000673.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;S Krusevac sollen DM–Kräfte des Keserovic erneut in Gefechtsberührung mit komm. Kräften gekommen sein.&quot;}})&lt;/ref&gt;

Četnici Dragutina Keserovića su [[maj]]a [[1944]]. godine na [[Jastrebac|Jastrepcu]] pronašli [[Partizanske bolnice|partizansku bolnicu]]. Tom prilikom su strijeljali 24 ranjenika i 4 bolničarke.&lt;ref name=&quot;Presuda&quot;&gt;[https://www.znaci.org/00001/60_3_34.pdf Miodrag Zečević: DOKUMENTA SA SUĐENjA DRAŽI MIHAILOVIĆU, Beograd 2001: Presuda Dragoljubu Mihailoviću i ostalima]&lt;/ref&gt;

Brigadir [[Charles Douglas Armstrong]], šef [[Ujedinjeno Kraljevstvo|britanske]] vojne misije pri Vrhovnoj komandi Jugoslovenske vojske u otadžbini, obavještava 5. maja 1944. generala Dragoljuba Mihailovića da je zabrinut za bezbjednost [[Savezničke sile u Drugom svjetskom ratu|savezničkog]] vojnog osoblja u zoni odgovornosti potpukovnika Dragutina Keserovića, usljed saradnje četničkih jedinica sa okupatorom:
{{izdvojeni citat|
Gospodine Ministre,

Dobio sam izveštaj da radi potpukovnik g. Keserović sa otprilike 2000 vojnika,
zajedno sa Nemcima, imajući za cilj napad na Partizane kod Ibra.

Ja sam obavešten da je jedan moj oficir sa svojim telegrafistom i nekoliko američkih aviatičara, na teritoriji potpukovnika g. Keserovića i da su telegrafist i aviatičari baš u njegovom štabu. Ja sam zbog toga duboko zbunjen da dobijem ovaj izveštaj. Ja Vas molim, što pre, da me uverite da su imenovani ljudi u sigurnosti i da neće oni pasti Nemcima u ruke.&lt;ref&gt;AVII, ČA, kut. 20, reg. br. 20/5 (VK-Y-840).&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_257.htm Obaveštenje brigadira Armstronga od 5. maja 1944. Draži Mihailoviću o saradnji četnika i Nemaca u borbi protiv NOVJ]&lt;/ref&gt;|[[Charles Douglas Armstrong]], general [[British Army|Britanske armije]]}}

Major Erih Vajel ({{jez-njem|Erich Weyel}}) bio je delegiran kao oficir za vezu u štabu Rasinskog korpusa pod Keserovićevom komandom. Saradnju četničkih jedinica i njemačkih trupa major Vajel je koordinirao ne samo na širem području [[Kopaonik]]a, već i na čitavoj teritoriji četničke Komande Južne Srbije.&lt;ref&gt;Branko Latas, Četničko-nemački sporazumi o saradnji u Srbiji (1943-1944), Vojnoistorijski glasnik br. 2/1978, Beograd, str. 357.&lt;/ref&gt; Dragutin Keserović je na svom suđenju priznao da je major Weyel došao u južnu Srbiju ljeti 1944. kao predstavnik njemačke komande u Srbiji te da je koordinirao operacije [[Dragoslav Račić|Račić]]evih, [[Nikola Kalabić|Kalabić]]evih i Keserovićevih četničkih jedinica s onima njemačkih, srpskih kvislinških i bugarskih jedinica protiv partizana.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/40_62.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje  ČETNIČKO-NJEMAČKI SPORAZUMI O KOLABORACIJI U SRBIJI]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/11_68.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje NEOSTVARENI PLANOVI]&lt;/ref&gt; Na suđenju&lt;ref&gt;[http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%A2%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BA%D1%80%D0%B8%D0%BF%D1%82_%D1%81%D0%B0_%D1%81%D1%83%D1%92%D0%B5%D1%9A%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%9B%D1%83_%D1%83_%D0%91%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4%D1%83_1945. Transkript sa suđenja Keseroviću u Beogradu 1945.]&lt;/ref&gt; se pukovnik Keserović o saradnji s okupatorom i kvislinzima ovako odredio:

{{izdvojeni citat|
''Pretsedavajući'': Da li su Račić i Kalabić odlazili u Kruševac?

''Optuženi Keserović'': Oni su odlazili i u Kruševac i Ražanj. Oni su imali u svome štabu nekog kapetana Nemca, Vajla, koji je bio delegat nemačke vrhovne komande u Srbiji radi koordinacije u toj akciji. Oni su s nama imali i radio-vezu. U toj akciji sam koordinirao, na žalost, i ja s njima. Tu su bili Nemci, Bugari, ljotićevci i nedićevci, cela kompanija.

''Pretsedavajući'': Kako se završila ta zajednička akcija?

''Optuženi Keserović'': Partizani su bili gonjeni i razbijeni. Prešli su preko Jablanice i doterani do zida — do albanske granice. Tu se skupilo do 8.000. Bilo ih je ranjenih, bolesnih i zdravih, i svi su pokušali da pređu granicu. Po dolasku u Jablanicu, Račić donosi odluku da imam da se vratim na teren. Ostao sam u Župi radi odmora i sada sam imao da idem na teren. Naredio mi je da produžim dalje borbu. Rekao je da su partizani razbijeni i tako dalje. Preko delegata ja dobijam sto hiljada metaka u Lebanu. To je bio Račićev delegat kod Nemaca.}}

U izvještajima Komande Jugoistoka iz maja 1944. pominje se sadjejstvo četničkih formacijâ, te snabdijevanje municijom Keserovićevog korpusa:
{{izdvojeni citat|Četničke jedinice pod majorom Weyelom, [[Srpski dobrovoljački korpus|SDK]] i policija osiguravaju jugozapadnu granicu i zatvaraju cestu [[Nova Varoš]] — Bistrica. Usljed pritiska crvenih te pomanjkanja municije, čak i oni četnički komandanti koji su dosad bili suzdržani, sada žele pregovarati.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&amp;broj=771&amp;roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000767.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Cetnikverbände unter Major Weyel mit I./Pol.5 und I./SFK sichern an SW–Grenze und sperren Strasse Nova Varos – Bistrica. &lt;/br&gt; Unter rotem Druck und wegen Mun.Mangel zunehmende Verhandlungsbereitschaft bisher zurückhaltender Cetnik–Verbände.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Dnevni izvještaj Komande Jugoistoka za 19. maj 1944.}}

{{izdvojeni citat|Oficir za vezu Keserovića i Ves[ov]ića stigao u Niš radi pregovora; iskazao principijelnu spremnost za učešće u jednom zajedničkom poduhvatu oko Jablanice i Jastrepca.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&amp;broj=773&amp;roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000769.]&lt;/ref&gt;|Dnevni izvještaj od 20. maja 1944. godine}}

{{izdvojeni citat|I pored saradnje jakih snaga četnika sa okupacionom silom, odobrene od strane DM-a, pokret je ostao neprijateljski nastrojen. [...] Keserović pomognut municijom.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=788&amp;rec=501&amp;roll=256 NARA, T501, Roll 256, frames no. 000780, 000784.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;II. Feindlage &lt;/br&gt; a) Serbien &lt;/br&gt; Die DM–Bewegung ist trotz der von DM gebilligsten Zusammenarbeit starker Cetnik–Verbände mit der deutschen Wehrmacht im Kampf gegen die eingebrochenen Tito–Kräfte in ihrem grundsätzlichen Haltung unverändert Feind geblieben. &lt;/br&gt; Kämpfe zwischen den DM–Cetnik–Verbänden des Keserovic und den Roten im Raum S Krusevac stattgefunden, in dessen Verlauf Keserovic die Anlehnung an die Besatzungsmacht suchte und durch Mun. Lieferung unterstützt wurde.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Mjesečni izvještaj Komande Jugoistoka za period od 16.4 do 15.5.44. (23. maj 1944. godine)}}

Tokom [[jul]]a i avgusta 1944. godine, Dragutin Keserović je zapovedao Rasinsko-topličkom grupom korpusa JVuO u [[Topličko-jablanička operacija 1944|nemačkoj ofanzivi]] protiv partizana na jugu Srbije. Na savjetovanju koje su krajem jula 1944. oficiri [[Armijska grupa F|Armijske grupe F]] održali sa [[Hermann Neubacher|Hermannom Neubacherom]], specijalnim izaslanikom njemačkog Ministarstva vanjskih poslova, konstatovano je:
{{izdvojeni citat|Četničko pitanje: [...] Pojedinačni ugovori sa četničkim komandantima (npr. Neško Nedić, Keserović, itd.), koji su sračunati na ograničenu lokalnu i taktičku saradnju u borbi protiv komunista, nisu rizični i mogu se nastaviti. Oni su u ovom momentu – i samo u ovom – povoljni za nas, jer odgovaraju našim interesima. Oni ne znače podršku za veliki obračun između nacionalista i komunista, koja se ima odigrati tek u daljnoj budućnosti.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=695&amp;rec=311&amp;roll=195 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000686.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Cetnikfrage: &lt;/br&gt; Einzelabmachungen mit Unterführern (z.B. Nesko Nedic, Keserovic usw.), die dem gemeinsamen örtlichen und durch die Lage bedingten jeweiligen Kampf gegen die Tito–Banden dienen, können ohne Risiko eingegangen werden, da sie für den Augenblick – und nur für diesen – zugleich deutschen Interessen entgegenkommen, eine Unterstützung für den Kampf von übermorgen, d.h. für die grosse Auseinandersetzung der nationalen Serben mit dem Kommunisten Titos jedoch nicht bedeuten.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Zabilješka sa sastanka Armijske grupe F (Heeresgruppe F) sa izaslanikom Neubacherom održanog 30. jula 1944 (31. juli 1944).}}

Rasinsko-toplička grupa korpusa JVuO se avgusta 1944. zvanično stavlja pod komandu [[Wehrmacht]]a radi borbe protiv partizana u [[Topličko-jablanička operacija 1944|operaciji Kehraus]]:
{{izdvojeni citat|„Srbija: četnička grupa Keserovića se dobrovoljno stavila pod komandu Borbene grupe Diesener“.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=288&amp;rec=78&amp;roll=332 NARA, T78, Roll 332, frame no. 6289541: Dnevni izvještaj komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi oružanih snaga od 10. augusta 1944 (11. august 1944.).] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;CETNIK–GRUPPE KESEROVIC FREIW. UNTER BEFEHL KGR. DIESENER GETRETEN.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Izvještaj komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi Vermahta od 10. avgusta 1944. godine}}

[[Radoslav Đurić]] je svedočio da je u Topličko-jablaničkoj operaciji Keserović izvršio napad &quot;sa oko 6 hiljada ljudi i nekim topovima koje je uzeo iz kosovskog odreda Žika Markovića&quot; protiv oko 800 partizana, ali je potpuno potučen, zarobljeni su mu topovi, i on se povukao na levu obalu Toplice. Đurić je Keserovićev poraz od višestruko slabijih partizana objašnjavao time što je moral njegovih jedinica bio nikakav, jer &quot;narod nije hteo tu borbu&quot;.&lt;ref name=&quot;Ispitivanje&quot;&gt;[https://www.znaci.org/00001/60_2_9.pdf Miodrag Zečević: DOKUMENTA SA SUĐENjA DRAŽI MIHAILOVIĆU, Beograd 2001: Ispitivanje svedoka i čitanje dokumenata]&lt;/ref&gt;

=== Zarobljavanje partizanskih ranjenika i njihovo izručenje njemačkom okupatoru ===

Tokom njemačko-kvislinške ofanzive u [[Toplica (rijeka)|Toplici]] i [[Jablanica (pritoka Južne Morave)|Jablanici]], potpukovnik Dragutin Keserović, komandant Rasinsko-topličke grupe korpusa JVuO, 27. jula 1944. godine zarobio je 9 (devet) ranjenih boraca [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije]], koje je potom predao lokalnom nadleštvu [[Gestapo]]a. Četnici pod njegovom komandom pronašli su ranjenike u privremenom skloništu [[Bolnice u Narodnooslobodilačkom ratu|partizanske bolnice]] na južnim obroncima planine [[Jastrebac]].

U izvještaju ispostave Gestapoa iz [[Kruševac|Kruševca]] od 31. jula 1944, navode se imena ranjenika, među kojima su bili [[politički komesar]] Dragan Stanisavljević (zvani „Bosnić“) i učenica Tamara Žuržul (16), čijeg je brata Aleksandra Žuržula, ranije uhapsila [[Specijalna policija Uprave grada Beograda]] i uputila najprije u [[Zavod za prinudno vaspitanje omladine]] u [[Smederevska Palanka|Smederevskoj Palanci]], a odatle u [[Logor Banjica|koncentracioni logor Banjica]]. Pored njih dvoje, Keserovićevi četnici zarobili su tog dana još i Nikolu Stojanovića, Vidosava Cakića, Miodraga Stojanovića, Miodraga Denića, Živojina Živkovića, Maru Stanković i Vukašina Anđelkovića. Šef Gestapoa u Kruševcu [[Schutzstaffel|SS]]–poručnik Šlut ({{jez-njem|Schlutt}}) obavještava centralu u [[Beograd]]u (BdS):
{{izdvojeni citat|Ovi su ranjeni pre otprilike 4 nedelje i negovani u raznim bolnicama komunista na južnom Jastrepcu, na kraju su bili u Bresnici (14/5/6), tamo se nalazilo nekoliko baraka u kojima je ležalo mnogo komunista. Kada su tamo započele borbe, preneseni su na planinu Đulicu (?). Tamo su smešteni u zemljanu pećinu, sa namirnicama za dva dana. Uz njih su bila još dva engleska lekara, jedan teško ranjeni Amerikanac i jedna bolničarka. Svima njima je obećano da će za tri dana doći neko po njih, međutim ostali su tamo 14 dana bez namirnica, dok ih nisu našli Keserovićevi četnici koji su ih kamionom dopremili ovamo. Šta se desilo sa Amerikancem i Englezima, komunisti ne mogu da objasne. (Verovatno je Keserović poveo lekare, pošto on sam u njima jako oskudeva). Komunisti su pripadali [[21. srpska divizija NOVJ|21. diviziji]]. Zbog svojih delom teških rana (gnoj i crvi u ranama) i svog do kostiju izgladnelog stanja mogli su biti saslušani samo ukratko. Iz zdravstvenih obzira prema našem logoru, oni su smešteni u zatvoru srpske policije.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00003/522.htm ''Nemačka obaveštajna služba'', knjiga VIII, Beograd, 1956], dok. br. 317, str. 929–931.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Бранислав Божовић, Специјална полиција у Београду 1941-1944, Завод за уџбенике, Београд, 2014, стр. 351–352.&lt;/ref&gt;}}

Tokom avgusta 1944, centrala Gestapoa u Beogradu i ispostava u Kruševcu vodile su prepisku o sudbini devet zarobljenih partizanki i partizana. SS–kapetan Vineke ({{jez-njem|Wienecke}}), šef antikomunističkog odsjeka beogradskog Gestapoa, intervenisao je 16. avgusta kod nadleštva u Kruševcu kako bi se izvršilo »temeljno saslušavanje« političkog komesara Dragana Stanisavljevića, zbog eventualnih kontakata sa visokim vojnim i partijskim funkcionerima:
{{izdvojeni citat|Prema dostavljenom izveštaju predao je 27.7.44. Keserović nekoliko pripadnika komunističkih bandi tamošnjem nadleštvu, između ostalih gore navedenog politkomesara. Pošto se kod St.-a radi o važnom funkcioneru, molimo da se St. temeljno sasluša. Naročito se ima saslušati o višem funkcioneru sa pseudonimom »[[Svetozar Vukmanović|Tempo]]«. Provera u logoru Dedinje pokazala je da je brat Tamare Žuržul, Aleksandar Ž., ovde zatvoren još od 10.5.1943 od srp. Specijalne policije, zbog komunističke delatnosti.&lt;ref&gt;''Nemačka obaveštajna služba'', knjiga VIII, Beograd, 1956, dok. br. 318, str. 933.&lt;/ref&gt;}}

24. avgusta 1944. godine, poručnik Šlut odgovara kapetanu Vinekeu dopisom sljedeće sadržine:
{{izdvojeni citat|Gore navedeni, kao i svi u dopisu od 31.7.44. imenovani komunisti i komunistkinje pogubljeni su iz nužde 1.8.44, pošto duže držanje u zatvoru nije bilo više moguće zbog stanja koje sam već opisao u svome dopisu. Rezultat saslušanja, koje je bilo moguće samo u ograničenoj meri, već sam dostavio navedenim dopisom. '''Nešto više se nije moglo izvući iz zatvorenika koji se više nisu mogli smatrati živim bićima'''.&lt;ref&gt;''Nemačka obaveštajna služba'', knjiga VIII, Beograd, 1956, dok. br. 319, str. 934.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Бранислав Божовић, Специјална полиција у Београду 1941-1944, Завод за уџбенике, Београд, 2014, стр. 352.&lt;/ref&gt;}}

Izraz “pogubljenje iz nužde” pripadnici Gestapoa su upotrebljavali u slučajevima egzekucije zatvorenika koji su prethodno mučenjem dovedeni na ivicu smrti i time postali beskorisni za dalju istragu. Zarobljeni partizanski ranjenici su već bili u takvom stanju kada su ih četnici potpukovnika Keserovića predali okupatoru, koji ih je likvidirao nakon četiri dana.&lt;ref&gt;Бранислав Божовић, Специјална полиција у Београду 1941-1944, Завод за уџбенике, Београд, 2014, стр. 352, фус. 757.&lt;/ref&gt;

Slučaj predaje ranjenih partizana Nijemcima bio je pretresen i na sudskom procesu protiv Dragutina Keserovića u avgustu 1945. Pukovnik Keserović se pred sudskim vijećem branio tvrdnjom da je htio spasiti ranjenike, tako što ih je poslao u bolnicu na liječenje, tj. da ih nije izravno izručio okupatoru: 
{{izdvojeni citat|''Pretsedavajući'': Prilikom ofanzive u Toplici vaše jedinice pronašle su jednu grupu ranjenika u bunkeru na Jastrepcu i predale ih Nemcima u Kruševcu.

''Optuženi Keserović'': Nije tačno da sam ih ja predao Nemcima. Moje trupe našle su u zemunici jednoga engleskoga majora, jednog Amerikanca i 4 do 5 partizana, koji su bili pravi mrtvaci. Nisu jeli petnaest dana, a u ranama po telu bilo je i crvi. Kada sam to video uputio sam ih u bolnicu. Naredio sam da se upute po kuriru i da se kaže da su to naši ljudi, želeo sam da ih spasem. Ja sam hteo žive i zdrave da ih imam radi propagande. Hteo sam da ih spasem.

''Pretsedavajući'': Međutim, oni su streljani.

''Optuženi Keserović'': Ja sam naredio da se upute u bolnicu. Neko je prijavio Nemcima da se u bolnici nalaze partizani i oni su odvedeni, kako sam čuo. Ja sam dobio izveštaj da oni nisu streljani, nego da su internirani. To je moje mišljenje...&lt;ref name=&quot;znaci.org&quot;&gt;[https://znaci.org/00001/11_68.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje NEOSTVARENI PLANOVI]&lt;/ref&gt;}}

=== Završne operacije ===
{{main|Borbe za Kruševac 1944.}}
[[Datoteka:Cetnici u Krusevcu 1944.jpg|thumb|Keserovićevi četnici u Kruševcu oktobra 1944. godine čekaju Saveznike.]]

U vrijeme [[Bitka za Srbiju|bitke za Srbiju]], zabilježeni su primjeri boravka visokih oficira JVuO u gradovima pod kontrolom Nijemaca. Štab pukovnika Dragutina Keserovića, komandanta Rasinskog korpusa JVuO i štabovi pojedinih brigada Rasinskog korpusa, krajem septembra i početkom oktobra 1944. godine, nalazili su se u [[Kruševac|Kruševcu]] i njegovim predgrađima.&lt;ref&gt;[http://www.yuhistorija.com/serbian/drugi_sr_txt01c4.html Milan Radanović: Kolaboracija JVuO sa nemačkim okupatorom u Srbiji 1941-1944.]&lt;/ref&gt;

Pred ulazak Crvene armije na teritoriju Srbije Keserović je pokušao da pređe na stranu Saveznika. Prva takva akcija bila je [[borbe za Kruševac 1944.|oslobađanje Kruševca 14. oktobra 1944. godine]]. U gradu je Keserović je zajedno sa američkim obaveštajcem, poručnikom Evaldom Kramerom, dočekao sovjetskog pukovnika Patovkina. Kada su Crvenoarmejci počeli da hapse četnike, Keserović se spasao bekstvom iz Kruševca. Priključio se svojim četnicima koji su se užurbano povlačili prema [[Goč]]u. Rasinsko-toplička grupa korpusa se, zajedno sa glavninom četničkih snaga iz Srbije, probijala se prema Bosni na južnom krilu, pravcem [[Ivanjica]]-[[Sjenica]]-[[Prijepolje]]-[[Pljevlja]]-[[Kalinovik]], učestvujući u [[operacija Zeleni put I|proboju nemačke Armijske grupe E kroz Sandžak]]. Nakon nemačkog zauzimanja Pljevalja, njegova grupacija se smestila u tom gradu. Tu je 18. novembra pretrpela težak poraz od delova [[37. sandžačka divizija NOVJ|37. sandžačke divizije NOVJ]].

Nakon toga Keserovićeva grupacija učestvovala je u [[ofanziva JVuO u istočnoj Bosni 1944.|napadu JVuO prema Tuzli]]. Nakon poraza kod Tuzle, Keserovićeve jedinice učestvovale su u grupaciji koja je proterala snage NDH i zauzela Modriču. Nakon nedelju dana, sklopljen je sporazum sa snagama NDH u tom kraju.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_144.htm Izveštaj Komande smederevskog korpusa od 23. januara 1945. načelniku štaba Vrhovne komande o sporazumu sa ustaško-domobranskim jedinicama u rejonu Modriče], Zbornik NOR-s, tom XIV, knjiga 4, dokument 144&lt;/ref&gt; Nemci su imali instrukciju da se ne mešaju u ustaško-četničke sukobe.&lt;ref&gt;Nacionalna arhiva Vašington, T311, rolna 185, snimci 658-800, prevod: [https://www.znaci.org/00001/4_12_4_219.htm Ratni dnevnik Armijske grupe E 1.10.1944-31.12.1944], Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XII, knjiga 4, Vojnoizdavački zavod, Beograd - prilog broj 2, (14. decembar 1944)&lt;/ref&gt; Ova oblast na komunikaciji Sarajevo - Bosanski Brod bila je od kritične važnosti za Nemce, i tu su tokom februara i marta 1945. vođenje teške borbe između [[Druga armija JA|Druge armije JA]] s jedne, i nemačkih, četničkih i ustaško-domobranskih snaga s druge strane.

Sredinom marta četnička grupacija pod komandom [[Dragoljub Mihailović|Mihailovića]] prelazi reku Bosnu, da bi narednih mesec dana ostala na [[Vučjak]]u. Sa ove planine, četnička glavnina je [[13. 4.|13. aprila]] pošla u Srbiju, želeći da podigne ustanak protiv komunista. Jedinice za proboj do Srbije podeljene su u tri kolone. Pukovnik Dragutin Keserović je bio na čelu desne kolone. Posle tačno mesec dana proboja, [[13. 5.|13. maja]] [[1945]]. godine, do [[Srbija|Srbije]] su stigle jedinice pod Keserovićevom komandom, na ušću [[Sutjeska (rijeka)|Sutjeske]] u [[Drina|Drinu]], ispod [[Zelengora|Zelengore]].

Ostaci Keserovićevih jedinica pokušali su narednih dana da pređu [[Drina|Drinu]] i nastave borbu. Keserović se sa dvadesetak ljudi uputio preko [[Jahorina|Jahorine]] i [[Vokšanica|Vokšanice]], da bi 6. juna ponovo izbio na [[Drina|Drinu]], naspram sela Jagoršnica. Na drugoj obali je uhapšen i sproveden u [[Beograd]].

== Suđenje i smrt ==
[[File:Dragutin Keserović pred sudom 1945.jpg|thumb|Ulazak optuženog Dragutina Keserovića u sudnicu (jul/avgust 1945. godine).]]

Suđenje pukovniku Keseroviću održano je od 2. jula do 8. avgusta 1945. godine u amfiteatru [[Pravni fakultet Univerziteta u Beogradu|Pravnog fakulteta]] u [[Beograd]]u pred Vojnim sudom 1. Armije za zločin protiv naroda i države. Suđeno mu je sa još nekim čelnicima [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|Ravnogorskog pokreta]]. Keserović se na suđenju uglavnom branio izgovorima da je radio protiv Nemaca i da se borio kao saveznik.

Posebno je bilo reči o njegovom učešću u [[Topličko-jablanička operacija 1944|Topličko-jablaničkoj operaciji]].
:Pretsedavajući: Vi ste napomenuli da niste imali dovoljno municije? Da li ste izvršili popunu municije?
:Optuženi Keserović: Draža mi je kazao da ćemo municiju dobiti od Račića, Kalabića i Rakovića. Oni su dobili milion metaka.
:Pretsedavajući: Od koga?
:Optuženi Keserović: Od Nemaca. Račić mi je kazao: 'Keseroviću, cilj opravdava sredstvo!'
:Pretsedavajući: Da li su tom prilikom na strani četnika učestvovali i nemački tenkovi?
:Optuženi Keserović: Ja sam prvi put video jedan bugarski puk kod Sokolovice i pri dolasku na Tupalski Vis. Tu sam video pet tenkova i jedan dopunski bataljon.&lt;ref&gt;[http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%A2%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BA%D1%80%D0%B8%D0%BF%D1%82_%D1%81%D0%B0_%D1%81%D1%83%D1%92%D0%B5%D1%9A%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%9B%D1%83_%D1%83_%D0%91%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4%D1%83_1945. Transkript sa suđenja Keseroviću u Beogradu 1945.]&lt;/ref&gt;

Keserović je priznao da je ubijao pripadnike partizanskog [[narodnooslobodilački pokret Jugoslavije|pokreta otpora]], ali isključivo kao vojnik, po naređenju generala [[Dragoljub Mihailović|Mihailovića]]: 
{{izdvojeni citat|„Ja sam streljao, ubijao, ali ja sam dobijao naređenja od Draže: uništiti, definitivno uništiti&quot;.&lt;ref name=&quot;Saslušanje&quot;&gt;[https://www.znaci.org/00001/60_1_6.pdf Miodrag Zečević: DOKUMENTA SA SUĐENjA DRAŽI MIHAILOVIĆU, Beograd 2001: Saslušanje optuženih]&lt;/ref&gt;}}

Sud je doneo presudu kojom je na kaznu smrti streljanjem, gubitkom svih građanskih prava i konfiskacijom celokupne imovine, osudio pukovnika Keserovića zbog zločina protiv naroda i države, zbog pomaganja okupatoru, zbog saradnje sa vladom Milana Nedića i zbog neprijateljske delatnosti protiv nove države uperene na podrivanju novog ustavnog poretka, mira i bezbednosti.

Pukovnik Keserović je streljan [[17. 8.|17. avgusta]] 1945. godine negde u Beogradu. Mesto streljanja nikada nije objavljeno.

== Rehabilitacija ==

26. juna [[2021]]. godine, [[Viši sud u Beogradu]] rehabilitovao je pukovnika JVuO Dragutina Keserovića, koji je osuđen na kaznu smrti strijeljanjem 1945. godine. Sudsku odluku o rehabilitaciji pukovnika Keserovića pozdravio je Gradski odbor [[Monarhizam|monarhističkog]] i pročetničkog [[Srpski pokret obnove|Srpskog pokreta obnove]] u [[Kruševac|Kruševcu]].&lt;ref&gt;[https://www.rtk.rs/2021/06/26/rehabilitovan-dragutin-keserovic/ Radio-televizija Kruševac: Rehabilitovan Dragutin Keserović]&lt;/ref&gt;

== Odlikovanja ==

Dragutin Keserović je odlikovan je ordenom &quot;Miloša Obilića&quot; i ordenom &quot;Albanske spomenice&quot;, dok ga je u Drugom svetskom ratu [[Petar II Karađorđević|kralj Petar II]], na predlog Vrhovne Komande JVuO, odlikovao ordenom &quot;Karađorđeve zvezde sa mačevima I reda&quot;, što je najviše odlikovanje u [[Kraljevina Jugoslavija|Kraljevini Jugoslaviji]].

== Izvori ==
{{izvori|2}}

== Povezano ==
* [[Jugoslovenska vojska u otadžbini]]
* [[Bitka za Kruševac]]
* [[Operacija Kopaonik]]
* [[Topličko-jablanička operacija 1944|Operacija &quot;Trumpf&quot;]]
* [[Borbe za Kruševac 1944.|Oslobođenje Kruševca oktobra 1944]].
* [[Ofanziva JVuO u istočnoj Bosni 1944.|Ofanziva JVuO u istočnoj Bosni decembra 1944]].
* [[Bitka na Zelengori]]

== Vanjske veze ==
* [http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%A2%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BA%D1%80%D0%B8%D0%BF%D1%82_%D1%81%D0%B0_%D1%81%D1%83%D1%92%D0%B5%D1%9A%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%9B%D1%83_%D1%83_%D0%91%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4%D1%83_1945. Transkript sa suđenja Keseroviću u Beogradu 1945.]
* [https://www.znaci.org/00001/11_68.htm Transkript sa suđenja Keseroviću sa objašnjenjem događaja]

{{Lifetime|1896|1945|Keserović, Dragutin}}

[[Kategorija:Biografije, Obrenovac]]
[[Kategorija:Četnici]]
[[Kategorija:Nosioci Albanske spomenice]]
[[Kategorija:Solunski borci]]
[[Kategorija:Saradnja četnika sa snagama Osovine u Drugom svetskom ratu]]</text>
      <sha1>q9dn85y3iv194i1vkwp73pf19yoeboj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>42669378</id>
      <parentid>42669376</parentid>
      <timestamp>2026-08-08T00:28:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-33838-53</username>
        <id>362805</id>
      </contributor>
      <comment>/* Saradnja sa Nijemcima i kvislinškom vladom generala Milana Nedića */</comment>
      <origin>42669378</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="53402" sha1="t58kfuqwg2f0zyl17k752jftpe9gn2z" xml:space="preserve">{{Vojno lice
| ime =Dragutin Keserović
| slika = Dragutin Keserovic.jpg
| opis_slike = Dragutin Keserović
| nadimak =Keser
| datum_rođenja =[[1896]]
| mesto_rođenja =[[Piroman]], [[Kraljevina Srbija]]
| država_rođenja = 
| datum_smrti =[[1945]]
| mesto_smrti = [[Beograd]], [[Demokratska Federativna Jugoslavija|DFJ]]
| država_smrti = 
|vojska=[[Vojska Kraljevine Srbije|Srpska vojska]], [[Jugoslovenska vojska]] i [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|Jugoslovenska Vojska u Otadžbini]]
|godine_služenja=[[1912]]. — [[1945]].
|čin= potpukovnik
|jedinica=
|bitke=[[Prvi svjetski rat|Prvi svetski rat]], [[Drugi svjetski rat|Drugi svetski rat]]
|nagrade=
|kasniji_rad=
|potpis=
}}
'''Dragutin Keserović''' ([[21. 11.|21. novembar]] [[1896]]., [[Piroman]] kod [[Obrenovac|Obrenovca]], [[Kraljevina Srbija]] - [[17. 8.|17. avgust]] [[1945]]. kod [[Beograd]]a, [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|DF Jugoslavija]]) je bio major u vojsci [[Kraljevina Jugoslavija|Kraljevine Jugoslavije]] te četnički komandant Rasinskog korpusa tokom [[Drugi svjetski rat|Drugog svetskog rata]].

Za vreme ustanka u Srbiji [[1941]]. godine komandovao je četničkim napadom na Nemce u [[Kruševac|Kruševcu]]. Sredinom [[1942]]. godine proglašen je za [[Vojvoda|vojvodu]] [[Kopaonik|kopaoničkog]]. Nemci tokom oktobra [[1942]]. godine sprovode [[Operacija Kopaonik|operaciju Kopaonik]] sa ciljem uništenja četničkih snaga majora Keserovića u selu [[Kriva Reka (Brus)|Kriva Reka]].

[[1944]]. godine se povezuje sa [[Vlada narodnog spasa Milana Nedića|kvislinškom vladom Milana Nedića]], da bi se tokom [[bitka za Srbiju 1944.|bitke za Srbiju]] stavio pod direktnu komandu [[Wehrmacht]]a. Nakon rata je u Beogradu osuđen na [[smrt]].

== Predratna biografija ==

Osnovnu školu Keserović je završio u rodnom [[Piroman]]u, kod [[Opština Obrenovac|Obrenovca]], a zatim je upisan u podoficirsku školu u [[Beograd]]u. Iz te škole otišao je u [[Prvi svjetski rat|Prvi svetski rat]], zajedno sa još četiri svoja brata. Svi su preživeli rat i, ovenčani slavom [[Solunski front|Solunskog fronta]], vratili se kući. Dragutin i njegov brat Milutin su iz rata izašli kao poručnici. Osim oficirskog čina, Dragutin Keserović je iz [[Prvi svjetski rat|Prvog svetskog rata]] doneo i Medalju za hrabrost &quot;Miloša Obilića&quot;.

Njega je služba odvela najpre u [[Nevesinje]], a zatim u [[Mostar]] i [[Kotor]]. U Nevesinju, Dragutin se oženio Veselinkom, ćerkom trgovca Mirka Popovića. Veselinka i Dragutin su imali petoro dece: Vericu, Mladena, Đorđa, Nadu i Milenu. Sredinom tridesetih godina tražio je premeštaj u Srbiju. Tako se, [[1936]]. godine, sa porodicom preselio u [[Kruševac]]. Bio je komandant 1. bataljona Dvanaestog pešadijskog puka &quot;Car Lazar&quot;. Neposredno uoči [[Drugi svjetski rat|Drugog svetskog rata]] položio je ispit za majorski čin. Keserovići su u Kruševcu bili podstanari i stanovali su u skromnoj kući u Pećkoj ulici.

== Drugi svetski rat ==

=== Ustanak u Srbiji ===
{{main|Ustanak u Srbiji 1941.}}
U [[Aprilski rat|Aprilskom ratu]] [[1941]]. godine, bataljon majora Dragutina Keserovića davao je odlučan otpor nemačkim motorizovanim jedinicama na bugarskoj granici.&lt;ref name=&quot;A&quot;&gt;A. Stošić, Pod nebom Kruševca, Prosveta, Beograd, 1996.&lt;/ref&gt; U borbi kod sela [[Sukovo]] [[9. 4.|9. aprila]] [[1941]]. godine Keserović je ranjen. Sa svojim pukom se povlači prema [[Niš]]u, izbegava zarobljavanje i vraća se svojoj porodici.

U četničku organizaciju [[Kosta Pećanac|Koste Pećanca]] pristupa zvanično [[17. 4.|17. aprila]] i postaje Pećančev delegat za Rasinski kraj. U junu uspeva da okupi desetak oficira i podoficira, postavljajući svoj štab na mestu zvanom Piket, iznad sela [[Mali Kupci]], nadomak [[Jastrebac|Jastrepca]]. U to vreme, od vojvode Pećanca, Keserović je dobio titulu &quot;vojvoda Rasinski&quot;. Narednih sedmica major Keserović obilazi [[Kopaonik|kopaonička]] i župska sela, drži zborove, prikuplja mobilizacijske spiskove, kao i oružje zaostalo iza vojske poražene u Aprilskom ratu. Nemačka patrola ga hapsi na putu [[Aleksandrovac]]-[[Kruševac]] prilikom povratka iz štaba Koste Pećanca. Na saslušanju u Kruševcu, Keserović je rekao da je član Pećančeve organizacije, a da cilj njegovog rada nije dizanje ustanka, već zavođenje reda. Na insistiranje samog Pećanca, Nemci ga puštaju posle dva dana zatvora. Na suđenju 1945. godine, Keserović je kazao da je tom prilikom njemački krajskomandant od njega zahtijevao da se fotografiše: „Pristao sam, mada sam insistirao da se ne fotografišem. Na slici je bilo još, pored krajskomandanta, i nekoliko oficira...”&lt;ref&gt;[http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%A2%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BA%D1%80%D0%B8%D0%BF%D1%82_%D1%81%D0%B0_%D1%81%D1%83%D1%92%D0%B5%D1%9A%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%9B%D1%83_%D1%83_%D0%91%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4%D1%83_1945. Transkript sa suđenja Keseroviću u Beogradu 1945.]&lt;/ref&gt;

Sredinom septembra 1941, general [[Ljuba Novaković]] prenosi Keseroviću naređenje [[Dragoljub Mihailović|Draže Mihailovića]] da je otpočeo &quot;opšti ustanak&quot; u [[Šumadija|Šumadiji]]{{činjenica}} napadima na sve gradove u kojima su Nemci. Keserovićev zadatak bio je zauzimanje Kruševca, blokada [[Trstenik]]a i zauzimanje [[Parohija|Župe]]. On izdaje naređenje o mobilizaciji i 21. septembra prisustvuje zakletvi 6.000 regruta ispred manastira Strmci i na prostoru sela [[Batote]] kod [[Brus]]a.{{činjenica}}

Posle [[Bitka za Kruševac 1941|napada na Kruševac]], Keserović se sa svojim Rasinskim četničkim odredom pridružio opsadi [[Kraljevo|Kraljeva]], gde se preko majora [[Radoslav Đurić|Radoslava Đurića]] bliže upoznao sa Mihailovićevom organizacijom.&lt;ref name=&quot;A&quot;/&gt; Tih dana je i prihvatio komandu pukovnika Mihailovića i zvanično pristupio [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|Četničkim odredima Jugoslovenske vojske]].

=== Operacija Kopaonik ===
{{main|Operacija Kopaonik}}
Nakon propasti ustanka, Keserović se početkom novembra vraća u kopaonički kraj i nastavlja rad na organizaciji pokreta. Prvi Keserovićev zadatak sastojao se u formiranju Rasinskog korpusa. Korpus je zvanično formiran u periodu od 1. januara do početka jula [[1942]]. godine. Kao komandant Rasinskog korpusa, Keserović je vodio borbe protiv Nemaca, Bugara, ljotićevaca i partizana.{{činjenica}}

Protiv njegovih jedinica je bila organizovana [[Operacija Kopaonik|operacija ''Kopaonik'']], u oktobru 1942. godine, koju je vodila novoosnovana [[7. SS dobrovoljačka gorska divizija Prinz Eugen|nemačka SS divizija &quot;Princ Eugen&quot;]]. Za 7. SS diviziju Princ Eugen ovo je bila prva ratna operacija od njenog osnivanja, zamišljena kao &quot;kao vežba sadejstva oružja pod ratnim uslovima&quot;.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/200.htm Otto Kumm: VORWÄRTS, PRINZ EUGEN! - Geschichte der 7. SS-Freiwilligen-Division &quot;Prinz Eugen&quot;], [https://www.znaci.org/00001/200_5.pdf Aufstellung der Division &quot;Prinz Eugen&quot;], str. 45. &quot;Već u prvoj polovini oktobra bio je organizovan prvi divizijski poduhvat velikog obima, koji je Fleps zamislio više kao vežbu sadejstva oružja pod ratnim uslovima. Neprijatelj je bio organizacioni centar majora Keserovića, ustaničkog vođe u srednjoj Srbiji, na planini Kopaonik u Krivoj reci.&quot; ({{jez-nem|Bereits in der 1. Oktoberhälfte wird das erste großangelegte Unternehmender Div. angesetzt, von Phleps mehr als eine Übung der verbundenen Waffen unter kriegsmäßigen Bedingungen gedacht. Als Feind gilt das Organisationszentrum des höheren aufständischen Führers Mittelserbien, Major Keserovic, im Kopaonik-Gebirge um Kriva Reka.)}}&lt;/ref&gt; Tokom operacije je zarobljen jedan četnički kurir, a drugih kontakata sa četnicima nije bilo. Keserović se izvukao iz obruča.&lt;ref name=&quot;B&quot;&gt;[https://www.znaci.org/00001/200.htm Vorwats, Prinz Eugen! (Gerschite der 7. SS-Freiweilligen-Division &quot;Prinz Eugen&quot;)], Munin-Ferlag, GmbH Osnabrik.&lt;/ref&gt;

Izvještavajući svoje pretpostavljene o ovoj operaciji, [[Felix Benzler]], opunomoćeni predstavnik njemačkog Ministarstva spoljnih poslova u [[Beograd]]u, smatrao je za neophodno 11. oktobra 1942. da naglasi da Keserović „do sada nije protiv nemačke 
vojne sile preduzeo nikakve napadačke poduhvate”.&lt;ref&gt;NAW, MG — 2815.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Jovan Marjanović, Draža Mihailović između Britanaca i Nemaca, knjiga I, Britanski štićenik, Globus/Narodna knjiga/Prosveta, Zagreb-Beograd, 1979, str. 327.&lt;/ref&gt;

7. decembra 1942. godine Draža Mihailović je naredio Keseroviću da bez milosti &quot;progna sve komuniste&quot; iz rasinskog sreza ([[Kruševac]]):

{{izdvojeni citat|Srez rasinski pripašće vašem korpusu kad budem naredio. Prognajte još sada komuniste iz toga sreza. Postupiti bez milosti prema njima.&lt;ref&gt;https://www.znaci.org/00001/4_14_1_206.htm&lt;/ref&gt;}}

=== U pomoć Mihailoviću ===
{{main|Bitka na Neretvi}}
[[Datoteka:2. ravnogorski korpus.jpg|mini|2. ravnogorski korpus pod komandom [[Predrag Raković|Predraga Rakovića]] i Rasinski korpus pod komandom Dragutina Keserovića, idu u pomoć Mihailovićevim snagama koje su partizani potisnuli od Neretve do Kolašina ([[Jadovnik]], početkom [[maj]]a [[1943]].)]]

Nakon [[bitka na Neretvi|poraza na Neretvi]], aprila [[1943]]. Vrhovna komanda JVuO, koja se nalazila u italijanskoj okupacionoj zoni, u [[Crna Gora|Crnoj Gori]], upućuje poziv nekim jedinicama sa prostora Nemačke okupacione zone Srbije da dođu u pojačanje. Među pozvanima je bio i Rasinski korpus majora Dragutina Keserovića. Komandant Keserović naređuje komandantima svojih brigada da odaberu 600 najboljih stalnih boraca sa dobrim oružjem i da se pripreme za pokret.&lt;ref&gt;Istorijski arhiv Kruševca, Četnička arhiva, Knjiga depeša Rasinskog korpusa, depeša broj 162.&lt;/ref&gt; Keserovićev Leteći korpus se prebacuje sa Kopaonika na planinu [[Golija|Goliju]] gde se spaja sa 2. Ravnogorskim korpusom pod komandom kapetana [[Predrag Raković|Predraga Rakovića]]. Ove snage se zatim usiljenim maršom preko [[Pešter|pešterske visoravni]] upućuju prema planini [[Jadovnik]], gde nalaze Vrhovnu komandu, i potom, početkom maja [[1943]]. godine, kreću u probijanje na sever, prema [[Zlatar]]u i [[Javor]]u, u prostoru koji je zaposela elitna nemačka [[1. brdska divizija (Nemačka)|1. brdska pešadijska divizija]]. General [[Dragoljub Mihailović]] [[9. 5.|9. maja]] 1943. godine javlja da je Keserović celu oblast na desnoj obali Lima &quot;očistio&quot; od simpatizera [[narodnooslobodilački pokret Jugoslavije|pokreta otpora]]:
{{izdvojeni citat|Celu oblast na desnoj obali Lima primio je Keserović i za nekoliko dana očistio je od svih simpatizera.&lt;ref name=&quot;Saslušanje&quot;&gt;[https://www.znaci.org/00001/60_1_6.pdf Miodrag Zečević: DOKUMENTA SA SUĐENjA DRAŽI MIHAILOVIĆU, Beograd 2001: Saslušanje optuženih]&lt;/ref&gt;}}

=== Povratak u Srbiju ===
{{main|Neil Selby}}
Nakon toga se sa svojim Letećim korpusom vratio u rasinski kraj. Britanski major [[Neil Selby]] koji je na području [[Kopaonik]]a boravio između [[23. 5.|23. maja]] i [[23. 8.|23. avgusta]] [[1943]]. godine, Keserovića je ocenio kao &quot;nepouzdanog četničkog komandanta&quot; koji nije odobravao sabotaže protiv Nemaca.&lt;ref name=&quot;Deakin&quot;/&gt; Selbijeva saveznička misija je došla u nadi da će se povezati s lokalnim četničkim jedinicama radi napada na železničku prugu u dolini Morave, ali su ubrzo bili razočarani [[četnička ideologija|stavom četnika]] koji nisu bili radi da vrše [[sabotaža|sabotaže]]. Major Selby je krajem avgusta javio Kairu da su [[Dragoljub Mihailović|Mihailovićeve]] snage u ovom području više &quot;profašističke nego prosavezničke&quot; i da je spreman da sam krene dublje u okupiranu teritoriju sa radio-stanicom i jednim čovekom &quot;i da učinim više za nedelju dana nego što sam učinio mesecima na Kopaoniku&quot; kod Keserovića.&lt;ref name=&quot;Deakin&quot;&gt;[https://www.znaci.org/00001/5_3.htm William Deakin: BOJOVNA PLANINA]&lt;/ref&gt; Nakon prve samoinicijativne sabotaže je uhvaćen i predat Nemcima. Član britanske vojne misije [[Basil Davidson]] je verovao da su majora Selbija izdali četnici.&lt;ref&gt;https://www.znaci.org/00001/3_1_10.htm Basil Davidson: PARTISAN PICTURE&lt;/ref&gt;

Tokom leta [[1943]]. godine je bilo okršaja između četnika i ljotićevaca u okolini Kruševca. Pošto snage [[Srpski dobrovoljački SS korpus|Srpskog dobrovoljačkog korpusa]] nisu imale uspeha, Nemci su isplanirali antigerilsku operaciju kojoj su dali šifrovan naziv &quot;Štifelkneht&quot;.{{činjenica}} Komanda nemačke okupacione zone Srbije na čelu sa generalom [[Paul Bader|Pauel Baderom]] naredila je izvođenje operacije za [[7. 8.|7. avgust]] [[1943]]. U akciji su učestvovala dva puka 297. nemačke divizije, jedan SS i četiri bugarska bataljona. Međutim, Rasinski korpus na čelu sa Keserovićem se uspešno izvlači iz obruča tokom ove nemačke operacije.&lt;ref&gt;Dr Ivan Avakumović, Mihailović prema nemačkim dokumentima, Naše delo, London, 1968. (koja strana?)&lt;/ref&gt; Prema četničkim izvorima, krajem avgusta [[1943]]. kod [[Stopanja|Stopanje]] dolazi do borbe između Rasinskog korpusa i Srpskog dobrovoljačkog korpusa, kojima pristižu u pomoć i bugarske jedinice.&lt;ref&gt;Radoslav Filipović, Ratni dnevnik 1942 - 1944, Kragujevac, 2003.&lt;/ref&gt;

Na nekoliko sjednica Ministarskog saveta tokom novembra i decembra 1943. analizirana je vojnopolitička situacija u Srbiji i date su veoma laskave ocjene na račun četničkog pokreta Draže Mihailovića. U zapisniku sa sjednice Nedićeve vlade od 19. novembra, konstatovano je sljedeće:
{{izdvojeni citat|U poslednje vreme oseća se da se ova akcija [odnosi se na aktivnost četnika Draže Mihailovića — prim.] sve više izvlači ispod uticaja strane propagande, pod kojom doskora je bila. Okreće se sve više protivu unutrašnjeg nacionalnog neprijatelja — komunizma i naročito u onim krajevima gde su odredi DM dobro organizovani i disciplinovani i gde stoje pod komandom dobrog starešinskog kadra, efikasno rade na likvidiranju komunista, njihovih pristalica i simpatizera.&lt;ref&gt;AVII, Nedićeva arhiva, kut. 1, reg. br. 5/1-7.&lt;/ref&gt;}}

Ovom prilikom je pomenut i major Keserović:
{{izdvojeni citat|Poslednjih dana u narodu putem letaka i govora na zborovima pristupili su otvorenoj propagandi protivu komunista i pozivaju sve sposobne i naoružane protivu komunista pod parolom ‛Za krst časni i slobodu zlatnu’, a major Keserović upućuje sa Kopaonika svoje odrede u srez studenički radi suzbijanja komunista u pokušaju prelaza iz Sandžaka i Bosne u Srbiju, i najzad na zborovima izjavljuje: ‛Ako naiđu boljševici, boriću se protivu njih na strani Nemaca’... Inače, odredi D. M. svuda izbegavaju da dođu u ma kakav sukob sa legalnim odredima srpskih vlasti, kao ni sa odredima okupatorske vojske.&lt;ref&gt;[http://www.znaci.org/00001/155_3.pdf Milan Borković, Kontrarevolucija u Srbiji: Kvislinška uprava 1941-1944, I-II, Beograd, 1979.], str. II/223—224.&lt;/ref&gt;}}

U novembru i decembru 1943. godine, i britanski oficiri za vezu pri Mihailovićevim snagama (potpukovnik Koup i kapetani Vejd i Mor) 
izvještavali su svoje pretpostavljene da četnici u [[Južna Srbija|južnoj Srbiji]] i na [[Kosovo (oblast)|Kosovu]] sarađuju sa oficirima [[Vlada narodnog spasa Milana Nedića|srpske kvislinške vlade]], kao i o njihovom nepomirljivom neprijateljstvu prema snagama [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]]. Takođe, britanski oficiri pišu o odbijanju generala Mihailovića da odobri sabotaže protiv njemačke okupacione sile. Kapetan Vejd je podnio raport i o majoru Dragutinu Keseroviću:
{{izdvojeni citat|''22. novembar'' &lt;br /&gt; Kapetan Vejd izveštava da ga je četnički vođa, major Keserović, obavestio da će se on boriti protiv partizana gde god ih sretne, pošto mu je tako naređeno od strane generala Mihailovića. Kapetan Vejd izveštava da je sada, posle odbijanja Mihailovićevih snaga da napadnu rudnik Trepču ili most kod Đunisa, uveren da su Mihailovićevim četnicima glavni neprijatelj partizanske snage i civilni pomagači partizana.&lt;ref&gt;''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941—1944.'' — Dokumenti, Arhivski pregled, Beograd, 1976, str. 83.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/11_48.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje MIHAILOVIĆEVI KORPUSI POD KOMANDOM OKUPATORA]&lt;/ref&gt;}}

=== Saradnja sa Nijemcima i kvislinškom vladom generala Milana Nedića ===
{{main|Topličko-jablanička operacija}}

Nemački izaslanik za Balkan, [[Herman Nojbaher]] ({{jez-nem|Hermann Neubacher}}) u svojim sećanjima navodi Keserovića kao četničkog vojvodu koji je, uz Kalabića, Lukačevića i druge, novembra 1943. zaključio pakt sa Nemcima:
{{izdvojeni citat|U pogledu otpora, Srbija je od početka rata pa sve do povlačenja nemačkih trupa sa Balkana pretežno stajala pod znakom i prevlašću Draže Mihailovića. Ovu sliku, ovu činjenicu, ja sam uvek imao na umu. Zbog toga sam dugo potcenjivao vojnu snagu Tita, jer sam jugoslovensku situaciju procenjivao na osnovu stanja u Srbiji. Već sam govorio o odnosima Draže Mihailovića sa engleskim obaveštajnim oficirima. Kada sam preuzeo zadatak u Beogradu, njihovi odnosi su se nalazili u kritičnoj fazi. Englezi su zahtevali da Draža Mihailović protiv okupatora sprovodi vojne akcije i sabotaže, te da sarađuje sa Titovim partizanima. Draža Mihailović je zamerio Englezima što pomažu partizane, koji su njegovi smrtni neprijatelji i „danas i sutra“. U pogledu zahteva za vođenje vojnih akcija i sabotaža, on ih je upozorio na to, da takve aktivnosti dovode do streljanja talaca i paljenja i uništavanja sela.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/172.htm Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN], Službeni list, Beograd 2005, strana 159.&lt;/ref&gt;}}
{{izdvojeni citat|Ova situacija bila je za Dražu Mihailovića opasna. Izgubio je podršku spoljnog faktora. Četnici su i ranije sarađivali sa okupatorima protiv zajedničkog neprijatelja, protiv komunista, ali samo u pojedinim slučajevima i uvek u ograničenom, lokalnom okviru. Ovakvim političkim razvojem, kada su Englezi napustili četnike i potpuno prešli na stranu Tita, četnici su u još većoj meri bili gurnuti u naručje Nemaca, od kojih su još jedino mogli da se nadaju da će dobiti oružje i opremu. Uskoro posle otvorenog sukoba sa Englezima, nekoliko četničkih vojvoda obratilo se molbom nemačkom vojnom zapovedniku, s ciljem da zaključe pakt o nenapadanju. Samo se po sebi razume da sam ja dao pristanak, jer je to odgovaralo nemačkim interesima. Na taj način smo izbegli da se borimo na dva fronta, dakle, protiv četnika i partizana. U novembru 1943. zaključen je pakt Nemaca sa četničkim vojvodama: Kalabićem, Keserovićem, Lukačevićem i drugima. U ugovoru je stajalo, da će potpisnici pakta poštovati primirje, da se neće napadati, a od slučaja do slučaja će sarađivati u borbi protiv zajedničkog neprijatelja, protiv Titovih partizana.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/172.htm Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN], Službeni list SCG, Beograd 2005, strana 160.&lt;/ref&gt;}}

Početkom 1944. godine, major Dragutin Keserović se povezao i sa formacijama srpske [[Vlada narodnog spasa Milana Nedića|kvislinške vlade]], o čemu je svjedočio, kako u istrazi, tako i na suđenju u ljeto 1945. Naime, Keserović je tada pomogao pukovniku [[Radovanu Kusovcu]] u formiranju 2. gvozdenog puka [[Srpska državna straža|SDS]]. Drugi gvozdeni puk je brojao oko 300 ljudi i imao je zadatak da vrši obezbjeđivanje željezničke pruge [[Beograd]]—[[Solun]], tj. da spriječi partizane u vršenju diverzijâ. Puk je vršio upade u veći broj sela između [[Leskovac|Leskovca]] i [[Doljevac|Doljevca]]; prilikom ovih akcija počinjeni su brojni zločini nad nenaoružanim mještanima za koje se sumnjalo da pomažu [[NOP]].&lt;ref&gt;Milan Radanović, Kazna i zločin: Snage kolaboracije u Srbiji: odgovornost za ratne zločine (1941-1944) i vojni gubici (1944-1945), Rosa Luxemburg Stiftung Southeast Europe, Beograd, 2015, str. 317-318.&lt;/ref&gt; O formiranju 2. gvozdenog puka SDS, Keserović je na sudskom procesu izjavio:
{{izdvojeni citat|
''Pretsedavajući'': Jeste li tokom 1943. godine pomagali formiranje drugog gvozdenog puka [[Milan Nedić|Milana Nedića]]?

''Optuženi Keserović'': To je bilo početkom 1944. godine. Potpukovnik Kusovac, koji je bio u službi Nedića doneo je ovlašćenje Dražino da je on poverljiv kao Nedićev čovek i da mu ravnogorski pokret odobrava da može vrbovati ljudstvo u Toplici. Po naređenju Dražinom, on je imao da formira Drugi gvozdeni puk. On je rekao da Nedić za to ne zna, ali ja sam bio ubeđen da je Nedić znao. Pošto sam video naređenje od Draže, kao vojnik sam izvršio to naređenje.&lt;ref name=&quot;znaci.org&quot;&gt;[https://znaci.org/00001/11_68.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje NEOSTVARENI PLANOVI]&lt;/ref&gt;|Pukovnik Dragutin Keserović}}

U depešama od 10. februara 1944. general [[Dragoljub Mihailović]] (pseudonim »Hans«) naređuje potčinjenim komandantima koncentraciju svih četničkih odreda u [[Toplica|Toplici]] i [[Jablanica|Jablanici]] za borbu protiv snaga NOVJ i stavljanje istih pod komandu majora Keserovića:
{{izdvojeni citat|Komunisti u Toplici i Jablanici čine nam stalne teškoće. Tamo nam je stalno nesigurna situacija. Krajnje je vreme da se ovo jednom raščisti kako bi smo sa te strane bili osigurani, pa da bi smo preduzeli nešto ozbiljnije na jug. U vezi sa ovim naredite hitno da Keserović produži energično započetu akciju. Sem toga, naredite da ovu akciju pomognu veliko-moravska grupa korpusa, deligradski, nišavski i čegarski korpus. Celu ovu akciju ima da objedini potpukovnik Keserović i to saopštite svima komandantima gore navedenih jedinica. Keseroviću naredite da izveštava V. K. što češće o razvoju i uspehu akcije u Toplici i Jablanici.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_3_74.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 11. februara 1944. godine]&lt;/ref&gt;}}

U izvještaju od 28. III 1944. koji potpisuje general [[Hans Felber]], opunomoćeni komandant [[Wehrmacht]]a za Jugoistok, tvrdi se da je „DM–vođa Keserović tražio municiju od krajskomandanta u [[Kruševac|Kruševcu]].“&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&amp;broj=366&amp;roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000362.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;DM–Führer Keserovic ist an K.Kdt.Krusevac wegen Mun.–Unterstützung herangetreten.&quot;}})&lt;/ref&gt; U dnevnom izvještaju Vojnoupravnog zapovjednika Jugoistoka za 30. mart 1944. zapisano je sljedeće:
{{izdvojeni citat|Pukovnik Schröder izvještava da je Keserović preuzeo na sebe da blokira područje prema istoku kako bi, po mogućstvu, spriječio ujedinjenje komunista iz topličkog kraja sa [[Milutin Morača|grupom »Morača«]].&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&amp;broj=198&amp;roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000194.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Oberst Schröder meldet, daß Keserovic es übernommen habe, nach rückwärts nach Osten abzuriegeln, um möglichst eine Vereinigung der Kommunisten aus der Gegend Toplica mit der Moraca-Gruppe zu verhindern.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

28. marta, kapetan [[Milorad Mitić]] (komandant Zlatiborskog korpusa JVuO do juna 1943) obavještava generala Dražu Mihailovića o sprječavanju [[Prodor NOVJ u Srbiju proleća 1944.|partizanskog prodora u Srbiju]], kao i o Keserovićevoj ulozi u ovom poduhvatu:
{{izdvojeni citat|Zatvara se ibarska dolina, ali lično verujem da neće biti za [[Peko Dapčević|Peka]] (bez nas) zatvorena. Operacijama je rukovodio lično Načelnik štaba Vojnog zapovednika Jugoistok đeneral [[Kurt von Geitner|Gajtner]]. On je došao na ovaj sektor. Tražio je da mu dam uputna pisma za Keserovića i ostale komandante u ibarskoj zoni kako bi se uspostavila saradnja u borbi. Odgovorio sam da sa leve obale Ibra snage su angažovane već u borbi u okviru Štaba koji predstavljam. Ako bi druge sa neugovorene zone bile angažovane i postojala obostrana želja da se operacije koordiniraju, što ću ja ispitati, onda bi lično otišao na kraće vreme na lice mesta i uspostavio potrebne mere za koordinaciju... Moral kod naših ljudi u reonima gde su prošli komunisti je mnogo opao. Sve veća sumnja u snagu naših i Br. 11 [šifra za Nijemce — prim.] i sve veći respekt prema crvenima.&lt;ref&gt;AVII, arhivski fond Draže Mihailovića, S—X—57/2.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/11_62.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje KORPUSI DRAŽE MIHAILOVIĆA POLAŽU ISPIT PRED OKUPATOROM U SRBIJI]&lt;/ref&gt;}}

Na sastanku održanom 11. aprila 1944. godine u Beogradu na najvišem nivou, i to između generala Milana Nedića i specijalnog izaslanika Hermanna Neubachera, bilo je riječi i o kontaktima potpukovnika Dragutina Keserovića sa njemačkom okupacionom silom. Interesantna su Nedićeva opažanja i saznanja o potpukovniku Keseroviću. Naime, predsjednik kvislinške vlade je sumnjičio četničkog komandanta, moguće iz zazora pred [[Adolf Hitler|Hitler]]ovim izaslanikom, da pokazuje blagonaklon stav prema komunistima:
{{izdvojeni citat|II Predsjednik vlade Nedić ističe da je okružni komandant (Kruševac) pregovarao s Keserovićem. Postoji zabrinutost oko toga &lt;/br&gt; a) s obzirom na to da bi ovo moglo izazvati samo zabunu, jer je prethodna razmjena mišljenja bila samo informativnog karaktera, &lt;/br&gt; b) Nedić hitno upozorava na Keserovića, koji takođe ima dvojicu komunista u svom štabu i podložan je crvenima.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=464&amp;rec=501&amp;roll=256 NARA, T501, Roll 256, frames no. 000460—000461.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;II. Ministerpräsident Nedić macht darauf aufmerksam, dass ein Kreiskommandant (Kruševac) mit Keserović verhandelt habe. Hiergegen beständen Bedenken &lt;/br&gt; a) im Hinblick darauf, dass hierdurch lediglich Verwirrung entstehen könne, denn der bisherige Meinungsaustausch sei lediglich informativ, &lt;/br&gt; b) Nedić warnt dringend vor Keserović, der auch zwei Kommunisten in seinem Stab habe und rot anfällig sei.&quot;}})&lt;/ref&gt;}}

Prethodno, pomenuti krajskomandant obavijestio je Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka generala [[Hans Felber|Hansa Felbera]] kako nije zadovoljan zalaganjem potpukovnika Keserovića u borbi protiv partizana:
{{izdvojeni citat|Komandant okruga Kruševac (major Kni) izveštava o svojim iskustvima sa Keserovićem, tvrdeći da je njegova borba protiv komunista do sada bila veoma mlaka. On ne veruje da je Keserović sklon da se svrsta uz komuniste.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=187&amp;rec=501&amp;roll=256 NARA, T501, Roll 256, frames no. 000183.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Kreiskommandant von Krusevac (Major Kny) berichtet über seine Erfahrungen mit Keserovic, und behauptet, daß dessen Kampf gegen die Kommunisten bisher nur sehr lau gewesen sei. Er glaube nicht an ein Hinneigen des Keserovic zu den Kommunisten.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Dnevnik Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka, 8. III 1944.}}

Po Mihailovićevom naređenju, Dragutin Keserović je [[30. 4.|30. aprila]] [[1944]]. godine unapređen u čin potpukovnika i postavljen za komandanta Rasinsko-topličke grupe korpusa. Ovu jedinicu činili su Rasinski, Toplički i Jastrebački korpus, sa zadatkom da se suprostave partizanskim snagama koje su se [[Prodor NOVJ u Srbiju proleća 1944.|iz Bosne probijale u Srbiju]], kao i sve jačim partizanima na jugu Srbije.

{{izdvojeni citat|Grupe Keserovića i Markovića obezbjeđuju cestu Brus-Jošanička Banja od partizana koji se nalaze jugozapadno od linije Kruševac-Prokuplje.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&amp;broj=428&amp;roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000424.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;DM–Gruppen Keserovic und Markovic sperren Strasse Brus–Josanica Banja gegen Rote im Raum SW Krusevac–Prokuplje.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Dnevni izvještaj komandanta Jugoistoka za 5. april 1944.}}

„Južno od Kruševca Keserovićeve snage iznova došle u borbeni dodir sa komunističkim snagama“, navodi se u njemačkom izvještaju od 2. maja 1944.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&amp;broj=677&amp;roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000673.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;S Krusevac sollen DM–Kräfte des Keserovic erneut in Gefechtsberührung mit komm. Kräften gekommen sein.&quot;}})&lt;/ref&gt;

Četnici Dragutina Keserovića su [[maj]]a [[1944]]. godine na [[Jastrebac|Jastrepcu]] pronašli [[Partizanske bolnice|partizansku bolnicu]]. Tom prilikom su strijeljali 24 ranjenika i 4 bolničarke.&lt;ref name=&quot;Presuda&quot;&gt;[https://www.znaci.org/00001/60_3_34.pdf Miodrag Zečević: DOKUMENTA SA SUĐENjA DRAŽI MIHAILOVIĆU, Beograd 2001: Presuda Dragoljubu Mihailoviću i ostalima]&lt;/ref&gt;

Brigadir [[Charles Douglas Armstrong]], šef [[Ujedinjeno Kraljevstvo|britanske]] vojne misije pri Vrhovnoj komandi Jugoslovenske vojske u otadžbini, obavještava 5. maja 1944. generala Dragoljuba Mihailovića da je zabrinut za bezbjednost [[Savezničke sile u Drugom svjetskom ratu|savezničkog]] vojnog osoblja u zoni odgovornosti potpukovnika Dragutina Keserovića, usljed saradnje četničkih jedinica sa okupatorom:
{{izdvojeni citat|
Gospodine Ministre,

Dobio sam izveštaj da radi potpukovnik g. Keserović sa otprilike 2000 vojnika,
zajedno sa Nemcima, imajući za cilj napad na Partizane kod Ibra.

Ja sam obavešten da je jedan moj oficir sa svojim telegrafistom i nekoliko američkih aviatičara, na teritoriji potpukovnika g. Keserovića i da su telegrafist i aviatičari baš u njegovom štabu. Ja sam zbog toga duboko zbunjen da dobijem ovaj izveštaj. Ja Vas molim, što pre, da me uverite da su imenovani ljudi u sigurnosti i da neće oni pasti Nemcima u ruke.&lt;ref&gt;AVII, ČA, kut. 20, reg. br. 20/5 (VK-Y-840).&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_257.htm Obaveštenje brigadira Armstronga od 5. maja 1944. Draži Mihailoviću o saradnji četnika i Nemaca u borbi protiv NOVJ]&lt;/ref&gt;|[[Charles Douglas Armstrong]], general [[British Army|Britanske armije]]}}

Major Erih Vajel ({{jez-njem|Erich Weyel}}) bio je delegiran kao oficir za vezu u štabu Rasinskog korpusa pod Keserovićevom komandom. Saradnju četničkih jedinica i njemačkih trupa major Vajel je koordinirao ne samo na širem području [[Kopaonik]]a, već i na čitavoj teritoriji četničke Komande Južne Srbije.&lt;ref&gt;Branko Latas, Četničko-nemački sporazumi o saradnji u Srbiji (1943-1944), Vojnoistorijski glasnik br. 2/1978, Beograd, str. 357.&lt;/ref&gt; Dragutin Keserović je na svom suđenju priznao da je major Weyel došao u južnu Srbiju ljeti 1944. kao predstavnik njemačke komande u Srbiji te da je koordinirao operacije [[Dragoslav Račić|Račić]]evih, [[Nikola Kalabić|Kalabić]]evih i Keserovićevih četničkih jedinica s onima njemačkih, srpskih kvislinških i bugarskih jedinica protiv partizana.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/40_62.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje  ČETNIČKO-NJEMAČKI SPORAZUMI O KOLABORACIJI U SRBIJI]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/11_68.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje NEOSTVARENI PLANOVI]&lt;/ref&gt; Na suđenju&lt;ref&gt;[http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%A2%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BA%D1%80%D0%B8%D0%BF%D1%82_%D1%81%D0%B0_%D1%81%D1%83%D1%92%D0%B5%D1%9A%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%9B%D1%83_%D1%83_%D0%91%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4%D1%83_1945. Transkript sa suđenja Keseroviću u Beogradu 1945.]&lt;/ref&gt; se pukovnik Keserović o saradnji s okupatorom i kvislinzima ovako odredio:

{{izdvojeni citat|
''Pretsedavajući'': Da li su Račić i Kalabić odlazili u Kruševac?

''Optuženi Keserović'': Oni su odlazili i u Kruševac i Ražanj. Oni su imali u svome štabu nekog kapetana Nemca, Vajla, koji je bio delegat nemačke vrhovne komande u Srbiji radi koordinacije u toj akciji. Oni su s nama imali i radio-vezu. U toj akciji sam koordinirao, na žalost, i ja s njima. Tu su bili Nemci, Bugari, ljotićevci i nedićevci, cela kompanija.

''Pretsedavajući'': Kako se završila ta zajednička akcija?

''Optuženi Keserović'': Partizani su bili gonjeni i razbijeni. Prešli su preko Jablanice i doterani do zida — do albanske granice. Tu se skupilo do 8.000. Bilo ih je ranjenih, bolesnih i zdravih, i svi su pokušali da pređu granicu. Po dolasku u Jablanicu, Račić donosi odluku da imam da se vratim na teren. Ostao sam u Župi radi odmora i sada sam imao da idem na teren. Naredio mi je da produžim dalje borbu. Rekao je da su partizani razbijeni i tako dalje. Preko delegata ja dobijam sto hiljada metaka u Lebanu. To je bio Račićev delegat kod Nemaca.}}

U izvještajima Komande Jugoistoka iz maja 1944. pominje se sadjejstvo četničkih formacijâ, te snabdijevanje municijom Keserovićevog korpusa:
{{izdvojeni citat|Četničke jedinice pod majorom Weyelom, [[Srpski dobrovoljački korpus|SDK]] i policija osiguravaju jugozapadnu granicu i zatvaraju cestu [[Nova Varoš]] — Bistrica. Usljed pritiska crvenih te pomanjkanja municije, čak i oni četnički komandanti koji su dosad bili suzdržani, sada žele pregovarati.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&amp;broj=771&amp;roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000767.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Cetnikverbände unter Major Weyel mit I./Pol.5 und I./SFK sichern an SW–Grenze und sperren Strasse Nova Varos – Bistrica. &lt;/br&gt; Unter rotem Druck und wegen Mun.Mangel zunehmende Verhandlungsbereitschaft bisher zurückhaltender Cetnik–Verbände.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Dnevni izvještaj Komande Jugoistoka za 19. maj 1944.}}

{{izdvojeni citat|Oficir za vezu Keserovića i Ves[ov]ića stigao u Niš radi pregovora; iskazao principijelnu spremnost za učešće u jednom zajedničkom poduhvatu oko Jablanice i Jastrepca.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&amp;broj=773&amp;roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000769.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Verb. Offz. der Cetnik–Gruppe Keserovic u. Vesic zu Verhandlungen in Nisch eingetroffen. Grundsätzliche Bereitschaft zur Zusammenarbeit für gemeinsame grössere Aktionen im Raum Jablanica–Jastrebac.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Dnevni izvještaj od 20. maja 1944. godine}}

{{izdvojeni citat|I pored saradnje jakih snaga četnika sa okupacionom silom, odobrene od strane DM-a, pokret je ostao neprijateljski nastrojen. [...] Keserović pomognut municijom.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=788&amp;rec=501&amp;roll=256 NARA, T501, Roll 256, frames no. 000780, 000784.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;II. Feindlage &lt;/br&gt; a) Serbien &lt;/br&gt; Die DM–Bewegung ist trotz der von DM gebilligsten Zusammenarbeit starker Cetnik–Verbände mit der deutschen Wehrmacht im Kampf gegen die eingebrochenen Tito–Kräfte in ihrem grundsätzlichen Haltung unverändert Feind geblieben. &lt;/br&gt; Kämpfe zwischen den DM–Cetnik–Verbänden des Keserovic und den Roten im Raum S Krusevac stattgefunden, in dessen Verlauf Keserovic die Anlehnung an die Besatzungsmacht suchte und durch Mun. Lieferung unterstützt wurde.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Mjesečni izvještaj Komande Jugoistoka za period od 16.4 do 15.5.44. (23. maj 1944. godine)}}

Tokom [[jul]]a i avgusta 1944. godine, Dragutin Keserović je zapovedao Rasinsko-topličkom grupom korpusa JVuO u [[Topličko-jablanička operacija 1944|nemačkoj ofanzivi]] protiv partizana na jugu Srbije. Na savjetovanju koje su krajem jula 1944. oficiri [[Armijska grupa F|Armijske grupe F]] održali sa [[Hermann Neubacher|Hermannom Neubacherom]], specijalnim izaslanikom njemačkog Ministarstva vanjskih poslova, konstatovano je:
{{izdvojeni citat|Četničko pitanje: [...] Pojedinačni ugovori sa četničkim komandantima (npr. Neško Nedić, Keserović, itd.), koji su sračunati na ograničenu lokalnu i taktičku saradnju u borbi protiv komunista, nisu rizični i mogu se nastaviti. Oni su u ovom momentu – i samo u ovom – povoljni za nas, jer odgovaraju našim interesima. Oni ne znače podršku za veliki obračun između nacionalista i komunista, koja se ima odigrati tek u daljnoj budućnosti.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=695&amp;rec=311&amp;roll=195 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000686.] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;Cetnikfrage: &lt;/br&gt; Einzelabmachungen mit Unterführern (z.B. Nesko Nedic, Keserovic usw.), die dem gemeinsamen örtlichen und durch die Lage bedingten jeweiligen Kampf gegen die Tito–Banden dienen, können ohne Risiko eingegangen werden, da sie für den Augenblick – und nur für diesen – zugleich deutschen Interessen entgegenkommen, eine Unterstützung für den Kampf von übermorgen, d.h. für die grosse Auseinandersetzung der nationalen Serben mit dem Kommunisten Titos jedoch nicht bedeuten.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Zabilješka sa sastanka Armijske grupe F (Heeresgruppe F) sa izaslanikom Neubacherom održanog 30. jula 1944 (31. juli 1944).}}

Rasinsko-toplička grupa korpusa JVuO se avgusta 1944. zvanično stavlja pod komandu [[Wehrmacht]]a radi borbe protiv partizana u [[Topličko-jablanička operacija 1944|operaciji Kehraus]]:
{{izdvojeni citat|„Srbija: četnička grupa Keserovića se dobrovoljno stavila pod komandu Borbene grupe Diesener“.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=288&amp;rec=78&amp;roll=332 NARA, T78, Roll 332, frame no. 6289541: Dnevni izvještaj komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi oružanih snaga od 10. augusta 1944 (11. august 1944.).] &lt;br /&gt; ({{jez-njem|&quot;CETNIK–GRUPPE KESEROVIC FREIW. UNTER BEFEHL KGR. DIESENER GETRETEN.&quot;}})&lt;/ref&gt;|Izvještaj komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi Vermahta od 10. avgusta 1944. godine}}

[[Radoslav Đurić]] je svedočio da je u Topličko-jablaničkoj operaciji Keserović izvršio napad &quot;sa oko 6 hiljada ljudi i nekim topovima koje je uzeo iz kosovskog odreda Žika Markovića&quot; protiv oko 800 partizana, ali je potpuno potučen, zarobljeni su mu topovi, i on se povukao na levu obalu Toplice. Đurić je Keserovićev poraz od višestruko slabijih partizana objašnjavao time što je moral njegovih jedinica bio nikakav, jer &quot;narod nije hteo tu borbu&quot;.&lt;ref name=&quot;Ispitivanje&quot;&gt;[https://www.znaci.org/00001/60_2_9.pdf Miodrag Zečević: DOKUMENTA SA SUĐENjA DRAŽI MIHAILOVIĆU, Beograd 2001: Ispitivanje svedoka i čitanje dokumenata]&lt;/ref&gt;

=== Zarobljavanje partizanskih ranjenika i njihovo izručenje njemačkom okupatoru ===

Tokom njemačko-kvislinške ofanzive u [[Toplica (rijeka)|Toplici]] i [[Jablanica (pritoka Južne Morave)|Jablanici]], potpukovnik Dragutin Keserović, komandant Rasinsko-topličke grupe korpusa JVuO, 27. jula 1944. godine zarobio je 9 (devet) ranjenih boraca [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije]], koje je potom predao lokalnom nadleštvu [[Gestapo]]a. Četnici pod njegovom komandom pronašli su ranjenike u privremenom skloništu [[Bolnice u Narodnooslobodilačkom ratu|partizanske bolnice]] na južnim obroncima planine [[Jastrebac]].

U izvještaju ispostave Gestapoa iz [[Kruševac|Kruševca]] od 31. jula 1944, navode se imena ranjenika, među kojima su bili [[politički komesar]] Dragan Stanisavljević (zvani „Bosnić“) i učenica Tamara Žuržul (16), čijeg je brata Aleksandra Žuržula, ranije uhapsila [[Specijalna policija Uprave grada Beograda]] i uputila najprije u [[Zavod za prinudno vaspitanje omladine]] u [[Smederevska Palanka|Smederevskoj Palanci]], a odatle u [[Logor Banjica|koncentracioni logor Banjica]]. Pored njih dvoje, Keserovićevi četnici zarobili su tog dana još i Nikolu Stojanovića, Vidosava Cakića, Miodraga Stojanovića, Miodraga Denića, Živojina Živkovića, Maru Stanković i Vukašina Anđelkovića. Šef Gestapoa u Kruševcu [[Schutzstaffel|SS]]–poručnik Šlut ({{jez-njem|Schlutt}}) obavještava centralu u [[Beograd]]u (BdS):
{{izdvojeni citat|Ovi su ranjeni pre otprilike 4 nedelje i negovani u raznim bolnicama komunista na južnom Jastrepcu, na kraju su bili u Bresnici (14/5/6), tamo se nalazilo nekoliko baraka u kojima je ležalo mnogo komunista. Kada su tamo započele borbe, preneseni su na planinu Đulicu (?). Tamo su smešteni u zemljanu pećinu, sa namirnicama za dva dana. Uz njih su bila još dva engleska lekara, jedan teško ranjeni Amerikanac i jedna bolničarka. Svima njima je obećano da će za tri dana doći neko po njih, međutim ostali su tamo 14 dana bez namirnica, dok ih nisu našli Keserovićevi četnici koji su ih kamionom dopremili ovamo. Šta se desilo sa Amerikancem i Englezima, komunisti ne mogu da objasne. (Verovatno je Keserović poveo lekare, pošto on sam u njima jako oskudeva). Komunisti su pripadali [[21. srpska divizija NOVJ|21. diviziji]]. Zbog svojih delom teških rana (gnoj i crvi u ranama) i svog do kostiju izgladnelog stanja mogli su biti saslušani samo ukratko. Iz zdravstvenih obzira prema našem logoru, oni su smešteni u zatvoru srpske policije.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00003/522.htm ''Nemačka obaveštajna služba'', knjiga VIII, Beograd, 1956], dok. br. 317, str. 929–931.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Бранислав Божовић, Специјална полиција у Београду 1941-1944, Завод за уџбенике, Београд, 2014, стр. 351–352.&lt;/ref&gt;}}

Tokom avgusta 1944, centrala Gestapoa u Beogradu i ispostava u Kruševcu vodile su prepisku o sudbini devet zarobljenih partizanki i partizana. SS–kapetan Vineke ({{jez-njem|Wienecke}}), šef antikomunističkog odsjeka beogradskog Gestapoa, intervenisao je 16. avgusta kod nadleštva u Kruševcu kako bi se izvršilo »temeljno saslušavanje« političkog komesara Dragana Stanisavljevića, zbog eventualnih kontakata sa visokim vojnim i partijskim funkcionerima:
{{izdvojeni citat|Prema dostavljenom izveštaju predao je 27.7.44. Keserović nekoliko pripadnika komunističkih bandi tamošnjem nadleštvu, između ostalih gore navedenog politkomesara. Pošto se kod St.-a radi o važnom funkcioneru, molimo da se St. temeljno sasluša. Naročito se ima saslušati o višem funkcioneru sa pseudonimom »[[Svetozar Vukmanović|Tempo]]«. Provera u logoru Dedinje pokazala je da je brat Tamare Žuržul, Aleksandar Ž., ovde zatvoren još od 10.5.1943 od srp. Specijalne policije, zbog komunističke delatnosti.&lt;ref&gt;''Nemačka obaveštajna služba'', knjiga VIII, Beograd, 1956, dok. br. 318, str. 933.&lt;/ref&gt;}}

24. avgusta 1944. godine, poručnik Šlut odgovara kapetanu Vinekeu dopisom sljedeće sadržine:
{{izdvojeni citat|Gore navedeni, kao i svi u dopisu od 31.7.44. imenovani komunisti i komunistkinje pogubljeni su iz nužde 1.8.44, pošto duže držanje u zatvoru nije bilo više moguće zbog stanja koje sam već opisao u svome dopisu. Rezultat saslušanja, koje je bilo moguće samo u ograničenoj meri, već sam dostavio navedenim dopisom. '''Nešto više se nije moglo izvući iz zatvorenika koji se više nisu mogli smatrati živim bićima'''.&lt;ref&gt;''Nemačka obaveštajna služba'', knjiga VIII, Beograd, 1956, dok. br. 319, str. 934.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Бранислав Божовић, Специјална полиција у Београду 1941-1944, Завод за уџбенике, Београд, 2014, стр. 352.&lt;/ref&gt;}}

Izraz “pogubljenje iz nužde” pripadnici Gestapoa su upotrebljavali u slučajevima egzekucije zatvorenika koji su prethodno mučenjem dovedeni na ivicu smrti i time postali beskorisni za dalju istragu. Zarobljeni partizanski ranjenici su već bili u takvom stanju kada su ih četnici potpukovnika Keserovića predali okupatoru, koji ih je likvidirao nakon četiri dana.&lt;ref&gt;Бранислав Божовић, Специјална полиција у Београду 1941-1944, Завод за уџбенике, Београд, 2014, стр. 352, фус. 757.&lt;/ref&gt;

Slučaj predaje ranjenih partizana Nijemcima bio je pretresen i na sudskom procesu protiv Dragutina Keserovića u avgustu 1945. Pukovnik Keserović se pred sudskim vijećem branio tvrdnjom da je htio spasiti ranjenike, tako što ih je poslao u bolnicu na liječenje, tj. da ih nije izravno izručio okupatoru: 
{{izdvojeni citat|''Pretsedavajući'': Prilikom ofanzive u Toplici vaše jedinice pronašle su jednu grupu ranjenika u bunkeru na Jastrepcu i predale ih Nemcima u Kruševcu.

''Optuženi Keserović'': Nije tačno da sam ih ja predao Nemcima. Moje trupe našle su u zemunici jednoga engleskoga majora, jednog Amerikanca i 4 do 5 partizana, koji su bili pravi mrtvaci. Nisu jeli petnaest dana, a u ranama po telu bilo je i crvi. Kada sam to video uputio sam ih u bolnicu. Naredio sam da se upute po kuriru i da se kaže da su to naši ljudi, želeo sam da ih spasem. Ja sam hteo žive i zdrave da ih imam radi propagande. Hteo sam da ih spasem.

''Pretsedavajući'': Međutim, oni su streljani.

''Optuženi Keserović'': Ja sam naredio da se upute u bolnicu. Neko je prijavio Nemcima da se u bolnici nalaze partizani i oni su odvedeni, kako sam čuo. Ja sam dobio izveštaj da oni nisu streljani, nego da su internirani. To je moje mišljenje...&lt;ref name=&quot;znaci.org&quot;&gt;[https://znaci.org/00001/11_68.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje NEOSTVARENI PLANOVI]&lt;/ref&gt;}}

=== Završne operacije ===
{{main|Borbe za Kruševac 1944.}}
[[Datoteka:Cetnici u Krusevcu 1944.jpg|thumb|Keserovićevi četnici u Kruševcu oktobra 1944. godine čekaju Saveznike.]]

U vrijeme [[Bitka za Srbiju|bitke za Srbiju]], zabilježeni su primjeri boravka visokih oficira JVuO u gradovima pod kontrolom Nijemaca. Štab pukovnika Dragutina Keserovića, komandanta Rasinskog korpusa JVuO i štabovi pojedinih brigada Rasinskog korpusa, krajem septembra i početkom oktobra 1944. godine, nalazili su se u [[Kruševac|Kruševcu]] i njegovim predgrađima.&lt;ref&gt;[http://www.yuhistorija.com/serbian/drugi_sr_txt01c4.html Milan Radanović: Kolaboracija JVuO sa nemačkim okupatorom u Srbiji 1941-1944.]&lt;/ref&gt;

Pred ulazak Crvene armije na teritoriju Srbije Keserović je pokušao da pređe na stranu Saveznika. Prva takva akcija bila je [[borbe za Kruševac 1944.|oslobađanje Kruševca 14. oktobra 1944. godine]]. U gradu je Keserović je zajedno sa američkim obaveštajcem, poručnikom Evaldom Kramerom, dočekao sovjetskog pukovnika Patovkina. Kada su Crvenoarmejci počeli da hapse četnike, Keserović se spasao bekstvom iz Kruševca. Priključio se svojim četnicima koji su se užurbano povlačili prema [[Goč]]u. Rasinsko-toplička grupa korpusa se, zajedno sa glavninom četničkih snaga iz Srbije, probijala se prema Bosni na južnom krilu, pravcem [[Ivanjica]]-[[Sjenica]]-[[Prijepolje]]-[[Pljevlja]]-[[Kalinovik]], učestvujući u [[operacija Zeleni put I|proboju nemačke Armijske grupe E kroz Sandžak]]. Nakon nemačkog zauzimanja Pljevalja, njegova grupacija se smestila u tom gradu. Tu je 18. novembra pretrpela težak poraz od delova [[37. sandžačka divizija NOVJ|37. sandžačke divizije NOVJ]].

Nakon toga Keserovićeva grupacija učestvovala je u [[ofanziva JVuO u istočnoj Bosni 1944.|napadu JVuO prema Tuzli]]. Nakon poraza kod Tuzle, Keserovićeve jedinice učestvovale su u grupaciji koja je proterala snage NDH i zauzela Modriču. Nakon nedelju dana, sklopljen je sporazum sa snagama NDH u tom kraju.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_144.htm Izveštaj Komande smederevskog korpusa od 23. januara 1945. načelniku štaba Vrhovne komande o sporazumu sa ustaško-domobranskim jedinicama u rejonu Modriče], Zbornik NOR-s, tom XIV, knjiga 4, dokument 144&lt;/ref&gt; Nemci su imali instrukciju da se ne mešaju u ustaško-četničke sukobe.&lt;ref&gt;Nacionalna arhiva Vašington, T311, rolna 185, snimci 658-800, prevod: [https://www.znaci.org/00001/4_12_4_219.htm Ratni dnevnik Armijske grupe E 1.10.1944-31.12.1944], Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XII, knjiga 4, Vojnoizdavački zavod, Beograd - prilog broj 2, (14. decembar 1944)&lt;/ref&gt; Ova oblast na komunikaciji Sarajevo - Bosanski Brod bila je od kritične važnosti za Nemce, i tu su tokom februara i marta 1945. vođenje teške borbe između [[Druga armija JA|Druge armije JA]] s jedne, i nemačkih, četničkih i ustaško-domobranskih snaga s druge strane.

Sredinom marta četnička grupacija pod komandom [[Dragoljub Mihailović|Mihailovića]] prelazi reku Bosnu, da bi narednih mesec dana ostala na [[Vučjak]]u. Sa ove planine, četnička glavnina je [[13. 4.|13. aprila]] pošla u Srbiju, želeći da podigne ustanak protiv komunista. Jedinice za proboj do Srbije podeljene su u tri kolone. Pukovnik Dragutin Keserović je bio na čelu desne kolone. Posle tačno mesec dana proboja, [[13. 5.|13. maja]] [[1945]]. godine, do [[Srbija|Srbije]] su stigle jedinice pod Keserovićevom komandom, na ušću [[Sutjeska (rijeka)|Sutjeske]] u [[Drina|Drinu]], ispod [[Zelengora|Zelengore]].

Ostaci Keserovićevih jedinica pokušali su narednih dana da pređu [[Drina|Drinu]] i nastave borbu. Keserović se sa dvadesetak ljudi uputio preko [[Jahorina|Jahorine]] i [[Vokšanica|Vokšanice]], da bi 6. juna ponovo izbio na [[Drina|Drinu]], naspram sela Jagoršnica. Na drugoj obali je uhapšen i sproveden u [[Beograd]].

== Suđenje i smrt ==
[[File:Dragutin Keserović pred sudom 1945.jpg|thumb|Ulazak optuženog Dragutina Keserovića u sudnicu (jul/avgust 1945. godine).]]

Suđenje pukovniku Keseroviću održano je od 2. jula do 8. avgusta 1945. godine u amfiteatru [[Pravni fakultet Univerziteta u Beogradu|Pravnog fakulteta]] u [[Beograd]]u pred Vojnim sudom 1. Armije za zločin protiv naroda i države. Suđeno mu je sa još nekim čelnicima [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|Ravnogorskog pokreta]]. Keserović se na suđenju uglavnom branio izgovorima da je radio protiv Nemaca i da se borio kao saveznik.

Posebno je bilo reči o njegovom učešću u [[Topličko-jablanička operacija 1944|Topličko-jablaničkoj operaciji]].
:Pretsedavajući: Vi ste napomenuli da niste imali dovoljno municije? Da li ste izvršili popunu municije?
:Optuženi Keserović: Draža mi je kazao da ćemo municiju dobiti od Račića, Kalabića i Rakovića. Oni su dobili milion metaka.
:Pretsedavajući: Od koga?
:Optuženi Keserović: Od Nemaca. Račić mi je kazao: 'Keseroviću, cilj opravdava sredstvo!'
:Pretsedavajući: Da li su tom prilikom na strani četnika učestvovali i nemački tenkovi?
:Optuženi Keserović: Ja sam prvi put video jedan bugarski puk kod Sokolovice i pri dolasku na Tupalski Vis. Tu sam video pet tenkova i jedan dopunski bataljon.&lt;ref&gt;[http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%A2%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BA%D1%80%D0%B8%D0%BF%D1%82_%D1%81%D0%B0_%D1%81%D1%83%D1%92%D0%B5%D1%9A%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%9B%D1%83_%D1%83_%D0%91%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4%D1%83_1945. Transkript sa suđenja Keseroviću u Beogradu 1945.]&lt;/ref&gt;

Keserović je priznao da je ubijao pripadnike partizanskog [[narodnooslobodilački pokret Jugoslavije|pokreta otpora]], ali isključivo kao vojnik, po naređenju generala [[Dragoljub Mihailović|Mihailovića]]: 
{{izdvojeni citat|„Ja sam streljao, ubijao, ali ja sam dobijao naređenja od Draže: uništiti, definitivno uništiti&quot;.&lt;ref name=&quot;Saslušanje&quot;&gt;[https://www.znaci.org/00001/60_1_6.pdf Miodrag Zečević: DOKUMENTA SA SUĐENjA DRAŽI MIHAILOVIĆU, Beograd 2001: Saslušanje optuženih]&lt;/ref&gt;}}

Sud je doneo presudu kojom je na kaznu smrti streljanjem, gubitkom svih građanskih prava i konfiskacijom celokupne imovine, osudio pukovnika Keserovića zbog zločina protiv naroda i države, zbog pomaganja okupatoru, zbog saradnje sa vladom Milana Nedića i zbog neprijateljske delatnosti protiv nove države uperene na podrivanju novog ustavnog poretka, mira i bezbednosti.

Pukovnik Keserović je streljan [[17. 8.|17. avgusta]] 1945. godine negde u Beogradu. Mesto streljanja nikada nije objavljeno.

== Rehabilitacija ==

26. juna [[2021]]. godine, [[Viši sud u Beogradu]] rehabilitovao je pukovnika JVuO Dragutina Keserovića, koji je osuđen na kaznu smrti strijeljanjem 1945. godine. Sudsku odluku o rehabilitaciji pukovnika Keserovića pozdravio je Gradski odbor [[Monarhizam|monarhističkog]] i pročetničkog [[Srpski pokret obnove|Srpskog pokreta obnove]] u [[Kruševac|Kruševcu]].&lt;ref&gt;[https://www.rtk.rs/2021/06/26/rehabilitovan-dragutin-keserovic/ Radio-televizija Kruševac: Rehabilitovan Dragutin Keserović]&lt;/ref&gt;

== Odlikovanja ==

Dragutin Keserović je odlikovan je ordenom &quot;Miloša Obilića&quot; i ordenom &quot;Albanske spomenice&quot;, dok ga je u Drugom svetskom ratu [[Petar II Karađorđević|kralj Petar II]], na predlog Vrhovne Komande JVuO, odlikovao ordenom &quot;Karađorđeve zvezde sa mačevima I reda&quot;, što je najviše odlikovanje u [[Kraljevina Jugoslavija|Kraljevini Jugoslaviji]].

== Izvori ==
{{izvori|2}}

== Povezano ==
* [[Jugoslovenska vojska u otadžbini]]
* [[Bitka za Kruševac]]
* [[Operacija Kopaonik]]
* [[Topličko-jablanička operacija 1944|Operacija &quot;Trumpf&quot;]]
* [[Borbe za Kruševac 1944.|Oslobođenje Kruševca oktobra 1944]].
* [[Ofanziva JVuO u istočnoj Bosni 1944.|Ofanziva JVuO u istočnoj Bosni decembra 1944]].
* [[Bitka na Zelengori]]

== Vanjske veze ==
* [http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%A2%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BA%D1%80%D0%B8%D0%BF%D1%82_%D1%81%D0%B0_%D1%81%D1%83%D1%92%D0%B5%D1%9A%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%9B%D1%83_%D1%83_%D0%91%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4%D1%83_1945. Transkript sa suđenja Keseroviću u Beogradu 1945.]
* [https://www.znaci.org/00001/11_68.htm Transkript sa suđenja Keseroviću sa objašnjenjem događaja]

{{Lifetime|1896|1945|Keserović, Dragutin}}

[[Kategorija:Biografije, Obrenovac]]
[[Kategorija:Četnici]]
[[Kategorija:Nosioci Albanske spomenice]]
[[Kategorija:Solunski borci]]
[[Kategorija:Saradnja četnika sa snagama Osovine u Drugom svetskom ratu]]</text>
      <sha1>t58kfuqwg2f0zyl17k752jftpe9gn2z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Darmstadt</title>
    <ns>0</ns>
    <id>175491</id>
    <revision>
      <id>42669407</id>
      <parentid>42348954</parentid>
      <timestamp>2026-08-08T03:08:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>42669407</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10656" sha1="q7njeap3p18f3ya1bp42101w01vvbnw" xml:space="preserve">{{Njemački grad (HR)
|ime                  = Darmstadt
|izvorno ime          = 
|slika                = Luftbild Darmstadt 2003.jpg
|slika grba           = Wappen Darmstadt.svg
|slika karte          = 
|geslo                = 
|pokrajina            =[[Datoteka:Flag of Hesse (state).svg|20px|border|Zastava Hessena]] [[Hessen]]
|upravno područje     = Darmstadt
|okrug                = 
|stanovništvo         = 142.191
|godina popisa        = [[31. 12.|31. prosinca]] [[2007]].
|izvor popisa         = 
|gustoća stanovništva = 1163
|površina             = 122,24
|visina               = 144
|širina-stupnjevi     = 49
|širina-minute        = 52
|širina-oznaka        = N
|dužina-stupnjevi     = 8
|dužina-minute        = 39
|dužina-oznaka        = E
|poštanski broj       = 64283–64297
|pozivni broj         = 06151, 06150
|registarska oznaka   = &lt;tt&gt;DA&lt;/tt&gt;
|gradonačelnik        = Hanno Benz ([[SPD]])
|stranica             = [http://www.darmstadt.de/ darmstadt.de]
}}

'''Darmstadt''' je grad u zapadnom dijelu [[Nemačka|Njemačke]], u [[Njemačke savezne pokrajine|pokrajini]] [[Hessen]]. Nalazi se u neposrednoj blizini njemačkog poslovnog i europskog financijskog središta [[Frankfurt na Majni|Frankfurta na Majni]].

== Historija ==

Ime Darmštat pojavljuje se krajem 11. veka kao ''Darmundeštat''. Doslovce prevedeno ime grada bi značilo crevni grad. Darmšat je [[1330]]. dobio povelju od cara Svetog rimskog carstva [[Ludwig Njemački|Ludviga Bavarskog]] kao grad grofova Kacenelnbogen. Kada su grofovi [[1479]]. ostali bez naslednika grad je postao deo [[Hessen|Hesena]] i bio je sedište vladajućih landgrofova ([[1567]]—[[1806]]), a posle toga do [[1918]]. vladali su vojvode od Hesena. Grad je u 19. veku rastao, tako da se od 10.000 stanovnika početkom 19. veka došlo do 72.000 stanovnika. U gradu je [[1877]]. osnovana politehnička škola, koja je kasnije prerasla u Tehnički univerzitet.

Početkom 20. veka Darmštat je bio značajan centar umetničkog pokreta poznatog kao [[Jugendstil]], nemačke varijante [[Secesija|Art Nuvo]]. Godišnja arhitektonska takmičenja dovela su do gradnje mnogih arhitektonskih vrednosti u tom periodu. Tokom toga perioda u Darmštatu je nemački hemičar Anton Koliš je radeći za farmaceutsku kompaniju [[Merk]] prvi sintetizovao MDMA ([[ekstazi]]). Darmštat je bio prvi grad u Nemačkoj koji je prislio [[Jevreji|Jevreje]] da zatvore svoje radnje početkom [[1933]]., kratko nakon dolaska [[Adolf Hitler|Hitlera]] na vlast. Tad je to zatvaranje radnji trajalo samo jedan dan. Preko 3.000 Jevreja iz Darmštata je [[1942]]. poslano u [[koncentracioni logor]], gde je većina njih ubijena. Prvo savezničko [[bombardovanje]] Darmštata bilo je [[30. 7.|30. jula]] [[1940]]. Stari grad Darmštat je uništen u savezničkom bombardovanju [[11. 9.|11. septembra]] [[1944]]. U tom napadu ubijeno je između 11.000 i 12.500 stanovnika. Ukupno je bilo 35 bombardovanja, a 66.000 do 70.000 stanovnika ostalo je bez krova nad glavom.

U 19. i 20. veku u gradu je bilo mnogo tehnoloških kompanija i istraživačkih instituta, a od [[1997]]. promoviše se kao grad nauke. Poznat je po centru visokih tehnologija nedaleko od frankfurtskog aerodroma. Značajne su aktivnosti u istraživanju svemira. Tu je Evropski centar za svemirska istraživanja. Značajna su istraživanja u hemiji, farmaciji, informacionim tehnologijama, biotehnologiji i telekomunikacijama. [[Tehnički univerzitet Darmštat]] je jedan od značajnih tehničkih instituta u Nemačkoj i veoma je poznat po istraživanjima.

== Etimologija ==
Darmstadt ima vrlo neobično ime (u doslovnom prijevodu s [[nemački jezik|njemačkog]] znači &quot;Grad [[crijeva]]&quot;). To ime je nastalo slučajno (Darmstadt je skraćeni oblik ranijeg imena Darmundestadt) i nema veze s crijevima.

== Geografija ==
Darmstadt se nalazi u zapadnom dijelu Njemačke, u blizini rijeke [[Rajna|Rajne]]. Funkcionira kao satelitski grad obližnjeg Frankfurta na Majni (zajedno s Frankfurtom i [[Mainz]]om čini sustav povezanih gradova ''Ballung Rhein-Main''). Blizina Frankfurta značajno utječe na gospodarski razvoj grada. Grad je povezan s frankfurtskom mrežom prometnica i služi se [[Zračna luka Frankfurt na Majni|frankfurtskim aerodromom]] koji je najveći u Europi.

== Tehnologija ==
U gradu se nalazi Darmštatov tehnološki univerzitet i Darštatov univerzitet za primenjene nauke. 
Čuven je po [[Institut za teškojonska istraživanja u Darmštatu|Institutu za teškojonska istraživanja]] (GSI, {{jez-nem|Gesellschaft für Schwerionenforschung}} ). Tu su otkriveni mnogi novi elementi. U Darmštatu su otkriveni sledeći [[kemijski element|hemijski elementi]] 
* [[majtnerijum]], atomski broj 109 (1982)
* [[hasijum]], atomski broj 108 (1984)
* [[darmštatijum]], atomski broj 110 (1994)
* [[rentgenijum]], atomski broj 111 (1994)
* [[kopernicijum]], atomski broj 112 (1996)
Darmštatijum je [[2003]]. imenovan po gradu Darmštatu.

Centar za evropska svemirska istraživanja (ESOK) [[Evropska svemirska agencija|Evropske svemirske agencije]] nalazi se u Darmštatu. Darmštat je i centar farmaceutske i hemijske industrije, tako da Merk, Rem i Šenk Rotek imaju tu glavne fabrike.

== Znamenitosti ==
[[Datoteka:Luisenplatz, Darmstadt.jpg|mini|lijevo|180px|Luisenplatz]]
U centru grada je značajna palača hessenskih vojvoda (rezidencija Velikog vojvode Hessena) iz [[18. vijek|18. stoljeća]]. Luisenplatz je najveći trg u središtu i glavno prometno čvorište. Na trgu je obelisk s kipom cara Ludwiga Bavarskog. Značajni su brojni spomenici i djela moderne umjetosti (posebno Jugendstila koji je početkom 20. stoljeća bio razvijen u gradu). Zanimljiva je &quot;spiralna šuma&quot;, niz modernih građevina sagrađenih 2000. godine (arhitekt [[Friedensreich Hundertwasser]]).

U blizini grada se nalazi dvorac Frankenstein iz 13. stoljeća. Smatra se da je dvorac dao inspiraciju [[Mary Wollstonecraft Shelley|Mary Shelley]] za horror priču &quot;[[Frankenstein, or The Modern Prometeus|Frankenstein ili moderni Prometej]]&quot;.
{{UNESCO-svjetska baština
|ime mjesta = Mathildenhöhe u Darmstadtu
|image = Darmstadt Mathildenhöhe.jpg
|godina = 2018. 
|vrst baštine = Kulturno dobro
|mjerilo = i, ii
|ugroženost = ne
|poveznica = https://whc.unesco.org/en/list/1614
|država = &lt;center&gt;{{flag|Njemačka}} 
}}
=== Svjetska baština ===
Mathildenhöhe u Darmstadtu je naziv najviše uzvisine i naziv umjetničke kolonije u Darmstadtu. Koloniju je osnovao 1897. godine Ernst Ludwig, veliki vojvoda od Hessea, kao centar za nove reformske pokrete u [[Arhitektura|arhitekturi]], umjetnosti i zanatstvu. Odnosi se kako na skupinu umjetnika ''jugendstila'' ([[secesija]]) koji su zajedno djelovali od 1899 - 1914.&lt;ref name=Njemačka&gt;{{Cite web |url=https://whc.unesco.org/en/statesparties/de |title= Njemačka, spomenici upisani na listu svjetske baštine |work= UNESCO: Svjetska baština |access-date= 19. 1. 2023}}&lt;/ref&gt;

Umjetnička kolonija u Darmstadtu, ali i zgrade u Mathildenhöheu  u kojima su umjetnici živjeli i radili uvrštena je 2021. na listu [[UNESCO]]-ove [[Svjetska baština|svjetske baštine]].&lt;ref name=&quot;kolonija&quot;&gt;{{Cite web |url=https://whc.unesco.org/en/list/1614 |title= Umjetnička kolonija u Darmstadtu - ID 1614 |work= UNESCO: Svjetska baština |access-date= 19. 1. 2023}}&lt;/ref&gt;

Zaštićeno područje sastoji se od 23 građevinska elementa kao što su: Svadbeni toranj (1908.), Izložbena dvorana (1908.), Gaj platana (1833., 1904.-14.), ruska kapela sv. Marije Magdalene (1897.-'99.), bazen ljiljana, spomenik Gottfriedu Schwabu (1905.), Pergola i vrt (1914.), vrtni paviljon „Labuđi hram” (1914.), fontana Ernsta Ludwiga i 13 kuća i ateljea umjetnika koji su bili izgrađeni za umjetničku koloniju u Darmstadtu i za međunarodne izložbe. Kasnije je dodana i skupina tri kuće, izgrađene za izložbu 1904. god.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.internationale-bauausstellungen.de/geschichte/1901-mathildenhoehe-darmstadt-ein-dokument-deutscher-kunst/ |title=Mathildenhöhe Darmstadt - internationale-bauausstellungen |access-date=2023-05-16 |archive-date=2021-07-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210725004214/https://www.internationale-bauausstellungen.de/geschichte/1901-mathildenhoehe-darmstadt-ein-dokument-deutscher-kunst/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

&lt;gallery&gt;
File:Hochzeitsturm Darmstadt 2022.jpg|Svadbeni toranj
Ausstellungsgebäude (Mathildenhöhe) 01.JPG|Izložbena dvorana
File:Darmstadt Mathildenhöhe Hoetger Löwenvasen.jpg|Gaj platana
File:Darmstadt Russisch-Orthodoxe Kapelle 2.JPG|Kapela [[Ruska pravoslavna crkva|ruske pravoslavne crkve]]
File:Schwanentempel 10.JPG|Labuđi hram
File:Ernst-Ludwig-Brunnen - Mathildenhöhe - Darmstadt, Germany - DSC01379.jpg|Fontana Ernsta Ludwiga
&lt;/gallery&gt;

== Međunarodna saradnja ==
&lt;div style=&quot;width:30%&quot;&gt;
{{partnerstvo_gradova_zaglavlje (SR)}}
{{partnerstvo_gradova_red (SR)|[[Trondheim|Trondhajm]]|[[Norveška]]|partnerstvo|[[1968]]}}
{{partnerstvo_gradova_red (SR)|[[Libau]]|[[Letonija]]|partnerstvo|[[1993]]}}
{{partnerstvo_gradova_red (SR)|[[Breša]]|[[Italija]]|partnerstvo|[[1991]]}}
{{partnerstvo_gradova_red (SR)|[[Segedin]]|[[Mađarska]]|partnerstvo|[[1990]]}}
{{partnerstvo_gradova_red (SR)|[[Đenk]]|[[Mađarska]]|partnerstvo|[[1990]]}}
{{partnerstvo_gradova_red (SR)|[[Česterfild]]|[[Ujedinjeno Kraljevstvo]]|partnerstvo|[[1959]]}}
{{partnerstvo_gradova_red (SR)|[[Troyes|Troa]]|[[Francuska]]|partnerstvo|[[1958]]}}
{{partnerstvo_gradova_red (SR)|[[Užgorod]]|[[Ukrajina]]|partnerstvo|[[1992]]}}
{{partnerstvo_gradova_red (SR)|[[Logonjo]]|[[Španija]]|partnerstvo|[[2002]]}}
{{partnerstvo_gradova_red (SR)|[[Bursa]]|[[Turska]]|partnerstvo|[[1971]]}}
{{partnerstvo_gradova_red (SR)|[[Saanen-Gstaad]]|[[Švajcarska]]|partnerstvo|[[1991]]}}
{{partnerstvo_gradova_red (SR)|[[Plock]]|[[Poljska]]|partnerstvo|[[1988]]}}
{{partnerstvo_gradova_red (SR)|[[Graz|Grac]]|[[Austrija]]|partnerstvo|[[1968]]}}
{{partnerstvo_gradova_red (SR)|[[Alkmar]]|[[Holandija]]|partnerstvo|[[1958]]}}
{{partnerstvo_gradova_podnožje (SR)|Izvor&lt;ref&gt;[http://www.rgre.de/rgre-partnerschaften/?dt_orgname=Darmstadt&amp;dt_plz=&amp;dt_einwohnerzahl_min=&amp;dt_einwohnerzahl_max=&amp;dt_bundesland=&amp;aus_orgname=&amp;aus_plz=&amp;aus_land=&amp;aus_kontinent=&amp;partner_seit_von=&amp;partner_seit_bis=&amp;partner_form=&amp;submit=Suche Savjet opština i regiona Evrope - Pregled međuopštinske saradnje]&lt;/ref&gt;}}
&lt;/div&gt;

== Reference ==
{{reflist}}

== Vanjske veze ==
{{WProjekti
|commonscat=Darmstadt
}}
* [http://www.darmstadt.de/ Službena stranica] {{de icon}}

{{Hesen}}
{{commonscat|Darmstadt}}
{{Commonscat|Mathildenhöhe}}

[[Kategorija:Hessen]]
[[Kategorija:Svjetska baština u Njemačkoj]]</text>
      <sha1>q7njeap3p18f3ya1bp42101w01vvbnw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>City of Lancaster</title>
    <ns>0</ns>
    <id>178536</id>
    <revision>
      <id>42669352</id>
      <parentid>42504256</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T18:49:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>42669352</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4070" sha1="33bivsc1u42j5u5d858jvtn2j3dsj9f" xml:space="preserve">{{Naselje
| ime =City of Lancaster
| ime_genitiv =
| izvorno_ime =
| translit_jezik1 =

| slika_panorama =City_of_Lancaster_(2).jpg
| veličina_slike =280px
| opis_slike =[[Panorama]] grada [[Lancaster (Lancashire)|Lancastera]]

| nadimak =
| geslo =

| širina-stupnjevi =54
| širina-minute =2
| širina-oznaka =N
| dužina-stupnjevi =2
| dužina-minute =48
| dužina-oznaka =W

| lokacija_ime =[[Spisak država|Država]]
| lokacija_info ={{flag|UK}}

| lokacija1_ime =[[Engleske regije|Regija]] 
| lokacija1_info =[[Sjeverozapadna Engleska]]
| lokacija2_ime =[[Engleske ceremonijalne grofovije|Ceremonijalna grofovija]] 
| lokacija2_info =[[Lancashire|Grofovija Lancashire]]
| lokacija3_ime =
| lokacija3_info =

| površina_bilješke =
| površina_ukupna =577 [[km²]] &lt;ref name=brit/&gt;
| površina_uža  = 
| površina_šira  =

| stanovništvo_godina =[[2011]].
| stanovništvo_bilješke =
| stanovništvo =138,400&lt;ref name=lan/&gt;
| stanovništvo_gustoća =
| stanovništvo_šire = 
| stanovništvo_šire_gustoća =
| stanovništvo_uže =
| stanovništvo_uže_gustoća =

| vremenska_zona =[[UTC+0]]
| utc_pomak =+1
| vremenska_zona_DST =
| utc_pomak_DST =
| poštanski_broj =
| pozivni_broj = 
| gradovi_prijatelji =
| države_gradova_prijatelja =
| web_stranica =

| slika_karta     =Lancaster_UK_locator_map.svg
| veličina_karte  =280px
| opis_karte=&lt;center&gt;City of Lancaster na karti [[Lancashire|Grofovije Lancashire]]
| bilješke =
}}
'''City of Lancaster''' je [[kotar|distrikt]] sa statusom [[grad]]a na [[sjeverozapad]]u [[Engleska|Engleske]] od 138,400 stanovnika.&lt;ref name=lan&gt;{{cite web
 | url =http://www.lancashire.gov.uk/lancashire-insight/population-and-households/population-and-households-2011-census/lancashires-population.aspx
 | title =Lancashire's population
 | accessdate =12. 01. 2017.
 | language =engleski
 | publisher =Lancashire County Council
 | archive-date =2017-07-14
 | archive-url =https://web.archive.org/web/20170714152109/http://www.lancashire.gov.uk/lancashire-insight/population-and-households/population-and-households-2011-census/lancashires-population.aspx
 | url-status =dead
 }}&lt;/ref&gt;

[[glavni grad|Administrativni centar]] [[kotar|distrikta]] je grad [[Lancaster (Lancashire)|Lancaster]] koji ima 49,871 stanovnika.&lt;ref name=mam&gt;{{cite web
 | url =https://www.citypopulation.de/php/uk-england-northwestengland.php
 | title =United Kingdom: North West England
 | accessdate = 12. 01. 2017.
 | language=engleski
 | publisher=City population}}&lt;/ref&gt; po kome je distrikt dobio ime.&lt;ref name=brit&gt;{{cite web
   |url=https://www.britannica.com/place/Lancaster-England
   |title      = ''Lancaster''
   |publisher     = Encyclopædia Britannica
   |language = engleski
   |accessdate = 12. 01. 2017}}&lt;/ref&gt;

== Geografija ==

[[kotar|Distrikt]] se prostire na [[zapad]]u [[Lancashire|Grofovije Lancashire]], [[jug|južno]] od [[Rijeka (vodotok)|rijeke]] [[Lune]] sve do [[Morecambe (zaljev)|Zaljeva Morecambe]] u [[Irsko more|Irskom moru]].&lt;ref name=brit/&gt;

Pored [[Lancaster (Lancashire)|Lancastera]], veći [[urbanizacija|urbani]] centri, su [[more|morska]] ljetovališta [[Morecambe]]&lt;ref name=brit/&gt; i Heysham i [[grad]]ić [[Carnforth]]. Ostali dio distrikta je [[selo|ruralni]] kraj u kom leži i dio [[nacionalni park|nacionalnog parka]] [[Yorkshire Dales]].

== Historija==
{{main|Lancaster (Lancashire)}}

[[kotar|Distrikt]] City of Lancaster osnovan je nakon donošenja [[zakon]]a o [[lokalna samouprava|lokalnoj upravi]] [[1972]]. ujedinjenjem dotadašnjih pet [[administrativna jedinica|administrativnih jedinica]]; [[grad]]ova [[Lancaster (Lancashire)|Lancastera]], [[Morecambe|Morecamba]] (sa Heyshamom), [[Carnforth]]a  i [[selo|ruralnih]] [[kotar|distrikt]]a Lancaster i Lunesdale.

== Reference ==
{{reflist}}

== Vanjske veze ==
{{Commonscat|City of Lancaster}}
* [http://www.lancaster.gov.uk/ Lancaster City Council] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140328022608/http://www.lancaster.gov.uk/ |date=2014-03-28 }} {{en}}

[[Kategorija:Administrativna podjela Engleske]]
[[Kategorija:Lancashire]]</text>
      <sha1>33bivsc1u42j5u5d858jvtn2j3dsj9f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Incident u Gleiwitzu</title>
    <ns>0</ns>
    <id>186311</id>
    <revision>
      <id>42669388</id>
      <parentid>42377057</parentid>
      <timestamp>2026-08-08T00:43:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aca</username>
        <id>108187</id>
      </contributor>
      <comment>+</comment>
      <origin>42669388</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3390" sha1="7f8tpdqa122a1pb7th8pxux07d4u6hw" xml:space="preserve">[[Datoteka:Sender gliwice.jpg|mini|[[Radio toranj Glivice]], danas je to najveća drvena struktura u [[Evropa|Evropi]].]]
'''Incident u Glajvicu''' ili '''Prepad na Glajvic''' je bio iscenirani napad koji je izvela grupa oficira „bezbednosne službe“ ([[Ziherhajtsdinst]]) pod komandom [[Alfred Naujoks|Alfreda Helmuta Naujoksa]] na radio-stanicu ''Sender Gleiwitz'' u Glajvicu (današnje [[Glivice]] u Poljskoj) [[31. avgust]]a 1939. Operaciju je isplanirao [[Rajnhard Hajdrih]], a poslužila je kao opravdanje za napad [[Treći Rajh|Nacističke Nemačke]] na [[Poljska|Poljsku]], [[1. septembar|1. septembra]] [[1939]], čime je otpočeo [[Drugi svetski rat]].

== Pozadina i planiranje ==
Na sastanku sa komadantima kopnene vojske, mornarice i vazduhoplovstva koji je održan [[22. avgust]]a 1939, [[Adolf Hitler]] je izdao naređenje za napad na Poljsku, rekavši da „Poljska mora biti uništena“. Tokom sastanka, rekao je da će postojati [[povod]] za napad:&lt;ref name=&quot;DGS31&quot;&gt;Drugi svjetski rat, str. 31&lt;/ref&gt;

{{izdvojeni citat|Daću povod za početak rata. Nije bitno da li je verodostojan ili nije. Pobednika posle ne pitaju da li je govorio istinu. Kada se započinje i vodi rat, nije bitno pravo, nego pobeda.}}

Operacija je isplanirana nekoliko dana ranije. Dana [[10. avgust]]a, Alfred Naujoks pozvan je u kancelariju Rajnharda Hajdriha, gde je dobio naređenje da sa još nekoliko ljudi izvrši iscenirani napad:&lt;ref name=&quot;DGS30&quot;&gt;Drugi svjetski rat, str. 30&lt;/ref&gt;

{{izdvojeni citat|Ići ćete sa još pet ili šest članova [[Ziherhajtsdinst]]a u Glajvic. U određeno vreme, koje će vam biti saopšteno, isceniraćete napad na radio stanicu. Treba izazvati dojam da su taj napad izveli Poljaci. Našoj propagandi je zbog inostrane štampe potreban dokaz da je Poljska više puta povredila granicu.}}

Naujoksu je saopšteno da će im po dolasku u Glajvic biti stavljen na raspolaganje [[Nemac]] koji govori [[poljski jezik|poljski]], koji će održati govor nakon zauzimanja stanice.&lt;ref name=&quot;DGS30&quot;/&gt; Šifra za napad bila je ''Konserven''. Nakon dolaska u Glajvic, Naujoks je kontaktirao šefa [[Gestapo]]a u Glajvicu, [[Hajnriha Miler]]a, koji mu je rekao da će mu biti stavljeno na raspolaganje nekoliko kriminalaca koji će biti obučeni u poljske uniforme i ostavljeni mrtvi na mestu incidenta.&lt;ref name=&quot;DGS31&quot;/&gt;

== Napad ==
[[Rajnhard Hajdrih]] izdao je naređenje za napad [[telefon]]om [[31. avgust]]a u popodnevnim časovima. Napad je trebalo izvesti u 8 sati.&lt;ref name=&quot;DGS31&quot;/&gt; Napad je izveden po planu. Redovni program radio-stanice je prekinut, a komentator je na poljskom jeziku tri do četiri minute govorio protiv [[Treći rajh|nacista]], psovao i pozivao na oslobođenje. Sledećeg dana Nemačka je napala Poljsku, koristeći iscenirani napad kao izgovor.

== Reference ==
{{izvori}}

== Literatura ==
* {{Cite book |last= |first= |authorlink= |coauthors= |editor=Miroslav Kutanjac |others= |title=Drugi svjetski rat (orig. ''Bericht van de Tweede Wereld Oorlog'')|origdate= |origyear= |origmonth= |url= |format= |accessdate= |edition= |date= |year=1980 |month= |publisher=Mladinska knjiga |location=Ljubljana |language=srpskohrvatski |id= |doi = |pages= |chapter= |chapterurl= |quote = |ref=harv}}
{{Commonscat|Radio station in Gliwice}}

[[Kategorija:1939.]]
[[Kategorija:Nacistička propaganda]]
[[Kategorija:Operacije pod lažnom zastavom]]</text>
      <sha1>7f8tpdqa122a1pb7th8pxux07d4u6hw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Neon Genesis Evangelion</title>
    <ns>0</ns>
    <id>186890</id>
    <revision>
      <id>42669278</id>
      <parentid>42660933</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T13:52:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TeenAngels1234</username>
        <id>30790</id>
      </contributor>
      <comment>/* Produkcija */</comment>
      <origin>42669278</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="92663" sha1="qvb14nst9kez6c9dukvi81ahwpoje18" xml:space="preserve">{{Infookvir animanga/Header
 |ime             = Shin Seiki Evangelion
 |slika           = [[Datoteka:NeonGenesisEvangelionManga1.jpg|230px]]
 |opis_slike      = korice prvog izdanja mange
 |izvorno_ime     = 新世紀エヴァンゲリオン
 |izvorno_pismo   = Shin Seiki Evangerion
 |žanr            = [[SF]], [[drama]], [[akcija]], [[triler]], filozofski
}}
{{Infookvir animanga/Manga
 |naslov          = Shin Seiki Evangelion
 |autor           = [[Yoshiyuki Sadamoto]]
 |ilustrator      = 
 |izdavač         = [[Kadokawa Shoten]]
 |izdavač_en      = Chuang Yi Publishing&lt;br /&gt;Viz Media
 |izdavač_hr      = 
 |ostali_izdavači = 
 |magazin         = Shonen Ace&lt;br /&gt;Young Ace
 |početak         = decembar 1994.
 |kraj            = jun 2013.
 |broj            = 14
 |dob             = 
 }}
{{Infobox animanga/Video
| type            = tv series
| director        = [[Hideaki Anno]]
| producer        = Noriko Kobayashi&lt;br&gt;Yutaka Sugiyama
| writer      = Hideaki Anno, Akio Satsukawa (ep. 3-10, 12-13), Hiroshi Yamaguchi (ep. 16, 22-23), Mitsuo Iso (ep. 13), Shinji Higuchi (ep. 17-18), [[Yoji Enokido]] (ep. 2, 7-8, 11)
| music           = [[Shirō Sagisu]]
| studio          = [[Tatsunoko Production]]&lt;br&gt;[[Gainax]]
| licensee        = {{AUS}} [[Madman Entertainment]]&lt;br&gt;{{UK}} [[ADV Films]]&lt;br&gt;{{SADk}} [[Section23 Films#AEsir Holdings|AEsir Holdings]]
| network         = [[TX Network|TXN]] ([[TV Tokyo]])
| network_en      = 
| first           = 4.10. 1995.
| last            = 27.3. 1996.
| episodes        = 26
| episode_list    = 
}}
{{Infobox animanga/Other
| title           = Anime filmovi
| content         =
* ''[[Neon Genesis Evangelion: Death &amp; Rebirth|Death &amp; Rebirth]]'' (1997)
* ''[[The End of Evangelion]]'' (1997)
}}
{{Infobox animanga/Other
| title           = Anime filmski serijal
| content         =
* ''Rebuild of Evangelion''
** ''[[Evangelion: 1.0 You Are (Not) Alone|1.0 You Are (Not) Alone]]'' (2007)
** ''[[Evangelion: 2.0 You Can (Not) Advance|2.0 You Can (Not) Advance]]'' (2009)
** ''[[Evangelion: 3.0 You Can (Not) Redo|3.0 You Can (Not) Redo]]'' (2012)
}}
{{Infookvir animanga/Footer}}

'''''Neon Genesis Evangelion''''' (japanski 新世紀エヴァンゲリオン, ''Shin Seiki Evangerion''; doslovno &quot;Evanđelje Novog Vijeka&quot;), ponekad navedena i samo kao '''Eva''', [[japan]]ska je [[SF]] [[anime]] serija iz [[1995]]. koju je producirao studio [[Gainax]] a režirao [[Hideaki Anno]]. Emitirana je na programu [[TV Tokyo]] od oktobra 1995. do marta 1996. Glasovne uloge su podarili [[Megumi Ogata]], [[Kotono Mitsuishi]] i [[Megumi Hayashibara]], dok je glazbu skladao [[Shiro Sagisu]]. 10 mjeseci prije TV premijere, Anno je surađivao sa autorom [[Yoshiyuki Sadamoto|Yoshiyukijem Sadamotom]] te objavio [[Manga|mangu]] koja bi podigla interes za anime serijom. Prvi svezak je objavljen decembra 1994. te je trajala i dugo nakon što je završena serija: manga je završena tek juna 2013.

To je apokaliptična serija sa [[Jevreji|judejsko]]-[[kršćani|kršćanskim]] simbolima iz [[Knjiga Postanka|knjige postanka]] i biblijskih [[Apokrifni spisi|apokrifnih spisa]]: ogromna demonska bića, zvana &quot;Anđeli&quot;, napadaju zemlju [[2015]]. godine a troje tinejdžera se bore protiv njih u ogromnim robotima. Među njima je i glavni junak, 14-godišnji Shinji, nesigurni tinejdžer kojeg muče [[anksioznost]] i depresija. Serija spada u japanski [[žanr]] ''[[mecha]]'', tj. animirane filmove o divovskim robotima. Ima 26 epizoda i 2 posebna anime filma (''[[Death and Rebirth]]'' i ''[[End of Evangelion]]'').

Kasnije epizode skreću pozornost na [[Psihoanaliza|psihoanalizu]] likova koji iskazuju razne emotivne probleme i naznake mentalne bolesti. Priroda egzistencije i stvarnosti se preispituju zbog čega bi se serija mogla karakterizirati kao &quot;postmoderna fantazija&quot;. Kroz zaplet u kojem tajna organizacija kani pokrenuti &quot;proces instrumentalizacije&quot; kako bi uzvisila čovječanstvo na novu razinu postojanja, priča se dotiče tema [[transhumanizam|transhumanizma]] i [[eugenika|eugenike]]. Zadnje dvije epizode (25 i 26) izazvale su kontroverze zbog otvorenog kraja koji je mnogo toga ostavio otvorenim, no Anno je branio svoju umjetničku slobodu te izjavio da mu se kraj svidio.

''Neon Genesis Evangelion'' je jedna od najuspješnijih i najhvaljenijih anime serije 1990-ih. Smatra se i kritikom i dekonstrukcijom ''mecha'' žanra, te je dovela do umjetničke renesanse anime industrije. Franšiza vezana uz seriju zaradila je preko 150 milijardi [[jen]]a diljem svijeta do 2013. ''TV Asahi'' je 2005. objavio dvije liste &quot;100 najboljih animiranih TV ostvarenja&quot;. &quot;Evangelion&quot; se našao i na jednoj i na drugoj: na listi koja je sastavljena prema anketi provedenoj diljem nacije, našao se na 22. mjestu&lt;ref name=&quot;TV Asahi2005&quot;&gt;[http://www.animenewsnetwork.com/news/2005-09-23/tv-asahi-top-100-anime-part-2 TV Asahi Top 100 Anime - Part 2] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140730225630/http://www.animenewsnetwork.com/news/2005-09-23/tv-asahi-top-100-anime-part-2 |date=2014-07-30 }} Anime News Network, 23.9. 2005.&lt;/ref&gt; a na listi sastavljenoj po online anketi Japanaca, završio je na visokom 2. mjestu.&lt;ref name=&quot;TV Asahi2006&quot;&gt;[http://www.animenewsnetwork.com/news/2006-10-13/japan's-favorite-tv-anime Japan's Favorite TV Anime] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180615044506/https://www.animenewsnetwork.com/news/2006-10-13/japan%27s-favorite-tv-anime |date=2018-06-15 }} [[Anime News Network]], 12.10. 2006.&lt;/ref&gt; U časopisu ''Animage'' osvojio je prvo mjesto u kategoriji &quot;20 najboljih animea godine&quot; dva puta za redom: prvi put 1996. sa 2.544 glasa&lt;ref name=&quot;Animage1996&quot;&gt;{{cite web| url=http://animage.jp/old/gp/gp_1996.html| title=The 18th Annual Anime Grand Prix 1996| author=| publisher=Animage| date=lipanj 1996| archiveurl=https://web.archive.org/web/20131014172959/http://animage.jp/old/gp/gp_1996.html| archivedate=2013-10-14| access-date=2015-09-08| deadurl=no}}&lt;/ref&gt; a drugi put 1997. sa 2.853 glasa.&lt;ref name=&quot;Animage1997&quot;&gt;{{cite web| url=http://animage.jp/old/gp/gp_1997.html| title=The 19th Annual Anime Grand Prix 1997| author=| publisher=Animage| date=lipanj 1997| archiveurl=https://web.archive.org/web/20131014173011/http://animage.jp/old/gp/gp_1997.html| archivedate=2013-10-14| access-date=2015-09-08| deadurl=no}}&lt;/ref&gt; 1997., čak se osam epizoda iz serije našlo na listi 20 najboljih anime epizoda godine&lt;ref name=&quot;Animage1997&quot;/&gt; dok su protagonisti Shinji Ikari i Kaoru Nagisa proglašeni prvim i drugim najboljim muškim anime likom godine, a Rei Ayanami, Asuka Langley i Misato Katsuragi prvim najboljim, odnosno četvrtim i desetim najboljim ženskim anime likom godine.&lt;ref name=&quot;Animage1997&quot;/&gt;

== Radnja ==

U rujnu [[2000]]. godine je jedna ekspedicija znanstvenika pod vodstvom dr. Katsuragija krenula na južni pol gdje je pronađeno tajnovito biće '''Adam'''. Još prije su naime nađeni tajni spisi iz [[Kumran]]a kraj [[Mrtvo more|Mrtvog mora]] koji su predvidjeli apokalispsu čovječanstva za [[2015]]. godinu, a koja će biti najavljena od tajnovitih bića, anđela. No kada su znanstvenici počeli istraživati Adama on je pokrenuo mehanizam za samouništenje i pokrenuo &quot;Second impact&quot;, katastrofu koja otopila polove Zemlje i uništila pola čovječanstva. Da bi se spriječio &quot;Third impact&quot; koji bi mogao uništiti cijeli svijet, oformirane su tajne organizacije '''Seele''' i '''Nerv''' čiji je zadatak boriti se protiv anđela. Oni su klonirali ostatke Adama i stvorili Evangelione (skraćeno Eva), neobična stvorenja nalik na robote visine 50 metara, koji bi trebali štiti ljude.

Godina je u međuvremenu [[2015]]. '''Shinji Ikari''' je običan 14-godišnji dječak koji živi u Japanu. No jednog dana ga njegov otac '''Gendo''', vođa organizacije Nerv, pozove da upravlja Evom 01 i pomogne spasiti svijet. Shinji nevoljko pristaje a u svoj ga stan primi šaljiva i optimistična zapovjednica '''Misato'''. Shinjiju se u upravljanju druga dva robota pridruže i kolegice iz škole; povučena Rei i ekstrovertirana Njemica '''Asuka'''. Zajedno uspijevaju obraniti zemlju od napada Anđela, od Sachaela do Araela. No ispostavi se da Anđeli napadaju [[Tokijo|Tokyo]] jer je Gendo uspio u svoj laboratorij dovesti embrij Adama, a dodirom sa njim bi se dogodila apoklipsa.

No Gendo planira izvesti tajni proces instrumentalizacije neovisno od Seele, koja sa njim planira dovesti čovječanstvo do nove evolucijske razine i ujediniti sve duše u jednu. Za Gendo bi taj proces bio izvediv jedino ako ponovno sretne svoju preminulu suprugu i Shinjijevu majku, čija se duša spojila sa robotom Eva-01 i čiji je tajni klon Rei Ayanmi. Shinji pobijedi i zadnjeg Anđela te tada krene proces instrumentalizacije kojeg je sam Shinji odabrao jer je imao izbor vratiti svijet na staro ali nije. Cijeli svijet postaje psihodelično mjesto, a Shinji se nađe u prostorima koji se protive zakonima fizike. Ljudska vrsta je na posljetku evoluirala kroz proces instrumentalizacije. Ne postoji više odvojenost od svijeta, materije i drugih ljudi već je sveukupna stvarnost postala dijelom jedne kolektivne svijesti. Čitava ljudka vrsta ponovno se rađa u novom svijetu gdje je granica između prostora i vremena nevidljiva. U konačnici Shinji uz pomoć kolektivne svijesti ljudi koje poznaje uspijeva pobijediti svoju duboku depresiju i samoprezir, te shvati da je vrijedan živjeti kao i drugi.

== Glasovne uloge ==
* '''[[Megumi Ogata]]''' kao Shinji Ikari
* '''[[Kotono Mitsuishi]]''' kao Misato Katsuragi
* '''[[Megumi Hayashibara]]''' kao Rei Ayanami / Yui Ikari
* '''[[Yuko Miyamura]]''' kao Asuka Langley Soryu
* '''[[Fumiko Tachiki]]''' kao Gendo Ikari
* '''[[Motomu Kiyokawa]]''' kao Kozu Fuyutsuki
* '''[[Miki Nagasawa]]''' kao Maya Ibuki
* '''[[Junko Iwao]]''' kao Hikari Horaki
* '''[[Takehito Koyasu]]''' kao Shigeru Aoba
*'''[[Tetsuya Iwanaga]]''' kao Kensuke Aida
* '''[[Tomokazu Seki]]''' kao Touji Suzuhara

== Popis Anđela ==
{{col-begin}}
{{col-break|width=33%}}
* Adam
* Nepoznat drugi Anđeo (vjerojatno Lilit. Nije objašnjeno ni u animeu ni u mangi)
* Sachiel
* Shamshiel
* Ramiel
* Gaghiel 
{{col-break|width=33%}}
* Israfael
* Sandalphon
* Matarael
* Sahaquiel
* Iruel
* Leliel
* Bardiel 
{{col-break|width=33%}}
* Zeruel
* Arael
* Armisael 
* Tabris
* Lilim (Čovječanstvo - prema animeu Anđeli dijele 99.89 % istog DNA sa ljudima, a u filmu &quot;End of Evangelion&quot; Misato otvoreno izgovara da je čovječanstvo 18. Anđeo)&lt;ref&gt;{{Cite web |title=&quot;Extras: Eva Glossary&quot;. Neon Genesis Evangelion (official ADV site). |url=http://www.advfilms.com/titles/evangelion/ |access-date=2012-11-01 |archivedate=2007-06-30 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070630193917/http://www.advfilms.com/titles/evangelion/ |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;
{{col-end}}

==Likovi==

Anno je nastojao stvoriti likove koji odražavaju dijelove njegove vlastite ličnosti.&lt;ref name=JEN&gt;{{cite web|last=Kosukegawa|first=Yoichi|title=Cartoon 'Eva' captures sense of void among Japanese youth|newspaper=Japan Economic Newswire|date= 8.5. 1997}}&lt;/ref&gt; Likovi u ''Evangelionu'' se bore sa vlastitim međuljudskim odnosima, privatnim problemima,&lt;ref name=&quot;Napier 2002, str. 425&quot;&gt;Napier (2002), str. 425&lt;/ref&gt; i traumatskim događajima iz prošlosti.&lt;ref&gt;Miller (2012), str. 85&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Ishikawa (2007), str. 76&lt;/ref&gt; Ljudske kvalitete likove su omogućile gledateljima da se identificiraju s njima na osobnoj razini, dok su ih drugi interpretirali kao historijske, religiozne ili filozofske simbole.&lt;ref name=&quot;Eng-DVD-commentary&quot;&gt;{{cite web | people = | date = | title = Evangelion: Death &amp; Rebirth; End of Evangelion | author = DVD commentary track | location = | publisher = Manga Entertainment }}&lt;/ref&gt; Shinji Ikari je protagonist serije i pilot Evangelionove Unit-01. Pošto je svjedočio smrti majke Yui Ikari kao dijete, te je napušten od oca, Genda Ikarija, Shinji je emotivno krhak te čini ono što mu drugi zapovijede iz straha od odbijanja. Tijekom serije, ponavlja &quot;Ne smijem pobjeći!&quot;, iako se povlači suočen sa traumatičnim događajem. Anno je opisao Shinjija kao &quot;dječaka koji zazire od ljudskog kontakta&quot; te &quot;se uvjerio da je potpuno nepotrebna osoba&quot;.&lt;ref name=&quot;What-were-we-making&quot;&gt;Sadamoto (1998), str. 170, 171&lt;/ref&gt; Na kraju priznaje da upravlja EVOM samo da bi postigao vlastitu vrijednost, koja pak dolazi od njegovog omraženog oca.&lt;ref name=&quot;Savoy&quot;&gt;Savoy (2014)&lt;/ref&gt;

Asuka Langley Soryu je nadareno dijete koja je pilot Evangelionove Unit-02 te je temperamentna ličnost sa previše samopouzdanja i ponosa. Kao dijete, otkrila je tijelo svoje majke nakon suicida, čime je suzbijala svoje emocije te si obećala da više neće plakati. Pilot Evangelionova Unit-00, Rei Ayanami, je [[klon]] napravljen od ostataka Shinjieva majke Yui te ju prati osjećaj negativnog samopoštovanja koji potječe od shvaćanja da je lako zamjenjiva.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Lee|first=Roderick|title=Meet the voice of AD Vision: Amanda Winn|url=http://www.ex.org/2.5/12-news_winn.html|work=Volume 2, Issue 5|publisher=EX Magazine|accessdate=October 15, 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20050329093608/http://www.ex.org/2.5/12-news_winn.html|archivedate=2005-03-29|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt; Ima tri klona: Rei I, Rei II i Rei III, koji se bore protiv Anđela.&lt;ref&gt;Cormick (2006)&lt;/ref&gt; Asuka i Rei su predstavljeni sa vlastitim manama i poteškoćama poistovjećivanja sa drugim ljudima.&lt;ref&gt;Napier (2002), str. 425–426&lt;/ref&gt;

Misato Katsuragi je skrbnik i zapovjednik Shinjija i Asuke. Njena profesionalnost u Nerv-u je u dramatičnom kontrastu sa njenim opuštenim i neodgovornim ponašanjem u svojem domu. Dizajner likova [[Yoshiyuki Sadamoto]] ju je zamislio kao stariju &quot;djevojku preko puta&quot; i gubitnicu koja nije shvatila život ozbiljno.&lt;ref&gt;{{cite web | title=EVA If it weren't for Sadamoto -- Redux | work=Translation of interview with Yoshiyuki Sadamoto about designing the series | url=http://eva.onegeek.org/pipermail/evangelion/2006-November/003855.html | access-date=2015-09-06 | archivedate=2011-07-19 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20110719224949/http://eva.onegeek.org/pipermail/evangelion/2006-November/003855.html | deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; Kao dijete, svjedočila je prvoj eksploziji Anđela, u kojoj je umro njen otac. Prema Redmondu, u epizodi 12, naizgled tipičan &quot;fan service&quot; kadar u kojem se ona presvlači ispred zrcala poprima drugačiji kontekst kada se otkriva da ona ima ožiljke te eksplozije, odnosno simbolično tjelesne ožiljke [[Atomska bomba|atomske eksplozije]].&lt;ref name=&quot;Redmond&quot;/&gt; Misato prožima sukob mržnje i ljubavi prema ocu, što se manifestira u njenim odlukama pri Nerv-u i njenim pokušajima da &quot;traži oca u zagrljaju Kajija.&quot;&lt;ref&gt;Neon Genesis Evangelion, epizoda 25&lt;/ref&gt; Anno je opisao Shinjija i Misato kao osobe koje se &quot;boje biti povrijeđene&quot; te su &quot;neprimjereni—pošto im manjka pozitivnog stava—za ono što ljudi zovu junacima pustolovine.&quot;&lt;ref name=&quot;What-were-we-making&quot;/&gt; Dennis Redmond smatra da je glavna junakinja iz serije ''[[Nadia: The Secret of Blue Water]]'' bila nadahnuće za razvoj lika Misato u ''Evangelionu''.&lt;ref name=&quot;Redmond&quot;&gt;Redmond (2007), str. 183–188&lt;/ref&gt;

Tinejdžerski piloti Evangeliona odlaze u bitke po hladnim zapovjedima Genda Ikarija, Shinjijevog oca i zapovjednika Nerv-a. Napustio je Shinjija te ga ponovno pozvao samo kako bi ovaj bio pilot Evangeliona. Gendo je spasio ostatke svoje supruge kako bi stvorio Rei, koju gleda samo kao puko oruđe da porazi Anđele. Prikazan je kao nepopustljiv i nemilosrdan tip koji teži pobjedi, osoba koja &quot;poduzima drastične i ekstremne mjere, poštenog ili pokvarenog cilja, kako bi ostvario svoj cilj i naum.&quot;&lt;ref&gt;{{cite journal | title=Anime Expo '96 interview | author=Graham, Miyako | journal=Protoculture Addicts |date=November 1996 | issue=43 | pages=40–41}}&lt;/ref&gt; Prema Sadamotu, Gendo i Fuyutsuki se zasnivaju na likovima Eda Strakera i Aleca Freemana iz TV serije ''[[UFO (TV serija)|UFO]]''.&lt;ref name=Mond/&gt; Sadamoto je dizajnirao izgled likova kako bi &quot;njihove osobnosti bile više ili manje lakše razumljivije pri prvom pogledu&quot;.&lt;ref&gt;Lamarre (2009), str. 204&lt;/ref&gt; Različita estetska privlačnost ženskih likova doprinjeo je visokom prodajom raznih proizvoda franšize ''Evangeliona''. Dizajn Rei je postao toliko popularan da su je neki mediji šaljivo nazvali &quot;zlatna djevojka&quot; zbog visoke prodaje knjiga na kojima je Rei na koricama.&lt;ref&gt;Fujie &amp; Foster (2004), str. 39&lt;/ref&gt;

==Produkcija==
[[File:Studio GAINAX.jpg|right|thumb|Gainax studio, [[Koganei]], [[Tokio]]]]
Režiser Hideaki Anno fell je upao u duboku depresiju nakon završetka anime serije ''[[Nadia: The Secret of Blue Water]]''&lt;ref&gt;Lamarre (2009), str. 180&lt;/ref&gt; i neuspjeha da se 1992. pokrene nastavak anime [[SF film]]a ''[[Royal Space Force: The Wings of Honnêamise]]''.&lt;ref&gt;Takeda (2002), str. 155–158&lt;/ref&gt; [[Yasuhiro Takeda]] tvrdi da je Anno pristao na suradnju između [[King Records (Japan)|King Recordsa]] i [[Gainax]]a dok je pio sa Kingovim predstavnikom Toshimichijem Ōtsukijem;&lt;ref&gt;Takeda (2002), str. 164&lt;/ref&gt; King Records je garantirao Annu vrijeme emitiranja za &quot;nešto, bilo što&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web|title=庵野秀明：公式|url=http://khara.weblogs.jp/hideakianno/personal-biography.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120507231516/http://khara.co.jp/hideakianno/|archivedate=2012-05-07|access-date=2015-09-07|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt; Anno je započeo razvoj nove serije 1993. koja bi se ugrubo trebala baviti temom da protagonist ne bi trebao pobjeći, što je bila tema i ''Aoki Uru'', ranog projekta kojeg Anno nije progurao do produkcije.&lt;ref&gt;Takeda (2002), str. 165, 166&lt;/ref&gt;

U ranoj fazi produkcije, Anno je izjavio da želi da ''Evangelion'' poveća broj [[otaku]]a (anime ljubitelj) privlačenjem zanimanja za taj medij.&lt;ref name=Legacy&gt;{{cite web |author=Kei Watanabe |author2=Daichi Nakagawa |author3=Tsunehiro Uno |title=Evangelion Special: From phenomenon to legacy |publisher=Mainichi Times |url=http://www.accessmylibrary.com/article-1G1-145511765/evangelion-special-phenomenon-legacy.html |date=18.5. 2006 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130927065311/http://www.accessmylibrary.com/article-1G1-145511765/evangelion-special-phenomenon-legacy.html |archivedate=2013-09-27 |access-date=2015-09-07 |deadurl=no }}&lt;/ref&gt; U ranoj fazi dizajna ''Evangeliona'' razmatralo se nekoliko formata, uključujući i igrani film, TV seriju ili [[originalna video animacija|originalnu video animaciju]] (OVA). Producenti su na kraju izabrali TV seriju pošto je tada bila najdostupniji medij u Japanu.&lt;ref name=Mond /&gt; Predloženi naslov ''Alcion'' je odbačen zbog manjka tvrdih zvukova suglasnika.&lt;ref name=Mond&gt;Sadamoto (1999); poglavlje &quot;Interview with Sadamoto Yoshiyuki&quot;&lt;/ref&gt;

''Evangelion'' je posudio određene scenarije i introspekcije u obliku narativne sprave od prethodnog animea koji je napravio Anno, ''[[Gunbuster]]''.&lt;ref&gt;Fontana &amp; Tarò (2007), str. 66&lt;/ref&gt; Uključio je narativnu strukturu ''Nadie'' kako bi priču ostavio otvorenom za interpretaciju.&lt;ref&gt;Lamarre (2009), str. 165&lt;/ref&gt; Tijekom procesa pisanja, elementi radnje ''Evangeliona'' razvili su se iz prvotnog koncepta. Isprva je djevojka trebala biti glavni lik, ali je ideja odbačena jer je bila odveć slična ''Gunbusteru''.&lt;ref name=Mond/&gt; Izvorno, prva epizoda je trebala predstaviti borbu između Anđela i Rei, dok je Shinji predstavljen tek nakon što je Anđeo poražen.&lt;ref name=Collection&gt;{{Cite book|author=Gainax|title=Neon Genesis Evangelion Newtype 100% Collection |date=1998 |publisher=Kadokawa Shoten |language=Japanski |isbn=4-04-852700-2}}&lt;/ref&gt; Daljnje promjene su nastale nakon što je sekta [[Aum Shinrikyo]] izvela [[napad sarinom na tokijsku podzemnu željeznicu]] marta 1995. Anno je smatrao da je ''Evangelionova'' priča &quot;vrlo blizu stvarnosti&quot;, te da bi mogla postati podložna cenzuri na TV-u. Anno je smatrao da je Aum &quot;izgubio bilo kakav kontakt sa stvarnosti&quot;, te da je ''Evangelion'' &quot;intrinzična kritika Auma&quot;&lt;ref&gt;{{cite web|author=Krystian Woznicki|title=Towards a cartography of Japanese anime - Anno Hideaki's Evangelion Interview with Azuma Hiroki|journal=BLIMP Filmmagazine|publisher=Tokuma Shoten|year=}}&lt;/ref&gt;

[[Datoteka:Hideaki Anno 20141030 2.jpg|lijevo|thumb|225px|Režiser i scenarist Hideaki Anno]]
Završna vezija priče zrcali nadahnuće iz raznih animea, romana i filmova.&lt;ref name=&quot;Fujie9&quot;&gt;Fujie &amp; Foster (2004), str. 9&lt;/ref&gt; Među njima su ''[[Space Battleship Yamato]]'',&lt;ref&gt;Napier (2002), str. 424&lt;/ref&gt; ''[[Mobile Suit Gundam]]'',&lt;ref&gt;Murakami (2005), str. 70, 77&lt;/ref&gt; ''[[Devilman]]''&lt;ref&gt;Saito &amp; Azuma (2009), str. 94&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Fujie &amp; Foster (2004), str. 76&lt;/ref&gt; i ''[[Space Runaway Ideon]]''.&lt;ref&gt;Ledoux (1997), str. 9&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Fujie &amp; Foster (2004), str. 75&lt;/ref&gt; Serija je uključila i posvete romanima ''[[Childhood's End]]'',&lt;ref&gt;Miller (2012), str. 189&lt;/ref&gt; i djelima [[Ryū Murakami|Ryu Murakamija]],&lt;ref name=&quot;Fujie9&quot;/&gt;&lt;ref&gt;Lamarre (2009), str. 153-154&lt;/ref&gt; ''[[The Andromeda Strain]]'', ''[[The Divine Invasion]]'', pjesme ''[[Pippa Passes]]'',&lt;ref&gt;Miller (2012), str. 84&lt;/ref&gt; ''[[The Hitcher (1986 film)|The Hitcher]]'', i raznim TV serijama, kao što su ''[[The Prisoner]]'', ''[[Thunderbirds (TV serija)|Thunderbirds]]'', ''[[Ultraman]]''&lt;ref name=&quot;Fujie9&quot;/&gt; i ''[[Ultra Seven]]''.&lt;ref name=&quot;horn&quot;/&gt;

Razvoj ''Neon Genesis Evangeliona'' je došao vrlo blizu krajnjih zadanih rokova tijekom produkcije. Izvorni šnit prve dvije epizode je prikazan na drugom Gainax festivalu jula 1995., samo tri mjeseca prije emitiranja na televiziji.&lt;ref&gt;Takeda (2002), str. 161-162&lt;/ref&gt; Do epizode 13, serija je započela značajno zastranjivanje od izvorne priče, i prvotni scenarij je odbačen. Broj Anđela je smanjen sa 28 na 17, a scenaristi su izmijenili kraj priče, koja je izvorno opisivala neuspjeh Projekta ljudskog instrumentalizma nakon napada Anđela sa mjeseca.&lt;ref name=Collection/&gt; Od epizode 16, serija se drastično promijenila, izbacivši epsku naraciju koja se brinula o spasenju radi naracije koje je govorila o individualnim likovima.&lt;ref name=Thouny&gt;Thouny (2009), str. 111&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Azuma&gt;{{cite web|last=Azuma|first=Hiroki|title=Animé or Something Like it: Neon Genesis Evangelion|url=http://www.ntticc.or.jp/pub/ic_mag/ic018/intercity/higashi_E.html|publisher=NTT InterCommunication Center|access-date=2015-09-07|archivedate=2012-08-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120808182031/http://www.ntticc.or.jp/pub/ic_mag/ic018/intercity/higashi_E.html|deadurl=no}}&lt;/ref&gt; Ova promjena se poklopila sa Anninim interesom za psihologijom nakon što mu je prijatelj posudio knjigu o mentalnim bolestima.&lt;ref name=Eng&gt;{{cite web|author=Lawrence Eng|url=http://www.cjas.org/~echen/articles/spring97/05_03b.html|title=In the Eyes of Hideaki Anno, Writer and Director of Evangelion|publisher=CJas.org|access-date=2015-09-07|archivedate=2009-07-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090709031758/http://www.cjas.org/~echen/articles/spring97/05_03b.html|deadurl=no}}&lt;/ref&gt; To je kulminiralo [[psihoanaliza|psihoanalizom]] likova u zadnje dvije epizode.&lt;ref name=&quot;Napier 2002, str. 425&quot;/&gt; Produkcija je došla toliko blizu roku TV emitiranja da je scenarij dvadeset pete epizode morao napustiti da bi se radio s novom.&lt;ref&gt;{{cite web|author=Shinichiro Inoue|title=EVA，再學|journal=Newtype|publisher=Kadokawa Shoten|date=Juni 1996|language=Japanski|pages=10-15}}&lt;/ref&gt; Ove epizode su koristile tešku apstraktnu animaciju,&lt;ref name=&quot;Camp &amp; Davis 2007, str. 19&quot;&gt;Camp &amp; Davis (2007), str. 19&lt;/ref&gt; ''[[flashback]]ove'',&lt;ref&gt;Haslem, Ndalianis &amp; Mackie (2007), str 114&lt;/ref&gt; jednostavne linije, fotografije&lt;ref&gt;Cavallaro (2007), str. 60&lt;/ref&gt; i zamrznute prizore sa naracijom u ''offu''.&lt;ref name=&quot;Napier428&quot;/&gt; Pojedini kritičari su pretpostavljali da su ovi neobični izbori animacije rezultat manjka proračuna,&lt;ref name=TheTimes&gt;{{cite web|url=http://www.timeslive.co.za/sundaytimes/article183723.ece|title=DStv Pick of the week - Neon Genesis Evangelion : Monday, 15:45, Animax|author=Matthew Vice|publisher=The Times|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100505191413/http://www.timeslive.co.za/sundaytimes/article183723.ece|archivedate=2010-05-05|access-date=2015-09-07|deadurl=no}}&lt;/ref&gt; ali [[Toshio Okada]] je u intervjuu izjavio: &quot;Kada sam razgovarao sa Annom prije mjesec dana, rekao je da se nije mogao odlučiti o kraju sve dok nije došlo vrijeme za to. To je njegov stil&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.j-pop.com/anime/archive/feature/04_gal_999/otaking10.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20000126012803/http://www.j-pop.com/anime/archive/feature/04_gal_999/otaking10.html|archivedate=2000-01-26|title=Return of the Otaking|publisher=J-pop.com|access-date=2015-09-07|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt; Te zadnje dvije epizode su uzrokovale kontroverze i osude među ljubiteljima serije, a dobar dio mržnje usmjeren je prema Annu osobno.&lt;ref&gt;Saito &amp; Azuma (2009), str. 25&lt;/ref&gt; Hideaki Anno i Studio Gainax su 1997. objavili dva anime igrana filma: ''[[Neon Genesis Evangelion: Death &amp; Rebirth|Death &amp; Rebirth]]'' i ''[[The End of Evangelion]]'', koji, njihovim riječima, predstavljaju izvorno zamišljen kraj serije.&lt;ref&gt;Cavallaro (2007), str. 54-55&lt;/ref&gt;

==Teme==
{{double image|right|Sigmund Freud LIFE.jpg|145|Jung 1910-rotated.jpg|154|Prema raznim analizama, radnja je uključivala razne motive i teme iz moderne [[Psihijatrija|psihijatrije]], od djela [[Sigmund Freud|Sigmunda Freuda]] (lijevo) do [[Carl Jung|Carla Gustava Junga]] (desno)}}
''Evangelion'' sadrži razne reference na mitologiju i religiju ([[kabala]], [[kršćanstvo]], [[judaizam]]) što komplicira napore gledatelja da sastavi jedinstvenu interpretaciju radnje.&lt;ref name=&quot;Ortega217&quot;&gt;Ortega (2007), str. 217, 218&lt;/ref&gt; Osobito se osjeća utjecaj [[midraš]]a, [[zohar]]a i drugih kabalističkih tekstova o [[knjiga postanka|knjizi postanka]],&lt;ref&gt;Ortega (2007), str. 220&lt;/ref&gt; koji su pak preinačeni u seriji kako bi stvorili novu, vlastitu mitologiju te istodobno zadržali sponu sa izvornim tekstovima.&lt;ref name=&quot;Ortega217&quot;/&gt; Pomoćni režiser [[Kazuya Tsurumaki]] je izjavio da su religiozne vizualne reference namijenjene da serije bude &quot;zanimljivija i egzotičnija&quot;,&lt;ref&gt;{{cite web|title=Interview mit Tsurumaki Kazuya (Studio GAINAX)|url=http://www.tomodachi.de/html/archiv/funime/f27_kurz_1.html|publisher=Anime No Tomodachi|access-date=2015-09-05|archivedate=2017-09-03|archiveurl=https://archive.today/20170903064443/http://www.tomodachi.de/html/archiv/funime/f27_kurz_1.html|deadurl=no}}&lt;/ref&gt; te osporio da postoji &quot;kršćansko značenje&quot; u raznim kršćanskim simbolima serije.&lt;ref&gt;Cavallaro (2007), str. 59&lt;/ref&gt; Ipak, Anno je iznio malo drugačiju tezu: &quot;Kada se simboli pomiješaju zajedni, prvi put tvore međuodnos ili se pojavi značenje.&quot;&lt;ref name=HideakiA&gt;{{cite web|title=Anno Hideaki|url=http://jinken-official.jimdo.com/%E8%AC%9B%E6%BC%94%E9%8C%B2-%E4%BC%9A%E8%A6%8B%E9%8C%B2/%E5%BA%B5%E9%87%8E%E7%A7%80%E6%98%8E/|publisher=Jinken-official.jimdo.com|access-date=2015-09-05|archivedate=2014-07-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140723061544/http://jinken-official.jimdo.com/%E8%AC%9B%E6%BC%94%E9%8C%B2-%E4%BC%9A%E8%A6%8B%E9%8C%B2/%E5%BA%B5%E9%87%8E%E7%A7%80%E6%98%8E/|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt; Radnja spaja elemente [[ezoterija|ezoterije]] i [[misticizam|misticizma]] jevrejske kabale,&lt;ref&gt;Tavassi (2012), str. 247&lt;/ref&gt; uključujući Anđele, koji imaju neke zajedničke veze sa anđelima religijskih tekstova, kao što su [[Sihail]], [[Sandalfon]] i [[Ramiel]].&lt;ref&gt;{{cite web|title=Neon Genesis Evangelion - An Angelic Vision|url=http://thingsanime.thingsasian.com/2007/02/27/neon-genesis-evangelion-an-angelic-vision/|publisher=ThingsAsian|access-date=2015-09-05|archivedate=2014-09-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140903102015/http://thingsanime.thingsasian.com/2007/02/27/neon-genesis-evangelion-an-angelic-vision/|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt; Shinjijev robot je antropomorfološko živo oružje, više životnjsko nego robotsko. Polu-biološki, Evangelioni sadrže duše mrtvih majki djece pilota, sa kojima se sinkroniziraju mentalno nakon što se nađu u robotu.&lt;ref name=&quot;Hornyak&quot;/&gt; Evangelioni ipak ne igraju glavnu ulogu, već emotivni razdori Shinjija, Rei i druge djece. Anno je jednom izjavio:

{{izdvojeni citat|Kada sam odrastao, mojoj generaciji su govorili da je znanost predivna, odlična, da znanost vlada svijetom. Također su nam govorili da ćemo zbog povlastica znanosti imati svjetlu budućnost. Ali onda je zagađenje okoliša postalo društveni problem. Imali smo i naftni šok, i onda su ljudi počeli govoriti drugačije stvari, da budućnost i ne izgleda tako dobro. Zapitali smo se da li će naša budućnost sa znanosti biti dobra ili loša.&lt;ref name=&quot;Hornyak&quot;&gt;Hornyak (2006), str. 70&lt;/ref&gt;}}

Kako tvrdi Patrick Drazen, tu su i reference na ''[[Kojiki]]'' i ''[[Nihon Shoki]]'', svete tekstove šintoizma. Šintoistička vizija ranog kozmosa se spominje u seriji, a mistična koplja božanstava [[Izanagi]] i [[Izanami]] se koriste kao oružja u bitkama između Evangeliona i Anđela.&lt;ref name=&quot;Cavallaro 2007, str. 58&quot;&gt;Cavallaro (2007), str. 58&lt;/ref&gt; Elementi judejsko-kršćanske tradicije su također utkani u priču, među njima i reference na [[Adam]]a, [[Lilit]], [[Eva|Evu]], [[sveto koplje]],&lt;ref name=&quot;Camp &amp; Davis 2007, str. 249&quot;&gt;Camp &amp; Davis (2007), str. 249&lt;/ref&gt; [[svici s Mrtvog mora|svitaka s Mrtvog mora]],&lt;ref&gt;Fujie &amp; Foster (2004), str. 63&lt;/ref&gt; te kabalističko [[drvo života]], između ostalog.&lt;ref name=&quot;Cavallaro 2007, str. 58&quot;/&gt; Spajanje svih ljudskih duša u jedno putem Projekta ljudskog instrumentalizma je slično kabalističkom konceptu znanom kao [[tikkun olam]].&lt;ref name=&quot;Haslem123&quot;&gt;Haslem, Ndalianis &amp; Mackie (2007), str. 123, 124&lt;/ref&gt; Evangelioni su povezani sa [[golem]]om iz [[jevrejski folklor|jevrejskog folklora]],&lt;ref name=&quot;horn&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.stanford.edu/~fenn/eva/eva1.html|title=Speaking Once as They Return: Gainax's ''Neon Genesis Evangelion''|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120329122552/http://www.stanford.edu/~fenn/eva/eva1.html|archivedate=2012-03-29|last=Horn|first=Carl G|access-date=2015-09-05|deadurl=no}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Haslem123&quot;/&gt; a njihov vizualni dizajn podsjeća na tradicionalni prikaz [[oni (folklor)|onijea]] (japanskih demona).&lt;ref name=&quot;Wong 1996&quot;&gt;{{Cite web|last=Wong|first=Amos|date=januar 1996|title=Interview with Hideaki Anno, director of 'Neon Genesis Evangelion'|journal=Aerial Magazine|url=http://www.aoianime.hu/evangelion/index.php?page=interanno|accessdate=4.5. 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070613125248/http://www.aoianime.hu/evangelion/index.php?page=interanno|archivedate=2007-06-13|deadurl=no}}&lt;/ref&gt; Mick Broderick je uočio i to da priča donekle koristi i drevne svete tekstove [[zoroastrijanizam|zoroastrijanizma]].&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Broderick|first=Mick|year=2002|title=Anime's Apocalypse: Neon Genesis Evangelion as Millennarian Mecha|journal=Gender, History, and Culture in the Asian Context|volume=7|url=http://intersections.anu.edu.au/issue7/broderick_review.html|access-date=2015-09-05|archive-date=2017-07-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20170708051626/http://intersections.anu.edu.au/issue7/broderick_review.html|dead-url=no}}&lt;/ref&gt;

''Evangelion'' je interpretiran kao duboko osobni izraz Annovih emotivnih bitaka. Tijekom produkcije serije, Anno se počeo zanimati za mentalne bolesti i psihologiju. Prema Annu, Rei je [[šizofrenija|šizofren]] lik&lt;ref&gt;Sanenari (1997), str. 32, 33&lt;/ref&gt; te predstavlja [[nesvjesno]] u Shinjiju,&lt;ref name=HideakiA/&gt; a Kaworu je njegova [[Carl Jung|jungovska]] [[sjena (psihologija)|sjena]].&lt;ref&gt;Novembar 1996, Newtype Magazine, Kadokawa Shoten (japanski)&lt;/ref&gt; Shinji ima [[Edipov kompleks]], pošto se povremeno zagleda u Rei, koja je zapravo klon njegove majke,&lt;ref&gt;{{cite web|url= http://x-ray001473.blog.ocn.ne.jp/iimode_do/2006/04/post_f588.html|title= エディプス・コンプレックス|date= April 23, 2003|website= X-ray001473.blog.ocn.ne.jp|archiveurl= https://web.archive.org/web/20110909211027/http://x-ray001473.blog.ocn.ne.jp/iimode_do/2006/04/post_f588.html|archivedate= 2011-09-09|access-date= 2015-09-05|deadurl= yes}}{{izdvojeni citat|There was this replacement by a robot, so the original mother is the robot, but then there is a mother of the same age, Rei Ayanami, by [Shinji’s] side. [She is] also by the side of the real father. There is also another father there, Adam, who governs the overall course of events. An Oedipus Complex within these multiple structures; that’s what I wanted to do.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.evamonkey.com/platinum-booklets/episode-commentaries-21-26.php |title=Platinum Booklets - Episode Commentaries 21-26 |website=Evamonkey.com |4= |access-date=2015-09-05 |archivedate=2014-09-06 |archiveurl=https://archive.today/20140906155951/http://www.evamonkey.com/platinum-booklets/episode-commentaries-21-26.php |deadurl=no }}{{izdvojeni citat|[The final] episode ends with the captions “To my father, thank you.” “To my mother, farewell.” “And to all the Children.” “Congratulations!” Eva is something of an Oedipus complex story, where a boy feels love and hatred for his father and mother, so the first two captions can be thought to means that Shinji has come to an understanding with his father and grown out of his dependence on his mother.}}&lt;/ref&gt; te ga karakterizira sukob [[libido|libida]] i [[destrudo|destruda]].&lt;ref&gt;Haslem, Ndalianis &amp; Mackie (2007), str. 116&lt;/ref&gt; Smatra se da pati od [[klinička depresija|kliničke depresije]]. Čak je sugerirano da kada Shinji ulazi u Unit-01 je to [[Sigmund Freud|Freudova]] teza &quot;povratka u maternicu&quot;, i da je njegova dilema želi li biti slobodan od Eve njegovo &quot;obred putovanja&quot; u zrelost i odrastanje.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.animenewsnetwork.com/feature/2002-06-11 |title=Understanding Evangelion |author=Mike Crandol |date=11.6. 2002 |publisher=Anime News Network |access-date=2015-09-05 |archivedate=2017-12-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171213005148/https://www.animenewsnetwork.com/feature/2002-06-11 |deadurl=no }}&lt;/ref&gt; Postoje i razne reference na psihoanalitičke koncepte, kao što su [[oralna faza]], [[introjekcija]], oralna osobnost, [[ambivalentnost]],&lt;ref&gt;''Platinum Edition Booklets'', ADV, 2004-2005.&lt;/ref&gt; i [[nagon smrti]].&lt;ref name=&quot;Fujie147&quot;&gt;Fujie &amp; Foster (2004), str. 147-160&lt;/ref&gt; Serija se obilato koristi tezama i teorijama  Freuda,&lt;ref name=&quot;Fujie147&quot;/&gt; [[Jacques Lacan|Jacquesa Lacana]] (prema Susan Napier),&lt;ref&gt;Napier (2002), str. 434&lt;/ref&gt; [[Arthur Schopenhauer|Arthura Schopenhauera]],&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.psychologytoday.com/blog/creative-synthesis/201201/social-media-and-the-hedgehogs-dilemma | title=Social Media and the Hedgehog's Dilemma | publisher=Psychology Today | date=8.1. 2012 | author=Rivero, Lisa | access-date=2015-09-05 | archivedate=2013-08-16 | archiveurl=https://archive.today/20130816013958/http://www.psychologytoday.com/blog/creative-synthesis/201201/social-media-and-the-hedgehogs-dilemma | deadurl=no }}&lt;/ref&gt; [[Georg Wilhelm Friedrich Hegel|Georga Friedricha Hegela]], [[Jean Paul Sartre|Jeana Paula Sartrea]], [[Søren Kierkegaard|Sørena Kierkegaarda]] i drugih.&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.animedorks.com/issues/10/evae.html | title = Prison of Self-Consciousness: an Essay on Evangelion | last = Tsuribe | first = Manabu | publisher = Evamonkeys | archiveurl = https://web.archive.org/web/20021224003127/http://www.animedorks.com/issues/10/evae.html | archivedate = 2002-12-24 | access-date = 2015-09-05 | deadurl = no }}&lt;/ref&gt;

Susan J. Napier navodi da su ''Evangelion'' i ''[[Serial Experiments Lain]]''  dvije SF serije koje su istražile čovječanstvo putem apokaliptične vizije tehnologije u sklopu kraja 20. vijeka. Iako se dobar dio animea bavio tom temom od 1970-ih, ove dvije serije imaju jedinstven pristup: brigu oko toga što se dogodi sa ljudskim identitetom kada strojevi prestanu raditi, odnosno postoji li subjektivitet izvan tehnologije? ''Evangelion'' daje podvojen odgovor, navodeći umjetnost same animacije kako bi sugerirao svijet beskrajnih mogućnosti, gdje je &quot;stvarno&quot; samo ono što stvori mašta.&lt;ref name=Napier418&gt;Napier (2002), str. 418–435&lt;/ref&gt; Kotani Mari sugerira da se ''Evangelion'' na mnogo načine može interpretirati kao &quot;romansa za potragom&quot; u kojoj junak pronalazi svoj identitet, a ta potraga se ostvaruje na mnogo drugih načina od borbenih situacija. Već i prva epizoda, u kojoj Shinji nailazi na Anđela, je po njemu istraživanje psiholoških svijetova.&lt;ref name=Napier418/&gt; Endô Tôru sugerira da je silazak u podzemno sjedište Nerv-a zapravo silazak u [[podsvijest|podsvjesno]].&lt;ref name=Napier418/&gt; Madeline Ashby smatra da serija uzima tipičan format &quot;o mladiću koju upravlja ogromnim robotima kako bi pobjedio vanzemaljske invazore dok istodobno time definire sebe&quot;, ali da ubrzo uzima jednu drugu, širu temu, onu &quot;neumoljivog prikaza ljudskog neuspjeha&quot;. Prema njoj, &quot;umjesto epske bitke između dobra i zla, serija završava sa Shinjijem koji razmatra da li je čovječanstvo uopće dostojno života&quot;, te da je uzaludno i beskonačno popravljanje grada Tokija-3, koji će ionako opet biti oštećen novim bitkama sa Anđelima, zapravo simbol za krhke odnose Shinjija i drugih ljudi, osobito njegova oca.&lt;ref&gt;Ashby (2010), str. 348–349&lt;/ref&gt; Katherine Savoy primjećuje kako je jedna od poruka ta da &quot;institucionalizacija zajednice putem vojne hijerarhije, ili jednostavno izostanka izbora među običnim građanima, vodi do zapovijedanja sudbinama i pojedincima... ljudi postoje samo kao oruđa, dehumanizirani i bez alternativne svrhe.&quot;&lt;ref name=&quot;Savoy&quot;/&gt;

Anno je u ''Evangelionu'' nadišao granice [[hladni rat|hladnoratovskog]] SF-a time što mu je dao nekoliko najvećih priča američkog SF-a 20. vijeka o invaziji Zemlje od [[Izvanzemaljci|izvanzemaljaca]] (''[[The Day the Earth Stood Still]]'', ''[[Neuromancer]]'') smještenih u istočnoazijski kontekst. ''Evangelion'' je stvorio i mikropolitiku spolova koja je dostojna geopolitici hladnog rata, stvorivši snažne i neovisne ženske likove bez presedana u animeu.&lt;ref name=&quot;Redmond&quot;/&gt; Međutim, dok su razne druge anime SF serije zapravo simbolično ponovno borile [[drugi svjetski rat]], samo ovog puta stavljajući Japan na &quot;pravu stranu&quot;, među pozitivce, Anno uništava tu tendenciju te kritizira i japanski [[nacionalizam]]-[[militarizam]] i nekritičko slavljenje američkog [[Konzumerizam|konzumerizma]].&lt;ref name=&quot;Redmond&quot;/&gt; Radnja suptilno navodi kako su visoko razvijeni Evangelioni postali model istočnoazijske [[Ekonomska ideologija|ekonomske integracije]], koja je pak dovela do toga da je ta regija nadvisila [[SAD]] i preuzela svjetsko vodstvo.&lt;ref name=&quot;Redmond&quot;/&gt; Evanđelje iz naslova se ne mora nužno shvatiti kao religija, već kao svjetski sustav vjerovanja: ne [[globalizacija]] sama po sebi, već mistično vjerovanje u svoje vlastito savršenstvo i globalno tržište znano kao [[neoliberalizam]].&lt;ref name=&quot;Redmond&quot;/&gt; Prema Redmondu, to je i geneza u epizodi 16, gdje se &quot;tijelo Evangeliona transformira iz mjesta nacionalne tehnologije u inkubator [[Multinacionalna korporacija|multinacionalnog]] subjektiviteta&quot;.&lt;ref name=&quot;Redmond&quot;/&gt; [[Hiroki Azuma]] primjećuje kako su &quot;svrha ofenzive i pravi identitet Anđela potpuno nepoznati&quot; te stoga smatra da su zapravo &quot;vrlo idealistički neprijatelji koji se stalno mijenjaju na iznimno apstraktne načine&quot; koji predstavljaju &quot;[[anksioznost]] bez uzroka&quot;.&lt;ref name=Azuma/&gt; Rei prema njemu predstavlja primjer &quot;diskomunikacije sa kojom su suočena djeca današnjice&quot; te da je Anno namjerno &quot;odsjekao komunikaciju sa anime obožavateljima koji navodno mogu jedino cijeniti ostvarenja po tome mogu li se identificirati sa i investirati emocije u likove&quot;. Zbog preobraženja i uništavanja pravila naracije od epizode 17, Azuma je Anna usporedio sa [[Jean-Luc Godard|Jean-Lucom Godardom]].&lt;ref name=Azuma/&gt;

== Mediji ==

=== Muzika ===
[[Shiro Sagisu]] je skladao većinu izvorne glazbe za seriju. Objavljeni soundtrack je bio izvrsno prodavan na [[Oricon]] ljestvici, a 1997. godine, Sagisu je dobio nagradu [[Kobe Animation]] za &quot;najbolju glazbu&quot; za ''Evangelion''.&lt;ref&gt;{{cite web |url= http://www.gainax.co.jp/special/evamovie/kobe-e.html |archiveurl= https://web.archive.org/web/20000712142501/http://www.gainax.co.jp/special/evamovie/kobe-e.html |archivedate= 2000-07-12 |title= Animation Kobe 1997: An Attendee's Report |publisher= [[Gainax]] |access-date= 2015-09-08 |deadurl= yes }}&lt;/ref&gt; Klasična glazba koju su skladali [[Ludwig van Beethoven]],&lt;ref name=&quot;Napier428&quot;&gt;Napier (2002), str. 428&lt;/ref&gt; [[Johann Sebastian Bach]],&lt;ref&gt;Cavallaro (2007), str. 63&lt;/ref&gt; [[Tommaso Albinoni]], [[Giuseppe Verdi]] i [[George Frideric Handel]]&lt;ref name=&quot;Camp &amp; Davis 2007, str. 249&quot;/&gt; se također koristi tijekom serije.  Uvodna glazbena tema je &quot;A Cruel Angel's Thesis&quot;, koju izvodi [[Yoko Takahashi]]. Prema dvije ankete koje je proveo [[TV Asahi]], našla se na #55 mjestu na listi najboljih anime glazbenih tema svih vremena, i na #18 mjestu na listi najboljih anime glazbenih tema 1990-ih.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://cinema-de-pon.at.webry.info/201002/article_133.html|title=忘れられないアニメソングベスト100 シネマでぽん！Ｓ cinema-game-toy/ウェブリブログ|access-date=2015-09-08|archivedate=2010-10-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101001223436/http://cinema-de-pon.at.webry.info/201002/article_133.html|deadurl=no}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.tv-asahi.co.jp/best/updating_dex/ranking/013.html|title=決定！これが日本のベスト|access-date=2015-09-08|archivedate=2016-03-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304065332/http://www.tv-asahi.co.jp/best/updating_dex/ranking/013.html|deadurl=no}}&lt;/ref&gt; Penaest godina nakon objave, ta glazbena tema je dobila nagradu JASRAC.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2011-05-25/songs-from-evangelion-other-anime-win-jasrac-awards |title=Songs From Evangelion, Other Anime Win JASRAC Awards - News |publisher=Anime News Network |date=7.2. 2012 |access-date=2015-09-08 |archivedate=2011-05-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110527172158/http://www.animenewsnetwork.com/news/2011-05-25/songs-from-evangelion-other-anime-win-jasrac-awards |deadurl=no }}&lt;/ref&gt; Glazbena tema odjavne špice bila je verzija pjesme &quot;[[Fly Me to the Moon]]&quot; a koju je pjevala Claire Littley.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Neon Genesis Evangelion |author=ShiroSagisu |year=1995 |page=8 |type=booklet |publisher=King Records |id=KICA 286 |location=Japan |ref= }}&lt;/ref&gt;

===Filmovi===
{{main|Neon Genesis Evangelion: Death &amp; Rebirth|The End of Evangelion}}
Maja 1996., Gainax je objavio ''Evangelion'' anime film&lt;ref&gt;{{cite web|title=Gainax Official News|url=http://www.gainax.co.jp/news.html|publisher=Gainax|archiveurl=https://web.archive.org/web/19961018230645/http://www.gainax.co.jp/news.html|archivedate=1996-10-18|access-date=2015-09-08|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt; kao odgovor na nezadovoljstvo pojedinih obožavatelja u svezi kraja serije.&lt;ref&gt;Cavallaro (2007), str. 54–55&lt;/ref&gt; Uoči objave filma, 15.3. 1997. Gainax je objavio ''Death &amp; Rebirth'', sastavljen od 60 minutnih isječaka prve 24 epizode serije i 40 minuta narednog filma, ''[[The End of Evangelion]]''.&lt;ref&gt;Tavassi (2012), str. 275&lt;/ref&gt; ''The End of Evangelion'', koji je imao premijeru 19.7. 1997., je ponudio potpuno novi kraj serije. Za razliku od serije, koja prikazuje klimaks u glavama likova, film nudi konvencionalniji, akcijski završetak priče. EX.org je 1999. film rangirao kao peti najbolji show svih vremena, dok je serija nagrađena #2 mjestom.&lt;ref&gt;{{cite web| url=http://www.ex.org/news/1999_05.html| title=News for the week of 23 May 1999| publisher=EX.org| date=23.5. 1999| archiveurl=https://web.archive.org/web/20001003100535/http://www.ex.org/news/1999_05.html| archivedate=2000-10-03| access-date=2015-09-08| deadurl=yes}}&lt;/ref&gt; 2009. časopis CUT je film proglasio trećim najboljim anime filmom svih vremena.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://patrickmacias.blogs.com/er/2006/11/mama_inai.html|title=An Eternal Thought in the Mind of Godzilla|date=18.11. 2006|publisher=Patrick Macias|access-date=2015-09-08|archivedate=2012-06-05|archiveurl=https://www.webcitation.org/68BMD98b8?url=http://patrickmacias.blogs.com/er/2006/11/mama_inai.html|deadurl=no}}{{izdvojeni citat|The new issue of Japanese film magazine CUT is about to street&amp;nbsp;... Anyways, here is CUT's list of the 30 Greatest Anime Films of all-time, forever, always, never changing, no arguments. And for the record, I agree with about 5 of them&amp;nbsp;... 3. ''End of Evangelion''}}&lt;/ref&gt;

9.9. 2006., Gainax je potvrdio novi filmski serijal nazvan ''Rebuild of Evangelion'',&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.evangelion.co.jp/ | title = Rebuild of Evangelion | publisher = Gainax | date = 10.9. 2006 | access-date = 2012-11-01 | archivedate = 2005-03-16 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20050316034206/http://www.evangelion.co.jp/ | deadurl = no }}&lt;/ref&gt; kojeg tvore četiri filma. Prvi film ponovno prepričava radnju prvih pet epizoda, dok od drugog filma serija poprima potpuno novi smjer, sa novim likovima i Anđelima. Prvi film, ''[[Evangelion: 1.0 You Are (Not) Alone]]'', je objavljen u Japanu 1.9. 2007., dok su ''[[Evangelion: 2.0 You Can (Not) Advance]]'' i ''[[Evangelion: 3.0 You Can (Not) Redo]]'' premijeru dočekali 27.6. 2009. i 17.11. 2012. Posljednji film, ''Evangelion: 3.0+1.0'', je trebao biti objavljen krajem 2015.,&lt;ref&gt;{{cite web|title=4th &amp; Final Evangelion Anime Film Titled (Updated)|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2012-11-17/4th-and-final-evangelion-anime-film-titled|website=Anime News Network|date=17.11. 2012|access-date=2015-09-08|archivedate=2018-07-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180720082733/https://www.animenewsnetwork.com/news/2012-11-17/4th-and-final-evangelion-anime-film-titled|deadurl=no}}&lt;/ref&gt; i je objavljen u Japanu 8.3. 2021.

===Manga===
{{main|Neon Genesis Evangelion (manga)}}
10 mjeseci prije emitiranja TV serije ''Evangelion'', Anno je surađivao sa autorom i ilustratorom [[Yoshiyuki Sadamoto|Yoshiyukijem Sadamotom]] kako bi objavio [[manga]] verziju priče kako bi probudio zanimanje za anime. Prvo izdanje stripa objavio je ''[[Shōnen Ace]]'' u decembru 1994. dok je zadnje izdanje dovršeno tek nakon 18 godina i pol godina, juna 2013.&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.gainax.co.jp/anime/eva/news/0379.html | title = 貞本義行『新世紀エヴァンゲリオン』ついに完結! | publisher = Gainax | date = 24.5. 2013 | access-date = 2015-09-08 | archivedate = 2013-08-15 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20130815041513/http://www.gainax.co.jp/anime/eva/news/0379.html | deadurl = yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://mantan-web.jp/2013/07/04/20130703dog00m200048000c.html | title = 新世紀エヴァンゲリオン ： 貞本版マンガ最終回が再掲載　安野モヨコらの祝福コメントも | publisher = Mantan-web.jp | date = 4.7. 2013 | access-date = 2015-09-08 | archivedate = 2016-03-04 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20160304054810/http://mantan-web.jp/2013/07/04/20130703dog00m200048000c.html | deadurl = no }}&lt;/ref&gt; Nekoliko izdavača je isprva bilo zabrinuto zbog izbora Sadamota za razvoj mange, jer su ga smatrali &quot;nedovoljno modernim da bude isplativ&quot;.&lt;ref&gt;Takeda (2002), str. 167&lt;/ref&gt; Međutim, to se pokazalo neopravdanim, pošto je manga postigla velik uspjeh: prvih 10 svezaka rasprodano je u 15 milijuna kopija,&lt;ref&gt;{{cite web |url= http://www.animenewsservice.com/archives/septxo.htm |title= 9-9-06 (8:55AM EDT)---- Further Evangelion Shin Gekijou Ban Details |publisher= Anime News Service |archiveurl= https://web.archive.org/web/20070509193717/http://www.animenewsservice.com/archives/septxo.htm |archivedate= 2007-05-09 |access-date= 2015-09-08 |deadurl= yes }}&lt;/ref&gt; dok se 11. svezak našao na prvom mjestu na ljestvici Tohan,&lt;ref name=&quot;animenewsnetwork.com&quot;&gt;{{cite web | title=News: Japanese Comic Ranking, March 29-April 4 | url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2010-04-07/japanese-comic-ranking-march-29-april-4 | work=Anime News Network | date=7.4. 2010 | accessdate= | archivedate=2016-08-12 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20160812160203/http://www.animenewsnetwork.com/news/2010-04-07/japanese-comic-ranking-march-29-april-4 | deadurl=no }}&lt;/ref&gt; te je prodan u dodatnih 2.000.000 kopija.&lt;ref&gt;Takasuka, S. &quot;Grim, complex 'Evangelion' easier to digest in print form&quot;, in ''[[The Daily Yomiuri]]'' (Tokio) 7.3. 2008.&lt;/ref&gt; To ju je činilo jednom od [[Popis manga s najvećom prodajom|najbolje prodavanih manga u povijesti]]. Manga je 1996. nagrađena u ''Comicker'' anketi.&lt;ref name=&quot;Viz-archive&quot;&gt;{{cite web |title= Carl Gustav Horn explains how the Angels are coming to America |url= http://www.viz.com/eva/eva.shtml |archiveurl= https://web.archive.org/web/19980613050234/http://www.viz.com/eva/eva.shtml |archivedate= 1998-06-13 |publisher= Viz Media |access-date= 2015-09-08 |deadurl= no }}&lt;/ref&gt;

===Ostali mediji===
Nekoliko [[video igra|video igara]] je razvijeno za ''Evangelion'', kao što su [[avantura (tip videoigre)|avanture]], [[mahjong]] i [[kartaške igre]]. Serija je obuhvatila i brojne art knjige i vizualne novele, a jedna je nadahnula i derivativnu manga seriju ''[[Neon Genesis Evangelion: Angelic Days|Angelic Days]]''. Tu je i Sadamotov projekt: ''[[Petit Eva: Evangelion@School]]'', parodijska serija, i ''[[Neon Genesis Evangelion: Campus Apocalypse|Campus Apocalypse]]'', priča koja se zasniva na razvoju likova i uklanja robote. Objavljene su i radio drame, CD-i i kazete. 8.2. 2015., ''Evangelion:Another Impact'', kratki 3D film koji je režirao [[Shinji Aramaki]], je objavljen na Japan Animator Expo. Prikazuje &quot;priču aktivacije, bijesa i zavijanja Evangeliona u drugom svijetu.&quot;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2015-02-06/evangelion-another-impact-short-by-appleseed-aramaki-streamed/.84154|title='Evangelion:Another Impact' Short by Appleseed's Aramaki Streamed|date=6.2. 2015|publisher=[[Anime News Network]]|access-date=2015-09-08|archivedate=2016-04-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160414103748/http://www.animenewsnetwork.com/news/2015-02-06/evangelion-another-impact-short-by-appleseed-aramaki-streamed/.84154|deadurl=no}}&lt;/ref&gt;

==Odjek i kritike==
{| class=&quot;toccolours&quot; style=&quot;float: right; margin-right: 1em; margin-right: 2em; font-size: 90%; background:#c6dbf7; color:black; width:30em; max-width: 40%;&quot; cellspacing=&quot;5&quot;
| style=&quot;text-align: left;&quot; | &quot;Čak i obožavatelji [[Science fiction|SF]] žanra koji inače izbjegavaju anime su vjerojatno čuli za ''[[Cowboy Bebop]]'' i ''[[Ghost in the Shell]]'', koji su bili rani prijelomni uradci i stila i sadržaja. Ali uvjerljivo najveći i sigurno tematski najbogatiji od triju SF anime remek-djela 90-ih je ''Neon Genesis Evangelion''. Ima jednu od najtrajnijih svjetskih kultnih franšiza i strastvene skupine obožavatelja... najhvaljeniju podjelu uloga u animeu... [i] poster dječaka/protagonista Shinjija koji je jedan od najslojevitijih, najpopularnijih i najlakše za poistovjetiti se likova u anime historiji&quot;. 
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | — Nick Verboon, ''Unreality Mag'' (13. 6. 2013)&lt;ref name= 90sflashback&gt;{{cite web | last= Verboon | first= Nick | date= 13.6. 2013 | title= 90's Flashback: Neon Genesis Evangelion | url= http://unrealitymag.com/index.php/2013/06/13/90s-flashback-neon-genesis-evangelion/ | publisher= Unreality Mag | access-date= 2015-09-09 | archivedate= 2014-12-07 | archiveurl= https://web.archive.org/web/20141207062837/http://unrealitymag.com/index.php/2013/06/13/90s-flashback-neon-genesis-evangelion/ | deadurl= yes }}&lt;/ref&gt; 
|}
{{bar box
|title=Najbolji animei u časopisu ''Animage'' 1996. po broju glasova&lt;ref name=&quot;Animage1996&quot;/&gt;
|titlebar=
|float=right
|bars=
{{bar percent|''Neon Genesis Evangelion''|Purple|100|2544}}
{{bar percent|''[[Mobile Suit Gundam W]]''|YellowGreen|93.7|2386}}
{{bar percent|''[[Magic Knight Rayearth]]''|DarkGray|50.3|1280}}
{{bar percent|''[[Macross 7]]''|Blue|23.5|598}}
{{bar percent|''[[Fushigi Yuugi]]''|Orange|9.7|212}}
}}
{{bar box
|title=Najbolji animei u časopisu ''Animage'' 1997. po broju glasova&lt;ref name=&quot;Animage1997&quot;/&gt;
|titlebar=
|float=right
|bars=
{{bar percent|''Neon Genesis Evangelion''|Purple|100|2853}}
{{bar percent|''[[Slayers|Slayers Next]]''|Gray|31.7|903}}
{{bar percent|''[[Martian Successor Nadesico]]''|Pink|25.8|737}}
{{bar percent|''Mobile Suit Gundam W''|YellowGreen|21.5|616}}
{{bar percent|''[[Sailor Moon|Sailor Moon Sailor Stars]]''|DodgerBlue|12.4|354}}
}}
TV serija ''Neon Genesis Evangelion'' je stekla veliku popularnost&lt;ref name=Revolutions&gt;{{cite web|author=Lawrence Eng|url=http://www.cjas.org/~leng/revolution.htm|title=A look at &quot;The Four Revolutions of Anime&quot;|publisher=CJas.org|access-date=2015-09-09|archivedate=2016-03-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160303231214/http://www.cjas.org/~leng/revolution.htm|deadurl=no}}&lt;/ref&gt; i na domaćem i međunarodnom tržištu.&lt;ref&gt;{{cite web|title=SmaSTATION!!|url=http://www.tv-asahi.co.jp/ss/254/special/top.html|publisher=Tv-asahi.co.jp|access-date=2015-09-09|archivedate=2013-12-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131215104652/http://www.tv-asahi.co.jp/ss/254/special/top.html|deadurl=no}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Evangelion: 3.0 You Can (Not) Redo is Coming to Theaters Across the U.S. and Canada in January 2014|url=http://www.animenewsnetwork.com/press-release/2013-11-11/evangelion/3.0-you-can-not-redo-is-coming-to-theaters-across-the-u.s-and-canada-in-january-2014|publisher=Anime News Network|date=11.11 2013|access-date=2015-09-09|archivedate=2015-11-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151128164713/http://www.animenewsnetwork.com/press-release/2013-11-11/evangelion/3.0-you-can-not-redo-is-coming-to-theaters-across-the-u.s-and-canada-in-january-2014|deadurl=no}}&lt;/ref&gt; ''Evangelion'' se razvio u društveni fenomen koji nadilazi obožavatelje animea, te doveo do raznih rasprava po Japanu. Serija je bila predmetom raznih medijskih izvještaja, rasprava i istraživačkih studija.&lt;ref&gt;Ishikawa (2007), str. 71&lt;/ref&gt;

Zadnje dvije epizode serije ostavile su podvojen odjek među publikom.&lt;ref name=Crandol&gt;{{cite web|author=Mike Crandol|title=Review - Neon Genesis Evangelion DVD 1: Platinum Edition|url=http://www.animenewsnetwork.com/review/neon-genesis-evangelion/dvd-1/by-mike-crandol|publisher=Anime News Network|access-date=2012-11-01|archivedate=2016-04-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160403014752/http://www.animenewsnetwork.com/review/neon-genesis-evangelion/dvd-1/by-mike-crandol|deadurl=no}}&lt;/ref&gt; Eksperimentalni stil je zbunio&lt;ref name=Evactors&gt;{{cite web|url=http://www.fansview.com/080798h.htm|title=Otakon Highlights - Evangelion Voice Actors - Aug. 7, 1998|publisher=Fansview.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080617215942/http://www.fansview.com/080798h.htm|accessdate=September 8, 2013|archivedate=2008-06-17|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt; ili otuđio razne obožavatelje&lt;ref name=&quot;Camp &amp; Davis 2007, str. 19&quot;/&gt;&lt;ref name=TheTimes/&gt; te pokrenuo rasprave i kontroverze.&lt;ref name=Revolutions/&gt;&lt;ref name=Fujitani&gt;Fujitani (2001), str. 147&lt;/ref&gt; Kriticizam je usmjeren prvenstveno manjku raspleta priče u zadnje dvije epizode.&lt;ref name=Revolutions/&gt; Jedan dio publike je kraj smatrao &quot;dubokim&quot;, dok su drugi smatrali da je njegovo &quot;značenje više prividno nego stvarno&quot;.&lt;ref name=Solomon&gt;{{cite web|author=Charles Solomon|url=http://articles.latimes.com/2002/apr/10/entertainment/et-solomon10|title=Anime Series Draws on a World of Alienation|publisher=[[Los Angeles Times]]|date=10.4. 2002|access-date=2015-09-09|archivedate=2016-03-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160305142153/http://articles.latimes.com/2002/apr/10/entertainment/et-solomon10|deadurl=no}}&lt;/ref&gt; I američki glasovni glumci su priznali da su imali poteškoća razumijeti finale.&lt;ref name=Evactors/&gt; ''[[Mainichi Shimbun|Mainichi Times]]'' je napisao da su se nakon epizode 25 &quot;gotovo svi gledatelji osjećali prevarenima&amp;nbsp;... Kada je komentator [[Eiji Ōtsuka]] poslao pismo ''Yomiuriju Shimbunu'', u kojem je prigovarao zbog kraja ''Evangeliona'', rasprava je izbila diljem nacije.&quot;&lt;ref name=Legacy /&gt; Usprkos tome, Anno je ostao pri svojem umjetničkom izboru.&lt;ref name=Revolutions/&gt; Serija je unatoć tome ostala popularna i dalje.&lt;ref name=Revolutions/&gt;

''Neon Genesis Evangelion'' je nagrađen raznim priznanjima. 1996., serija je u časopisu ''Animage'' nagrađena prvim mjestom na listi 20 najboljih animea godine.&lt;ref name=&quot;Animage1996&quot;/&gt; Ovo je ponovljeno i naredne godine, kada je također nagrađena velikim brojem glasova.&lt;ref name=&quot;Animage1997&quot;/&gt; Film ''[[The End of Evangelion]]'' je također nagrađen prvim mjestom u istoj anketi 1998.,&lt;ref name=&quot;Animage1998&quot;&gt;{{cite web|title=20th Anime Grand Prix|publisher=Animage|url=http://animage.jp/old/gp/gp_1998.html|year=juni 1998|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131014173003/http://animage.jp/old/gp/gp_1998.html|archivedate=2013-10-14|access-date=2015-09-09|deadurl=no}}&lt;/ref&gt; čime je ''Neon Genesis Evangelion'' postala prva anime franšiza koja je nagrađena prvim mjestom u ''Animageu'' čak tri puta.&lt;ref name = threeconsec/&gt; Website [[IGN]] je ''Evangelion'' proglasio 10. najboljom animiranom serijom u svojoj listi &quot;100 najboljih animiranih TV serija&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Neon Genesis Evangelion|url=http://au.ign.com/top/animated-tv-series/10.html|publisher=IGN|access-date=2015-09-09|archivedate=2015-04-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150402122002/http://au.ign.com/top/animated-tv-series/10.html|deadurl=no}}&lt;/ref&gt; ''Animage'' ju je smjestio na treće mjeste na listi &quot;animea koji bi trebali biti zapamćeni u 21. vijeku&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web|title=More details Regarding Animage Top 100|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2001-01-16/more-details-regarding-animage-top-100|publisher=Anime News Network|date=16.1. 2001|access-date=2015-09-09|archivedate=2018-12-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181212034132/https://www.animenewsnetwork.com/news/2001-01-16/more-details-regarding-animage-top-100|deadurl=no}}&lt;/ref&gt; 1998., čitatelji EX.org-a su ''Neon Genesis Evangelion'' proglasili #1 anime izdanjem u Americi&lt;ref name = threeconsec&gt;{{cite web |url=http://www.ex.org/3.1/44-holiday_contest.html |title=EX Media |publisher=Ex.org |access-date=2015-09-09 |archivedate=2012-07-31 |archiveurl=https://archive.today/20120731000707/http://www.ex.org/3.1/44-holiday_contest.html |deadurl=no }}&lt;/ref&gt; a 1999. #2 najboljom serijom svih vremena.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ex.org/news/1999_05.html |title=EX Media |publisher=Ex.org |archiveurl=https://web.archive.org/web/20001028002622/http://www.ex.org/news/1999_05.html |archivedate=2000-10-28 |access-date=2015-09-08 |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; 2006., [[TV Asahi]] je u anketi naveo ''Evangelion'' drugim najboljim TV animiranim ostvarenjem.&lt;ref name=&quot;TV Asahi2006&quot;/&gt; ''Evangelion'' je nagrađen nagradom [[Animation Kobe]] 1996.,&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.anime-kobe.jp/archive/index.html|title=Animation Kobe winners|language=Japanski|publisher=Animation Kobe Organizing Committee|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080512065703/http://www.anime-kobe.jp/archive/index.html|archivedate=2008-05-12|access-date=2015-09-09|deadurl=no}}&lt;/ref&gt; i 1997.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.gainax.co.jp/special/evamovie/kobe-e.html|title=Animation Kobe 1997: An Attendee's Report|language=Japanski|publisher=Gainax|5=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20000712142501/http://www.gainax.co.jp/special/evamovie/kobe-e.html|archivedate=2000-07-12|access-date=2015-09-08|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt; Dobila je i Nihon SF Taisho nagradu 1997.&lt;ref&gt;{{cite web|title='Neon Genesis Evangelion' Honored at Japan SF Awards|url=http://www.gainax.co.jp/special/evamovie/sfshow-e.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20001022001357/http://www.gainax.co.jp/special/evamovie/sfshow-e.html|archivedate=2000-10-22|publisher=Gainax|6=|access-date=2015-09-09|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Bolton, Csicsery-Ronay &amp; Tatsumi (2007), str. XIX&lt;/ref&gt;

1997., čak se osam epizoda iz serije našlo na listi 20 najboljih anime epizoda godine u ''Animageu''&lt;ref name=&quot;Animage1997&quot;/&gt; dok su protagonisti Shinji Ikari i Kaoru Nagisa proglašeni prvim i drugim najboljim muškim anime likom godine, a Rei Ayanami, Asuka Langley i Misato Katsuragi prvim najboljim, odnosno četvrtim i desetim najboljim ženskim anime likom godine.&lt;ref name=&quot;Animage1997&quot;/&gt; 2010., časopis ''[[Newtype]]'' je priznao Rei Ayanami kao najpopularniji anime ženski lik 1990-ih, a Shinjija Ikarija kao najpopularnijeg muškog lika.&lt;ref&gt;{{Cite journal|year=2010|title= With NT, 1/4 century|journal=Newtype Magazine| issue=3| publisher=Kadokawa Shoten| language=Japanski}}&lt;/ref&gt; ''A Cruel Angel's Thesis'' je dobio i nagradu ''Animagea'' za najbolju pjesmu u animeu 1996.,&lt;ref name=&quot;Animage1996&quot;/&gt; dok ju je TV Asahi priznao kao 18. najbolju anime pjesmu od 1990-ih.&lt;ref&gt;{{cite web|title=１９９０年代以降アニメソング　ベスト２０|url=http://www.tv-asahi.co.jp/best/updating_dex/ranking/013.html|publisher=Tv-asahi.co.jp|4=|access-date=2015-09-08|archivedate=2016-03-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304065332/http://www.tv-asahi.co.jp/best/updating_dex/ranking/013.html|deadurl=no}}&lt;/ref&gt;

Serija je zgrabila pozornost raznih kulturnih teoretičara,&lt;ref name=Thouny/&gt; a razni kritičari su je komentirali, kao što su [[Susan J. Napier]], William Rout, Mick Broderick, [[Mari Kotani]],&lt;ref name=&quot;Napier428&quot;/&gt; i sociolozi [[Shinji Miyadai]],&lt;ref&gt;Ishikawa (2007), str. 84&lt;/ref&gt; [[Hiroki Azuma]],&lt;ref name=Azuma/&gt; Yuriko Furuhata i Marc Steinberg.&lt;ref&gt;Hiroki, Furuhata &amp; Steinberg (2007), str. 174–187&lt;/ref&gt; Opisana je i kao kritika i dekonstrukcija ''[[mecha]]'' žanra.&lt;ref&gt;Haslem, Ndalianis &amp; Mackie (2007), str. 113&lt;/ref&gt; Mike Hale je za ''[[The New York Times]]'' napisao da je to &quot;superioran anime, priča o velikim robotima sa neobičnom dubinom, osjećajem i detaljima&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Hale|first=Mike|title=Evangelion 1.0: You Are (Not) Alone (2007)|url=http://movies.nytimes.com/2009/09/18/movies/18evangelion.html|publisher=The New York Times|6=|access-date=2015-09-09|archivedate=2012-07-10|archiveurl=https://archive.today/20120710112846/http://movies.nytimes.com/2009/09/18/movies/18evangelion.html|deadurl=no}}&lt;/ref&gt; Thomas Lamarre smatra da je ''Evangelion'' &quot;dao novu svijest onoga što sve anime može biti&quot;.&lt;ref&gt;Lamarre (2006), str. 120–143&lt;/ref&gt; Theron Martin ([[Anime News Network]]) je likove opisao kao &quot;osobite, dizajnirane da budu seksi a ne slatki&quot;, te dizajne robota &quot;među najosobitijima ikada stvorenima u anime seriji, jer su vitki i stoga monstruozni, strašni i okretni, a ne tromi poput vitezovog oklopa&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web|author=Theron Martin|title=Review - Neon Genesis Evangelion DVD 3: Platinum Edition|url=http://www.animenewsnetwork.com/review/neon-genesis-evangelion/dvd-3|publisher=Anime News Network|5=|access-date=2015-09-09|archivedate=2013-01-17|archiveurl=https://archive.today/20130117035828/http://www.animenewsnetwork.com/review/neon-genesis-evangelion/dvd-3|deadurl=no}}&lt;/ref&gt; Zac Bertschy je napisao da &quot;većina negativnih primjedbi usmjerenih protiv ''Evangeliona'' postoji jer ljudi ne vole razmišljati&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web|author=Zac Bertschy|title=Review - Arjuna DVD 3|url=http://www.animenewsnetwork.com/review/arjuna/dvd-3|publisher=Anime News Network|5=|access-date=2015-09-09|archivedate=2013-01-17|archiveurl=https://archive.today/20130117030714/http://www.animenewsnetwork.com/review/arjuna/dvd-3|deadurl=no}}&lt;/ref&gt; ''Evangelion'' je opisan kao priča koja ima složene likove i bogatu naraciju.&lt;ref name=&quot;EX FLCL Review&quot;&gt;{{cite web|last=McCarter|first=Charles|title=Everywhere FLCL|url=http://www.ex.org/5.6/20-animej_flcl.html|publisher=EX Magazine|access-date=2015-09-09|archivedate=2007-05-23|archiveurl=https://archive.today/20070523210046/http://www.ex.org/5.6/20-animej_flcl.html|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;EX Takagi interview&quot;&gt;{{cite web|last=Lee|first=Roderick|title=Interview: Takagi Shinji|url=http://www.ex.org/2.3/08-kcon2.html|publisher=EX Magazine|archiveurl=https://web.archive.org/web/20061003062345/http://www.ex.org/2.3/08-kcon2.html|archivedate=2006-10-03|access-date=2015-09-09|deadurl=yes}}{{izdvojeni citat|[Animation director Shinji Takagi:] One of my current favorites is ''Evangelion'' for its richness in stories and characters.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last=Harris|first=Jeffrey|title=Neon Genesis Evangelion: Platinum Boxset DVD Review|url=http://www.ign.com/articles/2007/12/03/neon-genesis-evangelion-platinum-boxset-dvd-review|publisher=IGN|date=3.12. 2007|access-date=2015-09-09|archivedate=2013-10-25|archiveurl=https://archive.today/20131025150548/http://www.ign.com/articles/2007/12/03/neon-genesis-evangelion-platinum-boxset-dvd-review|deadurl=no}}&lt;/ref&gt;

{{izdvojeni citat|Iako je bio centar mnogih rasprava, [[simbolizam]] ovog animea drži jako malo vode sa pričom. Većina njega izgleda kao da je samo stavljen tu jer zvuči 'cool', ali da je samo nebulozan opis zbog lijenosti scenarista...Da li je Eva serija vrijedna gledanja? Da. Da li zaslužuje biti postavljena iznad svih drugih animea? Ne.|Ender&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.animeacademy.com/finalrevdisplay.php?id=366|work=Animeacademy.com|date=27-04-2004|title=&quot;Neon Genesis Evangelion&quot; - Review|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101119113606/http://animeacademy.com/finalrevdisplay.php?id=366|archivedate=2010-11-19|access-date=2012-11-01|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;}}

{{izdvojeni citat|Par godina nakon nastanka, ''Evangelion'' se odmah pojavio u centru kontroverze u okrugu anime obožavatelja. Dvije strane su se, čini se, zauvijek posvađale oko toga da li je Eva najbolji anime svih vremena ili samo najprecijenjeniji. S prolazom vremena moguće je objektivnije gledati na ovu seriju, a ona zbilja gotovo uopće nije zastarjela. To je definitivno djelo sa manama, ali njegov razmjer ostvarenja je nevjerojatan a njegov umjetnički utjecaj neosporiv. Više nije neobično izjaviti da je Eva definitvno jedan od velikih radova animacije za sva vremena.|Mike Crandol&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.animenewsnetwork.com/review/neon-genesis-evangelion/dvd-1/by-mike-crandol|author=Mike Crandol|work=Anime News Network|title=Neon Genesis Evangelion - Review, DVD 1|date=04-08-2004|accessdate=10-10-2008|archivedate=2016-04-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160403014752/http://www.animenewsnetwork.com/review/neon-genesis-evangelion/dvd-1/by-mike-crandol|deadurl=no}}&lt;/ref&gt;}}

{{izdvojeni citat|Reputacija &quot;Evangeliona&quot; je iznimno precijenjena. Iako je serija većinom zanimljiva, uporabom konfuznih religijskih referenci u kombinaciji sa slabim, siromašno razvijenim likovima te prosječnih dijaloga između likova, guraju ovu seriju dolje prema jedva nečemu iznad prosjeka, u najboljem slučaju.|Tim Jones&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.themanime.org/viewreview.php?id=761|author=Tim Jones|work=THEM Anime Reviews|title=&quot;Neon Genesis Evangelion&quot; Review|date=|accessdate=10-10-2008|archivedate=2017-04-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170425034251/http://www.themanime.org/viewreview.php?id=761|deadurl=no}}&lt;/ref&gt;}}

{{izdvojeni citat|Postoje samo male sitnice koje spriječavaju ovu seriju da zauzme titulu najvećeg kalibra, po mom mišljenju.|Raphael See&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.themanime.org/viewreview.php?id=142|author=Raphael See|work=THEM Anime Rviews|title=Neon Genesis Evangelion - Review|date=|accessdate=10-10-2008|archivedate=2012-01-24|archiveurl=https://www.webcitation.org/64vPTN6Bm?url=http://www.themanime.org/viewreview.php?id=142|deadurl=no}}&lt;/ref&gt;}}

{{izdvojeni citat|''Shin Seiki Evangelion'' je bio moj najdraži anime, i još uvijek je moj najdraži anime ikada.|Kal&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.kal01.com/2011/07/neon-genesis-evangelion-review/|author=Kal|work=Kal101.com|title=Neon Genesis Evangelion - Review|date=3. srpnja 2011|access-date=2012-11-01|archivedate=2011-07-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110717085143/http://www.kal01.com/2011/07/neon-genesis-evangelion-review/|deadurl=no}}&lt;/ref&gt;}}

==Utjecaj==
''Evangelion'' je ostavio značajan utisak na japansku popularnu kulturu.&lt;ref name=Fujitani/&gt; Isto je tako utjecala na anime, osobito pošto je anime industrija tada bila u opadanju.&lt;ref name=Revolutions/&gt; CNET recenzent Tim Hornyak smatra da je serije revitalizirala i preobrazila ''mecha'' žanr.&lt;ref name= PacRim&gt;{{cite web | last= Hornyak | first= Tim | date= July 16, 2013 | title= Is 'Pacific Rim' a retelling of Japanese anime 'Evangelion'? | url= http://news.cnet.com/8301-17938_105-57593836-1/is-pacific-rim-a-retelling-of-japanese-anime-evangelion/ | publisher= CNET | 7=  | access-date= 2015-09-10 | archivedate= 2018-08-19 | archiveurl= https://web.archive.org/web/20180819051428/https://www.cnet.com/news/is-pacific-rim-a-retelling-of-japanese-anime-evangelion/ | deadurl= no }}&lt;/ref&gt; U 1980-ima i početkom 1990-ih, anime je bio u blagoj krizi i zabilježio pad proizvodnje&lt;ref&gt;Fontana &amp; Tarò (2007), str. 55&lt;/ref&gt; što se poklopilo sa ekonomskom krizom u Japanu.&lt;ref&gt;Fontana &amp; Tarò (2007), str. 60&lt;/ref&gt; ''Evangelion'' je uspostavio nove standarde za anime, pokrenuvši razdoblje &quot;novog serijala japanske animacije&quot;,&lt;ref&gt;Fontana &amp; Donati (2013), str. 141&lt;/ref&gt; obilježeno inovacijama koje su omogućile tehničku i umjetničku renesansu industrije. Proizvodnja anime serijala dobila je veću autorsku kontrolu, koncentraciju resursa i manji broj, ali zato kvalitetniju količinu epizoda (uglavnom od 13 do 26), režiserski pristup sličan filmu, te veću slobodu od nameta marketinga.&lt;ref&gt;Tavassi (2012), str. 247–248&lt;/ref&gt;

''Evangelion'' je utjecao na velik broj kasnijih anime serija, kao što su ''[[Serial Experiments Lain]]'', ''[[Eureka Seven]]'', ''[[RahXephon]]'', ''[[Texhnolyze]]'', ''[[Gasaraki]]'', ''[[Boogiepop Phantom]]'',&lt;ref name=&quot;Camp &amp; Davis 2007, str. 249&quot;/&gt; ''[[Blue Submarine No. 6]]'',&lt;ref&gt;Clements &amp; McCarthy (2006), str. 184–185&lt;/ref&gt; ''[[Mobile Battleship Nadesico]]'',&lt;ref&gt;Fontana &amp; Tarò (2007), str. 123&lt;/ref&gt; ''[[Rinne no Lagrange]]'',&lt;ref&gt;{{cite web|last=Hale|first=Mike|title=Watchlist: 'Lagrange,' Anime With Echoes of 'Evangelion'|url=http://artsbeat.blogs.nytimes.com/2012/02/24/watchlist-lagrange-anime-with-echoes-of-evangelion/?_r=0|publisher=The New York Times|date=24.2. 2012|access-date=2015-09-10|archivedate=2014-10-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141013135318/http://artsbeat.blogs.nytimes.com/2012/02/24/watchlist-lagrange-anime-with-echoes-of-evangelion/?_r=0|deadurl=no}}&lt;/ref&gt; ''[[Dual! Parallel Trouble Adventure]]'',&lt;ref&gt;Clements &amp; McCarthy (2006), str. 167&lt;/ref&gt; ''[[Argento Soma]]'',&lt;ref&gt;Fontana &amp; Tarò (2007), str. 126&lt;/ref&gt; ''[[The Candidate for Goddess|Pilot Candidate]]'',&lt;ref&gt;Clements &amp; McCarthy (2006), str. 490&lt;/ref&gt; ''[[Generator Gawl]]'',&lt;ref&gt;Fontana &amp; Tarò (2007), str. 121&lt;/ref&gt; ''[[Brain Powerd]]''&lt;ref&gt;Fontana &amp; Tarò (2007), str. 106&lt;/ref&gt; i ''[[Dai-Guard]]''.&lt;ref&gt;Fontana &amp; Donati (2013), str. 137&lt;/ref&gt; ''[[FLCL]]'' sadrži aluzije na ''Evangelion'',&lt;ref&gt;Brown (2006), str. 148&lt;/ref&gt; kao i Annova vlastita anime serija ''[[Kare Kano]]'', a spominje se i u trećoj epizodi serije ''[[Magical Shopping Arcade Abenobashi]]''.&lt;ref&gt;Fontana &amp; Tarò (2007), str. 161&lt;/ref&gt; Reference i posvete nalaze se i u ''[[Koi Koi Seven]]'',&lt;ref&gt;Clements &amp; McCarthy (2006), str. 346&lt;/ref&gt; ''[[Hayate the Combat Butler]]'',&lt;ref&gt;{{cite web|title=Hayate the Combat Butler|author=Martin, Theron|url=http://www.animenewsnetwork.com/review/hayate-the-combat-butler-gn-1|date=4.12. 2006|publisher=Anime News Network|access-date=2015-09-10|archivedate=2018-12-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181207010154/https://www.animenewsnetwork.com/review/hayate-the-combat-butler-gn-1|deadurl=no}}&lt;/ref&gt; ''[[Baka and Test]]'',&lt;ref&gt;{{cite web|title=Baka and Test|url=http://www.animenewsnetwork.com/review/baka-and-test/blu-ray+dvd-complete-set|author=Martin, Theron|date=23.9. 2011|publisher=Anime News Network|6=|access-date=2015-09-10|archivedate=2018-12-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181207015235/https://www.animenewsnetwork.com/review/baka-and-test/blu-ray+dvd-complete-set|deadurl=no}}&lt;/ref&gt; ''[[Regular Show]]''&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.animenewsnetwork.com/interest/2015-04-10/neon-genesis-evangelion-opening-parodied-on-regular-show/.86964 | author=Lamb, Lynzee | title=Neon Genesis Evangelion Opening Parodied on Regular Show | publisher=Anime Netws Network | year=10.4. 2015 | access-date=2015-09-10 | archivedate=2016-03-20 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20160320110417/http://www.animenewsnetwork.com/interest/2015-04-10/neon-genesis-evangelion-opening-parodied-on-regular-show/.86964 | deadurl=no }}&lt;/ref&gt; te ''[[Keroro Gunso]]''.&lt;ref&gt;Clements &amp; McCarthy (2006), str. 575&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Tavassi (2012), str. 400&lt;/ref&gt; Spoj religije i ''meche'' utjecalo je na nekolikojapanskih [[video igre|video igrica]], poput ''[[Xenogears]]''&lt;ref&gt;{{cite web|last=Takahashi|first=Rika|title=Xenogears|url=http://www.ex.org/3.3/38-game_xenogears.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120928055802/http://www.ex.org/3.3/38-game_xenogears.html|archivedate=2012-09-28|publisher=EX Magazine|8=|access-date=2015-09-10|deadurl=no}}{{izdvojeni citat|The game starts with a stunning full motion video sequence that feels rather reminiscent of ''Neon Genesis Evangelion.''}}&lt;/ref&gt; i ''[[El Shaddai: Ascension of the Metatron]]''.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Leigh|first=Alexander|title=Interview: Beautiful, Creative El Shaddai Is Daring To Be Weird|url=http://www.gamasutra.com/view/news/34410/Interview_Beautiful_Creative_El_Shaddai_Is_Daring_To_Be_Weird.php|publisher=Gamasutra|6=|access-date=2015-09-10|archivedate=2020-05-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200523013614/https://www.gamasutra.com/view/news/34410/Interview_Beautiful_Creative_El_Shaddai_Is_Daring_To_Be_Weird.php|deadurl=no}}{{izdvojeni citat|Not only does ''El Shaddai''—the name of which features the secondary title ''Ascension of the Metatron''—feature a variety of gameplay types and level styles, but it borrows from a number of aesthetic influences. These'll be familiar to fans of popular Japanese anime like ''Neon Genesis Evangelion''&amp;nbsp;...}}&lt;/ref&gt;
Dizajn i osobine lika Rei Ayanami su ponovno reciklirane u mnogim anime likovima kasnih 1990-ih, poput Ruri Hoshino iz ''[[Nadesico]]'', Ruriko Tsukushima (''The Droplet''),&lt;ref&gt;Azuma (2009), str. 49–50&lt;/ref&gt; Miharu (''Gasaraki''),&lt;ref&gt;Clements &amp; McCarthy (2006), str. 221&lt;/ref&gt; Anthy Himemiya (''[[Revolutionary Girl Utena]]'') i Lain Iwakura (''Serial Experiments Lain'').&lt;ref&gt;Saito &amp; Azuma (2009), str. 125&lt;/ref&gt; Asuku je parodirala Excel (''[[Excel Saga]]''),&lt;ref&gt;Telotte (2008), str. 133&lt;/ref&gt; a neke njene sastavnice nalaze se u liku Mai iz ''[[Gunparade March]]''.&lt;ref&gt;Clements &amp; McCarthy (2006), str. 259–260&lt;/ref&gt;

Keisuke Iwata smatra da se globalno širenje japanske animacije dramatično povećalo zahvaljujući popularnosti  ''Evangeliona''.&lt;ref&gt;{{cite web|title=TV Tokyo's Iwata Discusses Anime's 'Road to Survival'|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2009-01-29/tv-tokyo-iwata-discusses-anime-road-to-survival|publisher=Anime News Network|date=29.1. 2009|access-date=2015-09-10|archivedate=2012-07-24|archiveurl=https://archive.today/20120724080920/http://www.animenewsnetwork.com/news/2009-01-29/tv-tokyo-iwata-discusses-anime-road-to-survival|deadurl=no}}&lt;/ref&gt; Nakon serije, otaku kultura je stekla široku pozornost.&lt;ref&gt;Azuma (2009), str. 4–5&lt;/ref&gt; U Japanu, ''Evangelion'' je izazvao preispitivanje kulturne vrijednosti animea,&lt;ref&gt;Colombo (2005), str. 39&lt;/ref&gt; a njegovim uspjehom, žanr SF animea je stekao novu razinu značaja.&lt;ref&gt;Miyao (2002), str. 191-209&lt;/ref&gt; Otaku kutlura je postala društveni fenomen.&lt;ref&gt;Azuma (2009), str. 117&lt;/ref&gt; Nakon serije, u Japanu je, prema Johnu Lyndenu, ''Evangelion'' potaknuo zanimanje za svicima s Mrtvog mora, kabalom i kršćanstvom.&lt;ref&gt;Lyden (2009), str. 208&lt;/ref&gt; Anime režiser [[Makoto Shinkai]] je izjavio da anime duguje &quot;kinematografsku uslugu ''Evangelionu''&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web| last=Kelts| first=Roland| date=February 17, 2012| title=Shinkai engages intl anime fans| publisher=The Daily Yomiuri| url=http://www.yomiuri.co.jp/dy/features/arts/T120210005792.htm| archiveurl=https://web.archive.org/web/20120217194212/http://www.yomiuri.co.jp/dy/features/arts/T120210005792.htm| archivedate=2012-02-17| access-date=2015-09-10| deadurl=no}}&lt;/ref&gt; Anno je reciklirao mnoge stilske metode u igranom filmu ''[[Love &amp; Pop]]'' i animeu ''[[Kare Kano]]''.&lt;ref name=&quot;Clements185&quot;&gt;Clements &amp; McCarthy (2006), str. 185&lt;/ref&gt; Britanski bend [[Fightstar]] je u prvom albumu ''[[Grand Unification (album)|Grand Unification]]'' ukazao na velik utjecaj ''Neon Genesis Evangeliona''.&lt;ref name=&quot;Clements185&quot;/&gt; Japanski sastav ''[[Rey (bend)|Rey]]'' je ime dobio po liku Rei Ayanami.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.oricon.co.jp/news/music/60445/|title=イケメンアニソンバンドがメジャーデビュー|publisher=Oricon.co.jp|access-date=2015-09-10|archivedate=2014-02-23|archiveurl=https://archive.today/20140223131908/http://www.oricon.co.jp/news/60445/|deadurl=no}}&lt;/ref&gt;

==Prodaja robe==
{{Quote box | quote = U Japanu, ''Evangelion'' je ogroman izvor industrije trgovine sa prihodima od stotina milijuna $. Prizori biomehaničkih Eva robota su po svemu, od šalica kave do mobitela pa čak i aviona. | source = — Tim Hornyak, ''CNET'' (16.7. 2013)&lt;ref name= PacRim/&gt; | width = 40em | align = right}}

Popularnost ''Neon Genesis Evangeliona'' doveo je do trgovine franšizom koja je obrnula 400 milijuna $ dvije godine nakon objave.&lt;ref name=&quot;Wong 1996&quot;/&gt; Serija se čvrsto utvrdila na japanskom tržištu, te razvila razne proizvode za potrošače, od mobilnih telefona,&lt;ref name=verge-nervedition&gt;{{cite web|title=Docomo shows off NERV edition SH-06D Evangelion phone|url=http://www.theverge.com/2012/4/3/2921799/evangelion-sh06d-ntt-docomo-anime-contents-expo|website=The Verge|date=3.4. 2012|access-date=2015-09-10|archivedate=2018-07-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180719233845/https://www.theverge.com/2012/4/3/2921799/evangelion-sh06d-ntt-docomo-anime-contents-expo|deadurl=no}}&lt;/ref&gt; laptopa,&lt;ref&gt;Poitras (2001), str. 27&lt;/ref&gt; DVD-a, igračaka i telefonskih kartica.&lt;ref name=&quot;Fujie142&quot;/&gt; Stilizirani dizajn biomehaničkih Eva robota je isprva kritiziran od poduzeća igračaka zbog toga jer su teške za prizvodnju,&lt;ref&gt;Fujie &amp; Foster (2004), str. 97&lt;/ref&gt; a neki su se zabrinuli da se ti modeli &quot;nikada neće prodati&quot;.&lt;ref name=&quot;Takeda167&quot;&gt;Takeda (2002), str. 166–167&lt;/ref&gt; [[Sega]] je prihvatila licencirati sve prodaje igračaka i video igrica.&lt;ref name=&quot;Takeda167&quot;/&gt; 1997., prodaje razne robe povezane sa franšizom ''Evangeliona'' dosegle su 300 milijuna $,&lt;ref name=&quot;Fujie142&quot;&gt;Fujie &amp; Foster (2004), str. 142&lt;/ref&gt; od čega je 70% otpalo na prodaju laser diskova, glazbenih CD-a, singlica, kompjuterskog softwarea i stripova od tri sveska.&lt;ref name=&quot;Fujie142&quot;/&gt;

Komercijalna eksploatacija serije za tržište kućnog videa postigla je rekordnu prodaju te ostala jaka i desetljeće nakon toga.&lt;ref&gt;Macwilliams (2008), str. 57&lt;/ref&gt; Slava serije porasla je tijekom prodaje na video tržištu, a koje je bilo tri puta veće od prodaje drugih modernih anime serija ili filmova.&lt;ref name=&quot;Tavassi 2012, str. 259&quot;&gt;Tavassi (2012), str. 259&lt;/ref&gt; Serija je značajno doprinjela širenju [[DVD]] formata u Japanu i čak značajno utjecala na cjelokupnu [[Ekonomija Japana|japansku ekonomiju]], pošto joj se prihodi broje u milijardama jena.&lt;ref name=&quot;Tavassi 2012, str. 259&quot;/&gt; Dio uspjeha pripisuje se i tome što se stalno objavljuju novi filmovi, zbog čega se stvara dojam da je to &quot;djelo bez kraja&quot; u koje se mogu uključiti razni alternativni završeci, koji pak nagnaju nove obožavatelja da potraže i izvornu seriju.&lt;ref&gt;Ballús &amp; Torrents (2014), str. 283&lt;/ref&gt; Procjena iz 2007. je stavila ukupnu vrijednost franšize na 150 milijardi jena (oko 1,5 milijardi $).&lt;ref name=Sponichi&gt;{{cite web|title=「ヱヴァ」総監督　劇場で&quot;緊急声明&quot;|url=http://www.sponichi.co.jp/entertainment/news/2007/02/12/02.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070214063924/http://www.sponichi.co.jp/entertainment/news/2007/02/12/02.html|archivedate=2007-02-14|publisher=Sponichi Annex|date=12.2. 2007|access-date=2015-09-10|deadurl=no}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Tavassi (2012), str. 476&lt;/ref&gt;

== Izvori ==
{{izvori|3}}

==Literatura==
;Knjige
{{refbegin|2|indent=yes|200em}}
: {{smallcaps|Azuma, Hiroki}} {{cite book|title=Otaku: Japan's Database Animals|publisher=University of Minnesota Press|year=2009|isbn=978-0-8166-5351-5 |oclc=254528970}}
: {{smallcaps|Bolton, Christopher; Csicsery-Ronay, Istvan; Tatsumi, Takayuki }} {{cite book||title=Robot Ghosts and Wired Dreams: Japanese Science Fiction from Origins to Anime|publisher=University of Minnesota Press|year=2007|pages=|isbn=978-0-8166-4974-7| oclc=216934285}}
: {{smallcaps|Brown, Stephen T.}}{{cite book|title=Cinema Anime|url=https://archive.org/details/cinemaanimecriti00brow|publisher=[[Palgrave Macmillan]]| oclc=61694887| year=2006|isbn=9781403970602}}
: {{smallcaps|Camp, Brian; Davis, Julie}} {{cite book|title=Anime Classics Zettai!: 100 Must-See Japanese Animation Masterpieces|url=https://archive.org/details/animeclassicszet0000camp|year=2007|publisher=Stone Bridge Press, Inc.|isbn=978-1-933330-22-8|oclc=124985401}}
: {{smallcaps|Cavallaro, Dani}} {{cite book|title=Anime Intersections. Tradition and Innovation in Theme and Technique|url=https://archive.org/details/animeintersectio0000cava|year=2007|oclc=144547871| publisher=McFarland|isbn=978-0-7864-3234-9}}
: {{smallcaps|Clements, Jonathan; McCarthy, Helen}} {{cite book|title=The Anime Encyclopedia: A Guide to Japanese Animation Since 1917|url=https://archive.org/details/animeencyclopedi00clem_0|year=2006|publisher=[[Stone Bridge Press]]|location=Berkeley|isbn=1-933330-10-4|oclc=71237342}}
: {{smallcaps|Colombo, Fausto}} {{cite book| title=Atlante della comunicazione: cinema, design, editoria, internet, moda, musica, pubblicità, radio, teatro, telefonia, televisione|publisher=Hoepli Editore| language=italijanski| year=2005| page=| isbn=978-88-203-3359-1}}
: {{smallcaps|Fontana, Davide; Donati, R.}} {{cite book| title=La bomba e l'onda. Storia dell'animazione giapponese da Hiroshima a Fukushima|language=italijanski|year=2013|publisher=Bietti|isbn=978-88-8248-282-4| }}
: {{smallcaps|Fontana, Davide; Tarò, Andrea}} {{cite book|title=Anime. Storia dell'animazione giapponese 1984–2007|publisher=Il Foglio Letterario|language=italijanski|year=2007|isbn=978-88-7606-160-8}}
: {{smallcaps|Fujie, Kazuhisa; Forster, Martin}} {{cite book|title=Neon Genesis Evangelion: The Unofficial Guide|url=https://archive.org/details/neongenesisevang0000kazu|year=2004|publisher=DH Publishing, Inc.|isbn=0-9745961-4-0|oclc=56326204}}
: {{smallcaps|Fujitani, T.T.}} {{cite book|title=Perilous Memories: The Asia-Pacific War(s)|url=https://archive.org/details/perilousmemories0000unse|publisher= [[Duke University Press]]|year=2001|isbn=978-0-8223-8105-1| oclc=56924536}}
: {{smallcaps|Haslem, Wendy; Ndalianis, Angelaa; Mackie, Chris}} {{cite book|title=Super/Heroes: From Hercules to Superman|publisher=New Academia Publishing|year=2007|isbn=978-0-9777908-4-5|oclc=123026083}}
: {{aut|Hornyak, Timothy N.}} {{cite book|title=Loving the Machine: Politics, Culture and Society |url=https://archive.org/details/lovingmachineart0000horn |publisher=Kodansha International|year= 2006|isbn=9784770030122|oclc=63472559}}
: {{smallcaps|Ishikawa, Satomi}}{{cite book|title=Seeking the Self: Individualism and Popular Culture in Japan|year=2007|publisher=Peter Lang|isbn=978-3-03910-874-9|oclc=140103062}}
: {{smallcaps|Lamarre, Thomas}} {{cite book|title=The Anime Machine: A Media Theory of Animation|url=https://archive.org/details/animemachinemedi0000lama|publisher=[[University of Minnesota Press]]|year=2009|isbn=978-0-8166-5155-9|oclc=351318500}}
: {{smallcaps|Ledoux, Trish}} {{cite book|title=Anime Interviews: The First Five Years of Animerica, Anime &amp; Manga Monthly (1992–97)|url=https://archive.org/details/animeinterviewsf0000unse|publisher=Viz Media|year=1997|isbn=978-1-56931-220-9}}
: {{smallcaps|Macwilliams, Mark Wheeler}} {{cite book| title=Japanese Visual Culture: Explorations in the World of Manga and Anime| url=https://archive.org/details/japanesevisualcu0000unse_w5i6|year=2008|publisher=M. E. Sharpe|isbn=978-0-7656-3308-8| }}
: {{smallcaps|Lyden, John}} {{cite book||title=The Routledge Companion to Religion and Film|url=https://archive.org/details/isbn_9780415448536|publisher=[[Taylor &amp; Francis]]| year=2009| page=|isbn=978-0-415-44853-6| oclc=237881008}}
: {{smallcaps|Miller, Gerald Alva Jr.}}{{cite book|title=Exploring the Limits of the Human Through Science Fiction|url=https://archive.org/details/exploringlimitso0000mill|publisher=Palgrave Macmillan|year=2012|isbn=978-1-137-26285-1}}
: {{smallcaps|Murakami, Takashi }} {{cite book|title=Little Boy: The Arts Of Japan's Exploding Subculture|url=https://archive.org/details/isbn_9780300102857|publisher=[[Yale University Press]]|year=2005|isbn=978-0-300-10285-7}}
: {{smallcaps|Poitras, Gilles}}{{cite book|author= |title=Anime Essentials: Every Thing a Fan Needs to Know|url=https://archive.org/details/animeessentialse0000poit|publisher=[[Stone Bridge Press]]|year=2001||isbn=978-1-880656-53-2| oclc=45633187}}
: {{smallcaps|Sadamoto, Yoshiyuki}} {{Cite book|others=Essay by Hideaki Anno; translated by Mari Morimoto, English adaptation by Fred Burke|title=Neon Genesis Evangelion, Vol. 1|year=1998| publisher=VIZ Media LLC| location=San Francisco|isbn=1-56931-294-X}}
: {{smallcaps|Sadamoto, Yoshiyuki}} {{cite book|title=Der Mond: The Art of Yoshiyuki Sadamoto - Deluxe Edition|url=https://archive.org/details/00book1540188586|publisher=Kadokawa Shoten|year=1999|isbn=9781569315460}}
: {{smallcaps|Saito, Tamak; Azuma, Hiroki}} {{cite book|title=Beautiful Fighting Girl|publisher=[[University of Minnesota Press]]|year=2009|isbn=978-0-8166-5450-5}}
: {{smallcaps|Sanenari, Oizumi}} {{cite book |date= 1997|title=As cruel angel - Neon Genesis Evangelion [新世紀エヴァンゲリオン残酷な天使のように]|url= |location= |publisher= Magazine Magazine|pages= 32–33|isbn= 4-906011-25-X}}
: {{smallcaps|Takeda, Yasuhiro}} {{Cite book|title=The Notenki memoirs: studio Gainax and the men who created Evangelion|year=2002|publisher=ADV Manga|isbn=1-4139-0234-0| oclc=57693205}}
: {{smallcaps|Tavassi, Guido}} {{cite book|title=Storia dell'animazione giapponese: Autori, arte, industria, successo dal 1917 ad oggi|language=italijanski|year=2012|publisher=Tunué|isbn=978-88-97165-51-4}}
: {{smallcaps|Telotte, J.P.}} {{cite book|title=The Essential Science Fiction Television Reader|url=https://archive.org/details/essentialscience0000jpte|publisher=[[University Press of Kentucky]]| year=2008|  isbn=978-0-8131-2492-6| oclc=229064465}}
{{refend}}

;Znanstveni / naučni radovi i časopisi
{{refbegin|2|indent=yes|200em}}
: {{Smallcaps|Ashby, Madeline}} {{cite journal|title=Epic Fail: Still Dreary, after All These Years|journal=[[Mechademia]]|volume=5|issue=1|year=2010|url=http://muse.jhu.edu/login?auth=0&amp;type=summary&amp;url=/journals/mechademia/v005/5.article02_sub02.html|oclc=726849207}}{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
: {{Smallcaps|Ballús, Andreu; Torrents, Alba G.}} {{cite journal|title=Evangelion as Second Impact: Forever Changing That Which Never Was|journal=[[Mechademia]] |volume= 9|issue=1|year= 2014|doi=10.1353/mec.2014.0014| issn=2152-6648| jstor=}}
: {{Smallcaps|Cormick, Craig}} {{cite journal|journal=História, Ciências, Saúde-Manguinhos|issn= 1678-4758|volume=13 |location=Rio de Janeiro |year= 2006|doi=10.1590/S0104-59702006000500011 |title=Cloning goes to the movies}}
: {{Smallcaps|Hiroki, Azuma; Furuhata, Yuriko; Steinberg, Marc}} {{Cite journal|year=2007|title=The Animalization of Otaku Culture|journal=Mechademia|volume=2|issue=1|pages=|isbn=978-0-8166-5266-2|doi=10.1353/mec.0.0023|url=http://muse.jhu.edu/login?auth=0&amp;type=summary&amp;url=/journals/mechademia/v002/2.lamarre.html|access-date=2021-03-25|archive-date=2016-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305073034/http://muse.jhu.edu/login?auth=0&amp;type=summary&amp;url=%2Fjournals%2Fmechademia%2Fv002%2F2.lamarre.html|dead-url=no}}
: {{Smallcaps|Lamarre, Thomas}} {{cite journal|title=The Multiplanar Image|journal=[[Mechademia]]|volume=1|issue=1|year=2006|doi=10.1353/mec.0.0067}}
: {{Smallcaps|Miyao, Daisuke}} {{cite journal|title=Before anime: animation and the Pure Film Movement in pre-war Japan| doi=10.1080/09555800220136356|journal=Japan Forum|volume=24|issue=1|year=2002| issn=0955-5803}}
:{{Smallcaps|Napier, Susan J.}}{{cite journal| url=http://www.depauw.edu/site/sfs/backissues/88/napier.html| title=When the Machines Stop: Fantasy, Reality, and Terminal Identity in &quot;Neon Genesis Evangelion&quot; and &quot;Serial Experiments Lain&quot;| publisher=Science-Fiction Studies| year=2002| jstor=4241108| volume=29| issn=0091-7729| issue=3| date=| access-date=2015-09-24| archive-date=2015-09-10| archive-url=https://web.archive.org/web/20150910050729/http://www.depauw.edu/site/sfs/backissues/88/napier.html| dead-url=no}} 
:{{Smallcaps|Ortega, Mariana}} (2007) {{cite journal|url=http://muse.jhu.edu/login?auth=0&amp;type=summary&amp;url=/journals/mechademia/v002/2.ortega.html|title=My Father, He Killed Me; My Mother, She Ate Me: Self, Desire, Engendering, and the Mother in Neon Genesis Evangelion|volume=2|issue=1|journal=Mechademia|doi=10.1353/mec.0.0010|access-date=2021-03-25|archive-date=2015-09-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20150930164315/http://muse.jhu.edu/login?auth=0&amp;type=summary&amp;url=%2Fjournals%2Fmechademia%2Fv002%2F2.ortega.html|dead-url=no}}
: {{Smallcaps|Redmond, Dennis}} {{Cite journal|title=Anime and East Asian Culture: Neon Genesis Evangelion|year=2007|journal=Quarterly Review of Film and Video|volume=24|url=http://members.efn.org/~dredmond/Anime.html|doi=10.1080/10509200500486205|access-date=2015-09-08|archive-date=2016-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305032831/http://members.efn.org/~dredmond/Anime.html|dead-url=no}}
: {{Smallcaps|Savoy, Katherine}} {{cite journal|journal=Japanese Studies|title=The Artificial Restoration of Agency through Sex and Technology in Neon Genesis Evangelion|year=2014|url=http://japanesestudies.org.uk/ejcjs/vol14/iss3/savoy.html|issue=1|volume=14|access-date=2015-09-10|archive-date=2015-10-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20151023101411/http://www.japanesestudies.org.uk/ejcjs/vol14/iss3/savoy.html|dead-url=no}}
: {{Smallcaps|Thouny, Christophe}} {{Cite journal|title=Waiting for the Messiah: The Becoming-Myth of &quot;Evangelion&quot; and &quot;Densha otoko&quot;|year=2009|journal=Mechademia|volume=4|issue=1|url=http://muse.jhu.edu/journals/mec/summary/v004/4.thouny.html|isbn=978-0-8166-6749-9|doi=10.1353/mec.0.0066}}
{{refend}}

== Vanjske veze ==
{{WProjekti
|commonscat     = Neon Genesis Evangelion 
}}
=== Službeni site ===
* [http://www.gainax.co.jp/anime/eva/index.html Shin Seiki Evangelion - Gainaxov službeni website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20010402055013/http://www.gainax.co.jp/ |date=2001-04-02 }} {{ja}}
* [http://www.evangelion.co.jp/ Evangelion site od King Records] {{ja}}

=== Siteovi sa informacijama ===
* {{imdb naslov|id=0112159|naslov=Shin Seiki Evangelion}} 
* [http://www.animenewsnetwork.com/encyclopedia/anime.php?id=49 Shin Seiki Evangelion] na Anime News Network Encyclopedia
* [http://www.animenfo.com/animetitle,284,prlbgu,neon_genesis_ev.html Shin Seiki Evangelion] na AnimeNFO.com
* [http://www.evaotaku.com Eva Otaku] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130120192753/http://www.evaotaku.com/ |date=2013-01-20 }} 
* [http://www.evacommentary.org The Neon Genesis Evangelion Fan-Geeks Commentary Project]
* [http://www.eva-armageddon.com Eva Armageddon] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160416025814/http://eva-armageddon.com/ |date=2016-04-16 }}

{{Neon Genesis Evangelion}}
{{Hideaki Anno}}
{{Anime Grand Prix}}
{{Authority control}}
{{Izabran}}
{{TVSvijek|1995|1996}}

[[Kategorija:Neon Genesis Evangelion]]
[[Kategorija:SF-serije]]
[[Kategorija:Dramske serije]]</text>
      <sha1>qvb14nst9kez6c9dukvi81ahwpoje18</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>42669279</id>
      <parentid>42669278</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T13:54:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TeenAngels1234</username>
        <id>30790</id>
      </contributor>
      <comment>/* Teme */ The source doesn't says that Evangelion has Sartre elements or references, but Tsuribe just compares some Eva elements to Sartre.</comment>
      <origin>42669279</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="92621" sha1="l7c07qmsdeu1yggy08oxofzko872zaw" xml:space="preserve">{{Infookvir animanga/Header
 |ime             = Shin Seiki Evangelion
 |slika           = [[Datoteka:NeonGenesisEvangelionManga1.jpg|230px]]
 |opis_slike      = korice prvog izdanja mange
 |izvorno_ime     = 新世紀エヴァンゲリオン
 |izvorno_pismo   = Shin Seiki Evangerion
 |žanr            = [[SF]], [[drama]], [[akcija]], [[triler]], filozofski
}}
{{Infookvir animanga/Manga
 |naslov          = Shin Seiki Evangelion
 |autor           = [[Yoshiyuki Sadamoto]]
 |ilustrator      = 
 |izdavač         = [[Kadokawa Shoten]]
 |izdavač_en      = Chuang Yi Publishing&lt;br /&gt;Viz Media
 |izdavač_hr      = 
 |ostali_izdavači = 
 |magazin         = Shonen Ace&lt;br /&gt;Young Ace
 |početak         = decembar 1994.
 |kraj            = jun 2013.
 |broj            = 14
 |dob             = 
 }}
{{Infobox animanga/Video
| type            = tv series
| director        = [[Hideaki Anno]]
| producer        = Noriko Kobayashi&lt;br&gt;Yutaka Sugiyama
| writer      = Hideaki Anno, Akio Satsukawa (ep. 3-10, 12-13), Hiroshi Yamaguchi (ep. 16, 22-23), Mitsuo Iso (ep. 13), Shinji Higuchi (ep. 17-18), [[Yoji Enokido]] (ep. 2, 7-8, 11)
| music           = [[Shirō Sagisu]]
| studio          = [[Tatsunoko Production]]&lt;br&gt;[[Gainax]]
| licensee        = {{AUS}} [[Madman Entertainment]]&lt;br&gt;{{UK}} [[ADV Films]]&lt;br&gt;{{SADk}} [[Section23 Films#AEsir Holdings|AEsir Holdings]]
| network         = [[TX Network|TXN]] ([[TV Tokyo]])
| network_en      = 
| first           = 4.10. 1995.
| last            = 27.3. 1996.
| episodes        = 26
| episode_list    = 
}}
{{Infobox animanga/Other
| title           = Anime filmovi
| content         =
* ''[[Neon Genesis Evangelion: Death &amp; Rebirth|Death &amp; Rebirth]]'' (1997)
* ''[[The End of Evangelion]]'' (1997)
}}
{{Infobox animanga/Other
| title           = Anime filmski serijal
| content         =
* ''Rebuild of Evangelion''
** ''[[Evangelion: 1.0 You Are (Not) Alone|1.0 You Are (Not) Alone]]'' (2007)
** ''[[Evangelion: 2.0 You Can (Not) Advance|2.0 You Can (Not) Advance]]'' (2009)
** ''[[Evangelion: 3.0 You Can (Not) Redo|3.0 You Can (Not) Redo]]'' (2012)
}}
{{Infookvir animanga/Footer}}

'''''Neon Genesis Evangelion''''' (japanski 新世紀エヴァンゲリオン, ''Shin Seiki Evangerion''; doslovno &quot;Evanđelje Novog Vijeka&quot;), ponekad navedena i samo kao '''Eva''', [[japan]]ska je [[SF]] [[anime]] serija iz [[1995]]. koju je producirao studio [[Gainax]] a režirao [[Hideaki Anno]]. Emitirana je na programu [[TV Tokyo]] od oktobra 1995. do marta 1996. Glasovne uloge su podarili [[Megumi Ogata]], [[Kotono Mitsuishi]] i [[Megumi Hayashibara]], dok je glazbu skladao [[Shiro Sagisu]]. 10 mjeseci prije TV premijere, Anno je surađivao sa autorom [[Yoshiyuki Sadamoto|Yoshiyukijem Sadamotom]] te objavio [[Manga|mangu]] koja bi podigla interes za anime serijom. Prvi svezak je objavljen decembra 1994. te je trajala i dugo nakon što je završena serija: manga je završena tek juna 2013.

To je apokaliptična serija sa [[Jevreji|judejsko]]-[[kršćani|kršćanskim]] simbolima iz [[Knjiga Postanka|knjige postanka]] i biblijskih [[Apokrifni spisi|apokrifnih spisa]]: ogromna demonska bića, zvana &quot;Anđeli&quot;, napadaju zemlju [[2015]]. godine a troje tinejdžera se bore protiv njih u ogromnim robotima. Među njima je i glavni junak, 14-godišnji Shinji, nesigurni tinejdžer kojeg muče [[anksioznost]] i depresija. Serija spada u japanski [[žanr]] ''[[mecha]]'', tj. animirane filmove o divovskim robotima. Ima 26 epizoda i 2 posebna anime filma (''[[Death and Rebirth]]'' i ''[[End of Evangelion]]'').

Kasnije epizode skreću pozornost na [[Psihoanaliza|psihoanalizu]] likova koji iskazuju razne emotivne probleme i naznake mentalne bolesti. Priroda egzistencije i stvarnosti se preispituju zbog čega bi se serija mogla karakterizirati kao &quot;postmoderna fantazija&quot;. Kroz zaplet u kojem tajna organizacija kani pokrenuti &quot;proces instrumentalizacije&quot; kako bi uzvisila čovječanstvo na novu razinu postojanja, priča se dotiče tema [[transhumanizam|transhumanizma]] i [[eugenika|eugenike]]. Zadnje dvije epizode (25 i 26) izazvale su kontroverze zbog otvorenog kraja koji je mnogo toga ostavio otvorenim, no Anno je branio svoju umjetničku slobodu te izjavio da mu se kraj svidio.

''Neon Genesis Evangelion'' je jedna od najuspješnijih i najhvaljenijih anime serije 1990-ih. Smatra se i kritikom i dekonstrukcijom ''mecha'' žanra, te je dovela do umjetničke renesanse anime industrije. Franšiza vezana uz seriju zaradila je preko 150 milijardi [[jen]]a diljem svijeta do 2013. ''TV Asahi'' je 2005. objavio dvije liste &quot;100 najboljih animiranih TV ostvarenja&quot;. &quot;Evangelion&quot; se našao i na jednoj i na drugoj: na listi koja je sastavljena prema anketi provedenoj diljem nacije, našao se na 22. mjestu&lt;ref name=&quot;TV Asahi2005&quot;&gt;[http://www.animenewsnetwork.com/news/2005-09-23/tv-asahi-top-100-anime-part-2 TV Asahi Top 100 Anime - Part 2] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140730225630/http://www.animenewsnetwork.com/news/2005-09-23/tv-asahi-top-100-anime-part-2 |date=2014-07-30 }} Anime News Network, 23.9. 2005.&lt;/ref&gt; a na listi sastavljenoj po online anketi Japanaca, završio je na visokom 2. mjestu.&lt;ref name=&quot;TV Asahi2006&quot;&gt;[http://www.animenewsnetwork.com/news/2006-10-13/japan's-favorite-tv-anime Japan's Favorite TV Anime] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180615044506/https://www.animenewsnetwork.com/news/2006-10-13/japan%27s-favorite-tv-anime |date=2018-06-15 }} [[Anime News Network]], 12.10. 2006.&lt;/ref&gt; U časopisu ''Animage'' osvojio je prvo mjesto u kategoriji &quot;20 najboljih animea godine&quot; dva puta za redom: prvi put 1996. sa 2.544 glasa&lt;ref name=&quot;Animage1996&quot;&gt;{{cite web| url=http://animage.jp/old/gp/gp_1996.html| title=The 18th Annual Anime Grand Prix 1996| author=| publisher=Animage| date=lipanj 1996| archiveurl=https://web.archive.org/web/20131014172959/http://animage.jp/old/gp/gp_1996.html| archivedate=2013-10-14| access-date=2015-09-08| deadurl=no}}&lt;/ref&gt; a drugi put 1997. sa 2.853 glasa.&lt;ref name=&quot;Animage1997&quot;&gt;{{cite web| url=http://animage.jp/old/gp/gp_1997.html| title=The 19th Annual Anime Grand Prix 1997| author=| publisher=Animage| date=lipanj 1997| archiveurl=https://web.archive.org/web/20131014173011/http://animage.jp/old/gp/gp_1997.html| archivedate=2013-10-14| access-date=2015-09-08| deadurl=no}}&lt;/ref&gt; 1997., čak se osam epizoda iz serije našlo na listi 20 najboljih anime epizoda godine&lt;ref name=&quot;Animage1997&quot;/&gt; dok su protagonisti Shinji Ikari i Kaoru Nagisa proglašeni prvim i drugim najboljim muškim anime likom godine, a Rei Ayanami, Asuka Langley i Misato Katsuragi prvim najboljim, odnosno četvrtim i desetim najboljim ženskim anime likom godine.&lt;ref name=&quot;Animage1997&quot;/&gt;

== Radnja ==

U rujnu [[2000]]. godine je jedna ekspedicija znanstvenika pod vodstvom dr. Katsuragija krenula na južni pol gdje je pronađeno tajnovito biće '''Adam'''. Još prije su naime nađeni tajni spisi iz [[Kumran]]a kraj [[Mrtvo more|Mrtvog mora]] koji su predvidjeli apokalispsu čovječanstva za [[2015]]. godinu, a koja će biti najavljena od tajnovitih bića, anđela. No kada su znanstvenici počeli istraživati Adama on je pokrenuo mehanizam za samouništenje i pokrenuo &quot;Second impact&quot;, katastrofu koja otopila polove Zemlje i uništila pola čovječanstva. Da bi se spriječio &quot;Third impact&quot; koji bi mogao uništiti cijeli svijet, oformirane su tajne organizacije '''Seele''' i '''Nerv''' čiji je zadatak boriti se protiv anđela. Oni su klonirali ostatke Adama i stvorili Evangelione (skraćeno Eva), neobična stvorenja nalik na robote visine 50 metara, koji bi trebali štiti ljude.

Godina je u međuvremenu [[2015]]. '''Shinji Ikari''' je običan 14-godišnji dječak koji živi u Japanu. No jednog dana ga njegov otac '''Gendo''', vođa organizacije Nerv, pozove da upravlja Evom 01 i pomogne spasiti svijet. Shinji nevoljko pristaje a u svoj ga stan primi šaljiva i optimistična zapovjednica '''Misato'''. Shinjiju se u upravljanju druga dva robota pridruže i kolegice iz škole; povučena Rei i ekstrovertirana Njemica '''Asuka'''. Zajedno uspijevaju obraniti zemlju od napada Anđela, od Sachaela do Araela. No ispostavi se da Anđeli napadaju [[Tokijo|Tokyo]] jer je Gendo uspio u svoj laboratorij dovesti embrij Adama, a dodirom sa njim bi se dogodila apoklipsa.

No Gendo planira izvesti tajni proces instrumentalizacije neovisno od Seele, koja sa njim planira dovesti čovječanstvo do nove evolucijske razine i ujediniti sve duše u jednu. Za Gendo bi taj proces bio izvediv jedino ako ponovno sretne svoju preminulu suprugu i Shinjijevu majku, čija se duša spojila sa robotom Eva-01 i čiji je tajni klon Rei Ayanmi. Shinji pobijedi i zadnjeg Anđela te tada krene proces instrumentalizacije kojeg je sam Shinji odabrao jer je imao izbor vratiti svijet na staro ali nije. Cijeli svijet postaje psihodelično mjesto, a Shinji se nađe u prostorima koji se protive zakonima fizike. Ljudska vrsta je na posljetku evoluirala kroz proces instrumentalizacije. Ne postoji više odvojenost od svijeta, materije i drugih ljudi već je sveukupna stvarnost postala dijelom jedne kolektivne svijesti. Čitava ljudka vrsta ponovno se rađa u novom svijetu gdje je granica između prostora i vremena nevidljiva. U konačnici Shinji uz pomoć kolektivne svijesti ljudi koje poznaje uspijeva pobijediti svoju duboku depresiju i samoprezir, te shvati da je vrijedan živjeti kao i drugi.

== Glasovne uloge ==
* '''[[Megumi Ogata]]''' kao Shinji Ikari
* '''[[Kotono Mitsuishi]]''' kao Misato Katsuragi
* '''[[Megumi Hayashibara]]''' kao Rei Ayanami / Yui Ikari
* '''[[Yuko Miyamura]]''' kao Asuka Langley Soryu
* '''[[Fumiko Tachiki]]''' kao Gendo Ikari
* '''[[Motomu Kiyokawa]]''' kao Kozu Fuyutsuki
* '''[[Miki Nagasawa]]''' kao Maya Ibuki
* '''[[Junko Iwao]]''' kao Hikari Horaki
* '''[[Takehito Koyasu]]''' kao Shigeru Aoba
*'''[[Tetsuya Iwanaga]]''' kao Kensuke Aida
* '''[[Tomokazu Seki]]''' kao Touji Suzuhara

== Popis Anđela ==
{{col-begin}}
{{col-break|width=33%}}
* Adam
* Nepoznat drugi Anđeo (vjerojatno Lilit. Nije objašnjeno ni u animeu ni u mangi)
* Sachiel
* Shamshiel
* Ramiel
* Gaghiel 
{{col-break|width=33%}}
* Israfael
* Sandalphon
* Matarael
* Sahaquiel
* Iruel
* Leliel
* Bardiel 
{{col-break|width=33%}}
* Zeruel
* Arael
* Armisael 
* Tabris
* Lilim (Čovječanstvo - prema animeu Anđeli dijele 99.89 % istog DNA sa ljudima, a u filmu &quot;End of Evangelion&quot; Misato otvoreno izgovara da je čovječanstvo 18. Anđeo)&lt;ref&gt;{{Cite web |title=&quot;Extras: Eva Glossary&quot;. Neon Genesis Evangelion (official ADV site). |url=http://www.advfilms.com/titles/evangelion/ |access-date=2012-11-01 |archivedate=2007-06-30 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070630193917/http://www.advfilms.com/titles/evangelion/ |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;
{{col-end}}

==Likovi==

Anno je nastojao stvoriti likove koji odražavaju dijelove njegove vlastite ličnosti.&lt;ref name=JEN&gt;{{cite web|last=Kosukegawa|first=Yoichi|title=Cartoon 'Eva' captures sense of void among Japanese youth|newspaper=Japan Economic Newswire|date= 8.5. 1997}}&lt;/ref&gt; Likovi u ''Evangelionu'' se bore sa vlastitim međuljudskim odnosima, privatnim problemima,&lt;ref name=&quot;Napier 2002, str. 425&quot;&gt;Napier (2002), str. 425&lt;/ref&gt; i traumatskim događajima iz prošlosti.&lt;ref&gt;Miller (2012), str. 85&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Ishikawa (2007), str. 76&lt;/ref&gt; Ljudske kvalitete likove su omogućile gledateljima da se identificiraju s njima na osobnoj razini, dok su ih drugi interpretirali kao historijske, religiozne ili filozofske simbole.&lt;ref name=&quot;Eng-DVD-commentary&quot;&gt;{{cite web | people = | date = | title = Evangelion: Death &amp; Rebirth; End of Evangelion | author = DVD commentary track | location = | publisher = Manga Entertainment }}&lt;/ref&gt; Shinji Ikari je protagonist serije i pilot Evangelionove Unit-01. Pošto je svjedočio smrti majke Yui Ikari kao dijete, te je napušten od oca, Genda Ikarija, Shinji je emotivno krhak te čini ono što mu drugi zapovijede iz straha od odbijanja. Tijekom serije, ponavlja &quot;Ne smijem pobjeći!&quot;, iako se povlači suočen sa traumatičnim događajem. Anno je opisao Shinjija kao &quot;dječaka koji zazire od ljudskog kontakta&quot; te &quot;se uvjerio da je potpuno nepotrebna osoba&quot;.&lt;ref name=&quot;What-were-we-making&quot;&gt;Sadamoto (1998), str. 170, 171&lt;/ref&gt; Na kraju priznaje da upravlja EVOM samo da bi postigao vlastitu vrijednost, koja pak dolazi od njegovog omraženog oca.&lt;ref name=&quot;Savoy&quot;&gt;Savoy (2014)&lt;/ref&gt;

Asuka Langley Soryu je nadareno dijete koja je pilot Evangelionove Unit-02 te je temperamentna ličnost sa previše samopouzdanja i ponosa. Kao dijete, otkrila je tijelo svoje majke nakon suicida, čime je suzbijala svoje emocije te si obećala da više neće plakati. Pilot Evangelionova Unit-00, Rei Ayanami, je [[klon]] napravljen od ostataka Shinjieva majke Yui te ju prati osjećaj negativnog samopoštovanja koji potječe od shvaćanja da je lako zamjenjiva.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Lee|first=Roderick|title=Meet the voice of AD Vision: Amanda Winn|url=http://www.ex.org/2.5/12-news_winn.html|work=Volume 2, Issue 5|publisher=EX Magazine|accessdate=October 15, 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20050329093608/http://www.ex.org/2.5/12-news_winn.html|archivedate=2005-03-29|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt; Ima tri klona: Rei I, Rei II i Rei III, koji se bore protiv Anđela.&lt;ref&gt;Cormick (2006)&lt;/ref&gt; Asuka i Rei su predstavljeni sa vlastitim manama i poteškoćama poistovjećivanja sa drugim ljudima.&lt;ref&gt;Napier (2002), str. 425–426&lt;/ref&gt;

Misato Katsuragi je skrbnik i zapovjednik Shinjija i Asuke. Njena profesionalnost u Nerv-u je u dramatičnom kontrastu sa njenim opuštenim i neodgovornim ponašanjem u svojem domu. Dizajner likova [[Yoshiyuki Sadamoto]] ju je zamislio kao stariju &quot;djevojku preko puta&quot; i gubitnicu koja nije shvatila život ozbiljno.&lt;ref&gt;{{cite web | title=EVA If it weren't for Sadamoto -- Redux | work=Translation of interview with Yoshiyuki Sadamoto about designing the series | url=http://eva.onegeek.org/pipermail/evangelion/2006-November/003855.html | access-date=2015-09-06 | archivedate=2011-07-19 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20110719224949/http://eva.onegeek.org/pipermail/evangelion/2006-November/003855.html | deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; Kao dijete, svjedočila je prvoj eksploziji Anđela, u kojoj je umro njen otac. Prema Redmondu, u epizodi 12, naizgled tipičan &quot;fan service&quot; kadar u kojem se ona presvlači ispred zrcala poprima drugačiji kontekst kada se otkriva da ona ima ožiljke te eksplozije, odnosno simbolično tjelesne ožiljke [[Atomska bomba|atomske eksplozije]].&lt;ref name=&quot;Redmond&quot;/&gt; Misato prožima sukob mržnje i ljubavi prema ocu, što se manifestira u njenim odlukama pri Nerv-u i njenim pokušajima da &quot;traži oca u zagrljaju Kajija.&quot;&lt;ref&gt;Neon Genesis Evangelion, epizoda 25&lt;/ref&gt; Anno je opisao Shinjija i Misato kao osobe koje se &quot;boje biti povrijeđene&quot; te su &quot;neprimjereni—pošto im manjka pozitivnog stava—za ono što ljudi zovu junacima pustolovine.&quot;&lt;ref name=&quot;What-were-we-making&quot;/&gt; Dennis Redmond smatra da je glavna junakinja iz serije ''[[Nadia: The Secret of Blue Water]]'' bila nadahnuće za razvoj lika Misato u ''Evangelionu''.&lt;ref name=&quot;Redmond&quot;&gt;Redmond (2007), str. 183–188&lt;/ref&gt;

Tinejdžerski piloti Evangeliona odlaze u bitke po hladnim zapovjedima Genda Ikarija, Shinjijevog oca i zapovjednika Nerv-a. Napustio je Shinjija te ga ponovno pozvao samo kako bi ovaj bio pilot Evangeliona. Gendo je spasio ostatke svoje supruge kako bi stvorio Rei, koju gleda samo kao puko oruđe da porazi Anđele. Prikazan je kao nepopustljiv i nemilosrdan tip koji teži pobjedi, osoba koja &quot;poduzima drastične i ekstremne mjere, poštenog ili pokvarenog cilja, kako bi ostvario svoj cilj i naum.&quot;&lt;ref&gt;{{cite journal | title=Anime Expo '96 interview | author=Graham, Miyako | journal=Protoculture Addicts |date=November 1996 | issue=43 | pages=40–41}}&lt;/ref&gt; Prema Sadamotu, Gendo i Fuyutsuki se zasnivaju na likovima Eda Strakera i Aleca Freemana iz TV serije ''[[UFO (TV serija)|UFO]]''.&lt;ref name=Mond/&gt; Sadamoto je dizajnirao izgled likova kako bi &quot;njihove osobnosti bile više ili manje lakše razumljivije pri prvom pogledu&quot;.&lt;ref&gt;Lamarre (2009), str. 204&lt;/ref&gt; Različita estetska privlačnost ženskih likova doprinjeo je visokom prodajom raznih proizvoda franšize ''Evangeliona''. Dizajn Rei je postao toliko popularan da su je neki mediji šaljivo nazvali &quot;zlatna djevojka&quot; zbog visoke prodaje knjiga na kojima je Rei na koricama.&lt;ref&gt;Fujie &amp; Foster (2004), str. 39&lt;/ref&gt;

==Produkcija==
[[File:Studio GAINAX.jpg|right|thumb|Gainax studio, [[Koganei]], [[Tokio]]]]
Režiser Hideaki Anno fell je upao u duboku depresiju nakon završetka anime serije ''[[Nadia: The Secret of Blue Water]]''&lt;ref&gt;Lamarre (2009), str. 180&lt;/ref&gt; i neuspjeha da se 1992. pokrene nastavak anime [[SF film]]a ''[[Royal Space Force: The Wings of Honnêamise]]''.&lt;ref&gt;Takeda (2002), str. 155–158&lt;/ref&gt; [[Yasuhiro Takeda]] tvrdi da je Anno pristao na suradnju između [[King Records (Japan)|King Recordsa]] i [[Gainax]]a dok je pio sa Kingovim predstavnikom Toshimichijem Ōtsukijem;&lt;ref&gt;Takeda (2002), str. 164&lt;/ref&gt; King Records je garantirao Annu vrijeme emitiranja za &quot;nešto, bilo što&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web|title=庵野秀明：公式|url=http://khara.weblogs.jp/hideakianno/personal-biography.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120507231516/http://khara.co.jp/hideakianno/|archivedate=2012-05-07|access-date=2015-09-07|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt; Anno je započeo razvoj nove serije 1993. koja bi se ugrubo trebala baviti temom da protagonist ne bi trebao pobjeći, što je bila tema i ''Aoki Uru'', ranog projekta kojeg Anno nije progurao do produkcije.&lt;ref&gt;Takeda (2002), str. 165, 166&lt;/ref&gt;

U ranoj fazi produkcije, Anno je izjavio da želi da ''Evangelion'' poveća broj [[otaku]]a (anime ljubitelj) privlačenjem zanimanja za taj medij.&lt;ref name=Legacy&gt;{{cite web |author=Kei Watanabe |author2=Daichi Nakagawa |author3=Tsunehiro Uno |title=Evangelion Special: From phenomenon to legacy |publisher=Mainichi Times |url=http://www.accessmylibrary.com/article-1G1-145511765/evangelion-special-phenomenon-legacy.html |date=18.5. 2006 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130927065311/http://www.accessmylibrary.com/article-1G1-145511765/evangelion-special-phenomenon-legacy.html |archivedate=2013-09-27 |access-date=2015-09-07 |deadurl=no }}&lt;/ref&gt; U ranoj fazi dizajna ''Evangeliona'' razmatralo se nekoliko formata, uključujući i igrani film, TV seriju ili [[originalna video animacija|originalnu video animaciju]] (OVA). Producenti su na kraju izabrali TV seriju pošto je tada bila najdostupniji medij u Japanu.&lt;ref name=Mond /&gt; Predloženi naslov ''Alcion'' je odbačen zbog manjka tvrdih zvukova suglasnika.&lt;ref name=Mond&gt;Sadamoto (1999); poglavlje &quot;Interview with Sadamoto Yoshiyuki&quot;&lt;/ref&gt;

''Evangelion'' je posudio određene scenarije i introspekcije u obliku narativne sprave od prethodnog animea koji je napravio Anno, ''[[Gunbuster]]''.&lt;ref&gt;Fontana &amp; Tarò (2007), str. 66&lt;/ref&gt; Uključio je narativnu strukturu ''Nadie'' kako bi priču ostavio otvorenom za interpretaciju.&lt;ref&gt;Lamarre (2009), str. 165&lt;/ref&gt; Tijekom procesa pisanja, elementi radnje ''Evangeliona'' razvili su se iz prvotnog koncepta. Isprva je djevojka trebala biti glavni lik, ali je ideja odbačena jer je bila odveć slična ''Gunbusteru''.&lt;ref name=Mond/&gt; Izvorno, prva epizoda je trebala predstaviti borbu između Anđela i Rei, dok je Shinji predstavljen tek nakon što je Anđeo poražen.&lt;ref name=Collection&gt;{{Cite book|author=Gainax|title=Neon Genesis Evangelion Newtype 100% Collection |date=1998 |publisher=Kadokawa Shoten |language=Japanski |isbn=4-04-852700-2}}&lt;/ref&gt; Daljnje promjene su nastale nakon što je sekta [[Aum Shinrikyo]] izvela [[napad sarinom na tokijsku podzemnu željeznicu]] marta 1995. Anno je smatrao da je ''Evangelionova'' priča &quot;vrlo blizu stvarnosti&quot;, te da bi mogla postati podložna cenzuri na TV-u. Anno je smatrao da je Aum &quot;izgubio bilo kakav kontakt sa stvarnosti&quot;, te da je ''Evangelion'' &quot;intrinzična kritika Auma&quot;&lt;ref&gt;{{cite web|author=Krystian Woznicki|title=Towards a cartography of Japanese anime - Anno Hideaki's Evangelion Interview with Azuma Hiroki|journal=BLIMP Filmmagazine|publisher=Tokuma Shoten|year=}}&lt;/ref&gt;

[[Datoteka:Hideaki Anno 20141030 2.jpg|lijevo|thumb|225px|Režiser i scenarist Hideaki Anno]]
Završna vezija priče zrcali nadahnuće iz raznih animea, romana i filmova.&lt;ref name=&quot;Fujie9&quot;&gt;Fujie &amp; Foster (2004), str. 9&lt;/ref&gt; Među njima su ''[[Space Battleship Yamato]]'',&lt;ref&gt;Napier (2002), str. 424&lt;/ref&gt; ''[[Mobile Suit Gundam]]'',&lt;ref&gt;Murakami (2005), str. 70, 77&lt;/ref&gt; ''[[Devilman]]''&lt;ref&gt;Saito &amp; Azuma (2009), str. 94&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Fujie &amp; Foster (2004), str. 76&lt;/ref&gt; i ''[[Space Runaway Ideon]]''.&lt;ref&gt;Ledoux (1997), str. 9&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Fujie &amp; Foster (2004), str. 75&lt;/ref&gt; Serija je uključila i posvete romanima ''[[Childhood's End]]'',&lt;ref&gt;Miller (2012), str. 189&lt;/ref&gt; i djelima [[Ryū Murakami|Ryu Murakamija]],&lt;ref name=&quot;Fujie9&quot;/&gt;&lt;ref&gt;Lamarre (2009), str. 153-154&lt;/ref&gt; ''[[The Andromeda Strain]]'', ''[[The Divine Invasion]]'', pjesme ''[[Pippa Passes]]'',&lt;ref&gt;Miller (2012), str. 84&lt;/ref&gt; ''[[The Hitcher (1986 film)|The Hitcher]]'', i raznim TV serijama, kao što su ''[[The Prisoner]]'', ''[[Thunderbirds (TV serija)|Thunderbirds]]'', ''[[Ultraman]]''&lt;ref name=&quot;Fujie9&quot;/&gt; i ''[[Ultra Seven]]''.&lt;ref name=&quot;horn&quot;/&gt;

Razvoj ''Neon Genesis Evangeliona'' je došao vrlo blizu krajnjih zadanih rokova tijekom produkcije. Izvorni šnit prve dvije epizode je prikazan na drugom Gainax festivalu jula 1995., samo tri mjeseca prije emitiranja na televiziji.&lt;ref&gt;Takeda (2002), str. 161-162&lt;/ref&gt; Do epizode 13, serija je započela značajno zastranjivanje od izvorne priče, i prvotni scenarij je odbačen. Broj Anđela je smanjen sa 28 na 17, a scenaristi su izmijenili kraj priče, koja je izvorno opisivala neuspjeh Projekta ljudskog instrumentalizma nakon napada Anđela sa mjeseca.&lt;ref name=Collection/&gt; Od epizode 16, serija se drastično promijenila, izbacivši epsku naraciju koja se brinula o spasenju radi naracije koje je govorila o individualnim likovima.&lt;ref name=Thouny&gt;Thouny (2009), str. 111&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Azuma&gt;{{cite web|last=Azuma|first=Hiroki|title=Animé or Something Like it: Neon Genesis Evangelion|url=http://www.ntticc.or.jp/pub/ic_mag/ic018/intercity/higashi_E.html|publisher=NTT InterCommunication Center|access-date=2015-09-07|archivedate=2012-08-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120808182031/http://www.ntticc.or.jp/pub/ic_mag/ic018/intercity/higashi_E.html|deadurl=no}}&lt;/ref&gt; Ova promjena se poklopila sa Anninim interesom za psihologijom nakon što mu je prijatelj posudio knjigu o mentalnim bolestima.&lt;ref name=Eng&gt;{{cite web|author=Lawrence Eng|url=http://www.cjas.org/~echen/articles/spring97/05_03b.html|title=In the Eyes of Hideaki Anno, Writer and Director of Evangelion|publisher=CJas.org|access-date=2015-09-07|archivedate=2009-07-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090709031758/http://www.cjas.org/~echen/articles/spring97/05_03b.html|deadurl=no}}&lt;/ref&gt; To je kulminiralo [[psihoanaliza|psihoanalizom]] likova u zadnje dvije epizode.&lt;ref name=&quot;Napier 2002, str. 425&quot;/&gt; Produkcija je došla toliko blizu roku TV emitiranja da je scenarij dvadeset pete epizode morao napustiti da bi se radio s novom.&lt;ref&gt;{{cite web|author=Shinichiro Inoue|title=EVA，再學|journal=Newtype|publisher=Kadokawa Shoten|date=Juni 1996|language=Japanski|pages=10-15}}&lt;/ref&gt; Ove epizode su koristile tešku apstraktnu animaciju,&lt;ref name=&quot;Camp &amp; Davis 2007, str. 19&quot;&gt;Camp &amp; Davis (2007), str. 19&lt;/ref&gt; ''[[flashback]]ove'',&lt;ref&gt;Haslem, Ndalianis &amp; Mackie (2007), str 114&lt;/ref&gt; jednostavne linije, fotografije&lt;ref&gt;Cavallaro (2007), str. 60&lt;/ref&gt; i zamrznute prizore sa naracijom u ''offu''.&lt;ref name=&quot;Napier428&quot;/&gt; Pojedini kritičari su pretpostavljali da su ovi neobični izbori animacije rezultat manjka proračuna,&lt;ref name=TheTimes&gt;{{cite web|url=http://www.timeslive.co.za/sundaytimes/article183723.ece|title=DStv Pick of the week - Neon Genesis Evangelion : Monday, 15:45, Animax|author=Matthew Vice|publisher=The Times|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100505191413/http://www.timeslive.co.za/sundaytimes/article183723.ece|archivedate=2010-05-05|access-date=2015-09-07|deadurl=no}}&lt;/ref&gt; ali [[Toshio Okada]] je u intervjuu izjavio: &quot;Kada sam razgovarao sa Annom prije mjesec dana, rekao je da se nije mogao odlučiti o kraju sve dok nije došlo vrijeme za to. To je njegov stil&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.j-pop.com/anime/archive/feature/04_gal_999/otaking10.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20000126012803/http://www.j-pop.com/anime/archive/feature/04_gal_999/otaking10.html|archivedate=2000-01-26|title=Return of the Otaking|publisher=J-pop.com|access-date=2015-09-07|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt; Te zadnje dvije epizode su uzrokovale kontroverze i osude među ljubiteljima serije, a dobar dio mržnje usmjeren je prema Annu osobno.&lt;ref&gt;Saito &amp; Azuma (2009), str. 25&lt;/ref&gt; Hideaki Anno i Studio Gainax su 1997. objavili dva anime igrana filma: ''[[Neon Genesis Evangelion: Death &amp; Rebirth|Death &amp; Rebirth]]'' i ''[[The End of Evangelion]]'', koji, njihovim riječima, predstavljaju izvorno zamišljen kraj serije.&lt;ref&gt;Cavallaro (2007), str. 54-55&lt;/ref&gt;

==Teme==
{{double image|right|Sigmund Freud LIFE.jpg|145|Jung 1910-rotated.jpg|154|Prema raznim analizama, radnja je uključivala razne motive i teme iz moderne [[Psihijatrija|psihijatrije]], od djela [[Sigmund Freud|Sigmunda Freuda]] (lijevo) do [[Carl Jung|Carla Gustava Junga]] (desno)}}
''Evangelion'' sadrži razne reference na mitologiju i religiju ([[kabala]], [[kršćanstvo]], [[judaizam]]) što komplicira napore gledatelja da sastavi jedinstvenu interpretaciju radnje.&lt;ref name=&quot;Ortega217&quot;&gt;Ortega (2007), str. 217, 218&lt;/ref&gt; Osobito se osjeća utjecaj [[midraš]]a, [[zohar]]a i drugih kabalističkih tekstova o [[knjiga postanka|knjizi postanka]],&lt;ref&gt;Ortega (2007), str. 220&lt;/ref&gt; koji su pak preinačeni u seriji kako bi stvorili novu, vlastitu mitologiju te istodobno zadržali sponu sa izvornim tekstovima.&lt;ref name=&quot;Ortega217&quot;/&gt; Pomoćni režiser [[Kazuya Tsurumaki]] je izjavio da su religiozne vizualne reference namijenjene da serije bude &quot;zanimljivija i egzotičnija&quot;,&lt;ref&gt;{{cite web|title=Interview mit Tsurumaki Kazuya (Studio GAINAX)|url=http://www.tomodachi.de/html/archiv/funime/f27_kurz_1.html|publisher=Anime No Tomodachi|access-date=2015-09-05|archivedate=2017-09-03|archiveurl=https://archive.today/20170903064443/http://www.tomodachi.de/html/archiv/funime/f27_kurz_1.html|deadurl=no}}&lt;/ref&gt; te osporio da postoji &quot;kršćansko značenje&quot; u raznim kršćanskim simbolima serije.&lt;ref&gt;Cavallaro (2007), str. 59&lt;/ref&gt; Ipak, Anno je iznio malo drugačiju tezu: &quot;Kada se simboli pomiješaju zajedni, prvi put tvore međuodnos ili se pojavi značenje.&quot;&lt;ref name=HideakiA&gt;{{cite web|title=Anno Hideaki|url=http://jinken-official.jimdo.com/%E8%AC%9B%E6%BC%94%E9%8C%B2-%E4%BC%9A%E8%A6%8B%E9%8C%B2/%E5%BA%B5%E9%87%8E%E7%A7%80%E6%98%8E/|publisher=Jinken-official.jimdo.com|access-date=2015-09-05|archivedate=2014-07-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140723061544/http://jinken-official.jimdo.com/%E8%AC%9B%E6%BC%94%E9%8C%B2-%E4%BC%9A%E8%A6%8B%E9%8C%B2/%E5%BA%B5%E9%87%8E%E7%A7%80%E6%98%8E/|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt; Radnja spaja elemente [[ezoterija|ezoterije]] i [[misticizam|misticizma]] jevrejske kabale,&lt;ref&gt;Tavassi (2012), str. 247&lt;/ref&gt; uključujući Anđele, koji imaju neke zajedničke veze sa anđelima religijskih tekstova, kao što su [[Sihail]], [[Sandalfon]] i [[Ramiel]].&lt;ref&gt;{{cite web|title=Neon Genesis Evangelion - An Angelic Vision|url=http://thingsanime.thingsasian.com/2007/02/27/neon-genesis-evangelion-an-angelic-vision/|publisher=ThingsAsian|access-date=2015-09-05|archivedate=2014-09-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140903102015/http://thingsanime.thingsasian.com/2007/02/27/neon-genesis-evangelion-an-angelic-vision/|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt; Shinjijev robot je antropomorfološko živo oružje, više životnjsko nego robotsko. Polu-biološki, Evangelioni sadrže duše mrtvih majki djece pilota, sa kojima se sinkroniziraju mentalno nakon što se nađu u robotu.&lt;ref name=&quot;Hornyak&quot;/&gt; Evangelioni ipak ne igraju glavnu ulogu, već emotivni razdori Shinjija, Rei i druge djece. Anno je jednom izjavio:

{{izdvojeni citat|Kada sam odrastao, mojoj generaciji su govorili da je znanost predivna, odlična, da znanost vlada svijetom. Također su nam govorili da ćemo zbog povlastica znanosti imati svjetlu budućnost. Ali onda je zagađenje okoliša postalo društveni problem. Imali smo i naftni šok, i onda su ljudi počeli govoriti drugačije stvari, da budućnost i ne izgleda tako dobro. Zapitali smo se da li će naša budućnost sa znanosti biti dobra ili loša.&lt;ref name=&quot;Hornyak&quot;&gt;Hornyak (2006), str. 70&lt;/ref&gt;}}

Kako tvrdi Patrick Drazen, tu su i reference na ''[[Kojiki]]'' i ''[[Nihon Shoki]]'', svete tekstove šintoizma. Šintoistička vizija ranog kozmosa se spominje u seriji, a mistična koplja božanstava [[Izanagi]] i [[Izanami]] se koriste kao oružja u bitkama između Evangeliona i Anđela.&lt;ref name=&quot;Cavallaro 2007, str. 58&quot;&gt;Cavallaro (2007), str. 58&lt;/ref&gt; Elementi judejsko-kršćanske tradicije su također utkani u priču, među njima i reference na [[Adam]]a, [[Lilit]], [[Eva|Evu]], [[sveto koplje]],&lt;ref name=&quot;Camp &amp; Davis 2007, str. 249&quot;&gt;Camp &amp; Davis (2007), str. 249&lt;/ref&gt; [[svici s Mrtvog mora|svitaka s Mrtvog mora]],&lt;ref&gt;Fujie &amp; Foster (2004), str. 63&lt;/ref&gt; te kabalističko [[drvo života]], između ostalog.&lt;ref name=&quot;Cavallaro 2007, str. 58&quot;/&gt; Spajanje svih ljudskih duša u jedno putem Projekta ljudskog instrumentalizma je slično kabalističkom konceptu znanom kao [[tikkun olam]].&lt;ref name=&quot;Haslem123&quot;&gt;Haslem, Ndalianis &amp; Mackie (2007), str. 123, 124&lt;/ref&gt; Evangelioni su povezani sa [[golem]]om iz [[jevrejski folklor|jevrejskog folklora]],&lt;ref name=&quot;horn&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.stanford.edu/~fenn/eva/eva1.html|title=Speaking Once as They Return: Gainax's ''Neon Genesis Evangelion''|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120329122552/http://www.stanford.edu/~fenn/eva/eva1.html|archivedate=2012-03-29|last=Horn|first=Carl G|access-date=2015-09-05|deadurl=no}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Haslem123&quot;/&gt; a njihov vizualni dizajn podsjeća na tradicionalni prikaz [[oni (folklor)|onijea]] (japanskih demona).&lt;ref name=&quot;Wong 1996&quot;&gt;{{Cite web|last=Wong|first=Amos|date=januar 1996|title=Interview with Hideaki Anno, director of 'Neon Genesis Evangelion'|journal=Aerial Magazine|url=http://www.aoianime.hu/evangelion/index.php?page=interanno|accessdate=4.5. 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070613125248/http://www.aoianime.hu/evangelion/index.php?page=interanno|archivedate=2007-06-13|deadurl=no}}&lt;/ref&gt; Mick Broderick je uočio i to da priča donekle koristi i drevne svete tekstove [[zoroastrijanizam|zoroastrijanizma]].&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Broderick|first=Mick|year=2002|title=Anime's Apocalypse: Neon Genesis Evangelion as Millennarian Mecha|journal=Gender, History, and Culture in the Asian Context|volume=7|url=http://intersections.anu.edu.au/issue7/broderick_review.html|access-date=2015-09-05|archive-date=2017-07-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20170708051626/http://intersections.anu.edu.au/issue7/broderick_review.html|dead-url=no}}&lt;/ref&gt;

''Evangelion'' je interpretiran kao duboko osobni izraz Annovih emotivnih bitaka. Tijekom produkcije serije, Anno se počeo zanimati za mentalne bolesti i psihologiju. Prema Annu, Rei je [[šizofrenija|šizofren]] lik&lt;ref&gt;Sanenari (1997), str. 32, 33&lt;/ref&gt; te predstavlja [[nesvjesno]] u Shinjiju,&lt;ref name=HideakiA/&gt; a Kaworu je njegova [[Carl Jung|jungovska]] [[sjena (psihologija)|sjena]].&lt;ref&gt;Novembar 1996, Newtype Magazine, Kadokawa Shoten (japanski)&lt;/ref&gt; Shinji ima [[Edipov kompleks]], pošto se povremeno zagleda u Rei, koja je zapravo klon njegove majke,&lt;ref&gt;{{cite web|url= http://x-ray001473.blog.ocn.ne.jp/iimode_do/2006/04/post_f588.html|title= エディプス・コンプレックス|date= April 23, 2003|website= X-ray001473.blog.ocn.ne.jp|archiveurl= https://web.archive.org/web/20110909211027/http://x-ray001473.blog.ocn.ne.jp/iimode_do/2006/04/post_f588.html|archivedate= 2011-09-09|access-date= 2015-09-05|deadurl= yes}}{{izdvojeni citat|There was this replacement by a robot, so the original mother is the robot, but then there is a mother of the same age, Rei Ayanami, by [Shinji’s] side. [She is] also by the side of the real father. There is also another father there, Adam, who governs the overall course of events. An Oedipus Complex within these multiple structures; that’s what I wanted to do.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.evamonkey.com/platinum-booklets/episode-commentaries-21-26.php |title=Platinum Booklets - Episode Commentaries 21-26 |website=Evamonkey.com |4= |access-date=2015-09-05 |archivedate=2014-09-06 |archiveurl=https://archive.today/20140906155951/http://www.evamonkey.com/platinum-booklets/episode-commentaries-21-26.php |deadurl=no }}{{izdvojeni citat|[The final] episode ends with the captions “To my father, thank you.” “To my mother, farewell.” “And to all the Children.” “Congratulations!” Eva is something of an Oedipus complex story, where a boy feels love and hatred for his father and mother, so the first two captions can be thought to means that Shinji has come to an understanding with his father and grown out of his dependence on his mother.}}&lt;/ref&gt; te ga karakterizira sukob [[libido|libida]] i [[destrudo|destruda]].&lt;ref&gt;Haslem, Ndalianis &amp; Mackie (2007), str. 116&lt;/ref&gt; Smatra se da pati od [[klinička depresija|kliničke depresije]]. Čak je sugerirano da kada Shinji ulazi u Unit-01 je to [[Sigmund Freud|Freudova]] teza &quot;povratka u maternicu&quot;, i da je njegova dilema želi li biti slobodan od Eve njegovo &quot;obred putovanja&quot; u zrelost i odrastanje.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.animenewsnetwork.com/feature/2002-06-11 |title=Understanding Evangelion |author=Mike Crandol |date=11.6. 2002 |publisher=Anime News Network |access-date=2015-09-05 |archivedate=2017-12-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171213005148/https://www.animenewsnetwork.com/feature/2002-06-11 |deadurl=no }}&lt;/ref&gt; Postoje i razne reference na psihoanalitičke koncepte, kao što su [[oralna faza]], [[introjekcija]], oralna osobnost, [[ambivalentnost]],&lt;ref&gt;''Platinum Edition Booklets'', ADV, 2004-2005.&lt;/ref&gt; i [[nagon smrti]].&lt;ref name=&quot;Fujie147&quot;&gt;Fujie &amp; Foster (2004), str. 147-160&lt;/ref&gt; Serija se obilato koristi tezama i teorijama  Freuda,&lt;ref name=&quot;Fujie147&quot;/&gt; [[Jacques Lacan|Jacquesa Lacana]] (prema Susan Napier),&lt;ref&gt;Napier (2002), str. 434&lt;/ref&gt; [[Arthur Schopenhauer|Arthura Schopenhauera]],&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.psychologytoday.com/blog/creative-synthesis/201201/social-media-and-the-hedgehogs-dilemma | title=Social Media and the Hedgehog's Dilemma | publisher=Psychology Today | date=8.1. 2012 | author=Rivero, Lisa | access-date=2015-09-05 | archivedate=2013-08-16 | archiveurl=https://archive.today/20130816013958/http://www.psychologytoday.com/blog/creative-synthesis/201201/social-media-and-the-hedgehogs-dilemma | deadurl=no }}&lt;/ref&gt; [[Georg Wilhelm Friedrich Hegel|Georga Friedricha Hegela]], [[Søren Kierkegaard|Sørena Kierkegaarda]] i drugih.&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.animedorks.com/issues/10/evae.html | title = Prison of Self-Consciousness: an Essay on Evangelion | last = Tsuribe | first = Manabu | publisher = Evamonkeys | archiveurl = https://web.archive.org/web/20021224003127/http://www.animedorks.com/issues/10/evae.html | archivedate = 2002-12-24 | access-date = 2015-09-05 | deadurl = no }}&lt;/ref&gt;

Susan J. Napier navodi da su ''Evangelion'' i ''[[Serial Experiments Lain]]''  dvije SF serije koje su istražile čovječanstvo putem apokaliptične vizije tehnologije u sklopu kraja 20. vijeka. Iako se dobar dio animea bavio tom temom od 1970-ih, ove dvije serije imaju jedinstven pristup: brigu oko toga što se dogodi sa ljudskim identitetom kada strojevi prestanu raditi, odnosno postoji li subjektivitet izvan tehnologije? ''Evangelion'' daje podvojen odgovor, navodeći umjetnost same animacije kako bi sugerirao svijet beskrajnih mogućnosti, gdje je &quot;stvarno&quot; samo ono što stvori mašta.&lt;ref name=Napier418&gt;Napier (2002), str. 418–435&lt;/ref&gt; Kotani Mari sugerira da se ''Evangelion'' na mnogo načine može interpretirati kao &quot;romansa za potragom&quot; u kojoj junak pronalazi svoj identitet, a ta potraga se ostvaruje na mnogo drugih načina od borbenih situacija. Već i prva epizoda, u kojoj Shinji nailazi na Anđela, je po njemu istraživanje psiholoških svijetova.&lt;ref name=Napier418/&gt; Endô Tôru sugerira da je silazak u podzemno sjedište Nerv-a zapravo silazak u [[podsvijest|podsvjesno]].&lt;ref name=Napier418/&gt; Madeline Ashby smatra da serija uzima tipičan format &quot;o mladiću koju upravlja ogromnim robotima kako bi pobjedio vanzemaljske invazore dok istodobno time definire sebe&quot;, ali da ubrzo uzima jednu drugu, širu temu, onu &quot;neumoljivog prikaza ljudskog neuspjeha&quot;. Prema njoj, &quot;umjesto epske bitke između dobra i zla, serija završava sa Shinjijem koji razmatra da li je čovječanstvo uopće dostojno života&quot;, te da je uzaludno i beskonačno popravljanje grada Tokija-3, koji će ionako opet biti oštećen novim bitkama sa Anđelima, zapravo simbol za krhke odnose Shinjija i drugih ljudi, osobito njegova oca.&lt;ref&gt;Ashby (2010), str. 348–349&lt;/ref&gt; Katherine Savoy primjećuje kako je jedna od poruka ta da &quot;institucionalizacija zajednice putem vojne hijerarhije, ili jednostavno izostanka izbora među običnim građanima, vodi do zapovijedanja sudbinama i pojedincima... ljudi postoje samo kao oruđa, dehumanizirani i bez alternativne svrhe.&quot;&lt;ref name=&quot;Savoy&quot;/&gt;

Anno je u ''Evangelionu'' nadišao granice [[hladni rat|hladnoratovskog]] SF-a time što mu je dao nekoliko najvećih priča američkog SF-a 20. vijeka o invaziji Zemlje od [[Izvanzemaljci|izvanzemaljaca]] (''[[The Day the Earth Stood Still]]'', ''[[Neuromancer]]'') smještenih u istočnoazijski kontekst. ''Evangelion'' je stvorio i mikropolitiku spolova koja je dostojna geopolitici hladnog rata, stvorivši snažne i neovisne ženske likove bez presedana u animeu.&lt;ref name=&quot;Redmond&quot;/&gt; Međutim, dok su razne druge anime SF serije zapravo simbolično ponovno borile [[drugi svjetski rat]], samo ovog puta stavljajući Japan na &quot;pravu stranu&quot;, među pozitivce, Anno uništava tu tendenciju te kritizira i japanski [[nacionalizam]]-[[militarizam]] i nekritičko slavljenje američkog [[Konzumerizam|konzumerizma]].&lt;ref name=&quot;Redmond&quot;/&gt; Radnja suptilno navodi kako su visoko razvijeni Evangelioni postali model istočnoazijske [[Ekonomska ideologija|ekonomske integracije]], koja je pak dovela do toga da je ta regija nadvisila [[SAD]] i preuzela svjetsko vodstvo.&lt;ref name=&quot;Redmond&quot;/&gt; Evanđelje iz naslova se ne mora nužno shvatiti kao religija, već kao svjetski sustav vjerovanja: ne [[globalizacija]] sama po sebi, već mistično vjerovanje u svoje vlastito savršenstvo i globalno tržište znano kao [[neoliberalizam]].&lt;ref name=&quot;Redmond&quot;/&gt; Prema Redmondu, to je i geneza u epizodi 16, gdje se &quot;tijelo Evangeliona transformira iz mjesta nacionalne tehnologije u inkubator [[Multinacionalna korporacija|multinacionalnog]] subjektiviteta&quot;.&lt;ref name=&quot;Redmond&quot;/&gt; [[Hiroki Azuma]] primjećuje kako su &quot;svrha ofenzive i pravi identitet Anđela potpuno nepoznati&quot; te stoga smatra da su zapravo &quot;vrlo idealistički neprijatelji koji se stalno mijenjaju na iznimno apstraktne načine&quot; koji predstavljaju &quot;[[anksioznost]] bez uzroka&quot;.&lt;ref name=Azuma/&gt; Rei prema njemu predstavlja primjer &quot;diskomunikacije sa kojom su suočena djeca današnjice&quot; te da je Anno namjerno &quot;odsjekao komunikaciju sa anime obožavateljima koji navodno mogu jedino cijeniti ostvarenja po tome mogu li se identificirati sa i investirati emocije u likove&quot;. Zbog preobraženja i uništavanja pravila naracije od epizode 17, Azuma je Anna usporedio sa [[Jean-Luc Godard|Jean-Lucom Godardom]].&lt;ref name=Azuma/&gt;

== Mediji ==

=== Muzika ===
[[Shiro Sagisu]] je skladao većinu izvorne glazbe za seriju. Objavljeni soundtrack je bio izvrsno prodavan na [[Oricon]] ljestvici, a 1997. godine, Sagisu je dobio nagradu [[Kobe Animation]] za &quot;najbolju glazbu&quot; za ''Evangelion''.&lt;ref&gt;{{cite web |url= http://www.gainax.co.jp/special/evamovie/kobe-e.html |archiveurl= https://web.archive.org/web/20000712142501/http://www.gainax.co.jp/special/evamovie/kobe-e.html |archivedate= 2000-07-12 |title= Animation Kobe 1997: An Attendee's Report |publisher= [[Gainax]] |access-date= 2015-09-08 |deadurl= yes }}&lt;/ref&gt; Klasična glazba koju su skladali [[Ludwig van Beethoven]],&lt;ref name=&quot;Napier428&quot;&gt;Napier (2002), str. 428&lt;/ref&gt; [[Johann Sebastian Bach]],&lt;ref&gt;Cavallaro (2007), str. 63&lt;/ref&gt; [[Tommaso Albinoni]], [[Giuseppe Verdi]] i [[George Frideric Handel]]&lt;ref name=&quot;Camp &amp; Davis 2007, str. 249&quot;/&gt; se također koristi tijekom serije.  Uvodna glazbena tema je &quot;A Cruel Angel's Thesis&quot;, koju izvodi [[Yoko Takahashi]]. Prema dvije ankete koje je proveo [[TV Asahi]], našla se na #55 mjestu na listi najboljih anime glazbenih tema svih vremena, i na #18 mjestu na listi najboljih anime glazbenih tema 1990-ih.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://cinema-de-pon.at.webry.info/201002/article_133.html|title=忘れられないアニメソングベスト100 シネマでぽん！Ｓ cinema-game-toy/ウェブリブログ|access-date=2015-09-08|archivedate=2010-10-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101001223436/http://cinema-de-pon.at.webry.info/201002/article_133.html|deadurl=no}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.tv-asahi.co.jp/best/updating_dex/ranking/013.html|title=決定！これが日本のベスト|access-date=2015-09-08|archivedate=2016-03-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304065332/http://www.tv-asahi.co.jp/best/updating_dex/ranking/013.html|deadurl=no}}&lt;/ref&gt; Penaest godina nakon objave, ta glazbena tema je dobila nagradu JASRAC.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2011-05-25/songs-from-evangelion-other-anime-win-jasrac-awards |title=Songs From Evangelion, Other Anime Win JASRAC Awards - News |publisher=Anime News Network |date=7.2. 2012 |access-date=2015-09-08 |archivedate=2011-05-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110527172158/http://www.animenewsnetwork.com/news/2011-05-25/songs-from-evangelion-other-anime-win-jasrac-awards |deadurl=no }}&lt;/ref&gt; Glazbena tema odjavne špice bila je verzija pjesme &quot;[[Fly Me to the Moon]]&quot; a koju je pjevala Claire Littley.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Neon Genesis Evangelion |author=ShiroSagisu |year=1995 |page=8 |type=booklet |publisher=King Records |id=KICA 286 |location=Japan |ref= }}&lt;/ref&gt;

===Filmovi===
{{main|Neon Genesis Evangelion: Death &amp; Rebirth|The End of Evangelion}}
Maja 1996., Gainax je objavio ''Evangelion'' anime film&lt;ref&gt;{{cite web|title=Gainax Official News|url=http://www.gainax.co.jp/news.html|publisher=Gainax|archiveurl=https://web.archive.org/web/19961018230645/http://www.gainax.co.jp/news.html|archivedate=1996-10-18|access-date=2015-09-08|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt; kao odgovor na nezadovoljstvo pojedinih obožavatelja u svezi kraja serije.&lt;ref&gt;Cavallaro (2007), str. 54–55&lt;/ref&gt; Uoči objave filma, 15.3. 1997. Gainax je objavio ''Death &amp; Rebirth'', sastavljen od 60 minutnih isječaka prve 24 epizode serije i 40 minuta narednog filma, ''[[The End of Evangelion]]''.&lt;ref&gt;Tavassi (2012), str. 275&lt;/ref&gt; ''The End of Evangelion'', koji je imao premijeru 19.7. 1997., je ponudio potpuno novi kraj serije. Za razliku od serije, koja prikazuje klimaks u glavama likova, film nudi konvencionalniji, akcijski završetak priče. EX.org je 1999. film rangirao kao peti najbolji show svih vremena, dok je serija nagrađena #2 mjestom.&lt;ref&gt;{{cite web| url=http://www.ex.org/news/1999_05.html| title=News for the week of 23 May 1999| publisher=EX.org| date=23.5. 1999| archiveurl=https://web.archive.org/web/20001003100535/http://www.ex.org/news/1999_05.html| archivedate=2000-10-03| access-date=2015-09-08| deadurl=yes}}&lt;/ref&gt; 2009. časopis CUT je film proglasio trećim najboljim anime filmom svih vremena.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://patrickmacias.blogs.com/er/2006/11/mama_inai.html|title=An Eternal Thought in the Mind of Godzilla|date=18.11. 2006|publisher=Patrick Macias|access-date=2015-09-08|archivedate=2012-06-05|archiveurl=https://www.webcitation.org/68BMD98b8?url=http://patrickmacias.blogs.com/er/2006/11/mama_inai.html|deadurl=no}}{{izdvojeni citat|The new issue of Japanese film magazine CUT is about to street&amp;nbsp;... Anyways, here is CUT's list of the 30 Greatest Anime Films of all-time, forever, always, never changing, no arguments. And for the record, I agree with about 5 of them&amp;nbsp;... 3. ''End of Evangelion''}}&lt;/ref&gt;

9.9. 2006., Gainax je potvrdio novi filmski serijal nazvan ''Rebuild of Evangelion'',&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.evangelion.co.jp/ | title = Rebuild of Evangelion | publisher = Gainax | date = 10.9. 2006 | access-date = 2012-11-01 | archivedate = 2005-03-16 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20050316034206/http://www.evangelion.co.jp/ | deadurl = no }}&lt;/ref&gt; kojeg tvore četiri filma. Prvi film ponovno prepričava radnju prvih pet epizoda, dok od drugog filma serija poprima potpuno novi smjer, sa novim likovima i Anđelima. Prvi film, ''[[Evangelion: 1.0 You Are (Not) Alone]]'', je objavljen u Japanu 1.9. 2007., dok su ''[[Evangelion: 2.0 You Can (Not) Advance]]'' i ''[[Evangelion: 3.0 You Can (Not) Redo]]'' premijeru dočekali 27.6. 2009. i 17.11. 2012. Posljednji film, ''Evangelion: 3.0+1.0'', je trebao biti objavljen krajem 2015.,&lt;ref&gt;{{cite web|title=4th &amp; Final Evangelion Anime Film Titled (Updated)|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2012-11-17/4th-and-final-evangelion-anime-film-titled|website=Anime News Network|date=17.11. 2012|access-date=2015-09-08|archivedate=2018-07-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180720082733/https://www.animenewsnetwork.com/news/2012-11-17/4th-and-final-evangelion-anime-film-titled|deadurl=no}}&lt;/ref&gt; i je objavljen u Japanu 8.3. 2021.

===Manga===
{{main|Neon Genesis Evangelion (manga)}}
10 mjeseci prije emitiranja TV serije ''Evangelion'', Anno je surađivao sa autorom i ilustratorom [[Yoshiyuki Sadamoto|Yoshiyukijem Sadamotom]] kako bi objavio [[manga]] verziju priče kako bi probudio zanimanje za anime. Prvo izdanje stripa objavio je ''[[Shōnen Ace]]'' u decembru 1994. dok je zadnje izdanje dovršeno tek nakon 18 godina i pol godina, juna 2013.&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.gainax.co.jp/anime/eva/news/0379.html | title = 貞本義行『新世紀エヴァンゲリオン』ついに完結! | publisher = Gainax | date = 24.5. 2013 | access-date = 2015-09-08 | archivedate = 2013-08-15 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20130815041513/http://www.gainax.co.jp/anime/eva/news/0379.html | deadurl = yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://mantan-web.jp/2013/07/04/20130703dog00m200048000c.html | title = 新世紀エヴァンゲリオン ： 貞本版マンガ最終回が再掲載　安野モヨコらの祝福コメントも | publisher = Mantan-web.jp | date = 4.7. 2013 | access-date = 2015-09-08 | archivedate = 2016-03-04 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20160304054810/http://mantan-web.jp/2013/07/04/20130703dog00m200048000c.html | deadurl = no }}&lt;/ref&gt; Nekoliko izdavača je isprva bilo zabrinuto zbog izbora Sadamota za razvoj mange, jer su ga smatrali &quot;nedovoljno modernim da bude isplativ&quot;.&lt;ref&gt;Takeda (2002), str. 167&lt;/ref&gt; Međutim, to se pokazalo neopravdanim, pošto je manga postigla velik uspjeh: prvih 10 svezaka rasprodano je u 15 milijuna kopija,&lt;ref&gt;{{cite web |url= http://www.animenewsservice.com/archives/septxo.htm |title= 9-9-06 (8:55AM EDT)---- Further Evangelion Shin Gekijou Ban Details |publisher= Anime News Service |archiveurl= https://web.archive.org/web/20070509193717/http://www.animenewsservice.com/archives/septxo.htm |archivedate= 2007-05-09 |access-date= 2015-09-08 |deadurl= yes }}&lt;/ref&gt; dok se 11. svezak našao na prvom mjestu na ljestvici Tohan,&lt;ref name=&quot;animenewsnetwork.com&quot;&gt;{{cite web | title=News: Japanese Comic Ranking, March 29-April 4 | url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2010-04-07/japanese-comic-ranking-march-29-april-4 | work=Anime News Network | date=7.4. 2010 | accessdate= | archivedate=2016-08-12 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20160812160203/http://www.animenewsnetwork.com/news/2010-04-07/japanese-comic-ranking-march-29-april-4 | deadurl=no }}&lt;/ref&gt; te je prodan u dodatnih 2.000.000 kopija.&lt;ref&gt;Takasuka, S. &quot;Grim, complex 'Evangelion' easier to digest in print form&quot;, in ''[[The Daily Yomiuri]]'' (Tokio) 7.3. 2008.&lt;/ref&gt; To ju je činilo jednom od [[Popis manga s najvećom prodajom|najbolje prodavanih manga u povijesti]]. Manga je 1996. nagrađena u ''Comicker'' anketi.&lt;ref name=&quot;Viz-archive&quot;&gt;{{cite web |title= Carl Gustav Horn explains how the Angels are coming to America |url= http://www.viz.com/eva/eva.shtml |archiveurl= https://web.archive.org/web/19980613050234/http://www.viz.com/eva/eva.shtml |archivedate= 1998-06-13 |publisher= Viz Media |access-date= 2015-09-08 |deadurl= no }}&lt;/ref&gt;

===Ostali mediji===
Nekoliko [[video igra|video igara]] je razvijeno za ''Evangelion'', kao što su [[avantura (tip videoigre)|avanture]], [[mahjong]] i [[kartaške igre]]. Serija je obuhvatila i brojne art knjige i vizualne novele, a jedna je nadahnula i derivativnu manga seriju ''[[Neon Genesis Evangelion: Angelic Days|Angelic Days]]''. Tu je i Sadamotov projekt: ''[[Petit Eva: Evangelion@School]]'', parodijska serija, i ''[[Neon Genesis Evangelion: Campus Apocalypse|Campus Apocalypse]]'', priča koja se zasniva na razvoju likova i uklanja robote. Objavljene su i radio drame, CD-i i kazete. 8.2. 2015., ''Evangelion:Another Impact'', kratki 3D film koji je režirao [[Shinji Aramaki]], je objavljen na Japan Animator Expo. Prikazuje &quot;priču aktivacije, bijesa i zavijanja Evangeliona u drugom svijetu.&quot;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2015-02-06/evangelion-another-impact-short-by-appleseed-aramaki-streamed/.84154|title='Evangelion:Another Impact' Short by Appleseed's Aramaki Streamed|date=6.2. 2015|publisher=[[Anime News Network]]|access-date=2015-09-08|archivedate=2016-04-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160414103748/http://www.animenewsnetwork.com/news/2015-02-06/evangelion-another-impact-short-by-appleseed-aramaki-streamed/.84154|deadurl=no}}&lt;/ref&gt;

==Odjek i kritike==
{| class=&quot;toccolours&quot; style=&quot;float: right; margin-right: 1em; margin-right: 2em; font-size: 90%; background:#c6dbf7; color:black; width:30em; max-width: 40%;&quot; cellspacing=&quot;5&quot;
| style=&quot;text-align: left;&quot; | &quot;Čak i obožavatelji [[Science fiction|SF]] žanra koji inače izbjegavaju anime su vjerojatno čuli za ''[[Cowboy Bebop]]'' i ''[[Ghost in the Shell]]'', koji su bili rani prijelomni uradci i stila i sadržaja. Ali uvjerljivo najveći i sigurno tematski najbogatiji od triju SF anime remek-djela 90-ih je ''Neon Genesis Evangelion''. Ima jednu od najtrajnijih svjetskih kultnih franšiza i strastvene skupine obožavatelja... najhvaljeniju podjelu uloga u animeu... [i] poster dječaka/protagonista Shinjija koji je jedan od najslojevitijih, najpopularnijih i najlakše za poistovjetiti se likova u anime historiji&quot;. 
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | — Nick Verboon, ''Unreality Mag'' (13. 6. 2013)&lt;ref name= 90sflashback&gt;{{cite web | last= Verboon | first= Nick | date= 13.6. 2013 | title= 90's Flashback: Neon Genesis Evangelion | url= http://unrealitymag.com/index.php/2013/06/13/90s-flashback-neon-genesis-evangelion/ | publisher= Unreality Mag | access-date= 2015-09-09 | archivedate= 2014-12-07 | archiveurl= https://web.archive.org/web/20141207062837/http://unrealitymag.com/index.php/2013/06/13/90s-flashback-neon-genesis-evangelion/ | deadurl= yes }}&lt;/ref&gt; 
|}
{{bar box
|title=Najbolji animei u časopisu ''Animage'' 1996. po broju glasova&lt;ref name=&quot;Animage1996&quot;/&gt;
|titlebar=
|float=right
|bars=
{{bar percent|''Neon Genesis Evangelion''|Purple|100|2544}}
{{bar percent|''[[Mobile Suit Gundam W]]''|YellowGreen|93.7|2386}}
{{bar percent|''[[Magic Knight Rayearth]]''|DarkGray|50.3|1280}}
{{bar percent|''[[Macross 7]]''|Blue|23.5|598}}
{{bar percent|''[[Fushigi Yuugi]]''|Orange|9.7|212}}
}}
{{bar box
|title=Najbolji animei u časopisu ''Animage'' 1997. po broju glasova&lt;ref name=&quot;Animage1997&quot;/&gt;
|titlebar=
|float=right
|bars=
{{bar percent|''Neon Genesis Evangelion''|Purple|100|2853}}
{{bar percent|''[[Slayers|Slayers Next]]''|Gray|31.7|903}}
{{bar percent|''[[Martian Successor Nadesico]]''|Pink|25.8|737}}
{{bar percent|''Mobile Suit Gundam W''|YellowGreen|21.5|616}}
{{bar percent|''[[Sailor Moon|Sailor Moon Sailor Stars]]''|DodgerBlue|12.4|354}}
}}
TV serija ''Neon Genesis Evangelion'' je stekla veliku popularnost&lt;ref name=Revolutions&gt;{{cite web|author=Lawrence Eng|url=http://www.cjas.org/~leng/revolution.htm|title=A look at &quot;The Four Revolutions of Anime&quot;|publisher=CJas.org|access-date=2015-09-09|archivedate=2016-03-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160303231214/http://www.cjas.org/~leng/revolution.htm|deadurl=no}}&lt;/ref&gt; i na domaćem i međunarodnom tržištu.&lt;ref&gt;{{cite web|title=SmaSTATION!!|url=http://www.tv-asahi.co.jp/ss/254/special/top.html|publisher=Tv-asahi.co.jp|access-date=2015-09-09|archivedate=2013-12-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131215104652/http://www.tv-asahi.co.jp/ss/254/special/top.html|deadurl=no}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Evangelion: 3.0 You Can (Not) Redo is Coming to Theaters Across the U.S. and Canada in January 2014|url=http://www.animenewsnetwork.com/press-release/2013-11-11/evangelion/3.0-you-can-not-redo-is-coming-to-theaters-across-the-u.s-and-canada-in-january-2014|publisher=Anime News Network|date=11.11 2013|access-date=2015-09-09|archivedate=2015-11-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151128164713/http://www.animenewsnetwork.com/press-release/2013-11-11/evangelion/3.0-you-can-not-redo-is-coming-to-theaters-across-the-u.s-and-canada-in-january-2014|deadurl=no}}&lt;/ref&gt; ''Evangelion'' se razvio u društveni fenomen koji nadilazi obožavatelje animea, te doveo do raznih rasprava po Japanu. Serija je bila predmetom raznih medijskih izvještaja, rasprava i istraživačkih studija.&lt;ref&gt;Ishikawa (2007), str. 71&lt;/ref&gt;

Zadnje dvije epizode serije ostavile su podvojen odjek među publikom.&lt;ref name=Crandol&gt;{{cite web|author=Mike Crandol|title=Review - Neon Genesis Evangelion DVD 1: Platinum Edition|url=http://www.animenewsnetwork.com/review/neon-genesis-evangelion/dvd-1/by-mike-crandol|publisher=Anime News Network|access-date=2012-11-01|archivedate=2016-04-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160403014752/http://www.animenewsnetwork.com/review/neon-genesis-evangelion/dvd-1/by-mike-crandol|deadurl=no}}&lt;/ref&gt; Eksperimentalni stil je zbunio&lt;ref name=Evactors&gt;{{cite web|url=http://www.fansview.com/080798h.htm|title=Otakon Highlights - Evangelion Voice Actors - Aug. 7, 1998|publisher=Fansview.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080617215942/http://www.fansview.com/080798h.htm|accessdate=September 8, 2013|archivedate=2008-06-17|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt; ili otuđio razne obožavatelje&lt;ref name=&quot;Camp &amp; Davis 2007, str. 19&quot;/&gt;&lt;ref name=TheTimes/&gt; te pokrenuo rasprave i kontroverze.&lt;ref name=Revolutions/&gt;&lt;ref name=Fujitani&gt;Fujitani (2001), str. 147&lt;/ref&gt; Kriticizam je usmjeren prvenstveno manjku raspleta priče u zadnje dvije epizode.&lt;ref name=Revolutions/&gt; Jedan dio publike je kraj smatrao &quot;dubokim&quot;, dok su drugi smatrali da je njegovo &quot;značenje više prividno nego stvarno&quot;.&lt;ref name=Solomon&gt;{{cite web|author=Charles Solomon|url=http://articles.latimes.com/2002/apr/10/entertainment/et-solomon10|title=Anime Series Draws on a World of Alienation|publisher=[[Los Angeles Times]]|date=10.4. 2002|access-date=2015-09-09|archivedate=2016-03-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160305142153/http://articles.latimes.com/2002/apr/10/entertainment/et-solomon10|deadurl=no}}&lt;/ref&gt; I američki glasovni glumci su priznali da su imali poteškoća razumijeti finale.&lt;ref name=Evactors/&gt; ''[[Mainichi Shimbun|Mainichi Times]]'' je napisao da su se nakon epizode 25 &quot;gotovo svi gledatelji osjećali prevarenima&amp;nbsp;... Kada je komentator [[Eiji Ōtsuka]] poslao pismo ''Yomiuriju Shimbunu'', u kojem je prigovarao zbog kraja ''Evangeliona'', rasprava je izbila diljem nacije.&quot;&lt;ref name=Legacy /&gt; Usprkos tome, Anno je ostao pri svojem umjetničkom izboru.&lt;ref name=Revolutions/&gt; Serija je unatoć tome ostala popularna i dalje.&lt;ref name=Revolutions/&gt;

''Neon Genesis Evangelion'' je nagrađen raznim priznanjima. 1996., serija je u časopisu ''Animage'' nagrađena prvim mjestom na listi 20 najboljih animea godine.&lt;ref name=&quot;Animage1996&quot;/&gt; Ovo je ponovljeno i naredne godine, kada je također nagrađena velikim brojem glasova.&lt;ref name=&quot;Animage1997&quot;/&gt; Film ''[[The End of Evangelion]]'' je također nagrađen prvim mjestom u istoj anketi 1998.,&lt;ref name=&quot;Animage1998&quot;&gt;{{cite web|title=20th Anime Grand Prix|publisher=Animage|url=http://animage.jp/old/gp/gp_1998.html|year=juni 1998|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131014173003/http://animage.jp/old/gp/gp_1998.html|archivedate=2013-10-14|access-date=2015-09-09|deadurl=no}}&lt;/ref&gt; čime je ''Neon Genesis Evangelion'' postala prva anime franšiza koja je nagrađena prvim mjestom u ''Animageu'' čak tri puta.&lt;ref name = threeconsec/&gt; Website [[IGN]] je ''Evangelion'' proglasio 10. najboljom animiranom serijom u svojoj listi &quot;100 najboljih animiranih TV serija&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Neon Genesis Evangelion|url=http://au.ign.com/top/animated-tv-series/10.html|publisher=IGN|access-date=2015-09-09|archivedate=2015-04-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150402122002/http://au.ign.com/top/animated-tv-series/10.html|deadurl=no}}&lt;/ref&gt; ''Animage'' ju je smjestio na treće mjeste na listi &quot;animea koji bi trebali biti zapamćeni u 21. vijeku&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web|title=More details Regarding Animage Top 100|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2001-01-16/more-details-regarding-animage-top-100|publisher=Anime News Network|date=16.1. 2001|access-date=2015-09-09|archivedate=2018-12-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181212034132/https://www.animenewsnetwork.com/news/2001-01-16/more-details-regarding-animage-top-100|deadurl=no}}&lt;/ref&gt; 1998., čitatelji EX.org-a su ''Neon Genesis Evangelion'' proglasili #1 anime izdanjem u Americi&lt;ref name = threeconsec&gt;{{cite web |url=http://www.ex.org/3.1/44-holiday_contest.html |title=EX Media |publisher=Ex.org |access-date=2015-09-09 |archivedate=2012-07-31 |archiveurl=https://archive.today/20120731000707/http://www.ex.org/3.1/44-holiday_contest.html |deadurl=no }}&lt;/ref&gt; a 1999. #2 najboljom serijom svih vremena.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ex.org/news/1999_05.html |title=EX Media |publisher=Ex.org |archiveurl=https://web.archive.org/web/20001028002622/http://www.ex.org/news/1999_05.html |archivedate=2000-10-28 |access-date=2015-09-08 |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; 2006., [[TV Asahi]] je u anketi naveo ''Evangelion'' drugim najboljim TV animiranim ostvarenjem.&lt;ref name=&quot;TV Asahi2006&quot;/&gt; ''Evangelion'' je nagrađen nagradom [[Animation Kobe]] 1996.,&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.anime-kobe.jp/archive/index.html|title=Animation Kobe winners|language=Japanski|publisher=Animation Kobe Organizing Committee|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080512065703/http://www.anime-kobe.jp/archive/index.html|archivedate=2008-05-12|access-date=2015-09-09|deadurl=no}}&lt;/ref&gt; i 1997.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.gainax.co.jp/special/evamovie/kobe-e.html|title=Animation Kobe 1997: An Attendee's Report|language=Japanski|publisher=Gainax|5=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20000712142501/http://www.gainax.co.jp/special/evamovie/kobe-e.html|archivedate=2000-07-12|access-date=2015-09-08|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt; Dobila je i Nihon SF Taisho nagradu 1997.&lt;ref&gt;{{cite web|title='Neon Genesis Evangelion' Honored at Japan SF Awards|url=http://www.gainax.co.jp/special/evamovie/sfshow-e.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20001022001357/http://www.gainax.co.jp/special/evamovie/sfshow-e.html|archivedate=2000-10-22|publisher=Gainax|6=|access-date=2015-09-09|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Bolton, Csicsery-Ronay &amp; Tatsumi (2007), str. XIX&lt;/ref&gt;

1997., čak se osam epizoda iz serije našlo na listi 20 najboljih anime epizoda godine u ''Animageu''&lt;ref name=&quot;Animage1997&quot;/&gt; dok su protagonisti Shinji Ikari i Kaoru Nagisa proglašeni prvim i drugim najboljim muškim anime likom godine, a Rei Ayanami, Asuka Langley i Misato Katsuragi prvim najboljim, odnosno četvrtim i desetim najboljim ženskim anime likom godine.&lt;ref name=&quot;Animage1997&quot;/&gt; 2010., časopis ''[[Newtype]]'' je priznao Rei Ayanami kao najpopularniji anime ženski lik 1990-ih, a Shinjija Ikarija kao najpopularnijeg muškog lika.&lt;ref&gt;{{Cite journal|year=2010|title= With NT, 1/4 century|journal=Newtype Magazine| issue=3| publisher=Kadokawa Shoten| language=Japanski}}&lt;/ref&gt; ''A Cruel Angel's Thesis'' je dobio i nagradu ''Animagea'' za najbolju pjesmu u animeu 1996.,&lt;ref name=&quot;Animage1996&quot;/&gt; dok ju je TV Asahi priznao kao 18. najbolju anime pjesmu od 1990-ih.&lt;ref&gt;{{cite web|title=１９９０年代以降アニメソング　ベスト２０|url=http://www.tv-asahi.co.jp/best/updating_dex/ranking/013.html|publisher=Tv-asahi.co.jp|4=|access-date=2015-09-08|archivedate=2016-03-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304065332/http://www.tv-asahi.co.jp/best/updating_dex/ranking/013.html|deadurl=no}}&lt;/ref&gt;

Serija je zgrabila pozornost raznih kulturnih teoretičara,&lt;ref name=Thouny/&gt; a razni kritičari su je komentirali, kao što su [[Susan J. Napier]], William Rout, Mick Broderick, [[Mari Kotani]],&lt;ref name=&quot;Napier428&quot;/&gt; i sociolozi [[Shinji Miyadai]],&lt;ref&gt;Ishikawa (2007), str. 84&lt;/ref&gt; [[Hiroki Azuma]],&lt;ref name=Azuma/&gt; Yuriko Furuhata i Marc Steinberg.&lt;ref&gt;Hiroki, Furuhata &amp; Steinberg (2007), str. 174–187&lt;/ref&gt; Opisana je i kao kritika i dekonstrukcija ''[[mecha]]'' žanra.&lt;ref&gt;Haslem, Ndalianis &amp; Mackie (2007), str. 113&lt;/ref&gt; Mike Hale je za ''[[The New York Times]]'' napisao da je to &quot;superioran anime, priča o velikim robotima sa neobičnom dubinom, osjećajem i detaljima&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Hale|first=Mike|title=Evangelion 1.0: You Are (Not) Alone (2007)|url=http://movies.nytimes.com/2009/09/18/movies/18evangelion.html|publisher=The New York Times|6=|access-date=2015-09-09|archivedate=2012-07-10|archiveurl=https://archive.today/20120710112846/http://movies.nytimes.com/2009/09/18/movies/18evangelion.html|deadurl=no}}&lt;/ref&gt; Thomas Lamarre smatra da je ''Evangelion'' &quot;dao novu svijest onoga što sve anime može biti&quot;.&lt;ref&gt;Lamarre (2006), str. 120–143&lt;/ref&gt; Theron Martin ([[Anime News Network]]) je likove opisao kao &quot;osobite, dizajnirane da budu seksi a ne slatki&quot;, te dizajne robota &quot;među najosobitijima ikada stvorenima u anime seriji, jer su vitki i stoga monstruozni, strašni i okretni, a ne tromi poput vitezovog oklopa&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web|author=Theron Martin|title=Review - Neon Genesis Evangelion DVD 3: Platinum Edition|url=http://www.animenewsnetwork.com/review/neon-genesis-evangelion/dvd-3|publisher=Anime News Network|5=|access-date=2015-09-09|archivedate=2013-01-17|archiveurl=https://archive.today/20130117035828/http://www.animenewsnetwork.com/review/neon-genesis-evangelion/dvd-3|deadurl=no}}&lt;/ref&gt; Zac Bertschy je napisao da &quot;većina negativnih primjedbi usmjerenih protiv ''Evangeliona'' postoji jer ljudi ne vole razmišljati&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web|author=Zac Bertschy|title=Review - Arjuna DVD 3|url=http://www.animenewsnetwork.com/review/arjuna/dvd-3|publisher=Anime News Network|5=|access-date=2015-09-09|archivedate=2013-01-17|archiveurl=https://archive.today/20130117030714/http://www.animenewsnetwork.com/review/arjuna/dvd-3|deadurl=no}}&lt;/ref&gt; ''Evangelion'' je opisan kao priča koja ima složene likove i bogatu naraciju.&lt;ref name=&quot;EX FLCL Review&quot;&gt;{{cite web|last=McCarter|first=Charles|title=Everywhere FLCL|url=http://www.ex.org/5.6/20-animej_flcl.html|publisher=EX Magazine|access-date=2015-09-09|archivedate=2007-05-23|archiveurl=https://archive.today/20070523210046/http://www.ex.org/5.6/20-animej_flcl.html|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;EX Takagi interview&quot;&gt;{{cite web|last=Lee|first=Roderick|title=Interview: Takagi Shinji|url=http://www.ex.org/2.3/08-kcon2.html|publisher=EX Magazine|archiveurl=https://web.archive.org/web/20061003062345/http://www.ex.org/2.3/08-kcon2.html|archivedate=2006-10-03|access-date=2015-09-09|deadurl=yes}}{{izdvojeni citat|[Animation director Shinji Takagi:] One of my current favorites is ''Evangelion'' for its richness in stories and characters.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last=Harris|first=Jeffrey|title=Neon Genesis Evangelion: Platinum Boxset DVD Review|url=http://www.ign.com/articles/2007/12/03/neon-genesis-evangelion-platinum-boxset-dvd-review|publisher=IGN|date=3.12. 2007|access-date=2015-09-09|archivedate=2013-10-25|archiveurl=https://archive.today/20131025150548/http://www.ign.com/articles/2007/12/03/neon-genesis-evangelion-platinum-boxset-dvd-review|deadurl=no}}&lt;/ref&gt;

{{izdvojeni citat|Iako je bio centar mnogih rasprava, [[simbolizam]] ovog animea drži jako malo vode sa pričom. Većina njega izgleda kao da je samo stavljen tu jer zvuči 'cool', ali da je samo nebulozan opis zbog lijenosti scenarista...Da li je Eva serija vrijedna gledanja? Da. Da li zaslužuje biti postavljena iznad svih drugih animea? Ne.|Ender&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.animeacademy.com/finalrevdisplay.php?id=366|work=Animeacademy.com|date=27-04-2004|title=&quot;Neon Genesis Evangelion&quot; - Review|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101119113606/http://animeacademy.com/finalrevdisplay.php?id=366|archivedate=2010-11-19|access-date=2012-11-01|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;}}

{{izdvojeni citat|Par godina nakon nastanka, ''Evangelion'' se odmah pojavio u centru kontroverze u okrugu anime obožavatelja. Dvije strane su se, čini se, zauvijek posvađale oko toga da li je Eva najbolji anime svih vremena ili samo najprecijenjeniji. S prolazom vremena moguće je objektivnije gledati na ovu seriju, a ona zbilja gotovo uopće nije zastarjela. To je definitivno djelo sa manama, ali njegov razmjer ostvarenja je nevjerojatan a njegov umjetnički utjecaj neosporiv. Više nije neobično izjaviti da je Eva definitvno jedan od velikih radova animacije za sva vremena.|Mike Crandol&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.animenewsnetwork.com/review/neon-genesis-evangelion/dvd-1/by-mike-crandol|author=Mike Crandol|work=Anime News Network|title=Neon Genesis Evangelion - Review, DVD 1|date=04-08-2004|accessdate=10-10-2008|archivedate=2016-04-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160403014752/http://www.animenewsnetwork.com/review/neon-genesis-evangelion/dvd-1/by-mike-crandol|deadurl=no}}&lt;/ref&gt;}}

{{izdvojeni citat|Reputacija &quot;Evangeliona&quot; je iznimno precijenjena. Iako je serija većinom zanimljiva, uporabom konfuznih religijskih referenci u kombinaciji sa slabim, siromašno razvijenim likovima te prosječnih dijaloga između likova, guraju ovu seriju dolje prema jedva nečemu iznad prosjeka, u najboljem slučaju.|Tim Jones&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.themanime.org/viewreview.php?id=761|author=Tim Jones|work=THEM Anime Reviews|title=&quot;Neon Genesis Evangelion&quot; Review|date=|accessdate=10-10-2008|archivedate=2017-04-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170425034251/http://www.themanime.org/viewreview.php?id=761|deadurl=no}}&lt;/ref&gt;}}

{{izdvojeni citat|Postoje samo male sitnice koje spriječavaju ovu seriju da zauzme titulu najvećeg kalibra, po mom mišljenju.|Raphael See&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.themanime.org/viewreview.php?id=142|author=Raphael See|work=THEM Anime Rviews|title=Neon Genesis Evangelion - Review|date=|accessdate=10-10-2008|archivedate=2012-01-24|archiveurl=https://www.webcitation.org/64vPTN6Bm?url=http://www.themanime.org/viewreview.php?id=142|deadurl=no}}&lt;/ref&gt;}}

{{izdvojeni citat|''Shin Seiki Evangelion'' je bio moj najdraži anime, i još uvijek je moj najdraži anime ikada.|Kal&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.kal01.com/2011/07/neon-genesis-evangelion-review/|author=Kal|work=Kal101.com|title=Neon Genesis Evangelion - Review|date=3. srpnja 2011|access-date=2012-11-01|archivedate=2011-07-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110717085143/http://www.kal01.com/2011/07/neon-genesis-evangelion-review/|deadurl=no}}&lt;/ref&gt;}}

==Utjecaj==
''Evangelion'' je ostavio značajan utisak na japansku popularnu kulturu.&lt;ref name=Fujitani/&gt; Isto je tako utjecala na anime, osobito pošto je anime industrija tada bila u opadanju.&lt;ref name=Revolutions/&gt; CNET recenzent Tim Hornyak smatra da je serije revitalizirala i preobrazila ''mecha'' žanr.&lt;ref name= PacRim&gt;{{cite web | last= Hornyak | first= Tim | date= July 16, 2013 | title= Is 'Pacific Rim' a retelling of Japanese anime 'Evangelion'? | url= http://news.cnet.com/8301-17938_105-57593836-1/is-pacific-rim-a-retelling-of-japanese-anime-evangelion/ | publisher= CNET | 7=  | access-date= 2015-09-10 | archivedate= 2018-08-19 | archiveurl= https://web.archive.org/web/20180819051428/https://www.cnet.com/news/is-pacific-rim-a-retelling-of-japanese-anime-evangelion/ | deadurl= no }}&lt;/ref&gt; U 1980-ima i početkom 1990-ih, anime je bio u blagoj krizi i zabilježio pad proizvodnje&lt;ref&gt;Fontana &amp; Tarò (2007), str. 55&lt;/ref&gt; što se poklopilo sa ekonomskom krizom u Japanu.&lt;ref&gt;Fontana &amp; Tarò (2007), str. 60&lt;/ref&gt; ''Evangelion'' je uspostavio nove standarde za anime, pokrenuvši razdoblje &quot;novog serijala japanske animacije&quot;,&lt;ref&gt;Fontana &amp; Donati (2013), str. 141&lt;/ref&gt; obilježeno inovacijama koje su omogućile tehničku i umjetničku renesansu industrije. Proizvodnja anime serijala dobila je veću autorsku kontrolu, koncentraciju resursa i manji broj, ali zato kvalitetniju količinu epizoda (uglavnom od 13 do 26), režiserski pristup sličan filmu, te veću slobodu od nameta marketinga.&lt;ref&gt;Tavassi (2012), str. 247–248&lt;/ref&gt;

''Evangelion'' je utjecao na velik broj kasnijih anime serija, kao što su ''[[Serial Experiments Lain]]'', ''[[Eureka Seven]]'', ''[[RahXephon]]'', ''[[Texhnolyze]]'', ''[[Gasaraki]]'', ''[[Boogiepop Phantom]]'',&lt;ref name=&quot;Camp &amp; Davis 2007, str. 249&quot;/&gt; ''[[Blue Submarine No. 6]]'',&lt;ref&gt;Clements &amp; McCarthy (2006), str. 184–185&lt;/ref&gt; ''[[Mobile Battleship Nadesico]]'',&lt;ref&gt;Fontana &amp; Tarò (2007), str. 123&lt;/ref&gt; ''[[Rinne no Lagrange]]'',&lt;ref&gt;{{cite web|last=Hale|first=Mike|title=Watchlist: 'Lagrange,' Anime With Echoes of 'Evangelion'|url=http://artsbeat.blogs.nytimes.com/2012/02/24/watchlist-lagrange-anime-with-echoes-of-evangelion/?_r=0|publisher=The New York Times|date=24.2. 2012|access-date=2015-09-10|archivedate=2014-10-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141013135318/http://artsbeat.blogs.nytimes.com/2012/02/24/watchlist-lagrange-anime-with-echoes-of-evangelion/?_r=0|deadurl=no}}&lt;/ref&gt; ''[[Dual! Parallel Trouble Adventure]]'',&lt;ref&gt;Clements &amp; McCarthy (2006), str. 167&lt;/ref&gt; ''[[Argento Soma]]'',&lt;ref&gt;Fontana &amp; Tarò (2007), str. 126&lt;/ref&gt; ''[[The Candidate for Goddess|Pilot Candidate]]'',&lt;ref&gt;Clements &amp; McCarthy (2006), str. 490&lt;/ref&gt; ''[[Generator Gawl]]'',&lt;ref&gt;Fontana &amp; Tarò (2007), str. 121&lt;/ref&gt; ''[[Brain Powerd]]''&lt;ref&gt;Fontana &amp; Tarò (2007), str. 106&lt;/ref&gt; i ''[[Dai-Guard]]''.&lt;ref&gt;Fontana &amp; Donati (2013), str. 137&lt;/ref&gt; ''[[FLCL]]'' sadrži aluzije na ''Evangelion'',&lt;ref&gt;Brown (2006), str. 148&lt;/ref&gt; kao i Annova vlastita anime serija ''[[Kare Kano]]'', a spominje se i u trećoj epizodi serije ''[[Magical Shopping Arcade Abenobashi]]''.&lt;ref&gt;Fontana &amp; Tarò (2007), str. 161&lt;/ref&gt; Reference i posvete nalaze se i u ''[[Koi Koi Seven]]'',&lt;ref&gt;Clements &amp; McCarthy (2006), str. 346&lt;/ref&gt; ''[[Hayate the Combat Butler]]'',&lt;ref&gt;{{cite web|title=Hayate the Combat Butler|author=Martin, Theron|url=http://www.animenewsnetwork.com/review/hayate-the-combat-butler-gn-1|date=4.12. 2006|publisher=Anime News Network|access-date=2015-09-10|archivedate=2018-12-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181207010154/https://www.animenewsnetwork.com/review/hayate-the-combat-butler-gn-1|deadurl=no}}&lt;/ref&gt; ''[[Baka and Test]]'',&lt;ref&gt;{{cite web|title=Baka and Test|url=http://www.animenewsnetwork.com/review/baka-and-test/blu-ray+dvd-complete-set|author=Martin, Theron|date=23.9. 2011|publisher=Anime News Network|6=|access-date=2015-09-10|archivedate=2018-12-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181207015235/https://www.animenewsnetwork.com/review/baka-and-test/blu-ray+dvd-complete-set|deadurl=no}}&lt;/ref&gt; ''[[Regular Show]]''&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.animenewsnetwork.com/interest/2015-04-10/neon-genesis-evangelion-opening-parodied-on-regular-show/.86964 | author=Lamb, Lynzee | title=Neon Genesis Evangelion Opening Parodied on Regular Show | publisher=Anime Netws Network | year=10.4. 2015 | access-date=2015-09-10 | archivedate=2016-03-20 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20160320110417/http://www.animenewsnetwork.com/interest/2015-04-10/neon-genesis-evangelion-opening-parodied-on-regular-show/.86964 | deadurl=no }}&lt;/ref&gt; te ''[[Keroro Gunso]]''.&lt;ref&gt;Clements &amp; McCarthy (2006), str. 575&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Tavassi (2012), str. 400&lt;/ref&gt; Spoj religije i ''meche'' utjecalo je na nekolikojapanskih [[video igre|video igrica]], poput ''[[Xenogears]]''&lt;ref&gt;{{cite web|last=Takahashi|first=Rika|title=Xenogears|url=http://www.ex.org/3.3/38-game_xenogears.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120928055802/http://www.ex.org/3.3/38-game_xenogears.html|archivedate=2012-09-28|publisher=EX Magazine|8=|access-date=2015-09-10|deadurl=no}}{{izdvojeni citat|The game starts with a stunning full motion video sequence that feels rather reminiscent of ''Neon Genesis Evangelion.''}}&lt;/ref&gt; i ''[[El Shaddai: Ascension of the Metatron]]''.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Leigh|first=Alexander|title=Interview: Beautiful, Creative El Shaddai Is Daring To Be Weird|url=http://www.gamasutra.com/view/news/34410/Interview_Beautiful_Creative_El_Shaddai_Is_Daring_To_Be_Weird.php|publisher=Gamasutra|6=|access-date=2015-09-10|archivedate=2020-05-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200523013614/https://www.gamasutra.com/view/news/34410/Interview_Beautiful_Creative_El_Shaddai_Is_Daring_To_Be_Weird.php|deadurl=no}}{{izdvojeni citat|Not only does ''El Shaddai''—the name of which features the secondary title ''Ascension of the Metatron''—feature a variety of gameplay types and level styles, but it borrows from a number of aesthetic influences. These'll be familiar to fans of popular Japanese anime like ''Neon Genesis Evangelion''&amp;nbsp;...}}&lt;/ref&gt;
Dizajn i osobine lika Rei Ayanami su ponovno reciklirane u mnogim anime likovima kasnih 1990-ih, poput Ruri Hoshino iz ''[[Nadesico]]'', Ruriko Tsukushima (''The Droplet''),&lt;ref&gt;Azuma (2009), str. 49–50&lt;/ref&gt; Miharu (''Gasaraki''),&lt;ref&gt;Clements &amp; McCarthy (2006), str. 221&lt;/ref&gt; Anthy Himemiya (''[[Revolutionary Girl Utena]]'') i Lain Iwakura (''Serial Experiments Lain'').&lt;ref&gt;Saito &amp; Azuma (2009), str. 125&lt;/ref&gt; Asuku je parodirala Excel (''[[Excel Saga]]''),&lt;ref&gt;Telotte (2008), str. 133&lt;/ref&gt; a neke njene sastavnice nalaze se u liku Mai iz ''[[Gunparade March]]''.&lt;ref&gt;Clements &amp; McCarthy (2006), str. 259–260&lt;/ref&gt;

Keisuke Iwata smatra da se globalno širenje japanske animacije dramatično povećalo zahvaljujući popularnosti  ''Evangeliona''.&lt;ref&gt;{{cite web|title=TV Tokyo's Iwata Discusses Anime's 'Road to Survival'|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2009-01-29/tv-tokyo-iwata-discusses-anime-road-to-survival|publisher=Anime News Network|date=29.1. 2009|access-date=2015-09-10|archivedate=2012-07-24|archiveurl=https://archive.today/20120724080920/http://www.animenewsnetwork.com/news/2009-01-29/tv-tokyo-iwata-discusses-anime-road-to-survival|deadurl=no}}&lt;/ref&gt; Nakon serije, otaku kultura je stekla široku pozornost.&lt;ref&gt;Azuma (2009), str. 4–5&lt;/ref&gt; U Japanu, ''Evangelion'' je izazvao preispitivanje kulturne vrijednosti animea,&lt;ref&gt;Colombo (2005), str. 39&lt;/ref&gt; a njegovim uspjehom, žanr SF animea je stekao novu razinu značaja.&lt;ref&gt;Miyao (2002), str. 191-209&lt;/ref&gt; Otaku kutlura je postala društveni fenomen.&lt;ref&gt;Azuma (2009), str. 117&lt;/ref&gt; Nakon serije, u Japanu je, prema Johnu Lyndenu, ''Evangelion'' potaknuo zanimanje za svicima s Mrtvog mora, kabalom i kršćanstvom.&lt;ref&gt;Lyden (2009), str. 208&lt;/ref&gt; Anime režiser [[Makoto Shinkai]] je izjavio da anime duguje &quot;kinematografsku uslugu ''Evangelionu''&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web| last=Kelts| first=Roland| date=February 17, 2012| title=Shinkai engages intl anime fans| publisher=The Daily Yomiuri| url=http://www.yomiuri.co.jp/dy/features/arts/T120210005792.htm| archiveurl=https://web.archive.org/web/20120217194212/http://www.yomiuri.co.jp/dy/features/arts/T120210005792.htm| archivedate=2012-02-17| access-date=2015-09-10| deadurl=no}}&lt;/ref&gt; Anno je reciklirao mnoge stilske metode u igranom filmu ''[[Love &amp; Pop]]'' i animeu ''[[Kare Kano]]''.&lt;ref name=&quot;Clements185&quot;&gt;Clements &amp; McCarthy (2006), str. 185&lt;/ref&gt; Britanski bend [[Fightstar]] je u prvom albumu ''[[Grand Unification (album)|Grand Unification]]'' ukazao na velik utjecaj ''Neon Genesis Evangeliona''.&lt;ref name=&quot;Clements185&quot;/&gt; Japanski sastav ''[[Rey (bend)|Rey]]'' je ime dobio po liku Rei Ayanami.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.oricon.co.jp/news/music/60445/|title=イケメンアニソンバンドがメジャーデビュー|publisher=Oricon.co.jp|access-date=2015-09-10|archivedate=2014-02-23|archiveurl=https://archive.today/20140223131908/http://www.oricon.co.jp/news/60445/|deadurl=no}}&lt;/ref&gt;

==Prodaja robe==
{{Quote box | quote = U Japanu, ''Evangelion'' je ogroman izvor industrije trgovine sa prihodima od stotina milijuna $. Prizori biomehaničkih Eva robota su po svemu, od šalica kave do mobitela pa čak i aviona. | source = — Tim Hornyak, ''CNET'' (16.7. 2013)&lt;ref name= PacRim/&gt; | width = 40em | align = right}}

Popularnost ''Neon Genesis Evangeliona'' doveo je do trgovine franšizom koja je obrnula 400 milijuna $ dvije godine nakon objave.&lt;ref name=&quot;Wong 1996&quot;/&gt; Serija se čvrsto utvrdila na japanskom tržištu, te razvila razne proizvode za potrošače, od mobilnih telefona,&lt;ref name=verge-nervedition&gt;{{cite web|title=Docomo shows off NERV edition SH-06D Evangelion phone|url=http://www.theverge.com/2012/4/3/2921799/evangelion-sh06d-ntt-docomo-anime-contents-expo|website=The Verge|date=3.4. 2012|access-date=2015-09-10|archivedate=2018-07-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180719233845/https://www.theverge.com/2012/4/3/2921799/evangelion-sh06d-ntt-docomo-anime-contents-expo|deadurl=no}}&lt;/ref&gt; laptopa,&lt;ref&gt;Poitras (2001), str. 27&lt;/ref&gt; DVD-a, igračaka i telefonskih kartica.&lt;ref name=&quot;Fujie142&quot;/&gt; Stilizirani dizajn biomehaničkih Eva robota je isprva kritiziran od poduzeća igračaka zbog toga jer su teške za prizvodnju,&lt;ref&gt;Fujie &amp; Foster (2004), str. 97&lt;/ref&gt; a neki su se zabrinuli da se ti modeli &quot;nikada neće prodati&quot;.&lt;ref name=&quot;Takeda167&quot;&gt;Takeda (2002), str. 166–167&lt;/ref&gt; [[Sega]] je prihvatila licencirati sve prodaje igračaka i video igrica.&lt;ref name=&quot;Takeda167&quot;/&gt; 1997., prodaje razne robe povezane sa franšizom ''Evangeliona'' dosegle su 300 milijuna $,&lt;ref name=&quot;Fujie142&quot;&gt;Fujie &amp; Foster (2004), str. 142&lt;/ref&gt; od čega je 70% otpalo na prodaju laser diskova, glazbenih CD-a, singlica, kompjuterskog softwarea i stripova od tri sveska.&lt;ref name=&quot;Fujie142&quot;/&gt;

Komercijalna eksploatacija serije za tržište kućnog videa postigla je rekordnu prodaju te ostala jaka i desetljeće nakon toga.&lt;ref&gt;Macwilliams (2008), str. 57&lt;/ref&gt; Slava serije porasla je tijekom prodaje na video tržištu, a koje je bilo tri puta veće od prodaje drugih modernih anime serija ili filmova.&lt;ref name=&quot;Tavassi 2012, str. 259&quot;&gt;Tavassi (2012), str. 259&lt;/ref&gt; Serija je značajno doprinjela širenju [[DVD]] formata u Japanu i čak značajno utjecala na cjelokupnu [[Ekonomija Japana|japansku ekonomiju]], pošto joj se prihodi broje u milijardama jena.&lt;ref name=&quot;Tavassi 2012, str. 259&quot;/&gt; Dio uspjeha pripisuje se i tome što se stalno objavljuju novi filmovi, zbog čega se stvara dojam da je to &quot;djelo bez kraja&quot; u koje se mogu uključiti razni alternativni završeci, koji pak nagnaju nove obožavatelja da potraže i izvornu seriju.&lt;ref&gt;Ballús &amp; Torrents (2014), str. 283&lt;/ref&gt; Procjena iz 2007. je stavila ukupnu vrijednost franšize na 150 milijardi jena (oko 1,5 milijardi $).&lt;ref name=Sponichi&gt;{{cite web|title=「ヱヴァ」総監督　劇場で&quot;緊急声明&quot;|url=http://www.sponichi.co.jp/entertainment/news/2007/02/12/02.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070214063924/http://www.sponichi.co.jp/entertainment/news/2007/02/12/02.html|archivedate=2007-02-14|publisher=Sponichi Annex|date=12.2. 2007|access-date=2015-09-10|deadurl=no}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Tavassi (2012), str. 476&lt;/ref&gt;

== Izvori ==
{{izvori|3}}

==Literatura==
;Knjige
{{refbegin|2|indent=yes|200em}}
: {{smallcaps|Azuma, Hiroki}} {{cite book|title=Otaku: Japan's Database Animals|publisher=University of Minnesota Press|year=2009|isbn=978-0-8166-5351-5 |oclc=254528970}}
: {{smallcaps|Bolton, Christopher; Csicsery-Ronay, Istvan; Tatsumi, Takayuki }} {{cite book||title=Robot Ghosts and Wired Dreams: Japanese Science Fiction from Origins to Anime|publisher=University of Minnesota Press|year=2007|pages=|isbn=978-0-8166-4974-7| oclc=216934285}}
: {{smallcaps|Brown, Stephen T.}}{{cite book|title=Cinema Anime|url=https://archive.org/details/cinemaanimecriti00brow|publisher=[[Palgrave Macmillan]]| oclc=61694887| year=2006|isbn=9781403970602}}
: {{smallcaps|Camp, Brian; Davis, Julie}} {{cite book|title=Anime Classics Zettai!: 100 Must-See Japanese Animation Masterpieces|url=https://archive.org/details/animeclassicszet0000camp|year=2007|publisher=Stone Bridge Press, Inc.|isbn=978-1-933330-22-8|oclc=124985401}}
: {{smallcaps|Cavallaro, Dani}} {{cite book|title=Anime Intersections. Tradition and Innovation in Theme and Technique|url=https://archive.org/details/animeintersectio0000cava|year=2007|oclc=144547871| publisher=McFarland|isbn=978-0-7864-3234-9}}
: {{smallcaps|Clements, Jonathan; McCarthy, Helen}} {{cite book|title=The Anime Encyclopedia: A Guide to Japanese Animation Since 1917|url=https://archive.org/details/animeencyclopedi00clem_0|year=2006|publisher=[[Stone Bridge Press]]|location=Berkeley|isbn=1-933330-10-4|oclc=71237342}}
: {{smallcaps|Colombo, Fausto}} {{cite book| title=Atlante della comunicazione: cinema, design, editoria, internet, moda, musica, pubblicità, radio, teatro, telefonia, televisione|publisher=Hoepli Editore| language=italijanski| year=2005| page=| isbn=978-88-203-3359-1}}
: {{smallcaps|Fontana, Davide; Donati, R.}} {{cite book| title=La bomba e l'onda. Storia dell'animazione giapponese da Hiroshima a Fukushima|language=italijanski|year=2013|publisher=Bietti|isbn=978-88-8248-282-4| }}
: {{smallcaps|Fontana, Davide; Tarò, Andrea}} {{cite book|title=Anime. Storia dell'animazione giapponese 1984–2007|publisher=Il Foglio Letterario|language=italijanski|year=2007|isbn=978-88-7606-160-8}}
: {{smallcaps|Fujie, Kazuhisa; Forster, Martin}} {{cite book|title=Neon Genesis Evangelion: The Unofficial Guide|url=https://archive.org/details/neongenesisevang0000kazu|year=2004|publisher=DH Publishing, Inc.|isbn=0-9745961-4-0|oclc=56326204}}
: {{smallcaps|Fujitani, T.T.}} {{cite book|title=Perilous Memories: The Asia-Pacific War(s)|url=https://archive.org/details/perilousmemories0000unse|publisher= [[Duke University Press]]|year=2001|isbn=978-0-8223-8105-1| oclc=56924536}}
: {{smallcaps|Haslem, Wendy; Ndalianis, Angelaa; Mackie, Chris}} {{cite book|title=Super/Heroes: From Hercules to Superman|publisher=New Academia Publishing|year=2007|isbn=978-0-9777908-4-5|oclc=123026083}}
: {{aut|Hornyak, Timothy N.}} {{cite book|title=Loving the Machine: Politics, Culture and Society |url=https://archive.org/details/lovingmachineart0000horn |publisher=Kodansha International|year= 2006|isbn=9784770030122|oclc=63472559}}
: {{smallcaps|Ishikawa, Satomi}}{{cite book|title=Seeking the Self: Individualism and Popular Culture in Japan|year=2007|publisher=Peter Lang|isbn=978-3-03910-874-9|oclc=140103062}}
: {{smallcaps|Lamarre, Thomas}} {{cite book|title=The Anime Machine: A Media Theory of Animation|url=https://archive.org/details/animemachinemedi0000lama|publisher=[[University of Minnesota Press]]|year=2009|isbn=978-0-8166-5155-9|oclc=351318500}}
: {{smallcaps|Ledoux, Trish}} {{cite book|title=Anime Interviews: The First Five Years of Animerica, Anime &amp; Manga Monthly (1992–97)|url=https://archive.org/details/animeinterviewsf0000unse|publisher=Viz Media|year=1997|isbn=978-1-56931-220-9}}
: {{smallcaps|Macwilliams, Mark Wheeler}} {{cite book| title=Japanese Visual Culture: Explorations in the World of Manga and Anime| url=https://archive.org/details/japanesevisualcu0000unse_w5i6|year=2008|publisher=M. E. Sharpe|isbn=978-0-7656-3308-8| }}
: {{smallcaps|Lyden, John}} {{cite book||title=The Routledge Companion to Religion and Film|url=https://archive.org/details/isbn_9780415448536|publisher=[[Taylor &amp; Francis]]| year=2009| page=|isbn=978-0-415-44853-6| oclc=237881008}}
: {{smallcaps|Miller, Gerald Alva Jr.}}{{cite book|title=Exploring the Limits of the Human Through Science Fiction|url=https://archive.org/details/exploringlimitso0000mill|publisher=Palgrave Macmillan|year=2012|isbn=978-1-137-26285-1}}
: {{smallcaps|Murakami, Takashi }} {{cite book|title=Little Boy: The Arts Of Japan's Exploding Subculture|url=https://archive.org/details/isbn_9780300102857|publisher=[[Yale University Press]]|year=2005|isbn=978-0-300-10285-7}}
: {{smallcaps|Poitras, Gilles}}{{cite book|author= |title=Anime Essentials: Every Thing a Fan Needs to Know|url=https://archive.org/details/animeessentialse0000poit|publisher=[[Stone Bridge Press]]|year=2001||isbn=978-1-880656-53-2| oclc=45633187}}
: {{smallcaps|Sadamoto, Yoshiyuki}} {{Cite book|others=Essay by Hideaki Anno; translated by Mari Morimoto, English adaptation by Fred Burke|title=Neon Genesis Evangelion, Vol. 1|year=1998| publisher=VIZ Media LLC| location=San Francisco|isbn=1-56931-294-X}}
: {{smallcaps|Sadamoto, Yoshiyuki}} {{cite book|title=Der Mond: The Art of Yoshiyuki Sadamoto - Deluxe Edition|url=https://archive.org/details/00book1540188586|publisher=Kadokawa Shoten|year=1999|isbn=9781569315460}}
: {{smallcaps|Saito, Tamak; Azuma, Hiroki}} {{cite book|title=Beautiful Fighting Girl|publisher=[[University of Minnesota Press]]|year=2009|isbn=978-0-8166-5450-5}}
: {{smallcaps|Sanenari, Oizumi}} {{cite book |date= 1997|title=As cruel angel - Neon Genesis Evangelion [新世紀エヴァンゲリオン残酷な天使のように]|url= |location= |publisher= Magazine Magazine|pages= 32–33|isbn= 4-906011-25-X}}
: {{smallcaps|Takeda, Yasuhiro}} {{Cite book|title=The Notenki memoirs: studio Gainax and the men who created Evangelion|year=2002|publisher=ADV Manga|isbn=1-4139-0234-0| oclc=57693205}}
: {{smallcaps|Tavassi, Guido}} {{cite book|title=Storia dell'animazione giapponese: Autori, arte, industria, successo dal 1917 ad oggi|language=italijanski|year=2012|publisher=Tunué|isbn=978-88-97165-51-4}}
: {{smallcaps|Telotte, J.P.}} {{cite book|title=The Essential Science Fiction Television Reader|url=https://archive.org/details/essentialscience0000jpte|publisher=[[University Press of Kentucky]]| year=2008|  isbn=978-0-8131-2492-6| oclc=229064465}}
{{refend}}

;Znanstveni / naučni radovi i časopisi
{{refbegin|2|indent=yes|200em}}
: {{Smallcaps|Ashby, Madeline}} {{cite journal|title=Epic Fail: Still Dreary, after All These Years|journal=[[Mechademia]]|volume=5|issue=1|year=2010|url=http://muse.jhu.edu/login?auth=0&amp;type=summary&amp;url=/journals/mechademia/v005/5.article02_sub02.html|oclc=726849207}}{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
: {{Smallcaps|Ballús, Andreu; Torrents, Alba G.}} {{cite journal|title=Evangelion as Second Impact: Forever Changing That Which Never Was|journal=[[Mechademia]] |volume= 9|issue=1|year= 2014|doi=10.1353/mec.2014.0014| issn=2152-6648| jstor=}}
: {{Smallcaps|Cormick, Craig}} {{cite journal|journal=História, Ciências, Saúde-Manguinhos|issn= 1678-4758|volume=13 |location=Rio de Janeiro |year= 2006|doi=10.1590/S0104-59702006000500011 |title=Cloning goes to the movies}}
: {{Smallcaps|Hiroki, Azuma; Furuhata, Yuriko; Steinberg, Marc}} {{Cite journal|year=2007|title=The Animalization of Otaku Culture|journal=Mechademia|volume=2|issue=1|pages=|isbn=978-0-8166-5266-2|doi=10.1353/mec.0.0023|url=http://muse.jhu.edu/login?auth=0&amp;type=summary&amp;url=/journals/mechademia/v002/2.lamarre.html|access-date=2021-03-25|archive-date=2016-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305073034/http://muse.jhu.edu/login?auth=0&amp;type=summary&amp;url=%2Fjournals%2Fmechademia%2Fv002%2F2.lamarre.html|dead-url=no}}
: {{Smallcaps|Lamarre, Thomas}} {{cite journal|title=The Multiplanar Image|journal=[[Mechademia]]|volume=1|issue=1|year=2006|doi=10.1353/mec.0.0067}}
: {{Smallcaps|Miyao, Daisuke}} {{cite journal|title=Before anime: animation and the Pure Film Movement in pre-war Japan| doi=10.1080/09555800220136356|journal=Japan Forum|volume=24|issue=1|year=2002| issn=0955-5803}}
:{{Smallcaps|Napier, Susan J.}}{{cite journal| url=http://www.depauw.edu/site/sfs/backissues/88/napier.html| title=When the Machines Stop: Fantasy, Reality, and Terminal Identity in &quot;Neon Genesis Evangelion&quot; and &quot;Serial Experiments Lain&quot;| publisher=Science-Fiction Studies| year=2002| jstor=4241108| volume=29| issn=0091-7729| issue=3| date=| access-date=2015-09-24| archive-date=2015-09-10| archive-url=https://web.archive.org/web/20150910050729/http://www.depauw.edu/site/sfs/backissues/88/napier.html| dead-url=no}} 
:{{Smallcaps|Ortega, Mariana}} (2007) {{cite journal|url=http://muse.jhu.edu/login?auth=0&amp;type=summary&amp;url=/journals/mechademia/v002/2.ortega.html|title=My Father, He Killed Me; My Mother, She Ate Me: Self, Desire, Engendering, and the Mother in Neon Genesis Evangelion|volume=2|issue=1|journal=Mechademia|doi=10.1353/mec.0.0010|access-date=2021-03-25|archive-date=2015-09-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20150930164315/http://muse.jhu.edu/login?auth=0&amp;type=summary&amp;url=%2Fjournals%2Fmechademia%2Fv002%2F2.ortega.html|dead-url=no}}
: {{Smallcaps|Redmond, Dennis}} {{Cite journal|title=Anime and East Asian Culture: Neon Genesis Evangelion|year=2007|journal=Quarterly Review of Film and Video|volume=24|url=http://members.efn.org/~dredmond/Anime.html|doi=10.1080/10509200500486205|access-date=2015-09-08|archive-date=2016-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305032831/http://members.efn.org/~dredmond/Anime.html|dead-url=no}}
: {{Smallcaps|Savoy, Katherine}} {{cite journal|journal=Japanese Studies|title=The Artificial Restoration of Agency through Sex and Technology in Neon Genesis Evangelion|year=2014|url=http://japanesestudies.org.uk/ejcjs/vol14/iss3/savoy.html|issue=1|volume=14|access-date=2015-09-10|archive-date=2015-10-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20151023101411/http://www.japanesestudies.org.uk/ejcjs/vol14/iss3/savoy.html|dead-url=no}}
: {{Smallcaps|Thouny, Christophe}} {{Cite journal|title=Waiting for the Messiah: The Becoming-Myth of &quot;Evangelion&quot; and &quot;Densha otoko&quot;|year=2009|journal=Mechademia|volume=4|issue=1|url=http://muse.jhu.edu/journals/mec/summary/v004/4.thouny.html|isbn=978-0-8166-6749-9|doi=10.1353/mec.0.0066}}
{{refend}}

== Vanjske veze ==
{{WProjekti
|commonscat     = Neon Genesis Evangelion 
}}
=== Službeni site ===
* [http://www.gainax.co.jp/anime/eva/index.html Shin Seiki Evangelion - Gainaxov službeni website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20010402055013/http://www.gainax.co.jp/ |date=2001-04-02 }} {{ja}}
* [http://www.evangelion.co.jp/ Evangelion site od King Records] {{ja}}

=== Siteovi sa informacijama ===
* {{imdb naslov|id=0112159|naslov=Shin Seiki Evangelion}} 
* [http://www.animenewsnetwork.com/encyclopedia/anime.php?id=49 Shin Seiki Evangelion] na Anime News Network Encyclopedia
* [http://www.animenfo.com/animetitle,284,prlbgu,neon_genesis_ev.html Shin Seiki Evangelion] na AnimeNFO.com
* [http://www.evaotaku.com Eva Otaku] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130120192753/http://www.evaotaku.com/ |date=2013-01-20 }} 
* [http://www.evacommentary.org The Neon Genesis Evangelion Fan-Geeks Commentary Project]
* [http://www.eva-armageddon.com Eva Armageddon] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160416025814/http://eva-armageddon.com/ |date=2016-04-16 }}

{{Neon Genesis Evangelion}}
{{Hideaki Anno}}
{{Anime Grand Prix}}
{{Authority control}}
{{Izabran}}
{{TVSvijek|1995|1996}}

[[Kategorija:Neon Genesis Evangelion]]
[[Kategorija:SF-serije]]
[[Kategorija:Dramske serije]]</text>
      <sha1>l7c07qmsdeu1yggy08oxofzko872zaw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>42669280</id>
      <parentid>42669279</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T13:56:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TeenAngels1234</username>
        <id>30790</id>
      </contributor>
      <comment>/* Muzika */ There is no Albinoni in Evangelion OST</comment>
      <origin>42669280</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="92599" sha1="o1h3r9xmqzfsmth62b1tlmpskbtz2nm" xml:space="preserve">{{Infookvir animanga/Header
 |ime             = Shin Seiki Evangelion
 |slika           = [[Datoteka:NeonGenesisEvangelionManga1.jpg|230px]]
 |opis_slike      = korice prvog izdanja mange
 |izvorno_ime     = 新世紀エヴァンゲリオン
 |izvorno_pismo   = Shin Seiki Evangerion
 |žanr            = [[SF]], [[drama]], [[akcija]], [[triler]], filozofski
}}
{{Infookvir animanga/Manga
 |naslov          = Shin Seiki Evangelion
 |autor           = [[Yoshiyuki Sadamoto]]
 |ilustrator      = 
 |izdavač         = [[Kadokawa Shoten]]
 |izdavač_en      = Chuang Yi Publishing&lt;br /&gt;Viz Media
 |izdavač_hr      = 
 |ostali_izdavači = 
 |magazin         = Shonen Ace&lt;br /&gt;Young Ace
 |početak         = decembar 1994.
 |kraj            = jun 2013.
 |broj            = 14
 |dob             = 
 }}
{{Infobox animanga/Video
| type            = tv series
| director        = [[Hideaki Anno]]
| producer        = Noriko Kobayashi&lt;br&gt;Yutaka Sugiyama
| writer      = Hideaki Anno, Akio Satsukawa (ep. 3-10, 12-13), Hiroshi Yamaguchi (ep. 16, 22-23), Mitsuo Iso (ep. 13), Shinji Higuchi (ep. 17-18), [[Yoji Enokido]] (ep. 2, 7-8, 11)
| music           = [[Shirō Sagisu]]
| studio          = [[Tatsunoko Production]]&lt;br&gt;[[Gainax]]
| licensee        = {{AUS}} [[Madman Entertainment]]&lt;br&gt;{{UK}} [[ADV Films]]&lt;br&gt;{{SADk}} [[Section23 Films#AEsir Holdings|AEsir Holdings]]
| network         = [[TX Network|TXN]] ([[TV Tokyo]])
| network_en      = 
| first           = 4.10. 1995.
| last            = 27.3. 1996.
| episodes        = 26
| episode_list    = 
}}
{{Infobox animanga/Other
| title           = Anime filmovi
| content         =
* ''[[Neon Genesis Evangelion: Death &amp; Rebirth|Death &amp; Rebirth]]'' (1997)
* ''[[The End of Evangelion]]'' (1997)
}}
{{Infobox animanga/Other
| title           = Anime filmski serijal
| content         =
* ''Rebuild of Evangelion''
** ''[[Evangelion: 1.0 You Are (Not) Alone|1.0 You Are (Not) Alone]]'' (2007)
** ''[[Evangelion: 2.0 You Can (Not) Advance|2.0 You Can (Not) Advance]]'' (2009)
** ''[[Evangelion: 3.0 You Can (Not) Redo|3.0 You Can (Not) Redo]]'' (2012)
}}
{{Infookvir animanga/Footer}}

'''''Neon Genesis Evangelion''''' (japanski 新世紀エヴァンゲリオン, ''Shin Seiki Evangerion''; doslovno &quot;Evanđelje Novog Vijeka&quot;), ponekad navedena i samo kao '''Eva''', [[japan]]ska je [[SF]] [[anime]] serija iz [[1995]]. koju je producirao studio [[Gainax]] a režirao [[Hideaki Anno]]. Emitirana je na programu [[TV Tokyo]] od oktobra 1995. do marta 1996. Glasovne uloge su podarili [[Megumi Ogata]], [[Kotono Mitsuishi]] i [[Megumi Hayashibara]], dok je glazbu skladao [[Shiro Sagisu]]. 10 mjeseci prije TV premijere, Anno je surađivao sa autorom [[Yoshiyuki Sadamoto|Yoshiyukijem Sadamotom]] te objavio [[Manga|mangu]] koja bi podigla interes za anime serijom. Prvi svezak je objavljen decembra 1994. te je trajala i dugo nakon što je završena serija: manga je završena tek juna 2013.

To je apokaliptična serija sa [[Jevreji|judejsko]]-[[kršćani|kršćanskim]] simbolima iz [[Knjiga Postanka|knjige postanka]] i biblijskih [[Apokrifni spisi|apokrifnih spisa]]: ogromna demonska bića, zvana &quot;Anđeli&quot;, napadaju zemlju [[2015]]. godine a troje tinejdžera se bore protiv njih u ogromnim robotima. Među njima je i glavni junak, 14-godišnji Shinji, nesigurni tinejdžer kojeg muče [[anksioznost]] i depresija. Serija spada u japanski [[žanr]] ''[[mecha]]'', tj. animirane filmove o divovskim robotima. Ima 26 epizoda i 2 posebna anime filma (''[[Death and Rebirth]]'' i ''[[End of Evangelion]]'').

Kasnije epizode skreću pozornost na [[Psihoanaliza|psihoanalizu]] likova koji iskazuju razne emotivne probleme i naznake mentalne bolesti. Priroda egzistencije i stvarnosti se preispituju zbog čega bi se serija mogla karakterizirati kao &quot;postmoderna fantazija&quot;. Kroz zaplet u kojem tajna organizacija kani pokrenuti &quot;proces instrumentalizacije&quot; kako bi uzvisila čovječanstvo na novu razinu postojanja, priča se dotiče tema [[transhumanizam|transhumanizma]] i [[eugenika|eugenike]]. Zadnje dvije epizode (25 i 26) izazvale su kontroverze zbog otvorenog kraja koji je mnogo toga ostavio otvorenim, no Anno je branio svoju umjetničku slobodu te izjavio da mu se kraj svidio.

''Neon Genesis Evangelion'' je jedna od najuspješnijih i najhvaljenijih anime serije 1990-ih. Smatra se i kritikom i dekonstrukcijom ''mecha'' žanra, te je dovela do umjetničke renesanse anime industrije. Franšiza vezana uz seriju zaradila je preko 150 milijardi [[jen]]a diljem svijeta do 2013. ''TV Asahi'' je 2005. objavio dvije liste &quot;100 najboljih animiranih TV ostvarenja&quot;. &quot;Evangelion&quot; se našao i na jednoj i na drugoj: na listi koja je sastavljena prema anketi provedenoj diljem nacije, našao se na 22. mjestu&lt;ref name=&quot;TV Asahi2005&quot;&gt;[http://www.animenewsnetwork.com/news/2005-09-23/tv-asahi-top-100-anime-part-2 TV Asahi Top 100 Anime - Part 2] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140730225630/http://www.animenewsnetwork.com/news/2005-09-23/tv-asahi-top-100-anime-part-2 |date=2014-07-30 }} Anime News Network, 23.9. 2005.&lt;/ref&gt; a na listi sastavljenoj po online anketi Japanaca, završio je na visokom 2. mjestu.&lt;ref name=&quot;TV Asahi2006&quot;&gt;[http://www.animenewsnetwork.com/news/2006-10-13/japan's-favorite-tv-anime Japan's Favorite TV Anime] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180615044506/https://www.animenewsnetwork.com/news/2006-10-13/japan%27s-favorite-tv-anime |date=2018-06-15 }} [[Anime News Network]], 12.10. 2006.&lt;/ref&gt; U časopisu ''Animage'' osvojio je prvo mjesto u kategoriji &quot;20 najboljih animea godine&quot; dva puta za redom: prvi put 1996. sa 2.544 glasa&lt;ref name=&quot;Animage1996&quot;&gt;{{cite web| url=http://animage.jp/old/gp/gp_1996.html| title=The 18th Annual Anime Grand Prix 1996| author=| publisher=Animage| date=lipanj 1996| archiveurl=https://web.archive.org/web/20131014172959/http://animage.jp/old/gp/gp_1996.html| archivedate=2013-10-14| access-date=2015-09-08| deadurl=no}}&lt;/ref&gt; a drugi put 1997. sa 2.853 glasa.&lt;ref name=&quot;Animage1997&quot;&gt;{{cite web| url=http://animage.jp/old/gp/gp_1997.html| title=The 19th Annual Anime Grand Prix 1997| author=| publisher=Animage| date=lipanj 1997| archiveurl=https://web.archive.org/web/20131014173011/http://animage.jp/old/gp/gp_1997.html| archivedate=2013-10-14| access-date=2015-09-08| deadurl=no}}&lt;/ref&gt; 1997., čak se osam epizoda iz serije našlo na listi 20 najboljih anime epizoda godine&lt;ref name=&quot;Animage1997&quot;/&gt; dok su protagonisti Shinji Ikari i Kaoru Nagisa proglašeni prvim i drugim najboljim muškim anime likom godine, a Rei Ayanami, Asuka Langley i Misato Katsuragi prvim najboljim, odnosno četvrtim i desetim najboljim ženskim anime likom godine.&lt;ref name=&quot;Animage1997&quot;/&gt;

== Radnja ==

U rujnu [[2000]]. godine je jedna ekspedicija znanstvenika pod vodstvom dr. Katsuragija krenula na južni pol gdje je pronađeno tajnovito biće '''Adam'''. Još prije su naime nađeni tajni spisi iz [[Kumran]]a kraj [[Mrtvo more|Mrtvog mora]] koji su predvidjeli apokalispsu čovječanstva za [[2015]]. godinu, a koja će biti najavljena od tajnovitih bića, anđela. No kada su znanstvenici počeli istraživati Adama on je pokrenuo mehanizam za samouništenje i pokrenuo &quot;Second impact&quot;, katastrofu koja otopila polove Zemlje i uništila pola čovječanstva. Da bi se spriječio &quot;Third impact&quot; koji bi mogao uništiti cijeli svijet, oformirane su tajne organizacije '''Seele''' i '''Nerv''' čiji je zadatak boriti se protiv anđela. Oni su klonirali ostatke Adama i stvorili Evangelione (skraćeno Eva), neobična stvorenja nalik na robote visine 50 metara, koji bi trebali štiti ljude.

Godina je u međuvremenu [[2015]]. '''Shinji Ikari''' je običan 14-godišnji dječak koji živi u Japanu. No jednog dana ga njegov otac '''Gendo''', vođa organizacije Nerv, pozove da upravlja Evom 01 i pomogne spasiti svijet. Shinji nevoljko pristaje a u svoj ga stan primi šaljiva i optimistična zapovjednica '''Misato'''. Shinjiju se u upravljanju druga dva robota pridruže i kolegice iz škole; povučena Rei i ekstrovertirana Njemica '''Asuka'''. Zajedno uspijevaju obraniti zemlju od napada Anđela, od Sachaela do Araela. No ispostavi se da Anđeli napadaju [[Tokijo|Tokyo]] jer je Gendo uspio u svoj laboratorij dovesti embrij Adama, a dodirom sa njim bi se dogodila apoklipsa.

No Gendo planira izvesti tajni proces instrumentalizacije neovisno od Seele, koja sa njim planira dovesti čovječanstvo do nove evolucijske razine i ujediniti sve duše u jednu. Za Gendo bi taj proces bio izvediv jedino ako ponovno sretne svoju preminulu suprugu i Shinjijevu majku, čija se duša spojila sa robotom Eva-01 i čiji je tajni klon Rei Ayanmi. Shinji pobijedi i zadnjeg Anđela te tada krene proces instrumentalizacije kojeg je sam Shinji odabrao jer je imao izbor vratiti svijet na staro ali nije. Cijeli svijet postaje psihodelično mjesto, a Shinji se nađe u prostorima koji se protive zakonima fizike. Ljudska vrsta je na posljetku evoluirala kroz proces instrumentalizacije. Ne postoji više odvojenost od svijeta, materije i drugih ljudi već je sveukupna stvarnost postala dijelom jedne kolektivne svijesti. Čitava ljudka vrsta ponovno se rađa u novom svijetu gdje je granica između prostora i vremena nevidljiva. U konačnici Shinji uz pomoć kolektivne svijesti ljudi koje poznaje uspijeva pobijediti svoju duboku depresiju i samoprezir, te shvati da je vrijedan živjeti kao i drugi.

== Glasovne uloge ==
* '''[[Megumi Ogata]]''' kao Shinji Ikari
* '''[[Kotono Mitsuishi]]''' kao Misato Katsuragi
* '''[[Megumi Hayashibara]]''' kao Rei Ayanami / Yui Ikari
* '''[[Yuko Miyamura]]''' kao Asuka Langley Soryu
* '''[[Fumiko Tachiki]]''' kao Gendo Ikari
* '''[[Motomu Kiyokawa]]''' kao Kozu Fuyutsuki
* '''[[Miki Nagasawa]]''' kao Maya Ibuki
* '''[[Junko Iwao]]''' kao Hikari Horaki
* '''[[Takehito Koyasu]]''' kao Shigeru Aoba
*'''[[Tetsuya Iwanaga]]''' kao Kensuke Aida
* '''[[Tomokazu Seki]]''' kao Touji Suzuhara

== Popis Anđela ==
{{col-begin}}
{{col-break|width=33%}}
* Adam
* Nepoznat drugi Anđeo (vjerojatno Lilit. Nije objašnjeno ni u animeu ni u mangi)
* Sachiel
* Shamshiel
* Ramiel
* Gaghiel 
{{col-break|width=33%}}
* Israfael
* Sandalphon
* Matarael
* Sahaquiel
* Iruel
* Leliel
* Bardiel 
{{col-break|width=33%}}
* Zeruel
* Arael
* Armisael 
* Tabris
* Lilim (Čovječanstvo - prema animeu Anđeli dijele 99.89 % istog DNA sa ljudima, a u filmu &quot;End of Evangelion&quot; Misato otvoreno izgovara da je čovječanstvo 18. Anđeo)&lt;ref&gt;{{Cite web |title=&quot;Extras: Eva Glossary&quot;. Neon Genesis Evangelion (official ADV site). |url=http://www.advfilms.com/titles/evangelion/ |access-date=2012-11-01 |archivedate=2007-06-30 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070630193917/http://www.advfilms.com/titles/evangelion/ |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;
{{col-end}}

==Likovi==

Anno je nastojao stvoriti likove koji odražavaju dijelove njegove vlastite ličnosti.&lt;ref name=JEN&gt;{{cite web|last=Kosukegawa|first=Yoichi|title=Cartoon 'Eva' captures sense of void among Japanese youth|newspaper=Japan Economic Newswire|date= 8.5. 1997}}&lt;/ref&gt; Likovi u ''Evangelionu'' se bore sa vlastitim međuljudskim odnosima, privatnim problemima,&lt;ref name=&quot;Napier 2002, str. 425&quot;&gt;Napier (2002), str. 425&lt;/ref&gt; i traumatskim događajima iz prošlosti.&lt;ref&gt;Miller (2012), str. 85&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Ishikawa (2007), str. 76&lt;/ref&gt; Ljudske kvalitete likove su omogućile gledateljima da se identificiraju s njima na osobnoj razini, dok su ih drugi interpretirali kao historijske, religiozne ili filozofske simbole.&lt;ref name=&quot;Eng-DVD-commentary&quot;&gt;{{cite web | people = | date = | title = Evangelion: Death &amp; Rebirth; End of Evangelion | author = DVD commentary track | location = | publisher = Manga Entertainment }}&lt;/ref&gt; Shinji Ikari je protagonist serije i pilot Evangelionove Unit-01. Pošto je svjedočio smrti majke Yui Ikari kao dijete, te je napušten od oca, Genda Ikarija, Shinji je emotivno krhak te čini ono što mu drugi zapovijede iz straha od odbijanja. Tijekom serije, ponavlja &quot;Ne smijem pobjeći!&quot;, iako se povlači suočen sa traumatičnim događajem. Anno je opisao Shinjija kao &quot;dječaka koji zazire od ljudskog kontakta&quot; te &quot;se uvjerio da je potpuno nepotrebna osoba&quot;.&lt;ref name=&quot;What-were-we-making&quot;&gt;Sadamoto (1998), str. 170, 171&lt;/ref&gt; Na kraju priznaje da upravlja EVOM samo da bi postigao vlastitu vrijednost, koja pak dolazi od njegovog omraženog oca.&lt;ref name=&quot;Savoy&quot;&gt;Savoy (2014)&lt;/ref&gt;

Asuka Langley Soryu je nadareno dijete koja je pilot Evangelionove Unit-02 te je temperamentna ličnost sa previše samopouzdanja i ponosa. Kao dijete, otkrila je tijelo svoje majke nakon suicida, čime je suzbijala svoje emocije te si obećala da više neće plakati. Pilot Evangelionova Unit-00, Rei Ayanami, je [[klon]] napravljen od ostataka Shinjieva majke Yui te ju prati osjećaj negativnog samopoštovanja koji potječe od shvaćanja da je lako zamjenjiva.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Lee|first=Roderick|title=Meet the voice of AD Vision: Amanda Winn|url=http://www.ex.org/2.5/12-news_winn.html|work=Volume 2, Issue 5|publisher=EX Magazine|accessdate=October 15, 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20050329093608/http://www.ex.org/2.5/12-news_winn.html|archivedate=2005-03-29|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt; Ima tri klona: Rei I, Rei II i Rei III, koji se bore protiv Anđela.&lt;ref&gt;Cormick (2006)&lt;/ref&gt; Asuka i Rei su predstavljeni sa vlastitim manama i poteškoćama poistovjećivanja sa drugim ljudima.&lt;ref&gt;Napier (2002), str. 425–426&lt;/ref&gt;

Misato Katsuragi je skrbnik i zapovjednik Shinjija i Asuke. Njena profesionalnost u Nerv-u je u dramatičnom kontrastu sa njenim opuštenim i neodgovornim ponašanjem u svojem domu. Dizajner likova [[Yoshiyuki Sadamoto]] ju je zamislio kao stariju &quot;djevojku preko puta&quot; i gubitnicu koja nije shvatila život ozbiljno.&lt;ref&gt;{{cite web | title=EVA If it weren't for Sadamoto -- Redux | work=Translation of interview with Yoshiyuki Sadamoto about designing the series | url=http://eva.onegeek.org/pipermail/evangelion/2006-November/003855.html | access-date=2015-09-06 | archivedate=2011-07-19 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20110719224949/http://eva.onegeek.org/pipermail/evangelion/2006-November/003855.html | deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; Kao dijete, svjedočila je prvoj eksploziji Anđela, u kojoj je umro njen otac. Prema Redmondu, u epizodi 12, naizgled tipičan &quot;fan service&quot; kadar u kojem se ona presvlači ispred zrcala poprima drugačiji kontekst kada se otkriva da ona ima ožiljke te eksplozije, odnosno simbolično tjelesne ožiljke [[Atomska bomba|atomske eksplozije]].&lt;ref name=&quot;Redmond&quot;/&gt; Misato prožima sukob mržnje i ljubavi prema ocu, što se manifestira u njenim odlukama pri Nerv-u i njenim pokušajima da &quot;traži oca u zagrljaju Kajija.&quot;&lt;ref&gt;Neon Genesis Evangelion, epizoda 25&lt;/ref&gt; Anno je opisao Shinjija i Misato kao osobe koje se &quot;boje biti povrijeđene&quot; te su &quot;neprimjereni—pošto im manjka pozitivnog stava—za ono što ljudi zovu junacima pustolovine.&quot;&lt;ref name=&quot;What-were-we-making&quot;/&gt; Dennis Redmond smatra da je glavna junakinja iz serije ''[[Nadia: The Secret of Blue Water]]'' bila nadahnuće za razvoj lika Misato u ''Evangelionu''.&lt;ref name=&quot;Redmond&quot;&gt;Redmond (2007), str. 183–188&lt;/ref&gt;

Tinejdžerski piloti Evangeliona odlaze u bitke po hladnim zapovjedima Genda Ikarija, Shinjijevog oca i zapovjednika Nerv-a. Napustio je Shinjija te ga ponovno pozvao samo kako bi ovaj bio pilot Evangeliona. Gendo je spasio ostatke svoje supruge kako bi stvorio Rei, koju gleda samo kao puko oruđe da porazi Anđele. Prikazan je kao nepopustljiv i nemilosrdan tip koji teži pobjedi, osoba koja &quot;poduzima drastične i ekstremne mjere, poštenog ili pokvarenog cilja, kako bi ostvario svoj cilj i naum.&quot;&lt;ref&gt;{{cite journal | title=Anime Expo '96 interview | author=Graham, Miyako | journal=Protoculture Addicts |date=November 1996 | issue=43 | pages=40–41}}&lt;/ref&gt; Prema Sadamotu, Gendo i Fuyutsuki se zasnivaju na likovima Eda Strakera i Aleca Freemana iz TV serije ''[[UFO (TV serija)|UFO]]''.&lt;ref name=Mond/&gt; Sadamoto je dizajnirao izgled likova kako bi &quot;njihove osobnosti bile više ili manje lakše razumljivije pri prvom pogledu&quot;.&lt;ref&gt;Lamarre (2009), str. 204&lt;/ref&gt; Različita estetska privlačnost ženskih likova doprinjeo je visokom prodajom raznih proizvoda franšize ''Evangeliona''. Dizajn Rei je postao toliko popularan da su je neki mediji šaljivo nazvali &quot;zlatna djevojka&quot; zbog visoke prodaje knjiga na kojima je Rei na koricama.&lt;ref&gt;Fujie &amp; Foster (2004), str. 39&lt;/ref&gt;

==Produkcija==
[[File:Studio GAINAX.jpg|right|thumb|Gainax studio, [[Koganei]], [[Tokio]]]]
Režiser Hideaki Anno fell je upao u duboku depresiju nakon završetka anime serije ''[[Nadia: The Secret of Blue Water]]''&lt;ref&gt;Lamarre (2009), str. 180&lt;/ref&gt; i neuspjeha da se 1992. pokrene nastavak anime [[SF film]]a ''[[Royal Space Force: The Wings of Honnêamise]]''.&lt;ref&gt;Takeda (2002), str. 155–158&lt;/ref&gt; [[Yasuhiro Takeda]] tvrdi da je Anno pristao na suradnju između [[King Records (Japan)|King Recordsa]] i [[Gainax]]a dok je pio sa Kingovim predstavnikom Toshimichijem Ōtsukijem;&lt;ref&gt;Takeda (2002), str. 164&lt;/ref&gt; King Records je garantirao Annu vrijeme emitiranja za &quot;nešto, bilo što&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web|title=庵野秀明：公式|url=http://khara.weblogs.jp/hideakianno/personal-biography.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120507231516/http://khara.co.jp/hideakianno/|archivedate=2012-05-07|access-date=2015-09-07|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt; Anno je započeo razvoj nove serije 1993. koja bi se ugrubo trebala baviti temom da protagonist ne bi trebao pobjeći, što je bila tema i ''Aoki Uru'', ranog projekta kojeg Anno nije progurao do produkcije.&lt;ref&gt;Takeda (2002), str. 165, 166&lt;/ref&gt;

U ranoj fazi produkcije, Anno je izjavio da želi da ''Evangelion'' poveća broj [[otaku]]a (anime ljubitelj) privlačenjem zanimanja za taj medij.&lt;ref name=Legacy&gt;{{cite web |author=Kei Watanabe |author2=Daichi Nakagawa |author3=Tsunehiro Uno |title=Evangelion Special: From phenomenon to legacy |publisher=Mainichi Times |url=http://www.accessmylibrary.com/article-1G1-145511765/evangelion-special-phenomenon-legacy.html |date=18.5. 2006 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130927065311/http://www.accessmylibrary.com/article-1G1-145511765/evangelion-special-phenomenon-legacy.html |archivedate=2013-09-27 |access-date=2015-09-07 |deadurl=no }}&lt;/ref&gt; U ranoj fazi dizajna ''Evangeliona'' razmatralo se nekoliko formata, uključujući i igrani film, TV seriju ili [[originalna video animacija|originalnu video animaciju]] (OVA). Producenti su na kraju izabrali TV seriju pošto je tada bila najdostupniji medij u Japanu.&lt;ref name=Mond /&gt; Predloženi naslov ''Alcion'' je odbačen zbog manjka tvrdih zvukova suglasnika.&lt;ref name=Mond&gt;Sadamoto (1999); poglavlje &quot;Interview with Sadamoto Yoshiyuki&quot;&lt;/ref&gt;

''Evangelion'' je posudio određene scenarije i introspekcije u obliku narativne sprave od prethodnog animea koji je napravio Anno, ''[[Gunbuster]]''.&lt;ref&gt;Fontana &amp; Tarò (2007), str. 66&lt;/ref&gt; Uključio je narativnu strukturu ''Nadie'' kako bi priču ostavio otvorenom za interpretaciju.&lt;ref&gt;Lamarre (2009), str. 165&lt;/ref&gt; Tijekom procesa pisanja, elementi radnje ''Evangeliona'' razvili su se iz prvotnog koncepta. Isprva je djevojka trebala biti glavni lik, ali je ideja odbačena jer je bila odveć slična ''Gunbusteru''.&lt;ref name=Mond/&gt; Izvorno, prva epizoda je trebala predstaviti borbu između Anđela i Rei, dok je Shinji predstavljen tek nakon što je Anđeo poražen.&lt;ref name=Collection&gt;{{Cite book|author=Gainax|title=Neon Genesis Evangelion Newtype 100% Collection |date=1998 |publisher=Kadokawa Shoten |language=Japanski |isbn=4-04-852700-2}}&lt;/ref&gt; Daljnje promjene su nastale nakon što je sekta [[Aum Shinrikyo]] izvela [[napad sarinom na tokijsku podzemnu željeznicu]] marta 1995. Anno je smatrao da je ''Evangelionova'' priča &quot;vrlo blizu stvarnosti&quot;, te da bi mogla postati podložna cenzuri na TV-u. Anno je smatrao da je Aum &quot;izgubio bilo kakav kontakt sa stvarnosti&quot;, te da je ''Evangelion'' &quot;intrinzična kritika Auma&quot;&lt;ref&gt;{{cite web|author=Krystian Woznicki|title=Towards a cartography of Japanese anime - Anno Hideaki's Evangelion Interview with Azuma Hiroki|journal=BLIMP Filmmagazine|publisher=Tokuma Shoten|year=}}&lt;/ref&gt;

[[Datoteka:Hideaki Anno 20141030 2.jpg|lijevo|thumb|225px|Režiser i scenarist Hideaki Anno]]
Završna vezija priče zrcali nadahnuće iz raznih animea, romana i filmova.&lt;ref name=&quot;Fujie9&quot;&gt;Fujie &amp; Foster (2004), str. 9&lt;/ref&gt; Među njima su ''[[Space Battleship Yamato]]'',&lt;ref&gt;Napier (2002), str. 424&lt;/ref&gt; ''[[Mobile Suit Gundam]]'',&lt;ref&gt;Murakami (2005), str. 70, 77&lt;/ref&gt; ''[[Devilman]]''&lt;ref&gt;Saito &amp; Azuma (2009), str. 94&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Fujie &amp; Foster (2004), str. 76&lt;/ref&gt; i ''[[Space Runaway Ideon]]''.&lt;ref&gt;Ledoux (1997), str. 9&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Fujie &amp; Foster (2004), str. 75&lt;/ref&gt; Serija je uključila i posvete romanima ''[[Childhood's End]]'',&lt;ref&gt;Miller (2012), str. 189&lt;/ref&gt; i djelima [[Ryū Murakami|Ryu Murakamija]],&lt;ref name=&quot;Fujie9&quot;/&gt;&lt;ref&gt;Lamarre (2009), str. 153-154&lt;/ref&gt; ''[[The Andromeda Strain]]'', ''[[The Divine Invasion]]'', pjesme ''[[Pippa Passes]]'',&lt;ref&gt;Miller (2012), str. 84&lt;/ref&gt; ''[[The Hitcher (1986 film)|The Hitcher]]'', i raznim TV serijama, kao što su ''[[The Prisoner]]'', ''[[Thunderbirds (TV serija)|Thunderbirds]]'', ''[[Ultraman]]''&lt;ref name=&quot;Fujie9&quot;/&gt; i ''[[Ultra Seven]]''.&lt;ref name=&quot;horn&quot;/&gt;

Razvoj ''Neon Genesis Evangeliona'' je došao vrlo blizu krajnjih zadanih rokova tijekom produkcije. Izvorni šnit prve dvije epizode je prikazan na drugom Gainax festivalu jula 1995., samo tri mjeseca prije emitiranja na televiziji.&lt;ref&gt;Takeda (2002), str. 161-162&lt;/ref&gt; Do epizode 13, serija je započela značajno zastranjivanje od izvorne priče, i prvotni scenarij je odbačen. Broj Anđela je smanjen sa 28 na 17, a scenaristi su izmijenili kraj priče, koja je izvorno opisivala neuspjeh Projekta ljudskog instrumentalizma nakon napada Anđela sa mjeseca.&lt;ref name=Collection/&gt; Od epizode 16, serija se drastično promijenila, izbacivši epsku naraciju koja se brinula o spasenju radi naracije koje je govorila o individualnim likovima.&lt;ref name=Thouny&gt;Thouny (2009), str. 111&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Azuma&gt;{{cite web|last=Azuma|first=Hiroki|title=Animé or Something Like it: Neon Genesis Evangelion|url=http://www.ntticc.or.jp/pub/ic_mag/ic018/intercity/higashi_E.html|publisher=NTT InterCommunication Center|access-date=2015-09-07|archivedate=2012-08-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120808182031/http://www.ntticc.or.jp/pub/ic_mag/ic018/intercity/higashi_E.html|deadurl=no}}&lt;/ref&gt; Ova promjena se poklopila sa Anninim interesom za psihologijom nakon što mu je prijatelj posudio knjigu o mentalnim bolestima.&lt;ref name=Eng&gt;{{cite web|author=Lawrence Eng|url=http://www.cjas.org/~echen/articles/spring97/05_03b.html|title=In the Eyes of Hideaki Anno, Writer and Director of Evangelion|publisher=CJas.org|access-date=2015-09-07|archivedate=2009-07-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090709031758/http://www.cjas.org/~echen/articles/spring97/05_03b.html|deadurl=no}}&lt;/ref&gt; To je kulminiralo [[psihoanaliza|psihoanalizom]] likova u zadnje dvije epizode.&lt;ref name=&quot;Napier 2002, str. 425&quot;/&gt; Produkcija je došla toliko blizu roku TV emitiranja da je scenarij dvadeset pete epizode morao napustiti da bi se radio s novom.&lt;ref&gt;{{cite web|author=Shinichiro Inoue|title=EVA，再學|journal=Newtype|publisher=Kadokawa Shoten|date=Juni 1996|language=Japanski|pages=10-15}}&lt;/ref&gt; Ove epizode su koristile tešku apstraktnu animaciju,&lt;ref name=&quot;Camp &amp; Davis 2007, str. 19&quot;&gt;Camp &amp; Davis (2007), str. 19&lt;/ref&gt; ''[[flashback]]ove'',&lt;ref&gt;Haslem, Ndalianis &amp; Mackie (2007), str 114&lt;/ref&gt; jednostavne linije, fotografije&lt;ref&gt;Cavallaro (2007), str. 60&lt;/ref&gt; i zamrznute prizore sa naracijom u ''offu''.&lt;ref name=&quot;Napier428&quot;/&gt; Pojedini kritičari su pretpostavljali da su ovi neobični izbori animacije rezultat manjka proračuna,&lt;ref name=TheTimes&gt;{{cite web|url=http://www.timeslive.co.za/sundaytimes/article183723.ece|title=DStv Pick of the week - Neon Genesis Evangelion : Monday, 15:45, Animax|author=Matthew Vice|publisher=The Times|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100505191413/http://www.timeslive.co.za/sundaytimes/article183723.ece|archivedate=2010-05-05|access-date=2015-09-07|deadurl=no}}&lt;/ref&gt; ali [[Toshio Okada]] je u intervjuu izjavio: &quot;Kada sam razgovarao sa Annom prije mjesec dana, rekao je da se nije mogao odlučiti o kraju sve dok nije došlo vrijeme za to. To je njegov stil&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.j-pop.com/anime/archive/feature/04_gal_999/otaking10.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20000126012803/http://www.j-pop.com/anime/archive/feature/04_gal_999/otaking10.html|archivedate=2000-01-26|title=Return of the Otaking|publisher=J-pop.com|access-date=2015-09-07|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt; Te zadnje dvije epizode su uzrokovale kontroverze i osude među ljubiteljima serije, a dobar dio mržnje usmjeren je prema Annu osobno.&lt;ref&gt;Saito &amp; Azuma (2009), str. 25&lt;/ref&gt; Hideaki Anno i Studio Gainax su 1997. objavili dva anime igrana filma: ''[[Neon Genesis Evangelion: Death &amp; Rebirth|Death &amp; Rebirth]]'' i ''[[The End of Evangelion]]'', koji, njihovim riječima, predstavljaju izvorno zamišljen kraj serije.&lt;ref&gt;Cavallaro (2007), str. 54-55&lt;/ref&gt;

==Teme==
{{double image|right|Sigmund Freud LIFE.jpg|145|Jung 1910-rotated.jpg|154|Prema raznim analizama, radnja je uključivala razne motive i teme iz moderne [[Psihijatrija|psihijatrije]], od djela [[Sigmund Freud|Sigmunda Freuda]] (lijevo) do [[Carl Jung|Carla Gustava Junga]] (desno)}}
''Evangelion'' sadrži razne reference na mitologiju i religiju ([[kabala]], [[kršćanstvo]], [[judaizam]]) što komplicira napore gledatelja da sastavi jedinstvenu interpretaciju radnje.&lt;ref name=&quot;Ortega217&quot;&gt;Ortega (2007), str. 217, 218&lt;/ref&gt; Osobito se osjeća utjecaj [[midraš]]a, [[zohar]]a i drugih kabalističkih tekstova o [[knjiga postanka|knjizi postanka]],&lt;ref&gt;Ortega (2007), str. 220&lt;/ref&gt; koji su pak preinačeni u seriji kako bi stvorili novu, vlastitu mitologiju te istodobno zadržali sponu sa izvornim tekstovima.&lt;ref name=&quot;Ortega217&quot;/&gt; Pomoćni režiser [[Kazuya Tsurumaki]] je izjavio da su religiozne vizualne reference namijenjene da serije bude &quot;zanimljivija i egzotičnija&quot;,&lt;ref&gt;{{cite web|title=Interview mit Tsurumaki Kazuya (Studio GAINAX)|url=http://www.tomodachi.de/html/archiv/funime/f27_kurz_1.html|publisher=Anime No Tomodachi|access-date=2015-09-05|archivedate=2017-09-03|archiveurl=https://archive.today/20170903064443/http://www.tomodachi.de/html/archiv/funime/f27_kurz_1.html|deadurl=no}}&lt;/ref&gt; te osporio da postoji &quot;kršćansko značenje&quot; u raznim kršćanskim simbolima serije.&lt;ref&gt;Cavallaro (2007), str. 59&lt;/ref&gt; Ipak, Anno je iznio malo drugačiju tezu: &quot;Kada se simboli pomiješaju zajedni, prvi put tvore međuodnos ili se pojavi značenje.&quot;&lt;ref name=HideakiA&gt;{{cite web|title=Anno Hideaki|url=http://jinken-official.jimdo.com/%E8%AC%9B%E6%BC%94%E9%8C%B2-%E4%BC%9A%E8%A6%8B%E9%8C%B2/%E5%BA%B5%E9%87%8E%E7%A7%80%E6%98%8E/|publisher=Jinken-official.jimdo.com|access-date=2015-09-05|archivedate=2014-07-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140723061544/http://jinken-official.jimdo.com/%E8%AC%9B%E6%BC%94%E9%8C%B2-%E4%BC%9A%E8%A6%8B%E9%8C%B2/%E5%BA%B5%E9%87%8E%E7%A7%80%E6%98%8E/|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt; Radnja spaja elemente [[ezoterija|ezoterije]] i [[misticizam|misticizma]] jevrejske kabale,&lt;ref&gt;Tavassi (2012), str. 247&lt;/ref&gt; uključujući Anđele, koji imaju neke zajedničke veze sa anđelima religijskih tekstova, kao što su [[Sihail]], [[Sandalfon]] i [[Ramiel]].&lt;ref&gt;{{cite web|title=Neon Genesis Evangelion - An Angelic Vision|url=http://thingsanime.thingsasian.com/2007/02/27/neon-genesis-evangelion-an-angelic-vision/|publisher=ThingsAsian|access-date=2015-09-05|archivedate=2014-09-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140903102015/http://thingsanime.thingsasian.com/2007/02/27/neon-genesis-evangelion-an-angelic-vision/|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt; Shinjijev robot je antropomorfološko živo oružje, više životnjsko nego robotsko. Polu-biološki, Evangelioni sadrže duše mrtvih majki djece pilota, sa kojima se sinkroniziraju mentalno nakon što se nađu u robotu.&lt;ref name=&quot;Hornyak&quot;/&gt; Evangelioni ipak ne igraju glavnu ulogu, već emotivni razdori Shinjija, Rei i druge djece. Anno je jednom izjavio:

{{izdvojeni citat|Kada sam odrastao, mojoj generaciji su govorili da je znanost predivna, odlična, da znanost vlada svijetom. Također su nam govorili da ćemo zbog povlastica znanosti imati svjetlu budućnost. Ali onda je zagađenje okoliša postalo društveni problem. Imali smo i naftni šok, i onda su ljudi počeli govoriti drugačije stvari, da budućnost i ne izgleda tako dobro. Zapitali smo se da li će naša budućnost sa znanosti biti dobra ili loša.&lt;ref name=&quot;Hornyak&quot;&gt;Hornyak (2006), str. 70&lt;/ref&gt;}}

Kako tvrdi Patrick Drazen, tu su i reference na ''[[Kojiki]]'' i ''[[Nihon Shoki]]'', svete tekstove šintoizma. Šintoistička vizija ranog kozmosa se spominje u seriji, a mistična koplja božanstava [[Izanagi]] i [[Izanami]] se koriste kao oružja u bitkama između Evangeliona i Anđela.&lt;ref name=&quot;Cavallaro 2007, str. 58&quot;&gt;Cavallaro (2007), str. 58&lt;/ref&gt; Elementi judejsko-kršćanske tradicije su također utkani u priču, među njima i reference na [[Adam]]a, [[Lilit]], [[Eva|Evu]], [[sveto koplje]],&lt;ref name=&quot;Camp &amp; Davis 2007, str. 249&quot;&gt;Camp &amp; Davis (2007), str. 249&lt;/ref&gt; [[svici s Mrtvog mora|svitaka s Mrtvog mora]],&lt;ref&gt;Fujie &amp; Foster (2004), str. 63&lt;/ref&gt; te kabalističko [[drvo života]], između ostalog.&lt;ref name=&quot;Cavallaro 2007, str. 58&quot;/&gt; Spajanje svih ljudskih duša u jedno putem Projekta ljudskog instrumentalizma je slično kabalističkom konceptu znanom kao [[tikkun olam]].&lt;ref name=&quot;Haslem123&quot;&gt;Haslem, Ndalianis &amp; Mackie (2007), str. 123, 124&lt;/ref&gt; Evangelioni su povezani sa [[golem]]om iz [[jevrejski folklor|jevrejskog folklora]],&lt;ref name=&quot;horn&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.stanford.edu/~fenn/eva/eva1.html|title=Speaking Once as They Return: Gainax's ''Neon Genesis Evangelion''|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120329122552/http://www.stanford.edu/~fenn/eva/eva1.html|archivedate=2012-03-29|last=Horn|first=Carl G|access-date=2015-09-05|deadurl=no}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Haslem123&quot;/&gt; a njihov vizualni dizajn podsjeća na tradicionalni prikaz [[oni (folklor)|onijea]] (japanskih demona).&lt;ref name=&quot;Wong 1996&quot;&gt;{{Cite web|last=Wong|first=Amos|date=januar 1996|title=Interview with Hideaki Anno, director of 'Neon Genesis Evangelion'|journal=Aerial Magazine|url=http://www.aoianime.hu/evangelion/index.php?page=interanno|accessdate=4.5. 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070613125248/http://www.aoianime.hu/evangelion/index.php?page=interanno|archivedate=2007-06-13|deadurl=no}}&lt;/ref&gt; Mick Broderick je uočio i to da priča donekle koristi i drevne svete tekstove [[zoroastrijanizam|zoroastrijanizma]].&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Broderick|first=Mick|year=2002|title=Anime's Apocalypse: Neon Genesis Evangelion as Millennarian Mecha|journal=Gender, History, and Culture in the Asian Context|volume=7|url=http://intersections.anu.edu.au/issue7/broderick_review.html|access-date=2015-09-05|archive-date=2017-07-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20170708051626/http://intersections.anu.edu.au/issue7/broderick_review.html|dead-url=no}}&lt;/ref&gt;

''Evangelion'' je interpretiran kao duboko osobni izraz Annovih emotivnih bitaka. Tijekom produkcije serije, Anno se počeo zanimati za mentalne bolesti i psihologiju. Prema Annu, Rei je [[šizofrenija|šizofren]] lik&lt;ref&gt;Sanenari (1997), str. 32, 33&lt;/ref&gt; te predstavlja [[nesvjesno]] u Shinjiju,&lt;ref name=HideakiA/&gt; a Kaworu je njegova [[Carl Jung|jungovska]] [[sjena (psihologija)|sjena]].&lt;ref&gt;Novembar 1996, Newtype Magazine, Kadokawa Shoten (japanski)&lt;/ref&gt; Shinji ima [[Edipov kompleks]], pošto se povremeno zagleda u Rei, koja je zapravo klon njegove majke,&lt;ref&gt;{{cite web|url= http://x-ray001473.blog.ocn.ne.jp/iimode_do/2006/04/post_f588.html|title= エディプス・コンプレックス|date= April 23, 2003|website= X-ray001473.blog.ocn.ne.jp|archiveurl= https://web.archive.org/web/20110909211027/http://x-ray001473.blog.ocn.ne.jp/iimode_do/2006/04/post_f588.html|archivedate= 2011-09-09|access-date= 2015-09-05|deadurl= yes}}{{izdvojeni citat|There was this replacement by a robot, so the original mother is the robot, but then there is a mother of the same age, Rei Ayanami, by [Shinji’s] side. [She is] also by the side of the real father. There is also another father there, Adam, who governs the overall course of events. An Oedipus Complex within these multiple structures; that’s what I wanted to do.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.evamonkey.com/platinum-booklets/episode-commentaries-21-26.php |title=Platinum Booklets - Episode Commentaries 21-26 |website=Evamonkey.com |4= |access-date=2015-09-05 |archivedate=2014-09-06 |archiveurl=https://archive.today/20140906155951/http://www.evamonkey.com/platinum-booklets/episode-commentaries-21-26.php |deadurl=no }}{{izdvojeni citat|[The final] episode ends with the captions “To my father, thank you.” “To my mother, farewell.” “And to all the Children.” “Congratulations!” Eva is something of an Oedipus complex story, where a boy feels love and hatred for his father and mother, so the first two captions can be thought to means that Shinji has come to an understanding with his father and grown out of his dependence on his mother.}}&lt;/ref&gt; te ga karakterizira sukob [[libido|libida]] i [[destrudo|destruda]].&lt;ref&gt;Haslem, Ndalianis &amp; Mackie (2007), str. 116&lt;/ref&gt; Smatra se da pati od [[klinička depresija|kliničke depresije]]. Čak je sugerirano da kada Shinji ulazi u Unit-01 je to [[Sigmund Freud|Freudova]] teza &quot;povratka u maternicu&quot;, i da je njegova dilema želi li biti slobodan od Eve njegovo &quot;obred putovanja&quot; u zrelost i odrastanje.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.animenewsnetwork.com/feature/2002-06-11 |title=Understanding Evangelion |author=Mike Crandol |date=11.6. 2002 |publisher=Anime News Network |access-date=2015-09-05 |archivedate=2017-12-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171213005148/https://www.animenewsnetwork.com/feature/2002-06-11 |deadurl=no }}&lt;/ref&gt; Postoje i razne reference na psihoanalitičke koncepte, kao što su [[oralna faza]], [[introjekcija]], oralna osobnost, [[ambivalentnost]],&lt;ref&gt;''Platinum Edition Booklets'', ADV, 2004-2005.&lt;/ref&gt; i [[nagon smrti]].&lt;ref name=&quot;Fujie147&quot;&gt;Fujie &amp; Foster (2004), str. 147-160&lt;/ref&gt; Serija se obilato koristi tezama i teorijama  Freuda,&lt;ref name=&quot;Fujie147&quot;/&gt; [[Jacques Lacan|Jacquesa Lacana]] (prema Susan Napier),&lt;ref&gt;Napier (2002), str. 434&lt;/ref&gt; [[Arthur Schopenhauer|Arthura Schopenhauera]],&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.psychologytoday.com/blog/creative-synthesis/201201/social-media-and-the-hedgehogs-dilemma | title=Social Media and the Hedgehog's Dilemma | publisher=Psychology Today | date=8.1. 2012 | author=Rivero, Lisa | access-date=2015-09-05 | archivedate=2013-08-16 | archiveurl=https://archive.today/20130816013958/http://www.psychologytoday.com/blog/creative-synthesis/201201/social-media-and-the-hedgehogs-dilemma | deadurl=no }}&lt;/ref&gt; [[Georg Wilhelm Friedrich Hegel|Georga Friedricha Hegela]], [[Søren Kierkegaard|Sørena Kierkegaarda]] i drugih.&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.animedorks.com/issues/10/evae.html | title = Prison of Self-Consciousness: an Essay on Evangelion | last = Tsuribe | first = Manabu | publisher = Evamonkeys | archiveurl = https://web.archive.org/web/20021224003127/http://www.animedorks.com/issues/10/evae.html | archivedate = 2002-12-24 | access-date = 2015-09-05 | deadurl = no }}&lt;/ref&gt;

Susan J. Napier navodi da su ''Evangelion'' i ''[[Serial Experiments Lain]]''  dvije SF serije koje su istražile čovječanstvo putem apokaliptične vizije tehnologije u sklopu kraja 20. vijeka. Iako se dobar dio animea bavio tom temom od 1970-ih, ove dvije serije imaju jedinstven pristup: brigu oko toga što se dogodi sa ljudskim identitetom kada strojevi prestanu raditi, odnosno postoji li subjektivitet izvan tehnologije? ''Evangelion'' daje podvojen odgovor, navodeći umjetnost same animacije kako bi sugerirao svijet beskrajnih mogućnosti, gdje je &quot;stvarno&quot; samo ono što stvori mašta.&lt;ref name=Napier418&gt;Napier (2002), str. 418–435&lt;/ref&gt; Kotani Mari sugerira da se ''Evangelion'' na mnogo načine može interpretirati kao &quot;romansa za potragom&quot; u kojoj junak pronalazi svoj identitet, a ta potraga se ostvaruje na mnogo drugih načina od borbenih situacija. Već i prva epizoda, u kojoj Shinji nailazi na Anđela, je po njemu istraživanje psiholoških svijetova.&lt;ref name=Napier418/&gt; Endô Tôru sugerira da je silazak u podzemno sjedište Nerv-a zapravo silazak u [[podsvijest|podsvjesno]].&lt;ref name=Napier418/&gt; Madeline Ashby smatra da serija uzima tipičan format &quot;o mladiću koju upravlja ogromnim robotima kako bi pobjedio vanzemaljske invazore dok istodobno time definire sebe&quot;, ali da ubrzo uzima jednu drugu, širu temu, onu &quot;neumoljivog prikaza ljudskog neuspjeha&quot;. Prema njoj, &quot;umjesto epske bitke između dobra i zla, serija završava sa Shinjijem koji razmatra da li je čovječanstvo uopće dostojno života&quot;, te da je uzaludno i beskonačno popravljanje grada Tokija-3, koji će ionako opet biti oštećen novim bitkama sa Anđelima, zapravo simbol za krhke odnose Shinjija i drugih ljudi, osobito njegova oca.&lt;ref&gt;Ashby (2010), str. 348–349&lt;/ref&gt; Katherine Savoy primjećuje kako je jedna od poruka ta da &quot;institucionalizacija zajednice putem vojne hijerarhije, ili jednostavno izostanka izbora među običnim građanima, vodi do zapovijedanja sudbinama i pojedincima... ljudi postoje samo kao oruđa, dehumanizirani i bez alternativne svrhe.&quot;&lt;ref name=&quot;Savoy&quot;/&gt;

Anno je u ''Evangelionu'' nadišao granice [[hladni rat|hladnoratovskog]] SF-a time što mu je dao nekoliko najvećih priča američkog SF-a 20. vijeka o invaziji Zemlje od [[Izvanzemaljci|izvanzemaljaca]] (''[[The Day the Earth Stood Still]]'', ''[[Neuromancer]]'') smještenih u istočnoazijski kontekst. ''Evangelion'' je stvorio i mikropolitiku spolova koja je dostojna geopolitici hladnog rata, stvorivši snažne i neovisne ženske likove bez presedana u animeu.&lt;ref name=&quot;Redmond&quot;/&gt; Međutim, dok su razne druge anime SF serije zapravo simbolično ponovno borile [[drugi svjetski rat]], samo ovog puta stavljajući Japan na &quot;pravu stranu&quot;, među pozitivce, Anno uništava tu tendenciju te kritizira i japanski [[nacionalizam]]-[[militarizam]] i nekritičko slavljenje američkog [[Konzumerizam|konzumerizma]].&lt;ref name=&quot;Redmond&quot;/&gt; Radnja suptilno navodi kako su visoko razvijeni Evangelioni postali model istočnoazijske [[Ekonomska ideologija|ekonomske integracije]], koja je pak dovela do toga da je ta regija nadvisila [[SAD]] i preuzela svjetsko vodstvo.&lt;ref name=&quot;Redmond&quot;/&gt; Evanđelje iz naslova se ne mora nužno shvatiti kao religija, već kao svjetski sustav vjerovanja: ne [[globalizacija]] sama po sebi, već mistično vjerovanje u svoje vlastito savršenstvo i globalno tržište znano kao [[neoliberalizam]].&lt;ref name=&quot;Redmond&quot;/&gt; Prema Redmondu, to je i geneza u epizodi 16, gdje se &quot;tijelo Evangeliona transformira iz mjesta nacionalne tehnologije u inkubator [[Multinacionalna korporacija|multinacionalnog]] subjektiviteta&quot;.&lt;ref name=&quot;Redmond&quot;/&gt; [[Hiroki Azuma]] primjećuje kako su &quot;svrha ofenzive i pravi identitet Anđela potpuno nepoznati&quot; te stoga smatra da su zapravo &quot;vrlo idealistički neprijatelji koji se stalno mijenjaju na iznimno apstraktne načine&quot; koji predstavljaju &quot;[[anksioznost]] bez uzroka&quot;.&lt;ref name=Azuma/&gt; Rei prema njemu predstavlja primjer &quot;diskomunikacije sa kojom su suočena djeca današnjice&quot; te da je Anno namjerno &quot;odsjekao komunikaciju sa anime obožavateljima koji navodno mogu jedino cijeniti ostvarenja po tome mogu li se identificirati sa i investirati emocije u likove&quot;. Zbog preobraženja i uništavanja pravila naracije od epizode 17, Azuma je Anna usporedio sa [[Jean-Luc Godard|Jean-Lucom Godardom]].&lt;ref name=Azuma/&gt;

== Mediji ==

=== Muzika ===
[[Shiro Sagisu]] je skladao većinu izvorne glazbe za seriju. Objavljeni soundtrack je bio izvrsno prodavan na [[Oricon]] ljestvici, a 1997. godine, Sagisu je dobio nagradu [[Kobe Animation]] za &quot;najbolju glazbu&quot; za ''Evangelion''.&lt;ref&gt;{{cite web |url= http://www.gainax.co.jp/special/evamovie/kobe-e.html |archiveurl= https://web.archive.org/web/20000712142501/http://www.gainax.co.jp/special/evamovie/kobe-e.html |archivedate= 2000-07-12 |title= Animation Kobe 1997: An Attendee's Report |publisher= [[Gainax]] |access-date= 2015-09-08 |deadurl= yes }}&lt;/ref&gt; Klasična glazba koju su skladali [[Ludwig van Beethoven]],&lt;ref name=&quot;Napier428&quot;&gt;Napier (2002), str. 428&lt;/ref&gt; [[Johann Sebastian Bach]],&lt;ref&gt;Cavallaro (2007), str. 63&lt;/ref&gt; [[Giuseppe Verdi]] i [[George Frideric Handel]]&lt;ref name=&quot;Camp &amp; Davis 2007, str. 249&quot;/&gt; se također koristi tijekom serije.  Uvodna glazbena tema je &quot;A Cruel Angel's Thesis&quot;, koju izvodi [[Yoko Takahashi]]. Prema dvije ankete koje je proveo [[TV Asahi]], našla se na #55 mjestu na listi najboljih anime glazbenih tema svih vremena, i na #18 mjestu na listi najboljih anime glazbenih tema 1990-ih.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://cinema-de-pon.at.webry.info/201002/article_133.html|title=忘れられないアニメソングベスト100 シネマでぽん！Ｓ cinema-game-toy/ウェブリブログ|access-date=2015-09-08|archivedate=2010-10-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101001223436/http://cinema-de-pon.at.webry.info/201002/article_133.html|deadurl=no}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.tv-asahi.co.jp/best/updating_dex/ranking/013.html|title=決定！これが日本のベスト|access-date=2015-09-08|archivedate=2016-03-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304065332/http://www.tv-asahi.co.jp/best/updating_dex/ranking/013.html|deadurl=no}}&lt;/ref&gt; Penaest godina nakon objave, ta glazbena tema je dobila nagradu JASRAC.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2011-05-25/songs-from-evangelion-other-anime-win-jasrac-awards |title=Songs From Evangelion, Other Anime Win JASRAC Awards - News |publisher=Anime News Network |date=7.2. 2012 |access-date=2015-09-08 |archivedate=2011-05-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110527172158/http://www.animenewsnetwork.com/news/2011-05-25/songs-from-evangelion-other-anime-win-jasrac-awards |deadurl=no }}&lt;/ref&gt; Glazbena tema odjavne špice bila je verzija pjesme &quot;[[Fly Me to the Moon]]&quot; a koju je pjevala Claire Littley.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Neon Genesis Evangelion |author=ShiroSagisu |year=1995 |page=8 |type=booklet |publisher=King Records |id=KICA 286 |location=Japan |ref= }}&lt;/ref&gt;

===Filmovi===
{{main|Neon Genesis Evangelion: Death &amp; Rebirth|The End of Evangelion}}
Maja 1996., Gainax je objavio ''Evangelion'' anime film&lt;ref&gt;{{cite web|title=Gainax Official News|url=http://www.gainax.co.jp/news.html|publisher=Gainax|archiveurl=https://web.archive.org/web/19961018230645/http://www.gainax.co.jp/news.html|archivedate=1996-10-18|access-date=2015-09-08|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt; kao odgovor na nezadovoljstvo pojedinih obožavatelja u svezi kraja serije.&lt;ref&gt;Cavallaro (2007), str. 54–55&lt;/ref&gt; Uoči objave filma, 15.3. 1997. Gainax je objavio ''Death &amp; Rebirth'', sastavljen od 60 minutnih isječaka prve 24 epizode serije i 40 minuta narednog filma, ''[[The End of Evangelion]]''.&lt;ref&gt;Tavassi (2012), str. 275&lt;/ref&gt; ''The End of Evangelion'', koji je imao premijeru 19.7. 1997., je ponudio potpuno novi kraj serije. Za razliku od serije, koja prikazuje klimaks u glavama likova, film nudi konvencionalniji, akcijski završetak priče. EX.org je 1999. film rangirao kao peti najbolji show svih vremena, dok je serija nagrađena #2 mjestom.&lt;ref&gt;{{cite web| url=http://www.ex.org/news/1999_05.html| title=News for the week of 23 May 1999| publisher=EX.org| date=23.5. 1999| archiveurl=https://web.archive.org/web/20001003100535/http://www.ex.org/news/1999_05.html| archivedate=2000-10-03| access-date=2015-09-08| deadurl=yes}}&lt;/ref&gt; 2009. časopis CUT je film proglasio trećim najboljim anime filmom svih vremena.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://patrickmacias.blogs.com/er/2006/11/mama_inai.html|title=An Eternal Thought in the Mind of Godzilla|date=18.11. 2006|publisher=Patrick Macias|access-date=2015-09-08|archivedate=2012-06-05|archiveurl=https://www.webcitation.org/68BMD98b8?url=http://patrickmacias.blogs.com/er/2006/11/mama_inai.html|deadurl=no}}{{izdvojeni citat|The new issue of Japanese film magazine CUT is about to street&amp;nbsp;... Anyways, here is CUT's list of the 30 Greatest Anime Films of all-time, forever, always, never changing, no arguments. And for the record, I agree with about 5 of them&amp;nbsp;... 3. ''End of Evangelion''}}&lt;/ref&gt;

9.9. 2006., Gainax je potvrdio novi filmski serijal nazvan ''Rebuild of Evangelion'',&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.evangelion.co.jp/ | title = Rebuild of Evangelion | publisher = Gainax | date = 10.9. 2006 | access-date = 2012-11-01 | archivedate = 2005-03-16 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20050316034206/http://www.evangelion.co.jp/ | deadurl = no }}&lt;/ref&gt; kojeg tvore četiri filma. Prvi film ponovno prepričava radnju prvih pet epizoda, dok od drugog filma serija poprima potpuno novi smjer, sa novim likovima i Anđelima. Prvi film, ''[[Evangelion: 1.0 You Are (Not) Alone]]'', je objavljen u Japanu 1.9. 2007., dok su ''[[Evangelion: 2.0 You Can (Not) Advance]]'' i ''[[Evangelion: 3.0 You Can (Not) Redo]]'' premijeru dočekali 27.6. 2009. i 17.11. 2012. Posljednji film, ''Evangelion: 3.0+1.0'', je trebao biti objavljen krajem 2015.,&lt;ref&gt;{{cite web|title=4th &amp; Final Evangelion Anime Film Titled (Updated)|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2012-11-17/4th-and-final-evangelion-anime-film-titled|website=Anime News Network|date=17.11. 2012|access-date=2015-09-08|archivedate=2018-07-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180720082733/https://www.animenewsnetwork.com/news/2012-11-17/4th-and-final-evangelion-anime-film-titled|deadurl=no}}&lt;/ref&gt; i je objavljen u Japanu 8.3. 2021.

===Manga===
{{main|Neon Genesis Evangelion (manga)}}
10 mjeseci prije emitiranja TV serije ''Evangelion'', Anno je surađivao sa autorom i ilustratorom [[Yoshiyuki Sadamoto|Yoshiyukijem Sadamotom]] kako bi objavio [[manga]] verziju priče kako bi probudio zanimanje za anime. Prvo izdanje stripa objavio je ''[[Shōnen Ace]]'' u decembru 1994. dok je zadnje izdanje dovršeno tek nakon 18 godina i pol godina, juna 2013.&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.gainax.co.jp/anime/eva/news/0379.html | title = 貞本義行『新世紀エヴァンゲリオン』ついに完結! | publisher = Gainax | date = 24.5. 2013 | access-date = 2015-09-08 | archivedate = 2013-08-15 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20130815041513/http://www.gainax.co.jp/anime/eva/news/0379.html | deadurl = yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://mantan-web.jp/2013/07/04/20130703dog00m200048000c.html | title = 新世紀エヴァンゲリオン ： 貞本版マンガ最終回が再掲載　安野モヨコらの祝福コメントも | publisher = Mantan-web.jp | date = 4.7. 2013 | access-date = 2015-09-08 | archivedate = 2016-03-04 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20160304054810/http://mantan-web.jp/2013/07/04/20130703dog00m200048000c.html | deadurl = no }}&lt;/ref&gt; Nekoliko izdavača je isprva bilo zabrinuto zbog izbora Sadamota za razvoj mange, jer su ga smatrali &quot;nedovoljno modernim da bude isplativ&quot;.&lt;ref&gt;Takeda (2002), str. 167&lt;/ref&gt; Međutim, to se pokazalo neopravdanim, pošto je manga postigla velik uspjeh: prvih 10 svezaka rasprodano je u 15 milijuna kopija,&lt;ref&gt;{{cite web |url= http://www.animenewsservice.com/archives/septxo.htm |title= 9-9-06 (8:55AM EDT)---- Further Evangelion Shin Gekijou Ban Details |publisher= Anime News Service |archiveurl= https://web.archive.org/web/20070509193717/http://www.animenewsservice.com/archives/septxo.htm |archivedate= 2007-05-09 |access-date= 2015-09-08 |deadurl= yes }}&lt;/ref&gt; dok se 11. svezak našao na prvom mjestu na ljestvici Tohan,&lt;ref name=&quot;animenewsnetwork.com&quot;&gt;{{cite web | title=News: Japanese Comic Ranking, March 29-April 4 | url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2010-04-07/japanese-comic-ranking-march-29-april-4 | work=Anime News Network | date=7.4. 2010 | accessdate= | archivedate=2016-08-12 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20160812160203/http://www.animenewsnetwork.com/news/2010-04-07/japanese-comic-ranking-march-29-april-4 | deadurl=no }}&lt;/ref&gt; te je prodan u dodatnih 2.000.000 kopija.&lt;ref&gt;Takasuka, S. &quot;Grim, complex 'Evangelion' easier to digest in print form&quot;, in ''[[The Daily Yomiuri]]'' (Tokio) 7.3. 2008.&lt;/ref&gt; To ju je činilo jednom od [[Popis manga s najvećom prodajom|najbolje prodavanih manga u povijesti]]. Manga je 1996. nagrađena u ''Comicker'' anketi.&lt;ref name=&quot;Viz-archive&quot;&gt;{{cite web |title= Carl Gustav Horn explains how the Angels are coming to America |url= http://www.viz.com/eva/eva.shtml |archiveurl= https://web.archive.org/web/19980613050234/http://www.viz.com/eva/eva.shtml |archivedate= 1998-06-13 |publisher= Viz Media |access-date= 2015-09-08 |deadurl= no }}&lt;/ref&gt;

===Ostali mediji===
Nekoliko [[video igra|video igara]] je razvijeno za ''Evangelion'', kao što su [[avantura (tip videoigre)|avanture]], [[mahjong]] i [[kartaške igre]]. Serija je obuhvatila i brojne art knjige i vizualne novele, a jedna je nadahnula i derivativnu manga seriju ''[[Neon Genesis Evangelion: Angelic Days|Angelic Days]]''. Tu je i Sadamotov projekt: ''[[Petit Eva: Evangelion@School]]'', parodijska serija, i ''[[Neon Genesis Evangelion: Campus Apocalypse|Campus Apocalypse]]'', priča koja se zasniva na razvoju likova i uklanja robote. Objavljene su i radio drame, CD-i i kazete. 8.2. 2015., ''Evangelion:Another Impact'', kratki 3D film koji je režirao [[Shinji Aramaki]], je objavljen na Japan Animator Expo. Prikazuje &quot;priču aktivacije, bijesa i zavijanja Evangeliona u drugom svijetu.&quot;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2015-02-06/evangelion-another-impact-short-by-appleseed-aramaki-streamed/.84154|title='Evangelion:Another Impact' Short by Appleseed's Aramaki Streamed|date=6.2. 2015|publisher=[[Anime News Network]]|access-date=2015-09-08|archivedate=2016-04-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160414103748/http://www.animenewsnetwork.com/news/2015-02-06/evangelion-another-impact-short-by-appleseed-aramaki-streamed/.84154|deadurl=no}}&lt;/ref&gt;

==Odjek i kritike==
{| class=&quot;toccolours&quot; style=&quot;float: right; margin-right: 1em; margin-right: 2em; font-size: 90%; background:#c6dbf7; color:black; width:30em; max-width: 40%;&quot; cellspacing=&quot;5&quot;
| style=&quot;text-align: left;&quot; | &quot;Čak i obožavatelji [[Science fiction|SF]] žanra koji inače izbjegavaju anime su vjerojatno čuli za ''[[Cowboy Bebop]]'' i ''[[Ghost in the Shell]]'', koji su bili rani prijelomni uradci i stila i sadržaja. Ali uvjerljivo najveći i sigurno tematski najbogatiji od triju SF anime remek-djela 90-ih je ''Neon Genesis Evangelion''. Ima jednu od najtrajnijih svjetskih kultnih franšiza i strastvene skupine obožavatelja... najhvaljeniju podjelu uloga u animeu... [i] poster dječaka/protagonista Shinjija koji je jedan od najslojevitijih, najpopularnijih i najlakše za poistovjetiti se likova u anime historiji&quot;. 
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | — Nick Verboon, ''Unreality Mag'' (13. 6. 2013)&lt;ref name= 90sflashback&gt;{{cite web | last= Verboon | first= Nick | date= 13.6. 2013 | title= 90's Flashback: Neon Genesis Evangelion | url= http://unrealitymag.com/index.php/2013/06/13/90s-flashback-neon-genesis-evangelion/ | publisher= Unreality Mag | access-date= 2015-09-09 | archivedate= 2014-12-07 | archiveurl= https://web.archive.org/web/20141207062837/http://unrealitymag.com/index.php/2013/06/13/90s-flashback-neon-genesis-evangelion/ | deadurl= yes }}&lt;/ref&gt; 
|}
{{bar box
|title=Najbolji animei u časopisu ''Animage'' 1996. po broju glasova&lt;ref name=&quot;Animage1996&quot;/&gt;
|titlebar=
|float=right
|bars=
{{bar percent|''Neon Genesis Evangelion''|Purple|100|2544}}
{{bar percent|''[[Mobile Suit Gundam W]]''|YellowGreen|93.7|2386}}
{{bar percent|''[[Magic Knight Rayearth]]''|DarkGray|50.3|1280}}
{{bar percent|''[[Macross 7]]''|Blue|23.5|598}}
{{bar percent|''[[Fushigi Yuugi]]''|Orange|9.7|212}}
}}
{{bar box
|title=Najbolji animei u časopisu ''Animage'' 1997. po broju glasova&lt;ref name=&quot;Animage1997&quot;/&gt;
|titlebar=
|float=right
|bars=
{{bar percent|''Neon Genesis Evangelion''|Purple|100|2853}}
{{bar percent|''[[Slayers|Slayers Next]]''|Gray|31.7|903}}
{{bar percent|''[[Martian Successor Nadesico]]''|Pink|25.8|737}}
{{bar percent|''Mobile Suit Gundam W''|YellowGreen|21.5|616}}
{{bar percent|''[[Sailor Moon|Sailor Moon Sailor Stars]]''|DodgerBlue|12.4|354}}
}}
TV serija ''Neon Genesis Evangelion'' je stekla veliku popularnost&lt;ref name=Revolutions&gt;{{cite web|author=Lawrence Eng|url=http://www.cjas.org/~leng/revolution.htm|title=A look at &quot;The Four Revolutions of Anime&quot;|publisher=CJas.org|access-date=2015-09-09|archivedate=2016-03-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160303231214/http://www.cjas.org/~leng/revolution.htm|deadurl=no}}&lt;/ref&gt; i na domaćem i međunarodnom tržištu.&lt;ref&gt;{{cite web|title=SmaSTATION!!|url=http://www.tv-asahi.co.jp/ss/254/special/top.html|publisher=Tv-asahi.co.jp|access-date=2015-09-09|archivedate=2013-12-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131215104652/http://www.tv-asahi.co.jp/ss/254/special/top.html|deadurl=no}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Evangelion: 3.0 You Can (Not) Redo is Coming to Theaters Across the U.S. and Canada in January 2014|url=http://www.animenewsnetwork.com/press-release/2013-11-11/evangelion/3.0-you-can-not-redo-is-coming-to-theaters-across-the-u.s-and-canada-in-january-2014|publisher=Anime News Network|date=11.11 2013|access-date=2015-09-09|archivedate=2015-11-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151128164713/http://www.animenewsnetwork.com/press-release/2013-11-11/evangelion/3.0-you-can-not-redo-is-coming-to-theaters-across-the-u.s-and-canada-in-january-2014|deadurl=no}}&lt;/ref&gt; ''Evangelion'' se razvio u društveni fenomen koji nadilazi obožavatelje animea, te doveo do raznih rasprava po Japanu. Serija je bila predmetom raznih medijskih izvještaja, rasprava i istraživačkih studija.&lt;ref&gt;Ishikawa (2007), str. 71&lt;/ref&gt;

Zadnje dvije epizode serije ostavile su podvojen odjek među publikom.&lt;ref name=Crandol&gt;{{cite web|author=Mike Crandol|title=Review - Neon Genesis Evangelion DVD 1: Platinum Edition|url=http://www.animenewsnetwork.com/review/neon-genesis-evangelion/dvd-1/by-mike-crandol|publisher=Anime News Network|access-date=2012-11-01|archivedate=2016-04-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160403014752/http://www.animenewsnetwork.com/review/neon-genesis-evangelion/dvd-1/by-mike-crandol|deadurl=no}}&lt;/ref&gt; Eksperimentalni stil je zbunio&lt;ref name=Evactors&gt;{{cite web|url=http://www.fansview.com/080798h.htm|title=Otakon Highlights - Evangelion Voice Actors - Aug. 7, 1998|publisher=Fansview.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080617215942/http://www.fansview.com/080798h.htm|accessdate=September 8, 2013|archivedate=2008-06-17|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt; ili otuđio razne obožavatelje&lt;ref name=&quot;Camp &amp; Davis 2007, str. 19&quot;/&gt;&lt;ref name=TheTimes/&gt; te pokrenuo rasprave i kontroverze.&lt;ref name=Revolutions/&gt;&lt;ref name=Fujitani&gt;Fujitani (2001), str. 147&lt;/ref&gt; Kriticizam je usmjeren prvenstveno manjku raspleta priče u zadnje dvije epizode.&lt;ref name=Revolutions/&gt; Jedan dio publike je kraj smatrao &quot;dubokim&quot;, dok su drugi smatrali da je njegovo &quot;značenje više prividno nego stvarno&quot;.&lt;ref name=Solomon&gt;{{cite web|author=Charles Solomon|url=http://articles.latimes.com/2002/apr/10/entertainment/et-solomon10|title=Anime Series Draws on a World of Alienation|publisher=[[Los Angeles Times]]|date=10.4. 2002|access-date=2015-09-09|archivedate=2016-03-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160305142153/http://articles.latimes.com/2002/apr/10/entertainment/et-solomon10|deadurl=no}}&lt;/ref&gt; I američki glasovni glumci su priznali da su imali poteškoća razumijeti finale.&lt;ref name=Evactors/&gt; ''[[Mainichi Shimbun|Mainichi Times]]'' je napisao da su se nakon epizode 25 &quot;gotovo svi gledatelji osjećali prevarenima&amp;nbsp;... Kada je komentator [[Eiji Ōtsuka]] poslao pismo ''Yomiuriju Shimbunu'', u kojem je prigovarao zbog kraja ''Evangeliona'', rasprava je izbila diljem nacije.&quot;&lt;ref name=Legacy /&gt; Usprkos tome, Anno je ostao pri svojem umjetničkom izboru.&lt;ref name=Revolutions/&gt; Serija je unatoć tome ostala popularna i dalje.&lt;ref name=Revolutions/&gt;

''Neon Genesis Evangelion'' je nagrađen raznim priznanjima. 1996., serija je u časopisu ''Animage'' nagrađena prvim mjestom na listi 20 najboljih animea godine.&lt;ref name=&quot;Animage1996&quot;/&gt; Ovo je ponovljeno i naredne godine, kada je također nagrađena velikim brojem glasova.&lt;ref name=&quot;Animage1997&quot;/&gt; Film ''[[The End of Evangelion]]'' je također nagrađen prvim mjestom u istoj anketi 1998.,&lt;ref name=&quot;Animage1998&quot;&gt;{{cite web|title=20th Anime Grand Prix|publisher=Animage|url=http://animage.jp/old/gp/gp_1998.html|year=juni 1998|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131014173003/http://animage.jp/old/gp/gp_1998.html|archivedate=2013-10-14|access-date=2015-09-09|deadurl=no}}&lt;/ref&gt; čime je ''Neon Genesis Evangelion'' postala prva anime franšiza koja je nagrađena prvim mjestom u ''Animageu'' čak tri puta.&lt;ref name = threeconsec/&gt; Website [[IGN]] je ''Evangelion'' proglasio 10. najboljom animiranom serijom u svojoj listi &quot;100 najboljih animiranih TV serija&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Neon Genesis Evangelion|url=http://au.ign.com/top/animated-tv-series/10.html|publisher=IGN|access-date=2015-09-09|archivedate=2015-04-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150402122002/http://au.ign.com/top/animated-tv-series/10.html|deadurl=no}}&lt;/ref&gt; ''Animage'' ju je smjestio na treće mjeste na listi &quot;animea koji bi trebali biti zapamćeni u 21. vijeku&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web|title=More details Regarding Animage Top 100|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2001-01-16/more-details-regarding-animage-top-100|publisher=Anime News Network|date=16.1. 2001|access-date=2015-09-09|archivedate=2018-12-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181212034132/https://www.animenewsnetwork.com/news/2001-01-16/more-details-regarding-animage-top-100|deadurl=no}}&lt;/ref&gt; 1998., čitatelji EX.org-a su ''Neon Genesis Evangelion'' proglasili #1 anime izdanjem u Americi&lt;ref name = threeconsec&gt;{{cite web |url=http://www.ex.org/3.1/44-holiday_contest.html |title=EX Media |publisher=Ex.org |access-date=2015-09-09 |archivedate=2012-07-31 |archiveurl=https://archive.today/20120731000707/http://www.ex.org/3.1/44-holiday_contest.html |deadurl=no }}&lt;/ref&gt; a 1999. #2 najboljom serijom svih vremena.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ex.org/news/1999_05.html |title=EX Media |publisher=Ex.org |archiveurl=https://web.archive.org/web/20001028002622/http://www.ex.org/news/1999_05.html |archivedate=2000-10-28 |access-date=2015-09-08 |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; 2006., [[TV Asahi]] je u anketi naveo ''Evangelion'' drugim najboljim TV animiranim ostvarenjem.&lt;ref name=&quot;TV Asahi2006&quot;/&gt; ''Evangelion'' je nagrađen nagradom [[Animation Kobe]] 1996.,&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.anime-kobe.jp/archive/index.html|title=Animation Kobe winners|language=Japanski|publisher=Animation Kobe Organizing Committee|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080512065703/http://www.anime-kobe.jp/archive/index.html|archivedate=2008-05-12|access-date=2015-09-09|deadurl=no}}&lt;/ref&gt; i 1997.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.gainax.co.jp/special/evamovie/kobe-e.html|title=Animation Kobe 1997: An Attendee's Report|language=Japanski|publisher=Gainax|5=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20000712142501/http://www.gainax.co.jp/special/evamovie/kobe-e.html|archivedate=2000-07-12|access-date=2015-09-08|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt; Dobila je i Nihon SF Taisho nagradu 1997.&lt;ref&gt;{{cite web|title='Neon Genesis Evangelion' Honored at Japan SF Awards|url=http://www.gainax.co.jp/special/evamovie/sfshow-e.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20001022001357/http://www.gainax.co.jp/special/evamovie/sfshow-e.html|archivedate=2000-10-22|publisher=Gainax|6=|access-date=2015-09-09|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Bolton, Csicsery-Ronay &amp; Tatsumi (2007), str. XIX&lt;/ref&gt;

1997., čak se osam epizoda iz serije našlo na listi 20 najboljih anime epizoda godine u ''Animageu''&lt;ref name=&quot;Animage1997&quot;/&gt; dok su protagonisti Shinji Ikari i Kaoru Nagisa proglašeni prvim i drugim najboljim muškim anime likom godine, a Rei Ayanami, Asuka Langley i Misato Katsuragi prvim najboljim, odnosno četvrtim i desetim najboljim ženskim anime likom godine.&lt;ref name=&quot;Animage1997&quot;/&gt; 2010., časopis ''[[Newtype]]'' je priznao Rei Ayanami kao najpopularniji anime ženski lik 1990-ih, a Shinjija Ikarija kao najpopularnijeg muškog lika.&lt;ref&gt;{{Cite journal|year=2010|title= With NT, 1/4 century|journal=Newtype Magazine| issue=3| publisher=Kadokawa Shoten| language=Japanski}}&lt;/ref&gt; ''A Cruel Angel's Thesis'' je dobio i nagradu ''Animagea'' za najbolju pjesmu u animeu 1996.,&lt;ref name=&quot;Animage1996&quot;/&gt; dok ju je TV Asahi priznao kao 18. najbolju anime pjesmu od 1990-ih.&lt;ref&gt;{{cite web|title=１９９０年代以降アニメソング　ベスト２０|url=http://www.tv-asahi.co.jp/best/updating_dex/ranking/013.html|publisher=Tv-asahi.co.jp|4=|access-date=2015-09-08|archivedate=2016-03-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304065332/http://www.tv-asahi.co.jp/best/updating_dex/ranking/013.html|deadurl=no}}&lt;/ref&gt;

Serija je zgrabila pozornost raznih kulturnih teoretičara,&lt;ref name=Thouny/&gt; a razni kritičari su je komentirali, kao što su [[Susan J. Napier]], William Rout, Mick Broderick, [[Mari Kotani]],&lt;ref name=&quot;Napier428&quot;/&gt; i sociolozi [[Shinji Miyadai]],&lt;ref&gt;Ishikawa (2007), str. 84&lt;/ref&gt; [[Hiroki Azuma]],&lt;ref name=Azuma/&gt; Yuriko Furuhata i Marc Steinberg.&lt;ref&gt;Hiroki, Furuhata &amp; Steinberg (2007), str. 174–187&lt;/ref&gt; Opisana je i kao kritika i dekonstrukcija ''[[mecha]]'' žanra.&lt;ref&gt;Haslem, Ndalianis &amp; Mackie (2007), str. 113&lt;/ref&gt; Mike Hale je za ''[[The New York Times]]'' napisao da je to &quot;superioran anime, priča o velikim robotima sa neobičnom dubinom, osjećajem i detaljima&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Hale|first=Mike|title=Evangelion 1.0: You Are (Not) Alone (2007)|url=http://movies.nytimes.com/2009/09/18/movies/18evangelion.html|publisher=The New York Times|6=|access-date=2015-09-09|archivedate=2012-07-10|archiveurl=https://archive.today/20120710112846/http://movies.nytimes.com/2009/09/18/movies/18evangelion.html|deadurl=no}}&lt;/ref&gt; Thomas Lamarre smatra da je ''Evangelion'' &quot;dao novu svijest onoga što sve anime može biti&quot;.&lt;ref&gt;Lamarre (2006), str. 120–143&lt;/ref&gt; Theron Martin ([[Anime News Network]]) je likove opisao kao &quot;osobite, dizajnirane da budu seksi a ne slatki&quot;, te dizajne robota &quot;među najosobitijima ikada stvorenima u anime seriji, jer su vitki i stoga monstruozni, strašni i okretni, a ne tromi poput vitezovog oklopa&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web|author=Theron Martin|title=Review - Neon Genesis Evangelion DVD 3: Platinum Edition|url=http://www.animenewsnetwork.com/review/neon-genesis-evangelion/dvd-3|publisher=Anime News Network|5=|access-date=2015-09-09|archivedate=2013-01-17|archiveurl=https://archive.today/20130117035828/http://www.animenewsnetwork.com/review/neon-genesis-evangelion/dvd-3|deadurl=no}}&lt;/ref&gt; Zac Bertschy je napisao da &quot;većina negativnih primjedbi usmjerenih protiv ''Evangeliona'' postoji jer ljudi ne vole razmišljati&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web|author=Zac Bertschy|title=Review - Arjuna DVD 3|url=http://www.animenewsnetwork.com/review/arjuna/dvd-3|publisher=Anime News Network|5=|access-date=2015-09-09|archivedate=2013-01-17|archiveurl=https://archive.today/20130117030714/http://www.animenewsnetwork.com/review/arjuna/dvd-3|deadurl=no}}&lt;/ref&gt; ''Evangelion'' je opisan kao priča koja ima složene likove i bogatu naraciju.&lt;ref name=&quot;EX FLCL Review&quot;&gt;{{cite web|last=McCarter|first=Charles|title=Everywhere FLCL|url=http://www.ex.org/5.6/20-animej_flcl.html|publisher=EX Magazine|access-date=2015-09-09|archivedate=2007-05-23|archiveurl=https://archive.today/20070523210046/http://www.ex.org/5.6/20-animej_flcl.html|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;EX Takagi interview&quot;&gt;{{cite web|last=Lee|first=Roderick|title=Interview: Takagi Shinji|url=http://www.ex.org/2.3/08-kcon2.html|publisher=EX Magazine|archiveurl=https://web.archive.org/web/20061003062345/http://www.ex.org/2.3/08-kcon2.html|archivedate=2006-10-03|access-date=2015-09-09|deadurl=yes}}{{izdvojeni citat|[Animation director Shinji Takagi:] One of my current favorites is ''Evangelion'' for its richness in stories and characters.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last=Harris|first=Jeffrey|title=Neon Genesis Evangelion: Platinum Boxset DVD Review|url=http://www.ign.com/articles/2007/12/03/neon-genesis-evangelion-platinum-boxset-dvd-review|publisher=IGN|date=3.12. 2007|access-date=2015-09-09|archivedate=2013-10-25|archiveurl=https://archive.today/20131025150548/http://www.ign.com/articles/2007/12/03/neon-genesis-evangelion-platinum-boxset-dvd-review|deadurl=no}}&lt;/ref&gt;

{{izdvojeni citat|Iako je bio centar mnogih rasprava, [[simbolizam]] ovog animea drži jako malo vode sa pričom. Većina njega izgleda kao da je samo stavljen tu jer zvuči 'cool', ali da je samo nebulozan opis zbog lijenosti scenarista...Da li je Eva serija vrijedna gledanja? Da. Da li zaslužuje biti postavljena iznad svih drugih animea? Ne.|Ender&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.animeacademy.com/finalrevdisplay.php?id=366|work=Animeacademy.com|date=27-04-2004|title=&quot;Neon Genesis Evangelion&quot; - Review|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101119113606/http://animeacademy.com/finalrevdisplay.php?id=366|archivedate=2010-11-19|access-date=2012-11-01|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;}}

{{izdvojeni citat|Par godina nakon nastanka, ''Evangelion'' se odmah pojavio u centru kontroverze u okrugu anime obožavatelja. Dvije strane su se, čini se, zauvijek posvađale oko toga da li je Eva najbolji anime svih vremena ili samo najprecijenjeniji. S prolazom vremena moguće je objektivnije gledati na ovu seriju, a ona zbilja gotovo uopće nije zastarjela. To je definitivno djelo sa manama, ali njegov razmjer ostvarenja je nevjerojatan a njegov umjetnički utjecaj neosporiv. Više nije neobično izjaviti da je Eva definitvno jedan od velikih radova animacije za sva vremena.|Mike Crandol&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.animenewsnetwork.com/review/neon-genesis-evangelion/dvd-1/by-mike-crandol|author=Mike Crandol|work=Anime News Network|title=Neon Genesis Evangelion - Review, DVD 1|date=04-08-2004|accessdate=10-10-2008|archivedate=2016-04-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160403014752/http://www.animenewsnetwork.com/review/neon-genesis-evangelion/dvd-1/by-mike-crandol|deadurl=no}}&lt;/ref&gt;}}

{{izdvojeni citat|Reputacija &quot;Evangeliona&quot; je iznimno precijenjena. Iako je serija većinom zanimljiva, uporabom konfuznih religijskih referenci u kombinaciji sa slabim, siromašno razvijenim likovima te prosječnih dijaloga između likova, guraju ovu seriju dolje prema jedva nečemu iznad prosjeka, u najboljem slučaju.|Tim Jones&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.themanime.org/viewreview.php?id=761|author=Tim Jones|work=THEM Anime Reviews|title=&quot;Neon Genesis Evangelion&quot; Review|date=|accessdate=10-10-2008|archivedate=2017-04-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170425034251/http://www.themanime.org/viewreview.php?id=761|deadurl=no}}&lt;/ref&gt;}}

{{izdvojeni citat|Postoje samo male sitnice koje spriječavaju ovu seriju da zauzme titulu najvećeg kalibra, po mom mišljenju.|Raphael See&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.themanime.org/viewreview.php?id=142|author=Raphael See|work=THEM Anime Rviews|title=Neon Genesis Evangelion - Review|date=|accessdate=10-10-2008|archivedate=2012-01-24|archiveurl=https://www.webcitation.org/64vPTN6Bm?url=http://www.themanime.org/viewreview.php?id=142|deadurl=no}}&lt;/ref&gt;}}

{{izdvojeni citat|''Shin Seiki Evangelion'' je bio moj najdraži anime, i još uvijek je moj najdraži anime ikada.|Kal&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.kal01.com/2011/07/neon-genesis-evangelion-review/|author=Kal|work=Kal101.com|title=Neon Genesis Evangelion - Review|date=3. srpnja 2011|access-date=2012-11-01|archivedate=2011-07-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110717085143/http://www.kal01.com/2011/07/neon-genesis-evangelion-review/|deadurl=no}}&lt;/ref&gt;}}

==Utjecaj==
''Evangelion'' je ostavio značajan utisak na japansku popularnu kulturu.&lt;ref name=Fujitani/&gt; Isto je tako utjecala na anime, osobito pošto je anime industrija tada bila u opadanju.&lt;ref name=Revolutions/&gt; CNET recenzent Tim Hornyak smatra da je serije revitalizirala i preobrazila ''mecha'' žanr.&lt;ref name= PacRim&gt;{{cite web | last= Hornyak | first= Tim | date= July 16, 2013 | title= Is 'Pacific Rim' a retelling of Japanese anime 'Evangelion'? | url= http://news.cnet.com/8301-17938_105-57593836-1/is-pacific-rim-a-retelling-of-japanese-anime-evangelion/ | publisher= CNET | 7=  | access-date= 2015-09-10 | archivedate= 2018-08-19 | archiveurl= https://web.archive.org/web/20180819051428/https://www.cnet.com/news/is-pacific-rim-a-retelling-of-japanese-anime-evangelion/ | deadurl= no }}&lt;/ref&gt; U 1980-ima i početkom 1990-ih, anime je bio u blagoj krizi i zabilježio pad proizvodnje&lt;ref&gt;Fontana &amp; Tarò (2007), str. 55&lt;/ref&gt; što se poklopilo sa ekonomskom krizom u Japanu.&lt;ref&gt;Fontana &amp; Tarò (2007), str. 60&lt;/ref&gt; ''Evangelion'' je uspostavio nove standarde za anime, pokrenuvši razdoblje &quot;novog serijala japanske animacije&quot;,&lt;ref&gt;Fontana &amp; Donati (2013), str. 141&lt;/ref&gt; obilježeno inovacijama koje su omogućile tehničku i umjetničku renesansu industrije. Proizvodnja anime serijala dobila je veću autorsku kontrolu, koncentraciju resursa i manji broj, ali zato kvalitetniju količinu epizoda (uglavnom od 13 do 26), režiserski pristup sličan filmu, te veću slobodu od nameta marketinga.&lt;ref&gt;Tavassi (2012), str. 247–248&lt;/ref&gt;

''Evangelion'' je utjecao na velik broj kasnijih anime serija, kao što su ''[[Serial Experiments Lain]]'', ''[[Eureka Seven]]'', ''[[RahXephon]]'', ''[[Texhnolyze]]'', ''[[Gasaraki]]'', ''[[Boogiepop Phantom]]'',&lt;ref name=&quot;Camp &amp; Davis 2007, str. 249&quot;/&gt; ''[[Blue Submarine No. 6]]'',&lt;ref&gt;Clements &amp; McCarthy (2006), str. 184–185&lt;/ref&gt; ''[[Mobile Battleship Nadesico]]'',&lt;ref&gt;Fontana &amp; Tarò (2007), str. 123&lt;/ref&gt; ''[[Rinne no Lagrange]]'',&lt;ref&gt;{{cite web|last=Hale|first=Mike|title=Watchlist: 'Lagrange,' Anime With Echoes of 'Evangelion'|url=http://artsbeat.blogs.nytimes.com/2012/02/24/watchlist-lagrange-anime-with-echoes-of-evangelion/?_r=0|publisher=The New York Times|date=24.2. 2012|access-date=2015-09-10|archivedate=2014-10-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141013135318/http://artsbeat.blogs.nytimes.com/2012/02/24/watchlist-lagrange-anime-with-echoes-of-evangelion/?_r=0|deadurl=no}}&lt;/ref&gt; ''[[Dual! Parallel Trouble Adventure]]'',&lt;ref&gt;Clements &amp; McCarthy (2006), str. 167&lt;/ref&gt; ''[[Argento Soma]]'',&lt;ref&gt;Fontana &amp; Tarò (2007), str. 126&lt;/ref&gt; ''[[The Candidate for Goddess|Pilot Candidate]]'',&lt;ref&gt;Clements &amp; McCarthy (2006), str. 490&lt;/ref&gt; ''[[Generator Gawl]]'',&lt;ref&gt;Fontana &amp; Tarò (2007), str. 121&lt;/ref&gt; ''[[Brain Powerd]]''&lt;ref&gt;Fontana &amp; Tarò (2007), str. 106&lt;/ref&gt; i ''[[Dai-Guard]]''.&lt;ref&gt;Fontana &amp; Donati (2013), str. 137&lt;/ref&gt; ''[[FLCL]]'' sadrži aluzije na ''Evangelion'',&lt;ref&gt;Brown (2006), str. 148&lt;/ref&gt; kao i Annova vlastita anime serija ''[[Kare Kano]]'', a spominje se i u trećoj epizodi serije ''[[Magical Shopping Arcade Abenobashi]]''.&lt;ref&gt;Fontana &amp; Tarò (2007), str. 161&lt;/ref&gt; Reference i posvete nalaze se i u ''[[Koi Koi Seven]]'',&lt;ref&gt;Clements &amp; McCarthy (2006), str. 346&lt;/ref&gt; ''[[Hayate the Combat Butler]]'',&lt;ref&gt;{{cite web|title=Hayate the Combat Butler|author=Martin, Theron|url=http://www.animenewsnetwork.com/review/hayate-the-combat-butler-gn-1|date=4.12. 2006|publisher=Anime News Network|access-date=2015-09-10|archivedate=2018-12-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181207010154/https://www.animenewsnetwork.com/review/hayate-the-combat-butler-gn-1|deadurl=no}}&lt;/ref&gt; ''[[Baka and Test]]'',&lt;ref&gt;{{cite web|title=Baka and Test|url=http://www.animenewsnetwork.com/review/baka-and-test/blu-ray+dvd-complete-set|author=Martin, Theron|date=23.9. 2011|publisher=Anime News Network|6=|access-date=2015-09-10|archivedate=2018-12-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181207015235/https://www.animenewsnetwork.com/review/baka-and-test/blu-ray+dvd-complete-set|deadurl=no}}&lt;/ref&gt; ''[[Regular Show]]''&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.animenewsnetwork.com/interest/2015-04-10/neon-genesis-evangelion-opening-parodied-on-regular-show/.86964 | author=Lamb, Lynzee | title=Neon Genesis Evangelion Opening Parodied on Regular Show | publisher=Anime Netws Network | year=10.4. 2015 | access-date=2015-09-10 | archivedate=2016-03-20 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20160320110417/http://www.animenewsnetwork.com/interest/2015-04-10/neon-genesis-evangelion-opening-parodied-on-regular-show/.86964 | deadurl=no }}&lt;/ref&gt; te ''[[Keroro Gunso]]''.&lt;ref&gt;Clements &amp; McCarthy (2006), str. 575&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Tavassi (2012), str. 400&lt;/ref&gt; Spoj religije i ''meche'' utjecalo je na nekolikojapanskih [[video igre|video igrica]], poput ''[[Xenogears]]''&lt;ref&gt;{{cite web|last=Takahashi|first=Rika|title=Xenogears|url=http://www.ex.org/3.3/38-game_xenogears.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120928055802/http://www.ex.org/3.3/38-game_xenogears.html|archivedate=2012-09-28|publisher=EX Magazine|8=|access-date=2015-09-10|deadurl=no}}{{izdvojeni citat|The game starts with a stunning full motion video sequence that feels rather reminiscent of ''Neon Genesis Evangelion.''}}&lt;/ref&gt; i ''[[El Shaddai: Ascension of the Metatron]]''.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Leigh|first=Alexander|title=Interview: Beautiful, Creative El Shaddai Is Daring To Be Weird|url=http://www.gamasutra.com/view/news/34410/Interview_Beautiful_Creative_El_Shaddai_Is_Daring_To_Be_Weird.php|publisher=Gamasutra|6=|access-date=2015-09-10|archivedate=2020-05-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200523013614/https://www.gamasutra.com/view/news/34410/Interview_Beautiful_Creative_El_Shaddai_Is_Daring_To_Be_Weird.php|deadurl=no}}{{izdvojeni citat|Not only does ''El Shaddai''—the name of which features the secondary title ''Ascension of the Metatron''—feature a variety of gameplay types and level styles, but it borrows from a number of aesthetic influences. These'll be familiar to fans of popular Japanese anime like ''Neon Genesis Evangelion''&amp;nbsp;...}}&lt;/ref&gt;
Dizajn i osobine lika Rei Ayanami su ponovno reciklirane u mnogim anime likovima kasnih 1990-ih, poput Ruri Hoshino iz ''[[Nadesico]]'', Ruriko Tsukushima (''The Droplet''),&lt;ref&gt;Azuma (2009), str. 49–50&lt;/ref&gt; Miharu (''Gasaraki''),&lt;ref&gt;Clements &amp; McCarthy (2006), str. 221&lt;/ref&gt; Anthy Himemiya (''[[Revolutionary Girl Utena]]'') i Lain Iwakura (''Serial Experiments Lain'').&lt;ref&gt;Saito &amp; Azuma (2009), str. 125&lt;/ref&gt; Asuku je parodirala Excel (''[[Excel Saga]]''),&lt;ref&gt;Telotte (2008), str. 133&lt;/ref&gt; a neke njene sastavnice nalaze se u liku Mai iz ''[[Gunparade March]]''.&lt;ref&gt;Clements &amp; McCarthy (2006), str. 259–260&lt;/ref&gt;

Keisuke Iwata smatra da se globalno širenje japanske animacije dramatično povećalo zahvaljujući popularnosti  ''Evangeliona''.&lt;ref&gt;{{cite web|title=TV Tokyo's Iwata Discusses Anime's 'Road to Survival'|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2009-01-29/tv-tokyo-iwata-discusses-anime-road-to-survival|publisher=Anime News Network|date=29.1. 2009|access-date=2015-09-10|archivedate=2012-07-24|archiveurl=https://archive.today/20120724080920/http://www.animenewsnetwork.com/news/2009-01-29/tv-tokyo-iwata-discusses-anime-road-to-survival|deadurl=no}}&lt;/ref&gt; Nakon serije, otaku kultura je stekla široku pozornost.&lt;ref&gt;Azuma (2009), str. 4–5&lt;/ref&gt; U Japanu, ''Evangelion'' je izazvao preispitivanje kulturne vrijednosti animea,&lt;ref&gt;Colombo (2005), str. 39&lt;/ref&gt; a njegovim uspjehom, žanr SF animea je stekao novu razinu značaja.&lt;ref&gt;Miyao (2002), str. 191-209&lt;/ref&gt; Otaku kutlura je postala društveni fenomen.&lt;ref&gt;Azuma (2009), str. 117&lt;/ref&gt; Nakon serije, u Japanu je, prema Johnu Lyndenu, ''Evangelion'' potaknuo zanimanje za svicima s Mrtvog mora, kabalom i kršćanstvom.&lt;ref&gt;Lyden (2009), str. 208&lt;/ref&gt; Anime režiser [[Makoto Shinkai]] je izjavio da anime duguje &quot;kinematografsku uslugu ''Evangelionu''&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web| last=Kelts| first=Roland| date=February 17, 2012| title=Shinkai engages intl anime fans| publisher=The Daily Yomiuri| url=http://www.yomiuri.co.jp/dy/features/arts/T120210005792.htm| archiveurl=https://web.archive.org/web/20120217194212/http://www.yomiuri.co.jp/dy/features/arts/T120210005792.htm| archivedate=2012-02-17| access-date=2015-09-10| deadurl=no}}&lt;/ref&gt; Anno je reciklirao mnoge stilske metode u igranom filmu ''[[Love &amp; Pop]]'' i animeu ''[[Kare Kano]]''.&lt;ref name=&quot;Clements185&quot;&gt;Clements &amp; McCarthy (2006), str. 185&lt;/ref&gt; Britanski bend [[Fightstar]] je u prvom albumu ''[[Grand Unification (album)|Grand Unification]]'' ukazao na velik utjecaj ''Neon Genesis Evangeliona''.&lt;ref name=&quot;Clements185&quot;/&gt; Japanski sastav ''[[Rey (bend)|Rey]]'' je ime dobio po liku Rei Ayanami.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.oricon.co.jp/news/music/60445/|title=イケメンアニソンバンドがメジャーデビュー|publisher=Oricon.co.jp|access-date=2015-09-10|archivedate=2014-02-23|archiveurl=https://archive.today/20140223131908/http://www.oricon.co.jp/news/60445/|deadurl=no}}&lt;/ref&gt;

==Prodaja robe==
{{Quote box | quote = U Japanu, ''Evangelion'' je ogroman izvor industrije trgovine sa prihodima od stotina milijuna $. Prizori biomehaničkih Eva robota su po svemu, od šalica kave do mobitela pa čak i aviona. | source = — Tim Hornyak, ''CNET'' (16.7. 2013)&lt;ref name= PacRim/&gt; | width = 40em | align = right}}

Popularnost ''Neon Genesis Evangeliona'' doveo je do trgovine franšizom koja je obrnula 400 milijuna $ dvije godine nakon objave.&lt;ref name=&quot;Wong 1996&quot;/&gt; Serija se čvrsto utvrdila na japanskom tržištu, te razvila razne proizvode za potrošače, od mobilnih telefona,&lt;ref name=verge-nervedition&gt;{{cite web|title=Docomo shows off NERV edition SH-06D Evangelion phone|url=http://www.theverge.com/2012/4/3/2921799/evangelion-sh06d-ntt-docomo-anime-contents-expo|website=The Verge|date=3.4. 2012|access-date=2015-09-10|archivedate=2018-07-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180719233845/https://www.theverge.com/2012/4/3/2921799/evangelion-sh06d-ntt-docomo-anime-contents-expo|deadurl=no}}&lt;/ref&gt; laptopa,&lt;ref&gt;Poitras (2001), str. 27&lt;/ref&gt; DVD-a, igračaka i telefonskih kartica.&lt;ref name=&quot;Fujie142&quot;/&gt; Stilizirani dizajn biomehaničkih Eva robota je isprva kritiziran od poduzeća igračaka zbog toga jer su teške za prizvodnju,&lt;ref&gt;Fujie &amp; Foster (2004), str. 97&lt;/ref&gt; a neki su se zabrinuli da se ti modeli &quot;nikada neće prodati&quot;.&lt;ref name=&quot;Takeda167&quot;&gt;Takeda (2002), str. 166–167&lt;/ref&gt; [[Sega]] je prihvatila licencirati sve prodaje igračaka i video igrica.&lt;ref name=&quot;Takeda167&quot;/&gt; 1997., prodaje razne robe povezane sa franšizom ''Evangeliona'' dosegle su 300 milijuna $,&lt;ref name=&quot;Fujie142&quot;&gt;Fujie &amp; Foster (2004), str. 142&lt;/ref&gt; od čega je 70% otpalo na prodaju laser diskova, glazbenih CD-a, singlica, kompjuterskog softwarea i stripova od tri sveska.&lt;ref name=&quot;Fujie142&quot;/&gt;

Komercijalna eksploatacija serije za tržište kućnog videa postigla je rekordnu prodaju te ostala jaka i desetljeće nakon toga.&lt;ref&gt;Macwilliams (2008), str. 57&lt;/ref&gt; Slava serije porasla je tijekom prodaje na video tržištu, a koje je bilo tri puta veće od prodaje drugih modernih anime serija ili filmova.&lt;ref name=&quot;Tavassi 2012, str. 259&quot;&gt;Tavassi (2012), str. 259&lt;/ref&gt; Serija je značajno doprinjela širenju [[DVD]] formata u Japanu i čak značajno utjecala na cjelokupnu [[Ekonomija Japana|japansku ekonomiju]], pošto joj se prihodi broje u milijardama jena.&lt;ref name=&quot;Tavassi 2012, str. 259&quot;/&gt; Dio uspjeha pripisuje se i tome što se stalno objavljuju novi filmovi, zbog čega se stvara dojam da je to &quot;djelo bez kraja&quot; u koje se mogu uključiti razni alternativni završeci, koji pak nagnaju nove obožavatelja da potraže i izvornu seriju.&lt;ref&gt;Ballús &amp; Torrents (2014), str. 283&lt;/ref&gt; Procjena iz 2007. je stavila ukupnu vrijednost franšize na 150 milijardi jena (oko 1,5 milijardi $).&lt;ref name=Sponichi&gt;{{cite web|title=「ヱヴァ」総監督　劇場で&quot;緊急声明&quot;|url=http://www.sponichi.co.jp/entertainment/news/2007/02/12/02.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070214063924/http://www.sponichi.co.jp/entertainment/news/2007/02/12/02.html|archivedate=2007-02-14|publisher=Sponichi Annex|date=12.2. 2007|access-date=2015-09-10|deadurl=no}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Tavassi (2012), str. 476&lt;/ref&gt;

== Izvori ==
{{izvori|3}}

==Literatura==
;Knjige
{{refbegin|2|indent=yes|200em}}
: {{smallcaps|Azuma, Hiroki}} {{cite book|title=Otaku: Japan's Database Animals|publisher=University of Minnesota Press|year=2009|isbn=978-0-8166-5351-5 |oclc=254528970}}
: {{smallcaps|Bolton, Christopher; Csicsery-Ronay, Istvan; Tatsumi, Takayuki }} {{cite book||title=Robot Ghosts and Wired Dreams: Japanese Science Fiction from Origins to Anime|publisher=University of Minnesota Press|year=2007|pages=|isbn=978-0-8166-4974-7| oclc=216934285}}
: {{smallcaps|Brown, Stephen T.}}{{cite book|title=Cinema Anime|url=https://archive.org/details/cinemaanimecriti00brow|publisher=[[Palgrave Macmillan]]| oclc=61694887| year=2006|isbn=9781403970602}}
: {{smallcaps|Camp, Brian; Davis, Julie}} {{cite book|title=Anime Classics Zettai!: 100 Must-See Japanese Animation Masterpieces|url=https://archive.org/details/animeclassicszet0000camp|year=2007|publisher=Stone Bridge Press, Inc.|isbn=978-1-933330-22-8|oclc=124985401}}
: {{smallcaps|Cavallaro, Dani}} {{cite book|title=Anime Intersections. Tradition and Innovation in Theme and Technique|url=https://archive.org/details/animeintersectio0000cava|year=2007|oclc=144547871| publisher=McFarland|isbn=978-0-7864-3234-9}}
: {{smallcaps|Clements, Jonathan; McCarthy, Helen}} {{cite book|title=The Anime Encyclopedia: A Guide to Japanese Animation Since 1917|url=https://archive.org/details/animeencyclopedi00clem_0|year=2006|publisher=[[Stone Bridge Press]]|location=Berkeley|isbn=1-933330-10-4|oclc=71237342}}
: {{smallcaps|Colombo, Fausto}} {{cite book| title=Atlante della comunicazione: cinema, design, editoria, internet, moda, musica, pubblicità, radio, teatro, telefonia, televisione|publisher=Hoepli Editore| language=italijanski| year=2005| page=| isbn=978-88-203-3359-1}}
: {{smallcaps|Fontana, Davide; Donati, R.}} {{cite book| title=La bomba e l'onda. Storia dell'animazione giapponese da Hiroshima a Fukushima|language=italijanski|year=2013|publisher=Bietti|isbn=978-88-8248-282-4| }}
: {{smallcaps|Fontana, Davide; Tarò, Andrea}} {{cite book|title=Anime. Storia dell'animazione giapponese 1984–2007|publisher=Il Foglio Letterario|language=italijanski|year=2007|isbn=978-88-7606-160-8}}
: {{smallcaps|Fujie, Kazuhisa; Forster, Martin}} {{cite book|title=Neon Genesis Evangelion: The Unofficial Guide|url=https://archive.org/details/neongenesisevang0000kazu|year=2004|publisher=DH Publishing, Inc.|isbn=0-9745961-4-0|oclc=56326204}}
: {{smallcaps|Fujitani, T.T.}} {{cite book|title=Perilous Memories: The Asia-Pacific War(s)|url=https://archive.org/details/perilousmemories0000unse|publisher= [[Duke University Press]]|year=2001|isbn=978-0-8223-8105-1| oclc=56924536}}
: {{smallcaps|Haslem, Wendy; Ndalianis, Angelaa; Mackie, Chris}} {{cite book|title=Super/Heroes: From Hercules to Superman|publisher=New Academia Publishing|year=2007|isbn=978-0-9777908-4-5|oclc=123026083}}
: {{aut|Hornyak, Timothy N.}} {{cite book|title=Loving the Machine: Politics, Culture and Society |url=https://archive.org/details/lovingmachineart0000horn |publisher=Kodansha International|year= 2006|isbn=9784770030122|oclc=63472559}}
: {{smallcaps|Ishikawa, Satomi}}{{cite book|title=Seeking the Self: Individualism and Popular Culture in Japan|year=2007|publisher=Peter Lang|isbn=978-3-03910-874-9|oclc=140103062}}
: {{smallcaps|Lamarre, Thomas}} {{cite book|title=The Anime Machine: A Media Theory of Animation|url=https://archive.org/details/animemachinemedi0000lama|publisher=[[University of Minnesota Press]]|year=2009|isbn=978-0-8166-5155-9|oclc=351318500}}
: {{smallcaps|Ledoux, Trish}} {{cite book|title=Anime Interviews: The First Five Years of Animerica, Anime &amp; Manga Monthly (1992–97)|url=https://archive.org/details/animeinterviewsf0000unse|publisher=Viz Media|year=1997|isbn=978-1-56931-220-9}}
: {{smallcaps|Macwilliams, Mark Wheeler}} {{cite book| title=Japanese Visual Culture: Explorations in the World of Manga and Anime| url=https://archive.org/details/japanesevisualcu0000unse_w5i6|year=2008|publisher=M. E. Sharpe|isbn=978-0-7656-3308-8| }}
: {{smallcaps|Lyden, John}} {{cite book||title=The Routledge Companion to Religion and Film|url=https://archive.org/details/isbn_9780415448536|publisher=[[Taylor &amp; Francis]]| year=2009| page=|isbn=978-0-415-44853-6| oclc=237881008}}
: {{smallcaps|Miller, Gerald Alva Jr.}}{{cite book|title=Exploring the Limits of the Human Through Science Fiction|url=https://archive.org/details/exploringlimitso0000mill|publisher=Palgrave Macmillan|year=2012|isbn=978-1-137-26285-1}}
: {{smallcaps|Murakami, Takashi }} {{cite book|title=Little Boy: The Arts Of Japan's Exploding Subculture|url=https://archive.org/details/isbn_9780300102857|publisher=[[Yale University Press]]|year=2005|isbn=978-0-300-10285-7}}
: {{smallcaps|Poitras, Gilles}}{{cite book|author= |title=Anime Essentials: Every Thing a Fan Needs to Know|url=https://archive.org/details/animeessentialse0000poit|publisher=[[Stone Bridge Press]]|year=2001||isbn=978-1-880656-53-2| oclc=45633187}}
: {{smallcaps|Sadamoto, Yoshiyuki}} {{Cite book|others=Essay by Hideaki Anno; translated by Mari Morimoto, English adaptation by Fred Burke|title=Neon Genesis Evangelion, Vol. 1|year=1998| publisher=VIZ Media LLC| location=San Francisco|isbn=1-56931-294-X}}
: {{smallcaps|Sadamoto, Yoshiyuki}} {{cite book|title=Der Mond: The Art of Yoshiyuki Sadamoto - Deluxe Edition|url=https://archive.org/details/00book1540188586|publisher=Kadokawa Shoten|year=1999|isbn=9781569315460}}
: {{smallcaps|Saito, Tamak; Azuma, Hiroki}} {{cite book|title=Beautiful Fighting Girl|publisher=[[University of Minnesota Press]]|year=2009|isbn=978-0-8166-5450-5}}
: {{smallcaps|Sanenari, Oizumi}} {{cite book |date= 1997|title=As cruel angel - Neon Genesis Evangelion [新世紀エヴァンゲリオン残酷な天使のように]|url= |location= |publisher= Magazine Magazine|pages= 32–33|isbn= 4-906011-25-X}}
: {{smallcaps|Takeda, Yasuhiro}} {{Cite book|title=The Notenki memoirs: studio Gainax and the men who created Evangelion|year=2002|publisher=ADV Manga|isbn=1-4139-0234-0| oclc=57693205}}
: {{smallcaps|Tavassi, Guido}} {{cite book|title=Storia dell'animazione giapponese: Autori, arte, industria, successo dal 1917 ad oggi|language=italijanski|year=2012|publisher=Tunué|isbn=978-88-97165-51-4}}
: {{smallcaps|Telotte, J.P.}} {{cite book|title=The Essential Science Fiction Television Reader|url=https://archive.org/details/essentialscience0000jpte|publisher=[[University Press of Kentucky]]| year=2008|  isbn=978-0-8131-2492-6| oclc=229064465}}
{{refend}}

;Znanstveni / naučni radovi i časopisi
{{refbegin|2|indent=yes|200em}}
: {{Smallcaps|Ashby, Madeline}} {{cite journal|title=Epic Fail: Still Dreary, after All These Years|journal=[[Mechademia]]|volume=5|issue=1|year=2010|url=http://muse.jhu.edu/login?auth=0&amp;type=summary&amp;url=/journals/mechademia/v005/5.article02_sub02.html|oclc=726849207}}{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
: {{Smallcaps|Ballús, Andreu; Torrents, Alba G.}} {{cite journal|title=Evangelion as Second Impact: Forever Changing That Which Never Was|journal=[[Mechademia]] |volume= 9|issue=1|year= 2014|doi=10.1353/mec.2014.0014| issn=2152-6648| jstor=}}
: {{Smallcaps|Cormick, Craig}} {{cite journal|journal=História, Ciências, Saúde-Manguinhos|issn= 1678-4758|volume=13 |location=Rio de Janeiro |year= 2006|doi=10.1590/S0104-59702006000500011 |title=Cloning goes to the movies}}
: {{Smallcaps|Hiroki, Azuma; Furuhata, Yuriko; Steinberg, Marc}} {{Cite journal|year=2007|title=The Animalization of Otaku Culture|journal=Mechademia|volume=2|issue=1|pages=|isbn=978-0-8166-5266-2|doi=10.1353/mec.0.0023|url=http://muse.jhu.edu/login?auth=0&amp;type=summary&amp;url=/journals/mechademia/v002/2.lamarre.html|access-date=2021-03-25|archive-date=2016-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305073034/http://muse.jhu.edu/login?auth=0&amp;type=summary&amp;url=%2Fjournals%2Fmechademia%2Fv002%2F2.lamarre.html|dead-url=no}}
: {{Smallcaps|Lamarre, Thomas}} {{cite journal|title=The Multiplanar Image|journal=[[Mechademia]]|volume=1|issue=1|year=2006|doi=10.1353/mec.0.0067}}
: {{Smallcaps|Miyao, Daisuke}} {{cite journal|title=Before anime: animation and the Pure Film Movement in pre-war Japan| doi=10.1080/09555800220136356|journal=Japan Forum|volume=24|issue=1|year=2002| issn=0955-5803}}
:{{Smallcaps|Napier, Susan J.}}{{cite journal| url=http://www.depauw.edu/site/sfs/backissues/88/napier.html| title=When the Machines Stop: Fantasy, Reality, and Terminal Identity in &quot;Neon Genesis Evangelion&quot; and &quot;Serial Experiments Lain&quot;| publisher=Science-Fiction Studies| year=2002| jstor=4241108| volume=29| issn=0091-7729| issue=3| date=| access-date=2015-09-24| archive-date=2015-09-10| archive-url=https://web.archive.org/web/20150910050729/http://www.depauw.edu/site/sfs/backissues/88/napier.html| dead-url=no}} 
:{{Smallcaps|Ortega, Mariana}} (2007) {{cite journal|url=http://muse.jhu.edu/login?auth=0&amp;type=summary&amp;url=/journals/mechademia/v002/2.ortega.html|title=My Father, He Killed Me; My Mother, She Ate Me: Self, Desire, Engendering, and the Mother in Neon Genesis Evangelion|volume=2|issue=1|journal=Mechademia|doi=10.1353/mec.0.0010|access-date=2021-03-25|archive-date=2015-09-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20150930164315/http://muse.jhu.edu/login?auth=0&amp;type=summary&amp;url=%2Fjournals%2Fmechademia%2Fv002%2F2.ortega.html|dead-url=no}}
: {{Smallcaps|Redmond, Dennis}} {{Cite journal|title=Anime and East Asian Culture: Neon Genesis Evangelion|year=2007|journal=Quarterly Review of Film and Video|volume=24|url=http://members.efn.org/~dredmond/Anime.html|doi=10.1080/10509200500486205|access-date=2015-09-08|archive-date=2016-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305032831/http://members.efn.org/~dredmond/Anime.html|dead-url=no}}
: {{Smallcaps|Savoy, Katherine}} {{cite journal|journal=Japanese Studies|title=The Artificial Restoration of Agency through Sex and Technology in Neon Genesis Evangelion|year=2014|url=http://japanesestudies.org.uk/ejcjs/vol14/iss3/savoy.html|issue=1|volume=14|access-date=2015-09-10|archive-date=2015-10-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20151023101411/http://www.japanesestudies.org.uk/ejcjs/vol14/iss3/savoy.html|dead-url=no}}
: {{Smallcaps|Thouny, Christophe}} {{Cite journal|title=Waiting for the Messiah: The Becoming-Myth of &quot;Evangelion&quot; and &quot;Densha otoko&quot;|year=2009|journal=Mechademia|volume=4|issue=1|url=http://muse.jhu.edu/journals/mec/summary/v004/4.thouny.html|isbn=978-0-8166-6749-9|doi=10.1353/mec.0.0066}}
{{refend}}

== Vanjske veze ==
{{WProjekti
|commonscat     = Neon Genesis Evangelion 
}}
=== Službeni site ===
* [http://www.gainax.co.jp/anime/eva/index.html Shin Seiki Evangelion - Gainaxov službeni website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20010402055013/http://www.gainax.co.jp/ |date=2001-04-02 }} {{ja}}
* [http://www.evangelion.co.jp/ Evangelion site od King Records] {{ja}}

=== Siteovi sa informacijama ===
* {{imdb naslov|id=0112159|naslov=Shin Seiki Evangelion}} 
* [http://www.animenewsnetwork.com/encyclopedia/anime.php?id=49 Shin Seiki Evangelion] na Anime News Network Encyclopedia
* [http://www.animenfo.com/animetitle,284,prlbgu,neon_genesis_ev.html Shin Seiki Evangelion] na AnimeNFO.com
* [http://www.evaotaku.com Eva Otaku] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130120192753/http://www.evaotaku.com/ |date=2013-01-20 }} 
* [http://www.evacommentary.org The Neon Genesis Evangelion Fan-Geeks Commentary Project]
* [http://www.eva-armageddon.com Eva Armageddon] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160416025814/http://eva-armageddon.com/ |date=2016-04-16 }}

{{Neon Genesis Evangelion}}
{{Hideaki Anno}}
{{Anime Grand Prix}}
{{Authority control}}
{{Izabran}}
{{TVSvijek|1995|1996}}

[[Kategorija:Neon Genesis Evangelion]]
[[Kategorija:SF-serije]]
[[Kategorija:Dramske serije]]</text>
      <sha1>o1h3r9xmqzfsmth62b1tlmpskbtz2nm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>David Irving</title>
    <ns>0</ns>
    <id>187152</id>
    <revision>
      <id>42669410</id>
      <parentid>42425025</parentid>
      <timestamp>2026-08-08T03:31:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>42669410</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6983" sha1="mo19652xf8iid45rlp4jafxlo5me8o6" xml:space="preserve">{{other people}}
{{Infokutija biografija
| ime = David Irving
| slika = David_Irving.jpg
| širina_slike = 160px
| ime_po_rođenju = David John Cawdell Irving
| datum_rođenja = {{Birth date and age|df=yes|1938|3|24}}
| mjesto_rođenja = [[Brentwood (Essex)|Brentwood]], Essex, Engleska
| nacionalnost = britanska
| prebivalište   = London
| zanimanje = pisac
| poznat_po = vojnim historijama [[drugi svjetski rat|drugog svjetskog rata]], [[poricanje Holokausta|poricanju Holokausta]]
| supružnik = Pilar Irving (rođ. Stuyck), razvedena 1981
| partner     = Bente Hogh
| djeca = 5
| roditelji = John James Cawdell Irving i [[Beryl Irving|Beryl Irene Newington]]
| rodbina = stariji brat John, brat-blizanaca Nicholas, sestra Jennifer
| website     = [http://www.fpp.co.uk/ fpp.co.uk]
}}

'''David John Cawdell Irving''' (24. mart 1938 - ) je [[engleska|engleski]] historičar, poznat kao autor knjiga o [[drugi svjetski rat|Drugom svjetskom ratu]], ali i kao jedan od najpoznatijih [[poricanje Holokausta|poricatelja Holokausta]]. Slavu je stekao u mladosti bestseler-knjigom ''[[The Destruction of Dresden]]'' u kojoj opisuje [[savezničko bombardiranje Dresdena]], a 1970-ih je imao niz zapaženih knjiga kojima daje [[historijski revizionizam|revizionistički]] prikaz rata, pri čemu je najviše uspjeha imao ''[[Hitler's War]]'' iz 1977. S vremenom je, zbog sklonosti da u svojim djelima opravdava [[Adolf Hitler|Hitlera]] i [[nacionalsocijalizam|nacistički]] režim, kao i sve eksplicitnijim izražavanjem sumnje u [[Holokaust]] stekao popularnost u [[neonacizam|neonacističkim]], [[antisemitizam|antisemitskim]] i [[ekstremna desnica|radikalno desnim krugovima]], ali i status [[persona non grata|persone non grate]] u brojnim evropskim i zapadnim državama. 2000. godine je na londonskom sudu izgubio znamenitu parnicu [[Irving v Penguin Books and Lipstadt]], a 2006. je u [[Austrija|Austriji]] osuđen na zatvorsku kaznu zbog kršenja tamošnjih [[Zakoni o poricanje Holokausta|zakona o poricanju Holokausta]].

== Bibliografija ==
=== Knjige ===
{{Div col}}
* ''[[The Destruction of Dresden]]'' (1963) {{ISBN|0-7057-0030-5}}
* ''The Mare's Nest'' (1964)
* ''The Virus House'' (1967)
* ''The Destruction of Convoy PQ17'' (1967)
* ''Accident – The Death of General Sikorski'' (1967) {{ISBN|0-7183-0420-9}}
* ''Breach of Security'' (1968) {{ISBN|0-7183-0101-3}}
* ''The Rise and Fall of the Luftwaffe'' (1973) (biografija [[Erhard Milch|Erharda Milcha]]) {{ISBN|0-316-43238-5}}
* ''[[Hitler's War]]'' (1977)
* ''The Trail of the Fox'' (1977) (biografija [[Erwin Rommel|Erwina Rommela]]) {{ISBN|0-525-22200-6}}
* ''The War Path'' (1978) {{ISBN|0-670-74971-0}}
* ''The War Between the Generals'' (1981)
* ''Uprising!'' (1981), {{ISBN|0-949667-91-9}}
* ''The Secret Diaries of Hitler's Doctor'' (1983) {{ISBN|0-02-558250-X}}
* ''The German Atomic Bomb: The History of Nuclear Research in Nazi Germany'' (1983) {{ISBN|0-306-80198-1}}
* ''Der Morgenthau Plan 1944–45'' (1986)
* ''War between the Generals'' (1986) {{ISBN|0-86553-069-6}}
* ''Hess, the Missing Years'' (1987) Macmillan, {{ISBN|0-333-45179-1}}
* ''Churchill's War'' (1987) {{ISBN|0-947117-56-3}}
* ''Destruction of Convoy PQ-17'' (1968), reprint (1989) {{ISBN|0-312-91152-1}}
* ''Göring'' (1989) (biografija [[Hermann Göring|Hermanna Göringa]]) {{ISBN|0-688-06606-2}}
* ''Das Reich hört mit'' (1989)
* ''Hitler's War'' (1991), revidirano izdanje koje uključuje ''The War Path''
* ''Apocalypse 1945, The Destruction of Dresden'', ažurirano i revidirano izdanje (1995)
* ''Der unbekannte Dr. Goebbels'' (1995)
* ''Goebbels – Mastermind of the Third Reich'' (biografija [[Joseph Goebbels|Josepha Goebbelsa]]) (1996) {{ISBN|1-872197-13-2}}
* ''Nuremberg: The Last Battle'' (1996) {{ISBN|1-872197-16-7}}
* ''Churchill's War Volume II: Triumph in Adversity'' (1997) {{ISBN|1-872197-15-9}}
* ''Rommel: The Trail of the Fox'', Wordsworth Military Library; Limited edition (1999) {{ISBN|1-84022-205-0}}
* ''Hitler's War and the War Path'' (2002) {{ISBN|1-872197-10-8}}
{{Div col end}}

=== Prijevodi s njemačkog ===
* ''The Memoirs of Field-Marshal Keitel'' (1965)
* ''The Memoirs of General Gehlen'' (1972)

=== Monografije ===
* ''The Night the Dams Burst'' (1973)
* ''Von Guernica bis Vietnam'' (1982)
* ''Die deutsche Ostgrenze'' (1990)
* ''[http://www.fpp.co.uk/books/Banged/index.html Banged Up] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090225160935/http://fpp.co.uk/books/Banged/index.html |date=2009-02-25 }}'' (2008)

=== Zbirke članaka na njemačkom ===
* ''Und Deutschlands Städte starben nicht'' (1963)
* ''Nürnberg: Die letzte Schlacht'' (1979)
* ''Wie krank war Hitler wirklich?'' (1980)

== Vanjske veze ==
{{commonscat|David Irving}}
* {{official|http://www.fpp.co.uk/}}
* [http://www.codoh.com/irving/irving.html David Irving Archive] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110608192211/http://www.codoh.com/irving/irving.html |date=2011-06-08 }} from [http://www.codoh.com codoh.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101019133402/http://www.codoh.com/ |date=2010-10-19 }}
* [http://www.nizkor.org/hweb/people/i/irving-david/ Collection of Irving materials] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110812023313/http://www.nizkor.org/hweb/people/i/irving-david/ |date=2011-08-12 }} from [http://www.nizkor.org nizkor.org]
* [http://www.holocaust-history.org/irving-david/ Collection of Irving materials] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040919010250/http://www.holocaust-history.org/ |date=2004-09-19 }} from [http://www.holocaust-history.org/ holocaust-history.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040919010250/http://www.holocaust-history.org/ |date=2004-09-19 }}
* [http://www.nizkor.org/ftp.cgi/people/i/irving.david/press/Electric_Telegraph.961109 ''Guilty of Falsifying History'' Ann Tusa review of Irving's ''Nuremberg: The last Battle''&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121030053405/http://www.nizkor.org/ftp.cgi/people/i/irving.david/press/Electric_Telegraph.961109 |date=2012-10-30 }}
* [http://www.nizkor.org/hweb/people/i/irving-david/jackel/jt-2-1.html Irving, Hitler and the Murder of the Jews] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110604150608/http://www.nizkor.org/hweb/people/i/irving-david/jackel/jt-2-1.html |date=2011-06-04 }}
* [http://www.robertfulford.com/DavidIrving.html David Irving The Libel Trial Re-examined] by [[Robert Fulford (novinar)|Robert Fulford]]
* [http://webjcli.ncl.ac.uk/1997/issue4/butler4.html Holocaust Denial in England]
* [http://www.robertfulford.com/IrvingHolocaustDenial.html David Irving and Holocaust Denial] by [[Robert Fulford (novinar)|Robert Fulford]]
* [http://www.spiegel.de/international/0,1518,402404,00.html &quot;Pity for this Man is Out of Place&quot;] by [[Hans-Ulrich Wehler]]

{{Lifetime|1938||Irving, David}}

{{Normativna kontrola}}

[[Kategorija:Engleski historičari]]
[[Kategorija:Engleski novinari]]
[[Kategorija:Poricatelji Holokausta]]</text>
      <sha1>mo19652xf8iid45rlp4jafxlo5me8o6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Chengde</title>
    <ns>0</ns>
    <id>187963</id>
    <revision>
      <id>42669332</id>
      <parentid>42445111</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T16:41:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>42669332</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9224" sha1="ip0k91vypwa1t7bc5b9ifhfxbz4mnnu" xml:space="preserve">{{Naselje
| ime =Chengde
| ime_genitiv =Chengdea
| izvorno_ime = 承德&lt;small&gt;(Chéngdé)&lt;/small&gt;
| translit_jezik1 =Čengde
| translit_jezik1_vrsta =
| translit_jezik1_info =
| translit_jezik1_vrsta1 =
| translit_jezik1_info1 =
| translit_jezik1_vrsta2 =
| translit_jezik1_info2 =
| translit_jezik1_vrsta3 =
| translit_jezik1_info3 =
| translit_jezik1_vrsta4 =
| translit_jezik1_info4 =
| translit_jezik1_vrsta5 =
| translit_jezik1_info5 =
| translit_jezik1_vrsta6 =
| translit_jezik1_info6 =

| slika_panorama =Putuo Zongcheng Temple.jpg
| veličina_slike =250px
| opis_slike     =Hram Putuo Zongcheng

| slika_zastava                =
| slika_zastava_veličina       =
| slika_pečat                  =
| slika_pečat_veličina         =
| slika_grb                    =
| slika_grb_veličina           =
| slika_amblem_prazno          =
| slika_amblem_prazno_veličina =
| slika_amblem_prazno_opis     =

| slika_karta     =
| veličina_karte  =
| opis_karte      =
| slika_karta1    =
| veličina_karte1 =
| opis_karte1     =

| slika_lokacijska_karta_država = Kina

| nadimak = 
| geslo   =

| širina-stupnjevi =40
| širina-minute    =58
| širina-oznaka    =N
| dužina-stupnjevi =117
| dužina-minute    =56
| dužina-oznaka    =E

| lokacija_ime   =[[Spisak država|Država]]
| lokacija_info  =[[Datoteka:Flag of the People's Republic of China.svg|25px]] [[Narodna Republika Kina|Kina]]
| lokacija1_ime  =[[Kineske provincije|Provincija]]
| lokacija1_info = [[Yunnan]]
| lokacija2_ime  = [[Prefektura]]
| lokacija2_info = [[Hebei]]
| lokacija3_ime  = 
| lokacija3_info =

| utemeljenje_ime    =
| utemeljenje_datum  =
| utemeljenje1_ime   =
| utemeljenje1_datum =
| utemeljenje2_ime   =
| utemeljenje2_datum =
| utemeljenje3_ime   =
| utemeljenje3_datum =
| osnivač            =
| nazvan_po          =

| dijelovi       =
| vrsta_dijelova =
| d1-d50

| vrsta_vlasti   =
| vlast_bilješke =
| titula_vođe    =
| ime_vođe       =
| stranka_vođe   =
| titula_vođe1   =
| ime_vođe1      =
| titula_vođe2   =
| ime_vođe2      =
| titula_vođe3   =
| ime_vođe3      =
| titula_vođe4   =
| ime_vođe4      =

| površina_bilješke =
| površina_ukupna   = 
| površina_kopna    =
| površina_vode     =
| postotak_vode     =
| površina_uža      = 709 km²
| površina_šira     = 39,519 km²
| površina_prazno1_ime =
| površina_prazno1     =
| površina_prazno2_ime =
| površina_prazno2     =
| visina            = 2,400 m
| visina_izvor      =
| visina_max        =
| visina_min        =

| stanovništvo_godina       =2004.
| stanovništvo_bilješke     =
| stanovništvo              =
| stanovništvo_gustoća      =
| stanovništvo_uže          = 457.300
| stanovništvo_uže_gustoća  = 654/km²
| stanovništvo_šire         =3.610.000
| stanovništvo_šire_gustoća = 91/km² 
| stanovništvo_prazno1_ime  =
| stanovništvo_prazno1      =
| stanovništvo_gustoća_prazno1 =
| stanovništvo_prazno2_ime     =
| stanovništvo_prazno2         =
| stanovništvo_gustoća_prazno2 =

| vremenska_zona     =
| utc_pomak          =+8
| vremenska_zona_DST =
| utc_pomak_DST      =
| poštanski_broj     =674100
| pozivni_broj       =0888
| gradovi_prijatelji =

| prazno_ime   =
| prazno_info  =
| prazno1_ime  =
| prazno1_info =
| prazno2_ime  =
| prazno2_info =
| prazno3_ime  =
| prazno3_info =
| prazno4_ime  =
| prazno4_info =
| prazno5_ime  =
| prazno5_info =
| prazno6_ime  =
| prazno6_info =

| web_stranica = [http://www.chengde.gov.cn www.chengde.gov.cn]

| bilješke =

}}
'''Chengde''' ([[kineski jezik|kineski]]: 承德, [[pinyin]]: ''Chéngdé'') je grad-prefektura u sjevernoj [[Provincije Kine|provinciji]] [[Hebei]], [[Narodna Republika Kina|Kina]]. Nalazi se sjeverno od [[Peking]]a i najpoznatiji je kao povijesni grad '''Jehol''' u kojemu je bilo sjedište planinskog ljetnikovca kineskih careva dinastije [[Dinastija Qing|Qing]]&lt;ref&gt;Sven Hedin, ''Jehol: City of Emperors'', 1933., pretiskano 2000.: Pilgrim's Book House, Varanasi, str. 1. i 14. {{ISBN|81-7769-009-4}}.&lt;/ref&gt;.

[[Ljetnikovac]] (izgrađen od 1703.-92.) je veliki kompleks [[palata|palača]], ceremonijalnih i upravnih građevina, te [[hram]]ova različitih [[kineska arhitektura|arhitektonskih stilova]] i carskih [[vrt]]ova; svi skladno uklopljeni u [[krajolik]] jezera, pašnjaka i šuma. Pored estetskih vrijednosti, Planinski ljetnikovac je rijedak povijesni primjer krajnje faze [[feudalizam|feudalnog]] društva u Kini. Zbog toga je upisan na [[UNESCO]]-v [[popis mjesta svjetske baštine u Aziji i Oceaniji]] 1994. god.&lt;ref&gt;[http://whc.unesco.org/en/list/703 Planinski ljetnikovac i njegovi hramovi u Chengdeu] na UNESCO-vim stranicama {{en icon}} Preuzeto 20. kolovoza 2011.&lt;/ref&gt;.
[[Datoteka:Wenjin Imperial Library.JPG|mini|lijevo|Knjižnica Wenjin planinskog ljetnikovca u Chengdeu]]

== Historija ==
[[Datoteka:Banquet in Wanshuyuan Garden.jpg|mini|lijevo|Banket cara Qianlonga u vrtu Wanshuyuan 1755. god.]]

Kako bi ojačao kontrolu [[Mongolija|mongolskog područja]] i obranu sjeverne granice zemlje, vlada dinastije [[Dinastija Qing|Qing]] je osnovala Lovno područje Mulan na mongolskim travnjacima, oko 350&amp;nbsp;km od [[Peking]]a. Svake godine Car bi u lov u Mulan poveo svoje ministre i osam svojih standardnih carskih postrojbi, zajedno sa svojom obitelji i [[konkubinat|konkubinama]]. Da bi lovište odgovarao ovoj pratnji od nekoliko tisuća ljudi, izgrađene su 21 privremene palače, među njima Planinski ljetnikovac (poznat i kao &quot;Privremena carska palača Rehe&quot;) i njegovi pripadajući hramovi.
Izgradnja je započela 1703., a zadnji projekt je dovršen 1792. godine, za vrijeme vladavine triju uzastopna cara dinastije Qing ([[Kang Xi]], [[Yong Zheng]], i [[Qian Long]]). Rad je proveden u dvije faze:
* 1703.-14. - otvaranje površine jezera, izgradnja nasipa i otočića, pripreme za gradnju palača, paviljoni, i zidina palače.
* 1741.-54. - nadogradnja palače i slikovitih vrtova. Između 1713. i 1780. godine izgrađeni su i okolni Hramovi.

Propašću dinastije Qing 1911. godine, napušten je i Planinski ljetnikovac u Chengdeu.

== Znamenitosti ==
[[Datoteka:避暑山庄小金山.jpg|mini|Mala zlatna planina u području jezera]]
Planinski ljetnikovac se sastoji od područja palače i krajolika koje obuhvaća 102.000 m², a nalazi se u južnom dijelu naselja. To je bilo područje gdje su Qing carevi živjeli, bavili se upravom i održavali ceremonije. Ono se izvorno sastojalo od četiri skupine zgrada u jednostavnom [[kineska arhitektura|tradicionalnom kineskom stilu]] ali s carskim pečatom, uključujući glavnu dvoranu ''Songhe'', palače ''Wanhe Songfeng'' i Istočnu palaču.

Područje jezera, koje obuhvaća 496.000 m² u jugoistočnom dijelu kompleksa, je planirano u skladu s tradicionalnim kineskim dizajnom vrtova, na temelju kineske mitologije. Postoji osam jezera i nekoliko skupina zgrada koji stvaraju pejzaž sličan onome u području južno od rijeke Yangtze.

Obično područje, sjeverno od naselja, obuhvaća 607.000 m² i podijeljeno je na dva dijela: zapadni travnjaci i istočne šume. Travnjaci su se koristili za utrke konja a šume (također poznate kao &quot;Vrt deset tisuća drveća&quot;) su bile politički centar za primanje visokih gostiju. U zapadnom dijelu šume je Dvorana Wenjin, jedna od najvećih carskih knjižnica. Mnoge druge građevine su razbacane u krajoliku.

U Planinskom području, na sjevero-zapadu naselja, na prostoru više od 4 milijuna m², u prostoru četiri klanca (Zhengzi, Songlin, Lishu i Songyun) nekada je bilo 40 skupina dvorana, paviljona, hramova i samostana, od kojih su danas ostale samo ruševine. Ovi, &quot;okolni hramovi&quot;, sagrađeni su kako bi dojmili etničke manjine u Kini ([[Mongoli]], [[Tibetanci]], i dr.), ali i za jačanje administracije pograničnih područja. Oni se sastoje od dvanaest paviljona u različitim arhitektonskim stilovima. Kombinacija Han i tibetanskih stilova arhitekture je glavna značajka mnogih hramova (Punin, Puyou, Anyuan i Pule), naime pročelja hramova su izgrađeni u Han stilu, a stražnji u tibetanskom stilu. Oni su posebno značajni za razumijevanje tehnološke i umjetničke vještine njihovih umjetnina, kao što su Buda u hramu Shanglewang Pule i božica milosrđa u hramu Puning.

&lt;gallery&gt;
File:Chengde Mountain Resort 2.jpg|&lt;center&gt;Pagoda u Ljetnikovcu
File:Chengde Mountain Resort 1.jpg|&lt;center&gt;Paviljoni uz jezero
File:普宁寺大雄宝殿.JPG|&lt;center&gt;Hram Puning
Image:Chengde, China - 022.jpg|&lt;center&gt;Pagoda hrama Puning
Image:Color glaze gateway Puotuo Zongcheng.jpg|&lt;center&gt;Ulaz u hram Puoto Zongcheng (slika gore desno)
&lt;/gallery&gt;

== Gradovi prijatelji ==
Chengde ima ugovore o partnerstvu sa sljedećim gradovima:

* [[Dakota County]], [[Sjedinjene Američke Države|SAD]]
* [[Santo André]], [[Brazil]]
* [[Takasaki]], [[Japan]]

== Vanjske veze ==
{{commonscat|Chengde}}
* [http://www.chengde.gov.cn Službena stranica grada] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151103160749/http://www.chengde.gov.cn/ |date=2015-11-03 }} {{en icon}}
* [http://www.travelchinaguide.com/cityguides/hebei/chengde Chengde Turistički vodič]

== Reference ==
{{izvori}}

{{Svjetska baština u Kini}}

[[Kategorija:Gradovi u Kini]]
[[Kategorija:Svjetska baština u Kini]]</text>
      <sha1>ip0k91vypwa1t7bc5b9ifhfxbz4mnnu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>San Marino (grad)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>188110</id>
    <revision>
      <id>42669424</id>
      <parentid>42618652</parentid>
      <timestamp>2026-08-08T06:40:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sailko</username>
        <id>6737</id>
      </contributor>
      <origin>42669424</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7203" sha1="i7vj69e6xgh7wc4fouf6od4usadv3oe" xml:space="preserve">{{Naselje (HR)
| ime =San Marino
| ime_genitiv =
| izvorno_ime =&lt;small&gt;Città di San Marino&lt;/small&gt;
| translit_jezik1 =

| slika_panorama =Via Piana, San Marino.jpg
| veličina_slike =280px
| opis_slike     =Pogled na tipičnu ulicu u gradu (Via Piana) i kamene kuće

| slika_zastava                =
| slika_zastava_veličina       =
| slika_pečat                  =
| slika_pečat_veličina         =
| slika_grb                    =
| slika_grb_veličina           =
| slika_amblem_prazno          =
| slika_amblem_prazno_veličina =
| slika_amblem_prazno_opis     =
| slika_karta     =
| veličina_karte  =
| opis_karte      =
| slika_karta1    =
| veličina_karte1 =
| opis_karte1     =
| slika_lokacijska_karta_država =San Marino
| slika_lokacijska_karta_opis   =&lt;center&gt;Grad San Marino na karti San Marina
| nadimak = 
| geslo   =

| širina-stupnjevi = 43
| širina-minute = 56
| širina-oznaka = N
| dužina-stupnjevi = 12
| dužina-minute = 26
| dužina-oznaka = E

| lokacija_ime   =[[Popis država|Država]]
| lokacija_info  ={{flag|San Marino}}
| lokacija1_ime  =
| lokacija1_info =
| lokacija2_ime  =
| lokacija2_info =
| lokacija3_ime  =
| lokacija3_info =

| utemeljenje_ime    =
| utemeljenje_datum  = 
| utemeljenje1_ime   =
| utemeljenje1_datum =

| osnivač            =
| nazvan_po=svecu zaštitniku sv. Marinu

| dijelovi       =
| vrsta_dijelova =
| d1-d50

| vrsta_vlasti   =
| vlast_bilješke =
| titula_vođe    =[[kapetan]]
| ime_vođe       =Alessandro Barulli
| stranka_vođe   =

| površina_bilješke =
| površina_ukupna   =7,09  [[km²]] 
| površina_kopna    =
| površina_vode     =
| postotak_vode     =
| površina_uža      =
| površina_šira     =
| površina_prazno1_ime =
| površina_prazno1     =
| površina_prazno2_ime =
| površina_prazno2     =
| visina            =675 
| visina_izvor      =
| visina_max        =
| visina_min        =

| stanovništvo_godina       =[[2003]].
| stanovništvo_bilješke     =
| stanovništvo=4 493  &lt;ref name=brit/&gt;
| stanovništvo_gustoća      =
| stanovništvo_uže          =
| stanovništvo_uže_gustoća  =
| stanovništvo_šire=
| stanovništvo_šire_gustoća =
| stanovništvo_prazno1_ime  =
| stanovništvo_prazno1      =
| stanovništvo_gustoća_prazno1 =
| stanovništvo_prazno2_ime     =
| stanovništvo_prazno2         =
| stanovništvo_gustoća_prazno2 =

| vremenska_zona     = [[UTC+1]]
| utc_pomak          =+2
| vremenska_zona_DST =
| utc_pomak_DST      =
| poštanski_broj     =RSM-47890
| pozivni_broj       =
| gradovi_prijatelji =

| prazno_ime   =

| web_stranica =[http://www.sanmarinosite.com/castelli/sanmarino.html www.sanmarinosite.com]
| bilješke =
}}
'''San Marino''' ([[talijanski]]: ''Città di San Marino'') je [[glavni grad|glavni]] ali ne i najveći [[grad]] [[San Marino|Republike San Marino]] od 4 493 stanovnika, po popisu iz [[2003]].&lt;ref name=brit&gt;{{cite web
   |url      = http://www.sanmarinosite.com/castelli/sanmarino.html
   |title      = ''San Marino''
   |publisher      = Il portale della Repubblica di San Marino
   |language      = talijanski
   |accessdate      = 12. 11. 2012
   |archive-date      = 2011-04-19
   |archive-url      = https://web.archive.org/web/20110419214839/http://www.sanmarinosite.com/castelli/sanmarino.html
   |url-status      = dead
   }}&lt;/ref&gt;

Historijski centar grada i [[Monte Titano]] su [[2008]]. uvršteni na [[UNESCO]]-vu [[Lista mjesta svjetske baštine u Evropi|Listu mjesta svjetske baštine u Evropi]] kao rijedak primjer očuvane arhitektonske baštine i male [[Srednji vijek|srednjovjekovne]] republike, koju nije narušio i ugrozio [[Industrija|industrijski]] razvoj.&lt;ref name=un&gt;{{cite web
 |url =http://whc.unesco.org/en/list/1245
 | title =''San Marino''
 | accessdate = 12. 11. 2012
 | language=engleski
 | publisher=UNESCO
}}&lt;/ref&gt;
== Geografija ==
''San Marino'' leži na obrocima planine [[Monte Titano]] (739 m) na [[Apeninski poluotok|Apeninskom poluotoku]] pored istočne obale [[Jadransko more|Jadranskog mora]] i grada [[Rimini]]ja sa kojim je povezan [[autoput]]em.&lt;ref name=tre&gt;{{cite web
   |url=http://www.treccani.it/enciclopedia/san-marino/
   |title      = ''San Marino''
   |publisher     = Encyclopedia Italiana Treccani
   |language      = talijanski
   |accessdate = 12. 11. 2012}}&lt;/ref&gt;
== Historija ==
[[Datoteka:View of Mount Titano - San Marino.jpg|thumb|260px|left|Toranj Guaita]]
Historija grada ''San Marino'' je identična sa [[San Marino#Historija|historijom Republike San Marino]].

== Znamenitosti ==
{{UNESCO-svjetska baština
|ime mjesta = Historijski centar San Marina i  Monte Titano
|image = San_marino,_veduta_del_monte_titano_02.jpg
|godina = [[2008]]. &lt;small&gt;(32. zasjedanje)&lt;/small&gt;
|vrst baštine = Kulturno dobro
|mjerilo = iii
|ugroženost = ne
|poveznica = http://whc.unesco.org/en/list/1245
|država = {{flag|San Marino}} 
}}
''San Marino'' je grad uskih strmih uličica i kamenih kuća, koje su stare po par [[vijek]]ova ili puno više.

Najveće atrakcije grada su:
* ''Basilica di San Marino'' koja se nalazi na sjeveroistoku grada, posvećena [[Svetac zaštitnik|svecu zaštitniku]] - [[Sveti Marin|Svetom Marinu]], čije se [[relikvija|relikvije]] čuvaju u crkvi. 
Sadašnja crkva je podignuta [[1836]]. u [[Neoklasicizam|neoklasičnom stilu]] na mjestu starije crkve iz [[7. vijek]]a. 
* ''Palazzo Pubblico'' koja je danas Palača vlade (u njoj su [[predsjednik]] i [[parlament]]). Nju je projektirao i podigao talijanski [[arhitekt]] [[Frencesco Azzurri]] iz [[Rim]]a, od [[1884]].-[[1894]]. godine u [[historicizam|neo-gotičkom stilu]].
* [[Fortifikacija|Utvrda]] na vrhu [[Monte Titano|Monte Titana]]
* 3 tornja po grebenima [[Monte Titano|Monte Titana]]
* Trg Titano sa zgradom teatra iz [[18. vijek]]a
* [[Samostan]] sv. Klare (Monastero di Santa Chiara) iz [[14. vijek]]a
* Crkva sv. Franje (Chiesa di San Francesco) i istoimena gradska vrata.
== Privreda ==
U ne tako davnoj prošlosti glavna privredna aktivnost bio je [[kamenolom]] i klesarstvo, a danas su to [[turizam]], [[trgovina]] i rad u [[Državna uprava|državnoj administraciji]].

Zbog blizine glavnih talijanskih turističkih centara ([[Rimini]], [[Venecija]], [[Firenca]], [[Bologna]], [[Ferrara]], [[Ravenna]]) ''San Marino'' godišnje posjeti više od 3 milijuna posjetitelja (uobičajeno na jednodnevne izlete) od kojih su 85% [[Talijani]].

== Gradovi prijatelji ==
''San Marino'' ima ugovore o prijateljstvu sa slijedećim gradovima;

* {{flag|Hrvatska}}, [[Rab (grad)|Rab]]
* {{flag|Italija}}, [[San Leo]]
* {{flag|Danska}}, [[Rønne]]

== Reference ==
{{izvori}}

== Vanjske veze ==
* [http://www.sanmarinosite.com/castelli/sanmarino.html ''O San Marinu'' na portalu Il portale della Repubblica di San Marino] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110419214839/http://www.sanmarinosite.com/castelli/sanmarino.html |date=2011-04-19 }} {{it icon}}
* [http://www.treccani.it/enciclopedia/san-marino/ ''O San Marinu'' na portalu Encyclopedia Italiana Treccani] {{it icon}}
{{Commonscat|San Marino (city)}}
{{Glavni gradovi evropskih država}}

[[Kategorija:San Marino]]
[[Kategorija:Glavni gradovi u Evropi|San Marino (grad)]]
[[Kategorija:Svjetska baština u San Marinu]]


{{Geog-stub}}</text>
      <sha1>i7vj69e6xgh7wc4fouf6od4usadv3oe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Monte Titano</title>
    <ns>0</ns>
    <id>188112</id>
    <revision>
      <id>42669425</id>
      <parentid>42639041</parentid>
      <timestamp>2026-08-08T06:40:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sailko</username>
        <id>6737</id>
      </contributor>
      <origin>42669425</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3743" sha1="fzu9fcg4wqapju6lfonil1kkxomrsfv" xml:space="preserve">{{UNESCO-svjetska baština
|ime mjesta = Historijski centar [[San Marino (grad)|San Marina]] i  Monte Titano
|image = San_marino,_veduta_del_monte_titano_02.jpg
|godina = [[2008]]. &lt;small&gt;(32. zasjedanje)&lt;/small&gt;
|vrst baštine = Kulturno dobro
|mjerilo = iii
|ugroženost = ne
|poveznica = http://whc.unesco.org/en/list/1245
|država = {{flag|San Marino}} 
&lt;br /&gt;
&lt;center&gt;{{Lokacijska karta|San Marino|width=200|float=center
|caption=|mark=Maailmanperintökohde 772b tunnusosa.svg|marksize=10
|label=Monte Titano|position=right
|lat_deg=43|lat_min=55|lat_sec=42|lat_dir=N
|lon_deg=12|lon_min=27|lon_sec=08|lon_dir=E
}}&lt;small&gt;Lokacija Monte Titana u San Marinu&lt;/small&gt;&lt;/center&gt;
}}
'''Monte Titano''' (prevedeno Planina [[Titan]]a) je [[planina]] na [[Apeninsko poluostrvo|Apeninskom poluotoku]] pored istočne obale [[Jadransko more|Jadranskog mora]]. 
== Geografija ==
''Monte Titano'' je sa svojih 739 m &lt;ref name=tre&gt;{{cite web
   |url=http://www.treccani.it/enciclopedia/san-marino/
   |title      = ''San Marino''
   |publisher     = Encyclopedia Italiana Treccani
   |language      = talijanski
   |accessdate = 12. 11. 2012}}&lt;/ref&gt; najviša točka [[San Marino|Republike San Marino]], on se uzdiže istočno od zadnjih kuća, grada [[San Marino (grad)|San Marina]].
== Planina u historiji ==
Prema [[legenda|legendi]] o osnivanju [[San Marino|San Marina]], na ovoj planini je [[Sveti Marin]] u [[14. vijek]]u osnovao svoju pustinju koja je u [[8. vijek]]u prerasla u [[manastir|samostan]]. Planina je pružala izvrstan pogled okolice i tako postala presudna za opstanak Republike San Marino. Zbog tog je ona na njoj izgradila [[fortifikacija|fortifikacijske]] objekte; [[toranj|tornjeve]], [[zid]]ine i [[bastion]]e - znane kao '''Tre torri''' (Tri tornja San Marina).

Od tri tornja na vrhovima Monte Titana najstariji je '''Guaita''' (ili '''Rocca'''), izgrađen u [[11. vijek]]u.&lt;ref name=tre/&gt; Toranj je stekao slavu kao neosvojiv, što je unaprijed obeshrabrilo mnoge potencijalne osvajače grada. Tokom [[Križarski ratovi|križarskih ratova]] u [[13. vijek]]u, izgrađen je drugi toranj, '''Cesta''' (na najvišem vrhu)&lt;ref name=tre/&gt;, a treći najmanji - '''Montale''', na posljednjem vrhu brda, krajem [[13. vijek]]a.&lt;ref name=tre/&gt;

Ta tri tornja postali su simboli San Marina, te se nalaze na [[zastava]]ma i [[grb]]ovima Republike i grada San Marina. 
== Planina danas ==
Historijski centar grada [[San Marino (grad)|San Marina]] i Monte Titano su [[2008]]. uvršteni na [[UNESCO]]-vu [[Lista mjesta svjetske baštine u Evropi|Listu mjesta svjetske baštine u Evropi]] kao rijedak primjer očuvane arhitektonske baštine i male [[Srednji vijek|srednjovjekovne]] republike, koju nije narušio i ugrozio [[Industrija|industrijski]] razvoj.&lt;ref name=un&gt;{{cite web
 |url =http://whc.unesco.org/en/list/1245
 | title =''San Marino''
 | accessdate = 12. 11. 2012
 | language=engleski
 | publisher=UNESCO
}}&lt;/ref&gt;

Zaštićeno područje ima površinu od 55 [[hektar]]a, te prijelazno područje od 167 ha.
== Galerija slika ==
&lt;gallery&gt;
datoteka:View of Mount Titano - San Marino.jpg|&lt;center&gt;Toranj Guaita
datoteka:Panorama of the Cesta Tower in San Marino.jpg|&lt;center&gt;Toranj Cesta
datoteka:Montale Tower.jpg|&lt;center&gt;Toranj Montale
&lt;/gallery&gt;

== Izvori ==
{{izvori}}

== Vanjske veze ==
* [http://www.sanmarinosite.com/info/territorio.html Territorio San Marino na na portalu Il portale della Repubblica di San Marino] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121028165509/http://www.sanmarinosite.com/info/territorio.html |date=2012-10-28 }} {{it icon}}
{{Commonscat|Monte Titano}}
{{Coord|43|55|42|N|12|27|08|E|region:SM_type:mountain|display=title}}

[[Kategorija:San Marino]]
[[Kategorija:Svjetska baština u San Marinu]]</text>
      <sha1>fzu9fcg4wqapju6lfonil1kkxomrsfv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bridgeport, Connecticut</title>
    <ns>0</ns>
    <id>203474</id>
    <revision>
      <id>42669316</id>
      <parentid>42617969</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T15:13:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aca</username>
        <id>108187</id>
      </contributor>
      <comment>+</comment>
      <origin>42669316</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4324" sha1="cdrjilkn9c33o6uadh7omxvkt9z47ar" xml:space="preserve">{{Grad u SAD
 | naziv               = Bridgeport
 | izvorni_naziv       = {{Jez-engl|Bridgeport}}
 | slika               = Bridgeport 101 0153small.jpg
 | opis_slike          = Ulica u Bridžportu
 | gradska_zastava     = 
 | grb                 = 
 | savezna_država      = {{flag|Connecticut}}
 | okrug               = [[Okrug Ferfild (Konektikat)]]
 | osnivanje           = 
 | stanovništvo        = 144.229
 | godina_stanovništvo = 2010.
 | gustina             = 
 | aglomeracija        = 
 | godina_aglomeracija = 
 | površina            = 
 | nadmorska_visina    = 
 | gšir                = 41.186389
 | gduž                = -73.195556
 | vremenska_zona      = [[UTC-5]], leti [[UTC-4]]
 | dan_grada           = 
 | ZIP_kod             = 
 | pozivni_broj        = 
 | FIPS_kod            = 09-08000
 | GNIS_kod            = 
 | veb-strana          = 
 | gradonačelnik       = 
}}

'''Bridžport''' ({{jez-en|Bridgeport}}) je najveći grad po broju stanovnika u [[sjedinjene Američke Države|američkoj]] saveznoj državi [[Connecticut|Konektikat]] i peti najveći grad u [[Nova Engleska|Novoj Engleskoj]]. Grad se nalazi u okrugu Ferfild i procenjeno je da je 2006. imao 137.912 stanovnika.&lt;ref name=popest2&gt;{{cite web | year = [[2006]] | url = http://www.census.gov/popest/cities/files/SUB-EST2006_9.csv | title = Annual Estimates of the Population for All Incorporated Places in Connecticut | format = [[Comma-separated values|CSV]] | work = 2006 Population Estimates | publisher = U.S. Census Bureau, Population Division | access-date= June 28, 2007}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url= http://mcdc.missouri.edu/webrepts/pl94trends/Connecticut_stplace2.html |title= Connecticut Trend Report 2: State and Complete Places |accessdate= 3. 1. 2013. |work=  |publisher=  |date=  |archivedate= 2012-03-20 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20120320185438/http://mcdc.missouri.edu/webrepts/pl94trends/Connecticut_stplace2.html |deadurl= yes }}&lt;/ref&gt;

Bridžport je prvobitno bio deo gradskog područja [[Stratford (Konektikat)|Stratforda]]. Prvo naselje ovde je sagrađeno [[1659]]. i nosilo je ime Pekuonok do 1695, kada je ime promenjeno i Stratfild, jer se nalazilo između već postojećih gradova Stratford i Ferfild. Tokom [[Američka revolucija|Američke revolucije]] grad je bio centar [[gusari|gusarstva]]. Godine 1800. Bridžport je bio registrovan kao opština, a 1821. godine dobio je status grada. Grad nije dobio svoj statut sve do 1836.

[[Datoteka:BarberJohnWarnerEastViewBridgeportColor.jpg|200px|mini|Luka u Bridžportu]]
[[Datoteka:CT-Station, Bridgeport.jpg|200px|mini|Železnička stanica u Bridžportu]]
[[Datoteka:Barnum Museum, Bridgeport.jpg|200px|mini|Barnumov muzej]]

== Demografija ==
{| border=1 cellpadding=4 cellspacing=0 class=&quot;toccolours&quot; style=&quot;align: left; margin: 0.5em 0 0 0; border-style: solid; border: 1px solid #999; border-right-width: 2px; border-bottom-width: 2px; border-collapse: collapse; font-size: 100%;&quot;
|- 
| style=&quot;background:#ddffdd;&quot; | '''Grupa'''
| colspan=1 style=&quot;background:#ddffdd;&quot; align=&quot;center&quot; | '''2000.'''
| colspan=1 style=&quot;background:#ddffdd;&quot; align=&quot;center&quot; | '''2010.'''
|- 
| style=&quot;background:#f3fff3;&quot; | [[Beli Amerikanci|Belci]]
| align=&quot;right&quot; | 43.158 (30.9%)
| align=&quot;right&quot; | 32.794 (22.7%)
|- 
| style=&quot;background:#f3fff3;&quot; | [[Afroamerikanci|Crnci]]
| align=&quot;right&quot; | 42.925 (30.8%)
| align=&quot;right&quot; | 49.842 (34.6%)
|-
| style=&quot;background:#f3fff3;&quot; | [[Azijski Amerikanci|Azijati]]
| align=&quot;right&quot; | 4.536 (3.3%)
| align=&quot;right&quot; | 4.918 (3.4%)
|-
| style=&quot;background:#f3fff3;&quot; | [[Hispanoamerikanci i Latinoamerikanci|Hispanoamerikanci]]
| align=&quot;right&quot; | 44.478 (31.9%)
| align=&quot;right&quot; | 55.100 (38.2%)
|-
| style=&quot;background:#f3fff3;&quot; | Ukupno
| align=&quot;right&quot; | 139.529
| align=&quot;right&quot; | 144.229
|}

== Reference ==
{{reflist}}

== Literatura ==
{{refbegin|2}}
* {{MorrisEncyclopediaOfAmericanHistory}}
* {{MancallEncyclopediaOfAmericanHistory}}
* {{KutlerDictionaryOfAmericanHistory}}
* {{BoyerOxfordCompanionToUnitedStatesHistory}}
* {{KazinConcisePrincetonEncyclopedia}}
* {{KaneAmericanCounties2004}}
{{refend}}

== Vanjske veze ==
{{Portal-lat|SAD}}

{{commonscat|Bridgeport, Connecticut}}

{{Fairfield County, Connecticut-lat}}
{{Okruzi Konektikata-lat}}
{{Podjela SAD}}
{{klica-grad-SAD}}

[[Kategorija:Gradovi u Connecticutu]]</text>
      <sha1>cdrjilkn9c33o6uadh7omxvkt9z47ar</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cusco</title>
    <ns>0</ns>
    <id>205241</id>
    <revision>
      <id>42669380</id>
      <parentid>42546259</parentid>
      <timestamp>2026-08-08T00:39:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>42669380</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10299" sha1="5ad4lxfxuda8mo1otb4bhv789a1v0ji" xml:space="preserve">{{Ostale upotrebe}}
{{Naselje (HR)
| ime = Cusco
| ime_genitiv = Cusca
| izvorno_ime =

| slika_panorama = Cuscoinfobox.png
| veličina_slike = 275px
| opis_slike = Razglednica Cusca: Plaza de Armas, hram [[Coricancha]], Cusco iz zraka, hram [[Sacsayhuamán]] i Katedrala

| slika_zastava = Flag_of_Cusco.svg
| slika_zastava_veličina = 100px
| slika_pečat = Escudodelcusco.gif
| slika_pečat_veličina = 80px
| slika_grb =Cusco_Emblem.svg
| slika_grb_veličina =80px
| slika_amblem_prazno =
| slika_amblem_prazno_veličina =
| slika_amblem_prazno_opis =

| nadimak = ''La Ciudad Imperial'' (Carski grad)
| geslo =

| širina-stupnjevi =13
| širina-minute =31.30
| širina-oznaka =S
| dužina-stupnjevi =71
| dužina-minute =58.20
| dužina-oznaka =W

| lokacija_ime = [[Popis država|Država]]
| lokacija_info = {{flagcountry|PER}}
| lokacija1_ime = Pokrajina
| lokacija1_info = [[Cusco (pokrajina)|Cusco]]
| lokacija2_ime =
| lokacija2_info =
| lokacija3_ime =
| lokacija3_info =

| utemeljenje_ime = Osnutak
| utemeljenje_datum = 1100.
| utemeljenje1_ime = Španjolski grad
| utemeljenje1_datum = 23. ožujka 1534.
| utemeljenje2_ime =
| utemeljenje2_datum =
| utemeljenje3_ime =
| utemeljenje3_datum =
| osnivač = 
| nazvan_po =

| dijelovi =
| vrsta_dijelova =
| d1-d50

| vrsta_vlasti = 
| vlast_bilješke =
| titula_vođe = Gradonačelnik
| ime_vođe = Luis Florez
| stranka_vođe =
| titula_vođe1 =
| ime_vođe1 =
| titula_vođe2 =
| ime_vođe2 =
| titula_vođe3 =
| ime_vođe3 =
| titula_vođe4 =
| ime_vođe4 =

| površina_bilješke =
| površina_ukupna = 
| površina_kopna =
| površina_vode =
| postotak_vode =
| površina_uža = 385,1 km²
| površina_šira = 617 km²
| površina_prazno1_ime =
| površina_prazno1 =
| površina_prazno2_ime =
| površina_prazno2 =
| visina = 3.399 m
| visina_izvor =
| visina_max = 3.416 m
| visina_min =

| stanovništvo_godina = 2010.
| stanovništvo_bilješke =
| stanovništvo = 
| stanovništvo_gustoća = 
| stanovništvo_uže = 358.052
| stanovništvo_uže_gustoća = 929,76/km²
| stanovništvo_šire = 367.791
| stanovništvo_šire_gustoća = 596,1/km²
| stanovništvo_prazno1_ime =
| stanovništvo_prazno1 =
| stanovništvo_gustoća_prazno1 =
| stanovništvo_prazno2_ime =
| stanovništvo_prazno2 =
| stanovništvo_gustoća_prazno2 =

| vremenska_zona = UTC-5
| utc_pomak = -5
| vremenska_zona_DST = UTC-5
| utc_pomak_DST = -5
| poštanski_broj = 
| pozivni_broj = 084
| gradovi_prijatelji =
| države_gradova_prijatelja =

| web_stranica = [http://www.municusco.gob.pe www.municusco.gob.pe]

| slika_karta = 
| veličina_karte =
| opis_karte = 
| slika_karta1 =
| veličina_karte1 =
| opis_karte1 =

| slika_lokacijska_karta_država = Peru

| bilješke =

| prazno_ime = [[UNESCO]]-va [[svjetska baština]]
| prazno_info = '''Grad Cusco'''
| prazno1_ime = Godina uvrštenja
| prazno1_info = [[1983.]]
| prazno2_ime = Vrsta
| prazno2_info = Kulturno dobro
| prazno3_ime = Mjerilo
| prazno3_info = iii, iv
| prazno4_ime = Ugroženost
| prazno4_info = -
| prazno5_ime = Poveznica
| prazno5_info = [http://whc.unesco.org/en/list/273 UNESCO]
| prazno6_ime =
| prazno6_info =
}}
'''Cusco''' ([[kečuanski jezik|kečuanski]]: ''Qusqu'' ili ''Qosqo''; [[španjolski|šp.]]: ''Cuzco'') je glavni grad istoimene pokrajine u [[Peru]]u, smješten u [[Ande|Andama]] na 3.416 metara nadmorske visine. Grad je sjedište nadbiskupije i sveučilišta, a Peruanski ustav ga određuje i kao &quot;Povijesnu prijestolnicu Perua&quot;&lt;ref&gt;''[http://pdba.georgetown.edu/Constitutions/Peru/per93reforms05.html#titIIcapI Capitulo I del estado, la nacion y el territorio]'' (prvi član panamskog ustava) na Pdba.georgetown.edu. {{es}} Preuzeto 23. siječnja 2012.&lt;/ref&gt;.
{{Široka slika|Cuzco-Pano_edit.jpg|900px|Panorama Cusca|50%|left}}
Grad, koji je dugo bio prijestolnicom [[Inka]] carstva, je polazna točka za posjetu [[Machu Picchu]]. Povijesno središte Cusca je upisano na [[UNESCO]]-v [[popis mjesta svjetske baštine u Amerikama]] 1983. godine kao &quot;primjer Inka [[urbanizam|urbanizacije]] s jasno odijeljenim vjerskim, upravnim, poljoprivrednim, obrtničkim i industrijskim četvrtima, na čijim ruševinama su [[Španjolci]] podigli [[barok]]ne crkve i palače&lt;ref&gt;[http://whc.unesco.org/en/documents/106729 La Muy Noble y Gran Ciudad del Cusco] {{es}} Preuzeto 23. siječnja 2012.&lt;/ref&gt;.
[[Datoteka:Cusco_Centre_Plaza_Central_SG.jpg|mini|lijevo|Središnji trg ''Plaza de Armas'' u Cuscou]]
== Historija ==
[[Datoteka:Cuzco1860.jpg|mini|lijevo|Plan grada Cusco iz 1860. god.]]
Glavni grad carstva [[Inke|Inka]] osnovan je u [[11. stoljeće|11. stoljeću]], ali njegov osnutak Inka mitologija pripisuje [[Manco Cápac]]u. Naime prema tradiciji, on je zlatno žezlo koje mu je Sunce dalo bacio u plodno tlo koje je odredilo gdje će osnovati svoju prijestolnicu, Cusco. U stvarnosti, Cusco je bio samo grad osrednje važnosti do 15. stoljeća, kada je moć Inka potvrđena nakon borbi protiv [[Chancas]] napadača. Obnovu grada, koja je trajala 20 godina i, navodno, uposlila 50.000 ljudi, provela su dva velika Inka vladara: [[Pachacutec]] (1438.-1471.) i [[Tupac Yupanqui]] (1471.-1493.). Prvi (kojemu se također pripisuje i izgradnja [[Machu Picchu]]a) je želio stvoriti idealan grad koji će odgovoriti na više funkcija prijestolnice. Nakon što su kanalima regulirane dvije glavne rijeke ([[Saphi]] i [[Tullumayo]]), čije su poplave povremeno ugrožavale stanovništvo starog Cusca, on je udario temelje za izrazito hijerarhijsku organizaciju u kojoj je urbano središte bilo spoj upravne i vjerske funkcije, dok su okolna područja (kao što su satelitski gradovi u poljoprivrednom području: Cayaucachi, Claquillchaca, Picchu, Quillipata, Carmenca, Huacapunco, itd.) bile jedinice poljoprivrednih, zanatskih i industrijske proizvodnje.

God. [[1535]]. Cusco je opljačkao španjolski [[konkvistador]] [[Francisco Pizarro]]. Europski osvajači su poštovali plan ovog racionalnog grada koji je bio jako blizak ideji idealnih gradova [[renesansa|renesanse]]. Oni su se ograničili na uništenje nekih od glavnih zdanja s političkim i religijskim simbolima, te su izgradili nove spomenike, agresivno katoličke i španjolske, preko divnih kiklopskih zidina srušenih zgrada.

God. [[1950]]. Cusco je pogodio [[potres]] koji je uništio oko 90% zgrada. Građevine Inka bolje su ga podnijele od novijih [[Španjolci|španjolskih]] građevina. Kasnijom obnovom kompleksa Santo Domingo neki stariji dijelovi zidina, koji pripadaju Hramu sunca, su ostavljeni na vidjelo tako da nisu narušili kolonijalnu baštinu&lt;ref&gt;[http://www.sacred-destinations.com/peru/cusco-koricancha.htm Koricancha Temple and Santo Domingo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110907075704/http://www.sacred-destinations.com/peru/cusco-koricancha.htm |date=2011-09-07 }} na sacred-destinations.com {{en icon}} Preuzeto 23. siječnja 2012.&lt;/ref&gt;.

== Znamenitosti ==
{{Široka slika|82_-_Cuzco_-_Juin_2009.jpg|700px|Trg ''Plaza de Armas'' noću|40%|left}}
[[Datoteka:Estadio_Garcilazo.jpg|mini|Stadion ''Inca Garcilaso de la Vega'']]
Cusco je danas iznenađujući spoj Inka prijestolnice i kolonijalnog grada. Od prvog su sačuvani impresivni tragovi kao što su: plan ulica, zidovi studiozno izrezanog [[granit]]a ili [[andezit]]a, pravocrtne ulice unutar zidina, ruševine Hrama Sunca sa Zlatnim vrtom koji je nekoć bio prekriven skulpturama od plemenitih metala, itd. Od kolonijalnog grada još uvijek postoje svježe okrečene hiže, palače i prekrasne barokne crkve na kojima je ostvaren nemogući spoj [[Pleterski stil|Plateresca]], [[Mudejar]] i [[Churrigueresco]] stilova s Inka tradicijom.

Španjolci su preko trga Huaccapayta, središta Inka carstva uokviren palačama Pachacuteca, Viracocha i Huayna Capaca, sagradili današnji trg ''Plaza de Armas''. Palača Viracocha je srušena kako bi se izgradila katedrala započeta 1560. god., a Acclahuasi za izgradnju samostana sv. Kataline (''Santa Catalina''), dok je [[Coricancha|Hram sunca (Coricancha)]] djelomično uništen kako bi se osigurao prostor za samostan i katedralu sv. Dominika Guzmana (''Santo Domingo de Guzman''), itd.

Oko dva kilometra sjeverno od grada nalazi se Inka utvrda [[Sacsayhuamán]] s koje se pruža prekrasan pogled na grad.

&lt;gallery&gt;
Datoteka:Cuzco_D%C3%A9cembre_2007_-_Panorama_1.jpg|&lt;center&gt;Panorama grada Cusco
Datoteka:Cath%C3%A9drale_de_Cuzco_D%C3%A9cembre_2007_-_Vue_de_Face.jpg|&lt;center&gt;Katedrala sv. Dominika
Datoteka:Church_of_la_Compa%C3%B1%C3%ADa,_Cuzco.jpg|&lt;center&gt;Isusovačka crkva (''Compañía de Jesus'')
Datoteka:Centro_del_cuzco.jpg|&lt;center&gt;Stara ulica u gradu
Datoteka:Coricancha_Temple_(Temple_of_Sun),_Cuzco.jpg|&lt;center&gt;Zakrivljeni Inka zid samostana Santo Domingo
&lt;/gallery&gt;

== Gradovi prijatelji ==
Cusco je zbratimljen s gradovima:
{| cellpadding=&quot;10&quot;
|- valign=&quot;top&quot;
|
* {{ZD|GRČ}} [[Atena]], [[Grčka]]
* {{ZD|PAL}} [[Betlehem]], [[Palestinska Autonomna Područja]]
* {{ZD|FIL}} [[Baguio]], [[Filipini]]
* {{ZD|FRA}} [[Chartres]], [[Francuska]]
* {{ZD|MEKS}} [[Ciudad de México]], [[Meksiko]]
* {{ZD|HON}} [[Copán]], [[Honduras]]
* {{ZD|EKV}} [[Cuenca (Ekvador)|Cuenca]], [[Ekvador]]
||
* {{ZD|KUB}} [[Havana]], [[Kuba]]
* {{ZD|SAD}} [[Jersey City, New Jersey]], [[SAD]]
* {{ZD|IZR}} [[Jeruzalem]], [[Izrael]]
* {{ZD|SJKOR}} [[Kaesong]], [[Sjeverna Koreja]]
* {{ZD|POLJ}} [[Krakov]], [[Poljska]] (samo sporazum o prijateljstvu)
* {{ZD|JAP}} [[Kyoto]], [[Japan]]
* {{ZD|PER}} [[Lima]], [[Peru]]
||
* {{ZD|BOL}} [[La Paz]], [[Bolivija]]
* {{ZD|SAD}} [[Madison, Wisconsin]], [[SAD]]
* {{ZD|RUS}} [[Moskva]], [[Rusija]]
* {{ZD|BOL}} [[Potosí]], [[Bolivija]]
* {{ZD|BRA}} [[Rio de Janeiro]], [[Brazil]]
* {{ZD|UZB}} [[Samarkand]], [[Uzbekistan]]
* {{ZD|KIN}} [[Xi'an]], [[Kina]]
|}

== Izvori ==
{{commonscat}}
{{izvori}}
* Gustavo A. Mellander, Nelly Maldonado &amp; Charles Edward Magoon, ''The Panama Years'', Río Piedras, Puerto Rico: Editorial Plaza Mayor, 1999. {{ISBN|1-56328-155-4}}

== Vanjske veze ==

* [http://www.mapropoly.com/CityGuideEng.html Informacije o gradu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070811112835/http://www.mapropoly.com/CityGuideEng.html |date=2007-08-11 }}na MAPROPOLY, INC. {{en icon}}
{{Svjetska baština u Peruu}}

[[Kategorija:Gradovi u Peruu]]
[[Kategorija:Inke]]
[[Kategorija:Svjetska baština u Peruu]]</text>
      <sha1>5ad4lxfxuda8mo1otb4bhv789a1v0ji</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Devolski sporazum</title>
    <ns>0</ns>
    <id>206829</id>
    <revision>
      <id>42669420</id>
      <parentid>42657999</parentid>
      <timestamp>2026-08-08T06:05:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>42669420</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8321" sha1="hbz7zhbrvp73wymcf0x0no7zzyrszhn" xml:space="preserve">'''Sporazum u Devolu''' ({{lang-el|συνθήκη της Δεαβόλεως}}) je [[mirovni ugovor|mirovni sporazum]] sklopljen godine 1108. između [[Kneževina Antiohija|antiohijskog]] kneza [[Bohemond I od Antiohije|Bohemonda I]] i [[Bizantsko Carstvo|bizantskog]] cara [[Aleksije I Komnen|Aleksija I Komnena]]. Njime se Bohemond svoju Antiohijsku Kneževinu obavezao učiniti [[vazal]]nom državom, odnosno dijelom Bizantskog Carstva. Ime je dobio po bizantskoj tvrđavi [[Devol (Albanija)|Devol]] u oblasti [[Makedonija (region)|Makedonija]] (današnja [[Albanija]]).

Do sporazuma je došlo nakon neuspjelog Bohemondovog pokušaja da iz svojih baza u [[Normani|normanskoj]] [[Italija|Italiji]] osvoji Bizantsko Carstvo, odnosno na taj način okonča sukob koji je s Aleksijem nastao tokom [[Prvi križarski rat|Prvog križarskog rata]] kada je Antiohijska Kneževina bila osnovana. Poslije sklapanja sporazuma se Bohemond povukao u [[Apulija|Apuliju]] gdje je uskoro umro; [[Tankred od Galileje|Tankred Galilejski]], njegov regent u Antiohiji, je odbio priznati sporazum, ali je njime svejedno na duže vrijeme uklonjena normanska i križarska prijetnja Carstvu.

== Literatura ==
;Primarni izvori
&lt;div class=&quot;references-small&quot;&gt;
* {{cite book| author=Anna Komnene| authorlink=Ana Komnena| title=[[Aleksijada|The Alexiad]] translated by Elizabeth A. S. Dawes| publisher=Medieval Sourcebook| chapter=Books X-XIII| url=http://www.fordham.edu/halsall/basis/annacomnena-alexiad00.html#INTRODUCTION| access-date=2013-02-04| archive-date=2020-04-13| archive-url=https://web.archive.org/web/20200413122745/http://www.fordham.edu/halsall/basis/annacomnena-alexiad00.html#INTRODUCTION}}
* {{cite book | author=Fulcher of Chartres | authorlink=Fulcher od Chartresa| title= A History of the Expedition to Jerusalem 1095-1127 (translated in English by Frances Rita Ryon, edited with an introduction by Harold S. Fink [The University of Tennessee Press, 1969])| chapter=Chapter XXXV|url=http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k94616t/f37.table}}
* [[Guillaume od Tira|William of Tyre]], ''Historia Rerum In Partibus Transmarinis Gestarum'' (''A History of Deeds Done Beyond the Sea''), translated by E. A. Babock and A. C. Krey (Columbia University Press, 1943). See the original text in the [http://thelatinlibrary.com/williamtyre.html Latin library].
&lt;/div&gt;

;Sekundarni izvori
&lt;div class=&quot;references-small&quot;&gt;
* {{cite book | last=Angold | first=Michael | authorlink=Michael Angold| title=The New Cambridge Medieval History | editor=Rosamond McKitterick | publisher=Cambridge University Press | year=2005 | isbn=0-521-41411-3 | chapter=The Byzantine Empire, 1025-1118}}
* {{cite book | last=Birkenmeier | first=John W. | title=The Development of the Komnenian Army: 1081–1180 | publisher=Brill Academic Publishers | year=2002 | isbn=90-04-11710-5 | chapter=Historical Overview of the Eleventh- and Twelfth-Century Byzantium}}
* {{cite book | last=Hamilton | first=Bernard| title=Porphyrogenita: : Essays on the History and Literature of Byzantium and the Latin East in Honor of Julian Chrysostomides edited by Charalambos Dendrinos, Jonathan Harris, Eirene Harvalia-Crook and Judith Herrin| publisher=Ashgate Publishing, Ltd.| year=2003 | isbn=0-7546-3696-8 | chapter=William of Tyre and the Byzantine Empire}}
* {{cite web
 |title        = Tancred and Bohemond: Brothers-in-arms or Arch Rivals?
 |last         = Holifield
 |first        = Jessica
 |url          = http://www.leeds.ac.uk/history/studentlife/e-journal/Holifield_Jessica.pdf
 |format       = PDF
 |work         = [[University of Leeds]] (School of History)
 |accessdate   = 2007-09-12
 |archive-date = 2009-03-26
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20090326085707/http://www.leeds.ac.uk/history/studentlife/e-journal/Holifield_Jessica.pdf
}}
* {{cite book | last=Jotischky | first=Andrew | title=Crusading And The Crusader States | url=https://archive.org/details/crusadingcrusade0000joti | publisher=Pearson Education | year=2004 | isbn=0-582-41851-8 | chapter=Crusade and Settlement, 1095-c. 1118}}
* {{cite book | last=Kazhdan | first=Alexander | title=The Crusades from the Perspective of Byzantium and the Muslim World | editor=Angeliki E. Laiou - Roy Parviz Mottahedeh | publisher=Dumbarton Oaks Research Library and Collection | year=2001 | location=Washington, D.C. | isbn=0-88402-277-3 | chapter=Latins and Franks in Byzantium: Perception and Reality from the Eleventh to the Twelfth Century | chapterurl=http://www.doaks.org/Crusades/CR09.pdf | access-date=2013-02-04 | archive-date=2008-10-01 | archive-url=https://web.archive.org/web/20081001091835/http://www.doaks.org/Crusades/CR09.pdf | deadurl=yes }}
* {{cite book | last=Kolbaba | first=Tia M. | title=The Crusades from the Perspective of Byzantium and the Muslim World | editor=Angeliki E. Laiou - Roy Parviz Mottahedeh | publisher=Dumbarton Oaks Research Library and Collection | year=2001 | location=Washington, D.C. | isbn=0-88402-277-3 | chapter=Byzantine Perceptions of Latin Religious Errors (Themes and Changes from 850 to 1350) | chapterurl=http://www.doaks.org/publications/doaks_online_publications/Crusades/CR09.pdf | access-date=2013-02-04 | archivedate=2010-12-02 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20101202171936/http://doaks.org/publications/doaks_online_publications/Crusades/CR09.pdf | deadurl=yes }}
* {{cite book | last=Lilie | first=Ralph-Johannes | title=The Crusades: Other Experiences, Alternate Perspectives | editor=Khalil I. Semaan | publisher=Global Academic Publishing | year=2003 | isbn=1-58684-251-X | chapter=The Crusades and Byzantium}}
* {{cite book | last=Magdalino | first=Paul| title=The Empire of Manuel I Komnenos, 1143–1180 | publisher=Cambridge University Press | year=2002 | isbn = 0-521-52653-1}}
* {{cite book | last=Norwich | first=John| title=Byzantium:The Decline and Fall | publisher=Penguin | year=1995 | isbn = 0-670-82377-5}}
* {{cite book | last=Richard | first=Jean | title=The Crusades, C. 1071-c. 1291 (translated by Jean Birrell)| url=https://archive.org/details/crusadesc1071c120000rich | publisher=Cambridge University Press | year=1999 | isbn=0-521-62566-1 | chapter=From the First to the Second Crusade}}
* {{cite journal |last=Rowe |first=John G. |authorlink= |coauthors= |year=1966–67 |month= |title=Paschal II, Bohemond of Antioch and the Byzantine Empire |journal=Bulletin of the John Rylands Library |volume=44 |issue= |pages=165–202 |id= |url= |accessdate= 2007-09-12 |quote= }}
* {{cite book | last=Runciman | first=Steven| title=The First Crusade | url=https://archive.org/details/firstcrusade0000runc | publisher=Cambridge University | year=1980 | isbn = 0-521-23255-4}}
* {{cite journal |last=Spinka |first=Matthew|authorlink= |coauthors= |year=1939|month=June |title=Latin Church of the Early Crusades  |url=https://archive.org/details/sim_church-history_1939-06_8_2/page/113 |journal=Church History |volume=8 |issue=2 |pages=113–131 |id=  |accessdate= 2007-09-20 |quote= |doi=10.2307/3160650 |jstor=3160650 |publisher=American Society of Church History }}
* {{cite book | last=Stephenson | first=Peter | title=Byzantium's Balkan Frontier: A Political Study of the Northern Balkans, 900-1204 | publisher=Cambridge University Press | year=2000 | isbn=0-521-77017-3 | chapter=The Rise of the West, I: Normans and Crusaders (1081-1118)}}
* {{cite web
 | title = John II Comnenus (A.D. 1118-1143)
 | last = Stone
 | first = Andrew
 | url = http://www.roman-emperors.org/johncomn.htm
 | work = Online Encyclopedia of Roman Emperors
 | accessdate = 2007-09-11
 | archive-date = 2017-09-29
 | archive-url = https://web.archive.org/web/20170929180453/http://www.roman-emperors.org/johncomn.htm
 | url-status = dead
 }}
&lt;/div&gt;

== Literatura ==
* Thomas S. Asbridge, ''The Creation of the Principality of Antioch, 1098&amp;ndash;1130''. The Boydell Press, 2000.
* Jonathan Harris, ''Byzantium and the Crusades''. Hambledon and London, 2003.
* Ralph-Johannes Lilie, ''Byzantium and the Crusader States, 1096&amp;ndash;1204''. Trans. J.C. Morris and J.C. Ridings. Clarendon Press, 1993.
* Kenneth M. Setton, ed., ''A History of the Crusades'', Vols. II and V. Madison, 1969&amp;ndash;1989.

[[Kategorija:1108.]]
[[Kategorija:Mirovni sporazumi|Devol]]
[[Kategorija:Istočno Rimsko Carstvo]]
[[Kategorija:Kneževina Antiohija]]</text>
      <sha1>hbz7zhbrvp73wymcf0x0no7zzyrszhn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cink sulfat</title>
    <ns>0</ns>
    <id>216313</id>
    <revision>
      <id>42669340</id>
      <parentid>42606886</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T18:30:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>42669340</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5783" sha1="agrftlnnq7wwvmiwsqkpqjz91bqqnwl" xml:space="preserve">{{chembox-lat 
| Watchedfields = 
| verifiedrevid = 268917726
| ImageFile1 = Zinc_Sulfate.jpg
| ImageSize1 =
| ImageFile2 = Zinc_sulfate.svg
| ImageSize2 =
| IUPACName = Cink sulfate
| OtherNames = Beli vitriol&lt;br /&gt;[[Goslarit]]
| Section1= {{Chembox Identifiers-lat
|  Abbreviations = 
| MeSHName=Zinc+sulfate
| ChemSpiderID_Ref = {{chemspidercite|correct|chemspider}}
| ChemSpiderID = 22833
| UNII_Ref = {{fdacite|correct|FDA}}
| UNII = 0J6Z13X3WO
| ChEMBL_Ref = {{ebicite|changed|EBI}}
| ChEMBL = 1200929
| InChI = 1/H2O4S.Zn/c1-5(2,3)4;/h(H2,1,2,3,4);/q;+2/p-2
| InChIKey = NWONKYPBYAMBJT-NUQVWONBAU
| ChEBI_Ref = {{ebicite|correct|EBI}}
| ChEBI = 35176
| SMILES = [Zn+2].[O-]S([O-])(=O)=O
| StdInChI_Ref = {{stdinchicite|correct|chemspider}}
| StdInChI = 1S/H2O4S.Zn/c1-5(2,3)4;/h(H2,1,2,3,4);/q;+2/p-2
|  StdInChIKey_Ref = {{stdinchicite|correct|chemspider}}
|  Beilstein = 
|  Gmelin = 
|  3DMet = 
| StdInChIKey = NWONKYPBYAMBJT-UHFFFAOYSA-L
| CASNo = 7733-02-0
| CASNo_Ref = {{cascite|correct|CAS}}
| CASOther = &lt;br /&gt;7446-19-7 (monohydrate) &lt;br /&gt; 13986-24-8 (hexahydrate) &lt;br /&gt; 7446-20-0 (heptahydrate)
| PubChem = 24424
| UNNumber = 3077
| EINECS = 231-793-3
| RTECS = ZH5260000
| ATCCode_prefix = A12
| ATCCode_suffix = CB01
  }}
| Section2= {{Chembox Properties-lat
|  Formula = 
|   Formula=ZnSO&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;
|   MolarMass = 161.47 g/mol (anhidrovan) &lt;br /&gt; 179.47 g/mol (monohidrat) &lt;br /&gt; 287.53 g/mol (heptahidrat)
|   Appearance = beli prah
|   Odor = bez mirisa
|   Density = 3.54 g/cm&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt; (anhidrovan) &lt;br /&gt; 2.072 g/cm&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt; (heksahidrat) 
|   MeltingPt = 680&amp;nbsp;°C razlaže se (anhidrovan) &lt;br /&gt; 100&amp;nbsp;°C (heptahidrat) &lt;br /&gt; 70&amp;nbsp;°C, razlaže se (heksahidrat)
|   BoilingPt = 740&amp;nbsp;°C (anhidrovan) &lt;br /&gt; 280&amp;nbsp;°C, razlaže se (heptahidrat)
|   Solubility = 22 g/100 ml, anhidrovan (20&amp;nbsp;°C) &lt;br /&gt; 96.5 g/100mL, heptahidrat (20&amp;nbsp;°C)
|   SolubleOther = '' anhidrovan:'' &lt;br /&gt; rastvoran u [[metanol]]u, [[glicerol]]u &lt;br /&gt; ''heptahidrat:'' &lt;br /&gt; 40 g/100 mL, [[glicerol]] &lt;br /&gt; nerastvoran u [[alkohol]]u
|   RefractIndex = 1.658 (anhidrovan) &lt;br /&gt; 1.4357 (heptahidrat)
  }}
| Section7 = {{Chembox Hazards-lat
|   ExternalMSDS = [http://www.ilo.org/public/english/protection/safework/cis/products/icsc/dtasht/_icsc16/icsc1698.htm ICSC 1698]
|   EUIndex = 030-006-00-9
|   EUClass = Štetan ('''’Xn''')&lt;br /&gt;Opasan za životnu sredinu ('''N''')
|   RPhrases = {{R22}}, {{R41}}, {{R50/53}}
|   SPhrases = {{S2}}, {{S22}}, {{S26}}, {{S39}}, {{S46}}, {{S60}}, {{S61}}
|   NFPA-H = 
|   NFPA-F = 
|   NFPA-R = 
|   NFPA-O = 
|   FlashPt = Ne-zapaljiv
|   PEL = 
  }}
| Section8 = {{Chembox Related-lat
|   OtherAnions = 
|   OtherCations = [[Kadmijum sulfat]]
|   OtherFunctn = 
|    Function = 
|   OtherCpds = [[Bakar(II) sulfat]]
  }}
}}

'''Cink sulfat''' ([[Cink|Zn]][[Sulfat|SO&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;]]) je bezbojno kristalno, rastvorljivo u vodi [[hemijsko jedinjenje]]. Hidratisani oblik, ZnSO&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;•7H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O, mineral [[goslarit]], je istorijski poznat kao &quot;beli [[vitriol]]&quot; i može se pripremiti reagujući cink sa razvodnjenom [[sumporna kiselina|sumpornom kiselinom]]. Može se isto tako pripremiti dodajući čvrst cink u rastvor [[bakar(II) sulfat]]a. 
:Zn + CuSO&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt; → ZnSO&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt; + Cu

Još jedan prirodan oblik ovog heptahidrata je poznat kao mineral [[melanterit|cink-melanterit]] (Zn,Cu,Fe)SO&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;•7H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O (on je strukturno različit od goslarita). Niži hidrati cink sulfata se u retkim slučajevima nalaze u prirodi kao minerali: [[biancit]] (Zn,Fe)SO&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;•6H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O, [[boileit]] (Zn,Mg)SO&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;•4H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O i [[guningit]] (Zn,Mn)SO&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;•H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O.

== Upotreba ==
Cink sulfat se koristi kao izvor cinka u stočnoj hrani, veštačkim đubrivima, i u agrikulturnim sprejevima. ZnSO&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;•7H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O se koristi za pravljenje [[litopon]]a, u koagulacionim kupatilima za dobijanje [[rajon]]a (veštačke svile), u [[elektrolit]]ima za cink galvanizaciju, kao [[mordan]] (fiksator boja) kod bojenja, kao prezervativ za kožu, i u medicini kao [[astringent]] i [[emetik]].&lt;ref name=&quot;CDC&quot; &gt;{{cite web | title = ICSC (International Chemical Safety Cards) 1698 ZINC SULFATE | publisher = Centers for Disease Control | url = http://www.cdc.gov/niosh/ipcsneng/neng1698.html }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NIH&quot; &gt;{{cite web | title = Burns, Gilbert's, Parasites, Stomatitis, Trichomoniasis, ... | publisher = National Institutes of Health | url = http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/druginfo/natural/patient-zinc.html }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NOAA&quot; &gt;{{cite web | title = CAMEO Chemical data sheet for ZINC SULFATE | publisher = National Oceanic and Atmospheric Administration | url = http://cameochemicals.noaa.gov/chemical/4826 | access-date = 2013-04-19 | archive-date = 2009-01-15 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090115170018/http://cameochemicals.noaa.gov/chemical/4826 | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;

Za vodene rastvore cink sulfata se tvrdi da su efektivni u odstranjivanu mahovine sa krovova. Sprejiranje mešavine na mahovinu omogućava vetru da jednostavno oduva preostali otpad, ali se ne preporučuje za upotrebu na travnjacima jer je jednako efikasan u uklanjaju trave.&lt;ref&gt;From [http://bryophytes.science.oregonstate.edu/page24.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100529071743/http://bryophytes.science.oregonstate.edu/page24.htm |date=2010-05-29 }} ''&quot;If zinc sulfate comes into contact with neighboring plants, damage may occur. Plants and shrubbery should be draped when this chemical is being used.&quot;''&lt;/ref&gt;

== Reference ==
{{Reflist|2}}

== Vanjske veze ==
{{Portal-lat|Hemija}}

{{Jedinjenja cinka-lat}}
{{Mineralni suplementi-lat}}

[[Kategorija:Jedinjenja cinka]]
[[Kategorija:Sulfati]]</text>
      <sha1>agrftlnnq7wwvmiwsqkpqjz91bqqnwl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cat's Eye (manga)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>217017</id>
    <revision>
      <id>42669274</id>
      <parentid>42337646</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T13:14:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>42669274</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9790" sha1="ojavgktjmlmsee2073mln1eob56zt7t" xml:space="preserve">{{Infobox animanga/Header
| name            = Cat's Eye
| image           = [[Datoteka:Cat's Eye.jpg|230px]]
| caption         = Osmi svezak stripa, na čijem su izdanju tri glavne junakinje
| ja_kanji        = キャッツ アイ
| ja_romaji       = Kyattsu Ai
| genre           = akcija, [[drama]], [[Kriminalistički žanr|krimić]]
}}
{{Infobox animanga/Print
| type            = manga
| author          = [[Tsukasa Hojo]]
| publisher       = Shueisha
| publisher_other = {{flagicon|ITA}} Star Comics &lt;br /&gt;{{flagicon|FRA}} Tonkam &lt;br /&gt;[[Malezija]] Comics House
| demographic     = ''Shōnen manga|Shōnen''
| magazine        = Weekly Shōnen Jump
| first           = 1981.
| last            = 1985.
| volumes         = 18
| volume_list     = 
}}
{{Infobox animanga/Video
| type            = tv series
| director        = [[Yoshio Takeuchi]]&lt;br /&gt;[[Kenji Kodama]]
| producer        = 
| writer          = Keisuke Fujikawa, Kenji Terada, Tomoko Konparu, Toshimichi Okawa
| music           = 
| studio          = Tokyo Movie Shinsha
| licensee        = ImaginAsian Entertainment
| network         = Nippon Television
| network_en      = {{flagicon|SAD}} Imaginasian
| network_other   = {{flagicon|FRA}} [[France 3]]&lt;br /&gt;{{flagicon|NJE}} [[RTL II]]&lt;br /&gt;{{flagicon|ITA}} [[Italia 1]]&lt;br /&gt;{{flagicon|Filipini}} [[GMA 7]], [[Hero (TV channel)|Hero TV]]&lt;br /&gt;{{flagicon|KIN}} [[China Beijing TV Station|BTV-10]]&lt;br /&gt;{{flagicon|Hong Kong|colonial}} [[Asia Television Limited|ATV]]&lt;br /&gt;{{flagicon|Tajvan}} [[China Television|CTV]], [[SET Metro]]
| first           = 11. travnja 1983.
| last            = 8. srpnja 1985.
| episodes        = 73
| episode_list    = 
}}
{{Infobox animanga/Footer}}

{{nihongo|'''''Cat's Eye'''''|キャッツ アイ|Kyattsu Ai}} [[japan]]ska je humorna [[kriminal]]istička [[manga]] koju je napisao i ilustrirao [[Tsukasa Hojo]].&lt;ref name=&quot;Clements 2001 57–58&quot;&gt;[[#Clements|Clements 2001.]], str. 57-58&lt;/ref&gt; Strip je kasnije adaptiran u [[anime]] seriju koja je emitirana 1983. u Japanu na ''Nippon Television''.&lt;ref name=&quot;Clements 2001 57–58&quot;/&gt; Radnja se odvija oko tri sestre - Rui, Hitomi i Ai - koje su po danu vlasnice jednog kafića, no po noći se preoblače u kradljivice umjetničkih galerija pod pseudonimom 'Mačje oko', dok ih proganja policijski inspektor Toshi, koji je pak u vezi sa Hitomi. ''Cat's Eye'' je također emitirana i u drugim zemljama, među kojima su i [[Kanada]], [[Francuska]], [[Nemačka|Njemačka]], [[Italija]], [[Filipini]] i [[Narodna Republika Kina|Kina]]. 2007., ''ImaginAsian'' je objavio emitiranje prve sezone serije na ImaginAsian TV, a potom i objavljivanje serije na video tržište u Sjevernoj Americi.&lt;ref name=&quot;ann-2007&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2007-04-16/broadcast-and-dvd-release-of-orguss-nobody's-boy-remi-and-cat's-eye-coming-from-imaginasian| title=Broadcast and DVD Release of Orguss, Nobody's Boy Remi and Cat's Eye coming from ImaginAsian6| publisher=Anime News Network| date=16. travnja 2007| accessdate=26. travnja 2013}}&lt;/ref&gt; Serija je emitirana te godine u lipnju, da bi potom bila objavljena na DVD-u u rujnu.

Remake stripa, također nazvan {{nihongo|'''''Cat's Eye'''''|キャッツ・愛|Kyattsu Ai|napisan u [[kanji]] verziji za &quot;ljubav&quot;}}, je objavljen u izdanju ''Coamixa'' u sklopu ''Monthly Comic Zenon'' antologije 2010.&lt;ref name=natalie&gt;{{cite web|url=http://natalie.mu/comic/news/37573|title=Comic Natalie -Cat's Eye returns in Comic Zenon|language=Japanese|access-date=2013-04-26|archive-date=2010-09-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20100916204321/http://natalie.mu/comic/news/37573|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Crteže nove serije obavio je Shingo Asai. U prestižnom časopisu ''Animage'', ''Cat's Eye'' se 1984. našao na 13. mjestu na popisu 20 najboljih animea godine, sa 259 glasova čitatelja, dok je Kisugi Ai u istom izdanju izabrana za sedmu najomiljeniju anime junakinju, sa 659 glasova.&lt;ref&gt;{{cite web| url=http://translate.google.com/translate?hl=en&amp;sl=ja&amp;tl=en&amp;u=http%3A%2F%2Fanimage.jp%2Fold%2Fgp%2Fgp_1984.html| title=The 6th Anime Grand Prix| date=lipanj 1984| publisher=Animage| accessdate=26. travnja 2013}}&lt;/ref&gt; Iduće godine, u sedmom izdanju ''Animagea'', serija se opet našla na listi 20 najboljih animea godine, ali ovog puta na 18. mjestu sa samo 44 glasa. Iste godine, junakinja Kisugi Ai je izabrana sa 12. najomiljeniji anime ženski lik.&lt;ref&gt;{{cite web| url=http://translate.google.com/translate?hl=en&amp;sl=ja&amp;tl=en&amp;u=http%3A%2F%2Fanimage.jp%2Fold%2Fgp%2Fgp_1985.html| title=The 7th Anime Grand Prix| date=lipanj 1985| publisher=Animage| accessdate=26. travnja 2013}}&lt;/ref&gt; 2005., ''TV Asahi'' je objavio listu 100 najboljih animea u zadnjih sto godina, na temelju istraživanja raznih dobnih skupina diljem Japana. ''Cat's Eye'' se na toj listi našao na 50. mjestu.&lt;ref&gt;{{cite web| url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2005-09-23/tv-asahi-top-100-anime-part-2| title=News: TV Asahi Top 100 Anime| date=23. rujna 2005| publisher=Anime News Network| accessdate=26. travnja 2013}}&lt;/ref&gt;

== Radnja ==

Tri Kisugi sestre - Hitomi, Ai i Rui - vode jedan mali kafić tijekom dana. One su kćeri Michaela Heinza, slikara koji je tajnovito nestao tijekom 1970-ih. Kako bi otkrile što se dogodilo s njim, one kradu svaki artikl iz kolekcije njihovog oca od novih vlasnika na raznim umjetničkim galerijama. Odašilju karte pod nazivom &quot;Mačje oko&quot; policiji svaki puta kada planiraju pljačku, ali ipak uvijek uspiju pobjeći. Policijski inspektor Toshio Utsumi, koji je zadužen za taj slučaj, je postao Hitomin dečko, što je vrlo prigodno za djevojke kada trebaju otkriti što će se dogoditi, ali kod Hitomi izaziva grižnju savjest.

Na kraju serije, Heinz ostavlja bilješku za svoje kćeri u kojoj otkriva da ne može otkriti svoj identitet jer ga mafija može eliminisati, ali da se može pojaviti za pet godina. Ipak, otkriva se da je &quot;Heinz&quot; zapravo lažnjak, i podli ujak sestara, Cranaff, koji je prevario Michaela prije nekoliko godina. Nakon što izgubi od trija, Cranaff se odluči iskupiti tako što zapali muzej čime ubija sebe i sav kriminalistički sindikat. Hitomi eventualno saopšti Toshiju da je ona dio 'Mačjeg oka' te beži pre nego ju ovaj može uhapsiti. Toshio ju odluči &quot;uhvatiti&quot; zaručničkim prstenom na zračnoj luci. On da otkaz na policijskoj postaji te ju odluči pronaći u Americi, ali otkriva da je ova izgubila sjećanje zbog virusnog meningitisa. Toshio provede vreme s njom sve dok joj se ne vrati sjećanje, te njih dvoje obnove vezu.

Ženski trio, kao i njihov kafić, se pojavljuju i u druga dva ostvarenja Hoja, ''[[City Hunter]]'' i ''[[Angel Heart (anime)|Angel Heart]]''. Ipak, te tri serije nemaju isti kontinuitet.

== Glasovne uloge ==
* [[Chika Sakamoto]] - Ai Kisugi
* [[Keiko Toda]] - Hitomi Kisugi
* [[Toshiko Fujita]] - Rui Kisugi
* Hiromi Tsuru - Akiko, Cathy 
* Yoshito Yasuhara - Toshio Utsumi

== Historija ==

Nakon što ga je ''Animage'' svojedobno usporedio sa ženskom verzijom ''[[Lupin III|Lupina III]]'',&lt;ref name=&quot;Clements 2001 57–58&quot;/&gt; Tsukasa Hojov seksi trio djevojaka provalnica je postao senzacija kada je objavljen kao manga u ''Shonen Jumpu'' 1981.&lt;ref name=&quot;Clements 2001 57–58&quot;/&gt; Obuhvatio je osam svezaka, te je privukao i mušku kao i žensku publiku. Serija je postigla takođe veliki uspjeh, spajajući krimić, šund i humor. Glazba u uvodnoj špici je bila tako popularna da je rasprodana u preko 800.000 kopija na glazbenom tržištu.&lt;ref name=&quot;Clements 2001 57–58&quot;/&gt; Nakon prvih 36 epizoda, druga sezona je 1985. imala 37 epizoda, ali nešto lakšeg tona, te se usredotočilo na ljubavni trokut između likova.&lt;ref name=&quot;Clements 2001 57–58&quot;/&gt; Uslijedio i igrani TV specijal 1988., kao i igrani dugometražni film 1997.&lt;ref name=&quot;Clements 2001 57–58&quot;/&gt;

Theron Martin je naglasio kako je nemoguće ne uočiti utjecaj TV serija ''Lupin III.'' i ''[[Charlie's Angels|Charliejevi anđeli]]'' na ''Cat's Eye''. Navodi kako je, usprkos manjku sofisticiranosti, to &quot;razmjerno zrela, seksi serija namijenjena barem djelomično odraslima, te zna biti ozbiljna, ali je ipak većinom komična.&quot;&lt;ref name=&quot;Martin&quot;/&gt; Kudio je &quot;nevjerojatne slučajnosti i masovne izmišljotine kako bi ostvarila tu schemu&quot;, uzimajući za primjer činjenicu što se tri junakinje ne maskiraju, ali ih ipak nitko ne može prepoznati. U jednoj epizodi, Martin primjeućuje kako su Toshi i Hitomi zajedno pali u bunar, no on joj ipak ne otkriva identitet jer je &quot;prigodno privremeno izgubio vid od pada&quot;. Drugi je primjer kako je Toshi &quot;nevjerojatno glup&quot; jer nije povezao to što tri sestre vode kafić &quot;Mačje oko&quot;, a tri žene kradljivice se također tako zovu.&lt;ref name=&quot;Martin&quot;&gt;{{cite web| publisher=Anime News Network| url=http://www.animenewsnetwork.com/review/cats-eye/sub.dvd-season-1| author=Theron Martin| title=Cat's Eye - Sub.DVD - Season 1 Collection| accessdate=30. travnja 2013| date=30. siječnja 2008}}&lt;/ref&gt;

== Izvori ==
=== Reference ===
{{izvori}}
=== Literatura ===
* {{cite book | last = Clements | first = Jonathan | ref=Clements | title = The Anime Encyclopedia | url = https://archive.org/details/animeencyclopedi0000clem | publisher = Stone Bridge Press | year = 2001 | location = Berkeley, California | isbn = 1-880656-64-7 }}

== Vanjske veze ==
* [http://www.animenewsnetwork.com/encyclopedia/anime.php?id=1239 ''Cat's Eye''] na Anime News Network
* {{IMDb title|id=0131160|title=Cat's Eye}}
* {{IMDb title|id=0132019|title=Cat's Eye (film, 1997)}}
* [http://myanimelist.net/anime/2043/Cats_Eye ''Cat's Eye''] na MyAnimeList

{{Authority control}}
{{TVSvijek|1983|1985}}

[[Kategorija:Akcijski stripovi]]
[[Kategorija:Kriminalistički stripovi]]
[[Kategorija:Akcijske TV-serije]]
[[Kategorija:Kriminalističke TV-serije]]</text>
      <sha1>ojavgktjmlmsee2073mln1eob56zt7t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>1204.</title>
    <ns>0</ns>
    <id>223618</id>
    <revision>
      <id>42669371</id>
      <parentid>42669031</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T21:43:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alekol</username>
        <id>2231</id>
      </contributor>
      <origin>42669371</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5984" sha1="r0useemkt69mdat59r4qj7j7og0qndz" xml:space="preserve">{{godina nav}}
[[File:ConquestOfConstantinopleByTheCrusadersIn1204.jpg|thumb|Pad Carigrada.]]
{{godina u drugim kalendarima|1204}}

Godina '''1204.''' ('''[[rimske brojke|MCCIV]]''') bila je [[prijestupna godina koja počinje u četvrtak]] po [[julijanski kalendar|julijanskom kalendaru]].

== Događaji ==
* [[1. 1.]] - Umro je kralj Norveške [[Haakon III]], za kralja je proglašen mali Guttorm (ca. 4), ali umire već u avgustu. Faktički regent je Haakon Ludi.
* ca. [[27. 1.]] - U Carigradu je došlo do narodne bune. [[Vizantijski senat]], sveštenstvo i rulja biraju Nikolu Kanava, nasuprot [[Aleksije IV Anđeo|Aleksija IV Angela]] ali on to ne želi. Dvoranin [[Aleksije V Duka|Aleksije Duka]] je zatvorio careve [[Isak II Anđeo|Isaka II Angela]] (koji umire sutradan) i [[Aleksije IV Anđeo|Aleksija IV Angela]].
* [[28. 1.]] &amp;ndash; Umro je [[Bizantski car]] [[Isak II Anđeo]]. 

* ca. [[5. 2.]] &amp;ndash; [[Aleksije V Duka]], zvani Murcuflos, Obrvar, proglašen za [[bizantski car|bizantskog cara]]. Blagajna je prazna pa uzima novac od aristokratije; zatvara gradska vrata za krstaše ne dopušta im snabdevanje. 
** [[Henrik Flandrijski]] je ovih dana porazio Aleksijev napad, kada se vraćao iz ekspedicije snabdevanja i napada na jedan zamak. Izgubljen je carski znak i ikona Panagija Nikopojos. 
* ca. 8. 2. - Aleksije V pregovara sa mletačkim duždem [[Enrico Dandolo|Enricom Dandolom]], ali ga napada krstaška konjica. Zbačeni Aleksije IV je verovatno ubijen u ovo vreme.
* [[21. 2.|21]] - [[23. 2.]] - Srednjovekovni solarni maksimum: u japanskom [[Kyōto|Kyōtu]] osmatraju [[Polarna svjetlost|polarnu svjetlost]], što bilježi pjesnik [[Fujiwara no Teika]] u dnevniku ''Meigetsuki''.

* mart - Proterivanje Latina iz Carigrada.

* [[9. 4.]] - Prvi krstaški napad na Carigrad je odbijen. 
* 12-[[13. 4.]] &amp;ndash; [[Četvrti križarski rat]]: [[Križari]] na juriš [[Pad Carigrada (1204)|zauzimaju]] [[Carigrad]] te pljačkaju i pustoše grad sljedeća 3 dana, nakon požara podmetnutog u borbama. 
** Aleksije V beži u Trakiju. [[Konstantin Laskaris]] je 12-tog izabran za novog cara, ali pošto niko ne želi da se bori ([[Varjaška garda]] nije plaćena), sutradan beži iz grada.
** [[Venecijanska Republika|Mlečani]] uzimaju drevne statue od kojih će nastati [[konji svetog Marka]].
** [[Frankokratija]]: krstaši su podelili deo carskih teritorija.
** Vizantijski naslednici su [[Nikejsko Carstvo]], [[Trapezuntsko Carstvo]] i [[Epirska Despotovina]].
* 23. 4.? - [[Aleksej I Trapezuntski|Aleksej Veliki Komnin]] je sa bratom [[David Komnin|Davidom]] stigao iz Gruzije u [[Trapezunt]] (pre nego što su čuli za latinsko osvajanje Carigrada). David će povesti pohod u Paflagoniju i zauzeti crnomorske gradove.

* proleće? - [[Teodor I Laskaris|Teodor Laskaris]] odlazi u Malu Aziju, gde nastupa u ime svog tasta [[Aleksije III Anđeo|Aleksija III Angela]]. Nastanio se u [[Bursa|Brusi]], u regionu od ranije ima još nekoliko lokalnih gospodara.

* [[9. 5.]] &amp;ndash; Grof [[Grofovija Flandrija|Flandrije]] i [[Grofovija Hainaut|Hainauta]] [[Balduin I od Carigrada|Balduin]] je izabran za [[Latinsko Carstvo|latinskog cara]] u Carigradu, okrunjen je 16. 5. u Aja Sofiji (ostaje do 1205).
** Mislilo se da će [[Bonifacije Monferatski]] biti car, ali su Mlečani bili protiv; on će uspostaviti [[Kraljevina Solun|Kraljevinu Solun]] nakon kraćeg sukoba sa Balduinom.

* jun? - Umro je [[Rumski Sultanat|rumski]] sultan Sulejman II, nasleđuje ga sin Kilič Arslan III, ali dogodine se vraća njegov stric Kejhusrev I.

* [[12. 8.]] - Umro je [[Bertold IV., vojvoda Meranije]] i istarski markgrof. [[Vojvodstvo Meranija|Meraniju]] nasleđuje Oto I (do 1234) a Istru i Kranjsku Henrik II (do 1228).
* [[26. 8.]] - Po želji obolelog ugarskog kralja Emerika, mali princ [[László III, kralj Ugarske|Ladislav]] (ca. 4) je krunisan za kralja.

* septembar - Bonifacije Monferatski je krenuo u Grčku da preuzme kraljevstvo. S njim je u početku i [[Mihajlo I Komnin Duka]] koji će se uskoro osamostaliti u Epiru.

* [[8. 11.]] - Papin legat je krunisao bugarskog vladara [[Kalojan]]a za kralja; dan ranije je bugarskog patrijarha Vasilija posvetio za primasa bugarsko-vlaške crkve (Kalojan se interno naziva carem).
** Kalojan pretenduje na delove Trakije, što ga dovodi u sukob sa Latinima.
* [[30. 11.]] - Umro je [[Imre, kralj Ugarske]], nasljeđuje ga mali sin Ladislav. Povjeren je stricu [[András II, kralj Ugarske|Andriji]]. Kraljica majka Konstanca će pobjeći sa Ladislavom u Austriju, kod rođaka [[Leopold VI od Austrije|Leopolda]].

* decembar - [[Aleksije V Duka]] je pogubljen od Latina u Carigradu, pošto je osuđen za izdaju Aleksija IV.

=== Kroz godinu ===
* [[Teodor I Laskaris]] nakon pada Carigrada bježi u [[İznik|Nikeju]] gdje će uspostaviti [[Nikejsko Carstvo]]; [[Bizantsko Carstvo|bizantskim]] državama-nasljednicama također postaju [[Epirska Despotovina]] i [[Trapezuntsko Carstvo]].
* [[Boniface I, markiz od Montferrata|Boniface I od Montferrata]], vođa Četvrtog križarskog rata, osniva [[Solunsko Kraljevstvo]].
* Prvi put se spominje [[Pušća]] kod Zagreba.
* U Bavarskoj je osnovan [[Landshut]].
* &quot;Rimska istorija&quot; [[Nikifor Grigora|Nikifora Grigore]] pokriva period 1204-1359.
* Osuđene su doktrine [[Amalrik od Bene|Amalrika od Bene]]

== Rođenja ==
{{Main|:Kategorija:Rođeni 1204.}}
*

== Smrti ==
{{Main|:Kategorija:Umrli 1204.}}
* [[1. 1.]] - [[Haakon III]], kralj Norveške (* ca. 1183)
* [[28. 1.]] - [[Isak II Anđeo]], vizantijski car (* [[1156]])
* febr. - [[Aleksije IV Anđeo]], vizantijski car (* ca. 1182)
* [[12. 8.]] - [[Bertold IV., vojvoda Meranije]] (* ca. 1159)
* [[30. 11.]] - [[Imre, kralj Ugarske]] (* 1174)
* [[12. 12.]] - [[Majmonid]], rabin, teolog, polihistor (* 1135-38)
* dec. - [[Aleksije V Duka]], vizantijski car (* ca. 1140)
* {{circa}} [[Kulin]], bosanski ban 

==Vanjske veze==
{{commonscat|1204}}

[[Kategorija:1204.| ]]
[[Kategorija:1200-e]]
[[Kategorija:Godine]]</text>
      <sha1>r0useemkt69mdat59r4qj7j7og0qndz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Korisnik:Duma/U radu4</title>
    <ns>2</ns>
    <id>232970</id>
    <revision>
      <id>42669281</id>
      <parentid>42669155</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T14:16:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Duma</username>
        <id>16555</id>
      </contributor>
      <comment>/* Značaj za ljudsko zdravlje */</comment>
      <origin>42669281</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="46796" sha1="knufilkdjy812uqbhagf4vwe3c6nxbh" xml:space="preserve">[[File:Beach Find - Flickr - Andrea Westmoreland.jpg|thumb|upright=1.2|Kolonija [[priljepak]]a pričvršćenih za ronilačku masku, pronađenu ispranu na obali plaže]]
'''Plastisfera''' je [[ekosistem]] koji je stvorio čovjek, a sastoji se od organizama sposobnih da žive na [[plastika|plastičnom]] otpadu. Plastični [[morski otpad]], a naročito [[mikroplastika]], nakuplja se u vodenim okruženjima i služi kao stanište za različite vrste mikroorganizama, uključujući bakterije i gljivice.&lt;ref name=&quot;:92&quot;&gt;{{cite journal |last1=Zettler |first1=Erik R. |last2=Mincer |first2=Tracy J. |last3=Amaral-Zettler |first3=Linda A. |title=Life in the 'Plastisphere': Microbial Communities on Plastic Marine Debris |journal=Environmental Science &amp; Technology |date=2 July 2013 |volume=47 |issue=13 |pages=7137–7146 |doi=10.1021/es401288x |pmid=23745679 |bibcode=2013EnST...47.7137Z |s2cid=10002632 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Kirstein, I. V., Wichels, A., Gullans, E., Krohne, G., &amp; Gerdts, G. (2019). The Plastisphere – Uncovering tightly attached plastic &quot;specific&quot; microorganisms. ''PLoS ONE'', ''14''(4), 1–17. {{doi|10.1371/journal.pone.0215859|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; Procjenjuje se da je 2022. godine u površinskim vodama svjetskih okeana plutalo 51 triliona fragmenata mikroplastike.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=FAU Scientists Uncover 'Missing' Plastics Deep in the Ocean |url=https://www.fau.edu/newsdesk/articles/missing-microplastics-ocean.php |access-date=2023-04-20 |website=www.fau.edu |language=en}}&lt;/ref&gt; Jedan komad plastike od 5 mm može biti podloga za hiljade različitih mikrobnih vrsta.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Zettler |first=Erik |title=The &quot;Plastisphere:&quot; A new marine ecosystem {{!}} Smithsonian Ocean |url=https://ocean.si.edu/ocean-life/plastisphere-new-marine-ecosystem |access-date=2023-04-20 |website=ocean.si.edu |language=en}}&lt;/ref&gt; Neke morske bakterije mogu [[razgradnja plastike morskim bakterijama|razgraditi plastične polimere]] i koristiti ugljik kao izvor energije.

[[File:Surface microbial interactions with microplastics compared to zooplankton and phytoplankton.jpg|thumb|Interakcije mikroba sa površinom plastike]]
[[Zagađenje plastikom|Plastični otpad]] djeluje kao izdržljiviji &quot;brod&quot; za prenos organizama preko velikih udaljenosti u odnosu na [[biodegradacija|biorazgradivi]] materijal.&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Thomas|first1=Russell|date=14 June 2021|title=Plastic rafting: the invasive species hitching a ride on ocean litter|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/environment/2021/jun/14/plastic-rafting-the-invasive-species-hitching-a-ride-on-ocean-litter}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:032&quot;&gt;{{cite news|last1=Sahagun|first1=Louis|date=27 December 2013|title=An ecosystem of our own making could pose a threat|work=Los Angeles Times|url=https://www.latimes.com/science/la-sci-plastisphere-20131228-story.html}}&lt;/ref&gt; Takav transport može prenijeti [[mikroorganizam|mikrobe]] u različite ekosisteme i potencijalno uvesti [[invazivna vrsta|invazivne vrste]],&lt;ref name=&quot;:92&quot; /&gt; kao i štetne alge.&lt;ref name=&quot;:532&quot;&gt;{{Cite web|title=Behold the 'Plastisphere' |url=http://oceanleadership.org/behold-plastisphere/|archive-url=https://web.archive.org/web/20151119063644/http://oceanleadership.org/behold-plastisphere/|archive-date=2015-11-19|website=[[:de:Consortium for Ocean Leadership|Consortium for Ocean Leadership]]|access-date=2015-11-18}}&lt;/ref&gt; Mikroorganizmi koji se nalaze na [[morski otpad|plastičnom otpadu]] čine čitav ekosistem [[autotrof]]a, [[heterotrof]]a i [[simbioza|simbionata]].&lt;ref name=&quot;:63&quot;&gt;{{Cite web|title=Scientists Discover Thriving Colonies of Microbes in Ocean 'Plastisphere'|url=http://www.whoi.edu/news-release/plastisphere|website=[[Woods Hole Oceanographic Institution]]|access-date=2015-09-27}}&lt;/ref&gt; Mikrobne vrste koje se mogu pronaći unutar plastisfere razlikuju se od onih na drugim plutajućim materijalima prirodnog porijekla (tj. perja i algi) zbog jedinstvene hemijske prirode plastike i njene spore biodegradacije. Pored mikroba, insekti su se nastanili u područjima okeana koja su ranije bila nenastanjiva. [[Halobates|Morske gazivode]], na primjer, uspjele su se razmnožavati na čvrstoj površini koju pruža plutajuća plastika.&lt;ref name=&quot;:232&quot;&gt;{{Cite web|title=Our Trash Has Become A New Ocean Ecosystem Called &quot;The Plastisphere&quot;|url=https://gizmodo.com/our-trash-has-become-a-new-ocean-ecosystem-called-the-1492238056|website=Gizmodo|date=January 2014 |access-date=2015-10-20}}&lt;/ref&gt;

== Historija ==
[[File:Microplastique pone.0111913.g002.png|thumb|Globalno rasprostranjenje mikroplastike prema veličini u milimetrima.]]

=== Otkriće ===
Plastisferu je prvi put opisao 2013. godine tim od tri morska naučnika, Linda Amaral-Zettler iz Morskog biološkog laboratorija, Tracy Mincer iz [[Woods Hole Oceanographic Institution|Okeanografske institucije Woods Hole]] i Erik Zettler iz [[Sea Education Association|Udruženja za obrazovanje o moru]].&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Zettler |first1=Erik R. |last2=Mincer |first2=Tracy J. |last3=Amaral-Zettler |first3=Linda A. |date=2013-07-02 |title=Life in the &quot;Plastisphere&quot;: Microbial Communities on Plastic Marine Debris |url=https://pubs.acs.org/doi/10.1021/es401288x |journal=Environmental Science &amp; Technology |language=en |volume=47 |issue=13 |pages=7137–7146 |bibcode=2013EnST...47.7137Z |doi=10.1021/es401288x |issn=0013-936X |pmid=23745679|s2cid=10002632 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |date=2015-11-19 |title=Behold the 'Plastisphere' |url=http://oceanleadership.org/behold-plastisphere/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20151119063644/http://oceanleadership.org/behold-plastisphere/ |archive-date=2015-11-19 |access-date=2023-04-12 |publisher=Ocean Leadership}}&lt;/ref&gt; Prikupili su uzorke plastike tokom istraživačkih putovanja kako bi proučili kako mikroorganizmi funkcioniraju i mijenjaju ekosistem. Analizirali su fragmente plastike prikupljene u mrežama sa više lokacija unutar Atlantskog okeana.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Istraživači su koristili kombinaciju [[Skenirajući elektronski mikroskop|skenirajuće elektronske mikroskopije]] i [[Sekvenciranje DNK|sekvenciranja DNK]] kako bi identificirali poseban sastav mikrobne zajednice plastisfere.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Među najznačajnijim nalazima bili su &quot;kopači jama&quot;, organizmi koji formiraju pukotine i jame, a koji pružaju dokaze o [[biodegradacija|biodegradaciji]]&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last1=Zettler |first1=Erik |last2=Amaral-Zettler |first2=Linda |last3=Mincer |first3=Tracy |title=Welcome to The Plastisphere: ocean-going microbes on vessels of plastic |url=http://theconversation.com/welcome-to-the-plastisphere-ocean-going-microbes-on-vessels-of-plastic-16102 |access-date=2023-04-12 |website=The Conversation |date=18 July 2013 |language=en}}&lt;/ref&gt; i mogu imati i potencijal za razgradnju [[ugljikovodik]]a.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; U svojoj analizi, istraživači su također pronašli pripadnike [[Rod (taksonomija)|roda]] ''[[Vibrio]]'', roda koji uključuje bakterije koje uzrokuju [[kolera|koleru]] i druge gastrointestinalne bolesti.&lt;ref name=&quot;whoi.edu&quot;&gt;{{Cite web |title=Scientists Discover Thriving Colonies of Microbes in Ocean 'Plastisphere' |url=https://www.whoi.edu/press-room/news-release/plastisphere/ |access-date=2023-04-12 |publisher=Woods Hole Oceanographic Institution |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Neke vrste roda ''Vibrio'' mogu svijetliti, a pretpostavlja se da to privlači ribe koje se hrane organizmima koji koloniziraju plastiku, a koji se zatim hrane iz želuca riba.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Glowing Bugs May Lure Fish in the 'Plastisphere' |url=https://www.nbcnews.com/science/environment/glowing-bugs-may-lure-fish-plastisphere-n38446 |access-date=2023-04-12 |website=NBC News |date=25 February 2014 |language=en}}&lt;/ref&gt; Istraživanja provedena u [[baltičko more|Baltičkom moru]][15] i [[sredozemno more|Sredozemnom moru]]&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Pedrotti |first1=Maria Luiza |last2=Lacerda |first2=Ana Luzia de Figueiredo |last3=Petit |first3=Stephanie |last4=Ghiglione |first4=Jean François |last5=Gorsky |first5=Gabriel |date=2022-11-30 |title=Vibrio spp and other potential pathogenic bacteria associated to microfibers in the North-Western Mediterranean Sea |journal=PLOS ONE |language=en |volume=17 |issue=11 |article-number=e0275284 |doi=10.1371/journal.pone.0275284 |doi-access=free |issn=1932-6203 |pmc=9710791 |pmid=36449472|bibcode=2022PLoSO..1775284P }}&lt;/ref&gt; također su pronašle mikroorganizme roda ''Vibrio'' u [[plastika|plastičnim]] filmovima i fragmentima, odnosno u plastičnim vlaknima.
[[File:From Pollution to Solution, a global assessment of marine litter and plastic pollution, English.pdf|thumb|Procjena UN-a o morskom plastičnom otpadu]]

=== Antropogeni izvori ===
[[plastika|Plastiku]] je 1907. godine izumio [[Leo Baekeland]] koristeći [[formaldehid]] i [[fenol]].&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Age of Plastic: From Parkesine to pollution |url=https://www.sciencemuseum.org.uk/objects-and-stories/chemistry/age-plastic-parkesine-pollution |access-date=2023-04-20 |website=Science Museum}}&lt;/ref&gt; Od tada naovamo, upotreba plastike je eksplodirala i postala rasprostranjena u cijelom ljudskom društvu. Između 1964. i 2014. godine, upotreba plastike se povećala dvadeset puta. Očekuje se da će se nivo iz 2014. udvostručiti do 2035. godine.&lt;ref&gt;Sánchez, C. (2020). Fungal potential for the degradation of petroleum-based polymers: An overview of macro- and microplastics biodegradation. ''Biotechnology Advances'', ''40'', 107501. {{doi|10.1016/j.biotechadv.2019.107501}}&lt;/ref&gt; Napori da se ograniči proizvodnja plastike [[zabrana plastike|zabranama plastike]] uglavnom su se fokusirali na ambalažu i [[Proizvod za jednokratnu upotrebu|plastiku za jednokratnu upotrebu]], ali nisu usporili tempo zagađenja plastikom. Slično tome, stope [[recikliranje plastike|recikliranja plastike]] su obično niske. U [[Evropska Unija|EU]] se reciklira samo 29% konzumirane plastike.&lt;ref name=&quot;:03&quot;&gt;{{Cite journal |last1=Paço |first1=A |last2=Jacinto |first2=J |last3=Costa |first3=JP |last4=Santos |first4=PS |last5=Vitorino |first5=R |last6=Duarte |first6=A C |last7=Rocha-Santos |first7=T |date=March 2019 |title=Biotechnological tools for the effective management of plastics in the environment |journal=Critical Reviews in Environmental Science and Technology |volume=49 |issue=5 |pages=410–441 |doi=10.1080/10643389.2018.1548862 |bibcode=2019CREST..49..410P |issn=1064-3389 |s2cid=104312770}}&lt;/ref&gt; Plastika koja ne dospije do postrojenja za recikliranje ili deponija akumulira se u morskom okruženju usljed slučajnog odlaganja otpada, gubitaka prilikom transporta ili direktnog odlaganja sa brodova.&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt; U 2010. godini procijenjeno je da je 4 do 12 miliona metričkih tona (Mt) [[plastični otpad|plastičnog otpada]] ušlo u morske ekosisteme.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Geyer |first1=R |last2=Jambeck |first2=J R |last3=Law |first3=KL |date=2017-07-01 |title=Production, use, and fate of all plastics ever made |journal=Science Advances |language=en |volume=3 |issue=7 |article-number=e1700782 |bibcode=2017SciA....3E0782G |doi=10.1126/sciadv.1700782 |issn=2375-2548 |pmc=5517107 |pmid=28776036 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

Manje, neupadljivije čestice mikroplastike nakupljaju se u okeanima od 1960-ih.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=International Marine Litter Research Unit |url=https://www.plymouth.ac.uk/research/marine-litter |access-date=2023-04-20 |website=University of Plymouth |language=en}}&lt;/ref&gt; Noviji problem u vezi sa zagađenjem mikroplastikom je upotreba plastičnih folija u poljoprivredi. 7,4 miliona tona plastične folije se koristi svake godine za povećanje proizvodnje hrane.&lt;ref&gt;{{Cite book |title=Publication preview page {{!}} FAO {{!}} Food and Agriculture Organization of the United Nations |url=https://www.fao.org/documents/card/en?details=cb7856en |access-date=2023-04-20 |via=FAODocuments | date=2021 | doi=10.4060/cb7856en | isbn=978-92-5-135402-5 | s2cid=244942866 |language=en}}&lt;/ref&gt; Naučnici su otkrili da se mikrobni [[biofilm]]ovi mogu formirati u roku od 7 do 14 dana na površinama plastičnih folija i da imaju sposobnost mijenjanja hemijskih svojstva tla i biljaka koje ljudi konzumiraju.&lt;ref&gt;{{Cite journal |url=https://pubs.aip.org/avs/bip/article/2/2/89/124249/Impact-of-engineered-surface-microtopography-on | title=Impact of engineered surface microtopography on biofilm formation of Staphylococcus aureus |vauthors=Chung KK, Schumacher JF, Sampson EM, Burne RA, Antonelli PJ, Brennan AB |access-date=2023-04-20 | date=June 29, 2007 |journal=Biointerphases| volume=2 | issue=2 | pages=89–94 | doi=10.1116/1.2751405 | pmid=20408641 | doi-access=free }}&lt;/ref&gt; Mikroplastika je pronađena svuda - čak i na Arktiku usljed [[atmosferska cirkulacija|atmosferske cirkulacije]].&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Microplastics: what they are and how you can reduce them |url=https://www.nhm.ac.uk/discover/what-are-microplastics.html |access-date=2023-04-26 |website=www.nhm.ac.uk}}&lt;/ref&gt;

== Istraživanje ==
=== Raznolikost ===
Large-scale sequencing studies have found [[Alpha diversity|alpha diversities]] to be lower in the plastisphere relative to surrounding soil samples due to a decrease in [[species richness]] in the plastisphere.&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Cite journal |last1=Luo |first1=Gongwen |last2=Jin |first2=Tuo |last3=Zhang |first3=Huiru |last4=Peng |first4=Jianwei |last5=Zuo |first5=Ning |last6=Huang |first6=Ying |last7=Han |first7=Yongliang |last8=Tian |first8=Chang |last9=Yang |first9=Yong |last10=Peng |first10=Kewei |last11=Fei |first11=Jiangchi |date=2022-01-15 |title=Deciphering the diversity and functions of plastisphere bacterial communities in plastic-mulching croplands of subtropical China |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0304389421018331 |journal=Journal of Hazardous Materials |language=en |volume=422 |article-number=126865 |doi=10.1016/j.jhazmat.2021.126865 |pmid=34449345 |bibcode=2022JHzM..42226865L |issn=0304-3894}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Zettler |first1=Erik R. |last2=Mincer |first2=Tracy J. |last3=Amaral-Zettler |first3=Linda A. |date=2013-06-19 |title=Life in the &quot;Plastisphere&quot;: Microbial Communities on Plastic Marine Debris |journal=Environmental Science &amp; Technology |volume=47 |issue=13 |pages=7137–7146 |bibcode=2013EnST...47.7137Z |doi=10.1021/es401288x |pmid=23745679 |s2cid=10002632 |issn=0013-936X}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Miao |first1=Lingzhan |last2=Wang |first2=Peifang |last3=Hou |first3=Jun |last4=Yao |first4=Yu |last5=Liu |first5=Zhilin |last6=Liu |first6=Songqi |last7=Li |first7=Tengfei |date=February 2019 |title=Distinct community structure and microbial functions of biofilms colonizing microplastics |journal=Science of the Total Environment |volume=650 |issue=Pt 2 |pages=2395–2402 |doi=10.1016/j.scitotenv.2018.09.378 |issn=0048-9697 |pmid=30292995 |bibcode=2019ScTEn.650.2395M |s2cid=52945987}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite journal |last1=Yang |first1=Kai |last2=Chen |first2=Qing-Lin |last3=Chen |first3=Mo-Lian |last4=Li |first4=Hong-Zhe |last5=Liao |first5=Hu |last6=Pu |first6=Qiang |last7=Zhu |first7=Yong-Guan |last8=Cui |first8=Li |date=2020-08-19 |title=Temporal Dynamics of Antibiotic Resistome in the Plastisphere during Microbial Colonization |journal=Environmental Science &amp; Technology |volume=54 |issue=18 |pages=11322–11332 |doi=10.1021/acs.est.0c04292 |issn=0013-936X |pmid=32812755 |bibcode=2020EnST...5411322Y |s2cid=221179856}}&lt;/ref&gt; Polymer film fragments affect microbes in different ways, leading to mixed effects on microbial growth rates in the plastisphere.&lt;ref name=&quot;:02&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |title=Colonization Characteristics of Bacterial Communities on Plastic Debris Influenced by Environmental Factors and Polymer Types in the Haihe Estuary of Bohai Bay, China |date=23 August 2019 |doi=10.1021/acs.est.9b03659.s001 |url=https://figshare.com/articles/journal_contribution/9770708 |last1=Li |first1=Wenjie |last2=Zhang |first2=Ying |last3=Wu |first3=Nan |last4=Zhao |first4=Ze |last5=Xu |first5=Wei'an |last6=Ma |first6=Yongzheng |last7=Niu |first7=Zhiguang |journal=Environmental Science &amp; Technology |volume=53 |issue=18 |pages=10763–10773 |pmid=31441645 }}&lt;/ref&gt; Certain polymer degrading bacteria release toxic byproducts as a result of the degradation, serving as a deterrent to the colonization of the plastisphere by other species.&lt;ref name=&quot;:02&quot; /&gt; Phylogenetic diversity is also decreased in the plastisphere relative to nearby soil samples.&lt;ref name=&quot;:02&quot; /&gt;

The bacterial and microbial communities in the plastisphere are significantly different from those found in surrounding soil samples, creating a new [[ecological niche]] within the ecosystem.&lt;ref name=&quot;:02&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Loeppmann |first1=Sebastian |last2=Blagodatskaya |first2=Evgenia |last3=Pausch |first3=Johanna |last4=Kuzyakov |first4=Yakov |author-link4=Yakov Kuzyakov |date=January 2016 |title=Substrate quality affects kinetics and catalytic efficiency of exo-enzymes in rhizosphere and detritusphere |journal=Soil Biology and Biochemistry |volume=92 |pages=111–118 |doi=10.1016/j.soilbio.2015.09.020 |bibcode=2016SBiBi..92..111L |issn=0038-0717}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Mooshammer |first1=Maria |last2=Hofhansl |first2=Florian |last3=Frank |first3=Alexander H. |last4=Wanek |first4=Wolfgang |last5=Hämmerle |first5=Ieda |last6=Leitner |first6=Sonja |last7=Schnecker |first7=Jörg |last8=Wild |first8=Birgit |last9=Watzka |first9=Margarete |last10=Keiblinger |first10=Katharina M. |last11=Zechmeister-Boltenstern |first11=Sophie |last12=Richter |first12=Andreas |date=2017-05-05 |title=Decoupling of microbial carbon, nitrogen, and phosphorus cycling in response to extreme temperature events |journal=Science Advances |volume=3 |issue=5 |article-number=e1602781 |doi=10.1126/sciadv.1602781 |pmid=28508070 |issn=2375-2548 |s2cid=11935199|pmc=5415334 |bibcode=2017SciA....3E2781M }}&lt;/ref&gt; The specific growth of bacteria caused by film fragments is a primary cause for the creation of a unique bacterial community.&lt;ref name=&quot;:02&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Harrison |first1=Jesse P |last2=Schratzberger |first2=Michaela |last3=Sapp |first3=Melanie |last4=Osborn |first4=A Mark |date=2014-09-23 |title=Rapid bacterial colonization of low-density polyethylene microplastics in coastal sediment microcosms |journal=BMC Microbiology |volume=14 |issue=1 |page=232 |doi=10.1186/s12866-014-0232-4 |issn=1471-2180 |pmc=4177575 |pmid=25245856 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; Changes in bacterial community composition over time in the plastisphere have also been shown to drive changes in surrounding land.&lt;ref name=&quot;:02&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Kettner |first1=Marie Therese |last2=Oberbeckmann |first2=Sonja |last3=Labrenz |first3=Matthias |last4=Grossart |first4=Hans-Peter |date=2019-03-20 |title=The Eukaryotic Life on Microplastics in Brackish Ecosystems |journal=Frontiers in Microbiology |volume=10 |page=538 |doi=10.3389/fmicb.2019.00538 |issn=1664-302X |pmid=30949147 |doi-access=free|pmc=6435590 }}&lt;/ref&gt;

In another study which looked at the factors influencing the diversity of the plastisphere, the researchers found that the highest degree of unique microorganisms tended to favor plastic pieces that were blue.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Wen |first1=Bin |last2=Liu |first2=Jun-Heng |last3=Zhang |first3=Yuan |last4=Zhang |first4=Hao-Ran |last5=Gao |first5=Jian-Zhong |last6=Chen |first6=Zai-Zhong |date=October 2020 |title=Community structure and functional diversity of the plastisphere in aquaculture waters: Does plastic color matter? |journal=Science of the Total Environment |volume=740 |article-number=140082 |doi=10.1016/j.scitotenv.2020.140082 |issn=0048-9697 |pmid=32927571 |bibcode=2020ScTEn.74040082W |s2cid=221721483}}&lt;/ref&gt;

A 2024 paper described an experiment carried out across the [[Atlantic Ocean]] and the [[Mediterranean Sea]] aimed at studying the colonisation and genetic variety of organisms in the marine plastisphere. The paper identified [[tardigrade]]s incubating in plastics ''[[in situ]]''.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Lacerda |first1=Ana Luzia |last2=Frias |first2=João |last3=Pedrotti |first3=Maria Luiza |date=2024-03-01 |title=Tardigrades in the marine plastisphere: New hitchhikers surfing plastics |journal=Marine Pollution Bulletin |volume=200 |article-number=116071 |doi=10.1016/j.marpolbul.2024.116071 |pmid=38290365 |issn=0025-326X|doi-access=free |bibcode=2024MarPB.20016071L }}&lt;/ref&gt;

=== Taksonomija ===
Sposobnost određenih bakterija da razgrađuju polimere olakšava njihov rast unutar plastisfere. Koljena bakterija koja imaju povećano prisustvo u plastisferi u odnosu na uzorke tla bez plastičnih mikrofragmenata uključuju [[Acidobacteriota|Acidobacteria]], [[Actinomycetota|Actinobacteria]], [[Bacteroidetes]], Chloroflexi, Firmicutes, [[Planctomycetota|Planctomycetes]] i [[Pseudomonadota|Proteobacteria]].&lt;ref name=&quot;:02&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Qian |first1=Haifeng |last2=Zhang |first2=Meng |last3=Liu |first3=Guangfu |last4=Lu |first4=Tao |last5=Qu |first5=Qian |last6=Du |first6=Benben |last7=Pan |first7=Xiangliang |date=2018-07-25 |title=Effects of Soil Residual Plastic Film on Soil Microbial Community Structure and Fertility |journal=Water, Air, &amp; Soil Pollution |volume=229 |issue=8 |page=261 |doi=10.1007/s11270-018-3916-9 |bibcode=2018WASP..229..261Q |issn=0049-6979 |s2cid=105107805}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Huang |first1=Yi |last2=Zhao |first2=Yanran |last3=Wang |first3=Jie |last4=Zhang |first4=Mengjun |last5=Jia |first5=Weiqian |last6=Qin |first6=Xiao |date=November 2019 |title=LDPE microplastic films alter microbial community composition and enzymatic activities in soil |journal=Environmental Pollution |volume=254 |issue=Pt A |article-number=112983 |doi=10.1016/j.envpol.2019.112983 |issn=0269-7491 |pmid=31394342 |bibcode=2019EPoll.25412983H |s2cid=199507465}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Li |first1=Yaying |last2=Lin |first2=Mi |last3=Ni |first3=Zhuobiao |last4=Yuan |first4=Zhihui |last5=Liu |first5=Weiqi |last6=Ruan |first6=Jujun |last7=Tang |first7=Yetao |last8=Qiu |first8=Rongliang |date=March 2020 |title=Ecological influences of the migration of micro resin particles from crushed waste printed circuit boards on the dumping soil |journal=Journal of Hazardous Materials |volume=386 |article-number=121020 |doi=10.1016/j.jhazmat.2019.121020 |issn=0304-3894 |pmid=31874765 |bibcode=2020JHzM..38621020L |s2cid=209474917}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite journal |last1=Debroas |first1=Didier |last2=Mone |first2=Anne |last3=Ter Halle |first3=Alexandra |date=December 2017 |title=Plastics in the North Atlantic garbage patch: A boat-microbe for hitchhikers and plastic degraders |journal=Science of the Total Environment |volume=599-600 |pages=1222–1232 |doi=10.1016/j.scitotenv.2017.05.059 |pmid=28514840 |bibcode=2017ScTEn.599.1222D |issn=0048-9697}}&lt;/ref&gt; Nadalje, bakterije redova [[Rhizobiales]], [[Rhodobacterales]] i [[Sphingomonadales]] su brojnije u plastisferi u odnosu na ostale supstrate.&lt;ref name=&quot;:02&quot; /&gt; Interakcije unutar jedinstvenog sastava bakterijske zajednice u plastisferi utiču na lokalne [[biogeohemijski ciklus|biogeohemijske cikluse]] i interakcije u [[hranidbena mreža|hranidbenim mrežama]] ekosistema.

=== Metabolizam zajednice ===
Bakterijske zajednice u plastisferi imaju povišenu stopu metabolizma.&lt;ref name=&quot;:02&quot; /&gt; [[KEGG]] analize obogaćenosti bioloških putova plastisfere pokazale su povećanje u obradi genetskih i okolišnih informacija, ćelijskim procesima i organskim sistemima.&lt;ref name=&quot;:02&quot; /&gt; Povišene metaboličke funkcije zajednica u plastisferi obuhvataju metabolizam azota, signalne puteve [[inzulin]]a, bakterijsku sekreciju, metabolizam [[Organofosforna hemija|organofosfornih spojeva]], metabolizam antioksidansa, sintezu vitamina B, hemotaksiju, sintezu [[terpenoid]]nih [[kinon]]a, metabolizam sumpora, metabolizam [[ugljikohidrat]]a, razgradnju [[herbicid]]a, metabolizam [[masne kiseline|masnih kiselina]], metabolizam [[aminokiseline|aminokiselina]], puteve [[keton]]skih tijela, sintezu [[lipopolisaharid]]a, razgradnju [[alkohol]]a, razgradnju [[Policiklični aromatični ugljovodik|policikličkih aromatičnih ugljikovodika]], metabolizam lipida, metabolizam kofaktora, rast ćelija, pokretljivost ćelija, [[Membranski transport|membranski transport]], energetski metabolizam i metabolizam [[ksenobiotik]]a.&lt;ref name=&quot;:02&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;dx.doi.org&quot;&gt;{{Cite journal |last1=Oh |first1=Mina |last2=Yamada |first2=Takuji |last3=Hattori |first3=Masahiro |last4=Goto |first4=Susumu |last5=Kanehisa |first5=Minoru |date=2007-10-16 |title=Systematic Analysis of Enzyme-Catalyzed Reaction Patterns and Prediction of Microbial Biodegradation Pathways. |journal=ChemInform |volume=38 |issue=42 |doi=10.1002/chin.200742215 |issn=0931-7597|url=https://figshare.com/articles/journal_contribution/2994610 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Neis |first1=Evelien |last2=Dejong |first2=Cornelis |last3=Rensen |first3=Sander |date=2015-04-16 |title=The Role of Microbial Amino Acid Metabolism in Host Metabolism |journal=Nutrients |volume=7 |issue=4 |pages=2930–2946 |doi=10.3390/nu7042930 |pmid=25894657 |issn=2072-6643 |doi-access=free|pmc=4425181 }}&lt;/ref&gt;

=== Veza s biogeohemijskim ciklusima ===
The presence of hydrocarbon-degrading species such as [[hydrocarbonoclastic bacteria]] in the plastisphere indicates a direct link between the plastisphere and the [[carbon cycle]].&lt;ref name=&quot;:02&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:42&quot;&gt;{{Cite journal |last1=Heylen |first1=Kim |last2=Gevers |first2=Dirk |last3=Vanparys |first3=Bram |last4=Wittebolle |first4=Lieven |last5=Geets |first5=Joke |last6=Boon |first6=Nico |last7=De Vos |first7=Paul |date=November 2006 |title=The incidence of nirS and nirK and their genetic heterogeneity in cultivated denitrifiers |journal=Environmental Microbiology |volume=8 |issue=11 |pages=2012–2021 |doi=10.1111/j.1462-2920.2006.01081.x |issn=1462-2912 |pmid=17014499|bibcode=2006EnvMi...8.2012H }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite journal |last1=Wolińska |first1=Agnieszka |last2=Kuźniar |first2=Agnieszka |last3=Zielenkiewicz |first3=Urszula |last4=Izak |first4=Dariusz |last5=Szafranek-Nakonieczna |first5=Anna |last6=Banach |first6=Artur |last7=Błaszczyk |first7=Mieczysław |date=October 2017 |title=Bacteroidetes as a sensitive biological indicator of agricultural soil usage revealed by a culture-independent approach |journal=Applied Soil Ecology |volume=119 |pages=128–137 |doi=10.1016/j.apsoil.2017.06.009 |bibcode=2017AppSE.119..128W |issn=0929-1393}}&lt;/ref&gt;

Metagenome analyses suggest that genes involved in carbon degradation, nitrogen fixation, organic nitrogen conversion, ammonia oxidation, denitrification, inorganic phosphorus solubilization, organic phosphorus mineralization, and phosphorus transporter production are enriched in the plastisphere, demonstrating the potential impact on [[biogeochemical cycle]]s by the plastisphere.&lt;ref name=&quot;:02&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Upadhyay |first1=Sudhir K. |last2=Singh |first2=Devendra P. |last3=Saikia |first3=Ratul |date=2009-08-22 |title=Genetic Diversity of Plant Growth Promoting Rhizobacteria Isolated from Rhizospheric Soil of Wheat Under Saline Condition |journal=Current Microbiology |volume=59 |issue=5 |pages=489–496 |doi=10.1007/s00284-009-9464-1 |issn=0343-8651 |pmid=19701667 |s2cid=10672506}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Amaral-Zettler |first1=Linda A. |last2=Zettler |first2=Erik R. |last3=Mincer |first3=Tracy J. |date=2020-01-14 |title=Ecology of the plastisphere |journal=Nature Reviews Microbiology |volume=18 |issue=3 |pages=139–151 |doi=10.1038/s41579-019-0308-0 |issn=1740-1526 |pmid=31937947 |s2cid=256744433|url=https://www.vliz.be/imisdocs/publications/58/357658.pdf }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Hayden |first1=Helen L. |last2=Drake |first2=Judy |last3=Imhof |first3=Mark |last4=Oxley |first4=Andrew P.A. |last5=Norng |first5=Sorn |last6=Mele |first6=Pauline M. |date=October 2010 |title=The abundance of nitrogen cycle genes amoA and nifH depends on land-uses and soil types in South-Eastern Australia |journal=Soil Biology and Biochemistry |volume=42 |issue=10 |pages=1774–1783 |doi=10.1016/j.soilbio.2010.06.015 |bibcode=2010SBiBi..42.1774H |issn=0038-0717}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation |last1=Rodríguez |first1=H. |chapter=Genetics of phosphate solubilization and its potential applications for improving plant growth-promoting bacteria |date=2007 |title=First International Meeting on Microbial Phosphate Solubilization |pages=15–21 |place=Dordrecht |publisher=Springer Netherlands |doi=10.1007/978-1-4020-5765-6_2 |isbn=978-1-4020-4019-1 |last2=Fraga |first2=R. |last3=Gonzalez |first3=T. |last4=Bashan |first4=Y.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Richardson |first1=Alan E. |last2=Simpson |first2=Richard J. |date=2011-05-23 |title=Soil Microorganisms Mediating Phosphorus Availability Update on Microbial Phosphorus |journal=Plant Physiology |volume=156 |issue=3 |pages=989–996 |doi=10.1104/pp.111.175448 |issn=1532-2548 |pmc=3135950 |pmid=21606316}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Alori |first1=Elizabeth T. |last2=Glick |first2=Bernard R. |last3=Babalola |first3=Olubukola O. |date=2017-06-02 |title=Microbial Phosphorus Solubilization and Its Potential for Use in Sustainable Agriculture |journal=Frontiers in Microbiology |volume=8 |page=971 |doi=10.3389/fmicb.2017.00971 |issn=1664-302X |pmc=5454063 |pmid=28626450 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Luo |first1=Gongwen |last2=Sun |first2=Bo |last3=Li |first3=Ling |last4=Li |first4=Minghui |last5=Liu |first5=Manqiang |last6=Zhu |first6=Yiyong |last7=Guo |first7=Shiwei |last8=Ling |first8=Ning |last9=Shen |first9=Qirong |date=December 2019 |title=Understanding how long-term organic amendments increase soil phosphatase activities: Insight into phoD- and phoC-harboring functional microbial populations |journal=Soil Biology and Biochemistry |volume=139 |article-number=107632 |doi=10.1016/j.soilbio.2019.107632 |bibcode=2019SBiBi.13907632L |issn=0038-0717 |s2cid=208554425}}&lt;/ref&gt; Specific bacterial phyla present in the plastisphere due to their biodegradation abilities and their role in the carbon, nitrogen, and phosphorus cycles include Proteobacteria and Bacteroidetes.&lt;ref name=&quot;:02&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:42&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Partanen |first1=Pasi |last2=Hultman |first2=Jenni |last3=Paulin |first3=Lars |last4=Auvinen |first4=Petri |last5=Romantschuk |first5=Martin |date=2010-03-29 |title=Bacterial diversity at different stages of the composting process |journal=BMC Microbiology |volume=10 |issue=1 |page=94 |doi=10.1186/1471-2180-10-94 |issn=1471-2180 |pmc=2907838 |pmid=20350306 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Bhatia |first1=Akansha |last2=Madan |first2=Sangeeta |last3=Sahoo |first3=Jitendra |last4=Ali |first4=Muntjeer |last5=Pathania |first5=Ranjana |last6=Kazmi |first6=Absar Ahmed |date=July 2013 |title=Diversity of bacterial isolates during full scale rotary drum composting |journal=Waste Management |volume=33 |issue=7 |pages=1595–1601 |doi=10.1016/j.wasman.2013.03.019 |issn=0956-053X |pmid=23663960|bibcode=2013WaMan..33.1595B }}&lt;/ref&gt; Some carbon-degrading bacteria are able to use plastics as a food source.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Hirai |first1=Hisashi |last2=Takada |first2=Hideshige |last3=Ogata |first3=Yuko |last4=Yamashita |first4=Rei |last5=Mizukawa |first5=Kaoruko |last6=Saha |first6=Mahua |last7=Kwan |first7=Charita |last8=Moore |first8=Charles |last9=Gray |first9=Holly |last10=Laursen |first10=Duane |last11=Zettler |first11=Erik R. |last12=Farrington |first12=John W. |last13=Reddy |first13=Christopher M. |last14=Peacock |first14=Emily E. |last15=Ward |first15=Marc W. |date=August 2011 |title=Organic micropollutants in marine plastics debris from the open ocean and remote and urban beaches |journal=Marine Pollution Bulletin |volume=62 |issue=8 |pages=1683–1692 |doi=10.1016/j.marpolbul.2011.06.004 |issn=0025-326X |pmid=21719036|bibcode=2011MarPB..62.1683H }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Syranidou |first1=Evdokia |last2=Karkanorachaki |first2=Katerina |last3=Amorotti |first3=Filippo |last4=Franchini |first4=Martina |last5=Repouskou |first5=Eftychia |last6=Kaliva |first6=Maria |last7=Vamvakaki |first7=Maria |last8=Kolvenbach |first8=Boris |last9=Fava |first9=Fabio |last10=Corvini |first10=Philippe F.-X. |last11=Kalogerakis |first11=Nicolas |date=2017-12-21 |title=Biodegradation of weathered polystyrene films in seawater microcosms |journal=Scientific Reports |volume=7 |issue=1 |page=17991 |doi=10.1038/s41598-017-18366-y |issn=2045-2322 |pmc=5740177 |pmid=29269847|bibcode=2017NatSR...717991S }}&lt;/ref&gt;

Research in the southern Pacific Ocean has investigated the plastisphere's potential in {{CO2}} and {{N2O}} contribution where fairly low greenhouse gas contributions by the plastisphere were noted. However, it was concluded that greenhouse gas contribution was dependent on the degree of nutrient concentration and the type of plastic.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Cornejo-D'Ottone |first1=Marcela |last2=Molina |first2=Verónica |last3=Pavez |first3=Javiera |last4=Silva |first4=Nelson |date=May 2020 |title=Greenhouse gas cycling by the plastisphere: The sleeper issue of plastic pollution |url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0045653519329509 |journal=Chemosphere |language=en |volume=246 |article-number=125709 |doi=10.1016/j.chemosphere.2019.125709 |pmid=31901660 |bibcode=2020Chmsp.24625709C |s2cid=209893532}}&lt;/ref&gt;

=== Značaj za ljudsko zdravlje ===
KEGG analize obogaćenosti bioloških putova u uzorcima prikupljenim iz plastisfere ukazuju na to da su sekvence povezane s ljudskim bolestima obogaćene u plastisferi.&lt;ref name=&quot;:02&quot;/&gt; Sekvence povezane s uzročnikom kolere (''[[Vibrio cholerae]]''), biološki putovi povezani s rakom te sekvence povezane s [[toksoplazmoza|toksoplazmozom]] obogaćene su u plastisferi.&lt;ref name=&quot;whoi.edu&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:02&quot; /&gt; Patogene bakterije se održavaju u plastisferi dijelom zbog adsorpcije organskih zagađivača na biofilmove i njihove upotrebe kao hrane.&lt;ref name=&quot;:02&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;dx.doi.org&quot;/&gt; Trenutna istraživanja također imaju za cilj identificirati vezu između plastisfere i respiratornih virusa te da li plastisfera utiče na perzistenciju i preživljavanje virusa u okolišu.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Moresco |first1=Vanessa |last2=Oliver |first2=David M. |last3=Weidmann |first3=Manfred |last4=Matallana-Surget |first4=Sabine |last5=Quilliam |first5=Richard S. |date=August 2021 |title=Survival of human enteric and respiratory viruses on plastics in soil, freshwater, and marine environments |url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0013935121006617 |journal=Environmental Research |language=en |volume=199 |article-number=111367 |doi=10.1016/j.envres.2021.111367|pmid=34029551 |bibcode=2021ER....19911367M |hdl=1893/32650 |s2cid=235198536 |hdl-access=free }}&lt;/ref&gt;

=== Razgradnja mikroorganizmima ===
{{main|Razgradnja plastike morskim bakterijama}}
[[Plastic degradation by marine bacteria|Some microorganisms]] present in the plastisphere have the potential to degrade plastic materials.&lt;ref name=&quot;:03&quot;/&gt; This could be potentially advantageous, as scientists may be able to utilize the microbes to break down plastic that would otherwise remain in the environment for centuries.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Davis|first=J|date=2021-02-10|title=How Long Does It Take for Plastic to Decompose?|url=https://chariotenergy.com/blog/how-long-until-plastic-decomposes/|access-date=2021-04-16|website=Chariot Energy|language=en-US}}&lt;/ref&gt; However, as plastic is broken down into smaller pieces and eventually [[microplastics]], there is a higher likelihood that it will be consumed by [[plankton]] and enter into the [[food chain]].&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|title = Welcome to The Plastisphere: ocean-going microbes on vessels of plastic|url = http://theconversation.com/welcome-to-the-plastisphere-ocean-going-microbes-on-vessels-of-plastic-16102|website = The Conversation| date=18 July 2013 |access-date = 2015-11-14}}&lt;/ref&gt; As [[plankton]] are eaten by larger organisms, the plastic may eventually cause there to be [[bioaccumulation]] in fish and other marine species eaten by humans.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; The following table lists some microorganisms with biodegradation capacity.&lt;ref name=&quot;:03&quot; /&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+Microorganisms and their biodegradation capacity&lt;ref name=&quot;:03&quot;/&gt;
!Microorganism
!Plastic type
!Degradation capacity
|-
|''[[Aspergillus tubingensis]]''&lt;ref name=&quot;:13&quot;&gt;Khan, S., Nadir, S., Shah, Z. U., Shah, A. A., Karunarathna, S. C., Xu, J., ... Hasan, F. (2017). {{Cite journal|date=2017-06-01|title=Biodegradation of polyester polyurethane by Aspergillus tubingensis|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0269749117300295|journal=Environmental Pollution|language=en|volume=225|pages=469–480|doi=10.1016/j.envpol.2017.03.012|issn=0269-7491|last1=Khan|first1=Sehroon|last2=Nadir|first2=Sadia|last3=Shah|first3=Zia Ullah|last4=Shah|first4=Aamer Ali|last5=Karunarathna|first5=Samantha C.|last6=Xu|first6=Jianchu|last7=Khan|first7=Afsar|last8=Munir|first8=Shahzad|last9=Hasan|first9=Fariha|pmid=28318785|bibcode=2017EPoll.225..469K }}&lt;/ref&gt;
|[[Polyurethane]]
|Degraded 90% within 21 days&lt;ref name=&quot;:03&quot;/&gt;
|-
|''[[Pestalotiopsis microspora]]''&lt;ref name=&quot;:43&quot;&gt;{{Cite journal|last1=Russell|first1=Jonathan R.|last2=Huang|first2=Jeffrey|last3=Anand|first3=Pria|last4=Kucera|first4=Kaury|last5=Sandoval|first5=Amanda G.|last6=Dantzler|first6=Kathleen W.|last7=Hickman|first7=DaShawn|last8=Jee|first8=Justin|last9=Kimovec|first9=Farrah M.|last10=Koppstein|first10=David|last11=Marks|first11=Daniel H.|date=September 2011|title=Biodegradation of polyester polyurethane by endophytic fungi|journal=Applied and Environmental Microbiology|volume=77|issue=17|pages=6076–6084|doi=10.1128/AEM.00521-11|issn=1098-5336|pmc=3165411|pmid=21764951|bibcode=2011ApEnM..77.6076R}}&lt;/ref&gt;
|[[Polyurethane]]
|Degraded 90% within 16 days&lt;ref name=&quot;:03&quot;/&gt;
|-
|''[[Bacillus pseudofirmus]]''&lt;ref name=&quot;:53&quot;&gt;{{Cite journal|last1=Dela Torre|first1=Denisse Yans Z.|last2=Delos Santos|first2=Lee A.|last3=Reyes|first3=Mari Louise C.|last4=Baculi|first4=Ronan Q.|date=2018|title=Biodegradation of low-density polyethylene by bacteria isolated from serpentinization-driven alkaline spring|url=http://philsciletters.net/2018/PSL%202018%20Special%20Issue%2001-12%20dela%20Torre%20et%20al.pdf|journal=Philippine Science Letters|volume=11}}&lt;/ref&gt;
|[[LDPE]]
|Degraded 8.3% over 90 day observation period&lt;ref name=&quot;:53&quot; /&gt;
|-
|''[[Salipaludibacillus agaradhaerens]]''&lt;ref name=&quot;:82&quot;&gt;{{Cite journal|last1=Muyot|first1=Marion Lei C.|last2=Cada|first2=Erika Joy G.|last3=Sison|first3=Joanna Maria C.|last4=Baculi|first4=Ronan Q.|date=July 2019|title=Enhanced in vitro biodegradation of low-density polyethylene using alkaliphilic bacterial consortium supplemented with iron oxide nanoparticles|url=https://www.researchgate.net/publication/341426932|journal=Philippine Science Letters|volume=12|via=Research Gate}}&lt;/ref&gt;
|[[LDPE]]
|Degraded 18.3 ± 0.3% (with iron oxide nanoparticles added as a supplement) and 13.7 ± 0.5% (without the nanoparticles) after 60 days of incubation&lt;ref name=&quot;:82&quot; /&gt;
|-
|[[Mealworm|''Tenebrio molitor'' larvae]]&lt;ref name=&quot;:72&quot;&gt;Yang, Y., Yang, J., Wu, W.-M., Zhao, J., Song, Y., Gao, L., ... Jiang, L. (2015). {{Cite journal|date=2018-01-01|title=Biodegradation of polystyrene wastes in yellow mealworms (larvae of Tenebrio molitor Linnaeus): Factors affecting biodegradation rates and the ability of polystyrene-fed larvae to complete their life cycle|journal=Chemosphere|language=en|volume=191|pages=979–989|doi=10.1016/j.chemosphere.2017.10.117|issn=0045-6535|last1=Yang|first1=Shan-Shan|last2=Brandon|first2=Anja Malawi|last3=Andrew Flanagan|first3=James Christopher|last4=Yang|first4=Jun|last5=Ning|first5=Daliang|last6=Cai|first6=Shen-Yang|last7=Fan|first7=Han-Qing|last8=Wang|first8=Zhi-Yue|last9=Ren|first9=Jie|last10=Benbow|first10=Eric|last11=Ren|first11=Nan-Qi|last12=Waymouth|first12=Robert M.|last13=Zhou|first13=Jizhong|last14=Criddle|first14=Craig S.|last15=Wu|first15=Wei-Min|pmid=29145143|bibcode=2018Chmsp.191..979Y|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;
|[[Polystyrene]] (PS)
|Degradation rates doubled for meal worms with diets that consisted of 10% PS
and 90% bran in comparison to meal worms who were exclusively fed PS&lt;ref name=&quot;:72&quot; /&gt;
|-
|''Enterobacter sp.''&lt;ref name=&quot;:03&quot;/&gt;
|[[Polystyrene]] (PS)
|Degraded a maximum of 12.4% in 30 days&lt;ref name=&quot;:03&quot;/&gt;
|-
|''[[Phanerochaete|Phanerochaete chrysosporium]]''&lt;ref name=&quot;:03&quot;/&gt;
|[[Polycarbonate]]
|Degraded 5.4% in 12 months&lt;ref name=&quot;:03&quot;/&gt;
|-
|Marine microbial consortium&lt;ref name=&quot;:03&quot;/&gt;
|[[Polycarbonate]]
|Degraded 8.3% in 12 months&lt;ref name=&quot;:03&quot;/&gt;
|-
|''[[Ideonella sakaiensis]]''&lt;ref name=&quot;:33&quot;&gt;{{Cite journal|last1=Yoshida|first1=Shosuke|last2=Hiraga|first2=Kazumi|last3=Takehana|first3=Toshihiko|last4=Taniguchi|first4=Ikuo|last5=Yamaji|first5=Hironao|last6=Maeda|first6=Yasuhito|last7=Toyohara|first7=Kiyotsuna|last8=Miyamoto|first8=Kenji|last9=Kimura|first9=Yoshiharu|last10=Oda|first10=Kohei|author10-link=Kohei Oda (scientist)|date=2016-03-11|title=A bacterium that degrades and assimilates poly(ethylene terephthalate)|url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.aad6359|journal=Science|language=en|volume=351|issue=6278|pages=1196–1199|doi=10.1126/science.aad6359|issn=0036-8075|pmid=26965627|bibcode=2016Sci...351.1196Y|s2cid=31146235}}&lt;/ref&gt;
|[[Polyethylene terephthalate|PET]]
|Fully degraded within six weeks&lt;ref name=&quot;:03&quot;/&gt;
|-
|[[Activated sludge]]&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Hermanová|first1=S|last2=Smejkalová|first2=P|last3=Merna|first3=J|last4=Zarevucka|first4=M|date=2015-01-01|title=Biodegradation of waste PET based copolyesters in thermophilic anaerobic sludge|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0141391014004236|journal=Polymer Degradation and Stability|language=en|volume=111|pages=176–184|doi=10.1016/j.polymdegradstab.2014.11.007|issn=0141-3910}}&lt;/ref&gt;
|[[Polyethylene terephthalate|PET]]
|Degraded up to 60% within a year&lt;ref name=&quot;:03&quot;/&gt;
|-
|''[[Galleria mellonella]]'' caterpillars&lt;ref name=&quot;:23&quot;&gt;{{Cite journal|last1=Bombelli|first1=Paolo|last2=Howe|first2=Christopher J.|last3=Bertocchini|first3=Federica|date=2017-04-24|title=Polyethylene bio-degradation by caterpillars of the wax moth Galleria mellonella|journal=Current Biology|volume=27|issue=8|pages=R292–R293|doi=10.1016/j.cub.2017.02.060|issn=1879-0445|pmid=28441558|doi-access=free|bibcode=2017CBio...27.R292B |hdl=10261/164618|hdl-access=free}}&lt;/ref&gt;
|[[Polyurethane|Polyethylene]]
|Degraded 13% within 14 hours&lt;ref name=&quot;:23&quot; /&gt; Average degradation rate of 0.23&amp;nbsp;mg cm-2 h-1&lt;ref name=&quot;:23&quot; /&gt;
|-
|''Zalerium maritimum''&lt;ref&gt;Paço, A., Duarte, K., da Costa, J. P., Santos, P. S. M., Pereira, R., Pereira, M. E., ... Rocha- Santos, T. A. P. (2017). Biodegradation of polyethylene microplastics by the marine fun- gus Zalerion maritimum. The Science of the Total Environment, 586, 10–15. {{doi|10.1016/j.scitotenv.2017.02.017}}&lt;/ref&gt;
|[[Polyurethane|Polyethylene]]
|Degraded 70% within 21 days&lt;ref name=&quot;:03&quot;/&gt;
|}
Oftentimes the degradation process of plastic by microorganisms is quite slow.&lt;ref name=&quot;:03&quot;/&gt; However, scientists have been working towards genetically modifying these organisms in order to increase plastic [[biodegradation]] potential. For instance, ''[[Ideonella sakaiensis#Genetic engineering|Ideonella sakaiensis]]'' has been genetically modified to break down  [[Polyethylene terephthalate|PET]] at faster rates.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Knott|first1=Brandon C.|last2=Erickson|first2=Erika|last3=Allen|first3=Mark D.|last4=Gado|first4=Japheth E.|last5=Graham|first5=Rosie|last6=Kearns|first6=Fiona L.|last7=Pardo|first7=Isabel|last8=Topuzlu|first8=Ece|last9=Anderson|first9=Jared J.|last10=Austin|first10=Harry P.|last11=Dominick|first11=Graham|date=2020-10-13|title=Characterization and engineering of a two-enzyme system for plastics depolymerization|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|volume=117|issue=41|pages=25476–25485|doi=10.1073/pnas.2006753117|issn=0027-8424|pmc=7568301|pmid=32989159|bibcode=2020PNAS..11725476K | doi-access=free }}&lt;/ref&gt; Multiple chemical and physical pretreatments have also  demonstrated potential in enhancing the degree of biodegradation of different polymers. For instance UV or c-ray irradiation treatments, have been used to heighten the degree of biodegradation of certain plastics.&lt;ref name=&quot;:03&quot;/&gt;

Recent work by Li et al. (2023)&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;{{Cite journal |last1=Li |first1=Tianyu |last2=Menegatti |first2=Stefano |last3=Crook |first3=Nathan |date=2023 |title=Breakdown of polyethylene therepthalate microplastics under saltwater conditions using engineered Vibrio natriegens |journal=AIChE Journal |language=en |volume=69 |issue=12 |article-number=e18228 |doi=10.1002/aic.18228 |issn=1547-5905|doi-access=free |bibcode=2023AIChE..69E8228L }}&lt;/ref&gt; has continued this effort via the novel approach by combining the PET-degradation capabilities of Ideonella sakaiensis with the saltwater affinity characteristics of Vibrio natriegens. The laboratory work of Li et al. (2023)&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;/&gt; was able to take DNA from I. sakaiensis and insert it into V. natriegens. This process allowed V. natriegens to create enzymes that can break down PET plastic in a saltwater environment. While this work was strictly laboratory based and at room temperatures, it signifies progress in the effort to develop microorganisms that can decompose micro- and nano-plastics that would otherwise accumulate in terrestrial and ocean environments.

[[File:Polyethylene terephthalate.png|thumb|PET]]

== Povezano ==
* [[Plastivor]]
* [[Sjevernopacifički vrtlog]]
* [[Nakupina otpada]]
* [[Zagađenje plastikom]]

== Reference ==
{{reflist}}

== Daljnje čitanje ==
* {{cite news |title=Dobrodošli u plastisferu |url=https://www.economist.com/science-and-technology/2013/07/20/welcome-to-the-plastisphere |newspaper=The Economist |date=20 July 2013 }}
* {{cite news |last1=Dvorsky |first1=George |title=Novi život pronađen na plastičnom otpadu dovodi do &quot;plastisfere&quot; |url=https://io9.gizmodo.com/new-life-found-on-plastic-waste-gives-rise-to-the-plas-1463926939 |work=io9 |date=13 November 2013 }}
* {{cite news |last1=Marshall |first1=Michael |title=Mikrobi iz plastisfere odlaze u more na fragmentima plutajućeg otpada |url=https://www.newscientist.com/article/dn23794-plastisphere-microbes-go-to-sea-on-flotsam-fragments/ |work=New Scientist |date=2 July 2013 }}</text>
      <sha1>knufilkdjy812uqbhagf4vwe3c6nxbh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Diane (pjesma)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>236580</id>
    <revision>
      <id>42669421</id>
      <parentid>41824008</parentid>
      <timestamp>2026-08-08T06:17:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>42669421</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1183" sha1="70ry6xaa87pt2qgaxl1spgqi6bkslpq" xml:space="preserve">{{For|pjesmu Hüsker Dü i singlicu Therapy?|Diane (Hüsker Dü)}}

'''Diane''' je američka zabavna pjesma koju su 1927. godine napisali [[Erno Rapee]] i [[Lew Pollack]] kako bi promovirali hollywoodski nijemi film ''[[Seventh Heaven (1927 film)|Seventh Heaven]]''. Godine 1928. je postala hit u izvedbi ''The [[Nat Shilkret]] Orchestra'', a godine 1956. ju je kao instrumental snimio [[Miles Davis Quintet]] i izdao na svom albumu ''[[Steamin' with The Miles Davis Quintet|Steamin']]'' 1961.

Vjerojatno najpopularnija verzija je ona izdana od irskog benda ''[[The Bachelors]]'',&lt;ref&gt;http://www.thebachelors.co.uk/discography.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140628080427/http://www.thebachelors.co.uk/discography.htm |date=2014-06-28 }} The Bachelors discography&lt;/ref&gt; koja je došla na prvo mjesto britanske top-liste [[Record Retailer]].&lt;ref&gt;{{cite book |title= The Billboard Book of Top 40 Hits: Eighth Edition |last=Whitburn |first=Joel |authorlink=Joel Whitburn |year=2004 |publisher=Record Research |page=40}}&lt;/ref&gt;

== Izvori ==
{{Reflist}}

{{Normativna kontrola}}

{{DEFAULTSORT:Diane (pjesma)}}
[[Kategorija:Pjesme 1927.]]
[[Kategorija:Singlice 1964.]]</text>
      <sha1>70ry6xaa87pt2qgaxl1spgqi6bkslpq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>David Lean</title>
    <ns>0</ns>
    <id>249252</id>
    <revision>
      <id>42669411</id>
      <parentid>42563331</parentid>
      <timestamp>2026-08-08T03:31:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>42669411</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9886" sha1="epd8vjkruor2gcvie4en22o3lc76kl6" xml:space="preserve">{{Infokutija Filmska biografija
|ime                 = David Lean
|zanimanje           = redatelj, producent
|slika               = 
|veličina            =
|opis                = 
|ime_po_rođenju      = David Lean
|datum_rođenja       = {{Birth date|1908|03|25|df=y}}
|mjesto_rođenja      = [[Croydon]], [[Surrey]], [[UK]]
|datum_smrti         = {{Death date and age|1991|04|16|1908|03|25|df=y}}
|mjesto_smrti        = [[London]], [[UK]]
|nadimak             = 
|nacionalnost        = Englez
|državljanstvo       = britansko
|supružnik           = Isabel Lean (1930–36) (razvod) 1 dijete&lt;br /&gt; [[Kay Walsh]] (1940–49) (razvod)&lt;br /&gt; [[Ann Todd]] (1949–57) (razvod)&lt;br /&gt; Leila Matkar (1960–78) (razvod)&lt;br /&gt; Sandra Hotz (1981–84) (razvod)&lt;br /&gt; Sandra Cooke (1990–91) (do smrti)
|partner             =
|roditelji           =
|djeca               = 
|rodbina             =
|javna_funkcija      =
|znameniti_filmovi   = ''[[Lawrence od Arabije (film)|Lawrence od Arabije]]''&lt;br /&gt;''[[Doktor Živago (film)|Doktor Živago]]''&lt;br /&gt;''[[Most na rijeci Kwai]]''
|znamenite_serije    =
|period              = 1942.-1991.
|žanr                = ep, drama
|uticaj_od           = 
|uticaj_na           = [[Steven Spielberg]], [[Martin Scorsese]], [[John Woo]], [[Joe Wright]]
|nagrade             =
|URL                 =
}}
'''Sir David Lean''' ([[25. ožujka]] [[1908]]. - [[16. travnja]] [[1991]].) bio je [[Engleska|engleski]] filmski redatelj i producent, najpoznatiji po epskim filmovima kao što su ''[[Lawrence od Arabije (1962)|Lawrence od Arabije]]'', ''[[Most na rijeci Kwai]]'' i ''[[Doktor Živago (1965)|Doktor Živago]]''.

== Rani život ==

Rođen je u Croydonu, Gornji London u obitelji Francisa Williamsa le Bounta Leana i Helene Tangyje. Njegovi roditelji bili su [[kvekeri]], a on je pohađao kvekersku školu u Readingu.

== Filmska karijera ==

=== Montaža ===

Lean je počeo na dnu, kao pomoćnik zadužen za klapu. Oko [[1930]]. je radio kao montažer na filmskim žurnalima. Njegova karijera u dugometražnim filmovima počela je s ''Escape Me Never'' [[1935]].

Montirao je filmske produkcije Gabriela Pascala dvaju kazališnih komada [[George Bernard Shaw|Georgea Bernarda Shawa]], ''Pygmalion'' ([[1938]].) i ''Major Barbara'' ([[1941]].), te filmova Powella i Pressburgera, ''Forty-Ninth Parallel'' ([[1941]].) i ''One of Our Aircraft is Missing'' ([[1942]].).

=== Režiranje ===

Njegov prvi redateljski posao bila je suradnja s Noelom Cowardom na komadu ''In Wich We Serve'' ([[1942]].), a nakon toga je uspješno adaptirao nekoliko Cowardovih komada u filmove. Neki od njih bili su ''This Happy Breed'' ([[1944]].), ''Blithe Spirit'' ([[1945]].) i ''Brief Encounter'' ([[1945]].). Nakon toga su slijedile dvije uspješne adaptacije romana [[Charles Dickens|Charlesa Dickensa]] - '' [[Velika očekivanja (1946)|Velika očekivanja]]'' ([[1946]].) i '' [[Oliver Twist (1948)|Oliver Twist]]'' ([[1948]].), kao i ''The Sound Barrier'' ([[1952]].), suradnja s dramatičarom Terenceom Rattiganom, i ono što mnogi smatraju najboljom verzijom ''Hobsonova izbora'' ([[1954]].), temeljenoj na komadu Harolda Brighousea.

Film ''[[Ljetno doba (1955.)|Ljetno doba]]'' ([[1955]].) označio je novu eru i za Leana. Bio je to njegov prvi film u boji, a u potpunosti je sniman u [[Venecija|Veneciji]]. U glavnoj ulozi je nastupila [[Katharine Hepburn]] kao srednjovječna Amerikanka koja doživljava romansu na ljetovanju u Veneciji.

Sljedećih godina, Lean je snimio blockbustere po kojima je i najbolje poznat: ''[[Most na rijeci Kwai]]'' ([[1957]].), za koji je dobio [[Oscar]]a, nakon čega je slijedio još jedan za ''[[Lawrence od Arabije (1962)|Lawrencea od Arabije]]'' ([[1962]].). ''[[Doktor Živago (1965)|Doktor Živago]]'' ([[1965]].) bio je još jedan veliki hit, ali nakon srednje uspješne '' [[Ryanova kćer|Ryanove kćeri]]'' [[1970]]., prestao je režirati sve do filma ''[[Put u Indiju (1984.)|Put u Indiju]]'' ([[1984]].), koji će mu biti i zadnji. 1984. je dobio titulu viteza.

Planirao je epsku produkciju ''Nostroma'' [[Joseph Conrad|Josepha Conrada]], ali je umro od raka u 83. godini. [[Marlon Brando]], [[Paul Scofield]], [[Anthony Quinn]], [[Christopher Lambert]], [[Isabella Rossellini]] i [[Dennis Quaid]] bili su među glumcima koji su trebali nastupiti u filmu.

Nostromo će se ipak snimiti, ali kao miniserija u produkciji [[BBC]]-a.

== Reputacija ==

Leanova kritička reputacija se mijenjala tokom godina. Dok su njegovi rani britanski filmovi zaradili gotovo jednoglasne pohvale, njegovi epski filmovi bili su predmet kontroverzi i diskusija.

Neki kritičari, kao što su [[Pauline Kael]] i [[Andrew Sarris]], nisu imali dobro mišljenje o epicima, tvrdeći kako su to vizualni spektakli bez imalo kompleksnosti - mišljenje koje će Leanovi oštri kritičari zadržati do danas. U svojoj recenziji ''Doktora Živaga'', [[Richard Schickel]] je napisao kako je film, iako s mnogo grešaka, veliki film ako se u obzir uzme samo vizualni dojam; međutim, mnogi drugi kritičari su hvalili scenarije Leanovih epova (koje su napisali [[Carl Foreman]], [[Michael Wilson]] i [[Robert Bolt]]), koje su smatrali inteligentnijim, literarnijim i vjerodostojnijim od mnogih drugih scenarija za epske filmove.

Kao što je sam Lean istaknuo, njegove filmove su najviše cijenili njegovi kolege redatelji. [[Steven Spielberg]] i [[Martin Scorsese]] su posebno bili veliki obožavatelji Leanovih epskih filmova, te su obojica tvrdila kako je on izvršio velik utjecaj na njihov rad. (Obojica su pomagala u restauraciji ''Lawrencea'' [[1989]]. koji je, kad je ponovno objavljen, oživio Leanovu reputaciju).

== Zanimljivosti ==

* Uloga [[Peter O'Toole|Petera O'Toolea]] kao ekscentričnog redatelja u filmu ''[[Kaskader (1980)|Kaskader]]'' ([[1980]].) je djelomično temeljena na Leanu, koji je surađivao s O'Tooleom na ''Lawrenceu od Arabije''.
* Često je navodio [[John Ford|Johna Forda]] kao jednog od svojih omiljenih redatelja, a koristio je njegove ''[[Tragači (1956)|Tragače]]'' ([[1956]].) kao referencu dok je snimao epske filmove (npr. ''Lawrence'' i ''Živago''). Drugi veliki utjecaj bio je film Kinga Vidora, ''[[Velika parada]]'' ([[1926]].), na koji se referirao u sceni iz ''Živaga''.
* Omiljeni je redatelj [[Steven Spielberg|Stevena Spielberga]], [[Martin Scorsese|Martina Scorsesea]], [[George Lucas|Georgea Lucasa]] i mnogih drugih. Lucas se referirao na njegove filmove, posebno na ''Lawrencea'', kroz svoj serijal ''[[Ratovi zvijezda]]''.
* Nekoliko puta je pokušao surađivati s [[Marlon Brando|Marlonom Brandom]], kojem je namijenio ulogu Victora Komarovskog u ''Doktoru Živagu'' (koja je otišla [[Rod Steiger|Rodu Steigeru]]), kao i bojnika u ''Ryanovoj kćeri'', a imao ga je u vidu i za produkciju ''Nostroma'' kojeg je planirao snimiti prije smrti. Međutim, nije mu htio dati naslovnu ulogu u ''Lawrenceu'', jer je preferirao engleskog glumca; Spiegel je htio Branda za ulogu T.E. Lawrencea, dok je Lean bio protiv.
* Režirao je neke scene filma ''[[Najveća priča ikad ispričana]]'' ([[1965]].), dok je [[George Stevens]] obavljao lokacijska snimanja u [[Nevada|Nevadi]]. U većini njegovih scena pojavili su se [[Claude Rains]] i [[Jose Ferrer]], koji su prije toga radili s njim u ''Lawrenceu od Arabije''.
* Na šest filmova je surađivao s [[Alec Guinness|Alecom Guinnessom]]. Dvojica su se ponekad tukli; Lean je adaptirao Guinnessovu kazališnu verziju ''Velikih očekivanja'' za svoj drugi film te se tako osjećao odgovornim za Guinnessovu filmsku karijeru; Guinness je odmah odbacio takvu tvrdnju. To, uz Guinnessov perfekcionizam i teški karakter i ono što je smatrao Leanovim autoritarnim držanjem na snimanju filma, uzrokovalo je svađu gotovo na svakom filmu na kojem su radili zajedno. Unatoč razlikama, dvojica su uvijek imali visoko mišljenje o drugome te su nastavili raditi zajedno tokom svojih karijera.
* Među filmovima koje je pokušao snimiti, ali je bio prisiljen prepustiti drugima, bili su ''The Wind Cannot Read'' ([[1958]].), '' [[Bounty (1984)|Bounty]]'' ([[1984]].), ''[[Moja Afrika (1985)|Moja Afrika]]'' ([[1985]].) i ''[[Carstvo sunca (1987)|Carstvo sunca]]'' ([[1987]].).
* U devedestima je u njegovom rodnom Gornjem Londonu izgrađeno kino u njegovu čast, The David Lean cinema.

== Filmografija ==

* ''[[Borimo se na moru]]'' ([[1942]].)
* ''This Happy Breed'' ([[1944]].)
* ''Blithe Spirit'' ([[1945]].)
* ''Brief Encounter'' (1945.)
* ''[[Velika očekivanja (1946)|Velika očekivanja]]'' ([[1946]].)
* ''[[Oliver Twist (1948)|Oliver Twist]]'' ([[1948]].)
* ''The Passionate Friends'' ([[1949]].)
* ''[[Madeleine]]'' ([[1950]].)
* ''The Sound Barrier'' ([[1952]].)
* ''[[Hobsonov izbor]]'' ([[1954]].)
* ''[[Ljetno doba (1955.)|Ljetno doba]]'' ([[1955]].)
* ''[[Most na rijeci Kwai]]'' ([[1957]].)
* ''[[Lawrence od Arabije (film)|Lawrence od Arabije]]'' ([[1962]].)
* ''[[Doktor Živago (1965)|Doktor Živago]]'' ([[1965]].)
* ''[[Ryanova kći]]'' ([[1970]].)
* ''[[Put u Indiju (1984.)|Put u Indiju]]'' ([[1984]].)

== Vanjske veze ==
* {{imdb ime|id=0000180|ime=David Lean}}
* [http://www.sensesofcinema.com/2004/great-directors/lean/ Senses of Cinema: Great Directors Critical Database, Biography by Alain Silver] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210224235541/http://www.sensesofcinema.com/2004/great-directors/lean/ |date=2021-02-24 }}
* [http://lean.bfi.org.uk/intro.php?isec=biography Biografija na Britanskom filmskom institutu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050810075541/http://lean.bfi.org.uk/intro.php?isec=biography |date=2005-08-10 }}

{{Oscar za najboljeg redatelja}}

{{Lifetime|1908|1991|Lean, David}}

[[Kategorija:Britanski filmski režiseri]]
[[Kategorija:Dobitnici BAFTA-e]]
[[Kategorija:Dobitnici Oscara za najboljeg režisera]]
[[Kategorija:Dobitnici Zlatnog globusa za najboljeg režisera]]</text>
      <sha1>epd8vjkruor2gcvie4en22o3lc76kl6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dirk Nowitzki</title>
    <ns>0</ns>
    <id>249337</id>
    <revision>
      <id>42669432</id>
      <parentid>42602546</parentid>
      <timestamp>2026-08-08T07:41:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>42669432</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39256" sha1="a3yvfxjtz6pj7hnpc35zlpckcqzkp28" xml:space="preserve">{{Košarkaš
|ime            = Dirk Nowitzki
|slika          = DirkNowitzki.jpg
|slika_širina   = 
|slika_opis     = 
|država         = {{flagcountry|NJE}}
|nadimak        = ''The Blonde Bomber'' &lt;br /&gt; ''The Diggler'' &lt;br /&gt; ''Dirkules'' &lt;br /&gt; ''Dirty'' &lt;br /&gt; ''Disco'' 
|datum_rođenja  = [[19. 6.]] [[1978.]]
|mjesto_rođenja = [[Würzburg]], [[Njemačka]]
|datum_smrti    = 
|mjesto_smrti   = 
|pozicija       = [[krilni centar]]
|visina         = 2,13
|težina         = 111
|sveucilište    = 
|draft          = 1. krug (9. ukupno), [[1998.]] &lt;br /&gt; [[Milwaukee Bucks]]
|karijera       = 1994.-
|liga           = [[NBA]]
|klub           = [[Dallas Mavericks]]
|broj           = 41
|bivši_klubovi  = [[DJK Würzburg]] (1994.–1998.)
|nagrade        = 1x [[NBA]] prvak 2011. &lt;br /&gt; 11x [[NBA All-Star]] (2002.-2012.) &lt;br /&gt; 4x [[All-NBA momčad|All-NBA prva petorka]] (2005.-2007., 2009.) &lt;br /&gt; 5x [[All-NBA momčad|All-NBA druga petorka]] (2002.-2003., 2008., 2010., 2011.) &lt;br /&gt; 2x [[All-NBA momčad|All-NBA treća petorka]] (2001., 2004.) &lt;br /&gt; 1x [[NBA Najkorisniji igrač|Najkorisniji igrač]] 2007. &lt;br /&gt; 1x [[Najkorisniji igrač NBA finala]] 2011. &lt;br /&gt; 6x Dobitnik Euroscar nagrade (2002.-2006., 2011.) &lt;br /&gt; 1x Mister Europa igrač godine 2005. &lt;br /&gt; 2x FIBA Europe igrač godine 2005., 2011. &lt;br /&gt; Najkorisniji igrač [[Svjetsko prvenstvo u košarci - SAD 2002.|Svjetskog prvenstva]] 2002. &lt;br /&gt; Najkorisniji igrač [[Europsko prvenstvo u košarci - Srbija i Crna Gora 2005.|Europskog prvenstva]] 2005. &lt;br /&gt; Pobjednik [[NBA Natjecanje u tricama|natjecanja u tricama]] 2006. 
|medalje        = {{MedaljeNatjecanje|Svjetska prvenstva}}
{{Medalje bronca | [[Svjetsko prvenstvo u košarci - SAD 2002.|SAD 2002.]]|{{KošRep|NJE}}}}
{{MedaljeNatjecanje|Europska prvenstva}}
{{Medalje srebro | [[Europsko prvenstvo u košarci - Srbija i Crna Gora 2005.|Srbija i Crna Gora 2005.]]|{{KošRep|NJE}}}}
}}

'''Dirk Werner Nowitzki''' ([[Würzburg]], [[Njemačka]], [[19. 6.]] [[1978.]]) [[Njemačka|njemački]] je profesionalni [[košarka]]š. Igra na poziciji [[Krilni centar|krilnog centra]], a trenutačno je član [[NBA]] momčadi [[Dallas Mavericks]]a. Izabran je u 1. krugu (9. ukupno) [[NBA draft]]a [[1998.]] od strane [[Milwaukee Bucks]]a. Nowitzki je deseterostruki [[NBA All-Star]] te je jedanaest puta biran u [[All-NBA momčad]] i jednom je izabran za [[NBA Najkorisniji igrač|nakorisnijeg igrača lige]]. Nakon dolaska u Dallas podigao je svoju igru na višu razinu. [[2007.]] postao je prvi [[Europa|Europljanin]] s nagradom za najkorisnijeg igrača [[NBA]] lige te je u sezoni 2005./06. odveo Maverickse do njihovog prvog [[NBA finala]] u povijesti franšize gdje su izgubili u šest utakmica od [[Miami Heat]]a. S [[Njemačka košarkaška reprezentacija|njemačkom reprezentacijom]] ostvario je brojne uspjehe. Predvodio ih je do bronce na [[Svjetsko prvenstvo u košarci - SAD 2002.|Svjetskom prvenstvu]] [[2002.]] u [[Indianapolis]]u, gdje je izabran za najkorisnijeg igrača natjecanja i srebra na [[Europsko prvenstvo u košarci - Srbija i Crna Gora 2005.|Europskom prvenstvu]] [[2005.]] u [[Srbija i Crna Gora|Srbiji i Crnoj Gori]], gdje je također izabran za najkorisnijeg igrača natjecanja.

== Rani život ==
Rodio se u [[Würzburg]]u, malom gradiću u [[Njemačka|Njemačkoj]] i dolazi iz atletske obitelji. Majka Helga bavila se [[Košarka|košarkom]], a otac Jörg-Werner bavio se [[rukomet]]om i nastupao za reprezentaciju na svim većim natjecanjima. Starija sestra Silke također se bavila košarkom, a danas radi za [[NBA]] u odjelu za međunarodne prijenose. Dirk je još kao dječak bio većeg rasta i bavio se rukometom i [[tenis]]om, ali su mu se druga djeca rugala zbog visine i govorila mu da je &quot;čudovište&quot;, pa se mladi Nowitzki počeo baviti košarkom koja će mu kasnije preokrenuti život. Nakon što se pridružio košarkaškom klubu [[DJK Würzburg]], privukao je pozornost bivšeg košarkaškog reprezentativca Holgera Geschwindnera. On je odmah opazio Dirkov talent te se ponudio da ga individualno trenira dva do tri puta tjedno. Nakon što su Dirkovi roditelji pristali, Geschwindner ga je stavio pod zahtjevan program. Dirk je više vježbao svoj šut i preciznost, a manje taktičke pozicije i ostalo. Geschwindner ga je čak poticao da svira neki instrument i čita knjige kako bi što više izgradio svoju osobnost.

Nakon godinu dana, Geschwindner je bio zadivljen napredkom kojeg je Nowitzki ostvario te mu rekao:„ Moraš odlučiti želiš li igrati na svjetskoj razini protiv najboljih ili ostati lokalni junak u Njemačkoj. Ako želiš biti lokalni junak prestajemo s treninzima jer si se već ovdje dokazao, ali ako želiš biti najbolji i igrati protiv najboljih onda moramo nastaviti s dnevnim treninzima.“ Nakon dva dana razmišljanja Nowitzki se odlučio na ovu drugu varijantu i postati jedan od najboljih igrača. Geschwindner ga je pustio da trenira svaki dan u tjednu s igračima DJK Würzburg. [[1994.]] šesnaestogodišnji Nowitzki izborio je mjesto u momčadi DJK Würzburga.

== DJK Würzburg (od 1994. do 1998.) ==
U vrijeme kad im se Nowitzki pridružio, DJK Würzburg se natjecao u 2. [[Bundesliga|Bundesligi]]. Igrao je na poziciji [[nisko krilo|niskog krila]] zbog toga što je trener momčadi htio iskoristiti njegov šuterski potencijal. U sezoni 1994./95. Würzburg je završio na razočaravajućem šestom mjestu, a Nowitzki je često ulazio s klupe i mučio se s lošim ocjenama u školi. To ga je prisililo da počne učiti i manje vremena provodi igrajući košarku. Iduće sezone Nowitzki je postao startni član momčadi i zajedno s [[Finska|Fincem]] Marttiem Kuismom predvodio DJK Würzburg do drugog mjesta. U odlučujućoj utakmici za ulazak u prvu ligu protiv BG Ludwigsburg, izgubili su s rezultatom 86:62, a Nowitzki je imao ispod prosječnu večer u kojoj je postigao samo 8 poena.

U sezoni 1996./97. momčad DJK Würzburga napustio je njihov najbolji strijelac Martti Kuisma. Nakon njegovog odlaska Nowitzki je prosječno postizao 19.4 poena i ponovno odveo momčad do drugog mjesta u diviziji, ali bez većeg uspjeha u daljnjem natjecanju. Iduće sezone Nowitzki je morao odslužiti vojni rok koji je trajao od [[1. 9.]] [[1997.]] do [[30. 6.]] [[1998.]] Nakon povratka, prevodio je DJK Würzburg do prvog mjesta s najboljim prosjekom lige od 28.2 poena. U odlučujućoj utakmici doigravanja protiv Freiburga, Nowitzki je odveo svoju momčad do pobjede s 26 poena, a utakmica je završila rezultatom 95:88. Te sezone osvojio je nagradu za najboljeg njemačkog igrača godine po izboru magazina &quot;German Basket&quot;.

[[1996.]] godine uprava kluba [[FC Barcelona Bàsquet]] zainteresirala se za Nowitzkog i htjela otkupiti njegov ugovor međutim Nowitzki ih je odbio i odlučio ostati u Njemčakoj. Godinu kasnije sudjelovao je na &quot;Hoop Heroes Touru&quot;, sponzorirano od strane [[Nike, Inc.|Nikea]], i za 30 minuta nadigrao [[NBA]] zvijezde poput [[Scottie Pippen|Scottiea Pippena]] i [[Charles Barkley|Charlesa Barkleya]] preko kojeg je čak i zakucao. Poslije te utakmice Barkley je izjavio:„ Mali je genij. Ako želi zaigrati u NBA ligi neka me slobodno nazove.“ [[29. 3.]] [[1998.]] Nowitzki je sudjelovao na &quot;Nike Hoop Summitu.&quot; To je utakmica u kojoj se sučeljavaju talenti iz [[SAD]]-a i međunarodni košarkaški talenti. U toj utakmici Nowitzki je ubacio 33 poena i tome još dodao 14 skokova i 3 ukradene lopte. Svi su bili zadivljeni Dirkovom brzinom, sposobnošću vođenja lopte, driblinga i sjajnog šuta izvana. Od tada je započela velika borba europskih, ali i NBA klubova za mladog Dirka.

== NBA karijera ==
=== Početci (od 1998. do 1999.) ===
[[Datoteka:Dirk nowitzki 41.jpg|mini|lijevo|170px|Nakon razočaravajuće prve sezone, Nowitzki je razmišljao o povratku u Njemačku]]
Nakon napuštanja DJK Würzburga, Nowitzki je okušao sreću u [[NBA]] ligi. Izabran je kao deveti izbor [[NBA draft]]a [[1998.]] od strane [[Milwaukee Bucks]]a. Ubrzo su [[Dallas Mavericks|Mavericksi]] mijenjali Roberta Taylora u Buckse za Nowitzkog i Pata Garritya, te su poslije od strane [[Phoenix Suns|Sunsa]] dobili i [[Steve Nash|Stevea Nasha]]. Tim dolaskom u NBA ligu, Nowitzki je postao tek četvrti njemački igrač koji se okušao u najjačoj košarkaškoj ligi i prvi igrač DJK Würzburga koji je izabran na NBA draftu.

Nowitzki se pridružio momčadi koja je u svom sastavu imala sljedeće igrače: vrhunskog šutera [[Michael Finley|Michaela Finleya]], 229&amp;nbsp;cm visokog [[Centar (košarka)|centra]] [[Shawn Bradley|Shawna Bradleya]] i sjajnog strijelca Cedrica Ceballosa. U sezoni 1998./99., svojoj ''rookie'' sezoni, Nowitzki je odigrao još 13 utakmica za DJK Würzburg zbog dugog pregovaranja oko štrajka koji je kasnije rezultirao skraćenom sezonom od samo 50 regularnih utakmica.

Kada je sezona konačno započela Nowitzki se dugo prilagođavao igri Mavericksa. Igrao je na poziciji [[krilni centar|krilnog centra]] i prosječno postizao samo 8.2 poena i 3.4 skokova za 20.4 minuta na terenu. Gledajući na odigranu sezonu izjavio je:„ Bio sam jako frustriran, te sam čak razmišljao o povratku u [[Njemačka|Njemačku]].“ Te sezone Mavericksi su pobijedili u samo 19 od 50 utakmica te su ponovno propustili doigravanje.

=== Dolazak Marka Cubana i ''&quot;Big Three&quot;'' (od 1999. do 2004.) ===
U sezoni 1999./00. Don Nelson je odlučio Nowitzkog staviti na poziciju [[krilni centar|krilnog centra]] i iskoristiti njegovu vještinu dodavanja lopti. Uskoro se dogodio jedan od većih događaja ne samo u [[Dallas]]u nego i u [[NBA]] ligi. Tadašnji vlasnik Ross Perot, Jr. nije imao namjeru ulagati u klub i igrače stoga je [[4. 1.]] [[2000.]] godine prodao Dallas Maverickse američkom milijarderu [[Mark Cuban|Marku Cubanu]] za 280 milijuna dolara. Cuban je odmah uložio nešto novca u Maverickse kako bi osvježio franšizu. Momčadi je kupio [[Boeing 757]] za putovanja vrijedan 47 milijuna dolara i povećao je prihode franšize na više od 100 milijuna dolara. Nakon nekog vremena i Nowitzki se oglasio i rekao što misli o novom vlasniku:„ Stvorio je sjajno okruženje u klubu, a mi samo moramo nastaviti pobjeđivati.“ Nakon Nelsonovog prebacivanja na krilnog centra i dolaska novog vlasnika, Nowitzki je konačno počeo prikazivati prave igre i poboljšavati statistike. U svojoj drugoj sezoni prosječno je postizao 17.5 poena, 6.5 skokova i 2.5 asistencija za 35.8 minuta na terenu. Devet puta ostvario je double-double učinak i čak dva puta postigao je 32 poena. Na kraju sezone bio je drugi u poretku u za [[NBA Nagrada za igrača koji je najviše napredovao|igrača koji je najviše napredovao]]. Sudjelovao je na Rookie Challengeu i postigao 17 poena, 6 skokova i 4 asistencije te je sudjelovao i u [[NBA Natjecanje u tricama|natjecanju u tricama]] gdje je u prvom krugu postigao 15 poena, a u finalu izgubio od iskusnog [[Jeff Hornacek|Jeffa Hornaceka]]. Unatoč tome što je Nowitzki unaprijedio i igru i statistike Mavericksi nisu uspjeli izboriti doigravanje i sezonu su završili s omjerom 40-42.

[[Datoteka:NowitzkiWizards1.jpg|mini|desno|220px|Nowitzki u šutu preko ruke Nicka Younga]]
Iduće sezone Nowitzki je unaprijedio svoje brojke i prosječno postizao 21.8 poena, 9.2 skokova i 2.1 asistencije. Igrajući na poziciji krilnog centra, postao je drugi igrač nakon [[Robert Horry|Roberta Horrya]] koji je u istoj sezoni imao 100+ trica i 100+ blokada. Zajedno s kapetanom momčadi Michaelom Finleyom startao je u sve 82 utakmice i postigao minimalno 30 poena u deset utakmica sezone. Izabran je u [[All-NBA momčad|All-NBA treću petorku]] te postao prvi Maverick koji je izabran u All-NBA momčad. Nakon što je Nash postao startni [[playmaker]] momčadi, a Finley postizao najviše poena u dotadašnjoj karijeri te s mladim i talentiranim Nowitzkim Mavericksi su oformili takozvani &quot;Big Three&quot; ([[Hrvatski jezik|hrv.]] &quot;''Veliki trojac''&quot;). Nakon što su sezonu završili s omjerom 53-29, Mavericksi su ušli u doigravanje prvi put nakon [[1990.]] godine. Kao peti na Zapadu sučelili su se s četvrtoplasiranim [[Utah Jazz]]erima predvođeni sjajnim playmakerom [[John Stockton|Johnom Stocktonom]] i snažnim krilnim centrom [[Karl Malone|Karlom Maloneom]]. Nakon dva izgubljena susreta, u trećoj i četvrtoj utakmici Nowitzki je postigao 33 poena i pomogao Mavericksima izjednačiti seriju na 2-2. U petoj utakmici Mavericksi su se mučili i cijelu utakmicu zaostajali sve do 9.8 sekundi prije kraja kada je Calvin Booth postigao koš i osigurao svojoj momčadi vodstvo od 1 poen razlike. U idućem napadu ni Karl Malone ni Byron Russel nisu uspjeli pogoditi koš i Mavericksi su pobijedili rezultatom 84:83 i prošli u polufinale Zapada. U polufinalu Zapada susreli su se s rivalima [[San Antonio Spurs]]ima. Prve tri utakmice pripale su Spursima, a u četvrtoj pobjedu odnose Mavericksi. U petoj utakmici pobjeđuju Spursi unatoč sjajnoj igri Nowitzkog koji je utakmicu završio s 42 poena i 18 skokova.

Na početku sezone 2001./02. Nowitzki je potpisao novi šestogodišnji ugovor vrijedan 90 milijuna dolara te postao drugi najplaćeniji Nijemac iza [[Michael Schumacher|Michaela Schumachera]]. Nastavio je napredovati i prosječno je postizao 23.4 poena, 9.9 skokova i 2.4 asistencije. Izabran je u [[All-NBA momčad|All-NBA drugu petorku]] i na svoju prvu od osam [[NBA All-Star vikend|All-Star utakmica]]. Ostvario je 13 utakmica s minimalno 30 poena te zauzeo treće u tom učinku iza Shaquillea O'Neala i [[Tim Duncan|Tima Duncana]]. Pojačani [[Nick Van Exel|Nickom Van Exelom]], sjajnim [[šesti igrač|šestim igračem]], &quot;Big Three&quot; je dobio željenu potporu i uvjerljivo završio sezonu s omjerom 57-25. U doigravanju lagano su prošli [[Kevin Garnett|Garnettove]] [[Minnesota Timberwolves|Timberwolvese]] rezultatom 3-0, a Nowitzki je nadvisio Garnetta s prosjekom od 33.3 poena nasuprot 24 poena tijekom serije. U drugom krugu čekali su ih [[Sacramento Kings]]i. Nakon što je serija bila izjednačena na 1-1, trener Kingsa [[Rick Adelman]] promijenio je taktiku u obrani. Dok je u prve dvije utakmice [[Chris Webber]] čuvao Nowitzkog jedan na jedan, sada je Adelman u obranu uključio i [[Hedo Turkoglu|Hedu Turkogla]] koji će svojom brzinom biti odmah uz Nowitzkog, a pri pokušaju proboja Webber će pomagati u udvajanju. U trećoj utakmici u Dallasu, Mavericksi su izgubili 125:119, a Nowitzki je postigao samo 19 poena. Poslije utakmice izjavio je:„ Jednostavno nisam mogao proći Turkogla, a i ako sam uspio bio bih udvojen i to bi dovelo do puno pogrešaka.“ Četvrta utakmica također je bila razočaravajuća za Maverickse. Unatoč vodstvu od 15 poena razlike i izbacivanjem [[Vlade Divac|Divca]] i Webbera iz ritma zbog problema s osobnim pogreškama, Mavericksi su ipak izgubili rezultatom 115:113. U petoj utakmici Mavericksi se nisu mogli nositi s energičnim Kingsima te su izgubili utakmicu rezultatom 114:101 i ponovno ispali iz doigravanja. Na kraju sezone Nowitzki je ipak dobio priznanje za najboljeg europskog igrača godine po izboru magazina &quot;Gazzetta dello Sport.&quot;

[[Datoteka:NowitzkiWizards3.jpg|mini|lijevo|220px|Kad je igrao na poziciji centra, Nowitzki je morao povećati tjelesnu masu kako bi bio što dominantniji u reketu]]
Prije sezone 2002./03. Don Nelson i Mark Cuban htjeli su ojačati igru u obrani. Da bi u tome uspjeli potpisali su sjajnog blokera [[Raef LaFrentz|Raefa LaFrentza]] koji se pridružio 229&amp;nbsp;cm visokom Shawnu Bradleyu. Nakon što su pobijedili u prvih 11 utakmica, Nowitzki, Finley i Nash bili su u konkurenciji za igrače mjeseca Zapadne konferencije. U toj sezoni Nowitzki je ponovno podigao svoje statistike i prosječno postizao 25.1 poena, 9.9 skokova i 3 asistencije. Ostvario je 41 double-double učinak i s prosjekom od 25.1 poena (najviši prosjek bijelog igrača od NBA sezone 1992./93. i [[Chris Mullin|Chrisa Mullina]]), postao prvi Europljanin koji je probio granicu od 2000 poena u jednoj sezoni. Izabran je u All-NBA drugu petorku i ostvario je novi nastup na All-Star uakmici. Odveo je Maverickse do trećeg mjesta na Zapadu i omjera 60-22. U prvom krugu doigravanja igrali su protiv [[Portland Trail Blazers]]a. Mavericksi su pobijedili u prve tri utakmice i činilo se da će lagano proći u drugi krug doigravanja, međutim izgubili su ritam i Trail Blazersi odnose pobjedu u iduće tri utakmice i izjednačuju seriju na 3-3. U sedmoj i odlučujućoj utakmici, Mavericksi su se dugo mučili s Trail Blazersima koji su uvijek bili na zaostatku od poen ili dva, ali minutu i pol prije kraja utakmice, Nowitzki pogađa ključnu tricu i donosi važnu pobjedu Mavericksima. Poslije utakmice izjavio je:„ Ovo je bio najvažniji koš u mojoj karijeri. Nisam bio spreman tako rano otići na odmor.“ U drugom krugu susreli su se sa starim rivalima Sacramento Kingsima koji su ih prošle sezone izbacili iz doigravanja. Nakon što su izgubili prvu utakmicu rezultatom 124:113, Nowitzki (25 poena) i veteran Nick Van Exel (36 poena) odveli su Maverickse do spektakularne pobjede u drugoj utakmici. Utakmica je završila rezultatom 132:110, a Mavericksi su postigli nevjerojatnih 83 poena u samo jednom poluvremenu. U trećoj utakmici Dallas odnosi pobjedu u dvostrukom produžetku rezultatom 141:137. Četvrta utakmica otišla je u korist Sacramento Kingsa, a Nowitzki je postigao samo 11 poena, uključujući isključenje iz igre zbog neprimjerenog ponašanja. Nakon pete i šeste utakmice serija je bila izjednačena na 3-3, a odluka o prolasku dalje donosila se u sedmoj utakmici. U sedmoj utakmici Mavericksi su pobijedili rezultatom 112:99, a Nowitzki je postigao 30 poena i 19 skokova te time svoju momčad odveo u finale Zapadne konferencije. U finalu Zapada čekali su ih stari rivali San Antonio Spursi. U prvoj utakmici Nowitzki postiže 38 poena i odvodi svoju momčad do pobjede 113:110. U drugoj utakmici Duncan je vrlo rano doveo Nowitzkog u probleme s osobnim pogreškama, što je Spursima omogućilo laganu pobjedu rezultatom 132:110. Nakon sudara s [[Manu Ginobili|Ginobilijem]] i ozljede koljena u trećoj utakmici Nowitzki nije bio u mogućnosti igrati ostale utakmice serije. Iako bez Nowitzkog, Mavericksi su držali korak za Spursima koji su vodili u seriji s 3-2. Međutim Spursi su ipak odnijeli pobjedu u šestoj utakmici zahvaljujući tricom [[Steve Kerr|Stevea Kerra]] nekoliko sekundi prije kraja utakmice. Na kraju sezone Nowitzki je dobio priznanje za najboljeg Europskog igrača godine.

U sezoni 2003./04. Mark Cuban i trener Don Nelson odlučili su momčadi pridružiti nekoliko vrsnih napadačkih igrača. Prvi na listi želja bio je tadašnji igrač [[Golden State Warriors]]a [[Antawn Jamison]]. Da bi napad što bolje funkcionirao, uprva kluba se odlučila na zamjenu Raefa LaFrentza u [[Boston Celtics|Celticse]] za iskusno [[nisko krilo]] [[Antoine Walker|Antoinea Walkera]]. Novinari su teško kritizirali upravu Mavericksa zbog zamjene startnog centra Raefa LaFrentza, zbog toga što je tadašnji rezervni centar Bradley bio na zalasku karijere i sve je lošije podnosio napore NBA lige. Don Nelson nemoćan dovesti novog centra, odlučuju se na tu poziciju postaviti Nowitzkog dok na mjesto krilnog centra postavlja Antoinea Walkera, a Antawn Jamison morao se zadovoljiti s ulogom šestog igrača. Da bi Nowitzki bio dominantan kao centar morao je povećati tjelesnu masu. Preko ljeta dobio je 9.1 kilogram, a u početku sezone prvi put statistike su mu oslabile. Zbog poboljšanja igre u obrani statistike su mu pale na 21.8 poena, 8.7 skokova i 2.7 asistencija. Izabran je u All-NBA treću petorku i ostvario je još jedan nastup na All-Star utakmici. Mavericksi su sezonu završili s omjerom 52-30 i zauzeli peto mjesto u Zapadnoj konferenciji. U prvom krugu doigravanja ponovno su se susreli sa Sacramento Kingsima koji su ih lako izbacili u pet utakmica.

=== Vođa Mavericksa (2004.-''danas'') ===
[[Datoteka:Dirk nowitzki cropped 2.jpg|mini|desno|190px|Nowitzki s brojem 41, glavni je vođa Dallasove franšiže]]
Prije početka sezone 2004./05. momčad [[Dallas Mavericks|Mavericksa]] doživjela je nove promjene. Iz Golden State Warriorsa doveden je sjajni obrambeni [[Centar (košarka)|centar]] [[Erick Dampier]], a dugogodišnji [[playmaker]] i član &quot;Big Threea&quot; [[Steve Nash]] napustio je Dallas i sreću odlučio potražiti u [[Phoenix Suns]]ima. Tijekom sezone [[Don Nelson]] odstupio je s mjesta glavnog trenera, a tu funkciju preuzeo je pomoćni trener Avery Johnson. Unatoč svim tim promjenama, Nowitzki je ostao koncentriran tijekom cijele sezone i prosječno postizao 26.1 poena, 9.7 skokova, 3.1 asistencije i 1.5 blokada. To mu je bila druga sezona zaredom s 2000+ poena, te je sa svojim prosjekom od 26.1 poena postao najefikasniji europski igrač u [[NBA]] ligi. [[2. 12.]] [[2004.]] u utakmici s [[Houston Rockets]]ima, Nowitzki je postigao učinak karijere od 53 poena.&lt;ref&gt;[http://www.voanews.com/bosnian/archive/2004-12/a-2004-12-03-5-1.cfm?moddate=2004-12-03 Nowitzki postigao rekord karijere]&lt;/ref&gt; Izabran je u [[All-NBA momčad|All-NBA prvu petorku]] i završio je treći u poretku za [[NBA Najkorisniji igrač|najkorisnijeg igrača lige]] iza Stevea Nasha i [[Shaquille O'Neal|Shaquillea O'Neala]].

U doigravanju Mavericksi su imali polovični uspjeh. U prvom krugu doigravanja susreli su se s Houston Rocketsima prevođeni [[Tracy McGrady|Tracyem McGradyem]] i [[Yao Ming]]om. Predviđalo se da će Nowitzki imati lak posao i često zabijati preko svog čuvara [[Ryan Bowen|Ryana Bowena]]. Međutim Bowen je u prvoj utakmici ograničio Nowitzkog na 21 poen, a u drugoj na 26 poena uz vrlo slab šut. Rocketsi su poveli s 2-0, a potom su Mavericksi pobijedili u iduće tri utakmice. Rocketsi dobivaju šestu utakmicu, ali Mavericksi uvjerljivo dobivaju sedmu utakmicu i pobjeđuju rezultatom serije 4-3, unatoč Dirkovom vrlo slabom postotku šuta. U polufinalu Zapada čekali su ih Phoenix Sunsi predvođeni Steveom Nashom. U prve četiri utakmice rezultat je bio 2-2. U šestoj utakmici Nowitzki nije bio na visokoj razini, postigao je 28 poena, ali uz postignutih 9 od 25 pokušaja. Sunsi su pobijedili i prošli u finale Zapada gdje su ih čekali [[San Antonio Spurs]]i.

Na početku sezone 2005./06. otpušten je veteran [[Michael Finley]]. Tim događajem Nowitzki je ostao jedini član &quot;Big Threea&quot; u dresu Mavericksa. Nakon Finleyevog odlaska, Nowitzki je preuzeo ulogu vođe i nositelja franšize i prosječno postizao 26.6 poena, 9 skokova i 2.8 asistencija. Treću sezonu zaredom ostvario je 2000+ poena i popravio svoj rekord s najvišim prosjekom nekog [[Europa|Europljanina]] u NBA ligi. Popravio je svoj postotak šuta iz igre, iza linije tri poena i s linije slobodnih bacanja. Tijekom [[NBA All-Star vikend|All-Star vikenda]] [[2006.]] u [[Houston]]u, Nowitzki je sudjelovao u [[NBA Natjecanje u tricama|natjecanju u tricama]]. Sa svojih 18 postignutih poena odnio je pobjedu ispred [[Ray Allen|Raya Allena]] i [[Gilbert Arenas|Gilberta Arenasa]]. Mavericksi su sezoni završili sa trećim najboljim omjerom lige 60-22. Ponovno je izabran u [[All-NBA momčad]] i odveo je Maverickse do doigravanja. U doigravanju Nowitzki je opravdao svoj status zvijezde s prosjekom od 27 poena, 11.7 skokova i 2.9 asistencija. U prvom krugu doigravanja lagano su pobijedili [[Memphis Grizzlies]]e rezultatom 4-0. U polufinalu Zapada uspjeli su svladati San Antonio Spurse u sedam utakmica. Nakon šest utakmica rezultat serije je bio 3-3. U odlučujućoj sedmoj utakmici Mavericksi su poveli s dvadeset razlike, međutim 30 sekundi prije kraja utakmice [[Manu Ginobili]] pogađa tricu i dovodi Spurse u vodstvo. U idućem napadu Nowitzki je fauliran od strane Ginobilija, ali je nekako uspio položiti loptu te postići još jedno slobodno bacanje. Utakmica je bila izjednačena na 104:104. Na kraju Mavericksi su ipak odnijeli pobjedu rezultatom 119:111, a Nowitzki je utakmicu završio s 37 poena i 15 skokova. Nakon završetka susreta Nowitzki je izjavio:„ Stvarno ne znam kako je lopta prošla kroz obruč. Manu me je udario po ruci, ali se ipak sretno odbila.“ U finalu Zapada ponovno su se susreli sa Sunsima. U ključnoj petoj utakmici Nowitzki je postigao 50 poena kako bi Mavericksi poveli 3-2 i na kraju dobili seriju u šest utakmica. Predvođeni Nowitzkim Mavericksi su ostvarili prvo [[Završnice NBA|NBA finale]] u povijesti franšize. U finalu su igrali protiv [[Miami Heat]]a prevođeni [[Dwyane Wade|Dwyaneom Wadeom]] i Shaquilleom O'Nealom. Mavericksi su poveli 2-0 u seriji i propustili vodstvo od 15 poena razlike u trećoj utakmici. Nakon poraza u drugoj utakmici na scenu stupa Dwyane Wade koji je seriju preokrenuo u korist Miamia. U iduće četiri utakmice Wade je prosječno postizao 36 poena i odveo svoju momčad do pobjede u šest utakmica i osvajanja prvog naslova u povijesti kluba.

U sezoni 2006./07. Nowitzki je prosječno postizao 24.6 poena, 8.9 skokova i 3.4 asistencije. Bio je glavni konkurent za najkorisnijeg igrača lige te je odveo svoju momčad do rekordnih 67 pobjeda i prvog mjesta na Zapadu. U prvom krugu doigravanja činilo se da će Mavericksi predvođeni Nowitzkim lako svladati osmoplasirane [[Golden State Warriors]]e. Međutim Warriorsi su bili iznenađenje doigravanja te su izbacili Maverickse u šest utakmica. U odlučujućoj šestoj utakmici Nowitzki je postigao samo 8 poena. Tijekom cijele serije, dobro čuvan od strane [[Stephen Jackson|Stephena Jacksona]], postizao je najmanje 5 poena manje od prosjeka u regularnom dijelu. Unatoč tom razočaravajućem porazu, Nowitzki je ipak izabran za [[NBA Najkorisniji igrač|najkorisnijeg igrača lige]] prestigavši drugoplasiranog Stevea Nasha za više od 100 glasova.&lt;ref&gt;[http://www.sarajevo-x.com/clanak/070516017 Nowitzki najkorisniji igrač lige]&lt;/ref&gt; Time je postao prvi Europljanin s nagradom za najkorisnijeg igrača NBA lige.

U sezoni 2007./08. Mavericksi su ponovno ispali već u prvom krugu doigravanja. U prvom krugu svladali su ih [[New Orleans Hornets]]i, a Chris ih je sa svojim sjajnim izvedbama odveo do pobjede u pet utakmica. Jedina svijetla točka te sezona bila je ta da je [[6. 2.]] [[2008.]] u utakmici s [[Milwaukee Bucks]]ima Nowitzki ostvario svoj prvi triple-double učinak u karijeri. Utakmicu je završio s 29 poena, 10 skokova i 12 asistencija. [[3. 3.]] [[2008.]] s 34 poena na utakmici prestigao je Rolanda Blackmana i postao najbolji strijelac u povijesti kluba s 16 644 poena.&lt;ref&gt;[http://www.24sata.hr/index.php?cmd=show_clanak&amp;tekst_id=116972 Nowitzki: Ostajem u Dallasu i želim naslov]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; U sezoni 2008./09. Nowitzki je prosječno postizao 25.9 poena, 8.4 skokova i 2.4 asistencije. Bio je četvrti strijelac lige te je po četvrti put izabran u All-NBA prvu petorku. Sezonu su završili s omjerom 50-32 te su u prvom krugu doigravanja, s Nowitzkim na čelu, svladali San Antonio Spurse 4-1. U drugom krugu doigravanja Mavericksi su se susreli s [[Denver Nuggets]]ima te su, unatoč sjajnom Nowitzkom koji je tijekom serije prosječno postizao 34.4 poena, 11.6 skokova i 4 asistencije po utakmici, izgubili rezultatom 4-1.

== Reprezentacija ==
[[Datoteka:Dirk Nowitzki Nanjing.jpg|mini|lijevo|200px|Nowitzki u dresu reprezentacije]]
U dresu [[Njemačka košarkaška reprezentacija|reprezentacije]] debitirao je na [[Europsko prvenstvo u košarci - Francuska 1999.|Europskom prvenstvu]] u [[Francuska|Francuskoj]] [[1999.]] godine. Istaknuo se kao vođa i najbolji strijelac momčadi ali se nisu uspjeli kvalificirati na [[Košarka na OI 2000.|Olimpijske igre]] u [[Sydney]]u [[2000.]] godine. Tijekom [[Europsko prvenstvo u košarci - Turska 2001.|Europskog prvenstva]] u [[Turska|Turskoj]] [[2001.]] godine, Nowitzki je bio najbolji strijelac natjecanja s prosjekom od 28.7 poena, a titulu najkorisnijeg igrača odnio je [[Predrag Stojaković]]. Njemačka je ostvarila polufinale i zamalo pobijedila domaćina [[Turska košarkaška reprezentacija|Tursku]]. Nekoliko sekundi prije kraja utakmice Turska je zaostajala tri poena, ali [[Hedo Turkoglu]] pogađa tricu sa zvukom sirene koja utakmicu odvodi u produžetke. U produžetku Njemačka je poražena, a Turska je ostvarila finale. U utakmici za treće mjesto susreli su se sa [[Španjolska košarkaška reprezentacija|Španjolskom]]. Međutim Španjolska dobiva utakmicu 99:90, a Njemačka ostaje bez medalje, unatoč sjajnim igrama Nowitzkog. Nowitzki je natjecanje završio s prosjekom od 28.7 poena i 9.1 skokova. U [[Njemačka|Njemačkoj]] ovo natjecanje pratilo je čak 3.7 milijuna gledatelja što je tada bio apsolutni rekord gledanosti u povijesti njemačke košarke.

Na [[Svjetsko prvenstvo u košarci - SAD 2002.|Svjetskom prvenstvu]] u [[Indianapolis]]u [[2002.]] godine, Nowitzki je konačno ostvario medalju na velikim natjecanjima. U četvrtfinalu protiv Španjolske predvođene [[Pau Gasol|Gasolom]], Nowitzki postiže 10 poena u zadnjoj četvrtini za pobjedu Njemačke 70:62 i ulazak u polufinale. U polufinalu čekali su ih jaki [[Argentinska košarkaška reprezentacija|Argentinci]] predvođeni [[Manu Ginobili|Manuom Ginobilijem]]. Unatoč vodstvu od 74:69, četiri minute prije kraja utakmice, Argentina je na kraju pobijedila rezultatom 86:80 i spriječila ulazak Njemačke u finale. U utakmici za treće mjesto Njemačka je lako pobijedila [[Novi Zeland]] rezultatom 117:94 i osvojila brončanu medalju. Nowitzki je prosječno postizao 24 poena i proglašen je najkorisnijim igračem natjecanja. U Njemačkoj ovo natjecanje pratilo je preko 4 milijuna gledatelja. Na [[Europsko prvenstvo u košarci - Švedska 2003.|Europskom prvenstvu]] u [[Švedska|Švedskoj]] [[2003.]] godine Njemačka je ostvarila razočaravajuće deveto mjesto. U pripremnoj utakmici protiv [[Francuska košarkaška reprezentacija|Francuske]] ozljedio je [[stopalo]] u sudaru s jednim frnacuskim igračem. Nowitzki je često bio teško fauliran, a u odlučujućoj utakmici drugog kruga protiv [[Talijanska košarkaška reprezentacija|Italije]], Njemačka je izgubila rezultatom 86:84 i nije se uspjela kvalificirati na [[Košarka na OI 2004.|Olimpijske igre]] u [[Atena|Ateni]] [[2004.]] godine. Tijekom natjecanja Nowitzki je prosječno postizao 22.5 poena.

Na [[Europsko prvenstvo u košarci - Srbija i Crna Gora 2005.|Europskom prvenstvu]] u [[Srbija i Crna Gora|Srbiji i Crnoj Gori]] [[2005.]] godine, Nowitzki je predvodio Njemačku do srebrne medalje. U četvrtfinalu svladali su favorizirane [[Slovenska košarkaška reprezentacija|Slovence]] rezultatom 76:62, a Nowitzki je postigao 22 poena. Poslije utakmice komentirao je:„ Slovenci su nas podcijenili. Izjavili su da smo baš mi ta momčad protiv kojih su oni htjeli igrati, a to se ne smije raditi u četvrtfinalu.“ U polufinalu Njemačka je svladala Španjolsku rezultatom 74:73, a Nowitzki je postigao 27 poena, uključujući i pobjednički koš 3.9 sekundi prije kraja. U finalu izgubili su od [[Grčka košarkaška reprezentacija|Grčke]] rezultatom 78:62. Nowitzki je prosječno postizao 26.7 poena, 10.8 skokova i 1.8 blokada i proglašen je najkorisnijim igračem natjecanja. Na [[Svjetsko prvenstvo u košarci - Japan 2006.|Svjetskom prvenstvu]] u [[Japan]]u [[2006.]], Nowitzki je predvodio svoju momčad do osmog mjesta. Poslije zadnje utakmice izjavio je:„ Bilo je teško, ali biti i osmi na svijetu nije loše.“

Na [[Europsko prvenstvo u košarci - Španjolska 2007.|Europskom prvenstvu]] u [[Španjolska|Španjolskoj]] [[2007.]] godine, Nowitzki je odveo svoju momčad do petog mjesta. Bio je vodeći strijelac natjecanja s prosjekom od 24 poena. Peto mjesto Njemačkoj nije donijelo izravnu kvalifikaciju ali im je dopustilo sudjelovanje na [[Košarka na OI 2008.|Olimpijskim igrama]] u [[Peking]]u [[2008.]] godine U odlučujućoj utakmici kvalifikacija protiv [[Puerto Rico|Puerto Rica]], Nowitzki je sa svoja 32 poena reprezentaciji osigurao nastup na [[Košarka na OI 2008.|Olimpijskim igrama]] u [[Peking]]u [[2008.]] koje su bile prve nakon [[Košarka na OI 1992.|Olimpijskih igrara]] u [[Barcelona|Barceloni]] [[1992.]] Upravo je Nowitzki odabran za nosioca njemačke zastave na otvorenu Olimpijskih igara.&lt;ref&gt;[http://www.ezadar.hr/clanak/nowitzkom-u-anketi-bilda-69-glasova-za-nosaca-njemacke-zastave Nowitzkom u anketi Bilda 69% glasova za nosača njemačke zastave]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.ezadar.hr/clanak/dirk-nowitzki-nosi-njemacku-zastavu-na-otvaranju |title=Nowitzki nosi njemačku zastavu na otvaranju |access-date=2013-11-10 |archive-date=2016-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305041854/http://www.ezadar.hr/clanak/dirk-nowitzki-nosi-njemacku-zastavu-na-otvaranju |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://nba-croatia.com/nba/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=2815&amp;Itemid=65 Nowitzki: Spreman sam za EuroBasket]&lt;/ref&gt;

== Privatni život ==
Dirkova sestra Silke, opisala ga je kao samopouzdanu i čvrstu osobu. Također je rekla da ga sva slava i novac nisu promijenili i da je ostao onakav kakav je i bio. U slobodno vrijeme uživa u čitanju i sviranju [[saksofon]]a. Osnovao je zakladu &quot;Dirk Nowitzki Foundation&quot;, koja pomaže siromašnima u [[Afrika|Africi]]. Nowitzki je bio dugo u vezi s bivšom košarkašicom DJK Würzburga. Upoznali su se [[1992.]] godine, a veza je potrajala čak 10 godina. Međutim uskoro su prekinuli, a Nowitzki je izjavio:„ Na kraju smo shvatili da smo jako različiti. Nije više išlo, ali smo ostali vrlo dobri prijatelji. Nadam se da ću jednog dana i ja osnovati svoju obitelj, ali ne mogu zamisliti da će se to ostvariti prije 30. godine.“ Vrlo je dobar prijatelj s [[NBA]] zvijezdom i bivšim suigračem [[Steve Nash|Steveom Nashom]].

== NBA statistika ==
=== Regularni dio ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! Godina !! Klub
!  Odig. uta. !! Uta. poc. !! Min. !! 2P% !! 3P% !! Sl. bac.% !! Skok.!! Asist.!! Ukr. lop.!! Blok. !! Poena
|-
| align=&quot;left&quot; | 1998./99.
| align=&quot;left&quot; | [[Dallas Mavericks|Dallas]]
| 47 || 24 || 20.4 || .405 || .206 || .773 || 3.4 || 1.0 || .6 || .6 || 8.2
|- 
| align=&quot;left&quot; | 1999./00.
| align=&quot;left&quot; | Dallas
| '''82''' || 81 || 35.8 || .461 || .379 || .830 || 6.5 || 2.5 || .8 || .8 || 17.5
|- 
| align=&quot;left&quot; | 2000./01.
| align=&quot;left&quot; | Dallas
| '''82''' || '''82''' || 38.1 || .474 || .387 || .838 || 9.2 || 2.1 || 1.0 || 1.2 || 21.8
|- 
| align=&quot;left&quot; | 2001./02.
| align=&quot;left&quot; | Dallas
| 76 || 76 || 38.0 || .477 || .397 || .853 || '''9.9''' || 2.4 || 1.1 || 1.0 || 23.4
|- 
| align=&quot;left&quot; | 2002./03.
| align=&quot;left&quot; | Dallas
| 80 || 80 || '''39.0''' || .463 || .379 || .881 || '''9.9''' || 3.0 || '''1.4''' || 1.0 || 25.1
|- 
| align=&quot;left&quot; | 2003./04.
| align=&quot;left&quot; | Dallas
| 77 || 77 || 37.9 || .462 || .341 || .877 || 8.7 || 2.7 || 1.2 || 1.4 || 21.8
|- 
| align=&quot;left&quot; | 2004./05.
| align=&quot;left&quot; | Dallas
| 78 || 78 || 38.7 || .459 || .399 || .869 || 9.7 || 3.1 || 1.2 || '''1.5''' || 26.1
|- 
| align=&quot;left&quot; | 2005./06.
| align=&quot;left&quot; | Dallas
| 81 || 81 || 38.1 || .480 || .406 || .901 || 9.0 || 2.8 || .7 || 1.0 || '''26.6'''
|- 
| align=&quot;left&quot; | 2006./07.
| align=&quot;left&quot; | Dallas
| 78 || 78 || 36.2 || '''.502''' || '''.416''' || '''.904''' || 8.9 || 3.4 || .7 || .8 || 24.6
|- 
| align=&quot;left&quot; | 2007./08.
| align=&quot;left&quot; | Dallas
| 77 || 77 || 36.0 || .479 || .359 || .879 || 8.6 || '''3.5''' || .7 || .9 || 23.6
|- 
| align=&quot;left&quot; | 2008./09.
| align=&quot;left&quot; | Dallas
| 81 || 81 || 37.7 || .479 || .359 || .890 || 8.4 || 2.4 || .8 || .8 || 25.9
|-
| align=&quot;left&quot; | 2009./10.
| align=&quot;left&quot; | Dallas
| 81 || 80 || 37.5 || .481 || '''.421''' || '''.915''' || 7.7 || 2.7 || .9 || 1.0 || 25.0
|- 
| align=&quot;left&quot; | 2010./11.
| align=&quot;left&quot; | Dallas
| 73 || 73 || 34.3 || .'''517''' || .393 || .892 || 7.0 || 2.6 || .5 || .6 || 23.0
|- 
| align=&quot;left&quot; | Ukupno
| align=&quot;left&quot; | 
| 993 || 968 || 36.5 || .476 || .381 || .877 || 8.4 || 2.7 || .9 || 1.0 || 23.0
|- 
| align=&quot;left&quot; | All-Star
| align=&quot;left&quot; | 
| 8 || 1 || 18.3 || .441 || .238 || .800 || 4.1 || 1.5 || .8 || .5 || 9.1
|}

=== Doigravanje ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! Godina !! Klub
!  Odig. uta. !! Uta. poc. !! Min. !! 2P% !! 3P% !! Sl. bac.% !! Skok.!! Asist.!! Ukr. lop.!! Blok. !! Poena
|- 
| align=&quot;left&quot; | 2000./01.
| align=&quot;left&quot; | [[Dallas Mavericks|Dallas]]
| 10 || 10 || 39.9 || .423 || .283 || .883 || 8.1 || 1.4 || 1.1 || .8 || 23.4
|- 
| align=&quot;left&quot; | 2001./02.
| align=&quot;left&quot; | Dallas
| 8 || 8 || '''44.6''' || .445 || '''.571''' || .878 || '''13.1''' || 2.3 || '''2.0''' || .8 || '''28.4'''
|- 
| align=&quot;left&quot; | 2002./03.
| align=&quot;left&quot; | Dallas
| 17 || 17 || 42.5 || .479 || .443 || .912 || 11.5 || 2.2 || 1.2 || .9 || 25.3
|- 
| align=&quot;left&quot; | 2003./04.
| align=&quot;left&quot; | Dallas
| 5 || 5 || 42.4 || .450 || .467 || .857 || 11.8 || 1.4 || 1.4 || '''2.6''' || 26.6
|- 
| align=&quot;left&quot; | 2004./05.
| align=&quot;left&quot; | Dallas
| 13 || 13 || 42.4 || .402 || .333 || .829 || 10.1 || 3.3 || 1.4 || 1.6 || 23.7
|- 
| align=&quot;left&quot; | 2005./06.
| align=&quot;left&quot; | Dallas
| '''23''' || '''23''' || 42.7 || .468 || .343 || .895 || 11.7 || 2.9 || 1.1 || .6 || 27.0
|- 
| align=&quot;left&quot; | 2006./07.
| align=&quot;left&quot; | Dallas
| 6 || 6 || 39.8 || .383 || .211 || .840 || 11.3 || 2.3 || 1.8 || 1.3 || 19.7
|- 
| align=&quot;left&quot; | 2007./08.
| align=&quot;left&quot; | Dallas
| 5 || 5 || 42.2 || .473 || .333 || .808 || 12.0 || '''4.0''' || .2 || 1.4 || 26.8
|- 
| align=&quot;left&quot; | 2008./09.
| align=&quot;left&quot; | Dallas
| 10 || 10 || 39.5 || '''.518''' || .286 || '''.925''' || 10.1 || 3.1 || .8 || .9 || 26.8
|- 
| align=&quot;left&quot; | 2009./10.
| align=&quot;left&quot; | [[Dallas Mavericks|Dallas]]
| 6 || 6 || 38.8 || '''.547''' || '''.571''' || '''.952''' || 8.2 || 3.0 || .8 || .7 || 26.7
|- 
| align=&quot;left&quot; | 2010./11.
| align=&quot;left&quot; | [[Dallas Mavericks|Dallas]]
| 21 || 21 || 39.3 || .485 || .460 || .941 || 8.1 || 2.5 || .6 || .6 || 27.7
|- 
| align=&quot;left&quot; | Ukupno
| align=&quot;left&quot; | 
| 124 || 124 || 41.3 || .463 || .384 || .892 || 10.4 || 2.6 || 1.1 || 1.0 || 25.9
|}

== Reference ==
{{izvori}}

== Vanjske veze ==
{{Commonscat|Dirk Nowitzki}}
* [http://www.41-world.com/default.php#home Službena stranica]
* [http://www.dirk-nowitzki-foundation.org/ Službena stranica zaklade]
* [http://www.nba.com/playerfile/dirk_nowitzki Profil] na NBA.com
* [http://www.basketball-reference.com/players/n/nowitdi01.html Profil] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120118072405/http://www.basketball-reference.com/players/n/nowitdi01.html |date=2012-01-18 }} na Basketball-Reference.com
* [http://www.databasebasketball.com/players/playerpage.htm?ilkid=NOWITDI01 Profil] na DataBasketball.com

{{NBA draft 1998.}}
{{NBA MVP}}
{{NBA finale MVP}}
{{Pobjednici NBA natjecanja u tricama}}
{{FIBA Svjetsko prvenstvo MVP}}
{{Najbolji strijelci FIBA Svjetskih prvenstava}}
{{NBA75}}
{{Nagrada ESPY za sportaša godine}}
{{Članovi Košarkaške kuće slavnih Naismith Memorial}}
{{Članovi FIBA Kuće slavnih}}
{{Authority control}}
{{Lifetime|1978||Nowitzki, Dirk}}

[[Kategorija:Njemački košarkaši]]
[[Kategorija:Košarkaši Dallas Mavericksa]]
[[Kategorija:Krilni centri]]
[[Kategorija:NBA prvaci (igrači)]]
[[Kategorija:Njemački olimpijci]]
[[Kategorija:Košarkaši na Ljetnim olimpijskim igrama 2008.‎]]
[[Kategorija:Članovi Košarkaške kuće slavnih Naismith Memorial]]</text>
      <sha1>a3yvfxjtz6pj7hnpc35zlpckcqzkp28</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Daleka obala</title>
    <ns>0</ns>
    <id>252947</id>
    <revision>
      <id>42669398</id>
      <parentid>41865956</parentid>
      <timestamp>2026-08-08T01:37:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>42669398</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5416" sha1="1ue2h9iu56ii4fqk0gjutm7yyyv4a83" xml:space="preserve">{{slično|bendu|istoimeni album|Daleka obala (album)}}
{{Glazbenik
| Ime                  = Daleka obala
| Img                  = Marijan Ban 0607.jpg 
| Img_capt             = 
| Img_size             = 
| Landscape            = 
| Background           = skupina
| Pseudonim            = 
| Osnivanje            = [[1985.]]
| Mjesto               = [[Split]], [[Hrvatska]]
| Prebivalište         = [[Split]]
| Žanr                 = [[Rock]] 
| Djelatno_razdoblje   = [[1988.]] – [[2001-2020-]]
| Producentska_kuća    = [[Croatia Records]], [[Dancing Bear]], [[Suzy]]
| Angažman             = 
| URL                  =
| Originalna postava   = [[Marijan Ban]]&lt;br&gt;[[Jadran Vušković]]&lt;br&gt;[[Boris Hrepić]]&lt;br&gt;[[Zoran Ukić]]
| Sadašnji članovi     = Jadran Vušković&lt;br&gt;Dean Dvornik&lt;br&gt;Zoran Ukić&lt;br&gt;
| Bivši članovi        = [[Marijan Ban]]&lt;br&gt;[[Bogo Šoić-Mirilović]]
| nagrade              = Dobitnici diskografske nagrade [[Porin (nagrada)|Porin]]
| Značajni instrumenti = [[gitara]], [[bas gitara]], [[bubnjevi]], [[klavijature]]
}}
'''Daleka obala''' je  [[Hrvatska|hrvatski]] rock bend iz [[Split]]a.

== Historija ==
Ovu splitsku grupu osnovali su [[1985.]] [[Marijan Ban]], Jadran Vušković, Boris Hrepić i Zoran Ukić. No, da bi počeli sa službenim radom trebalo im je nešto vremena, pa je prvi službeni koncert održan tri godine poslije u kinoteci ''&quot;Zlatna vrata&quot;'' u [[Dioklecijanova palača|Dioklecijanovoj palači]] u Getu, [[27. 11.]] [[1988.]] godine. Taj nastup pobudio je veliko zanimanje i popularnost grupe zbog specifičnosti glazbe. Iduće godine, kad su već bili održali preko 50 koncerata u [[Split]]u i okolici, snimili su na audio kazeti demo snimke za nezavisnu izdavačku kuću Luxor. 

Godine [[1990.]] nastupaju na festivalu u [[Subotica|Subotici]] izvodeći pjesmu &quot;Valovi&quot;, a iste su godine snimili i svoj prvi album ''[[Daleka obala (album)|Daleka obala]]'' u izdanju zagrebačke kuće [[Suzy]]. Nakon toga, [[1992.]] izdaju drugi album, ''[[Ludi mornari dolaze u grad]]'', na kojem su radili još od kraja [[1990.]] Nakon toga, izdaju još nekoliko albuma, a posljednji se zove ''[[1999-2000]]'' i objavljen [[1999.]] godine. U njemu, Marijan Ban, inače glavni vokal, pjeva samo nekoliko pjesama a ostale pjeva Jadran Vušković, osim pjesme &quot;Kurve&quot; koju je otpjevao [[Neno Belan]].

Nakon toga, [[2001.]] godine se grupa razišla. Marijan Ban, Jadran Vušković i Bogo Šoić-Mirilović osnivaju grupu ''[[Marijan Ban i ostali]]'', ali se ipak ubrzo razilaze, a Marijan Ban nastavlja kao solist. Zoran Ukić i Boris Hrepić osnivaju skupinu [[The Obala]].

== Članovi ==
* [[Marijan Ban]] - glavni vokal
* [[Jadran Vušković]] - vokal, gitara
* [[Zoran Ukić]] - bubnjevi
* [[Boris Hrepić]] - bas, usna harmonika, vokal
* [[Bogo Šoić-Mirilović]] - klavijature, gitara, vokal

== Zanimljivosti ==
* Zoran Ukić je otac poznatog hrvatskog košarkaša [[Roko Ukić|Roka Ukića]].
* Daleka obala je sudjelovala na &quot;Band Aid&quot; - Albumu &quot;Moja domovina&quot;.
* Boris Hrepić je i poznat kao umjetnik, te je oblikovao razne albume Daleke Obale.
* Nikada službeno objavljenu pjesmu posvećenu nogometnom klubu [[Hajduk Split|Hajduku]] iz Splita pod nazivom &quot;Bila boja&quot; su prvi put uživo otpjevali na 48. godišnjici kluba navijača Hajduka [[Torcida]].
* Ni pjesma &quot;Zrinka&quot; nikada nije objavljena na službenom albumu.
* Nakon što je [[Croatia Records]] preuzela prava albuma &quot;Daleka obala&quot; i &quot;Ludi mornari dolaze u grad&quot;, izdaje se CD na kojem se nalaze oba albuma.

== Diskografija ==
=== Albumi ===
;Daleka obala
* demo album snimljen u studiju [[Radio Brač|Radio-Brača]], u izdanju Luxor designa (1988.)
* ''[[Daleka obala (album)|Daleka obala]]'' ([[Suzy]], [[1990.]])
* ''[[Ludi mornari dolaze u grad]]'' (Croatia Records, [[1992.]])
* ''[[Mrlje]]'' ([[Croatia Records]], [[1993.]])
* ''[[Morski pas (album)|Morski pas]]'' (Croatia Records, [[1994.]])
* ''[[Di si ti]]'' (Croatia Records, [[1997.]])
* ''[[1999-2000]]'' ([[Dancing Bear]], [[1999.]])
* ''[[Kao Sad]]'' ([[Dancing Bear]], [[2022.]])

;The Obala
* ''[[Istinite priče]]'' (Dancing Bear, [[2002.]])
* ''[[U ime zakona]]'' (Dancing Bear, [[2004.]])

;Marijan Ban &amp; ostali
* ''[[Staro zlato]]'' ([[Menart]], [[2003.]])

;Bogo
* ''[[Lavovi]]'' ([[Croatia Records]], [[2006.]])

=== Uživo ===
* ''[[Uspomena - sve najbolje uživo]]'' dvostruki CD ([[Dancing Bear]], 2002.)

=== Kompilacije ===
* ''[[Od mora do mora]]'' ([[Croatia Records]], [[1998.]])
* ''[[Daleka obala - The Ultimate Collection]]'' (Croatia Records, [[2008.]])

=== Singlovi ===
* &quot;Hrvatska čigra&quot; - Pjesma ekspedicije Arktik - Antarktik (Croatia Records, [[1994.]]) sa Nenom Belanom

== Vanjske veze ==
* [http://glas.ba/index.php?dio=enc1&amp;id=179 Biografija Daleke Obale]
* [http://www.r-1.hr/view.asp?idp=11659&amp;c=11 Intervju s Zoranom Ukićem]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://www.marijanban.hr Stranice Marijana Bana] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180831182832/http://www.marijanban.hr/ |date=2018-08-31 }} 
* [http://www.svastara.com/muzika/?izvodjac=34 Tekstovi pjesama Daleke Obale] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080518024403/http://www.svastara.com/muzika/?izvodjac=34 |date=2008-05-18 }}

{{Daleka obala}}
{{Dobitnici Porina za hit godine}}

[[Kategorija:Hrvatske rock grupe]]
[[Kategorija:Dobitnici diskografske nagrade Porin]]</text>
      <sha1>1ue2h9iu56ii4fqk0gjutm7yyyv4a83</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dantron</title>
    <ns>0</ns>
    <id>254463</id>
    <revision>
      <id>42669405</id>
      <parentid>42276607</parentid>
      <timestamp>2026-08-08T02:48:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>42669405</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3856" sha1="fyk5vxhl90lsp4wgj675zlef501qkcp" xml:space="preserve">{{Drugbox-lat
| IUPAC_name        = 
| image             = Dantron.svg
| width             = 
| alt               = 
| image2            = 1,8-Dihydroxyanthraquinone-3D-balls.png
| width2            = 
| alt2              = 
| imagename         = 
| drug_name         = Dantron
| caption           =

&lt;!-- Clinical data --&gt;
| tradename         = Altan, Antrapurol, Bancon, Chrysazin
| Drugs.com         = {{drugs.com-lat|monograph|Dantron}}
| MedlinePlus       = 
| licence_EU        = 
| licence_US        = 
| DailyMedID        = 
| pregnancy_AU      = 
| pregnancy_US      = 
| pregnancy_category= 
| legal_AU          = 
| legal_CA          = 
| legal_UK          = 
| legal_US          = 
| legal_status      = 
| dependency_liability = 
| routes_of_administration =

&lt;!-- Pharmacokinetic data --&gt;
| bioavailability   = 
| protein_bound     = 
| metabolism        = 
| elimination_half-life = 
| excretion         =

&lt;!-- Identifiers --&gt;
| CAS_number_Ref = {{cascite|correct|}}
| CAS_number        = 117-10-2
| CAS_supplemental  = 
| ATCvet            = 
| ATC_prefix        = A06
| ATC_suffix        = AB03
| ATC_supplemental  = 
| PubChem           = 2950
| PubChemSubstance  = 46509077
| IUPHAR_ligand     = 
| DrugBank_Ref      = {{drugbankcite|correct|drugbank}}
| DrugBank          = DB04816
| ChemSpiderID_Ref  = {{chemspidercite|correct|chemspider}}
| ChemSpiderID      = 2845
| UNII_Ref          = {{fdacite|correct|FDA}}
| UNII              = 
| KEGG_Ref          = {{keggcite|correct|kegg}}
| KEGG              = C10312
| ChEBI_Ref         = {{ebicite|correct|EBI}}
| ChEBI             = 3682
| ChEMBL_Ref        = {{ebicite|correct|EBI}}
| ChEMBL            = 53418
| synonyms          =

&lt;!-- Chemical data --&gt;
|C=14 |H=8 |O=4
| molecular_weight  = 240,211
| smiles            = OC1=CC=CC2=C1C(=O)C1=C(C=CC=C1O)C2=O
| StdInChI          = 1S/C14H8O4/c15-9-5-1-3-7-11(9)14(18)12-8(13(7)17)4-2-6-10(12)16/h1-6,15-16H
| StdInChIKey_Ref   = {{stdinchicite|correct|chemspider}}
| StdInChI_comment  = 
| StdInChIKey       = QBPFLULOKWLNNW-UHFFFAOYSA-N
| StdStdInChI_Ref   = {{stdinchicite|correct|chemspider}}
| density           = 
| melting_point     = 193
| melting_high      = 
| melting_notes     = 
| boiling_point     = 
| boiling_notes     = 
| solubility        = 
| specific_rotation = 
| sec_combustion    = 
}}
'''Dantron''' ([[Međunarodni nezaštićeni naziv leka|INN]]), takođe poznat kao ''hrisazin'' ili ''1,8-dihidroksiantrahuinon'', je [[organska supstanca]], formalno izvedena iz [[antrahinon]]a zamenom dva atoma [[vodonik]]a [[hidroksil]] [[funkcionalna grupa|grupama]] (-OH). Koristi se u nekim zemljama kao stimulans, [[laksativ]]. Dantron sadrži 14 [[atom]]a [[ugljenik]]a i ima [[Molekulska masa|molekulsku masu]] od 240,211 [[Jedinica atomske mase|Da]].&lt;ref&gt;{{Cite pmid|21059682}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite pmid|18048412}}&lt;/ref&gt;

== Osobine ==

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! Osobina !! Vrednost
|-
| [[Vodonična veza|Broj akceptora vodonika]] || 4
|-
| [[Vodonična veza|Broj donora vodonika]] || 2
|-
| Broj rotacionih veza || 0
|-
| [[Particioni koeficijent]]&lt;ref&gt;{{cite doi/10.1021/jp980230o}}&lt;/ref&gt; (''ALogP'') || 2,3
|-
| [[Rastvorljivost]]&lt;ref&gt;{{cite pmid|11749573}}&lt;/ref&gt; (''logS'', log(''mol/L'')) || -2,3
|-
| [[Polarna površina]]&lt;ref&gt;{{cite pmid|11020286}}&lt;/ref&gt; (''PSA'', [[Angstrem (jedinica)|Å&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;]]) || 74,6 
|}

== Reference ==
{{reflist}}

== Literatura ==
{{refbegin}}
* {{GoodmanGilman10th}}
* {{FoyePrinciplesMedChem6th}}
{{refend}}
== Vanjske veze ==
{{Commonscat|Dantron}}
* [http://www.drugbank.ca/drugs/DB04816 Dantron] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130927055048/http://www.drugbank.ca/drugs/DB04816 |date=2013-09-27 }}

{{Laksativi}}

[[Kategorija:Mutageni]]
[[Kategorija:Alkoholi]]
[[Kategorija:Aromatični ketoni]]
[[Kategorija:Antrahinoni]]
[[Kategorija:Laksativi]]</text>
      <sha1>fyk5vxhl90lsp4wgj675zlef501qkcp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Buxeuil (Ob)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>278051</id>
    <revision>
      <id>42669435</id>
      <parentid>42110709</parentid>
      <timestamp>2026-08-08T08:32:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kontributor 2K</username>
        <id>192569</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>grb @correct version</comment>
      <origin>42669435</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3667" sha1="8bxn9pql7lbxbjeh8byfojs3o08pcy2" xml:space="preserve">{{Drugo značenje3|Buxeuil}}
{{Naseljeno mesto u Francuskoj2
| mesto = Biksej
| originalni_naziv = Buxeuil
| slika = Buxeuil église.JPG
| opis_slike = 
| grb = Blason de la ville de Buxeuil (Aube).svg
| država={{FRA}}
| region = Šampanj-Arden
| departman = Aube
| prefektura = Troa
| kanton = Bar sir Sen
| geografska_širina = 48° 03' 19&quot; SGŠ
| geografska_dužina = 04° 23' 50&quot; IGD
| gšir = 48.0553
| gduž = 4.3972
| nadm visina = 167
| maksimalna_nadmorska_visina = 
| minimalna_nadmorska_visina = 
| površina-km = 4,43
| površina-he = 443
| stanovništvo        = 142&lt;ref&gt;{{Insee}}&lt;/ref&gt;
| godina_stanovništvo = 2011-01-01
| gustina = 32,05
| predsednik = 
| vreme_službovanja = 
| INSEE = 10068
| poštanski_kod = 10110
| pozicijaX = 201
| pozicijaY = 104
}}

'''Biksej''' ({{jez-fra|Buxeuil}}) je naselje i opština u severoistočnoj [[Francuska|Francuskoj]] u regionu [[Šampanj-Arden]], u departmanu [[Departman Ob u Francuskoj|Ob]] koja pripada prefekturi Troa.

Po podacima iz [[1999]]. godine u opštini je živelo 145 stanovnika, a gustina naseljenosti je iznosila 32&amp;nbsp;stanovnika/km². Opština se prostire na površini od 4,43&amp;nbsp;km². Nalazi se na srednjoj nadmorskoj visini od 167 metara.

== Demografija ==
{{DemografijaFR|
1962=148|
1968=149|
1975=153|
1982=149|
1990=153|
1999=145|
2006=|
2011=142|
sansdoublescomptes= 1962}}

{{DemografijaFR|
1962=148|
1968=149|
1975=153|
1982=149|
1990=153|
1999=145|
2006=|
2011=142|
sansdoublescomptes= 1962}}

&lt;!-- =============================================================================================
                                       POČETAK GRAFIKA
===============================================================================================--&gt;
&lt;center&gt;
:''Grafik promene broja stanovnika u toku poslednjih godina''
&lt;timeline&gt;
ImageSize = width:250 height:200
PlotArea = left:40 right:10 top:10 bottom:20
TimeAxis = orientation:horizontal
AlignBars = justify
Colors =
  id:gray1 value:gray(0.9)                           
                                                  
DateFormat = yyyy
Period = from:1960 till:2010
ScaleMajor = unit:year increment:10 start:1960
                                    
PlotData =
  bar:300 color:gray1 width:1       
  from:start till:end             
  bar:200 color:gray1              
  from:start till:end            
  bar:100 color:gray1           
  from:start till:end         
  bar:0 color:gray1       
                       
                    
LineData =
  layer:front    
  points:(48,104)(84,104) color:blue  width:2 #1962 tot 1968. Inwonertal 1962: 148 1968: 149
  points:(84,104)(100,107)    color:blue    width:2 #1975: 153
  points:(100,107)(128,104)   color:blue    width:2 #1982: 149
  points:(128,104)(160,107)   color:blue    width:2 #1990: 153
  points:(160,107)(196,102)   color:blue    width:2 #1999: 145
  
&lt;/timeline&gt;
&lt;/center&gt;
&lt;!-- =============================================================================================
                                       KRAJ GRAFIKA
===============================================================================================--&gt;

== Reference ==
{{reflist|2}}

== Literatura ==
{{refbegin|2}}
* {{HughesEncyclopediaOfContemporaryFrenchCulture}}
* {{RobbDiscoveryOfFrance}}
* {{ArdaghFrance}}
* {{JonesCambridgeIllustratedHistoryOfFrance}}
* {{SowerwineFranceSince1870}}
* {{RobertsFrance}}
{{refend}}

== Vanjske veze ==
* Baza podataka: [http://www.insee.fr Insee] {{fr}}
* [{{en}} {{en}}]

{{Departman Ob u Francuskoj}}
{{Departmani Francuske}}
{{Klica-Francuska}}

{{Koordinate|48_03_19_N_04_23_50_E_type:city_region:FR|48° 03' 19&quot; SG Š, 04° 23' 50&quot; IGD}}</text>
      <sha1>8bxn9pql7lbxbjeh8byfojs3o08pcy2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Collonges-la-Rouge</title>
    <ns>0</ns>
    <id>284921</id>
    <revision>
      <id>42669365</id>
      <parentid>42113711</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T20:13:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>42669365</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4090" sha1="fqt7crt7qi2r4x2q23i8nl46v6m3zp2" xml:space="preserve">{{Naseljeno mesto u Francuskoj2
| mesto = Kolonž la Ruž
| originalni_naziv = Collonges-la-Rouge
| slika =  
| opis_slike = 
| grb =  
| država={{FRA}}
| region = Limuzan
| departman = Corrèze
| prefektura = Brive la Gajar
| kanton = Mesak
| geografska_širina = 45° 03' 42&quot; SGŠ
| geografska_dužina = 01° 39' 20&quot; ZGD
| gšir = 45.061
| gduž = 1.655
| nadm visina = 230
| maksimalna_nadmorska_visina = 493
| minimalna_nadmorska_visina = 144
| površina-km = 14,31
| površina-he = 1.431
| stanovništvo        = 475&lt;ref&gt;{{Insee}}&lt;/ref&gt;
| godina_stanovništvo = 2011-01-01
| gustina = 33,19
| predsednik = 
| vreme_službovanja =
| INSEE = 19057
| poštanski_kod = 19500
}}

'''Kolonž la Ruž''' ({{jez-fra|Collonges-la-Rouge}}) je naselje i opština u centralnoj [[Francuska|Francuskoj]] u regionu [[Limuzan]], u departmanu [[Departman Korez u Francuskoj|Korez]] koja pripada prefekturi Brive la Gajar.

Po podacima iz [[1999]]. godine u opštini je živelo 413 stanovnika, a gustina naseljenosti je iznosila 28,9&amp;nbsp;stanovnika/km². Opština se prostire na površini od 14,31&amp;nbsp;km². Nalazi se na srednjoj nadmorskoj visini od 230 metara (maksimalnoj 493 m, a minimalnoj 144 m).

== Demografija ==
{{DemografijaFR|
1962=401|
1968=375|
1975=360|
1982=379|
1990=381|
1999=413|
2006=|
2011=475|
sansdoublescomptes= 1962}}

&lt;!-- =============================================================================================
                                       POČETAK GRAFIKA
===============================================================================================--&gt;
&lt;center&gt;
:''Grafik promene broja stanovnika u toku poslednjih godina''
&lt;timeline&gt;
ImageSize = width:250 height:200
PlotArea = left:40 right:10 top:10 bottom:20
TimeAxis = orientation:horizontal
AlignBars = justify
Colors =
  id:gray1 value:gray(0.9)                           
                                                  
DateFormat = yyyy
Period = from:1960 till:2010
ScaleMajor = unit:year increment:10 start:1960
                                    
PlotData =
  bar:570 color:gray1 width:1       
  from:start till:end             
  bar:380 color:gray1              
  from:start till:end            
  bar:190 color:gray1           
  from:start till:end         
  bar:0 color:gray1       
                       
                    
LineData =
  layer:front    
  points:(48,140)(84,132) color:blue  width:2 #1962 tot 1968. Inwonertal 1962: 401 1968: 375
  points:(84,132)(100,127)    color:blue    width:2 #1975: 360
  points:(100,127)(128,133)   color:blue    width:2 #1982: 379
  points:(128,133)(160,134)   color:blue    width:2 #1990: 381
  points:(160,134)(196,143)   color:blue    width:2 #1999: 413
  
&lt;/timeline&gt;
&lt;/center&gt;
&lt;!-- =============================================================================================
                                       KRAJ GRAFIKA
===============================================================================================--&gt;

== Reference ==
{{reflist|2}}

== Literatura ==
{{refbegin|2}}
* {{HughesEncyclopediaOfContemporaryFrenchCulture}}
* {{RobbDiscoveryOfFrance}}
* {{ArdaghFrance}}
* {{JonesCambridgeIllustratedHistoryOfFrance}}
* {{SowerwineFranceSince1870}}
* {{RobertsFrance}}
{{refend}}

== Vanjske veze ==

{{Commonscat|Collonges-la-Rouge}}
* Baza podataka: [http://www.insee.fr Insee] {{fr}}
* [http://www.collonges-la-rouge.fr http://www.collonges-la-rouge.fr] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220506034933/https://www.collonges-la-rouge.fr/ |date=2022-05-06 }}
* [http://www.offrench.net/photos/gallery-9_location-104.php http://www.offrench.net/photos/gallery-9_location-104.php] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070114014538/http://www.offrench.net/photos/gallery-9_location-104.php |date=2007-01-14 }}
* [http://lacorreze.com/villages/collonges-la-rouge.htm http://lacorreze.com/villages/collonges-la-rouge.htm]

{{Departman Korez u Francuskoj}}
{{Departmani Francuske}}
{{Klica-Francuska}}

{{Koordinate|45_03_42_N_01_39_20_W_type:city_region:FR|45° 03' 42&quot; SG Š, 01° 39' 20&quot; ZGD}}</text>
      <sha1>fqt7crt7qi2r4x2q23i8nl46v6m3zp2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dijetetski suplement</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1218908</id>
    <revision>
      <id>42669430</id>
      <parentid>42586979</parentid>
      <timestamp>2026-08-08T06:55:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>42669430</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14891" sha1="3p8jmvx9xregw80smt8chlto23haqbl" xml:space="preserve">{{Interventions infobox |
  Name        = Dijetetski suplementi |
  Image       = Bodybuilding supplement high protein drink mix 700g.jpg|
  Caption     = Jedan od dijetetskih suplemenata koji se koristi u ishrani sportista|
  ICD10       = E02.642|
  ICD9        = |
  MeshID      = D044623|
  OPS301      = |
  OtherCodes  = |
  HCPCSlevel2 = 
}}

'''Dijetetski suplementi''' ili '''dodaci ishrani''' su proizvodi koji svojim aktivnim sastojcima mogu da pomognu, pojačaju ili asistiraju jačanju prirodnih funkcija [[organizam|organizma]]. U potencijalne korisnike dijetetskih suplemenata spadaju; osobe sa povećanim nutritivnim potrebama, osobe sa smanjenim unosom pojedinih sastojaka [[hrana|hrane]], osobe kod kojih se želi postići određeno [[Fiziologija|fiziološko]] delovanje i osobe iz posebne kategorije stanovništva ([[deca]], trudnice, [[Sportista|sportisti]]).

== Definicije ==
=== Hrana ===
[[Hrana]] je svaka supstanca ili proizvod, prerađena, delimično prerađena ili neprerađena, a namenjena je za ishranu ljudi, osim: hrane za životinje koje ne služe za proizvodnju hrane, živih životinja, ako nisu pripremljene za stavljanje u promet radi ishrane ljudi, biljaka pre žetve, berbe ili ubiranja plodova, medicinskih proizvoda ([[lek]]ova), kozmetičkih proizvoda, duvana i duvanskih proizvoda, narkotika ili psihotropnih supstanci, ostataka (rezidua) i kontaminenata &lt;ref&gt;''ZAKON O BEZBEDNOSTI HRANE R. Srbije'' [http://www.mpt.gov.rs/postavljen/123/bezbednost1.pdf Ministarstvo poljoprivreda RS] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004030015/http://www.mpt.gov.rs/postavljen/123/bezbednost1.pdf |date=2012-10-04 }}&lt;/ref&gt;.

Hrana je i piće, guma za žvakanje, kao i bilo koja supstanca namenski dodata hrani tokom pripreme, obrade ili proizvodnje. Hrana je i voda za piće, uključujući vodu u originalnoj ambalaži (stona voda, mineralna voda i izvorska voda), kao i voda koja se upotrebljava, odnosno dodaje tokom pripreme, obrade ili proizvodnje hrane.
  
=== Dijetetski proizvodi ===
Dijetetski proizvodi su namirnice koje se zbog posebnog sastava ili posebnog načina proizvodnje jasno razlikuju od namirnica normalnog sastava i koje su pogodne za posebno navedenu nutritivnu namenu za koju se stavljaju u promet. Dijetetski proizvodi namenjeni su da zadovolje posebne nutritivne zahteve:
zdrave odojčadi i male dece, određene kategorije lica kod kojih je poremećen proces probave ili metabolizmam, određene kategorije lica koje se nalaze u posebnim fiziološkim stanjima i kod kojih je potrebno postići posebno delovanje kontrolisanim unosom određenih sastojaka hrane &lt;ref&gt;''Pravilnik o zdravstvenoj ispravnosti dijetetskih proizvoda'', Sl. Glasnik RS, broj 41/09 [http://www.podaci.net/_zakon/propis/Pravilnik_o_zdravstvenoj/P-zidpro03v1045.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101212214246/http://www.podaci.net/_ZAKON/propis/Pravilnik_o_zdravstvenoj/P-zidpro03v1045.html |date=2010-12-12 }}&lt;/ref&gt;.

Dijetetski proizvodi zavisno od sastava i namene, mogu biti:
* formule za odojčad
* hrana za odojčad i malu decu
* hrana za osobe na dijeti za mršavljenje
* hrana za posebne medicinske namene
* hrana za osobe netolerantne na gluten
* zamene za so za ljudsku ishranu
* dijetetski suplementi

=== Dijetetski suplementi ===
==== Sjedinjene Države ====
Dijetetski suplementi, kako je to napisano u direktivi ({{jez-engl|Dietary Supplement Health and Education Act of 1994}})&lt;ref&gt;''§3. Definitions. (a) Definition of Certain Foods as Dietary Supplements. Section 201 (21 U.S.C. 321)'' [http://ods.od.nih.gov/about/dshea_wording.aspx &quot;Dietary Supplement Health and Education Act of 1994&quot;]&lt;/ref&gt; [[Sjedinjene Američke Države|Američke]] kancelarije za dijetetske suplemente, definišu kao: ''proizvodi (sem duvana) koji su namenjeni suplementiranju ishrane i koji u sebi sadrže jednu ili više sledećih komponenati: vitamine, minerale, biljke i druge biljne proizvode, aminokiseline, dijetalne supstance koje povoljno utiču na unos hrane, koncentrate, metabolite, konstituente, ekstrakte ili razne kombinacije ovih komponenti.''

==== Evropska unija ====
U ''„Direktivi za ishranu [[Evropska unija|Evropske unije]] 2002/46/EC“'' iz [[2002]]. kao dijetetski suplementi se označavaju; namirnice čija je namena da dopune normalnu ishranu i koje su koncentrisani izvori hranljivih materija i drugih supstanci neophodnih u ishrani ili fiziološkim procesima, bilo samostalno ili u kombinaciji, a na tržištu se prodaju u dozi ili obliku kao što su kapsule, pastile, tablete, pilule i drugih slični oblici, kesice praška, ampule tečnosti, i drugih slični oblici tečnosti i praškovi i dizajnirani su tako da se mogu konzumirati u odmereno malim količinama &lt;ref name=&quot;Ref1&quot;/&gt;.
 
Prema tome, suplementi se '''definišu''' kao namirnice koje dopunjuju normalnu ishranu i;
* predstavljaju koncentrovane izvore vitamina, minerala, aminokiselina ili drugih supstanci sa hranljivim ili fiziološkim efektom, pojedinačno ili u kombinaciji
* u prometu se nalaze u doziranim oblicima dizajniranim da se uzimaju u odmerenim pojedinačnim količinama (kapsule, pastile, tablete, pilule, kesice praška, ampule tečnosti, bočice za doziranje u kapima i sl)
* u organizam se unosi koncentrovana forma bioaktivne supstance koja nije u matriksu namirnice
* doze mogu značajno da premaše količine zastupljene u uobičajenim namirnicama u svakodnevnoj ishrani.

== Osnovne postavke ==
Kako je kao preduslov za održavanje dobrog zdravlja važna pravilna i raznovrsna ishrana, dokazano je da se unošenjem odgovarajućih nutritivnih (hranljivih) sastojaka može sprečiti nastanak mnogih oboljenja. Tako u grupu nutritivnih sastojaka koji mogu doprineti poboljšanju zdravlja i prevenciji nekih bolesti spadaju i dijetetski suplemetni ili dopune u ishrani, čija primena mora biti zasnovana ne samo na iskustvu [[tradicionalna medicina|tradicionalne medicine]] i preporukama proizvođaća, već i na savremenim naučnim saznanjima &lt;ref&gt;{{cz}} ''Rozlišení doplňků stravy od léčivých přípravků'' [http://www.sukl.cz/leciva/rozliseni-doplnku-stravy-od-lecivych-pripravku Hraniční přípravky na sukl.cz] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130926004247/http://www.sukl.cz/leciva/rozliseni-doplnku-stravy-od-lecivych-pripravku |date=2013-09-26 }}&lt;/ref&gt;.

Dijetetski suplementi su ponekad veoma slični [[lek]]ovima, ne samo po spoljašnjem izgledu, već i po sastavu jer često u sebi sadrže iste supstance (npr. vitamine, glukozamin sulfat, hondroitin sulfat, itd..) Razlika je obično (ali ne uvek) u primenjenim dozama i načinu upotrebe ili nameni.

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:95%; height:100px&quot;
|+ '''Razlika između dijetetskih suplemenata i lekova'''
! Polje razlike !! Dijetetski suplementi !! Lekovi
|-
| '''Zakonodavstvo''' ||&lt;center&gt; hrana ||&lt;center&gt; lek
|-
| '''Korisnici''' ||&lt;center&gt; svi ||&lt;center&gt; bolesni
|-
| '''Bezbednost''' ||&lt;center&gt; rizik ||&lt;center&gt; rizik/prednost
|-
| '''Prodaja'''||&lt;center&gt; slobodna ||&lt;center&gt; u apotekama
|-
| '''Zahtev''' ||&lt;center&gt; smanjen rizik ||&lt;center&gt; lečenje bolesti
|}
 
Dijetetski suplementi ili dopune u ishrani spadaju u kategoriju [[hrana|hrane]], i ne mogu se nazvati [[lek]]om, {{efn|Često se veliki broj dijetetskih suplemenata koji se distribuira u obliku kapsula, tableta, sirupa, kapi reklamira na nedozvoljen način pod nazivom „lek“.}} ali se za njih može tvrditi da imaju blagotvorne efekte na zdravlje korisnika i da su zato poželjni u ishrani &lt;ref&gt;{{en}}[http://ec.europa.eu/food/food/labellingnutrition/claims/index_en.htm European Commission website: Food Safety - Labelling &amp; Nutrition - Health &amp; Nutrition Claims]&lt;/ref&gt;. Zato se na dijetetskim suplementima ističu deklaracije da oni služe u svrhu postavljanja dijagnoze, lečenja i prevencije bilo koje bolesti ili stanja. U ''Direktivi za ishranu [[Evropska unija|Evropske unije]] 2002/46/EC'' iz [[2002]]. zahteva se da dijetetski suplementi budu bezbedni u pogledu doza i čistoće. Samo oni dijetetski suplementi za koje je dokazano da su bezbedni mogu se naći na tržištu [[EU]] i prodavati bez lekarskog recepta &lt;ref name=&quot;Ref1&quot;&gt;{{en}} [http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=CELEX:32002L0046:EN:HTML Directive 2002/46/EC of the European Parliament and of the Council of 10 June 2002 on the approximation of the laws of the Member States relating to food supplements]&lt;/ref&gt;.

[[Datoteka:Voedingssupplement.JPG|thumb|200px|Dijetetski suplementi su ponekad veoma slični [[lek]]ovima, po spoljašnjem izgledu i sastavu.]]

Skraja [[20. vek]]a u svetu je započeo proces permanentnog porasta interesovanja, sve većeg broja ljudi, za korišćenje dijetetskih suplemenata ili dodataka u ishrani. Tako je samo u Evropi tokom [[2003]]. trgovina biljnim preparatima dostigla nivo od 5,3 milijarde dolara ([[Nemačka]] 2,1, [[Francuska]] 1,1 dok su sve ostale zemlje [[EU]] u tu svrhu potrošile 2,1 milijardu [[Američki dolar|dolara]]) &lt;ref&gt;De Smet PA. ''Herbal medicine in Europe − relaxing regulatory standards.'' N Engl J Med 2005; 352(12): 1176–8.&lt;/ref&gt; Ovakvom interesovanju i potrošnji umnogome je doprinela sve agreagresivnija reklamna kampanja proizvođača dijetetskih suplementa koji nude biljne suplemente u cilju unapređenja opšteg zdravlja, popravljanja energetskog stanja i kondicije, i sprečavanja i lečenja raznih oboljenja. Zato dijetetske suplemente najčešće koriste osobe sa različitim zdravstvenim problemima, među kojima i mnoge koje imaju teška oboljenja poput tumora, alkoholičari ili gojazne osobe 
&lt;ref&gt;Barnes P, Powell-Griner E, McFann K, Nahin R. Complementaryand alternative medicine use among adults: United States,2002. CDC Advance Data Report #343. 2004. Bathesda:NCCAM; 2004.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Ervin RB, Wright JD, Kennedy-Stephenson J. ''Use of dietary supplements in the United States, 1988−94.'' Vital Health Stat 111999; (244): i−iii, 1−14.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Radimer K, Bindewald B, Hughes J, Ervin B, Swansen C, PiccianoMF. ''Dietary supplement use by US adults: data from the National Health and Nutrition Examination Survey'', 1999-2000.Am J Epidem 2004; 160(4): 339−49.&lt;/ref&gt;

Na osnovu nekih podataka iznetih na ''„Drugom Kongresu o načinu ishrane stanovništva Srbije“'' održanom [[2009]]. u [[Beograd]]u, zastupljenost pojedinih namirnica u strukturi dnevne ishrane i procenat unosa nutrijenata, veoma su zabrinjavajući i potvrđuju mogućnost postojanja nutritivnih deficita među stanovništvom Srbije. Zato se sve više u Srbiji nameće potreba za pravilnom i racionalnom upotrebom dijetetskih suplemenata koji mogu imati značajnu ulogu ne samo u procesu samomedikacije, prevenciji i dijetoterapiji, već i u različitim medicinskim stanjima, kod različitih populacionalnih grupa, i u održavanju dobrog zdravlja.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=''Izveštaj sa Drugog Kongresa o dijetetskim suplementima sa međunarodnim učešćem'', Beograd, 2009 |url=http://www.suplementi.org.rs/II-kongres/program.html |access-date=2014-03-28 |archivedate=2011-12-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111204061527/http://www.suplementi.org.rs/II-kongres/program.html |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:95%; height:100px&quot;
|-
! Gde pacijenti kupuju dijetetske suplemente !! Primenu suplementa je prporučio
|-
|&lt;center&gt;  Drogerije i prodavnice zdrave hrane (13,9%) ||&lt;center&gt;  Lekar (25%)
|-
|&lt;center&gt;  Supermarket (29,2%) ||&lt;center&gt;  Farmaceut (30,5%)
|-
|&lt;center&gt; Apoteka (44,4%) ||&lt;center&gt;  Mediji (25%)
|-
|&lt;center&gt;  Od ovlkašćenih distributera (11,1%) ||&lt;center&gt;  Prijatelji (16,7%)
|-
|&lt;center&gt; Ostalo (1,4%) ||&lt;center&gt;  Ostalo (2,8%)
|}

== Zakonska regulativa ==
„Pravilnikom o zdravstvenoj ispravnosti dijetetskih proizvoda“ ''(Sl. Glasnik RS br.45/od 3 jula 2010)'' u [[Srbija|Srbiji]] je propisana obaveza upisa dijetetskih suplementa u bazu podataka [[Ministarstvo zdravlja|Ministarstva zdravlja]] pre njihovog puštanja u promet. Po ovom Pravilniku proizvodi se kategorizuje u grupu dijetetskih suplemenata samo ako po svom kvalitativnom i kvantitativnom sastavu, doziranju i dejstvu '''ne pripadaju''' grupi [[lek]]ova, odnosno ne treba da bude registrovani u [[Agencija za lekove i medicinska sredstva Srbije|Agenciji za lekove i medicinska sredstva Srbije]] kao [[lek]].

Do donošenja Pravilnika [[Agencija za lekove i medicinska sredstva Srbije|ALIMS]] je obavljala klasifikaciju proizvoda, tako što je podnosiocima zahteva za klasifikaciju izdavali mišljenja da neki proizvod '''nije lek''' {{efn|Mišljenja o dijetetskim suplementima, do usvajanja „Pravilnikom o zdravstvenoj ispravnosti dijetetskih proizvoda“, donosila je Agencija za lekove i medicinska sredstva Srbije na osnovu gornje bezbedonosne granice unosa vitamina, minerala i biljnih sirovina.}}, a od donošenja Pravilnika obavljanje poslova kategorizacije dijetetskih suplemenata u Srbiji od [[Agencija za lekove i medicinska sredstva Srbije|ALIMS-a]] preuzeo je [[Farmaceutski fakultet Univerziteta u Beogradu]] (umesto ustanovljenja posebne komisije kako je to regulisano u [[EU]]).

Za razliku od [[Srbija|Srbije]], u zemljama u okruženju, kao što su [[Hrvatska]] ili [[Slovenija]] {{efn|Pravilnici o dijetetskim suplementima Hrvatske i Slovenija korišćeni su kao osnova za izradu srpskog Pravilnika.}}, postoje posebne komisije pri institutima za javno zdravlje koje razmatraju svaki dijetetski preparat i donose mišljenje o njemu, uzimajući u obzir regulativu svoje zemlje i regulativu zemalja članica [[EU]] (zbog nastojanja da se ova vrsta propisa uskladi na nivou svih članica [[EU]]).

== Napomene ==
{{notelist}}

== Reference ==
{{reflist|2}}

== Literatura ==
* Bacurau, RF. ''Nutrição e suplementação desportiva''. Editora Phorte. 5ª ed. São Paulo, SP, 2007 - {{ISBN|85-7655-095-4}}
* Burke, L. M., e R. S. Read. ''Dietary supplements in sport''. Sports Medicine 15: 43-65, 1993
* Newsholme E.A. e Leech A.R. ''Biochemistry for the Medical Sciences''. Ed. John Wiley and Sons.
== Vanjske veze ==
* [http://www.medfak.ni.ac.rs/PREDAVANJA/3.%20FARMACIJA/DIJETETIKA/13.%20predavanje%20Nikolic.pdf Dijetetski suplementi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120303235505/http://www.medfak.ni.ac.rs/PREDAVANJA/3.%20FARMACIJA/DIJETETIKA/13.%20predavanje%20Nikolic.pdf |date=2012-03-03 }}
* [http://www.suplementi.org.rs/ Internet sajt; suplementi.org.rs]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://prirodnilek.com/primena-pravilnika-o-zdravstvenoj-ispravnosti-dijetetskih-suplemenata Primena Pravilnika o zdravstvenoj ispravnosti dijetetskih suplemenata u Srbiji] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111106101352/http://prirodnilek.com/primena-pravilnika-o-zdravstvenoj-ispravnosti-dijetetskih-suplemenata |date=2011-11-06 }}

[[Kategorija:Tradicionalna medicina]]
[[Kategorija:Prehrambeni aditivi]]</text>
      <sha1>3p8jmvx9xregw80smt8chlto23haqbl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Produkt (hemija)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1218944</id>
    <revision>
      <id>42669387</id>
      <parentid>42178254</parentid>
      <timestamp>2026-08-08T00:43:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aca</username>
        <id>108187</id>
      </contributor>
      <origin>42669387</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2133" sha1="e89abaqpbvj20bj5tn3jfkyg04iajc2" xml:space="preserve">'''Produkti''' se formiraju tokom [[hemijska reakcija|hemijskih reakcija]] konzumiranjem [[reagens|reagenasa]]. Produkti imaju nižu energiju nego reagensi i nastaju tokom reakcije u skladu sa [[drugi zakon termodinamike|drugim zakonom termodinamike]]. Oslobođena energija potiče od promena hemijskih veza između atoma u molekulima reagenasa i može da bude otpuštena u obliku toplote ili svetlosti. Produkti se formiraju dok hemijska reakcija napreduje ka [[Hemijska ravnoteža|hemijskoj ravnoteži]] sa određenom [[brzina hemijske reakcije|brzinom reakcije]], što je zavisno od reagenasa i uslova okruženja.&lt;ref&gt;{{Cite book |author=Dondur Vera | authorlink =  | title = Hemijska kinetika | origdate =  | origyear =  | origmonth =  |url=| accessdate = | edition =  | date =  |year=1982 | month =  | publisher = Univerzitet u Beogradu, Prirodnomatematički fakulteti, Fakultet za fizičku hemiju | location = Beograd | language =  | isbn = 86-87139-04-9 | doi = |pages=| chapter =  | chapterurl =  | quote = }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book | author Dragojević Milosav, M. Popović, S. Stević, V. Šćepanović | title = Opšta hemija | origdate =  | origyear =  | origmonth =  |url=| edition = 2. izdanje |year=1999 | publisher = Univerzitet u Beogradu, Tehnološko-metalurški fakultet | location = Beograd | language =  | id = {{COBISS|ID=76815884}} | doi = |pages=| chapter =  | chapterurl =  | quote = }}&lt;/ref&gt;

U zavisnosti od relativnih količina reagenasa i ravnoteže reakcije, termini „reagens“ i „product“ se mogu preklopiti.

== Literatura ==
* {{Cite book |ref= harv|author=Dondur Vera | authorlink =  | title = Hemijska kinetika | origdate =  | origyear =  | origmonth =  |url=| accessdate = | edition =  | date =  |year=1982 | month =  | publisher = Univerzitet u Beogradu, Prirodnomatematički fakulteti, Fakultet za fizičku hemiju | location = Beograd | language =  | isbn = 86-87139-04-9 | doi = |pages=| chapter =  | chapterurl =  | quote = }}
{{reflist|2}}

== Povezano ==
* [[Reagens]]i
* [[Hemijska reakcija]]
* [[Hemijska ravnoteža]]
* [[Drugi zakon termodinamike]]

[[Kategorija:Hemijske reakcije]]</text>
      <sha1>e89abaqpbvj20bj5tn3jfkyg04iajc2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Brzina hemijske reakcije</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1218948</id>
    <revision>
      <id>42669389</id>
      <parentid>42464277</parentid>
      <timestamp>2026-08-08T00:43:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aca</username>
        <id>108187</id>
      </contributor>
      <comment>+</comment>
      <origin>42669389</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22741" sha1="6uk0da293vlttxgxx3b5ajjmz2nbtdd" xml:space="preserve">'''Brzina hemijske reakcije''' je jedan od osnovnih pojmova [[hemijska kinetika|hemijske kinetike]]. On se koristi za izražavanje količine reaktanta koja se troši u jedinici vremena, ili za količinu produkta koji nastaje u jedinici vremena.O brzini kemijske reakcije ovisi količina produkata.

Brzinu [[Hemijska reakcija|hemijske reakcije]] kao promenu koncentracije u jedinici vremena (diferencijal koncentracije po vremenu), moguće je prikazati bilo preko brzine formiranja produkata ili preko brzine utroška reaktanata. Ako se iz reaktanata ''A'' i ''B'' formira produkt ''C'', reakcija će biti prikazana jednačinom
:&lt;math&gt;A + B \to C \,,&lt;/math&gt;
pri čemu će brzine biti povezane sledećom relacijom
:&lt;math&gt;v_A = -\frac{1}{V}\frac{dn_A}{dt} = v_B= -\frac{1}{V}\frac{dn_B}{dt} = v_C = \frac{1}{V}\frac{dn_C}{dt} \,,&lt;/math&gt;
gde su ''dn&lt;sub&gt;A&lt;/sub&gt;'', ''dn&lt;sub&gt;B&lt;/sub&gt;'', ''dn&lt;sub&gt;C&lt;/sub&gt;'' promene broja molova komponenata ''A'', ''B'' i ''C'' u momentu ''t'' u zapremini ''V''.
Brzina utroška reaktanata po važećoj konvenciji obeležava se znakom minus (-), a brzina nastajanja produkta znakom plus (+). Pošto &lt;math&gt;dn/V&lt;/math&gt; predstavlja promenu koncentracije, gornja jednačina se obično piše u obliku
:&lt;math&gt;v_A = -\frac{dC_A}{dt}= v_B= -\frac{dC_B}{dt} = v_C = \frac{dC_C}{dt} \,,&lt;/math&gt;
gde su ''dC&lt;sub&gt;A&lt;/sub&gt;'', ''dC&lt;sub&gt;B&lt;/sub&gt;'', ''dC&lt;sub&gt;C&lt;/sub&gt;'' promene koncentracije komponenata ove hemijske reakcije.

Dimenzija brzine hemijske reakcije je mol/dm&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;s.

U najopštijem slučaju, kada imamo reakciju u kojoj ''α'' molova supstance ''A'' reaguje sa ''β'' molova supstance ''B'' i daje ''γ'' molova supstance ''C'' i ''δ'' molova supstance ''D'',
:&lt;math &gt;\alpha A + \beta B \to \gamma C + \delta D \,,&lt;/math&gt;
brzine nestanka reaktanata i nastanka produkata izražavaju se kao
:&lt;math&gt;v = -\frac{1}{\alpha} \frac{d[A]}{dt} = -\frac{1}{\beta} \frac{d[B]}{dt} = \frac {1}{\gamma} \frac{d[C]}{dt} = \frac{1}{\delta}\frac{d[D]}{dt}&lt;/math&gt;
gde su ''α'', ''β'', ''γ'' i ''δ'' [[Stehiometrija|stehiometrijski]] koeficijenti.

== Uvod ==
Hemijska reakcija se odigrava kada se reaktanti (molekuli) sudare. Pri tome dolazi do odgovarajućih interakcija koje dovode do raskidanja postojećih i/ili uspostavljanja novih [[Hemijska veza|veza]] između reaktanata. Minimalna energija koju treba da ima jedan [[Mol (jedinica)|mol]] reaktanta da bi sudar bio uspešan odnosno da bi došlo do hemijske reakcije, predstavnja energiju aktivacije (&lt;math&gt;E_a&lt;/math&gt;). Što je energija aktivacije veća, broj reaktanata koji je poseduju je manji, a samim tim manji je i broj uspešnih sudara u jedinici vremena, pa je manja i brzina hemijske reakcije. Za hemijsku reakciju prikazanu jednačinom
:&lt;math&gt;\nu_R R \to \nu_P P \,,&lt;/math&gt; 
gde je ''R'' oznaka za reaktante a ''P'' za produkte reakcije, a &lt;math&gt;\nu_R &lt;/math&gt; i &lt;math&gt;\nu_P&lt;/math&gt; stehiometrijski koeficijenti za reaktant i produkt respektivno, srednja brzina priraštaja koncentracije reaktanata &lt;math&gt;v_R&lt;/math&gt; predstavlja priraštaj koncentracije reaktanata (&lt;math&gt;\Delta c_R&lt;/math&gt;) u odabranom intervalu vremena odigravanja reakcije (&lt;math&gt;\Delta t&lt;/math&gt;). Srednja brzina se može predstaviti relacijom
:&lt;math&gt;v_R = \frac{\Delta c_R}{\Delta t} = \frac{c_R(t + \Delta t) - c_R(t)}{\Delta t} \,.&lt;/math&gt;

Identična relacija važi i za srednju brzinu priraštaja koncentracije proizvoda reakcije &lt;math&gt;v_P&lt;/math&gt; gde &lt;math&gt;\Delta c_P&lt;/math&gt; predstavlja priraštaj koncentracije proizvoda u datom intervalu vremena &lt;math&gt;\Delta t&lt;/math&gt;. S obzirom na to da se tokom reakcije smanjuju koncentracije reaktanata a rastu koncentracije proizvoda, priraštaj koncentracije reaktanata će biti negativan a produkata pozitivan. Srednja brzina reakcije &lt;math&gt;v&lt;/math&gt; u datom intervalu &lt;math&gt;\Delta t&lt;/math&gt; proporcionalna je srednjoj brzini priraštaja koncentracije bilo kog reaktanta ili proizvoda reakcije. Faktor proporcionalnosti je stehiometrijski koeficijent posmatranog reaktanta ili proizvoda reakcije. Iz gornje jednačine sledi da će srednja brzina biti
:&lt;math&gt;v = -\frac{1}{\nu_R} v_R = \frac{1}{\nu_P} v_P \,.&lt;/math&gt;

Srednja brzina hemijske reakcije nije veličina koja se može eksperimentalno direktno meriti. Ona se izračunava tako što se u određenim intervalima vremena određuje koncentracija (&lt;math&gt;c&lt;/math&gt;) reaktanta ili nastalog proizvoda. Na osnovu tih eksperimentalnih podataka crta se kriva koja pokazuje kako sa vremenom (&lt;math&gt;t&lt;/math&gt;) opada koncentracija reaktanata i raste koncentracija proizvoda reakcije. U odabranim intervalima vremena zatim se iz dijagrama određuje priraštaj koncentracije i izračunava srednja brzina reakcije u posmatranom intervalu vremena.

Ako se interval vremena u kome se određuje priraštaj koncentracije odabere tako da bude jako mali, da se može smatrati da teži nuli, i ako i priraštaj koncentracije teži nuli, tada će količnik &lt;math&gt;\Delta c /\Delta t&lt;/math&gt; predstavljati brzinu hemijske reakcije u trenutku &lt;math&gt;t&lt;/math&gt; odnosno trenutnu brzinu reakcije. Na krivoj, na dijagramu &lt;math&gt;c = f(t)&lt;/math&gt;, ovaj količnik odgovara nagibu tangente u određenoj tački &lt;math&gt;dc/dt&lt;/math&gt;, pa je trenutna brzina je brzina za datu koncentraciju reaktanta
:&lt;math&gt;v=\lim_{\Delta t \to 0} C(\Delta t) = \lim_{\Delta t \to 0} \frac{\Delta c}{\Delta t} = \lim_{\Delta t \to 0} \frac{c(t + \Delta t) - c(t)}{\Delta t}= \frac{dc}{dt} \,.&lt;/math&gt;

Srednja brzina reakcije opada sa vremenom zbog smanjenja koncentracije reaktanta. Najveća je na početku reakcije i sve je manja što je proteklo više vremena od početka reakcije.

U kinetičkom sistemu mogu se definisati različite brzine:
* Početna brzina: u trenutku &lt;math&gt;t=0&lt;/math&gt; &lt;math&gt;v_A(0)&lt;/math&gt;, &lt;math&gt;v_B(0)&lt;/math&gt;, &lt;math&gt;v_C(0)&lt;/math&gt;
* Brzina po komponenti reakcionog sistema: &lt;math&gt;t=t&lt;/math&gt; &lt;math&gt;v_A(t)&lt;/math&gt;, &lt;math&gt;v_B(t)&lt;/math&gt;, &lt;math&gt;v_C(t)&lt;/math&gt;
* Brzina pojedinačnog stupnja: &lt;math&gt;v_1&lt;/math&gt;, &lt;math&gt;v_2&lt;/math&gt;, &lt;math&gt;v_3&lt;/math&gt;...

Reakcija &lt;math&gt;2A + B \to 2C&lt;/math&gt; odigrava se u dva stupnja:
# &lt;math&gt;2A \to A_2&lt;/math&gt;
# &lt;math&gt;A_2 + B \to 2C&lt;/math&gt;

Brzine po stupnjevima će biti:
# &lt;math&gt;v_1=k_1[A]^2\,&lt;/math&gt;
# &lt;math&gt;v_2=k_2[A_2][B]\,&lt;/math&gt;

Brzine po reaktantima su:
:&lt;math&gt;-\frac{dA}{dt} = 2k_1[A]^2 \,, \quad \frac{dA_2}{dt} = 2k_1[A]^2 - k_2[A_2][B] \,, \quad -\frac{dB}{dt}=k_2[A_2][B] \,, \quad \frac{dC}{dt}=2k_2[A_2][B] \,.&lt;/math&gt;

Svaki stupanj ima svoju [[energija aktivacije|energiju aktivacije]], svoju [[konstanta brzine hemijske reakcije|konstantu brzine]] i svoju brzinu.

Reakcija &lt;math&gt;2A + B \to 3C + D&lt;/math&gt; se može odvijati u nekoliko stupnjeva:
# &lt;math&gt;B \to Y&lt;/math&gt;
# &lt;math&gt;Y + A \to D + Z&lt;/math&gt;
# &lt;math&gt;Z + A \to 3C \,.&lt;/math&gt;

Ovi stupnjevi predstavljaju mehanizam reakcije. Iz mehanizma reakcije vidi se da se odvija u tri stupnja i da ima [[intermedijer]]e &lt;math&gt;Y&lt;/math&gt; i &lt;math&gt;Z&lt;/math&gt;. Reaktanti su &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; i &lt;math&gt;B&lt;/math&gt; a produkti reakcije &lt;math&gt;C&lt;/math&gt; i &lt;math&gt;D&lt;/math&gt;.

''Stehiometrija može biti zavisna ili nezavisna od vremena''. Ukoliko je [[stehiometrija]] zavisna od vremena koncentracije intermedijera nisu zanemarljive. U toku reakcije intermedijeri nastaju, njihova koncentracija raste a zatim se tokom vremena troše. Zbir koncentracije reaktanata nije u svakom trenutku jednak zbiru koncentracija produkata. U ravnoteži kada se reakcija završi, koncentracija intermedijera je bliska nuli pa važi stehiometrijska relacija
:&lt;math&gt;2A + B \to 3C + D \,.&lt;/math&gt;
Ukoliko je stehiometrija vremenski nezavisna koncentracije intermedijera su jako male, tako da se mogu zanemariti.

== Brzina složene reakcije ==

Gotovo svaka hemijska promena odvija se preko nekoliko [[Elementarna reakcija|elementarnih stupnjeva]]. Sveukupnost stupnjeva kojima se predstavlja jedan hemijski proces naziva se [[mehanizam hemijske reakcije|mehanizam]] ili kinetička shema hemijskog procesa. Tako hemijska reakcija
:&lt;math&gt;2\mathrm{IBr} \to \mathrm{I_2} + \mathrm{Br_2}&lt;/math&gt;
ima mehanizam od tri elementarna stupnja:
# &lt;math&gt;\mathrm{IBr} \to \mathrm{I} + \mathrm{Br}&lt;/math&gt;; &lt;math&gt;v_1=k_1[\mathrm{IBr}]\!&lt;/math&gt; (brz)
# &lt;math&gt;\mathrm{IBr} + \mathrm{Br} \to \mathrm{I} + \mathrm{Br_2}&lt;/math&gt;; &lt;math&gt;v_2=k_2[\mathrm{IBr}][\mathrm{Br}]\!&lt;/math&gt; (spor)
# &lt;math&gt;\mathrm{I} + \mathrm{I} \to \mathrm{I_2}&lt;/math&gt;; &lt;math&gt;v_3=k_3[\mathrm{I}][\mathrm{I}]\!&lt;/math&gt; (brz).

Svaki stupanj ima svoju brzinu koju karakteriše odgovarajuća konstanta brzine. Ali ukupan proces se takođe odvija nekom brzinom, što se može predstaviti empirijskom jednačinom oblika
:&lt;math&gt;v = k_e [\mathrm{IBr}]^n \,.&lt;/math&gt;
Zahvaljujući razlici između konstanti pojedinačnih stupnjeva, moguće je da jedan stupanj određuje ukupnu brzinu procesa. Ako je jedan stupanj sporiji od drugih, ''brzina je određena brzinom tog najsporijeg stupnja''. Najsporiji stupanj se naziva ''odlučujućim stupnjem''. Drugi stupanj mehanizma date reakcije odigrava se sporo dok se prvi i treći odvijaju veoma brzo. Konstanta brzine drugog stupnja &lt;math&gt;k_2&lt;/math&gt; je manja od konstanti &lt;math&gt;k_1&lt;/math&gt; i &lt;math&gt;k_3&lt;/math&gt;. Stoga će drugi stupanj biti odlučujući i određivaće ukupnu brzinu procesa.

Ako se proces odvija preko niza stupnjeva koji slede jedan za drugim, ukupnu brzinu procesa određuje onaj koji se odvija najmanjom brzinom, najsporiji stupanj.
Ako se proces odvija tako da ima više stupnjeva koji se odvijaju paralelno tada najbrži stupanj određuje ukupnu brzinu procesa:
:&lt;math&gt;v=k[\mathrm{IBr}][\mathrm{Br}] \,,&lt;/math&gt;
ali pošto je
:&lt;math&gt;[\mathrm{Br}]= [\mathrm{IBr}] \!&lt;/math&gt; 
tada je
:&lt;math&gt;v=k[\mathrm{IBr}][\mathrm{IBr}] = k[\mathrm{IBr}]^2 \,,&lt;/math&gt; 
pa je ukupna brzina procesa
:&lt;math&gt;v = k[\mathrm{IBr}]^2 \,.&lt;/math&gt;

Ukupna brzina procesa zavisiće od koncentracije reaktanata i međusobnog odnosa konstanti brzina &lt;math&gt;k_1&lt;/math&gt;, &lt;math&gt;k_2&lt;/math&gt;, &lt;math&gt;k_3&lt;/math&gt; reakcija u kojima učestvuje intermedijer, jer će njegova trenutna koncentracija zavisiti od svih reakcija u kojima učestvuje. Najveći broj hemijskih procesa ima vremenski promenjivu stehiometriju.

== Zakon brzine reakcije ==

U opštem slučaju u kome u nekom procesu učestvuje više reaktanata, a proces se odvija po mehanizmu koji se ne zna a koji se može prikazati sledećom stehiometrijskom jednačinom
:&lt;math&gt;\alpha A + \beta B \to \gamma C + \delta D \,.&lt;/math&gt;

Brzina hemijske reakcije može se izraziti empirijskom jednačinom
:&lt;math&gt;v=k[A]^l [B]^m \,,&lt;/math&gt;
gde je &lt;math&gt;k&lt;/math&gt; konstanta brzine reakcije, &lt;math&gt;n=l+m&lt;/math&gt; red reakcije, &lt;math&gt;l&lt;/math&gt; je red reakcije za reaktant ''A'', a &lt;math&gt;m&lt;/math&gt; je red reakcije za reaktant ''V''. [[Red reakcije]] može biti ceo broj &lt;math&gt;n=0,1,2&lt;/math&gt; ili razlomak 1/2, 3/2,... U najopštijem slučaju stehiometrijski koeficijenti ''ne predstavljaju red reakcije'' u odnosu na pojedinačni reaktant.

Zakon brzine predstavlja opšti matematički model pomoću koga se opisuje ishod odigravanja neke hemijske reakcije na osnovu promena koncentracije reaktanata i proizvoda reakcije u određenim intervalima vremena. Zakon brzine se eksperimentalno određuje. On ne pruža informacije o promenama koje se dešavaju između pojedinačnih reaktanata, već o ukupnom ishodu svih pojedinačnih interakcija koji se manifestuje odigravanjem posmatrane hemijske reakcije. Svaka pojedinačna promena do koje dolazi usled interakcije reaktanata predstavlja stupanj hemijske reakcije. Retko se događa da se hemijska reakcija prikazana odgovarajućom hemijskom jednačinom, odigrava u jednom stupnju, tako da se samo jednom elementarnom reakcijom reaktanti direktno prevode u proizvod. Većina hemijskih reakcija se odigrava u više stupnjeva.
Stupanj u kome nema intermedijera naziva se elementarni stupanj.

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Molekularnost !! Elementarni stupanj !! Zakon brzina
|-
| monomolekulska reakcija || A → produkt || &lt;math&gt;v=k[A]&lt;/math&gt;
|-
| bimolekulska reakcija || A + A→ produkt || &lt;math&gt;v=k[A]^2&lt;/math&gt;
|-
| bimolekulska reakcija  || A + B → produkt || &lt;math&gt;v=k[A][B]&lt;/math&gt;
|-
| trimolekulska reakcija || A + A + A → produkt || &lt;math&gt;v=k[A]^3&lt;/math&gt;
|-
| trimolekulska reakcija || A + 2B → produkt || &lt;math&gt;v=k[A][B]^2&lt;/math&gt;
|-
| trimolekulska reakcija || A + B + C → produkt || &lt;math&gt;v=k[A][B][C]&lt;/math&gt;
|}

== Kinetički uslov jednakosti brzina reagovanja ==

Postoje uslovi kada se brzine utroška reaktanata mogu izjednačiti:
:&lt;math&gt;-\frac{d[A]}{dt} = -\frac{d[B]}{dt} \,.&lt;/math&gt;
Brzina reakcije &lt;math&gt;v=k[A]^{l}[B]^{m}&lt;/math&gt; može se posmatrati u dva, za kinetiku jako važna granična slučaja.

Prvi kinetički uslov — '''jednakost početnih koncentracija''': &lt;math&gt;A_0 = B_0 \!&lt;/math&gt;.
Izraz za brzinu reakcije kada su početne koncentracije reaktanata jednake je
:&lt;math&gt;v = k[A]^{n} \,,&lt;/math&gt;
gde je &lt;math&gt;n=l+m&lt;/math&gt; ukupan red reakcije.
 
Drugi kinetički uslov — '''jedan od reaktanata je u velikom višku''': &lt;math&gt;A_0 \ll B_0&lt;/math&gt;. Brzina reakcije je data izrazom
:&lt;math&gt;v=k'[A]^{l} \,,&lt;/math&gt;
gde je &lt;math&gt;k'=k[B]^{m}&lt;/math&gt;. Reakcija je pseudo &lt;math&gt;l&lt;/math&gt;-tog reda u odnosu na reaktant ''A''.

Empirijska kinetička jednačina ovog oblika je polazna jednačina u razmatranju nepoznatog kinetičkog sistema. Prateći zavisnost koncentracija sa vremenom prvo se određuje red reakcije (&lt;math&gt;l&lt;/math&gt;) u odnosu na jednu komponentu reakcionog sistema, a zatim i ukupan red reakcije &lt;math&gt;n=l+m&lt;/math&gt;.

== Faktori koji utiču na brzinu reakcije ==

Brzina hemijske reakcije zavisi od prirode reaktanata, koncentracije reaktanata, temperature, prisustva katalizatora, površine čvrstog reaktanta i u nekim slučajevima od svetlosti ili drugih vrsta zračenja koje deluju na reaktivni sistem.

=== Uticaj koncentracije na brzinu reakcije ===

''Brzina hemijske reakcije uvek zavisi od trenutne koncentracije reaktanata''. Koncentracija reaktanta opada sa vremenom, tako da se i brzina menja, najveća je na početku reakcije, a kako reakcija teče brzina je sve manja.
Na osnovu praćenja promene koncentracije reaktanta tokom vremena, može se nacrtati grafik zavistosti &lt;math&gt;c = f(t)&lt;/math&gt; pomoću koga se određuje početna brzina reaktanta &lt;math&gt;v_0&lt;/math&gt;, tj. brzina u trenutku započinjanja reakcije. Određivanjem početnih brzina reakcije za različite početne koncentracije datog reaktanta, može se zaključiti da početne brzine reakcije, pa prema tome i brzine reakcije u ma kom trenutku vremena na različit način zavise od koncentracija reaktanata. Za svaku hemijsku reakciju mora se eksperimentalno odrediti jednačina koja opisuje zavisnost brzine reakcije od koncentracije reaktanata. Brzina reakcije može biti proporcionalna koncentraciji, kvadratu koncentracije, kvadratnom korenu koncentracije reaktanata.
:&lt;math&gt;A \to C&lt;/math&gt;
:&lt;math&gt;v=-\frac{dc_A}{dt}=kc_A&lt;/math&gt;
:&lt;math&gt;v=-\frac{d[A]}{dt}=\frac{d[C]}{dt}=k[A]&lt;/math&gt;

Brzina reakcije je proporciona trenutnoj koncentraciji rektanta.
:&lt;math&gt;A + B \to C&lt;/math&gt;
:&lt;math&gt;v=-\frac{dc_A}{dt} = -\frac{dc_B}{dt} = kc_Ac_B&lt;/math&gt;
:&lt;math&gt;v=-\frac{d[A]}{dt} = -\frac{[B]}{dt} = \frac{d[C]}{dt} = k[A][B]&lt;/math&gt;

Brzina hemijske reakcije je proporcionalna kvadratu trenutnih koncentracija reaktanata.

=== Uticaj temperature na brzinu hemijske reakcije ===

Eksperimentalno je utvrđeno da brzina hemijske reakcije zavisi od temperature. U zakonu brzine hemijske reakcije, ta zavisnost je izražena preko konstante brzine reakcije čija vrednost zavisi od temperature. Zavisnost konstante brzine od temperature data je Arenijusovom jednačinom
:&lt;math&gt;k = A e^{{-E_a}/{\mathrm{R}T}} \,,&lt;/math&gt;
gde je 
* R — [[univerzalna gasna konstanta]] (R = 8,314&amp;nbsp;J/K·mol)
* ''A'' — predeksponencijalni faktor
* ''E&lt;sub&gt;a&lt;/sub&gt;'' — [[energija aktivacije]] (J·mol&lt;sup&gt;−1&lt;/sup&gt;)
* ''T'' — temperatura (K).

Logaritmovanjem [[Arenijusova jednačina|Arenijusove jednačine]] dobija se izraz
:&lt;math&gt;\ln k = \ln A -\frac{E_a}{\mathrm{R}} \frac{1}{T}\,.&lt;/math&gt;

Crtanjem dijagrama na kome se na ordinatu nanose vrednosti &lt;math&gt;\ln k&lt;/math&gt; a na apscisu vrednosti &lt;math&gt;1/T&lt;/math&gt; određuje se nagib prave i vrednost energije aktivacije iz nje.
:&lt;math&gt;\frac{\Delta \ln k}{\Delta 1/T}= -\frac{E_a}{\mathrm{R}}\,.&lt;/math&gt;

Pošto je zavisnost &lt;math&gt;\ln k&lt;/math&gt; od &lt;math&gt;1/T&lt;/math&gt; linearna, energija aktivacije je konstantna i na zavisi od temperature. Na osnovu Arenijusove jednačine može se zaključiti da vrednost konstante brzine raste eksponencijalno sa porastom temperature. Prema tome, sa porastom temperature raste i brzina hemijske reakcije.

=== Uticaj katalizatora na brzinu reakcije ===

Brzina neke hemijske reakcije može se povećati ako se u reakcioni sistem unese pogodan [[katalizator]]. Katalizatori su supstance koje menjaju mehanizam odigravanja reakcija. Jedan od načina da dođe do promene mehanizma neke hemijske reakcije je da katalizator stupi u reakciju sa reaktantom i da tako nastane međuproizvod. Međuproizvod se dalje može raspasti na katalizator i proizvod reakcije ili reagovati sa drugim reaktantom dajući finalni proizvod hemijske reakcije. U prisustvu katalizatora najsporija elementarna reakcija ima manju energiju aktivacije od elementarne reakcije koja određuje brzinu reakcije u odsustvu katalizatora. Na taj način se povećava brzina reakcije, jer veći broj čestica poseduje energiju koja je jednaka ili veća od ove niže vrednosti energije aktivacije potrebne za odigravanje reakcije u prisustvu katalizatora. Katalizator se tokom reakcije ne menja, a dovoljne su jako male količine katalizatora da bi se ubrzala reakcija. S obzirom na to da katalizator utiče na mehanizam reakcije, ne postoje univerzalni katalizatori, već za svaku hemijsku reakciju, ili za tip reakcije, postoji specifičan katalizator.

Kada se katalizator nalazi u istoj fazi kao i reaktanti reč je o homogenoj katalizi.
Ako je katalizator čvrstoj, a reaktanti u tečnoj ili gasivotoj fazi, onda je reč o heterogenoj katalizi.
Supstance koje intenzivno adsorbuju na površini čvrstih katalizatora ili nepovratno reaguju sa katalizatorom i na taj način onemogućiju njegovo kataličko dejstvo, nazivaju se kataličkim otrovima.

=== Uticaj površine čvrstih reaktanata na brzinu reakcije ===

Hemijska reakcija se može odigrati samo ako se čestice reaktanata sudare. Haotično kretanje ogromnog broja čestica u gasovitoj fazi i rastvorima omogućuje veliki broj sudara u jedinici vremena, tako da su reakcije u većini slučajeva brze. Ako se reakcija odigrava između čestica na granici faza, takva reakcija se naziva heterogena reakcija. Broj sudara između čestica, a samim tim i brzina heterogene reakcije, u ovom slučaju zavisi od površine dodira granice faza. Površina čvrste supstance raste sa porastom stepena usitnjenosti (disperznosti). Zato se smanjenjem dimenzija makroskopskih čestica čvrste supstance, zbog porasta površine dodira između različitih faza može povećati brzina reakcije.

== Hemijska ravnoteža ==
{{main|Hemijska ravnoteža}}
Po [[Zakon o dejstvu masa|zakonu o dejstvu masa]], koji su dali Guldberg i Vag, brzina homogene hemijske reakcije srazmerna je aktivnim masama reagujućih supstanci, odnosno koncentraciji svake vrste podignutoj na stepen broja molekula koji učestvuju u reakciji, pri čemu se uzima da je koncentracija supstance u rastvoru ili u gasnoj fazi merilo njene aktivne mase. Koeficijent srazmernosti, koji su Guldberg i Vag nazvali koeficijentom brzine, je konstanta brzine hemijske reakcije.

U najopštijem slučaju povratnu jednačinu možemo napisati u kao
:&lt;math &gt;\alpha A + \beta B \Leftrightarrow \gamma C + \delta D \,.&lt;/math&gt;

Brzina prve reakcije će biti data izrazom
:&lt;math&gt;v_1=k_1[A]^\alpha [B]^\beta \,,&lt;/math&gt;
a brzina druge, povratne reakcije je
:&lt;math&gt;v_2=k_2[C]^\gamma [D]^\delta \,,&lt;/math&gt;
gde su &lt;math&gt;A,\ B,\ C,\ D&lt;/math&gt; trenutne koncentracije komponenata ovog sistema, a &lt;math&gt;k_1,\ k_2&lt;/math&gt; su konstante brzine date reakcije.

U momentu uspostavljanja ravnoteže brzine će biti jednake (&lt;math&gt;v_1=v_2&lt;/math&gt;), pa je
:&lt;math&gt;k_1[A]^\alpha [B]^\beta = k_2[C]^\gamma [D]^\delta \,,&lt;/math&gt;
gde &lt;math&gt;[A],\ [B],\ [C],\ [D]&lt;/math&gt; predstavljaju ravnotežne koncentracije komponenata.

:&lt;math&gt;K=\frac{k_1}{k_2}=\frac{[C]^\gamma [D]^\delta}{[A]^\alpha [B]^\beta}&lt;/math&gt;

Odnos proizvoda ravnotežnih koncentracija produkata i reaktanata, podignut na odgovarajuće stepene, jednak je odnosu konstanti brzina &lt;math&gt;k_1/k_2&lt;/math&gt;, odnosno konstanti ravnoteže &lt;math&gt;K&lt;/math&gt;. Konstanta ravnoteže ne zavisi od koncentracije reaktanata, već samo od odnosa konstanti brzina &lt;math&gt;k_1&lt;/math&gt; i &lt;math&gt;k_2&lt;/math&gt;. Povećanje koncentracije reaktanata će povećati samo brzinu odgovarajuće reakcije i njoj povratne reakcije, dok će konstante &lt;math&gt;K&lt;/math&gt;, &lt;math&gt;k_1&lt;/math&gt; i &lt;math&gt;k_2&lt;/math&gt; ostati konstantne. Brzina svakog pojedinačnog stupnja je saglasno zakonu o dejstvu masa, srazmerna trenutnim koncentracijama reagujućih vrsta.

== Povezano ==
* [[Hemijska kinetika]]

== Literatura ==
{{refbegin|2}}
* {{Cite book |ref= harv|last=Dondur| first = dr. Vera | authorlink = | title = Hemijska kinetika | origdate = | origyear =  | origmonth = |url=| accessdate = | edition =  | date = |year=1982| month =  | publisher = Univerzitet u Beogradu, Prirodnomatematički fakulteti, Fakultet za fizičku hemiju| location = Beograd| language =  | isbn = 86-87139-04-9| doi =|pages=| chapter = | chapterurl = |quote =}}
* {{Cite book |ref= harv|last=Dragojević| first = Milosav | authorlink = | coauthors = M. Popović, S. Stević, V. Šćepanović | title = Opšta hemija| origdate =  | origyear = | origmonth = |url=| edition = 2. izdanje|year=1999| publisher = Univerzitet u Beogradu, Tehnološko-metalurški fakultet | location = Beograd| language = | id = {{COBISS|ID=76815884}} | doi =|pages=| chapter =  | chapterurl = |quote = }}
{{refend}}

== Vanjske veze ==
* [http://www.citycollegiate.com/chemical_kineticsXIa.htm Chemical kinetics, reaction rate, and order] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101019015436/http://www.citycollegiate.com/chemical_kineticsXIa.htm |date=2010-10-19 }} (potreban flash-plejer) ({{en}})
* [http://itl.chem.ufl.edu/4411/2041/lec_k.html Reaction kinetics, examples of important rate laws] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050310133040/http://itl.chem.ufl.edu/4411/2041/lec_k.html |date=2005-03-10 }} (predavanje sa audio-zapisom) ({{en}})
* [http://www.chemguide.co.uk/physical/basicratesmenu.html#top Rates of Reaction] ({{en}})
* [http://monte.chem.ttu.edu/group/tutorial/br_sn2.html Overview of Bimolecular Reactions (Reactons involving two reactants)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081201014313/http://monte.chem.ttu.edu/group/tutorial/br_sn2.html |date=2008-12-01 }} ({{en}})

[[Kategorija:Fizikalna hemija]]
[[Kategorija:Hemijska kinetika]]</text>
      <sha1>6uk0da293vlttxgxx3b5ajjmz2nbtdd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cerivastatin</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1234328</id>
    <revision>
      <id>42669282</id>
      <parentid>42296976</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T14:23:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>42669282</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4033" sha1="03ae6wwsqpyeschcr686d4qsa6ikits" xml:space="preserve">{{Drugbox-lat
| IUPAC_name        = 
| image             = Cerivastatin.png
| width             = 
| alt               = 
| image2            = 
| width2            = 
| alt2              = 
| imagename         = 
| drug_name         = Cerivastatin
| caption           =

&lt;!-- Clinical data --&gt;
| tradename         = Baycol, Lipobay, Rivastatin
| Drugs.com         = {{drugs.com-lat|monograph|Cerivastatin}}
| MedlinePlus       = 
| licence_EU        = 
| licence_US        = 
| DailyMedID        = 
| pregnancy_AU      = 
| pregnancy_US      = 
| pregnancy_category= 
| legal_AU          = 
| legal_CA          = 
| legal_UK          = 
| legal_US          = 
| legal_status      = 
| dependency_liability = 
| routes_of_administration = Oralno

&lt;!-- Pharmacokinetic data --&gt;
| bioavailability   = 
| protein_bound     = 
| metabolism        = 
| elimination_half-life = 2-3 h
| excretion         =

&lt;!-- Identifiers --&gt;
| CAS_number_Ref = {{cascite|correct|}}
| CAS_number        = 145599-86-6
| CAS_supplemental  = 
| ATCvet            = 
| ATC_prefix        = C10
| ATC_suffix        = AA06
| ATC_supplemental  = 
| PubChem           = 446156
| PubChemSubstance  = 46505877
| IUPHAR_ligand     = 
| DrugBank_Ref      = {{drugbankcite|correct|drugbank}}
| DrugBank          = DB00439
| ChemSpiderID_Ref  = {{chemspidercite|correct|chemspider}}
| ChemSpiderID      = 393588
| UNII_Ref          = {{fdacite|correct|FDA}}
| UNII              = 
| KEGG_Ref          = {{keggcite|correct|kegg}}
| KEGG              = C07966
| ChEBI_Ref         = {{ebicite|correct|EBI}}
| ChEBI             = 3558
| ChEMBL_Ref        = {{ebicite|correct|EBI}}
| ChEMBL            = 1477
| synonyms          =

&lt;!-- Chemical data --&gt;
|C=26 |H=34 |F=1 |N=1 |O=5
| molecular_weight  = 459,550
| smiles            = COCC1=C(C2=CC=C(F)C=C2)C(\C=C\[C@@H](O)C[C@@H](O)CC(O)=O)=C(C(C)C)N=C1C(C)C
| StdInChI          = 1S/C26H34FNO5/c1-15(2)25-21(11-10-19(29)12-20(30)13-23(31)32)24(17-6-8-18(27)9-7-17)22(14-33-5)26(28-25)16(3)4/h6-11,15-16,19-20,29-30H,12-14H2,1-5H3,(H,31,32)/b11-10+/t19-,20-/m1/s1
| StdInChIKey_Ref   = {{stdinchicite|correct|chemspider}}
| StdInChI_comment  = 
| StdInChIKey       = SEERZIQQUAZTOL-ANMDKAQQSA-N
| StdStdInChI_Ref   = {{stdinchicite|correct|chemspider}}
| density           = 
| melting_point     = 
| melting_high      = 
| melting_notes     = 
| boiling_point     = 
| boiling_notes     = 
| solubility        = 
| specific_rotation = 
| sec_combustion    = 
}}
'''Cerivastatin''' je [[organsko jedinjenje]], koje sadrži 26 [[atom]]a [[ugljenik]]a i ima [[Molekulska masa|molekulsku masu]] od 459,550 [[Jedinica atomske mase|Da]].&lt;ref&gt;Furberg CD, Pitt B: Withdrawal of cerivastatin from the world market. Curr Control Trials Cardiovasc Med. 2001;2(5):205-207. [[PubMed|PMID]] [http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/11806796 11806796]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite pmid|21059682}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite pmid|18048412}}&lt;/ref&gt;
== Osobine ==

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! Osobina !! Vrednost
|-
| [[Vodonična veza|Broj akceptora vodonika]] || 6
|-
| [[Vodonična veza|Broj donora vodonika]] || 3
|-
| [[Geometrija molekula|Broj rotacionih veza]] || 11
|-
| [[Particioni koeficijent]]&lt;ref&gt;{{cite doi/10.1021/jp980230o}}&lt;/ref&gt; (''ALogP'') || 4,2
|-
| [[Rastvorljivost]]&lt;ref&gt;{{cite pmid|11749573}}&lt;/ref&gt; (''logS'', log(''mol/L'')) || -7,4
|-
| [[Polarna površina molekula|Polarna površina]]&lt;ref&gt;{{cite pmid|11020286}}&lt;/ref&gt; (''PSA'', [[Angstrem (jedinica)|Å&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;]]) || 99,9 
|}

== Reference ==
{{reflist|2}}

== Literatura ==
{{refbegin}}
* {{GoodmanGilman10th}}
* {{FoyePrinciplesMedChem6th}}
{{refend}}
== Vanjske veze ==
{{Portal-lat|Medicina|Hemija}}
{{Commonscat-lat|Cerivastatin}}
* [http://www.drugbank.ca/drugs/DB00439 Cerivastatin] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131211055636/http://www.drugbank.ca/drugs/DB00439 |date=2013-12-11 }}

[[Kategorija:Hipolipidemijski agensi]]
[[Kategorija:Alkoholi]]
[[Kategorija:Karboksilne kiseline]]
[[Kategorija:Etri]]
[[Kategorija:Organofluoridi]]
[[Kategorija:Piridini]]</text>
      <sha1>03ae6wwsqpyeschcr686d4qsa6ikits</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cimetidin</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1234369</id>
    <revision>
      <id>42669336</id>
      <parentid>42645645</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T18:26:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>42669336</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21269" sha1="8ks605po7xktc3xm6qly5dbuhan70rf" xml:space="preserve">{{Drugbox-lat 
| IUPAC_name = 1-cijano-2-metil-3-[2-[(5-metil-1''H''-imidazol-4-il) metilsulfanil]ethil]gvanidin 
| image = Cimetidine structure.svg
| width =
| image2 = Cimetidine-3D-vdW.png
| width2 =
| InChI = 1/C10H16N6S/c1-8-9(16-7-15-8)5-17-4-3-13-10(12-2)14-6-11/h7H,3-5H2,1-2H3,(H,15,16)(H2,12,13,14)
| smiles = N#CN\C(=N/C)NCCSCc1ncnc1C 
| InChIKey = AQIXAKUUQRKLND-UHFFFAOYAS 
| StdInChI_Ref = {{stdinchicite|correct|chemspider}}
|  StdInChI = 1S/C10H16N6S/c1-8-9(16-7-15-8)5-17-4-3-13-10(12-2)14-6-11/h7H,3-5H2,1-2H3,(H,15,16)(H2,12,13,14)
| StdInChIKey_Ref = {{stdinchicite|correct|chemspider}}
|  StdInChIKey = AQIXAKUUQRKLND-UHFFFAOYSA-N
| CAS_number_Ref = {{cascite|correct|}}
| CAS_number = 51481-61-9 
| ChemSpiderID = 2654
| ATC_prefix = A02 
| ATC_suffix = BA01 
| PubChem = 2756 
| IUPHAR_ligand =
| ChEMBL_Ref =
| ChEMBL =
| DrugBank_Ref =
| DrugBank = APRD00568 
| C=10 | H=16 | N=6 | S=1 
| molecular_weight = 252.34 g/mol 
| bioavailability = 60–70% 
| protein_bound = 15–20% 
| metabolism = [[Jetra]], CYP3A4
| elimination_half-life = 2 sata
| excretion = [[bubreg|bubrezi]]
&lt;!--| pregnancy_category=  B --&gt;
| pregnancy_AU = B1
| pregnancy_US = B
| legal_AU = S4
| legal_UK = POM
| registracija_RH = Da
| trgovacki_RH = Belomet
| status_HR = otc
| routes_of_administration = oralno (tablete)
}}

'''Cimetidin''' je [[H2 blokatori|H2 blokator]], [[Antagonist (farmakologija)|antagonist]] histaminskih receptora koji brzo zaustavlja lučenje [[HCl|želudačne]] kiseline i [[pepsin]]a iz želudačne sluznice. Kada se sedamdesetih godina prošlog veka pojavio bio je prava senzacija&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.guernicamag.com/features/111/me_too_drugs/ |title=Pharmaceutical Sales 101: Me-Too Drugs |last=Whitney |first=Jake |work=[[Guernica Magazine|Guernica]] |date=February 2006 |accessdate= |archivedate=2008-08-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080807114344/http://www.guernicamag.com/features/111/me_too_drugs/ |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;, prvi lek koji je uverljivo lečio [[peptički čir]], pouzdanije nego bilo koji lijek do tada.&lt;ref name=Tagamet&gt;{{cite web|url=http://acswebcontent.acs.org/landmarks/tagamet/tagamet.html|title=Tagamet: A medicine that changed people's lives|date=2004|publisher=American Chemical Society|accessdate=|archivedate=2007-06-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070608014746/http://acswebcontent.acs.org/landmarks/tagamet/tagamet.html|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;isbn0-12-643732-7&quot;&gt;{{Cite book |author=Silverman, Richard A. |title=The organic chemistry of drug design and drug action |url=https://archive.org/details/organicchemistry00silv_0 |publisher=Elsevier Academic Press |location=Amsterdam |year=2004 |isbn=0-12-643732-7 |oclc= |doi= |accessdate= |page=[https://archive.org/details/organicchemistry00silv_0/page/159 159]}}&lt;/ref&gt; Cimetidin blokira H2 receptore uzrokujući pad lučenja [[HCl]], povisuje [[pH vrednost|pH]] želuca i tako omogućava da se nadražena ili oštećena sluznica želuca obnovi. Cimetidin je u odnosu na druge [[H2 blokatori|H2 blokatore]] relativno toksičniji, može oštetiti [[jetra|jetru]] i [[bubreg]]e, narušiti [[krv|krvnu sliku]], a mogući su i poremećaju rada srca. Stoga cimetidin danas sve više ustupa mesto novijim i manje toksičnim lijekovima kao što je [[ranitidin]].&lt;ref name=&quot;Goodman_Gilman&quot;&gt;{{GoodmanGilman11th |chapter=Chapter 36. Pharmacotherapy of gastric acidity, peptic ulcers, and gastroesophageal reflux disease}}&lt;/ref&gt;

== Farmako-terapijska grupa i delovanje ==

Cimetidin je reverzibilni, kompetetivni [[Antagonist (farmakologija)|antagonist]] vezivanja [[histamin]]a na H2 receptore.&lt;ref name=&quot;MAW9&quot;&gt;Mutschler, Geisslinger, Kroemer, Ruth, Schäfer-Korting, Mutschler Arzneimittelwirkungen, 9. Auflage, 2008, {{ISBN|3-8047-1952-X}}&lt;/ref&gt; Visoko je selektivan i ne utiče na aktivnost H1 receptora ili na receptore ostalih autakoidnih hormona. Jačina blokiranja lučenja želudačne kiseline prouzrokova histaminom ili nekim drugim H2 agonistom zavisi od doze cimetidina. Stupanj inhibicije korespondira plazmatskoj koncentraciji cimetidina u širokom području. Osim toga, cimetidin blokira lučenje želudačne kiseline uzrokovane agonistima [[muskarin]]a ili [[gastrin]]a, mada taj učinak nije uvijek kompletan. Ovakav višestruki inhibitorni učinak nije rezultat nespecifičnog djelovanja na receptore [[histamin]]a, [[muskarin]]a ili [[gastrin]]a, - takav učinak ukazuje na to da aktiviranje muskarinskih i gastrinskih receptora koristi [[histamin]] kao krajnji, zajednički medijator. Štaviše, histaminergična stimulacija parijetalnih stanica želuca važna je za pojačavanje signala koje pokreću [[acetilholin]] i [[gastrin]] kada djeluju svaki na svoj receptor. Svojstvo cimetidina da blokira i [[histamin]] i [[gastrin]] i [[acetilholin]] čini ga potentnim inhibitorom svih faza lučenja želudačne kiseline. Stoga cimetidin blokira lučenje želudačne kiseline i tokom gladovanja i tokom noći, a takođe i lučenje želudačne kiseline izazvano hranom, asocijacijom na hranu, rastezanjem želuca, [[insulin]]om ili [[kofein]]om. Cimetidin smanjuje i volumen želudačnog soka i njegovu kiselost. Lučenje pepsina uopšteno pada paralelno sa smanjenjem volumena želudačnog soka. Lučenje intrinzičnog faktora je takođe smanjeno, ali apsorpcija [[vitamin B12|vitamina B12]], s obzirom da se intrinzični faktor i inače luči u višku, adekvatna je i tokom dužeg perioda lečenja cimetidinom. Koncentracija [[gastrin]]a u plazmi nije znatnije poremećena, štaviše, nešto je povećana putem negativne povratne sprege zbog smanjene kiselosti želuca.

== Farmakokinetički podaci ==
Cimetidin se brzo i potpuno apsorbira, uticaj hrane ili antacida je mali. Najviša koncentracija cimetidina u plazmi dostiže se nakon 1 do 2 sata. U [[jetra|jetri]] se cimetidin biotransformira rezultirajući u bioraspoloživosti cimetidina od 60%. Poluvrijeme eliminacije iznosi 2 do 3 sata. Eliminacije ide uglavnom preko [[bubreg]]a, 60% cimetidina se luči u urin nepromenjeno, a ostalo su oksidacijski metaboliti cimetidina. Male količine cimetidina mogu se pronaći u izmetu.

== Terapijske indikacije ==
Cimetidin se koristi za lečenje:
* [[peptički čir|peptičkog čira]]&lt;ref name=&quot;Herrerias-Gutierrez&quot;&gt;{{cite journal |author= J, Pardo L, Segu J |title=Sucralfate versus ranitidine in the treatment of gastric ulcer Randomized clinical results in short-term and maintenance therapy |journal=The American Journal of Medicine |volume=86 |issue=6 |pages=94-97 |year=189 |pmid= |doi= |url= }}&lt;/ref&gt; na dvanaesniku i benignog [[peptički ulkusulkusa]] na želucu, uključujući i one uzrokovane uzimanjem [[analgoantipiretici|analgetika]] ili [[antireumatici|antireumatika]] kao što su [[acetilsalicilna kiselina]] ili [[diklofenak]];
* gastroezofagealne refluksne bolesti ([[GERB]]);
* perzistentnih dispeptičkih tegoba sa i bez ulceracija kao što su bolovi povezanih s određenom hranom;
* sprečavanje krvarenja u probavnom sastavu uzrokovanih stres ulceracijama u teško bolesnih pacijenata
* preanestetska medikacija pacijenata s rizikom od Mendelsonovog sindroma&lt;ref name=&quot;Delalande&quot;&gt;{{cite journal |author=Delalande JP, Perramant M, Perramant-Creach Y, Gérard L, Egreteau JP |title=Value of cimetidine in the prevention of Mendelson's syndrome in abdominal surgery |journal=Ann Anesthesiol Fr. |volume=22 |issue=1 |pages=48-52 |year=1981 |pmid= |doi= |url= }}&lt;/ref&gt;, pogotovo pre porođaja
* smanjenje malapsorpcije i gubitka tečnosti kod sindroma kratkog crijeva
* zatajanja [[pankreas]]a za smanjenje degradacije enzimskih suplemenata
* simptoma kod [[gastrinom|Zollinger Ellisonovog sindroma]]

== Kontraindikacije ==
* Preosetljivost na cimetidin.

== Mere opreza ==
Kod pacijenata s oštećenjem bubrežne funkcije doza cimetidina bi trebala biti smanjena zavisno od [[klirens]]u kreatinina. [[dijaliza|Hemodijaliza]] uspješno uklanja cimetidin, ali ne i peritonealna [[dijaliza]]. 
Praćenje dugoročnog učinka cimetidina tokom više od 15 godina, kao i šestogodišnja klinička istraživanja kontinuirane primene cimetidina nisu pokazale neočekivane nuspojave. Ipak, sigurnost dugoročne terapije cimetidinom nije u potpunosti ustanovljena i pacijenti na dugoročnoj terapiji trebali bi biti posebno nadgledani. 
Prije početka terapije želudačnih čireva cimetidinom mora se isključiti eventualna prisutnost [[karcinom|malignog procesa]] putem, ukoliko je moguće, [[endoskopija|endoskopije]] i [[biopsija|biopsije]], zbog toga što cimetidin može maskirati simptome tumora želuca.&lt;ref name=&quot;urlColorectal Cancer - Page 2 Of 3: Online References For Health Concerns&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.lef.org/protocols/cancer/colorectal_02.htm+ |title=Colorectal Cancer - Page 2 Of 3: Online References For Health Concerns |format= |work= |accessdate= }}{{Dead link|date=October 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; Mora se biti svesno posljedica eventualne pogrešne dijagnoze pogotovo kod sredovečnih pacijenata ili starijih.

== Interakcije lekova ==
Cimetidin može produžiti eliminaciju lekova koji se oksidativno metaboliziraju u jetri. Naime, cimetidin se metabolizira preko [[citohrom P450|citohroma P450]]&lt;ref name=&quot;pmid9454789&quot;&gt;{{cite journal |author=Levine M, Law EY, Bandiera SM, Chang TK, Bellward GD |title=In vivo cimetidine inhibits hepatic CYP2C6 and CYP2C11 but not CYP1A1 in adult male rats |journal=The Journal of pharmacology and experimental therapeutics |volume=284 |issue=2 |pages=493–9 |year=1998 |month=Feb |pmid=9454789 |doi= |url=http://jpet.aspetjournals.org/cgi/pmidlookup?view=long&amp;pmid=9454789 }}{{Dead link|date=August 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;. Iako se interakcije između cimetidina i određenog broja lekova kao što su [[diazepam]] i [[propranolol]] jasno dokazane, klinički značaj imaju samo interakcije s oralnim [[antitrombotici]]ma, [[fenitoin]]om, [[teofilin]]om i intravenskim [[lidokain]]om. Preporučuje se pomno nadziranje pacijenta koji uzimaju cimetidin i oralne [[antitrombotici|antitrombotike]] ili [[fenitoin]] i po potrebi treba smanjiti doze spomenutih lekova ukoliko to bude potrebno. Takođe, treba imati na umu da cimetidin može pojačati smanjenje broja krvnih stanica uzrokovano određenim lekova ili bolesnim stanjima.

== Trudnoća i dojenje ==
Iako ispitivanja na životinjama i klinička praksa nisu otkrile nikakvu opasnost primene cimetidina tokom trudnoće i dojenja, i preklinička i klinička ispitivanja su pokazala da cimetidin prolazi kroz [[placenta|placentu]] i da se izlučuje u majčinom mleku.&lt;ref&gt;{{cite journal |author= Committee on Drugs, American Academy of Pediatrics |title= The transfer of drugs and other chemicals into human milk |journal=Pediatrics |volume=93 |issue= |pages=13750 |year=1994 |month= |pmid= |doi= |url= }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Johnston&quot;&gt;{{cite journal |author= Johnston JR, McCaughey W, Moore J, Dundee JW. |title= Cimetidine as an oral antacid before elective caesarean section |journal= Anaesthesia |volume=37 |issue= |pages=2632 |year=1982 |pmid= |doi= |url= }}&lt;/ref&gt; Korišćenje cimetidina tokom trudnoće i dojenja trebalo bi izbeći osim ukoliko je definitivno neophodno.

== Doziranje ==

Maksimalna dnevna doza iznosi 2400&amp;nbsp;mg. Kod pacijenata s poremećajem bubrežne funkcije doza mora biti smanjena.&lt;ref name=&quot;Jantratid&quot;&gt;{{cite journal |author=Jantratid E, et al. |title=Biowaiver monographs for immediate release solid oral dosage forms: Cimetidine |journal=Journal of Pharmaceutical Sciences |volume=95 |issue=5 |pages=974-984 |year=2006 |pmid= |doi= |url=http://rivm.openrepository.com/rivm/bitstream/10029/7597/1/jantratid.pdf |archive-date=2017-08-10 |access-date=2014-04-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170810125107/http://rivm.openrepository.com/rivm/bitstream/10029/7597/1/jantratid.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== Odrasli ===
U pacijentima s [[peptički čir|čirom]] na dvanaesniku ili benignim želudačnim [[peptički čir|čirom]], preporučuje se jednokratna dnevna doza od 800&amp;nbsp;mg pre spavanja. Inače, uobičajeno doziranje je 400&amp;nbsp;mg dnevno, ujutro i uveče. Ostali uhodani sistemi doziranja su: 200&amp;nbsp;mg tri puta dnevno uz obrok te dodatnih 400&amp;nbsp;mg pre spavanja (ukupno 1000&amp;nbsp;mg), a ukoliko takav režim doziranja nije efikasan, primjenjuje se 400&amp;nbsp;mg uz svaki od tri obroka te još 400&amp;nbsp;mg pre spavanja (ukupno 1600&amp;nbsp;mg dnevno).
Početno lečenje bi trebalo trajati najmanje 4 nedelje (6 nedelja za benigni čir želuca), 8 nedelja za [[peptički čir|čir]] uzrokovan kontinuiranom primenom nesteroidnih [[antireumatici|antireumatika]] iako sami simptomi obično ranije nestaju. 
Većina [[peptički čir|čireva]] se zalečuje tokom toga razdoblja terapije, ali u nekim slučajevima potrebno je i dalje lečenje da bi došlo do potpunog izlečenja. 
Lečenje se može nastaviti i tokom dužeg perioda kod onih pacijenata kojima smanjenje kiselosti želudačnog soka donosi znatnu zdravstvenu korist, a doza se može smanjivati dokle god pacijent reagira na liječenje, na primer jednokratna doza od 400&amp;nbsp;mg pre spavanja ili 400&amp;nbsp;mg ujutro i naveče.
Kod pacijenata koji su dobro reagovali na inicijalnu terapiju benignog peptičkog [[peptički čir|čira]] recidiv se preventira jednodnevnom dozom od 400&amp;nbsp;mg pre spavanja ili s 400&amp;nbsp;mg ujutro i pre spavanja.

Kod lečenja [[GERB]]-a, primjenjuje se 400&amp;nbsp;mg četiri puta dnevno, uz obroke i pre spavanja tokom četiri ili osam nedelja.
Kod pacijenata s vrlo jakom sekrecijom želudačne kiseline (npr. [[gastrinom|Zollinger Ellisonov sindrom]])&lt;ref name=&quot;Drake&quot;&gt;{{cite journal |author=Drake DP, Maciver AG, Atwell JD |title=Zollinger-Ellison syndrome in a child: medical treatment with cimetidine |journal=Arch Dis Child. |volume=55 |issue=3 |pages=226–228 |year=1980 |pmid= 1626767 |doi= |url=https://archive.org/details/sim_archives-of-disease-in-childhood_1980-03_55_3/page/226}}&lt;/ref&gt; neophodna je doza od 400&amp;nbsp;mg ili povećanje doze po potrebi.

Za prevenciju krvarenja zbog stres ulceracija kod posebno teških pacijenata primjenjuju se doze od 200 do 400&amp;nbsp;mg svakih 4 do 6 sati. 
U pacijenata s rizikom od ovog sindroma daje se doza od 400&amp;nbsp;mg cimetidina 90 do 120 minuta pre uvođenja u opštu anesteziju, a kod porodilja na početku poroda. Doza od 400&amp;nbsp;mg se ponavlja svakih 4 sata dok god postoji rizik s tim da treba imati na umu da je maksimalna dnevna doza 2400&amp;nbsp;mg. 
Kod sindroma kratkog crijeva (koji se može javiti nakon hirurškog lečenja [[Crohnova bolest|Crohnove bolesti]]), uobičajena doza zavisi o individualnom reagiranju na terapiju. 
Za smanjenje degradacije suplemenata pankreatičnih enzima ([[pankreatin]]) primjenjuje se doza od 800 do 1600&amp;nbsp;mg (u zavisnosti o odgovoru) u 4 doze.

=== Deca ===
Iskustva u liječenju djece cimetidinom ima znatno manje nego u liječenju odraslih.&lt;ref name=&quot;Somogyi&quot;&gt;{{cite journal |author=Somogyi A, Becker M, Gugler R |title=Cimetidine pharmacokinetics and dosage requirements in children |journal=European Journal of Pediatrics |volume=144 |issue=1 |pages=1432-1076 |year=1985 |pmid= |doi=10.1007/BF00491931 |url= }}&lt;/ref&gt; Kod djece starije od 4 godine života može se primijeniti doza od 25 do 30&amp;nbsp;mg/kg telesne težine podeljena u nekoliko doza tokom dana. Doza cimetidina u deci u prvoj godini života još nije u potpunosti ustanovljena, ali smatra se da se može primijeniti 20&amp;nbsp;mg/kg telesne težine u nekoliko doza tokom dana.

== Predoziranje ==
Akutno predoziranje s dozama do 20 g cimetidina prijavljeno je u nekoliko slučajeva no bez značajno opasnog stanja. U slučaju predoziranja primjenjuje se indukcija povraćanja ili ispiranje želuca zajedno sa simptomatskom terapijom.&lt;ref name=&quot;Meredith&quot;&gt;{{cite journal |author=Meredith TJ, Volans GN |title=Management of cimetidine overdose |journal=Lancet. |volume=2 |issue= |pages=8156-8157 |year=1979 |pmid=92705 |doi= |url= }}&lt;/ref&gt;

== Nuspojave ==
Do sada je širom sveta cimetidinom lečeno više od 56 miliona pacijenata, ali nuspojave nisu često bile prijavljivane. Najčešće nuspojave bile su [[proliv]], [[vrtoglavica]] ili [[osip]], obično blag i prolazan te osjećaj umora. Takođe bilo je slučajeva [[ginekomastija|ginekomastije]]&lt;ref name=&quot;pmid1988774&quot;&gt;{{cite journal |author=Michnovicz JJ, Galbraith RA |title=Cimetidine inhibits catechol estrogen metabolism in women |journal=Metabolism: clinical and experimental |volume=40 |issue=2 |pages=170–4 |year=1991 |month=Feb |pmid=1988774 |doi= |url=https://archive.org/details/metabolism-clinical-and-experimental_1991-02_40_2/page/170}}&lt;/ref&gt;, ali pokazalo se da je bila reverzibilna i povukla se nakon prestanka uzimanja cimetidina.

Povremeno se može javiti reverzibilno oštećenje [[jetra|jetre]], a retko se može javiti i [[hepatitis]]. Primećena su i reverzibilna konfuzijska stanja pogotovo kod starijih teže bolesnih pacijenata (obično kod pacijenata s poremećajem [[bubreg]]a). [[Halucinacije]], depresija se mogu javiti rijetko. Takođe, rijetko se mogu javiti trombocitopenija i [[leukopenija]], uključujući i [[agranulocitoza|agranulocitozu]], ali se obično povuku nakon prestanka uzimanja cimetidina. Prijavljeni su i retki slučajevi alergijskog vaskulitisa. Vrlo retko se može javiti [[pancitopenija]] i aplastična [[anemija]], intersticijski [[nefritis]], akutni [[pankreatitis]], [[vrućica]], [[glavobolja]], [[mijalgija]], [[artralgija]], sinus [[bradikardija]], [[tahikardija]] i srčani blok. Takođe, vrlo su retki slučajevi anafilaktičkog šoka. Postoje prijavljeni i slučajevi [[alopecija|alopecije]] i [[impotencija|impotencije]]&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Sawyer D, Conner CS, Scalley R |title=Cimetidine: adverse reactions and acute toxicity |journal=Am J Hosp Pharm |volume=38 |issue=2 |pages=188–97 |year=1981 |month=February |pmid=7011006}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Sabesin SM |title=Safety issues relating to long-term treatment with histamine H2-receptor antagonists |journal=Aliment Pharmacol Ther |volume=7 Suppl 2 |issue= |pages=35–40 |year=1993 |pmid=8103374}}&lt;/ref&gt;, ali nema dokaza uzročno-posljedične povezanosti s uzimanjem cimetidina. Prijavljeni su i izolovani slučajevi povećanja plazmatskog [[kreatinin]]a ali bez kliničke značajnosti.

== Reference ==
{{reflist|2}}

== Literatura ==
{{refbegin|2}}
* {{cite news|first=William|last=Faloon|coauthors=Kitchen, Kate|title=Tagemet to Treat Herpes and Shingles|work=Life Extension Magazine|date=March 2001|url=http://www.lef.org/magazine/mag2001/mar2001_report_tagamet_1.html}}{{Dead link|date=October 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* {{cite journal |author=Furst DE |title=Pharmacokinetics of hydroxychloroquine and chloroquine during treatment of rheumatic diseases |journal=Lupus |volume=5 Suppl 1 |issue= |pages=S11–5 |year=1996 |month=June |pmid=8803904}}
* {{cite journal |author=Fit KE, Williams PC |title=Use of histamine2-antagonists for the treatment of verruca vulgaris |url=https://archive.org/details/sim_annals-of-pharmacotherapy_july-august-2007_41_7-8/page/1222 |journal=Ann Pharmacother |volume=41 |issue=7 |pages=1222–6 |year=2007 |month=Jul |pmid=17535844 |doi=10.1345/aph.1H616 }}
* {{cite web |url=http://www.pain.com/sections/categories_of_pain/Musculoskeletal/resources/library/abstract.cfm?ID=5248&amp;next_page=1&amp;startrec=1&amp;RecordDisplays=20&amp;Search_phrase=shoulder |title=Musculoskeletal Pain |format= |work= |access-date=2014-04-05 |archivedate=2008-10-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081002162608/http://www.pain.com/sections/categories_of_pain/Musculoskeletal/resources/library/abstract.cfm?ID=5248&amp;next_page=1&amp;startrec=1&amp;RecordDisplays=20&amp;Search_phrase=shoulder |deadurl=yes }}
* {{Cite book |ref=harv |last=Silverman |first=Richard A. |title=The organic chemistry of drug design and drug action |url=https://archive.org/details/organicchemistry00silv_0 |publisher=Elsevier Academic Press |location=Amsterdam |year=2004 |isbn=0-12-643732-7 |oclc= |doi= |accessdate= |page=[https://archive.org/details/organicchemistry00silv_0/page/159 159] }}
{{refend}}

== Vanjske veze ==
{{Portal-lat|Medicina|Hemija}}
* [http://gerd.emedtv.com/cimetidine/cimetidine-and-impotence.html Cimetidin i impotencija] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101113233548/http://gerd.emedtv.com/cimetidine/cimetidine-and-impotence.html |date=2010-11-13 }}
* [http://acswebcontent.acs.org/landmarks/tagamet/tagamet.html Tagamet: Lek koji je promenio živote ljudi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070608014746/http://acswebcontent.acs.org/landmarks/tagamet/tagamet.html |date=2007-06-08 }}
* [http://www.tagamethb.com/ Tagamet HB200] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091002065810/http://www.tagamethb.com/ |date=2009-10-02 }}
* [http://www.vetpharm.uzh.ch/wir/00005148/1619__F.htm www.vetpharm.uzh.ch] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131129065320/http://www.vetpharm.uzh.ch/wir/00005148/1619__F.htm |date=2013-11-29 }}
{{-}}
{{Grupe lekova}}
{{Histaminergici}}

[[Kategorija:Lijekovi]]
[[Kategorija:Antagonisti H2 receptora]]
[[Kategorija:Gvanidini]]
[[Kategorija:Tioetri]]
[[Kategorija:Nitrili]]
[[Kategorija:Lekovi za konje]]</text>
      <sha1>8ks605po7xktc3xm6qly5dbuhan70rf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ciklopentolat</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1234387</id>
    <revision>
      <id>42669335</id>
      <parentid>42281582</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T18:20:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>42669335</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3757" sha1="6rubbq3b06drexh7frlzsbmhlxtgoa6" xml:space="preserve">{{Drugbox-lat
| IUPAC_name        = 
| image             = Cyclopentolat Structural Formulae V1.svg
| width             = 
| alt               = 
| image2            = 
| width2            = 
| alt2              = 
| imagename         = 
| drug_name         = Ciklopentolat
| caption           =

&lt;!-- Clinical data --&gt;
| tradename         = AK-Pentolate, Akpentolate, Cyclogyl, Cylate
| Drugs.com         = {{drugs.com-lat|monograph|Cyclopentolate}}
| MedlinePlus       = 
| licence_EU        = 
| licence_US        = 
| DailyMedID        = 
| pregnancy_AU      = 
| pregnancy_US      = 
| pregnancy_category= 
| legal_AU          = 
| legal_CA          = 
| legal_UK          = 
| legal_US          = 
| legal_status      = 
| dependency_liability = 
| routes_of_administration = Oftalmički

&lt;!-- Pharmacokinetic data --&gt;
| bioavailability   = 
| protein_bound     = 
| metabolism        = 
| elimination_half-life = 
| excretion         =

&lt;!-- Identifiers --&gt;
| CAS_number_Ref = {{cascite|correct|}}
| CAS_number        = 512-15-2
| CAS_supplemental  = 
| ATCvet            = 
| ATC_prefix        = S01
| ATC_suffix        = FA04
| ATC_supplemental  = 
| PubChem           = 2905
| PubChemSubstance  = 46504517
| IUPHAR_ligand     = 
| DrugBank_Ref      = {{drugbankcite|correct|drugbank}}
| DrugBank          = DB00979
| ChemSpiderID_Ref  = {{chemspidercite|correct|chemspider}}
| ChemSpiderID      = 2802
| UNII_Ref          = {{fdacite|correct|FDA}}
| UNII              = 
| KEGG_Ref          = {{keggcite|correct|kegg}}
| KEGG              = C06932
| ChEBI_Ref         = {{ebicite|correct|EBI}}
| ChEBI             = 4024
| ChEMBL_Ref        = {{ebicite|correct|EBI}}
| ChEMBL            = 1200473
| synonyms          =

&lt;!-- Chemical data --&gt;
|C=17 |H=25 |N=1 |O=3
| molecular_weight  = 291,385
| smiles            = CN(C)CCOC(=O)C(C1=CC=CC=C1)C1(O)CCCC1
| StdInChI          = 1S/C17H25NO3/c1-18(2)12-13-21-16(19)15(14-8-4-3-5-9-14)17(20)10-6-7-11-17/h3-5,8-9,15,20H,6-7,10-13H2,1-2H3
| StdInChIKey_Ref   = {{stdinchicite|correct|chemspider}}
| StdInChI_comment  = 
| StdInChIKey       = SKYSRIRYMSLOIN-UHFFFAOYSA-N
| StdStdInChI_Ref   = {{stdinchicite|correct|chemspider}}
| density           = 
| melting_point     = 139
| melting_high      = 
| melting_notes     = 
| boiling_point     = 
| boiling_notes     = 
| solubility        = 
| specific_rotation = 
| sec_combustion    = 
}}
'''Ciklopentolat''' je [[organsko jedinjenje]], koje sadrži 17 [[atom]]a [[ugljenik]]a i ima [[Molekulska masa|molekulsku masu]] od 291,385 [[Jedinica atomske mase|Da]].&lt;ref&gt;{{Cite pmid|21059682|noedit}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite pmid|18048412|noedit}}&lt;/ref&gt;
== Osobine ==

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! Osobina !! Vrednost
|-
| [[Vodonična veza|Broj akceptora vodonika]] || 4
|-
| [[Vodonična veza|Broj donora vodonika]] || 1
|-
| [[Geometrija molekula|Broj rotacionih veza]] || 7
|-
| [[Particioni koeficijent]]&lt;ref&gt;{{cite doi/10.1021/jp980230o|noedit}}&lt;/ref&gt; (''ALogP'') || 2,5
|-
| [[Rastvorljivost]]&lt;ref&gt;{{cite pmid|11749573|noedit}}&lt;/ref&gt; (''logS'', log(''mol/L'')) || -3,2
|-
| [[Polarna površina molekula|Polarna površina]]&lt;ref&gt;{{cite pmid|11020286|noedit}}&lt;/ref&gt; (''PSA'', [[Angstrem (jedinica)|Å&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;]]) || 49,8 
|}

== Reference ==
{{reflist|2}}

== Literatura ==
{{refbegin}}
* {{GoodmanGilman10th}}
* {{FoyePrinciplesMedChem6th}}
{{refend}}
== Vanjske veze ==
{{Portal-lat|Medicina|Hemija}}
{{Commonscat-lat|Cyclopentolate}}
* [http://www.drugbank.ca/drugs/DB00979 Cyclopentolate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180920162456/https://www.drugbank.ca/drugs/DB00979 |date=2018-09-20 }}

[[Kategorija:Muskarinski antagonisti]]
[[Kategorija:Alkoholi]]
[[Kategorija:Karboksilatni estri]]
[[Kategorija:Etri]]
[[Kategorija:Amini]]</text>
      <sha1>6rubbq3b06drexh7frlzsbmhlxtgoa6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dekstrotiroksin</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1234524</id>
    <revision>
      <id>42669417</id>
      <parentid>42297189</parentid>
      <timestamp>2026-08-08T05:01:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>42669417</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4148" sha1="kccgabgfh1biqo7uqhyhsskw774lkj5" xml:space="preserve">{{Drugbox-lat
| IUPAC_name        = 
| image             = Dextrothyroxine_skeletal.svg
| width             = 
| alt               = 
| image2            = 
| width2            = 
| alt2              = 
| imagename         = 
| drug_name         = Dekstrotiroksin
| caption           =

&lt;!-- Clinical data --&gt;
| tradename         = Choloxin, Dynothel, Eulipos, Lisolipin
| Drugs.com         = {{drugs.com-lat|monograph|Dextrothyroxine}}
| MedlinePlus       = 
| licence_EU        = 
| licence_US        = 
| DailyMedID        = 
| pregnancy_AU      = 
| pregnancy_US      = 
| pregnancy_category= 
| legal_AU          = 
| legal_CA          = 
| legal_UK          = 
| legal_US          = 
| legal_status      = 
| dependency_liability = 
| routes_of_administration = Intravenozno, oralno

&lt;!-- Pharmacokinetic data --&gt;
| bioavailability   = 
| protein_bound     = 
| metabolism        = 
| elimination_half-life = 
| excretion         =

&lt;!-- Identifiers --&gt;
| CAS_number_Ref = {{cascite|correct|}}
| CAS_number        = 51-49-0
| CAS_supplemental  = 
| ATCvet            = 
| ATC_prefix        = C10
| ATC_suffix        = AX01
| ATC_supplemental  = , {{ATC|H03|AA01}}
| PubChem           = 8730
| PubChemSubstance  = 
| IUPHAR_ligand     = 
| DrugBank_Ref      = {{drugbankcite|correct|drugbank}}
| DrugBank          = DB00509
| ChemSpiderID_Ref  = {{chemspidercite|correct|chemspider}}
| ChemSpiderID      = 8402
| UNII_Ref          = {{fdacite|correct|FDA}}
| UNII              = 
| KEGG_Ref          = {{keggcite|correct|kegg}}
| KEGG              = 
| ChEBI_Ref         = {{ebicite|correct|EBI}}
| ChEBI             = 30659
| ChEMBL_Ref        = {{ebicite|correct|EBI}}
| ChEMBL            = 559
| synonyms          =

&lt;!-- Chemical data --&gt;
|C=15 |H=11 |I=4 |N=1 |O=4
| molecular_weight  = 776,870
| smiles            = N[C@H](CC1=CC(I)=C(OC2=CC(I)=C(O)C(I)=C2)C(I)=C1)C(O)=O
| StdInChI          = 1S/C15H11I4NO4/c16-8-4-7(5-9(17)13(8)21)24-14-10(18)1-6(2-11(14)19)3-12(20)15(22)23/h1-2,4-5,12,21H,3,20H2,(H,22,23)/t12-/m1/s1
| StdInChIKey_Ref   = {{stdinchicite|correct|chemspider}}
| StdInChI_comment  = 
| StdInChIKey       = XUIIKFGFIJCVMT-GFCCVEGCSA-N
| StdStdInChI_Ref   = {{stdinchicite|correct|chemspider}}
| density           = 
| melting_point     = 235-236
| melting_high      = 
| melting_notes     = 
| boiling_point     = 
| boiling_notes     = 
| solubility        = 
| specific_rotation = 
| sec_combustion    = 
}}
'''Dekstrotiroksin''' je [[organsko jedinjenje]], koje sadrži 15 [[atom]]a [[ugljenik]]a i ima [[Molekulska masa|molekulsku masu]] od 776,870 [[Jedinica atomske mase|Da]].&lt;ref&gt;Uchino H, Kanai Y, Kim DK, Wempe MF, Chairoungdua A, Morimoto E, Anders MW, Endou H: Transport of amino acid-related compounds mediated by L-type amino acid transporter 1 (LAT1): insights into the mechanisms of substrate recognition. Mol Pharmacol. 2002 Apr;61(4):729-37. [[PubMed|PMID]] [http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/11901210 11901210]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite pmid|21059682}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite pmid|18048412}}&lt;/ref&gt;
== Osobine ==

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! Osobina !! Vrednost
|-
| [[Vodonična veza|Broj akceptora vodonika]] || 5
|-
| [[Vodonična veza|Broj donora vodonika]] || 3
|-
| [[Geometrija molekula|Broj rotacionih veza]] || 5
|-
| [[Particioni koeficijent]]&lt;ref&gt;{{cite doi/10.1021/jp980230o}}&lt;/ref&gt; (''ALogP'') || 2,0
|-
| [[Rastvorljivost]]&lt;ref&gt;{{cite pmid|11749573}}&lt;/ref&gt; (''logS'', log(''mol/L'')) || -8,7
|-
| [[Polarna površina molekula|Polarna površina]]&lt;ref&gt;{{cite pmid|11020286}}&lt;/ref&gt; (''PSA'', [[Angstrem (jedinica)|Å&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;]]) || 92,8 
|}

== Reference ==
{{reflist|2}}

== Literatura ==
{{refbegin}}
* {{GoodmanGilman10th}}
* {{FoyePrinciplesMedChem6th}}
{{refend}}
== Vanjske veze ==
{{Portal-lat|Medicina|Hemija}}
{{Commonscat-lat|Dextrothyroxine}}
* [http://www.drugbank.ca/drugs/DB00509 Dextrothyroxine] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140219072218/http://www.drugbank.ca/drugs/DB00509 |date=2014-02-19 }}

[[Kategorija:Hipolipidemijski agensi]]
[[Kategorija:Fenoli]]
[[Kategorija:Aminokiseline]]
[[Kategorija:Fenolni etri]]
[[Kategorija:Amini]]
[[Kategorija:Organojodidi]]</text>
      <sha1>kccgabgfh1biqo7uqhyhsskw774lkj5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Difenilpiralin</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1234577</id>
    <revision>
      <id>42669426</id>
      <parentid>42286792</parentid>
      <timestamp>2026-08-08T06:41:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>42669426</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4484" sha1="3j8h4yw8y9djmvug1m4d8z04e8ceil2" xml:space="preserve">{{Drugbox-lat
| IUPAC_name        = 
| image             = Diphenylpyraline.svg
| width             = 
| alt               = 
| image2            = 
| width2            = 
| alt2              = 
| imagename         = 
| drug_name         = Difenilpiralin
| caption           =

&lt;!-- Clinical data --&gt;
| tradename         = Allergen, Belfene, Dafen, Dayfen
| Drugs.com         = {{drugs.com-lat|monograph|Diphenylpyraline}}
| MedlinePlus       = 
| licence_EU        = 
| licence_US        = 
| DailyMedID        = 
| pregnancy_AU      = 
| pregnancy_US      = 
| pregnancy_category= 
| legal_AU          = 
| legal_CA          = 
| legal_UK          = 
| legal_US          = 
| legal_status      = 
| dependency_liability = 
| routes_of_administration = Intradermal, subkutano

&lt;!-- Pharmacokinetic data --&gt;
| bioavailability   = 
| protein_bound     = 
| metabolism        = 
| elimination_half-life = 
| excretion         =

&lt;!-- Identifiers --&gt;
| CAS_number_Ref = {{cascite|correct|}}
| CAS_number        = 147-20-6
| CAS_supplemental  = 
| ATCvet            = 
| ATC_prefix        = R06
| ATC_suffix        = AA07
| ATC_supplemental  = , {{ATC|V01|AA20}}
| PubChem           = 3103
| PubChemSubstance  = 46504936
| IUPHAR_ligand     = 
| DrugBank_Ref      = {{drugbankcite|correct|drugbank}}
| DrugBank          = DB01146
| ChemSpiderID_Ref  = {{chemspidercite|correct|chemspider}}
| ChemSpiderID      = 2992
| UNII_Ref          = {{fdacite|correct|FDA}}
| UNII              = 
| KEGG_Ref          = {{keggcite|correct|kegg}}
| KEGG              = 
| ChEBI_Ref         = {{ebicite|correct|EBI}}
| ChEBI             = 59788
| ChEMBL_Ref        = {{ebicite|correct|EBI}}
| ChEMBL            = 1492
| synonyms          =

&lt;!-- Chemical data --&gt;
|C=19 |H=23 |N=1 |O=1
| molecular_weight  = 281,392
| smiles            = CN1CCC(CC1)OC(C1=CC=CC=C1)C1=CC=CC=C1
| StdInChI          = 1S/C19H23NO/c1-20-14-12-18(13-15-20)21-19(16-8-4-2-5-9-16)17-10-6-3-7-11-17/h2-11,18-19H,12-15H2,1H3
| StdInChIKey_Ref   = {{stdinchicite|correct|chemspider}}
| StdInChI_comment  = 
| StdInChIKey       = OWQUZNMMYNAXSL-UHFFFAOYSA-N
| StdStdInChI_Ref   = {{stdinchicite|correct|chemspider}}
| density           = 
| melting_point     =  
| melting_high      = 
| melting_notes     = 
| boiling_point     = 
| boiling_notes     = 
| solubility        = 
| specific_rotation = 
| sec_combustion    = 
}}
'''Difenilpiralin''' je [[organsko jedinjenje]], koje sadrži 19 [[atom]]a [[ugljenik]]a i ima [[Molekulska masa|molekulsku masu]] od 281,392 [[Jedinica atomske mase|Da]].&lt;ref&gt;Lapa GB, Mathews TA, Harp J, Budygin EA, Jones SR: Diphenylpyraline, a histamine H1 receptor antagonist, has psychostimulant properties. Eur J Pharmacol. 2005 Jan 4;506(3):237-40. Epub 2004 Dec 8. [[PubMed|PMID]] [http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/15627433 15627433]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Ohno T, Kobayashi S, Hayashi M, Sakurai M, Kanazawa I: Diphenylpyraline-responsive parkinsonism in cerebrotendinous xanthomatosis: long-term follow up of three patients. J Neurol Sci. 2001 Jan 1;182 (2):95-7. [[PubMed|PMID]] [http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/11137513 11137513]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Puhakka H, Rantanen T, Virolainen E: Diphenylpyraline (Lergobine) in the treatment of patients suffering from allergic and vasomotor rhinitis. J Int Med Res. 1977;5(1):37-41. [[PubMed|PMID]] [http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/14039 14039]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite pmid|21059682}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite pmid|18048412}}&lt;/ref&gt;
== Osobine ==

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! Osobina !! Vrednost
|-
| [[Vodonična veza|Broj akceptora vodonika]] || 2
|-
| [[Vodonična veza|Broj donora vodonika]] || 0
|-
| [[Geometrija molekula|Broj rotacionih veza]] || 4
|-
| [[Particioni koeficijent]]&lt;ref&gt;{{cite doi/10.1021/jp980230o}}&lt;/ref&gt; (''ALogP'') || 3,4
|-
| [[Rastvorljivost]]&lt;ref&gt;{{cite pmid|11749573}}&lt;/ref&gt; (''logS'', log(''mol/L'')) || -4,7
|-
| [[Polarna površina molekula|Polarna površina]]&lt;ref&gt;{{cite pmid|11020286}}&lt;/ref&gt; (''PSA'', [[Angstrem (jedinica)|Å&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;]]) || 12,5 
|}

== Reference ==
{{reflist|2}}

== Literatura ==
{{refbegin}}
* {{GoodmanGilman10th}}
* {{FoyePrinciplesMedChem6th}}
{{refend}}
== Vanjske veze ==
{{Portal-lat|Medicina|Hemija}}
{{Commonscat-lat|Diphenylpyraline}}
* [http://www.drugbank.ca/drugs/DB01146 Diphenylpyraline] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140108190715/http://www.drugbank.ca/drugs/DB01146 |date=2014-01-08 }}

{{Histaminergici}}

[[Kategorija:Antihistamini]]
[[Kategorija:Etri]]
[[Kategorija:Piperidini]]</text>
      <sha1>3j8h4yw8y9djmvug1m4d8z04e8ceil2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dietilstilbestrol</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1234584</id>
    <revision>
      <id>42669423</id>
      <parentid>42292086</parentid>
      <timestamp>2026-08-08T06:39:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>42669423</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5044" sha1="istc47sqjfyhmxg6qeh5yvs5zv4vat9" xml:space="preserve">{{Drugbox-lat
| IUPAC_name        = 
| image             = Diethylstilbestrol.svg
| width             = 
| alt               = 
| image2            = 
| width2            = 
| alt2              = 
| imagename         = 
| drug_name         = Dietilstilbestrol
| caption           =

&lt;!-- Clinical data --&gt;
| tradename         = Acnestrol, Agostilben, Antigestil, Bio-des
| Drugs.com         = {{drugs.com-lat|monograph|Diethylstilbestrol}}
| MedlinePlus       = 
| licence_EU        = 
| licence_US        = 
| DailyMedID        = 
| pregnancy_AU      = 
| pregnancy_US      = 
| pregnancy_category= 
| legal_AU          = 
| legal_CA          = 
| legal_UK          = 
| legal_US          = 
| legal_status      = 
| dependency_liability = 
| routes_of_administration = Oralno

&lt;!-- Pharmacokinetic data --&gt;
| bioavailability   = 
| protein_bound     = 
| metabolism        = 
| elimination_half-life = 
| excretion         =

&lt;!-- Identifiers --&gt;
| CAS_number_Ref = {{cascite|correct|}}
| CAS_number        = 56-53-1
| CAS_supplemental  = 
| ATCvet            = 
| ATC_prefix        = G03
| ATC_suffix        = CB02
| ATC_supplemental  = , {{ATC|L02|AA01}}
| PubChem           = 448537
| PubChemSubstance  = 46507453
| IUPHAR_ligand     = 
| DrugBank_Ref      = {{drugbankcite|correct|drugbank}}
| DrugBank          = DB00255
| ChemSpiderID_Ref  = {{chemspidercite|correct|chemspider}}
| ChemSpiderID      = 2946
| UNII_Ref          = {{fdacite|correct|FDA}}
| UNII              = 
| KEGG_Ref          = {{keggcite|correct|kegg}}
| KEGG              = C07620
| ChEBI_Ref         = {{ebicite|correct|EBI}}
| ChEBI             = 4531
| ChEMBL_Ref        = {{ebicite|correct|EBI}}
| ChEMBL            = 411
| synonyms          =

&lt;!-- Chemical data --&gt;
|C=18 |H=20 |O=2
| molecular_weight  = 268,350
| smiles            = CCC(=C(CC)C1=CC=C(O)C=C1)C1=CC=C(O)C=C1
| StdInChI          = 1S/C18H20O2/c1-3-17(13-5-9-15(19)10-6-13)18(4-2)14-7-11-16(20)12-8-14/h5-12,19-20H,3-4H2,1-2H3/b18-17+
| StdInChIKey_Ref   = {{stdinchicite|correct|chemspider}}
| StdInChI_comment  = 
| StdInChIKey       = RGLYKWWBQGJZGM-ISLYRVAYSA-N
| StdStdInChI_Ref   = {{stdinchicite|correct|chemspider}}
| density           = 
| melting_point     = 170.5
| melting_high      = 
| melting_notes     = 
| boiling_point     = 
| boiling_notes     = 
| solubility        = 
| specific_rotation = 
| sec_combustion    = 
}}
'''Dietilstilbestrol''' je [[organsko jedinjenje]], koje sadrži 18 [[atom]]a [[ugljenik]]a i ima [[Molekulska masa|molekulsku masu]] od 268,350 [[Jedinica atomske mase|Da]].&lt;ref&gt;Leuprolide versus diethylstilbestrol for metastatic prostate cancer. The Leuprolide Study Group. N Engl J Med. 1984 Nov 15;311(20):1281-6. [[PubMed|PMID]] [http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/6436700 6436700]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;DIECKMANN WJ, DAVIS ME, RYNKIEWICZ LM, POTTINGER RE: Does the administration of diethylstilbestrol during pregnancy have therapeutic value? Am J Obstet Gynecol. 1953 Nov;66(5):1062-81. [[PubMed|PMID]] [http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/13104505 13104505]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Ingle JN, Ahmann DL, Green SJ, Edmonson JH, Bisel HF, Kvols LK, Nichols WC, Creagan ET, Hahn RG, Rubin J, Frytak S: Randomized clinical trial of diethylstilbestrol versus tamoxifen in postmenopausal women with advanced breast cancer. N Engl J Med. 1981 Jan 1;304(1):16-21. [[PubMed|PMID]] [http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/7001242 7001242]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Kuchera LK: Postcoital contraception with diethylstilbestrol. JAMA. 1971 Oct 25;218(4):562-3. [[PubMed|PMID]] [http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/5171004 5171004]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Herbst AL, Ulfelder H, Poskanzer DC: Adenocarcinoma of the vagina. Association of maternal stilbestrol therapy with tumor appearance in young women. N Engl J Med. 1971 Apr 15;284(15):878-81. [[PubMed|PMID]] [http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/5549830 5549830]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite pmid|21059682|noedit}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite pmid|18048412|noedit}}&lt;/ref&gt;
== Osobine ==

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! Osobina !! Vrednost
|-
| [[Vodonična veza|Broj akceptora vodonika]] || 2
|-
| [[Vodonična veza|Broj donora vodonika]] || 2
|-
| [[Geometrija molekula|Broj rotacionih veza]] || 4
|-
| [[Particioni koeficijent]]&lt;ref&gt;{{cite doi/10.1021/jp980230o|noedit}}&lt;/ref&gt; (''ALogP'') || 5,1
|-
| [[Rastvorljivost]]&lt;ref&gt;{{cite pmid|11749573|noedit}}&lt;/ref&gt; (''logS'', log(''mol/L'')) || -4,8
|-
| [[Polarna površina molekula|Polarna površina]]&lt;ref&gt;{{cite pmid|11020286|noedit}}&lt;/ref&gt; (''PSA'', [[Angstrem (jedinica)|Å&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;]]) || 40,5 
|}

== Reference ==
{{reflist|2}}

== Literatura ==
{{refbegin}}
* {{GoodmanGilman10th}}
* {{FoyePrinciplesMedChem6th}}
{{refend}}
== Vanjske veze ==
{{Portal-lat|Medicina|Hemija}}
{{Commonscat-lat|Diethylstilbestrol}}
* [http://www.drugbank.ca/drugs/DB00255 Diethylstilbestrol] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140408031208/http://www.drugbank.ca/drugs/DB00255 |date=2014-04-08 }}

[[Kategorija:Hemoterapijski agensi]]
[[Kategorija:Hormonski agensi]]
[[Kategorija:Karcinogeni]]
[[Kategorija:Estrogeni]]
[[Kategorija:Fenoli]]</text>
      <sha1>istc47sqjfyhmxg6qeh5yvs5zv4vat9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dihidromorfin</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1234636</id>
    <revision>
      <id>42669427</id>
      <parentid>42271607</parentid>
      <timestamp>2026-08-08T06:47:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>42669427</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3756" sha1="nkm5iumvh4cd4og64qsyi8d86p0jjb7" xml:space="preserve">{{Drugbox-lat
| IUPAC_name        = 
| image             = Dihydromorphine 2D structure.svg
| width             = 
| alt               = 
| image2            = Dihydromorphine 3d ballandsticks.gif
| width2            = 
| alt2              = 
| imagename         = 
| drug_name         = Dihidromorfin
| caption           =

&lt;!-- Clinical data --&gt;
| tradename         = 
| Drugs.com         = {{drugs.com-lat|monograph|Dihydromorphine}}
| MedlinePlus       = 
| licence_EU        = 
| licence_US        = 
| DailyMedID        = 
| pregnancy_AU      = 
| pregnancy_US      = 
| pregnancy_category= 
| legal_AU          = 
| legal_CA          = 
| legal_UK          = 
| legal_US          = 
| legal_status      = 
| dependency_liability = 
| routes_of_administration =

&lt;!-- Pharmacokinetic data --&gt;
| bioavailability   = 
| protein_bound     = 
| metabolism        = 
| elimination_half-life = 
| excretion         =

&lt;!-- Identifiers --&gt;
| CAS_number_Ref = {{cascite|correct|}}
| CAS_number        = 509-60-4
| CAS_supplemental  = 
| ATCvet            = 
| ATC_prefix        = None
| ATC_suffix        = 
| ATC_supplemental  = 
| PubChem           = 5359421
| PubChemSubstance  = 46506587
| IUPHAR_ligand     = 
| DrugBank_Ref      = {{drugbankcite|correct|drugbank}}
| DrugBank          = DB01565
| ChemSpiderID_Ref  = {{chemspidercite|correct|chemspider}}
| ChemSpiderID      = 4514282
| UNII_Ref          = {{fdacite|correct|FDA}}
| UNII              = 
| KEGG_Ref          = {{keggcite|correct|kegg}}
| KEGG              = C11782
| ChEBI_Ref         = {{ebicite|correct|EBI}}
| ChEBI             = 
| ChEMBL_Ref        = {{ebicite|correct|EBI}}
| ChEMBL            = 1500
| synonyms          =

&lt;!-- Chemical data --&gt;
|C=17 |H=21 |N=1 |O=3
| molecular_weight  = 287,354
| smiles            = [H][C@@]12OC3=C(O)C=CC4=C3[C@@]11CCN(C)[C@]([H])(C4)[C@]1([H])CC[C@@H]2O
| StdInChI          = 1S/C17H21NO3/c1-18-7-6-17-10-3-5-13(20)16(17)21-15-12(19)4-2-9(14(15)17)8-11(10)18/h2,4,10-11,13,16,19-20H,3,5-8H2,1H3/t10-,11+,13-,16-,17-/m0/s1
| StdInChIKey_Ref   = {{stdinchicite|correct|chemspider}}
| StdInChI_comment  = 
| StdInChIKey       = IJVCSMSMFSCRME-KBQPJGBKSA-N
| StdStdInChI_Ref   = {{stdinchicite|correct|chemspider}}
| density           = 
| melting_point     = 157
| melting_high      = 
| melting_notes     = 
| boiling_point     = 
| boiling_notes     = 
| solubility        = 
| specific_rotation = 
| sec_combustion    = 
}}
'''Dihidromorfin''' je [[organsko jedinjenje]], koje sadrži 17 [[atom]]a [[ugljenik]]a i ima [[Molekulska masa|molekulsku masu]] od 287,354 [[Jedinica atomske mase|Da]].&lt;ref&gt;{{Cite pmid|21059682|noedit}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite pmid|18048412|noedit}}&lt;/ref&gt;
== Osobine ==

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! Osobina !! Vrednost
|-
| [[Vodonična veza|Broj akceptora vodonika]] || 4
|-
| [[Vodonična veza|Broj donora vodonika]] || 2
|-
| [[Geometrija molekula|Broj rotacionih veza]] || 0
|-
| [[Particioni koeficijent]]&lt;ref&gt;{{cite doi/10.1021/jp980230o|noedit}}&lt;/ref&gt; (''ALogP'') || 1,7
|-
| [[Rastvorljivost]]&lt;ref&gt;{{cite pmid|11749573|noedit}}&lt;/ref&gt; (''logS'', log(''mol/L'')) || -1,9
|-
| [[Polarna površina molekula|Polarna površina]]&lt;ref&gt;{{cite pmid|11020286|noedit}}&lt;/ref&gt; (''PSA'', [[Angstrem (jedinica)|Å&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;]]) || 52,9 
|}

== Reference ==
{{reflist|2}}

== Literatura ==
{{refbegin}}
* {{GoodmanGilman10th}}
* {{FoyePrinciplesMedChem6th}}
{{refend}}
== Vanjske veze ==
{{Portal-lat|Medicina|Hemija}}
{{Commonscat-lat|Dihydromorphine}}
* [http://www.drugbank.ca/drugs/DB01565 Dihydromorphine] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160922210352/http://www.drugbank.ca/drugs/DB01565 |date=2016-09-22 }}

[[Kategorija:Analgetici]]
[[Kategorija:Opioidi]]
[[Kategorija:Alkoholi]]
[[Kategorija:Amini]]</text>
      <sha1>nkm5iumvh4cd4og64qsyi8d86p0jjb7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Drotaverin</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1234731</id>
    <revision>
      <id>42669444</id>
      <parentid>42292229</parentid>
      <timestamp>2026-08-08T11:33:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>42669444</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3963" sha1="8eilmtrtmrrx3tsh6w1qyatx0lwxncd" xml:space="preserve">{{Drugbox-lat
| IUPAC_name        = 
| image             = Drotaverine.svg
| width             = 
| alt               = 
| image2            = Drotaverine ball-and-stick.png
| width2            = 
| alt2              = 
| imagename         = 
| drug_name         = Drotaverin
| caption           =

&lt;!-- Clinical data --&gt;
| tradename         = Drotin, No-Spa
| Drugs.com         = {{drugs.com-lat|monograph|Drotaverine}}
| MedlinePlus       = 
| licence_EU        = 
| licence_US        = 
| DailyMedID        = 
| pregnancy_AU      = 
| pregnancy_US      = 
| pregnancy_category= 
| legal_AU          = 
| legal_CA          = 
| legal_UK          = 
| legal_US          = 
| legal_status      = 
| dependency_liability = 
| routes_of_administration =

&lt;!-- Pharmacokinetic data --&gt;
| bioavailability   = 
| protein_bound     = 
| metabolism        = 
| elimination_half-life = 7 - 12 h
| excretion         =

&lt;!-- Identifiers --&gt;
| CAS_number_Ref = {{cascite|correct|}}
| CAS_number        = 985-12-6
| CAS_supplemental  = 
| ATCvet            = 
| ATC_prefix        = A03
| ATC_suffix        = AD02
| ATC_supplemental  = 
| PubChem           = 1712095
| PubChemSubstance  = 99443287
| IUPHAR_ligand     = 
| DrugBank_Ref      = {{drugbankcite|correct|drugbank}}
| DrugBank          = DB06751
| ChemSpiderID_Ref  = {{chemspidercite|correct|chemspider}}
| ChemSpiderID      = 1361582
| UNII_Ref          = {{fdacite|correct|FDA}}
| UNII              = 
| KEGG_Ref          = {{keggcite|correct|kegg}}
| KEGG              = 
| ChEBI_Ref         = {{ebicite|correct|EBI}}
| ChEBI             = 
| ChEMBL_Ref        = {{ebicite|correct|EBI}}
| ChEMBL            = 551978
| synonyms          =

&lt;!-- Chemical data --&gt;
|C=24 |H=31 |N=1 |O=4
| molecular_weight  = 397,507
| smiles            = CCOC1=C(OCC)C=C(\C=C2/NCCC3=CC(OCC)=C(OCC)C=C23)C=C1
| StdInChI          = 1S/C24H31NO4/c1-5-26-21-10-9-17(14-22(21)27-6-2)13-20-19-16-24(29-8-4)23(28-7-3)15-18(19)11-12-25-20/h9-10,13-16,25H,5-8,11-12H2,1-4H3/b20-13-
| StdInChIKey_Ref   = {{stdinchicite|correct|chemspider}}
| StdInChI_comment  = 
| StdInChIKey       = OMFNSKIUKYOYRG-MOSHPQCFSA-N
| StdStdInChI_Ref   = {{stdinchicite|correct|chemspider}}
| density           = 
| melting_point     =  
| melting_high      = 
| melting_notes     = 
| boiling_point     = 
| boiling_notes     = 
| solubility        = 
| specific_rotation = 
| sec_combustion    = 
}}
'''Drotaverin''' je [[organsko jedinjenje]], koje sadrži 24 [[atom]]a [[ugljenik]]a i ima [[Molekulska masa|molekulsku masu]] od 397,507 [[Jedinica atomske mase|Da]].&lt;ref&gt;Bolaji OO, Onyeji CO, Ogundaini AO, Olugbade TA, Ogunbona FA: Pharmacokinetics and bioavailability of drotaverine in humans. Eur J Drug Metab Pharmacokinet. 1996 Jul-Sep;21(3):217-21. [[PubMed|PMID]] [http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/8980918 8980918]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite pmid|21059682}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite pmid|18048412}}&lt;/ref&gt;
== Osobine ==

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! Osobina !! Vrednost
|-
| [[Vodonična veza|Broj akceptora vodonika]] || 5
|-
| [[Vodonična veza|Broj donora vodonika]] || 1
|-
| [[Geometrija molekula|Broj rotacionih veza]] || 9
|-
| [[Particioni koeficijent]]&lt;ref&gt;{{cite doi/10.1021/jp980230o}}&lt;/ref&gt; (''ALogP'') || 4,5
|-
| [[Rastvorljivost]]&lt;ref&gt;{{cite pmid|11749573}}&lt;/ref&gt; (''logS'', log(''mol/L'')) || -6,5
|-
| [[Polarna površina molekula|Polarna površina]]&lt;ref&gt;{{cite pmid|11020286}}&lt;/ref&gt; (''PSA'', [[Angstrem (jedinica)|Å&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;]]) || 49,0 
|}

== Reference ==
{{reflist|2}}

== Literatura ==
{{refbegin}}
* {{GoodmanGilman10th}}
* {{FoyePrinciplesMedChem6th}}
{{refend}}
== Vanjske veze ==
{{Portal-lat|Medicina|Hemija}}
{{Commonscat-lat|Drotaverine}}
* [http://www.drugbank.ca/drugs/DB06751 Drotaverine] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200803174702/https://www.drugbank.ca/drugs/DB06751 |date=2020-08-03 }}

[[Kategorija:Fenoli]]
[[Kategorija:Fenolni etri]]
[[Kategorija:Tetrahidroizohinolini]]
[[Kategorija:Antispazmodici]]</text>
      <sha1>8eilmtrtmrrx3tsh6w1qyatx0lwxncd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wallmerod</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1365704</id>
    <revision>
      <id>42669360</id>
      <parentid>42525839</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T19:40:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>LigaDue</username>
        <id>34119</id>
      </contributor>
      <comment>slika</comment>
      <origin>42669360</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3004" sha1="a3blldsnk5m7q6hwrqsm6zx04b1dyit" xml:space="preserve">{{Grad u Nemačkoj
 | naziv               = Valmerod
 | izvorni_naziv       = ''Wallmerod''
 | slika               = Wallmerod8.jpg
 | opis_slike          = 
 | gradska_zastava     = 
 | grb                 =DEU Wallmerod OG COA.svg
 | država              = [[Njemačka]]
 | pokrajina           = [[Rajna-Palatinat]]
 | lokacija            = 
 | osnivanje           = 
 | stanovništvo        = 1.314&lt;ref&gt;Broj stanovnika po [http://web.archive.org/web/20100919050210/http://www.destatis.de/jetspeed/portal/cms/Sites/destatis/Internet/DE/Content/Statistiken/Regionales/Gemeindeverzeichnis/Administrativ/AdministrativeUebersicht,templateId=renderPrint.psml njem. Saveznom zavodu za statistiku]. [http://web.archive.org/web/20100827050647/http://www.destatis.de/jetspeed/portal/cms/Sites/destatis/Internet/DE/Content/Statistiken/Regionales/Gemeindeverzeichnis/Administrativ/Archiv/GV2000VJ/2Q__30062010__Auszug,property=file.xls Stanje] 30. 6. 2010.&lt;/ref&gt;
 | gustina             = 494
 | aglomeracija        = 
 | površina            = 2,7
 | gšir                = 50.48556
 | gduž                = 7.95167
 | nadmorska_visina    = 320
 | registarska_oznaka  = WW
 | pozivni_broj        = 06435
 | poštanski_kod       = 56414
 | dan_grada           = 
 | veb-strana          = [http://www.wallmerod.de/ www.wallmerod.de]
 | gradonačelnik       = ''Hans-Peter Krings''
 | stranka             = 
 | ije                 = da
 }}

'''Valmerod''' ({{jez-nem|Wallmerod}}) je opština u [[Njemačka|njemačkoj]] saveznoj državi [[Rajna-Palatinat]]. Jedno je od 192 opštinska središta okruga [[Okrug Vestervald|Vestervald]]. Prema procjeni iz 2010. u opštini je živjelo 1.314 stanovnika. Posjeduje regionalnu šifru (''AGS'') 7143304.

== Geografski i demografski podaci ==
[[Datoteka:Wallmerod im Westerwaldkreis.png|mini|levo|250px|Položaj opštine u okrugu Vestervald]]
Valmerod se nalazi u saveznoj državi [[Rajna-Palatinat]] u okrugu Vestervald. Opština se nalazi na nadmorskoj visini od 320 metara. Površina opštine iznosi 2,7&amp;nbsp;km². U samom mjestu je, prema procjeni iz 2010. godine, živjelo 1.314 stanovnika. Prosječna gustina stanovništva iznosi 494 stanovnika/km².

== Reference ==
{{reflist}}

== Literatura ==
{{refbegin|2}}
* {{BergerGeographischeNamenInDeutschland}}
* {{FulbrookConciseHistoryOfGermany}}
* {{ShawUrbanHistoricalGeography}}
* {{HomeGermany}}
* {{HammDemographicChange}}
* {{BerghahnModernGermany}}
* {{KleinerAtlas}}
* {{GrosserAtlas}}
{{refend}}

== Vanjske veze ==
{{portal|Nemačka}}
{{Commonscat|Wallmerod}}

* [http://www.wallmerod.de/ Zvanični sajt opštine] {{de}}
* [http://www.destatis.de/ Nem. Savezni zavod za statistiku] {{de}}
* [http://www.staedtetag.de Stalna konferencija gradova i opština] {{de}}
* [http://www.kommon.de/ KommOn] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140429185843/http://www.kommon.de/ |date=2014-04-29 }} - Informacioni sistem gradova, opština i okruga. {{de}}

{{Nezavisni gradovi i opštine u okrugu Vestervald}}</text>
      <sha1>a3blldsnk5m7q6hwrqsm6zx04b1dyit</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Đalovići</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1445077</id>
    <revision>
      <id>42669273</id>
      <parentid>42496792</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T13:08:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-43632-11</username>
        <id>381520</id>
      </contributor>
      <comment deleted="deleted" />
      <origin>42669273</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5185" sha1="b35c2yokea12fz9fpqz1qlkzuhqh6ol" deleted="deleted" />
      <sha1 />
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Davor Runtić</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1470418</id>
    <revision>
      <id>42669413</id>
      <parentid>42263688</parentid>
      <timestamp>2026-08-08T03:51:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>42669413</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1758" sha1="t1ebzzymfcwmokszhx8b39tz5k99blp" xml:space="preserve">'''Davor Runtić''' rođen je [[1941.]] u [[Split]]u i od djetinjstva živi u [[Slavonija|Slavoniji]]. 
Profesor je [[povijest]]i i [[zemljopis]]a. Sudionik je [[Domovinski rat|Domovinskog rata]] i [[slikar]] sa statusom slobodnog umjetnika.

Davor Runtić je autor preko trideset [[knjiga]] o Domovinskom ratu. Jedan od najplodnijih pisaca i [[kronika|kroničara]] Domovinskog rata.

Među njima su najpoznatije:
* serijal knjiga [[Junaci Domovinskog rata (serijal knjiga)|Junaci Domovinskog rata]]
* Domovinski Rat- rat prije rata
* Vrijeme modrih kaciga
* Od Borova Sela do Sarajevskog mira
* Vukovar i istočno bojište

Runtić primječuje, da u dijelu domaćeg [[žuti tisak|tiska]] postoje novinari koji šire [[propaganda|propagandu]] koja namjerno ruši [[sustav vrijednosti|vrijednosti]] Domovinskog rata.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.ezadar.hr/clanak/davor-runtic-vukovar-i-istocno-bojiste |title=ezdar.hr |access-date=2014-07-26 |archive-date=2010-05-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100522123416/http://www.ezadar.hr/clanak/davor-runtic-vukovar-i-istocno-bojiste |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== Vanjske veze ==
*[http://www.glas-koncila.hr/rubrike_izdvojeno.html?news_ID=17252 [[Glas koncila]], 30.08.2009 ]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
*[http://www.ezadar.hr/clanak/davor-runtic-vukovar-i-istocno-bojiste ezdar.hr, trideseta knjiga o Domovinskom ratu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100522123416/http://www.ezadar.hr/clanak/davor-runtic-vukovar-i-istocno-bojiste |date=2010-05-22 }}

==Izvori==
{{izvori}}

{{DEFAULTSORT:Runtić, Davor}}
[[Kategorija:Hrvatski povjesničari]]
[[Kategorija:Biografije, Hrvatska]]
[[Kategorija:Biografije, Split]]
[[Kategorija:Hroničari]]</text>
      <sha1>t1ebzzymfcwmokszhx8b39tz5k99blp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Damir Rančić</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1471532</id>
    <revision>
      <id>42669402</id>
      <parentid>42554419</parentid>
      <timestamp>2026-08-08T02:05:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>42669402</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3196" sha1="38934mgxp5n8jket63gj4a597rb3ua0" xml:space="preserve">{{Ažuriranje}}
{{Košarkaš
|ime            = Damir Rančić
|slika          = 
|slika_širina   = 
|slika_opis     = 
|država         = 
|nadimak        = 
|datum_rođenja  = [[23. lipnja]] [[1983.]]
|mjesto_rođenja = [[Split]], [[Hrvatska]]
|datum_smrti    = 
|mjesto_smrti   = 
|pozicija       = 
|visina         = 1,97
|težina         = 86
|sveučilište    = 
|draft          = 
|karijera       = 2000.- trenutačno
|liga           = [[1. HKL|A1 Liga]]&lt;br&gt;[[NLB liga]]&lt;br&gt;[[Kup ULEB|ULEB Kup]]
|klub           = [[KK Zadar]]
|broj           = 4
|bivši_klubovi  = [[KK Split]] (2000.-2005.)&lt;br&gt;[[KK Cibona]] (2005.-2007.)&lt;br&gt;[[Panelinios GS (košarka)|Panellinios GS]] (2007.-2008.)
|nagrade        = 
|medalje        = {{MedaljeNatjecanje|[[Mediteranske igre]]}}
{{Medalje zlato|[[XVI. Mediteranske igre - Pescara 2009.|Pescara 2009.]]|{{KošRep|HRV}}}}
}}
'''Damir Rančić''' ([[Split]], [[23. lipnja]] [[1983.]]) je [[Hrvatska|hrvatski]] profesionalni [[košarkaš]]. Visok je 1,97 m i težak 86&amp;nbsp;kg. Igra na poziciji [[bek šuter]]a, a trenutačno je član [[KK Zadar|KK Zadra]].

== Karijera ==
Karijeru je započeo u mlađim kategorijama [[KK Split]]a. Ondje je proveo pet sezona i odlazi u [[KK Cibona|Cibonu]]. Tamo provodi 2 sezone i odlazi u grčki [[Panelinios GS (košarka)|Panelinios]]. U [[Grčka|Grčkoj]] je proveo jednu sezonu i natrag se je vratio u [[Hrvatska|Hrvatsku]], točnije u [[KK Zadar]].&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.ezadar.hr/clanak/ivanov-dixon-i-rancic-potpisali-za-kk-zadar |title=Ivanov, Dixon i Rančić potpisali za KK Zadar |access-date=2014-07-26 |archive-date=2009-06-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090625155046/http://www.ezadar.hr/clanak/ivanov-dixon-i-rancic-potpisali-za-kk-zadar |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== Hrvatska reprezentacija ==
Bio je član [[Hrvatska košarkaška reprezentacija|hrvatske B reprezentacije]] koja je na [[XVI. Mediteranske igre - Pescara 2009.|Mediteranskim igrama]] u [[Pescara|Pescari]] [[2009.]] godine osvojila zlatnu medalju. U finalnom dvoboju protiv [[Grčka košarkaška reprezentacija|grčke reprezentacije]] bio je najefikasniji igrač utakmice s 20 koševa.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Košarkašima zlato na Mediteranskim igrama! |url=http://sport.dnevnik.hr/clanak/kosarka/kosarkasima-zlato-na-mediteranskim-igrama.html |access-date=2014-07-26 |archivedate=2009-08-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090811082635/http://sport.dnevnik.hr/clanak/kosarka/kosarkasima-zlato-na-mediteranskim-igrama.html |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;

== Izvori ==
{{izvori}}

== Vanjske veze ==
*[http://www.adriaticbasket.com/player.php?id=95&amp;sez=01 Profil] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304131715/http://www.adriaticbasket.com/player.php?id=95&amp;sez=01 |date=2016-03-04 }} na NLB.com
*[http://www.bczadar.com/rancic.html Profil] na KK Zadar.hr

{{Sastav KK Zadar}}
{{Authority control}}
{{Životni vijek|1983||Rančić, Damir}}

[[Kategorija:Hrvatski košarkaši]]
[[Kategorija:Košarkaši KK Splita]]
[[Kategorija:Košarkaši KK Cibone]]
[[Kategorija:Košarkaši KK Zadra]]
[[Kategorija:Košarkaši KK Zagreba]]
[[Kategorija:Hrvatski košarkaški treneri]]
[[Kategorija:Biografije, Split]]</text>
      <sha1>38934mgxp5n8jket63gj4a597rb3ua0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Chakankni</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1504768</id>
    <revision>
      <id>42669306</id>
      <parentid>42268703</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T14:58:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>42669306</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="696" sha1="5k97xgpcrayjq6g92tzq7hq5gial7k7" xml:space="preserve">'''Chakankni''', jedna od bandi [[Molala]] Indijanaca, porodica [[Waiilatpuan]], naseljeni nekada u planinama [[Cascade]], sjeverozapadno od jezera Upper Klamath Lake u [[Oregon]]u. osamdesetih godina 19. stoljeća apsorbirani su od susjednih plemena, možda od [[Klamath]]. Ostale varijante njihovog imena su Tchakenikni i Tchakankni (Gatschet).
 
== Vanjske veze ==
* [http://www.accessgenealogy.com/native/tribes/waiilatpuan/molalahist.htm Hodge] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121013060935/http://www.accessgenealogy.com/native/tribes/waiilatpuan/molalahist.htm |date=2012-10-13 }}

[[Kategorija:Waiilatpuan]]
[[Kategorija:Indijanci, Oregon]]
[[Kategorija:Indijanska plemena]]</text>
      <sha1>5k97xgpcrayjq6g92tzq7hq5gial7k7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dalinchi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1504855</id>
    <revision>
      <id>42669400</id>
      <parentid>5819938</parentid>
      <timestamp>2026-08-08T01:44:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>42669400</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="977" sha1="qx1rea48epgkt7nmpupiwpcy5nqrx8t" xml:space="preserve">'''Dalinchi''' (Tal-lin'-che, Talinchi, Toeneche), jedno od plemena [[Northern Foothill Yokuts]]a, šira skupina [[Chukchansi Yokuts|Chukchansi]], porodica [[Mariposan]], koji su bekad živjeli na [[Fine Gold Creek]]u u [[Kalifornija|kalifornijskom]] okrugu [[Okrug Madera (Kalifornija)|Madera]]. Njihova sela bila su [[Moloneu]] na Fine Gold Creeku i [[Dalinau]] &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.accessgenealogy.com/native/california/yokutsindianhist.htm |title=Yokuts Indian Tribe |access-date=2014-08-06 |archive-date=2013-01-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130116232052/http://www.accessgenealogy.com/native/california/yokutsindianhist.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; na [[Coarse Gold Creek]]u, potoku tako prozvanom po velikom [[zlato|zlatnom]] grumenju pronađenim u njemu. U ugovoru iz 13 svibnja 1851. spominju se kao Toeneche.

== Izvori ==
{{izvori}}

[[Kategorija:Chukchansi Yokuts]]
[[Kategorija:Indijanci, Kalifornija]]
[[Kategorija:Indijanska plemena]]</text>
      <sha1>qx1rea48epgkt7nmpupiwpcy5nqrx8t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Azzano, Perugia</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2314489</id>
    <revision>
      <id>42669361</id>
      <parentid>42043857</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T19:48:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>LigaDue</username>
        <id>34119</id>
      </contributor>
      <comment>fx commonscat, slika</comment>
      <origin>42669361</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2537" sha1="hp24ql9wrko2w4ypba0vd93pnswi08j" xml:space="preserve">{{Naselje u Italiji
| naziv               = Azzano
| izvorni_naziv       =
| država              = {{flag|Italija}} [[Italija]]
| regija              = [[Umbria]]
| okrug               = [[Perugia (provincija)|Perugia]]
| slika               = AzzanoSpoleto3.jpg
| opis_slike          = 
| grb                 = 
| gradska_zastava     = 
| osnivanje           = 
| stanovništvo        = 103
| godina_stanovništvo = 2011
| aglomeracija        = 
| godina_aglomeracija = 
| gustina             = 
| površina            = 
| vremenska_zona      = 
| poštanski_kod       = 
| pozivni_broj        = 
| registarska_oznaka  = 
| ostalo1l            = 
| ostalo1             = 
| veb-strana          = 
| gradonačelnik       = 
| stranka             = 
| gšir                = 42.8197
| gduž                = 12.74469
| nadmorska_visina    = 227
| geonameid           = 3182611
}}

'''Azzano''' je naselje u [[Italija|Italiji]] u provinciji [[Perugia (provincija)|Perugia]], u regiji [[Perugia (provincija)|Perugia]].

Prema proceni iz [[2011]]. u naselju je živelo 103 stanovnika.&lt;ref name=&quot;GeoNames&quot;&gt;{{GeoNames}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Istat&quot;&gt;{{Istat}}&lt;/ref&gt; Naselje se nalazi na [[Nadmorska visina|nadmorskoj visini]] od 227 m.

== Reference ==
{{reflist}}

== Literatura ==
{{refbegin|2}}
* {{MoliternoEncyclopediaOfContemporaryItalianCulture}}
* {{ArmieroNatureAndHistoryInModernItaly}}
* {{GuicciardiniHistoryOfItaly}}
* {{DomenicoRegionsOfItaly}}
* {{AveryNewCenturyItalianRenaissanceEncyclopedia}}
* {{CoppaDictionaryOfModernItalianHistory}}
{{refend}}

== Vanjske veze ==
{{Commonscat|Azzano (Spoleto)}}
{{Wikiatlas|Italy}}
* [https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/it.html by the CIA Factbook] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170709111211/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/it.html |date=2017-07-09 }}
* [http://www.trenitalia.it/en/index.html Italian Railways]
* [http://www.parks.it/Eindex.html Italian National and Regional Parks]
* [http://eudocs.lib.byu.edu/index.php/History_of_Italy:_Primary_Documents History of Italy: Primary Documents]
* [http://www.fastionline.org/ List and maps of archaeological sites in Italy]
* [http://vlib.iue.it/hist-italy/Index.html WWW-VL: History: Italy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210815124837/http://vlib.iue.it/hist-italy/Index.html |date=2021-08-15 }} at IUE

{{Italijanska provincija Perugia}}
{{Spisak provincija u Italiji}}
{{Naselje-Italija-začetak}}

[[Kategorija:Naselja u provinciji Perugia]]</text>
      <sha1>hp24ql9wrko2w4ypba0vd93pnswi08j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Marko Ivković</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2890199</id>
    <revision>
      <id>42669301</id>
      <parentid>42471010</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T14:50:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aca</username>
        <id>108187</id>
      </contributor>
      <comment>+</comment>
      <origin>42669301</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8644" sha1="1qduk6bo423kozuvfns4d48neefz3ik" xml:space="preserve">{{Infokutija biografija
| ime                 = Marko Ivković
| datum_rođenja       = 12. oktobar 1989.
| mjesto_rođenja        = [[Zadar]], [[SR Hrvatska]], [[SFRJ]]
| datum_smrti           = 21. novembar 2014.
| mjesto_smrti         = [[Istanbul]], [[Turska]]
| uzrok_smrti = [[ubistvo]] (ubod [[nož]]em)
| zanimanje = student geodezije
}}

'''Marko Ivković''' je bio navijač [[SD Crvena zvezda|Crvene zvezde]]. Tragično je izgubio život  uoči utakmice [[KK Crvena zvezda|KK Crvena zvezde]] i Galatasaraja u  [[Evroliga 2014/15.|Evroligi]].

== Biografija ==
Rođen je 1989. godine u Zadru. Nakon operacije [[Operacija Oluja|Oluja]] izbegao je u Srbiju i to u [[Jagodina|Jagodinu]], zbog čega će kasnije i dobiti nadimak Jagoda. Kasnije se sa majkom i sestrom seli u [[Zemun]] gde nastavlja svoje školovanje. Od tada redovno posećuje utakmice Crvene zvezde i to naročito [[FK Crvena zvezda|fudbalskog kluba]].

=== Smrt ===
Sa par stotina navijača kreće da bodri [[KK Crvena zvezda|košarkaški klub]] u [[Istanbul]]u na Evroligašku utakmicu protiv [[KK Galatasaraj|Galatasaraja]]. Neposredno pre utakmice dolazi do tuče sa navijačima istanbulskog kluba,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://sport.blic.rs/Kosarka/Evropska-kosarka/263185/Incidenti-Delije-se-sukobile-sa-navijacima-Galate-i-policijom-u-Istanbulu|title=Inciidenti-delije se sukobile sa navijačima Galate i policijom|publisher=Blic|accessdate=23. 11. 2014.}}&lt;/ref&gt; u kojoj je Marko uboden nožem. Odmah biva prebačen u istanbulsku bolnicu, ali lekari i posle 5 sata reanimacije nisu uspeli da spasu život.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.blic.rs/Vesti/Hronika/513272/Navijac-Zvezde-poginuo-u-Istanbulu|title=Navijač Zvezde poginuo u Istanbulu|publisher=Blic|accessdate=23. 11. 2014.}}&lt;/ref&gt; Iako je u prvom izveštaju turske policije navedeno da je Marko ubijen u međusobnoj tuči navijača, sutradan je izveštaj promenjen i navedeno je da je ubijen u internoj tuči navijača.

=== Reakcije ===
Odmah nakon utakmice, ne znajući za smrt navijača, trener Galatasaraja Ataman, nazvao je navijače Crvene zvezde teroristima. Konzul Srbije u [[Istanbul]]u Zoran Marković, je šokiran ovom izjavom, rekao da je [[Ergin Ataman]] terorista.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://mondo.ba/a525575/Sport/Kosarka/Srpski-konzul-Ataman-je-terorista.html|title=Srpski konzul: Ataman je terorista|publisher=Mondo|accessdate=23. 11. 2014.}}&lt;/ref&gt; Predsednik Vlade Republike Srbije, [[Aleksandar Vučić]] je u telefonskom razgovoru sa Turskim premijerom [[Ahmet Davutoglu|Ahmetom Davutogluom]] zatražio hitno rasvetljavanje zločina. Takođe je poručio da turski trener Ataman nije više dobrodošao u Srbiju.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.b92.net/info/vesti/index.php?yyyy=2014&amp;mm=11&amp;dd=22&amp;nav_category=16&amp;nav_id=926954|title=Vučić: Hitno pronaći ubicu navijača|publisher=B92|accessdate=23. 11. 2014.}}&lt;/ref&gt;

Košarkaši Crvene zvezde su bili u šoku nakon što su čuli ovu vest, pa je rezultat sa utakmice ostao u drugom planu. Predsednik [[KK Crvena zvezda]], [[Nebojša Čović]], je na konferenciji za štampu oštro reagovao i okrivio organiztora za glavnog krivca.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.kkcrvenazvezda.rs/index.php/article/covic-o-uzasnoj-tragediji-u-istanbulu|title=Čović o užasnoj tragediji u Istanbulu|publisher=KK Crvena zvezda|accessdate=23. 11. 2014.|archive-date=2014-11-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20141125015719/http://www.kkcrvenazvezda.rs/index.php/article/covic-o-uzasnoj-tragediji-u-istanbulu|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; On je takođe porodici umrlog navijača ponudio svu moguću pomoć.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.novosti.rs/vesti/naslovna/hronika/aktuelno.291.html:520905-Delije-Nekoliko-sati-pre-nego-sto-su-mu-zabili-noz-u-srce-Marko-je-nazdravljao-vesti-da-ce-da-postane-ujak|title=Nekoliko sati pre  nego što su mu zarili nož u srce Marko je nazdravljao...|publisher=Novosti|accessdate=23. 11. 2014.}}&lt;/ref&gt;

Podrška i saučešća su stigla od mnogih javnih ličnosti pa i suparničkih navijačkih grupa. [[Prva liga Turske u košarci|Turska košarkaška liga]] odlučila je da svi mečevi tog kola počnu minutom ćutanja.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://mondo.rs/a747578/Sport/Kosarka/U-Turskoj-minut-cutanja-za-Marka-Ivkovica.html|title=U Turskoj minut ćutanja za Marka Ivkovića|publisher=Mondo|accessdate=23. 11. 2014.|archive-date=2014-11-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20141125170023/http://mondo.rs/a747578/Sport/Kosarka/U-Turskoj-minut-cutanja-za-Marka-Ivkovica.html|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;

Ubistvo je izazvalo svojevrsni &quot;rat&quot; između [[Srbi|srpskih]] i [[Bošnjaci|bošnjačkih]] navijača na društvenim mrežama, čemu su doprinele neproverene informacije o Ivkovićevim statusima na [[Fejsbuk]]u, gde je navodno kroz parolu [[Nož, žica, Srebrenica]] iskazivao podršku [[Genocid u Srebrenici|genocidu u Srebrenici]].&lt;ref&gt;Npr. {{Cite web |url= http://saff.ba/posljednji-fb-status-marka-ivkovica-ubijenog-najvijaca-zvezde-noz-zicasrebrenica/#.VHLsfdQ1iCg|title=Posljednji FB status Marka Ivkovića, ubijenog navijača Zvezde: &quot;Nož, žica, Srebrenica&quot; |accessdate=24.11.2014 |work= |publisher=www.saff.ba |date=23.11.2014}}&lt;/ref&gt; Ubrzo su se na internetu pojavile informacije da se radi o statusu s lažnog Ivkovićevog profila, koji je napravljen tek nakon njegove smrti. U međuvremenu su zabeležene pretnje osvetničkim akcijama protiv turskih državljanja, paljenjem [[džamija]] u Srbiji i turske ambasade od strane radikalnih srpskih navijača.&lt;ref&gt;{{Cite web |url= http://www.sport.ba/drugi-pisu/kakve-veze-imaju-genocid-u-srebrenici-dzamije-s-ubistvom-navijaca-zvezde/ |title= Kakve veze imaju genocid u Srebrenici i džamije s ubistvom navijača Zvezde?! |access-date= 24. novembra 2014.|author= N |last=  |first=  |authorlink=  |coauthors=  |date= 22. |year= 2014 |month= XI |format=  |work=  |publisher= sport.ba |archivedate= 2014-11-25 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20141125130748/http://www.sport.ba/drugi-pisu/kakve-veze-imaju-genocid-u-srebrenici-dzamije-s-ubistvom-navijaca-zvezde/ |deadurl= yes }}&lt;/ref&gt; Dodatne tenzije je izazvao incident na utakmici turske košarkaške lige dva dana kasnije, kada su navijači Galatasaraja zviždanjem prekinuli [[minuta ćutanja|minutu ćutanja]] za ubijenog Ivkovića,&lt;ref&gt;{{Cite web |url= http://www.jutarnji.hr/video--uzas-od-navijaca-pristalice-galatasaraya-zvizucima-pokvarili-minutu-sutnje-za-ubijenog--zvezdasa-/1238832/ |title= VIDEO: SKANDAL U TURSKOJ Pristalice Galatasaraya izviždali minutu šutnje za ubijenog navijača Crvene zvezde |access-date= 24. novembra 2014.|author=  |last=  |first=  |authorlink=  |coauthors=  |date=  |year=  |month=  |format=  |work=  |publisher= [[Jutarnji list]] |location=  |pages=  |language=  |doi=  |archiveurl= https://web.archive.org/web/20141126165428/http://www.jutarnji.hr/video--uzas-od-navijaca-pristalice-galatasaraya-zvizucima-pokvarili-minutu-sutnje-za-ubijenog--zvezdasa-/1238832 |archivedate= 2014-11-26 |quote=  |dead-url= yes }}&lt;/ref&gt; kao i najave radikalnih Galatasarajevih i turskih navijača na društvenim mrežama da će nastaviti ubijati srpske navijače, odnosno da je Ivković samo deo šireg plana za ubijanje navijača suparničkih klubova kao što su [[KK Partizan]], [[KK Olimpijakos]], [[KAE Panatinaikos]] i [[PBK CSKA Moskva|CSKA]].&lt;ref&gt;{{Cite web |url= http://www.index.hr/sport/clanak/morbidno-likovanje-navijaca-galatasaraya-ubili-smo-deliju-slijede-grobari/785975.aspx |title= Morbidno likovanje navijača Galatasaraya: Ubili smo Deliju, slijede Grobari |accessdate=24 студени-novembar 2014 |author= |date= |work= |publisher= [[index.hr]] |archiveurl= |archivedate=}}&lt;/ref&gt;

Ubrzo nakon velikog pritiska javnosti, uhvaćen je glavni osumnjičeni Kadri Aktaş sa još nekoliko navijača. 19. oktobra 2015. godine turski sud je njega osudio na 25 godina dok je ostale osumnjičene oslobodila krivice.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.b92.net/info/vesti/index.php?yyyy=2015&amp;mm=10&amp;dd=19&amp;nav_category=16&amp;nav_id=1053018|title=Za ubistvo navijača Zvezde u Istanbulu 25 godina|publisher=Б92|date=19. 10. 2015.|accessdate=19. 10. 2015.}}&lt;/ref&gt;

==Povezano==
*[[Bris Taton]]
*[[Nogometni izgredi Široki Brijeg-Sarajevo]]

== Reference ==
{{reflist}}

== Vanjske veze ==

* [http://www.kkcrvenazvezda.rs/index.php/article/in-memoriam-marko-ivkovic-1989-2014 IN MEMORIAM – MARKO IVKOVIĆ (1989-2014)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141125015724/http://www.kkcrvenazvezda.rs/index.php/article/in-memoriam-marko-ivkovic-1989-2014 |date=2014-11-25 }}

{{Lifetime|1989|2014|Ivković, Marko}}

[[Kategorija:Žrtve ubistva]]
[[Kategorija:Biografije, Zadar]]</text>
      <sha1>1qduk6bo423kozuvfns4d48neefz3ik</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kvantni kompjuter</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4536173</id>
    <revision>
      <id>42669390</id>
      <parentid>42584309</parentid>
      <timestamp>2026-08-08T00:44:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aca</username>
        <id>108187</id>
      </contributor>
      <comment>+</comment>
      <origin>42669390</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13035" sha1="cdj4jx507zj112men114mx1u5rf4eey" xml:space="preserve">[[Datoteka:DWave 128chip.jpg|desno|mini|Eksperimentalni kvantni računar kanadske kompanije „D wave systems“]]
'''Kvantni računari''' su [[računar]]i koji pri svom funkcionisanju koriste [[kvantna mehanika|kvantna svojstva]] mikro čestica. Oni se suštinski razlikuju od klasičnih kompjutera kod kojih se informacije bazično predstavljaju u obliku [[Bit (računarstvo)|bitova]] (0 i 1). Kod njih su osnovne jedinice operacije [[kubit (računarstvo)|kubiti]], koji koriste kvantni fenomen [[kvantna superpozicija|superpozicije]], [[tunelski efekat|tunelskog efekta]] i druge za operaciju nad informacijama.

Mogućnosti ovakvih računara su velike i ogledaju se u tome da bi neki matematički problemi mogli biti rešeni mnogo brže, nego kod klasičnih. Primer za to je [[Šorov algoritam|Šorov, kvantni algoritam]], koji bi mogao biti apsolutno najbrži način za [[faktorizacija|faktorizaciju]] brojeva i koji bi bez problema dekriptovao svaku [[RSA]] šifru koja je danas u upotrebi (naši bankovni računi, šifre od mejl naloga, vojne i državne tajne itd).

Na ideju o ovakvim računarima je prvi došao [[Sjedinjene Američke Države|američki]] [[Nobelova nagrada za fiziku|nobelovac]] i [[fizičar]] [[Ričard Fajnman]] još [[1982]]. godine i od tada je na ovom polju učinjen veliki napredak. Mnogi eksperimentalni „kompjuteri“ koji uspešno funkcionišu se stvaraju iz dana u dan, a može se reći da je ovo trenutno jedna od najživljih oblasti [[nauka|nauke]].

== Potreba za novom računarskom tehnologijom ==
Razvoj modernih kompjutera obeležava izuzetno brz rast brzine [[procesor|kompjuterskih procesora]], koji možda i najbolje definiše čuveni [[Murov zakon]], koji je postavio osnivač [[Intel]]a [[Gordon Mur]] [[1965]]. godine, a koji predviđa udvostručavanje količine [[tranzistor]]a na procesoru svakih 18 – 24 meseca. Trend ovog ogromnog rasta je zahvaljujući velikom razvoju tehnologije važio preko 40 godina, ali se poslednjih godina primećuje njegovo usporavanje, pre svega usled toga što aktuelna [[silicijum]]ska tehnologija [[mikroprocesor]]a dolazi do svojih prirodnih i tehničkih granica. Iako je obeležila krucijalan period razvoja računara, sasvim je izvesno da će je uskoro zameniti nove tehnologije.

Već nekoliko [[desetleće|decenija]] se razvijaju [[prototip]]i sa potpuno drugačijom tehnologijom tranzistora, kao što su: [[optički računar|optički]], [[molekulski računar|molekulski]], [[DNK računar|DNK]], kvantni itd.

== Princip kvantnih tranzistora ==
[[File:Quantum computer.svg|thumb|200px|Kubiti se sastoje od kontrolisanih čestica i sredstva za kontrolu (e.g. uređaja koji zarobljavaju čestice i preobražavaju ih iz jednog stanja u drugo).&lt;ref&gt;{{cite book |last = Waldner |first = Jean-Baptiste |title = Nanocomputers and Swarm Intelligence |publisher = [[International Society for Technology in Education|ISTE]] |place = London |year = 2007 |page = 157 |isbn = 2-7462-1516-0}}&lt;/ref&gt;]]

Kvantni tranzistori se suštinski razlikuju od klasičnih, silicijumskih tranzistora, kod kojih je princip rada jednostavniji i bazira se na tome da li u strujnom kolu ima struje (1 u [[binarni sistem|binarnom kodu]]) ili nema struje (0 u [[binarni sistem|binarnom kodu]]). Oni se, slično bitovima kod klasičnih kompjutera nazivaju kubiti i predstavljaju osnovne jedinice operacije kvantnih računara. Njihov mehanizam rada je zasnovan na kvantnim svojstvima čestica, koje imaju jedinstvenu sposobnost superpozicije, odnosno činjenici da jedna čestica u jednom trenutku može biti u više stanja sve dok ne izvršimo neka [[merenje|merenja]] i ne delujemo spoljašnjom silom na nju. Oni mogu u binarnom sistemu predstavljati u određenom trenutku sve superpozicije stanja 0 i 1.

Uzmimo primer trobitnog [[Registar (računarstvo)|registra]] kod klasičnog računara, stanje računara, odnosno tranzistora u bilo kom trenutku može biti jedno od &lt;math&gt;2&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;&lt;math&gt;3&lt;/math&gt;&lt;/sup&gt; &lt;math&gt;=&lt;/math&gt; &lt;math&gt;8&lt;/math&gt;, odnosno '''000; 001; 010; 011; 100; 101; 110; 111''', svakako znamo da se ovaj računar sigurno nalazi u jednom od ovih stanja i ukupna verovatnoća svih stanja je jednaka '''1''', s druge strane kod kvantnih računara kubiti mogu istovremeno biti u više ovih stanja. Dakle, ako stanja kvantnih kompjutera predstavimo sa 8 kompleksnih brojeva &lt;math&gt;a, b, c, d, e, f, g, h, &lt;/math&gt; onda će njihovi kvadrati zapravo predstavljati verovatnoću za svaku pojedinačnu vrednost, a zbir tih verovatnoća je '''1''', odnosno: &lt;blockquote&gt;&lt;math&gt;|a|&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;&lt;math&gt;2&lt;/math&gt;&lt;/sup&gt; &lt;math&gt;+&lt;/math&gt; &lt;math&gt;|b|&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;&lt;math&gt;2&lt;/math&gt;&lt;/sup&gt; &lt;math&gt;+&lt;/math&gt; &lt;math&gt;|c|&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;&lt;math&gt;2&lt;/math&gt;&lt;/sup&gt; &lt;math&gt;+&lt;/math&gt; &lt;math&gt;|d|&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;&lt;math&gt;2&lt;/math&gt;&lt;/sup&gt; &lt;math&gt;+&lt;/math&gt; &lt;math&gt;|e|&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;&lt;math&gt;2&lt;/math&gt;&lt;/sup&gt; &lt;math&gt;+&lt;/math&gt; &lt;math&gt;|f|&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;&lt;math&gt;2&lt;/math&gt;&lt;/sup&gt; &lt;math&gt;+&lt;/math&gt; &lt;math&gt;|g|&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;&lt;math&gt;2&lt;/math&gt;&lt;/sup&gt; &lt;math&gt;+&lt;/math&gt; &lt;math&gt;|h|&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;&lt;math&gt;2&lt;/math&gt;&lt;/sup&gt; &lt;math&gt;=&lt;/math&gt; &lt;math&gt;1&lt;/math&gt;&lt;/blockquote&gt;.
Kada bi neki klasični kompjuter izvršavao &lt;math&gt;n&lt;/math&gt; operacija, teorijski bi sa istim brojem kubitova na kvantnom kompjuteru moglo da se izvrši &lt;math&gt;2&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;&lt;math&gt;n&lt;/math&gt;&lt;/sup&gt; operacija u istom vremenskom intervalu, odnosno rast kapaciteta i brzine takvog, hipotetičkog kompjutera bi bio [[Eksponencijalna funkcija|eksponencijalni]].

Kubiti su sačinjeni od neke mikro čestice ([[atom]]a, [[elektron]]a, [[foton]]a...) i kontrolnih mikro uređaja, koji kontrolišu rad čestice i zadaju joj naređenja, odnosno definišu njihovo stanje.

== Današnji, eksperimentalni kvantni kompjuteri ==
Ideja o kvantnim računarima je stvorena još [[1980e|80-ih]] godina [[20. vek|XX]] veka i već tada su razne strukture bogatih zemalja uvidele potencijal i ulagale značajan novac u istraživanja, pa su tako na raznim svetskim [[univerzitet]]ima i u kompanijama nastajali prototipovi, koji beleže veliki razvoj i napredak. Današnji kvantni kompjuteri su izuzetno osetljivi, sačinjeni od svega nekoliko kubita, ali ipak u [[eksperiment]]alnom smislu predstavljaju dokaz o praktičnoj mogućnosti izgradnje ovih inovativnih računara.

Većina današnjih kvantnih kompjutera se koristi na [[temperatura]]ma bliskim [[apsolutna nula|apsolutnoj nuli]], zbog specifičnih osobina [[superprovodnost|superprovodljivosti]], koje se javljaju na tim temperaturama. Veliki napredak se ostvaruje i u kontroli i povezivanju kubita, ali je i dalje problem [[kvantna dekoherencija|kvantne dekoherencije]] sveprisutan. Naime, sposobnost superpozicije se gubi kod kompjutera većih dimenzija od nekoliko kubita kad na sisteme deluje i najmanja sila iz spoljašnje sredine, što znači da oni faktički postaju klasični računari. Do sada nije pronađeno rešenje za ovaj problem u dizajnu kvantnih računara, a mnogi stručnjaci iz ove oblasti, kao što je Ralf Lander ([[IBM]]) smatraju da se problem dekoherencije nikada neće u potpunosti rešiti. Moguće rešenje mogli bi biti kvantni kompjuteri bazirani u [[dijamant]]ima, koji minimalizuju problem dekoherentnosti.

Verovatno i najveći proboj na ovom polju načinjen je [[2011]]. godine kada je kanadska kompanija “D wave systems”Dž konstruisala do sada najveći računar ovog tipa sačinjen od 128 superprovodnih kubita, koji su prespojeni sa preko 24 000 [[Džozefsonov efekat|Džozefsonovih spojeva]], koji su izrađeni od superprovodnika, tako da čitav ovaj sistem radi u kriogenom okruženju (temperaturama blizu apsolutne nule) i ima dimenzije omanjeg automobila, što podseća na prve digitalne kompjutere u svojim začecima. Postoje kontroverze oko toga da li je ovo zaista kvantni računar ili ne, ali činjenica je da ga je američka svemirska kompanija [[Lokid Martin]], uvidevši njegovu perspektivu, kupila za 10 miliona dolara.

== Šorov algoritam ==

Šorov algoritam predstavlja kvantni algoritam koji je razvio američki matemaričar [[Piter Šor]] [[1994]]. godine i koji je najbrži postojeći algoritam za faktorizaciju, odnosno razlaganje brojeva na sastavne, proste činioce. On je predstavljao pravu revoluciju u razvoju kvantnih algoritama i omogućio eksponencijalno brže izračunavnje ovog problema od tada najboljih klasičnih algoritama.

Ukoliko bi imali neki broj '''N''', za faktorizaciju preko Šorovog algoritma bi bilo neophodno vreme [[Veliko O|&lt;math&gt;O&lt;/math&gt;]] &lt;math&gt;(&lt;/math&gt; &lt;math&gt;(log N)&lt;/math&gt;&lt;sup&gt;&lt;math&gt;3&lt;/math&gt;&lt;/sup&gt; &lt;math&gt;)&lt;/math&gt;, dok bi za najefikasniji današnji, klasični algoritam ([[GNFS]] algoritam) trebalo [[Veliko O|&lt;math&gt;O&lt;/math&gt;]] &lt;math&gt;(&lt;/math&gt; &lt;math&gt;e&lt;/math&gt; &lt;sup&gt;&lt;math&gt;1.9&lt;/math&gt;&lt;/sup&gt; &lt;sup&gt;&lt;math&gt;(log N)&lt;/math&gt;&lt;/sup&gt;&lt;sup&gt;&lt;sup&gt;&lt;math&gt;1/3&lt;/math&gt;&lt;/sup&gt;&lt;/sup&gt; &lt;sup&gt;&lt;math&gt;(log log N)&lt;/math&gt;&lt;/sup&gt;&lt;sup&gt;&lt;sup&gt;&lt;math&gt;2/3&lt;/math&gt;&lt;/sup&gt;&lt;/sup&gt; &lt;math&gt;)&lt;/math&gt; vremena.

Praktično funkcionisanje ovog principa je demonstrirano 2001. godine u kompaniji IBM kada je broj petnaest u jednom od prvih kvantnih računara razložen na činioce 5 i 3 i na taj način prvi put u istoriji izvršena neka operacija na ovakvom tipu računara. Teorijski, ukoliko bi imali dovoljno veliki broj kubita, mogli bi da uz pomoć njih dekriptujemo savremene [[kriptografija|kriptografske]], asimetrične algoritme, koji koriste upravo činjenicu da je [[množenje]] relativno jednostavna operacija, dok je traženje činilaca iz proizvoda, odnosno [[faktorizacija]] enormno složenija operacija. Na osnovu toga se uspostavlja veza između privatnih i javnih ključeva, za koju se danas smatra da ne može biti dešifrovana uz postojeći rast kompjuterskih tehnologija u narednih milijardu godina.

== Potencijal ==
Iako su ovi računari tek na početku svog razvoja, njihov potencijal i mogućnosti su ogromne, pogotovo ako uspemo da otklonimo određene tehničke probleme i optimizujemo ih za rad u realnim uslovima (normalna temperatura, adekvatna veličina). Što bude napravljen veći kompjuter (sa većim brojem kubita), to će on postajati mnogo napredniji od današnjih, silicijumskih i u doglednoj budućnosti će biti korišćen za vrlo složena izračunavanja, koja će svakako uticati na svet nauke, ali i na mnoge sfere života.

Kao pokazatelj potencijalnih mogućnosti ovih računara, najbolje je priložiti neke primere. Ako pri pretraživanju određenog broja nerazvrstanih informacija &lt;math&gt;n&lt;/math&gt; današnji kompjuteri obavljaju prosečno &lt;math&gt;\frac {n} 2&lt;/math&gt; operacija, kvantni kompjuteri bi obavljali prosečno &lt;math&gt;\scriptstyle \sqrt{n}&lt;/math&gt; operacija. To znači da je kod velikog broja podataka brzina pretrage mnogo veća kod kvantnih, nego kod klasičnih računara. Takođe, kada bi klasičnim putem faktorizovali broj od 300 cifara, za izračunavanje bi nam trebale hiljade godina, dok je kod kvantnih potrebna jedna sekunda.

== Povezano ==
* [[Kvantna mehanika]]
* [[Tunel efekat]]
* [[Džozefsonovi spojevi]]

== Literatura ==
{{refbegin}}
* {{Cite book|ref=harv|last=Krstajić|first=Božo|authorlink=|title=Informacione tehnologije - sadašnjost i budućnost|origyear=|url=http://www.it.ac.me/zbornici/ZbornikIT12.pdf|format=PDF|accessdate=|edition=|date=|year=2012|month=|publisher=Univerzitet Crne Gore|location=Podgorica|id=|archive-date=2013-10-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20131024132708/http://www.it.ac.me/zbornici/ZbornikIT12.pdf}}
* {{Cite book|ref=harv|last=Raković|first=Dejan|title=Makroskopski kvantni efekti u biofizici|url=http://www.dejanrakovicfund.org/radovi/2001-ANU-RS.pdf|format=PDF|accessdate=|edition=|date=|year=2001|month=|publisher=ANU Republike Srpske|location=Banja Luka|language=|isbn=0-521-59180-5 (hardback) ISBN 0-521-59827-3 (paperback)|doi=|pages=|chapter=|chapterurl=|quote=}}
* {{Cite book|ref=harv|last=Dugić|first=Miroljub|authorlink=|title=Kvantni računari|origyear=|url=http://dfn.pmf.ni.ac.rs/docs/dugic.pdf|format=PDF|accessdate=|edition=|date=|year=2009|month=|publisher=Institut za fiziku|location=Kragujevac|id=}}{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
{{refend}}

== Vanjske veze ==
* [http://www.seoexpert.rs/blog/kvantni-racunari-i-kvantna-informatika/ Članak o konstrukciji kvantnih računara i kvantnoj informatici]
* [http://www.personalmag.rs/blog/super-kvantni-racunar/ Članak o kvantnim računarima u jonskim kristalima] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120628153306/http://www.personalmag.rs/blog/super-kvantni-racunar/ |date=2012-06-28 }}
* [http://www.blic.rs/Slobodno-vreme/Vesti/107383/Brzi-racunari-promenice-svet Članak o kvantnim računarima]
* [http://www.b92.net/tehnopolis/vesti.php?yyyy=2011&amp;mm=05&amp;nav_id=515677 Članak o prodaji prvog kvantnog računara]
* [http://www.popboks.com/tekst.php?ID=6199 Članak o kubitima i kvantnim kompjuterima] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100205231901/http://popboks.com/tekst.php?ID=6199 |date=2010-02-05 }}
* [http://www.b92.net/zivot/nauka.php?yyyy=2009&amp;mm=07&amp;dd=06&amp;nav_id=370369 Članak o šorovom algoritmu i eventualnoj dekripciji RSA šifri]

[[Kategorija:Kvantna mehanika]]
[[Kategorija:Računarstvo]]</text>
      <sha1>cdj4jx507zj112men114mx1u5rf4eey</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Charulata</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4539321</id>
    <revision>
      <id>42669325</id>
      <parentid>42396308</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T16:10:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>42669325</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4791" sha1="7gr53qs3ja2dlle7jx6mi8y51vuy1r0" xml:space="preserve">{{for|film iz 2012. godine|Chaarulatha}}
{{Infokutija film
|tip = c/b
|naslov = Charulata
|slika= CharulataG.jpg 
|opis = Poster za ''Charulata''.
|director = [[Satyajit Ray]] 
| producer = R.D.Bansal
| based on       =  {{based on|''[[Nastanirh]]''|[[Rabindranath Tagore]]}}
| screenplay = [[Satyajit Ray]]
|starring = [[Soumitra Chatterjee]],&lt;br&gt; [[Madhabi Mukherjee]],&lt;br&gt; [[Sailen Mukherjee]],&lt;br&gt; Syamal Ghosal
|music = [[Satyajit Ray]]
|cinematography= [[Subrata Mitra]]
| studio = R.D.Bansal &amp; Co.
|distributor = Edward Harrison (US)
|released = {{Film date|df=y|1964|04|17}}
|runtime = 117 min.
|country = {{flagcountry|IND}}
|language = [[Bengalski jezik|bengalski]]&lt;br&gt;[[Engleski jezik|engleski]]
|budget =
|awards =
}}

'''''Charulata''''' ({{lang-bn|চারুলতা}} ''Cārulatā''), djelomičnmo distribuiran i pod [[engleski]]m naslovom  '''''The Lonely Wife''''' ({{jez-sh|Usamljena supruga}}) je [[Indija|indijski]] crno-bijeli igrani film snimljen na [[bengalski jezik|bengalskom]] jeziku 1964. godine u režiji [[Satyajit Ray|Satyajita Raya]]. Po žanru je [[dramski film|drama]], a predstavlja adaptaciju pripovjetke ''[[Nastanirh]]'' (&quot;Razbijeno gnijezdo&quot;)  [[Rabindranath Tagore|Rabindranatha Tagorea]]. Naslovna protagonistica, čiji lik tumači [[Madhabi Mukherjee]], je Charu, supruga bogatog, ali prezaposlenog izdavača Bhupatija (čiji lik tumači [[Sailen Mukharjeea]]) koji vodi list u [[Calcutta|Calcutti]] 1870-ih. Radnja prikazuje kako Bhupati, shvativši kako mu je supruga usamljena, u svoj dom poziva mladog rođaka Amala (čiji lik tumači [[Soumitra Chatterjee]]) da joj pravi društvo, a nakon čega se ona zaljubi u mladića.

Iako je originalna pripovjetka izdana 1901. godine, te bila radnjom bila smještena u tadašnje doba, Ray je odlučio filma premjestiti nešto dalje u prošlost, te je uložio dosta truda i novaca kako bi vjerno rekonsturirao Calcuttu tadašnjeg doba. Film, za koga su mnogi tvrdili da odaje snažan uticaj evropske i zapadne kinematografije, je odbijen od strane selektora [[Kanski filmski festival 1965.|Kanskog festivala]], ali je nedugo potom Rayu donijela drugi uzastopni [[Srebrni medvjed za najbolju režiju]] na [[15. berlinski filmski festivalu|Berlinskom festivalu]].&lt;ref name=&quot;berlinale 1965&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.berlinale.de/en/archiv/jahresarchive/1965/03_preistr_ger_1965/03_Preistraeger_1965.html |title=Berlinale 1965: Prize Winners |accessdate=20. II 2010 |work=berlinale.de |archive-date=2015-03-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150319033406/http://www.berlinale.de/en/archiv/jahresarchive/1965/03_preistr_ger_1965/03_Preistraeger_1965.html |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;

==Uloge==
* [[Soumitra Chatterjee]] - Amal
* [[Madhabi Mukherjee]] - Charulata
* [[Shailen Mukherjee]] - Bhupati Dutta
* [[Shyamal Ghoshal]] - Umapada
* [[Gitali Roy]] - Manda
* [[Bholanath Koyal]] - Braja
* [[Suku Mukherjee]] - Nishikanta
* [[Dilip Bose]] - Shashanka
* [[Joydeb]] - Nilotpal Dey
* [[Bankim Ghosh]] - Jagannath

==Literatura==
*Antani, Jay.  &quot;[http://www.slantmagazine.com/film/film_review.asp?ID=1080 Charulata review].&quot; ''Slant Magazine'', April 2004.
*Biswas, Moinak. &quot;[http://www.ipv.pt/forumedia/5/9.htm Writing on the Screen: Satyajit Ray’s Adaptation of Tagore] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060523005503/http://www.ipv.pt/forumedia/5/9.htm |date=2006-05-23 }}&quot;
*Chaudhuri, Neel. &quot;[http://www.sensesofcinema.com/2004/cteq/charulata/ Charulata: The Intimacies of a Broken Nest] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230928121932/http://www.sensesofcinema.com/2004/cteq/charulata/ |date=2023-09-28 }}&quot;
*Cooper, Darius.''The Cinema of Satyajit Ray:Between Tradition and Modernity'' Cambridge University Press, 2000.
*Nyce, Ben. ''Satyajit Ray : A Study of His Films''. New York: Praeger, 1988
* Seely, Clinton B. &quot;[http://www.parabaas.com/rabindranath/articles/pClinton1.html Translating Between Media: Rabindranath Tagore and Satyajit Ray]&quot;
* Sen, Kaustav &quot;[http://www.indiastar.com/KaustuvSen.html Our Culture, Their Culture:Indian-ness in Satyajit Ray and Rabindranath Tagore explored through their works Charulata and Nashtanir] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060526170949/http://www.indiastar.com/KaustuvSen.html |date=2006-05-26 }}&quot;

== Reference ==
{{reflist}}

==Vanjske veze==
*[http://www.satyajitray.org/films/charu.htm Official website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070629130207/http://www.satyajitray.org/films/charu.htm |date=2007-06-29 }}
* {{IMDb title|id= 0057935}}

{{Satyajit Ray}}
{{NationalFilmAwardBestFeatureFilm}}

{{Normativna kontrola}}

[[Kategorija:Indijski filmovi]]
[[Kategorija:Filmovi na bengalskom jeziku]]
[[Kategorija:Dramski filmovi]]
[[Kategorija:Romantični filmovi]]
[[Kategorija:Art filmovi]]</text>
      <sha1>7gr53qs3ja2dlle7jx6mi8y51vuy1r0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pad Beograda (1915)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4543075</id>
    <revision>
      <id>42669391</id>
      <parentid>42377841</parentid>
      <timestamp>2026-08-08T00:44:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aca</username>
        <id>108187</id>
      </contributor>
      <comment>+</comment>
      <origin>42669391</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6212" sha1="fh43uyf3mi2a7q2kismn21uodvhxs7c" xml:space="preserve">{{Infokutija vojni sukob
| sukob = Pad Beograda 1915.
|deo= [[Srbija u Prvom svetskom ratu|Srpske kampanje]]
| veličina_slike = 300px
| opis_slike = 
|datum =  [[5. oktobar]] – [[8. oktobar]] [[1915]].
| lokacija= [[Beograd]], [[Kraljevina Srbija]]
|uzrok= 
|teritorija= 
|rezultat= Pobeda Austrougarske i Nemačkog carstva.  
|strana1={{zastava|Kraljevina Srbija}}
|strana2={{zastava|Austrougarska}}&lt;br /&gt;{{zastava|Nemačko carstvo}}
|komandant1= [[Datoteka:State Flag of Serbia (1882-1918).svg|25px]] [[Mihailo Živković]]&lt;br /&gt; [[Datoteka:State Flag of Serbia (1882-1918).svg|25px]] [[Dragutin Gavrilović]]
|komandant2 = [[Datoteka:Civil ensign of Austria-Hungary (1869-1918).svg|25px]] [[Alfred Kraus]]
|jačina1 = jedinice određene za odbranu Beograda
|jačina2 = 3. austrougarska armija &lt;br /&gt; 22. nemački korpus
|gubici1 = 
|gubici2 = 
}} {{Srpska kampanja}}
'''Austrougarska''' je posle poraza u [[Kolubarska bitka|Kolubarskoj bici]], planirala novu ofanzivu protiv [[Kraljevina Srbija|Srbije]]. Iako su Srbija i Crna Gora odnele pobede u borbi protiv Austrougara, bile su materijalno i fizički istrošene. Saveznici su obećali pomoć, ali je ona bila neznatna, a dodatni problem je predstavljao trbušni tifus, koji su u Srbiju doneli zarobljeni austrougarski vojnici.

Širina fronta koji su branile srpske jedinice je bio 50 kilometara, i to između [[Vinča|Vinče]] i [[Ostružnica|Ostružnice]], a po dubini do [[Torlak (Voždovac)|Torlaka]]. Frontovski položaji nisu imali zaštitu od neprijateljskog bombardovanja, kao ni neke složenije odbrambene sisteme. Snaga jedinica koje su činile odbranu Beograda su se sastojale od 20 bataljona pešadije, 2 eskadrona konjice i 77 topova različitih kalibara. Te jedinice su jedva bile dovoljne da pokriju širinu fronta, a rezerve su bile malobrojne.

Snage koje su napadale Beograd su bile sačinjene od Treće austrougarske armije, kao i 22. nemačkog korpusa. Treća austrougarska armija se sastojala od 130 pešadijskih bataljona, 136 artiljerijskih baterija, 4 avionska odeljenja, kao i od rečne flotile sa 9 monitora i 20 drugih brodova.

Cilj austrougarskih jedinica je bio da pređu [[Dunav]] i [[Sava|Savu]] i zauzmu liniju [[Kneževac (Beograd)|Kneževac]] - [[Ritopek]] - [[Avala]]. Time bi se navukle veće Srpske jedinice na tu liniju, što bi omogućilo udar 11. nemačke armije na železnički put [[Beograd]] - [[Sofija]]. Za to vreme, Bugarska armija bi nastupala prema [[Niš]]u, i odsekla povlačenje Srpske vojske ka [[Solun]]u.

Napad austrougarskih i nemačkih jedeinica je počeo 5. oktobra 1915. godine. Beograd je bombardovan tokom celog dana i noći teškom artiljerijskom vatrom. Po nekim podacima, na Beograd je tok dana ispaljeno 30 hiljada granata. Neprijatelj je počeo da prelazi Dunav 7. oktobra. Na dunavskom keju, branioci su ih dočekali jakom pešadijskom i artiljerijskom vatrom. Vojske su se sukobile u desetak juriša, što neprijatelja nije nimalo omelo, jer je koristio sve prednosti jake artiljerijske podrške. Prestonicu su osim vojnika, branili i civili, žene, deca i starci, koji su uzimali oružje od poginulih vojnika.

Očajnička borba je trajala tri dana, pri čemu su branioci morali prvo da se povuku u Dušanovu ulicu, a zatim u [[Vasina ulica|Vasinu]]. U isto vreme, branioci su potisnuti sa [[Ada Ciganlija|Ade Ciganlije]] i [[Banovo brdo|Banovog brda]], odakle su se povukli ka [[Gradska opština Zvezdara|Zvezdari]] i današnjem Pravnom fakultetu. Kada su nemačke jedinice zauzele [[Dedinje]], branioci su se povukli na Avalu, a nakon toga na liniju [[Brestovik]] - Parcanski visovi. U tom trenutku je Bugarska napala Srbiju, i zbog toga je Moravska divizija drugog poziva prebačena na taj front. Time su okončane borbe oko Beograda 1915. godine.

Nakon završetka borbi u gradu je ostao manji deo stanovništva - oko 8 hiljada, dok se veći deo povukao sa vojskom. Međutim, pošto ih je neprijatelj sustigao, bili su prinuđeni da se vrate u Beograd.

== Povezano ==
* [[Borbe oko Beograda 1914.]]

== Literatura ==
{{refbegin|2}}
* {{Cite book |ref= harv|last= |first= |authorlink= |coauthors= |editor= |others= |title=Istorija Beograda |origdate= |origyear= |origmonth= |url= |format= |accessdate=|edition= |date= |year=1995|month= |publisher=[[Balkanološki institut SANU]], Draganić |location=[[Beograd]] |language= |isbn=978-86-7179-021-5 |doi = |chapter=Beograd u [[Prvi svetski rat|Prvom svetskom ratu]] |chapterurl= |pages=314-318}}
* {{Cite book |ref= harv|last= |first= |authorlink= |coauthors=Andrej Mitrović |editor= |others= |title=Srbija u Prvom svetskom ratu |origdate= |origyear= |origmonth= |url= |format= |accessdate=|edition= |date= |year=2004|month= |publisher=Stubovi kulture |location=[[Beograd]] |language= |isbn=978-86-7979-107-8 |doi = |chapter=Slom odbrane |chapterurl= |pages=208-209}}
* {{Cite book |ref= harv|last= Popović|first=Nikola B.|authorlink= Nikola B. Popović|coauthors= |title= Srbi u Prvom svetskom ratu 1914—1918.|year=2000|url=  |publisher= Društvo istoričara Južnobačkog i Sremskog okruga|location= Novi Sad|id=}}
{{refend}}

== Vanjske veze ==
* [http://www.novosti.rs/%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B8/%D0%B1%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4.491.html:457687-Postavljena-spomen-ploca-u-cast-svim-palim-borcima Postavljena spomen ploča u čast svim palim borcima („Večernje novosti“, 7. oktobar 2013)]
* [http://www.novosti.rs/vesti/naslovna/reportaze/aktuelno.293.html:473896-Zaboravljeni-heroji-Prvog-svetskog-rata Zaboravljeni heroji Prvog svetskog rata („Večernje novosti“, 18. januar 2014)]
* [http://www.novosti.rs/vesti/beograd.74.html:475607-Beogradske-price-Ostaci-branitelja-Beograda-u-dorcolskom-podvoznjaku Ostaci branitelja Beograda u dorćolskom podvožnjaku („Večernje novosti“, 1. februar 2014)]
* [http://www.bastabalkana.com/2013/03/zaboravljeni-junaci-sa-dunavskog-keja-i-sremski-dobrovoljacki-odred/ Zaboravljeni junaci sa Dunavskog keja i Sremski dovrovoljački odred]

{{Prvi svetski rat}}

[[Kategorija:1915.]]
[[Kategorija:Bitke Prvog svjetskog rata]]
[[Kategorija:Srbija u Prvom svjetskom ratu]]
[[Kategorija:Austro-Ugarska u Prvom svjetskom ratu]]
[[Kategorija:Historija Beograda]]</text>
      <sha1>fh43uyf3mi2a7q2kismn21uodvhxs7c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Razgovor:Neon Genesis Evangelion</title>
    <ns>1</ns>
    <id>4555167</id>
    <revision>
      <id>42669276</id>
      <parentid>41005847</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T13:40:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TeenAngels1234</username>
        <id>30790</id>
      </contributor>
      <origin>42669276</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10528" sha1="p1xh3lhmwtoo2yhhlk0tj20vwor6gg7" xml:space="preserve">{{razgovor zaglavlje}}
{{prevedeno|en|Neon Genesis Evangelion}}

== Edits ==

I've recently editied this article, saying that some sentences sounds dubious. I'm not questioning the sources; the whole article gives solid sources for any sentence. But some of them citied academic essays/opinions. It's better to write it in a different manner. It's just the opinion of a critic/academic, not an official statement (Anno, Sadamoto, etc.) or a supervised source (Red Cross Book, official film book, etc.)
* &quot;U epizodi 12, naizgled tipičan &quot;fan service&quot; [...] atomske eksplozije&quot;. Maybe &quot;according to Redmond..&quot; is better, dont you think so?
* &quot;Misato ima Elektrin kompleks [...] Kajija.&quot; Well, the &quot;source&quot; is episode 26 (actually, Misato's monologue took place in the ''25th'' episode, not 26!), but no one evidence is given to say she has an &quot;Electra Complex&quot;. I think the first sentence it's just an Original Research.
* &quot;Evangelion sadrži razne reference na mitologiju i religiju (kabala, kršćanstvo, judaizam, šintoizam, gnosticizam&quot;. Well, kkabalistic, christian, and hebrew references are obviously confirmed by Evangelion Chronicle and many other official sources. But shintoist and gnosticism? Academics aren't the &quot;higher&quot; source; they'are not the author. It seems legit to delete &quot;šintoizam, gnosticizam&quot;.
* &quot;Tu su i reference na Kojiki i Nihon Shoki, svete tekstove šintoizma... Evangeliona i Anđela&quot;. This is not stated (IIRC) by any member of the original staff either any official source. It seems wiser to write &quot;According to Patrick Drazen, ...&quot;, &quot;Drazen argue that the Shinto vision....&quot; and so on.
* &quot;Priča donekle koristi i drevne svete tekstove zoroastrijanizma.&quot; Same here. Maybe &quot;According to Mick Broderick...&quot;
* &quot;Serija se obilato koristi tezama i teorijama Freuda, Jacquesa Lacana&quot;. Well, Napier says: &quot;In the final episode, Annop is clearly referencing Freud and ''perhaps'' Lacan as the unseen voice inside Shinji's head explains to him that he creates his personality first through disassociating with the mother and then though distinguishing himself from others&quot;. ''Perhaps'' means that it's her personal interpretation. The article seems to say that it's a direct reference. Maybe we should mantain &quot;Sigmund Freud&quot; or creat a separate sentence, something like &quot;Susan Naiper arguest that the final episode philosophical questions are influenced by psychoanalythical theories by Sigmund Freud and Jacques Lacan&quot;.
* &quot;..Georga Friedricha Hegela, Jeana Paula Sartrea i drugih&quot;. Same here. But Tsuribe seems to say that Hegel's system correspond to the Human Instrumentality Project just for literaly motif, nothing more. She doesn't seem to say that &quot;Hegel and Sartre are referenced in NGE&quot;. But she mention episode 16, &quot;The sickness unto death&quot;, an obvious Kierkegaard reference (confirmed by Evangelion Chronicle offician encyclopedia), so we can replace &quot;Hegel&quot; and &quot;Sartre&quot; with &quot;Kierkegaard&quot;, just like the NGE-related article on en.wiki.
Also, in &quot;Teme&quot;: &quot;Iako se dobar dio animea .... izvan tehnologije?&quot;. That rethorical question sounds childish, &quot;bloggish&quot; or just with a non-enciclopedic style. Can you rewrite this sentence with a more enciclopedic style, deleting the fansite-like question?--[[Korisnik:TeenAngels1234|TeenAngels1234]] ([[Razgovor sa korisnikom:TeenAngels1234|razgovor]]) 18:25, 5 maj 2017 (CEST)

:Since I haven't watched the anime myself, I cannot state anything precise as to the factual accuracy of the article itself. Some of the arguments listed above seem valid, others a little exaggerated, but all in all, I've decided to contact the original author of the article. He has watched the show, I presume, and he will certainly have more factual knowledge than me. I shall hear what he has to say regarding your suggestions and then come back here as soon as that's done --[[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;E.A.&lt;/font&gt;]][[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;Poe&lt;/font&gt;]] 17:58, 6 maj 2017 (CEST)
::{{Ping|Edgar Allan Poe}} He seems to be (semi?)retired from Wikipedia (I think), so choose you. Again, IMHO they're minor and objectively good edits.--[[Korisnik:TeenAngels1234|TeenAngels1234]] ([[Razgovor sa korisnikom:TeenAngels1234|razgovor]]) 12:28, 19 maj 2017 (CEST)
:::{{Ping|TeenAngels1234}}, I am truly sorry for the delay. I have contacted the user privately and he has given his reply to your suggestions, stating that he agrees with all but the last one, as there is, according to him, proof of using both Hegel's and Sartre's ideas throughout the anime. I haven't had the time (and I forgot after a while) to edit the article so you can either do it yourself as per your earlier ideas or you can wait for me to do it in; I might have the time later today, my time. I am truly sorry for the delay and not replying to you, I hope you won't mind :) --[[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;E.A.&lt;/font&gt;]][[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;Poe&lt;/font&gt;]] 12:07, 20 maj 2017 (CEST)
::::I'm not a native speaker, I fear to edit with some grammatical/prose errors (sigh). Maybe &quot;according to critic Manabu Tsuribe, the series incorporates some elements from Sartre, Kierkegaard and Hegel philosophy&quot; it's better to settle all the disputes? :)--[[Korisnik:TeenAngels1234|TeenAngels1234]] ([[Razgovor sa korisnikom:TeenAngels1234|razgovor]]) 12:30, 20 maj 2017 (CEST)

:::::Okay, then. I shall make the edits myself, hopefully during the day, in accordance with your comments on the talk page. As far as Sartre goes, your suggestion might be the best solution, but I shall have to see how it fits into the general context. Thank you again for the patience :) --[[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;E.A.&lt;/font&gt;]][[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;Poe&lt;/font&gt;]] 14:22, 20 maj 2017 (CEST)

:I never thought it would be this short. But all in all, I have edited the article. As far as Sartre and Hegel go, I have decided to keep that fact because of a source provided by Seiya via private conversation. As for the question mark in the sentence, as a native speaker, it seems fit to me, as it reflects the sentence structure and the semantic context of the paragraph itself. I do not see a valid reason for its deletion. Everything else has been taken care of in accordance with the suggestions --[[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;E.A.&lt;/font&gt;]][[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;Poe&lt;/font&gt;]] 22:33, 20 maj 2017 (CEST)
::I see. I just want to add &quot;Soren Kierkegaard&quot; to the list in accordance with Tsuribe's essay. So, thanks to Seiya and for your patience too :) Ps. Is Seiya definitely retired? Maybe we can write few articles about the characters of the series, they have the potential to be Featured Articles.--[[Korisnik:TeenAngels1234|TeenAngels1234]] ([[Razgovor sa korisnikom:TeenAngels1234|razgovor]]) 17:15, 21 maj 2017 (CEST)
:::He's been added :) As far as Seiya goes, he's, as far as I know, inactive at the moment, but he hasn't given up on a potential return. At this moment, I wouldn't get my hopes very high up, but if you want, I could ask him to contact you? --[[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;E.A.&lt;/font&gt;]][[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;Poe&lt;/font&gt;]] 21:03, 21 maj 2017 (CEST)
::::Yeah, thank you. It would be a pity to waste the high potential of those articles :)--[[Korisnik:TeenAngels1234|TeenAngels1234]] ([[Razgovor sa korisnikom:TeenAngels1234|razgovor]]) 21:11, 21 maj 2017 (CEST)
:::::I have contacted him. He'll either contact you himself, or send me a reply, which I will then forward to you :) --[[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;E.A.&lt;/font&gt;]][[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;Poe&lt;/font&gt;]] 23:44, 21 maj 2017 (CEST)
:Not promising anything, Seiya has asked for some form of contact so that he can hear what you have to suggest :) --[[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;E.A.&lt;/font&gt;]][[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;Poe&lt;/font&gt;]] 22:20, 22 maj 2017 (CEST)
::{{Ping|Edgar Allan Poe}} Do you think User Talk is enough?--[[Korisnik:TeenAngels1234|TeenAngels1234]] ([[Razgovor sa korisnikom:TeenAngels1234|razgovor]]) 19:16, 23 maj 2017 (CEST)
:::You can try leaving a message for him on his user page, but I can't guarantee that he'll reply. An e-mail address is the safest way, but if you have a problem with that, I'll tell him to check his talk page --[[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;E.A.&lt;/font&gt;]][[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;Poe&lt;/font&gt;]] 21:54, 23 maj 2017 (CEST)
::::The problem is that I've not his/her e-mail addres :( --[[Korisnik:TeenAngels1234|TeenAngels1234]] ([[Razgovor sa korisnikom:TeenAngels1234|razgovor]]) 11:53, 26 maj 2017 (CEST)

He asked if you had any form of contact... --[[Korisnik:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;E.A.&lt;/font&gt;]][[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|&lt;font face=&quot;Freestyle Script&quot; color=&quot;black&quot; size=&quot;4px&quot;&gt;Poe&lt;/font&gt;]] 12:59, 27 maj 2017 (CEST)
:{{Ping|Edgar Allan Poe}} Oh, I'm sorry, I just misunderstood the previous text (English isn't my native language). So, I think my e-mail address is enough.--[[Korisnik:TeenAngels1234|TeenAngels1234]] ([[Razgovor sa korisnikom:TeenAngels1234|razgovor]]) 19:09, 31 maj 2017 (CEST)

== Death threats ==

Hi everyone. I'm back. I recently deleted an unsourced sentence about the death threats to Anno. The ''source'' mentioned are Haslem and Solomon, IINM. But Haslem and Solomon doesn't mention a source, and they're not reliable at all. I inserted them years ago, but I didn't know that the death threats question is, basically, a [https://wiki.evageeks.org/End_of_Evangelion_Death_Threats myth] spread by Amanda Winn Lee.--[[Korisnik:TeenAngels1234|TeenAngels1234]] ([[Razgovor sa korisnikom:TeenAngels1234|razgovor]]) 14:29, 5 juli 2020 (CEST)</text>
      <sha1>p1xh3lhmwtoo2yhhlk0tj20vwor6gg7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Deep End (film)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4559204</id>
    <revision>
      <id>42669415</id>
      <parentid>42445225</parentid>
      <timestamp>2026-08-08T04:34:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>42669415</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4205" sha1="4dbp2f9s8n5uquvfzh4p656jv1ot4xq" xml:space="preserve">{{About|britanskom filmu iz 1970. godine sa Jane Asher|američki film iz 2001. godine sa Tildom Swinton |The Deep End (film)}}

{{Infokutija film
| naslov           = Deep End
| slika         = La ragazza del bagno pubblicо.png
| director       = [[Jerzy Skolimowski]]
| producer       = Helmut Jedele
| writer         = Jerzy Gruza&lt;br&gt;[[Jerzy Skolimowski]]&lt;br&gt;Boleslaw Sulik
| starring       = [[Jane Asher]]&lt;br&gt;[[John Moulder Brown]]
| music          = [[Cat Stevens]]&lt;br&gt;[[Can (bend)|Can]]
| cinematography = Charly Steinberger
| editing        = Barry Vince
| studio         = Kettledrum Films&lt;br&gt;Maran FIlm
| distributor    = Kettledrum Films
| released       = {{Film date|df=y|1970|9|1|[[31. venecijanski filmski festival|Venecija]]}}
| runtime        = 90 min.
| country        = {{flagcountry|GBR}}&lt;br&gt;{{flag|Zapadna Njemačka}}
| language       = engleski
| budget         = 
}}

'''''Deep End''''' ({{jez-sh|Uzrujanost ''ili'' Nevolja}}) je [[UK|britansko]]-[[Zapadna Njemačka|zapadnonjemački]] igrani film snimljen 1970. godine u režiji [[Jerzy Skolimowski|Jerzyja Skolimowskog]]. Protagonist, čiji lik tumači [[John Mouler-Brown]], je 15-godišnji dječak koji dobije posao pomoćnog radnika u [[javno kupalište|javnom kupalištu]] i upoznaje privlačnu, ali deset godina stariju djevojku (čiji lik tumači [[Jane Asher]]) koja kao dodatni izvor prihoda klijentima pruža seksualne usluge, te svom mladom kolegi sugerira da čini isto. Radnja prikazuje kako dječak sa njom postaje opsjednut, te kako će njegova seksualna frustracija pokrenuti niz događaja sa tragičnim posljedicama. ''Deep End'', koji se ponekad opisuje kao jedan od prvih filmova koji pokazuje naličje, odnosno tamnu stranu [[svingajući London|svingajućeg Londona]], je dobio izuzetno dobre kritike, a posebno ga je cijenio i kao svoj uzor kasnije navodio [[David Lynch]].

==Uloge==
{{col-begin}}{{col-break}}
* [[Jane Asher]] ... Susan
* [[John Moulder-Brown]] ... Mike
* [[Karl Michael Vogler]] ... Instruktor plivanja
* Christopher Sandford ... Chris, zaručnik
* [[Diana Dors]] ... Mikeova prva ženska klijentica
* Louise Martini ... Prostitutka
* [[Erica Beer]] ... Blagajnica u kupalištu
* Anita Lochner ... Kathy
* Annemarie Kuster ... Recepcionerka u noćnom klubu
* [[Cheryl Hall]] ... Djevojka koja prodaje hot dog
* Christina Paul ... Djevojka sa bijelom tkaninom
{{col-break|gap=4em}}
* [[Dieter Eppler]] ... Stoker
* Karl Ludwig Lindt ... Upravnik kupališta
* [[Eduard Linkers]] ... Vlasnik kino-dvorane
* Will Danin ... Mlađi policajac
* Gerald Rowland ... Mikeov prijatelj
* [[Bert Kwouk]] ... Čovjek za štandom za hot dog
* Ursula Mellin ... Mikeova druga ženska mušterija (van špice)
* Erika Wackernagel ... Mikeova majka (van špice)
* Uli Steigberg ... Mikeov otac (van špice)
* Peter Martin Urtel ... Stariji policajac (van špice)
* [[Jerzy Skolimowski]] ... Putnik u podzemnoj željeznici koji čita poljske novine (van špice)
{{col-end}}

==Vanjske veze==
* {{IMDb title| 0066122 }}
* {{BritMovie title| Deep-End }}
* {{BFIdb title| 30958 }}
* {{BFI Explore| 4ce2b6a89cf25 | Video from Q&amp;A session with Jane Asher and John Moulder-Brown after first showing of the restored version, 4 May 2011}}
* [http://www.sensesofcinema.com/2009/cteq/deep-end/ ''Optimism Unfulfilled: Jerzy Skolimowski's Deep End and the Swinging Sixties''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160420051219/http://sensesofcinema.com/2009/cteq/deep-end/ |date=2016-04-20 }}, an article by Christopher Weedman, at [http://www.sensesofcinema.com/ ''Senses of Cinema''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121127112928/http://sensesofcinema.com/ |date=2012-11-27 }}
* [http://moviemorlocks.com/2007/08/25/deep-end-1971-ripe-for-rediscovery.htm Deep End: Ripe for Rediscovery - TCM Movie Morlocks] {{Webarchive|url=https://archive.today/20130129181728/http://moviemorlocks.com/2007/08/25/deep-end-1971-ripe-for-rediscovery.htm |date=2013-01-29 }}

&lt;!--spacing--&gt;

{{Jerzy Skolimowski}}

{{Normativna kontrola}}

[[Kategorija:Britanski filmovi]]
[[Kategorija:Zapadnonjemački filmovi]]
[[Kategorija:Dramski filmovi]]
[[Kategorija:Psihološki trileri]]
[[Kategorija:Filmovi o odrastanju]]</text>
      <sha1>4dbp2f9s8n5uquvfzh4p656jv1ot4xq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dragutin Topić</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4569196</id>
    <revision>
      <id>42669442</id>
      <parentid>42396642</parentid>
      <timestamp>2026-08-08T11:14:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>42669442</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9876" sha1="qmaxpt8dvauh4a3bmlwh7ky3kdqdorg" xml:space="preserve">{{Atletičar
| ime            = Dragutin Topić
| slika          = Dragutin Topić 20062009.JPG
| širina_slike   = 
| opis_slike     = Dragutin Topić 2009.
| puno_ime       = 
| nadimak        = 
| datum_rođenja  = {{datum rođenja|1971|3|12|god=da}}
| mesto_rođenja  = [[Beograd]]
| država_rođenja = {{zastava|SFRJ}}
| datum_smrti = 
| mesto_smrti = 
| država_smrti = 
| državljanstvo  = {{zas|SRB}} [[Srbija|srpsko]]
| visina        = 1,97 m
| klub          = [[AК Crvena zvezda]]&lt;br /&gt;[[AК Partizan]]&lt;br /&gt; [[AК Vojvodina]]
| karijera      = 
| discipline    = [[skok uvis]]
| rekordi       = '''2,38''' na otvorenom &lt;br /&gt; '''2,35''' u dvorani
| nagrade       = {{abbr|Zlatna značka|„Zlatna značka“ lista &quot;Sport“ za najboljeg sportistu Jugoslavije 1990.}}
| medalje  = {{medalja početak}}
{{medalja sport|[[Atletika]]}}
{{medalja sport|[[Skok uvis]]}}
{{medalja takmičenje|[[Svetsko prvenstvo u atletici u dvorani|Svetsko dvoransko prvenstvo]]}}
{{medalja bronza|1997. Pariz  | '''2,32'''}}
{{medalja takmičenje|[[Evropsko prvenstvo u atletici na otvorenom|Evropsko prvenstvo]]}}
{{medalja zlato| [[Evropsko prvenstvo u atletici na otvorenom 1990.|1990. Split]] | [[Evropsko prvenstvo u atletici na otvorenom 1990 — skok uvis za muškarce|'''2,34''']] }} '''[[Atletski rekordi Jugoslavije na otvorenom za muškarce|NR]]'''
{{medalja takmičenje|[[Evropsko prvenstvo u atletici u dvorani|Evropsko dvoransko prvenstvo]]}}
{{medalja bronza|1992. Đenova | '''2,29''' }}
{{medalja zlato|[[Evropsko prvenstvo u atletici na otvorenom 1996.|1996. Stokholm]] | [[Evropsko prvenstvo u atletici na otvorenom 1996 — skok uvis za muškarce|'''2,35''']] }} '''[[Atletski rekordi Jugoslavije u atletici u dvorani za muškarce|NR]]'''
{{medalja bronza|2000. Gent | '''2,34''' }}
{{medalja takmičenje|[[Mediteranske igre]]}}
{{medalja bronza|[[Mediteranske igre 2009.|2009. Peskara]]|'''2,26'''}}
{{medalja takmičenje|[[Univerzijada]]}}
{{medalja zlato|1995. Fukuoka | '''2,29''' }}
{{medalja takmičenje|[[Svetsko prvenstvo u atletici za juniore|Svetsko juniorsko prvenstvo]]}}
{{medalja zlato| [[Svetsko prvenstvo u atletici za juniore 1990.|1990. Plovdiv]] | [[Svetsko prvenstvo u atletici za juniore 1990 — skok uvis za muškarce|'''2,37''']] '''{{abbr|JSR|Juniorski svetski rekord}}'''}}
{{medalja takmičenje|[[Balkanske igre]]}}
{{medalja zlato|1998. Atina | '''2,26''' }}
{{medalja zlato|2004. Istanbul | '''2,26''' }}
{{medalja zlato|2005. Novi Sad | '''2,26''' }}
{{medalja zlato|2007. Sofija | '''2,21''' }}
{{medalja takmičenje|[[Balkanske igre u dvorani]]}}
{{medalja zlato|2003. Peanija | '''2,30''' }}
{{medalja zlato|2005. Peanija | '''2,31''' }}
{{medalja zlato|2009. Atina | '''2,28''' }}
{{medalja kraj}}
}}
'''Dragutin Topić''' ([[Beograd]], [[12. mart]]a [[1971]]) jedan je od najboljih [[Srbija|srpskih]] [[atletika|atletičara]] svih vremena. Trener mu je bio [[Mihajlo Švraka]], najveći deo karijere proveo je u [[AK Crvena zvezda|Crvenoj zvezdi]], takmičio se i za [[AK Partizan|Partizan]], a pre nekoliko godina prešao je u [[AK Vojvodina|Vojvodinu]]. Posle jednogodišnje pauze (2006), tokom koje je radio kao sportski direktor [[Atletski savez Srbije|Atletskog saveza Srbije]] karijeru je nastavio 2007. godine i u Pekingu u avgustu 2008. peti put učestvovao na [[Olimpijske igre#Spisak Letnjih olimpijskih igara|Olimpijskim igrama]].

== Karijera ==
Od [[1993]]. godine drži državni [[rekord]] [[skok uvis|skoku uvis]] sa preskočenih 2,38 m, čime deli 15. mesto na rang listi najboljih skakača uvis svih vremena ([[svetski rekord]]er je [[Kuba]]nac [[Havijer Sotomajor]] — 2,45 m). Prvi veliki međunarodni uspeh Topić je postigao na [[Svetsko juniorsko prvenstvo u atletici|svetskom juniorskom prvenstvu]] u [[Plovdiv]]u, [[1990]]. godine, kada je osvojio zlatnu medalju sa juniorskim svetskim rekordom (2,37 m) . Njegov rezultat iz Plovdiva je i danas (avgust [[2015]]) zvanični svetski rekord u toj konkurenciji.&lt;ref&gt;[http://www.iaaf.org/records/by-category/world-junior-records Lista svetskih rekorda na sajtu IAAF]&lt;/ref&gt;

Tri nedelje kasnije zlato je osvojio i na seniorskom [[Evropsko prvenstvo u atletici na otvorenom|Prvenstvu Evrope]] u [[Split]]u Na kraju godine ga je list [[Sport (dnevni list)|Sport]] proglasio za sportistu godine u [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|Jugoslaviji]]. Na ekipnom prvenstvu Srbije 2012. kao član [[AK Partizan|Partizana]] ostvario je normu za nastup na [[Olimpijske igre|Olimpijskim igrama]] u Londonu, a pomogao je i da [[AK Partizan|Partizan]] vrati titulu šampiona u Humsku nakon dužeg posta. U 41. godini Topić je bio među najstarijim učesnicima atletskih takmičenja na Olimpijskim igrama u Londonu i jedini atletičar koji je šest puta učestvovao na najvećim i najprestižnijim svetskim sportskim skupovima.&lt;ref&gt;RTV: [http://www.rtv.rs/sr_ci/oi-2012/dragutin-topic-nije-prosao-kvalifikacije-u-skoku-u-vis_334895.html Dragutin Topić nije prošao kvalifikacije u skoku u vis], 5.8.2012, pristup 27.4.2013&lt;/ref&gt;,&lt;ref&gt;[http://www.politika.rs/scc/clanak/220228/Portret-bez-rama-Dragutin-Topic Politika 2012]  Pristupljeno 27.4.2016&lt;/ref&gt;

Učestvovao je na [[Evropsko prvenstvo u atletici na otvorenom 2012.|Evropskom prvenstvu u Helsinkiju 2012. godine]] u [[Evropsko prvenstvo u atletici na otvorenom 2012 — skok uvis za muškarce|skoku uvis]]. U kvalifikacijama je skočio 2,10 metara i nije se plasirao dalje. U ukupnom plasmanu je zauzeo 30 mesto koje deli sa mađarskim atletičarem.&lt;ref&gt;[http://www.sportresult.com/sports/la/ajax/user_files/2012/Helsinki/pdf/re0810061.pdf Rezultati kfalifikacija]&lt;/ref&gt;

=== Olimpijske igre ===
Topić je šest puta je učestvovao na [[Olimpijske igre|Olimpijskim igrama]].-
* [[1992]]. godina [[Barselona]]:deveto mesto.
* [[1996]]. godina [[Atlanta]]: četvrto mesto
* [[2000]]. godina [[Sidnej]]: nije ušao u finale,.
* [[2004]]. godina [[Atina]] : deseto mesto.
* [[2008]]. godina [[Peking]] : nije ušao u finale (17. mesto).
* [[2012]]. godina [[London]] : nije ušao u finale (31. mesto)&lt;ref&gt;London2012: [https://web.archive.org/web/20130404112705/http://www.london2012.com/athletics/event/men-high-jump/phase=atm071900/index.html „Men's High Jump“], 5.8.2012, pristup 27.4.2013&lt;/ref&gt;

=== Ostalo ===
Na [[Svetsko prvenstvo u atletici na otvorenom|Svetskom prvenstvu]] postigao je sledeće plasmane u finalnim takmičenjima.- [[1991]]. ([[Tokio]]): deveto mesto, [[1995]]. ([[Geteborg]]): deoba od osmog do desetog mesta, [[1999]]. ([[Sevilja]]): četvrto mesto, [[2005]]. ([[Helsinki]]): deveto mesto, [[2007]]. ([[Osaka]]): delio 31 mesto, [[2009.]]. i ([[Berlin]]): poslednje 30 mesto,

U finalu [[Gran pri]] serije atletskih mitinga dva puta je bio treći (u [[Pariz]]u [[1994]]. i u [[Doha|Dohi]] [[2000]]. godine).

Na [[Svetsko prvenszvo u atletici u dvorani 2003.|Svetskom prvenstvu]] u dvorani u [[Birmingem]]u [[2003]]. godine zauzeo je četvrto, a 2005. na dvoranskom [[Evropsko prvenstvo u atletici u dvorani 2005.|Prvenstvu Evrope]] peto mesto. Višestruki je prvak [[Balkansko poluostrvo|Balkana]], [[Jugoslavija|Jugoslavije]] i [[Srbija i Crna Gora|Srbije i Crne Gore]].

=== Doping ===
22. Februara 2001. godine, na takmičenju u [[Vupertal]]-u, [[Nemačka]], njegov uzorak urina je bio pozitivan na [[norandrosteron]], u količini za nijansu višoj od dozvoljene. Testiran je na [[norandrosteron]] i suspendovan na dve godine.&lt;ref&gt;[http://www.arhiva.srbija.gov.rs/vesti/2001-03/07/23664.html Topić suspendovan zbog dopinga]&lt;/ref&gt;

== Zanimljivosti ==
Dragutin Topić je u sezoni 1992/93. bio registrovan kao igrač košarkaškog kluba [[KK Spartak Subotica|Spartak]] iz [[Subotica|Subotice]], da bi mogao da učestvuje na zvaničnim Ol star susretima, gde je dva puta osvajao prvo mesto u zakucavanjima. Takođe je i na nekim utakmicama ulazio u igru, pa je ostala upamćena njegova trojka protiv [[KK Crvena zvezda|Crvene zvezde]] [[1993]]. u pobedi Spartaka od 85:67.&lt;ref&gt;[http://www.gradsubotica.co.rs/ko-se-seca-topiceve-trojke/ Ko se seća Topićeve trojke], www.gradsubotica.co.rs&lt;/ref&gt;

Od septembra 2008. radi kao menadžer Atletskog saveza Srbije. Suprug je i trener [[Biljana Topić|Biljane Topić]], rekorderke Srbije u [[troskok]]u.

Aprila 2013. Dragutin, tokom takmičenja poznat kao Top, postao je učesnik rijaliti-šoua ''[[Veliki brat (Srbija)|Veliki brat]]''. Stigao je do finala, održanog 6. maja iste godine. Osvojio je drugo mesto, dok je pobednik bio Žarko Stojanović.&lt;ref&gt;[http://www.blic.rs/Zabava/VIP-Veliki-brat-2013/381218/Finale-Velikog-brata-uzivo-Zarko-je-pobednik Finale &quot;Velikog brata&quot; uživo: Žarko je pobednik!], Blic Online&lt;/ref&gt;

== Povezano ==
* [[Rekordi Srbije u atletici]]

== Reference ==
{{reflist}}

== Vanjske veze ==
* [http://topjump.rs/ Sajt Dragutina Topića] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160810092035/http://www.topjump.rs/ |date=2016-08-10 }}
* [http://www.iaaf.org/athletes/biographies/country=SRB/athcode=9383/index.html Biografija na sajtu Svetske atletske federacije]

{{Dobitnici Zlatne značke Sporta}}
{{Sportista godine SD Crvena zvezda}}

{{Lifetime|1971||Topić, Dragutin}}

[[Kategorija:Jugoslavenski atletičari]]
[[Kategorija:Srpski atletičari]]
[[Kategorija:Jugoslavenski olimpijci]]
[[Kategorija:Srpski olimpijci]]
[[Kategorija:Skakači u vis]]
[[Kategorija:Atletičari Crvene zvezde]]
[[Kategorija:Atletičari Partizana]]
[[Kategorija:Atletičari na Ljetnim olimpijskim igrama 1992.]]
[[Kategorija:Atletičari na Ljetnim olimpijskim igrama 1996.]]
[[Kategorija:Atletičari na Ljetnim olimpijskim igrama 2000.]]
[[Kategorija:Atletičari na Ljetnim olimpijskim igrama 2004.]]
[[Kategorija:Atletičari na Ljetnim olimpijskim igrama 2008.‎]]
[[Kategorija:Atletičari na Ljetnim olimpijskim igrama 2012.]]
[[Kategorija:Evropski prvaci u atletici]]
[[Kategorija:Biografije, Beograd]]</text>
      <sha1>qmaxpt8dvauh4a3bmlwh7ky3kdqdorg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Chang Cheh</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4570626</id>
    <revision>
      <id>42669318</id>
      <parentid>41110299</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T15:27:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>42669318</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4250" sha1="0k8jfxicyq5maxg4redxm0s59vcz7pf" xml:space="preserve">{{Infokutija Filmska biografija
| ime = 張徹 &lt;br&gt; Chang Cheh
| image =
| imagesize = 250px
| caption = 
| tradchinesename = 張徹
| simpchinesename = 张彻
| ime_po_rođenju = &lt;big&gt;張易揚&lt;/big&gt;&lt;br&gt;(Chang Yi-yang)
| datum_rođenja = {{birth date|1923|2|10|df=y}}
| mjesto_rođenja = [[Shanghai]], [[Republika Kina (1912–49)|Kina]]
| height = 
| datum_smrti = {{death date and age|2002|6|22|1923|2|10|mf=y}}
| mjesto_smrti = [[Hong Kong]]
| period = 1967–83
| nagrade = {{awd|award=Nagrada [[Asia Pacific Film Festival|Azijsko-pacifičkog filmskog festivala]] za nnajboljeg režisera|yeatr=1970|title=[[Vengeance!]]''}}
| uticaj_od = [[Akira Kurosawa]], [[Sergio Leone]], [[Sam Peckinpah]]
| uticaj_na = [[John Woo]], [[Ringo Lam]], [[Quentin Tarantino]]
}}

'''Chang Cheh'''' ({{zh|t=張徹|s=张彻}}; 10. februar 1923 - 22. jun 2002) bio je [[Hong Kong|hongkonški]] filmaki režiser, najpoznatiji po hvaljenim ostvarenjima ''[[wuxia]]'' žanra, kao i izuzetno velikom broju filmova koje je snimio za [[braća Shaw|braću Shaw]], a zbog koje je dobio nadimak &quot;kuma [[hongkonška kinematografija|hongkonške kinematografije]]&quot;. Cheh, čija je filmografija 1970-ih odražavala prijelaz sa &quot;klasičnih&quot; ''wuxia'' filmova na [[kung fu film]]ove, se također smatra pionirom specifično hongkonškog akcijskog žanra poznatog kao  ''[[heroic bloodshed]]''.

==Izabrana filmografija==
*''[[The Assassin (1967 film)|The Assassin]]'' (1967)
*''[[The One-Armed Swordsman]]'' (1967)
*''[[Golden Swallow (1968 film)|Golden Swallow]]'' (1968)
*''[[Have Sword, Will Travel]]'' (1969)
*''[[The Invincible Fist]]'' (1969)
*''[[Return of the One-Armed Swordsman]]'' (1969)
*''[[Dead End (1969 film)|Dead End]]'' (1969)
*''[[The Heroic Ones]]'' (1970)
*''[[Vengeance!]]'' (1970)
*''[[The Duel (1971 film)|The Duel]]'' (1971)
*''[[Duel of Fists]]'' (1971)
*''[[The Deadly Duo]]'' (1971)
*''[[The Anonymous Heroes]]'' (1971)
*''[[New One-Armed Swordsman]]'' (1971)
*''[[King Eagle]]'' (1971)
*''[[Four Riders]]'' (1972)
*''[[The Water Margin (film)|The Water Margin]]'' (1972)
*''[[Boxer From Shantung]]'' (1972)
*''[[Police Force (1973 film)|Police Force]]'' (1973)
*''[[Blood Brothers (1973 film)|The Blood Brothers]]'' (1973)
*''[[The Generation Gap (1973 film)|The Generation Gap]]'' (1973)
*''[[The Delinquent]]'' (1973)
*''[[The Pirate (1973 film)|The Pirate]]'' (1973)
*''[[The Savage Five]]'' (1974)
*''[[Five Shaolin Masters]]'' (1974)
*''[[Heroes Two]]'' (1974)
*''[[Shaolin Martial Arts]]'' (1974)
*''[[The Legend of the 7 Golden Vampires]]'' (1974)
*''[[Disciples of Shaolin]]'' (1975)
*''[[7 Man Army]]'' (1976)
*''[[Shaolin Temple (1976 film)|Shaolin Temple]]'' (1976)
*''[[The Shaolin Avengers]]'' (1976)
*''[[Chinatown Kid]]'' (1977)
*''[[The Brave Archer]]'' (1977)
*''[[The Brave Archer 2]]'' (1978)
*''[[Five Venoms]]'' (1978)
*''[[Invincible Shaolin]]'' (1978)
*''[[Crippled Avengers]]'' (1978)
*''[[Ten Tigers of Kwangtung]]'' (1979)
*''[[Kid with the Golden Arm]]'' (1979)
*''[[Shaolin Rescuers]]'' (1979)
*''[[Shaolin Daredevils|Magnificent Acrobats]]'' (1979)
*''[[Flag of Iron]]'' (1980)
*''[[The Brave Archer 3]]'' (1981)
*''[[2 Champions of Shaolin]]'' (1981)
*''[[Masked Avengers (1981 film) |Masked Avengers]]'' (1981)
*''[[House of Traps]]'' (1982)
*''[[Sword Stained with Royal Blood (1982 film)|Sword Stained With Royal Blood]]'' (1982)
*''[[Five Element Ninjas]]'' (1982)
*''[[The Weird Man]]'' (1983)
*''[[Shanghai 13]]'' (1984)
*''[[Ninja In Ancient China]]'' (1993)

==Vanjske veze==
*{{IMDb name|id=0151653|name=Chang Cheh}}
*[http://www.sensesofcinema.com/2003/great-directors/chang/ Senses of Cinema: Great Directors Critical Database] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160809231239/http://sensesofcinema.com/2003/great-directors/chang/ |date=2016-08-09 }}
*[http://changcheh.0catch.com/ Chang Cheh: the Godfather of the Kung Fu Film] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110707054017/http://changcheh.0catch.com/ |date=2011-07-07 }}
*[http://www.cityonfire.com/shawbros/index.htm Chang Cheh and other Shaw Bros. reviews at Cityonfire.com]

{{Chang Cheh}}
{{Authority control}}

{{Lifetime|1923|2002|Chang, Cheh}}
[[Category:Hongkonški filmski režiseri]]
[[Category:Kineski filmski režiseri]]</text>
      <sha1>0k8jfxicyq5maxg4redxm0s59vcz7pf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Deforestacija u Indoneziji</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4571251</id>
    <revision>
      <id>42669416</id>
      <parentid>42647712</parentid>
      <timestamp>2026-08-08T04:36:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>42669416</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18504" sha1="4bmfhpgzbc39qkfcmlrbayeeksb8gua" xml:space="preserve">[[Datoteka:Riau palm oil 2007.jpg|thumb|mini|Siječa šuma u sumatranskoj pokrajini Riau, zbog sadnje plantaže uljne palme ([[2007.]])]]
'''[[Krčenje šume]] u [[Indonezija|​​Indoneziji]]''' podrazumijeva trajni gubitak [[šuma]] i raslinja diljem zemlje, što ishoduje neprocjenjivim negativnim utjecajem na društvo i okoliš. Indonezija je podneblje nekih od biološki najraznovrsnijih šuma na ​​svijetu i treća je po broju vrsta, nakon [[Brazil]]a i [[DR Kongo|Demokratske Republike Kongo]].&lt;ref name=&quot;ABC 4C&quot;&gt;[http://www.abc.net.au/4corners/content/2002/timber_mafia/resources/resources_indonesia.htm ABC Four Corners: ''Background information on Indonesia, deforestation and illegal logging''], pristupljeno 2. listopada 2016.&lt;/ref&gt; Sve do [[1900.]] godine Indonezija je još uvijek bila prekrivena gustim šumama, koje su činile 84% ukupne površine države. Krčenje šuma se tijekom [[1970-ih]] znatno uvećalo, te je u ubrzanom usponu od tada. Procjenjuje se da je pokrivenost šumama od 170 000 000 hektara tijekom 1900. smanjena na manje od 100 000 000 hektara do kraja [[20. stoljeće|20. stoljeća]].&lt;ref name=&quot;Matthews&quot;&gt;[http://pdf.wri.org/indoforest_full.pdf Matthews, Emilly (ed.): ''The State of Forests Indonesia'', Bogor 2002], pristupljeno 2. listopada 2016.&lt;/ref&gt; Tijekom [[2008.]] godine predviđeno je da će [[tropska kišna šuma|tropske kišne šume]] u Indoneziji iščeznuti u idućih 10 godina.&lt;ref&gt;[http://www.asianews.it/index.php?l=en&amp;art=5728 China is black hole of Asia's deforestation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181123021701/http://www.asianews.it/index.php?l=en&amp;art=5728 |date=2018-11-23 }}, ''Asia News'', objavljeno 24. ožujka 2008., pristupljeno 2. listopada 2016.&lt;/ref&gt; Od ukupne siječe šuma u Indoneziji, čak 80% se vodi kao nezakonito.&lt;ref&gt;[http://www.swedwatch.org/en/rapporter/riskanalys-av-glas-jarn-betong-och-gips Riskanalys av glas, järn, betong och gips], str. 19.–20., pristupljeno 2. listopada 2016.&lt;/ref&gt;

Velika šumska prostranstva u ​​Indoneziji uništena su i pretvorena u plantaže od strane velikih međunarodnih tvrtki za preradu [[celuloza|celuloze]], kao što je ''Asia Pulp and Paper''.&lt;ref&gt;[http://www.foei.org/en/resources/publications/miscellaneous/clashes/indonesiatrees.html?searchterm=Indonesia indonesia trees Indonesia without trees? Record breaking logging of last rainforests] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260204140712/http://www.foei.org/en/resources/publications/miscellaneous/clashes/indonesiatrees.html?searchterm=Indonesia |date=2026-02-04 }} Friends of the Earth, pristupljeno 2. listopada 2016.&lt;/ref&gt; Šume često bivaju spaljene od strane poljoprivrednika i vlasnika plantaža.&lt;ref&gt;[http://www.eoearth.org/article/Slash_and_burn Slash and burn], Encyclopedia of Earth, pristupljeno 2. listopada 2016.&lt;/ref&gt; Drugi veliki povod krčenja šume je drvna industrija, vođena potražnjom iz [[Kina|Kine]] i [[Japan]]a.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://news.mongabay.com/2006/0710-itto.html |title=Japan depletes Borneo's rainforests; China remains largest log importer |publisher=News.mongabay.com |date= |accessdate=2. listopada 2016.}}&lt;/ref&gt;  Razvoj [[poljoprivreda|poljoprivrede]] i projekti transmigracije prisilili su veliki broj ljudi naseliti se u prašumskim predjelima, dodatno ubrzavajući krčenje šume.

Siječa i paljenje šuma radi raščišćavanja zemljišta za poljoprivredu, učinili su Indoneziju trećim najvećim svjetskim odašiljačem plinova koji potpomažu [[učinak staklenika]], iza Kine i [[SAD|SAD-a]].&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/11/18/AR2009111804162.html |title=The Washington Post|publisher=Washingtonpost.com |date=19. 11. 2009|accessdate=2. 10. 2016|first=Andrew |last=Higgins}}&lt;/ref&gt; Šumski [[požari]] često uništavaju velike površine prerađivača [[ugljen]]a, uključujući stare prašume i tresetišta. Tijekom svibnja [[2011.]] Indonezija je proglasila moratorij povodom novih ugovora o siječi šuma, kako bi podržala borbu protiv te pošasti.&lt;ref name=&quot;CIFOR 76&quot;&gt;[http://www.cifor.org/publications/pdf_files/WPapers/WP-76Murdiyarso.pdf &quot;Indonesia's forest moratorium: A stepping stone to better forest governance?&quot;], CIFOR Working Paper 76, 2011, pristupljeno 2. listopada 2016.&lt;/ref&gt; Ova odluka pokazala se neučinkovitom, jer je stopa siječe šuma nastavila rasti. Od [[2012.]] godine Indonezija je prestigla stopu siječe šuma u ​​Brazilu&lt;ref&gt;Bachelard, Michael: [http://www.smh.com.au/national/worlds-worst-illegal-logging-in-indonesia-20140629-zsq5j.html &quot;World's worst illegal logging in Indonesia&quot;], ''The Sydney Morning Herald'', objavljeno 3. studenog 2015., pristupljeno 2. listopada 2016.&lt;/ref&gt;, te postala najbrže odšumljavajuća država na ​​svijetu.&lt;ref&gt;[http://www.scientificamerican.com/article/deforestation-in-indonesia-is-double-the-government-s-official-rate/ &quot;Deforestation in Indonesia Is Double the Government's Official Rate&quot;], in ''Scientific American'', objavljeno 3. studenog 2015., pristupljeno 2. listopada 2016.&lt;/ref&gt;

== Historija ==
[[Datoteka:COLLECTIE TROPENMUSEUM Boskap en aanleg afwateringskanaal langs een plantweg op een tabaksplantage TMnr 60038071.jpg|thumb|mini|Siječa šuma zbog stvaranja plantaže [[duhan]]a na sjeveru Sumatre (oko 1900.)]]
Indonezijsko otočje od oko 17 508 otoka podneblje je nekih od šuma s najrazličitijim biljnim i životinjskim vrstama na svijetu. Tijekom 1900. ukupna šumska područja predstavljala su 84% od ukupne površine Indonezije. Do [[1950.]] plantaže i male oranice i dalje su zauzimale samo mali dio. Šumski pokrivač u tom dobu se procjenjuje na 145 000 000 hektara primarne šume i još 14 000 000 hektara srednjeg i plimskog raslinja. U ranim 1970-ima Indonezija rabi ovaj vrijedan resurs u gospodarske svrhe, uslijed razvoja drvne industrije. Od kasnih [[1980-ih]] do godine [[2000.]], kapacitet proizvodnje povećan je za skoro 700% u industriji celuloze i [[papir]]a, što je Indoneziju učinilo devetim najvećim proizvođačem celuloze i jedanaestim najvećim proizvođačem papira na svijetu.

Stopa siječe šuma nastavlja rasti. Državno izvješće o okolišu za 2009. koje je podnio predsednik Susilo Bambang Judojono, pokazalo je da je broj požara narastao s 19 192 tijekom 2008. na čak 32 416 tijekom 2009. godine. Ministarstvo okoliša optužilo je slabo provođenje zakona i nedostatak nadzora od strane mjesnih vlasti, jer je raščišćavanje zemljišta primarni uzrok požara.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Simamora|first=Adianto|title=More hotspots detected despite pledge to reduce forest fires|url=http://www.thejakartapost.com/news/2010/06/11/more-hotspots-detected-despite-pledge-reduce-forest-fires.html|accessdate=2. 10. 2016|newspaper=The Jakarta Post|date=11. 6. 2010|archive-date=2010-06-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20100612172319/http://www.thejakartapost.com/news/2010/06/11/more-hotspots-detected-despite-pledge-reduce-forest-fires.html|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; Između 1990. i 2000. godine, 20% šumske površine u Indoneziji je izgubljeno (24 000 000 ha), a do [[2010.]] samo je 52% ukupne površine zemljišta još pod šumom (94 000 000 hektara).&lt;ref&gt;Staff (30. studenog 2011.) [http://www.fao.org/forestry/fra/fra2010/en/ Global Forest Resources Assessment 2010 – Trends in Extent of Forest 1990–2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190728090012/http://www.fao.org/forestry/fra/fra2010/en/ |date=2019-07-28 }} Food and Agriculture Organization of the United Nations, Media Centre, pristupljeno 2. listopada 2016.&lt;/ref&gt; Usprkos moratoriju u novim ugovorima za siječu šuma nametnutim 2010., stopa krčenja šume nastavila je rasti do 840 000 hektara u [[2012.]] godini, nadmašivši krčenje šume u Brazilu.&lt;ref&gt;John Vidal: [http://www.theguardian.com/environment/2014/jun/29/rate-of-deforestation-in-indonesia-overtakes-brazil-says-study &quot;Rate of deforestation in Indonesia overtakes Brazil, says study&quot;] ''The Guardian'', pristupljeno 2. listopada 2016.&lt;/ref&gt;

== Zahvaćena područja ==
[[Datoteka:Riau deforestation 2006.jpg|thumb|mini|Uništavanje ​​močvarnih šuma treseta zbog stvaranja plantaža uljnih palmi u gradu Indragiri Hulu, pokrajina Riau, Sumatra]]
Uništavanje ​​močvarnih šuma treseta zarad plantaža uljnih palmi u gradu Indragiri Hulu, pokrajina Riau, Sumatra
Indonežanske nizinske tropske šume, najbogatije drvnom građom i [[bioraznolikost|bioraznolikošću]], najviše su izložene riziku. Do 2000. godine one su skoro u potpunosti nestale u [[Sulawesi]]ju, i predviđa se da će uskoro nestati i na [[Sumatra|Sumatri]] i [[Kalimantan]]u.

Deseci tisuća kvadratnih kilometara šume na Sumatri potpuno su uništeni, često pod zapovjedništvom središnje vlade koja podržava rad međunarodnih tvrtki na uklanjanju šume.&lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/6927890.stm Losing land to palm oil in Kalimantan], BBC News, objavljeno 3. kolovoza 2007., pristupljeno 2. listopada 2016.&lt;/ref&gt; Na Kalimantanu su između [[1991.]] i [[2014.]] velike površine obrasle šumom izgorjele uslijed nenadziranih požara, što je uzrokovalo onečišćenje [[atmosfera|atmosfere]] diljem jugoistočne [[Azija|Azije]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://news.mongabay.com/2006/1015-indonesia.html |title=Forest fires result from government failure in Indonesia |publisher=News.mongabay.com |date= |accessdate=2. listopada 2016.}}&lt;/ref&gt;

== Krčenje šuma ==
Zajednička studija [[UK|Velike Britanije]] i Indonezije o drvnoj industriji u Indoneziji [[1998.]] godine pretpostavila je da je 40% posiječenih stabala uklonjeno nezakonito, s vrijednošću od preko 365 000 000 [[američki dolar|američkih dolara]].&lt;ref&gt;Indonesia-UK Tropical Forestry Management Programme (1999) Illegal Logging in Indonesia. ITFMP Report No. EC/99/03&lt;/ref&gt; Prema novijim procjenama, uzevši u obzir zakonitu siječu stabala i uspoređujući ju s količinom domaće potrošnje i izvoza, računice pokazuju da je 88% posiječenih stabala u zemlji uništeno na neki način nezakonito.&lt;ref&gt;Greenpeace (2003) ''Partners in Crime: A Greenpeace investigation of the links between the UK and Indonesia's timber barons'', vidjeti http://www.saveordelete.com {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140104192000/http://www.saveordelete.com/ |date=2014-01-04 }}&lt;/ref&gt; [[Malezija]] je ključna tranzitna zemlja za nezakonito stvorene drvene proizvode iz Indonezije..&lt;ref&gt;Environmental Investigation Agency and Telepak (2004) ''Profiting from Plunder: How Malaysia Smuggles Endangered Wood''.&lt;/ref&gt;

=== Nezakonito pustošenje šume ===
[[Datoteka:Borneo fires October 2006.jpg|thumb|mini|[[NASA|NASA-in]] [[satelit]] zabilježio je oblak gustog dima iznad otoka Bornea [[5. listopada]] [[2006.]] Požari se pojavljuju tijekom sušne sezone (kolovoz-listopad), izazivaju ih uglavnom raščišćavanje vegetacije i druge poljoprivredne djelatnosti, ali zahvaćaju i šume i nisko raslinje.]]
Procjenjuje se da je oko 73% proizvedene drvne građe zasigurno pribavljeno nezakonitom siječom stabala.&lt;ref&gt;[http://www.foei.org/en/resources/publications/miscellaneous/clashes/indonesiatrees.html?searchterm=Indonesia indonesia trees indonesia without trees? Record breaking logging of last rainforests] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260204140712/http://www.foei.org/en/resources/publications/miscellaneous/clashes/indonesiatrees.html?searchterm=Indonesia |date=2026-02-04 }} Friends of the Earth, pristupljeno 2. listopada 2016.&lt;/ref&gt; Mnogi načini krčenja šume u Indoneziji smatraju se iz više razloga nezakonitim.

Privatne korporacije, motivirane zaradom od strane lokalnih i regionalnih tržišta zahtjeva za drvnom građom, odgovorne su za uništavanje šume. Ova agro-industrijska poduzeća često ne posluju u skladu s osnovnim zakonskim propisima, jer neprimjereno primjenjuju isplativije ali daleko [[ekologija|ekološki]] neučinkovitije načine siječe šuma, poput šumskih požara radi pustošenja zemljišta u poljoprivredne svrhe. Šumarski zakon iz [[1999.]] godine navodi da je od ključnog značaja za tvrtke biti podržane od strane vlasti u pojedinim područjima uz IPK dopusnicu, tj. dopusnicu za prikupljanje drvne građe radi zakonitog odobrenja siječe šume.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.thejakartaglobe.com/news/indonesias-sinar-mas-accused-of-illegal-land-clearing/346751 |title=Indonesia's Sinar Mas Accused of Illegal Land Clearing |publisher=The Jakarta Globe |date=10. prosinca 2009. |accessdate=2. listopada 2016.}}&lt;/ref&gt; Međutim, mnoge od ovih korporacija uspijevaju preskočiti zakonsku proceduru i uz to uvećaju zaradu od prihoda služeći se nezakonitim djelatnostima, poput podmićivanja državnih službenika. Na ruku im idu i loše zakonske regulative u Indoneziji, koje obeshrabruju napore za očuvanje [[šumarstvo|šumarstva]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.thejakartapost.com/news/2011/06/22/88-percent-logging-illegal-icw.html |title=88 percent of logging illegal: ICW |publisher=The Jakarta Post |date=22. lipnja 2011. |accessdate=2. listopada 2016. |archive-date=2013-05-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130525034947/http://www.thejakartapost.com/news/2011/06/22/88-percent-logging-illegal-icw.html |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;

U praksi diljem države poljoprivrednici i nadničari u ruralnim predjelima, koji posjeduju najniži stupanj [[obrazovanje|obrazovanja]], primjenjuju osnovni način košenja i paljenja usjeva kako bi „oplemenili“ svoja obradiva zemljišta. Ova rudimentarna poljoprivredna tehnika podrazumijeva i siječu šumskog drveća prije sušne sezone, a potom i spaljivanje ovih stabala u idućoj sušnoj sezoni, u cilju osiguravanja [[gnojivo|gnojiva]] koje će obogatiti mineralni sastav zemljišta. Ova poljoprivredna praksa ponavlja se na istom zemljištu sve dok se ono ne isprazni od hranjivih materija i više nije u stanju davati dovoljan urod i donositi poljoprivredne prinose. Nakon toga, ovi poljoprivrednici prelaze na drugu česticu i iznova primjenjuju svoj način siječe i paljenja usjeva.&lt;ref&gt;Tony Waters, The Persistence of Subsistence Agriculture. pp. 3. Lexington Books (2007)&lt;/ref&gt; Ovaj društveni čimbenik krčenja šume povećava izazove s kojima se suočava održivost šumarstva u zemljama u razvoju kao što je Indonezija.

== Pokušaji zaštite ==
Napori u cilju zaustavljanja globalnih klimatskih promjena uključili su i mjere koje su osmišljene kako bi se pratilo uništavanje šume u ​​Indoneziji i kako bi se državne i mjesne vlasti potaknule zaustaviti daljnji nestanak stabala. Opći naziv ovog programa je „Smanjenje emisija šumske degradacije i krčenja šuma“ (REDD). Novi sustavi za praćenje krčenja šume rabe se u Indoneziji. Jedan takav sustav, Akcijska platforma šumskog monitoringa pod upravom Centra za globalni razvoj, trenutačno prikazuje podatke o siječi šuma diljem Indonezije na mjesečnoj razini.&lt;ref&gt;[http://www.cgdev.org/section/initiatives/_active/forestmonitoringforactionforma Center for Global Development: Forest Monitoring for Action], pristupljeno 2. listopada 2016.&lt;/ref&gt;

Dana [[26. svibnja]] 2010. godine Indonezija je potpisala sporazum o namjerama s [[Norveška|Norveškom]], u kojem se postavlja dvogodišnji moratorij o novim koncesijama za siječu šuma, kao dio dogovora u kojem Indonezija dobija 1 000 000 000 američkih dolara ako ne prekrši svoju obvezu. Očekivalo se da Sporazum smanji industriju palminog ulja i zaustavi ili uspori planove o stvaranju velikog poljoprivrednog imanja u provinciji Papua.&lt;ref&gt;[http://www.smh.com.au/environment/conservation/norway-to-pay-for-indonesian-logging-moratorium-20100527-whrg.html SMH 28.05.2010: ''Norway to pay for Indonesian logging moratorium''], pristupljeno 2. listopada 2016.&lt;/ref&gt;

Sredstva će u početku biti posvećena dovršenju strategije [[klima|klime]] i šuma Indonezije, izgradnji i institucionalizaciji ljudskih kapaciteta koji bi pratili, izvješćivali i provjeravali smanjenje emisije štetnih plinova, a ujedno i usvajali nove politike i institucionalne reforme.&lt;ref&gt;[http://www.norwaypost.no/news/deforestation-agreement-with-indonesia.html The Norway Post: ''Deforestation agreement with Indonesia''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100608200108/http://www.norwaypost.no/news/deforestation-agreement-with-indonesia.html |date=2010-06-08 }}, objavljeno 28. svibnja 2010., pristupljeno 2. listopada 2016.&lt;/ref&gt; Norveška kani pomoći Indoneziji pri uspostavljanju sustava koji bi smanjio [[korupcija|korupciju]], tako da zakon može biti proveden u potpunosti.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.nytimes.com/2010/05/28/world/asia/28indo.html|title=Indonesia Agrees to Curb Commercial Deforestation|work=New York Times|date=27. 5. 2010|accessdate=2. 10. 2016| first=Aubrey | last=Belford}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://english.aljazeera.net/news/asia-pacific/2010/05/201052754340992340.html|title=	
Indonesia declares logging halt|publisher=[[Al Jazeera]]|date=27. svibnja 2010|accessdate=2. listopada 2016}}&lt;/ref&gt; Dvogodišnji moratorij o siječi drveća proglašen je [[20. svibnja]] [[2011.]] godine. Tijekom [[2013.]] produljen je za još dvije godine.&lt;ref name=&quot;JG2013&quot;&gt;[http://www.thejakartaglobe.com/environment/indonesia-extends-logging-ban-to-protect-rainforest/ &quot;Indonesia Extends Logging Ban to Protect Rainforest&quot;], ''The Jakarta Globa'', pristupljeno 2. listopada 2016.&lt;/ref&gt;

== Galerija ==
&lt;gallery&gt;
Forest of Bangka Island.jpg|Šuma na otoku Bangki, opustošena zbog stvaranja plantaže uljne palme
COLLECTIE TROPENMUSEUM 10 tot 12 Jaren oude boscultures werden na de Japanse capitulatie gerooid de grond werd voor landbouw doeleinden te gebruikt Zuid Sukabumi TMnr 10010989.jpg|Šume stare nekoliko desetljeća posiječene zbog stvaranja poljoprivrednog zemljišta ([[1947.]])
Kalimantan deforestation and degradation 2 (10706416453).jpg|Drvna građa s otoka Bornea
Deforestation near Bukit Tiga Puluh NP.jpg|Uništavanje vegetacije u pojasu zaštitnog obruča oko Nacionalnog parka Bukit Tigapuluh, Sumatra
Riau palm oil 2007.jpg|Nestanak šume i priprema sadnica, Sumatra
COLLECTIE TROPENMUSEUM Boskap en aanleg afwateringskanaal langs een plantweg op een tabaksplantage TMnr 60038071.jpg|Posiječena šuma postat će plantaža duhana
&lt;/gallery&gt;

== Izvori ==
{{izvori|2}}

{{Commonscat|Deforestation in Indonesia}}
{{Normativna kontrola}}

[[Kategorija:Šume u Indoneziji‎]]
[[Kategorija:Ekonomija Indonezije]]
[[Kategorija:Ekologija]]</text>
      <sha1>4bmfhpgzbc39qkfcmlrbayeeksb8gua</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>August Schmidhuber</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4624279</id>
    <revision>
      <id>42669404</id>
      <parentid>42421944</parentid>
      <timestamp>2026-08-08T02:48:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-43529-34</username>
        <id>381678</id>
      </contributor>
      <comment>/* Literatura */</comment>
      <origin>42669404</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1858" sha1="qhr46yjq4lptokofl6ez7snhn3fyue0" xml:space="preserve">{{Vojno lice
| ime                 = August Šmidhuber
| slika               = August Schmidhuber.jpg
| širina_slike        = 250p
| opis_slike          = August Šmidhuber u obilasku [[koncentracioni logor Mauthauzen-Gusen|logora Mauthauzen-Gusen]] juna 1941.
| puno_ime            = 
| datum_rođenja = {{datum rođenja|1901|5|8}}
| mesto_rođenja        = [[Augzburg]]
| država_rođenja       = [[Nemačko carstvo]]
| datum_smrti = {{Datum smrti|1947|2|19|1901|5|8}}
| mesto_smrti         = [[Beograd]]
| država_smrti        = [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|FNRJ]]
| škola = 
| vojska = [[Vafen-SS]]
| godine_služenja = 
| čin            = 
| rod            =
| jedinica       = 
| bitke          = 
| nagrade        = 
| kasniji_rad    = 
| potpis         = 
}}
'''August Šmidhuber''' ({{jez-nem|August Schmidhuber}}; [[Augzburg|Augsburg]], [[8. maj]] [[1901]] – [[Beograd]], [[19. februar]] [[1947]]) je bio [[SS-brigadefirer]] [[7. SS dobrovoljačka brdska divizija Princ Eugen|7. SS divizija Princ Eugen]] od 20. januara 1945. do 8. maja 1945. i [[21. SS brdska divizija Skenderbeg (1. albanska)|21. SS divizije Skenderbeg]] od maja 1944. Poslije rata, od strane jugoslovenskih vlasti je osuđen na kaznu smrti vješanjem 1947. u Beogradu.

[[File:Petar Vojvodic.jpg|thumb|Narodni heroj [[Petar Vojvodić]] privodi nemačkog generala Augusta Smithubera, maja 1945. godine]]

== Literatura ==
* {{Cite book |ref= harv|last= Popović|first= Jovo|authorlink= Jovo Popović (istoričar)|coauthors= |title= Vješala za generale|year=1986|url= https://www.znaci.org/00001/218.htm|publisher= Stvarnost|location= Zagreb|id=}}

{{Lifetime|1901|1947|Schmidhuber, August}}l
[[Kategorija:Njemački vojskovođe]]
[[Kategorija:Nacisti]]
[[Kategorija:Osuđeni za ratne zločine]]
azna slika nije cela,ovo vode ovog tetreba a ne generala</text>
      <sha1>qhr46yjq4lptokofl6ez7snhn3fyue0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Devojačka grupa</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4645030</id>
    <revision>
      <id>42669419</id>
      <parentid>42600489</parentid>
      <timestamp>2026-08-08T06:05:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>42669419</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7993" sha1="qfjr0utdunienefu2e6n12lcvnd66xy" xml:space="preserve">'''Devojačka grupa'''&lt;ref group=&quot;n.&quot;&gt;Ili ''gerl grupa'', analogno [[boj bend]]u.&lt;/ref&gt; ({{jez-engl|girl group}}) predstavlja [[muzička grupa|muzičku grupu]] sa nekoliko [[žene u muzici|ženskih pevačica]] koje generalno stvaraju [[vokalna harmonija|harmoniju]]. Termin „devojačka grupa” se takođe koristi u užem smislu u [[Sjedinjene Američke Države|Sjedinjenim Američkim Državama]] da bi se označio talas američkih ženskih [[pop muzika|pop]] pevačkih grupa, od kojih su mnoge pod uticajem [[du-vop]]a, a iznikle su krajem [[1950e|1950-ih]] i početkom [[1960e|1960-ih]] između [[rokenrol#pad|pada ranog rokenrola]] i početka [[britanska invazija|britanske invazije]].&lt;ref&gt;{{cite web |last=Rutledge |first=Meredith E. |url=http://rockhall.com/blog/post/6655_the-fabulous-girl-groups-women-who-rock/ |title=The Fabulous Girl Groups &amp;#124; The Rock and Roll Hall of Fame and Museum |publisher=Rockhall.com |date=15. 4. 2013 |accessdate=4. 6. 2014 |archive-date=2016-06-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160629172820/http://www.rockhall.com/blog/post/6655_the-fabulous-girl-groups-women-who-rock/ |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.history-of-rock.com/g_g-history.htm |title=Girl Groups – A Short History |publisher=History-of-rock.com |date= |accessdate=4. 6. 2014 |archive-date=2019-09-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190917011426/http://www.history-of-rock.com/g_g-history.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

[[Ženski bend]]ovi, u kojima članice takođe sviraju i [[muzički instrument|instrumente]], obično se smatraju zasebnim fenomenom. Ove grupe se ponekad zovu „devojački bendovi” ({{jez-engl|girl bands}}) ili „gerl bendovi” (kao analogija [[boj bend]]ovima), mada se ova terminologija ne prati univerzalno i ovi bendovi se takođe zovu devojačkim grupama. Na primer, vokalne grupe [[Šugabejbs]] i [[Gerls alaud]] definišu se kao „devojački bendovi”;&lt;ref&gt;{{cite web|title=The nation's new sweetheart|url=http://www.guardian.co.uk/music/2008/nov/09/girlsaloud-thexfactor |work=The Observer |date=9. 11. 2008}}&lt;/ref&gt; dok se instrumentalna grupa [[Gerlskul]] definiše kao „devojačka grupa”.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.belfasttelegraph.co.uk/entertainment/music/reviews/the-hedrons-13401497.html?startindex=-1|title=The Hedrons|work=Belfast Telegraph|date=19. 1. 2007}}&lt;/ref&gt;

== Istorijat ==

Sa pojavom [[muzička industrija|muzičke industrije]] i radijskog emitovanja, nastao je velik broj devojačkih grupa, a primer je grupa [[Endruz sisters]]. Krajem 1950-ih se javljaju ženskih pevačkih grupa (sa svim članicama ženskog pola), a oko 750 različitih devojačkih grupa snima pesme koje dolaze na američke i britanske muzičke lestvice od [[1960]]. do [[1966]].&lt;ref name=&quot;girl-groups.com&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.girl-groups.com/groups.htm |title=Girl Groups |publisher=Girl Groups |date= |accessdate=14. 6. 2014 |archive-date=2017-01-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170107150652/http://www.girl-groups.com/groups.htm |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; [[Suprims]] je grupa koja je sama imala 12 prvorangiranih singlova na listi [[Billboard Hot 100|-{''Billboard'' Hot 100}-]] tokom visokog talasa i kroz većinu britanske invazije bila je rival [[Bitlsi]]ma u popularnosti.&lt;ref name=Supremes&gt;{{cite book |first=Joel |last=Whitburn |year=2003 |title=Top Pop Singles 1955-2002 |url=https://archive.org/details/joelwhitburnstop00whitbur |pages=[https://archive.org/details/joelwhitburnstop00whitbur/page/950 950], 959, 964, 967, 969, 970, 983, 984, 988—990 |publisher=Record Research, Inc |location=Menomonee Falls, Wisconsin |isbn=0-89820-155-1}}&lt;/ref&gt; Kasnijih godina, šablon koji su stvorile devojačke grupe preslikava se na formate zasnovane na [[disko muzika|disko muzici]], [[savremeni ritam i bluz|savremenoj ritam i bluz muzici]] i [[kantri muzika|kantri muzici]], ali takođe i [[pop muzika|pop muzici]]. Globalizovanija muzička industrija doživela je izuzetnu popularnost [[dens pop|pop muzike vezane za dens]]&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=VBXvvo4Vo-oC&amp;pg=PA352&amp;lpg=PA352&amp;dq=music+industry+globalization+spice+girls&amp;source=bl&amp;ots=hYsmVjqda8&amp;sig=V34e3xvP11EjQzpeDu4gknCEr1E&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=Qyd8U6u-Bc6AogSF6oDwCQ&amp;ved=0CDAQ6AEwAQ#v=onepage&amp;q=music%20industry%20globalization%20spice%20girls&amp;f=false |title=Global Transformations: Politics, Economics and Culture |publisher=Google Books |date= |accessdate=4. 6. 2014}}&lt;/ref&gt; i predvođene mnogim velikim diskografskim kućama. Ova pojava, u kojoj su se isticale [[Sjedinjene Američke Države]], [[Ujedinjeno Kraljevstvo]], [[Južna Koreja]] i [[Japan]], dovela je do nastanka veoma poznatih muzičkih grupa, sa osam grupa koje su debitovale nakon što je [[1990]]. prodato [[Spisak najprodavanijih devojačkih grupa|više od 15 miliona fizičkih kopija njihovih albuma]]. Takođe, od kraja [[2000e|2000-ih]], Južna Koreja je imala značajan uticaj, sa [[Spisak najprodavanijih devojačkih grupa#Digitalna prodaja|8 od top 10]] devojačkih grupa po digitalnoj prodaji na tom muzičkom tržištu.

[[Datoteka:Spice Girls in Toronto, Ontario.jpg|mini|[[Spajs gerls]] je postala jedna od najprodavanijih devojačkih grupa svih vremena (2008)]]
[[Datoteka:Ax10akb18.jpg|mini|Japanska devojačka grupa [[Ej-Kej-Bi forti-ejt]] (2010)]]
[[Datoteka:Girls'_Generation_at_DMC_Festival_2015_MBC_Radio_DJ_Concert_02.jpg|mini|Južnokorejska devojačka grupa [[Gerls dženerejšon]] (2015)]]

Istorija devojačkih grupa se počela pisati [[1920e|1920-ih]] odnosno [[1930e|1930-ih]] godina:
* 1923—1970: [[vodvilj]] i [[zatvorene harmonije]] (takođe [[mjuzik hol]], [[sving muzika|sving]], [[džamp bluz]], [[ritam i bluz]], [[rokenrol]], [[soul]], [[gospel]], [[tradicionalna pop muzika|tradicionalni pop]])
* 1955—1970: zlatno doba devojačkih grupa (devojačke grupe [[Kordets]], [[Fontejn sisters]], [[Makgvajer sisters]], [[Dekastro sisters]]; [[Lenon sisters]], [[Boni sisters]], [[Tin kvins]], [[Bobets]]; [[Šantels]], [[Širels]], [[Marvelets]], [[Marta i Vandelas]], [[Velvets]], [[Suprims]]; [[Kristals]], [[Blosoms]], [[Ronets]]; [[Kukis]], [[Eksajters]], [[Diksi kaps]], [[Šangri-Las]] itd.)
* 1966—1989: promene u formatima i žanrovima (uvodi se [[disko muzika|disko]], [[pauer pop]], [[pop rok]])
* 1990—danas: era dens pop devojačkih grupa (prisutni [[pop muzika|pop]], [[dens pop]], [[tin pop]], [[pop pank]], [[savremeni ritam i bluz]], [[hip hop]], [[elektro pop]], [[kej pop]], [[džej pop]])
** latinoamerička scena (1985. do danas)
** američki ritam i bluz i hip hop (2000-e do danas)
** druga britanska invazija (2000-e do danas)
** pojava azijskih dens pop devojačkih grupa (1990-e odnosno 2010-e do danas)

Tipični instrumenti osim [[vokal]]a su [[elektronski bek]], [[sempler]], [[sekvenser]], [[električna gitara]], [[bas gitara]], [[bubnjevi]], [[klavijatura|klavijature]] i dr.

Izvedene forme su [[boj bend]], [[tvi pop]], [[rajot gerl]], [[bablgam pop]] itd.

Karakteristične teme o kojima se peva su [[ljubav]], [[adolescencija]], [[feminizam]], [[politika]], [[kultura]]...

== Povezano ==
{{col-begin|width=40em}}
{{col-break}}
* [[Spisak najprodavanijih devojačkih grupa]]
* [[Spisak devojačkih grupa]]
* [[Ženski bend]]
* [[Žene u muzici]]
* [[Snaga devojaka]]
* [[Boj bend]]

{{col-break}}
* [[Motaun|Motaun rekords]]
* [[Postmodernizam]]
* [[Konzumerizam]]
* [[Proizvedeni pop]]
* [[Tinejdžerski idol]]
* [[Tiniboper]]
{{col-end}}

== Napomene ==
{{reflist|group=&quot;n.&quot;}}

== Reference ==
{{reflist}}

== Vanjske veze ==
* [http://www.smithsonianmag.com/womens-history/the-real-dreamgirls-147452817/?no-ist 2007 Rad Smitsonijana o istorijskom uticaju američkih devojačkih grupa]
* [http://www.girl-groups.com/ Fan sajt posvećen američkim devojačkim grupama sa sredine 20. veka] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150522114204/http://www.girl-groups.com/ |date=2015-05-22 }}

{{DEFAULTSORT:Devojačka grupa}}
[[Kategorija:Muzičke grupe]]</text>
      <sha1>qfjr0utdunienefu2e6n12lcvnd66xy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dalibor Perković</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4660021</id>
    <revision>
      <id>42669399</id>
      <parentid>42316469</parentid>
      <timestamp>2026-08-08T01:42:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>42669399</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2736" sha1="59qkpxd5cucivy1uprofhha850wgaiv" xml:space="preserve">[[Datoteka:Dalibor_Perkovic_Izitpajn_Bockoteka_Sferakon_14052011_2.jpg|mini|Dalibor Perković]]
'''Dalibor Perković''' (rođen 1974) je [[Hrvatska|hrvatski]] pisac [[Naučna fantastika|naučne fantastike]]. Neko vrijeme je radio kao novinar, a sada je profesor fizike.

== Biography ==
Rođen u [[Mali Lošinj|Malom Lošinju]], iako izvorno iz [[Petrinja|Petrinje]], Perković sada živi u [[Sesvete|Sesvetama]] ([[Zagreb]]).&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://nosf.net/pdf/NOSF-perkovic-ENG.pdf|title=NOSF English Supplement|work=NOSF e-zine}}&lt;/ref&gt; Krajem 1990-ih bio je član uredništva ''Studentskog lista'' i suosnivač njegovog nasljednika,''SL Revolta''. Od 1998. godine radi kao novinar u zagrebačkom dopisništvu ''[[Novi list|Novog lista]]''.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.art-anima.com/d/pisci/perkovic.html|title=Art-Anima|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090131093846/http://www.art-anima.com/d/pisci/perkovic.html|archivedate=2009-01-31}}&lt;/ref&gt; Ostavio se novinarstva i vratio na studij 2002. godine. Diplomirao je Fiziku  2005. godine i sada radi kao profesor.

Perković je objavio jednu zbirku priča i dva romana. Dobio je ukupno tri [[Nagrada SFERA|nagrade SFERA]]: dvije za novele (''Banijska praskozorja'' 2000. i ''Preko rijeke'', 2004.) i jednu za roman (''Sva krv čovječanstva'' 2006).&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://sfera.hr/nagrada/popis-dobitnika/|title=Popis dobitnika nagrade SFERA}}&lt;/ref&gt; Također je i dugogodišnji urednik [[SFeraKon]]skog Biltena.

2012. godine je bio suosnivač i prvi predsjednik udruge &quot;Nastavnici organizirano&quot;,&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://nastavnici.org/2012/04/02/osnovana-udruga-nastavnici-organizirano/|title=Osnovana udruga &quot;Nastavnici organizirano&quot;|access-date=2020-09-10|archive-date=2020-08-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20200815021840/http://nastavnici.org/2012/04/02/osnovana-udruga-nastavnici-organizirano/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; nevladine organizacije čiji je cilj razvoj hrvatskog obrazovnog sustava.

== References ==
{{Reflist}}

== Vanjske veze ==

* [https://web.archive.org/web/20090605194952/http://www.zarez.hr/159/kritika5.htm Recenzija u Zarezu]
* [http://daliborperkovic.com/ Autorov blog na engleskom jeziku] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201027172614/http://daliborperkovic.com/ |date=2020-10-27 }} 
* [http://b3.blog.hr Autorov blog na hrvatskom jeziku]
* [https://sfera.hr/slike/2020/09/bibliografija.html Popis objavljenih djela]
* [http://sfera.hr/perkovic/english.html Popis djela dostupnih na engleskom jeziku] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210514134708/https://sfera.hr/perkovic/english.html |date=2021-05-14 }}
{{Authority control}}

[[Kategorija:Hrvatski pisci]]
[[Kategorija:SF-pisci]]</text>
      <sha1>59qkpxd5cucivy1uprofhha850wgaiv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Korisnik:Antidiskriminator/Draftovi članaka/Saradnja Komunista i Ustaša</title>
    <ns>2</ns>
    <id>4668084</id>
    <revision>
      <id>42669305</id>
      <parentid>41070299</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T14:56:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aca</username>
        <id>108187</id>
      </contributor>
      <comment>+</comment>
      <origin>42669305</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37521" sha1="1toa2nxzs0un4vfn6ny1tfhj7w4alel" xml:space="preserve">*maybe useful hints can be found in this forum [https://forum.krstarica.com/threads/saradnja-komunista-sa-ustasama-i-nemcima.292173/page-159 link]
* http://www.novinar.de/2012/01/19/saradnja-brozovih-partizana-i-pavelicevih-ustasa.html
** https://forum.krstarica.com/threads/saradnja-komunista-sa-ustasama-i-nemcima.292173/page-159
* [http://www.royalfamily.org/%D0%B7%D0%B0%D0%B2%D1%80%D1%88%D0%BD%D0%B0-%D1%80%D0%B5%D1%87-%D1%83-%D0%BF%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%83%D0%BF%D0%BA%D1%83-%D1%80%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%98/?lang=cir link to closing statement in process of rehabilitation of DM]

'''Saradnja Komunista i Ustaša''' je prema pojedinim izvorima započela pre i trajala i tokom [[Drugi svjetski rat|Drugog Svetskog Rata]], praktično u čitavom periodu postojanja Ustaškog pokreta.

Američki univerzitetski profesor istorije Kirk Ford ističe navode koje iznosi [[Robert Harbold McDowell]] da Partizani nisu bili bez krivice kada je u pitanju kolaboracija sa silama osovine. Bivši pripadnik CIA, Američki autor Richard Harris Smith insistira na tome da su pojedine grupe i Četnika i Partizana su sarađivale jedinicama [[Sile Osovine|Sila Osovine]] u meri u kojoj su njihovi komandanti smatrali da zahteva pitanje njihovog opstanka.

U svom izveštaju koji je 20 aprila 1942 poslao nadređenoj komandi, Nemački vojni komandant okupirane Srbije [[Paul Bader]] je istakao da se Partizani ne bore protiv ustaša već samo protiv četnika informišući Nemačku komandu da su Hrvatski komunisti i Crnogorski partizani sklopili sporazum o nenapadanju sa Ustašama.

U svojim memoarima Slovenački akademik Aleksander Bajt je istakao konkretne vojne operacije u istočnoj Bosni kao i severoistočno od Sarajeva u kojima su partizani pomagali Ustašama u borbi protiv bosanskih četnika.

== Pre Drugog Svetskog Rata ==
Dr Milan Bulajić ukazuje na to da je u novembru 1932 u tekstu objavljenom u zvaničnom glasilu KPJ, partijski lider [[Milan Gorkić]] kritikovao lidere komunista iz Dalmacije zato što se nisu pridružili ustašama tokom [[Velebitski ustanak|Velebitskog ustanka]].&lt;ref&gt;{{harv|Bulajić|1988|p=165}}&lt;/ref&gt;

=== Mitrovački sporazum ===
Mitrovački sporazum &lt;ref&gt;{{harv|Kostić|1969|p=136}}&lt;/ref&gt; je sporazum koji je navodno potpisan između predstavnika Ustaša i Jugoslovenskih komunista u zatvoru u Sremskoj Mitorovici. Svi izvori koji govore o ovom sporazumu slažu se da ga je u ime komunista potpisao [[Moša Pijade]]. Što se tiče potpisnika u ime ustaša, postoje neslaganja u izvorima jer jedna grupa izvora navodi da je potpisnik bio [[Mile Budak]], dok druga grupa izvora ukazuje na to da je potpisnik bio Mladen Lorković. Istoričar Veselin Đuretić ističe da je ovaj sporazum u ime ustaša potpisao [[Mladen Lorković]]&lt;ref&gt;{{harv|Đuretić|1997|p=21}}: &quot;Споразум две стране потписали су уочи рата у сремско-митровачкој казниони Моша Пијаде и Младен Лорковић.&quot;&lt;/ref&gt; a Ljubo Boban ukazuje na to da Budak nije mogao da bude potpisnik ovog sporazuma jer je 1936 bio u inostranstvu.&lt;ref&gt;{{harv|Boban|1988|p=155}}&lt;/ref&gt; U pojedinim izvorima se kao godina potpisivanja navodi 1934.&lt;ref&gt;{{harv|JPRS|1989|p=41}}: &quot;It is known that in 1 934, in the Sremska Mitrovica prison, a monstrous agreement was reached between the communists and the Ustase, which was signed on behalf of the communists by Mosa Pijade, and by Mile Budak for the Ustase, and ...&quot;&lt;/ref&gt; Pojedini izvori navode da su komunisti i ustaše sklopili formalni sporazum o zajedničkoj borbi protiv &quot;Srpstva i pravoslavlja&quot;.&lt;ref&gt;{{harv|DOC|1987|p=16}}: &quot;In the penitentiary of Sremska Mitrovica two leaders of the Communist and Ustasha movements, respectively, Mosa Pijade and Dr. Mile Budak, signed a formal agreement for a joint struggle against &quot;Serbdom and Orthodoxy,&quot; &quot;&lt;/ref&gt; U momentu sklapanja ovog sporazuma i komunisti i ustaše su bili pokreti koji su stavljeni van zakona formalnim odlukama jugoslovenskih vlasti.&lt;ref&gt;{{harv|Redžić|2002|p=252}}&lt;/ref&gt; 

Veliki broj zatvorenika u Sremskoj Mitrovici su bili komunisti pohapšeni zbog brojnih terorističkih aktivnosti kao i brojne ustaše koje su bile zarobljene tokom [[Velebitski ustanak|Velebitskog ustanka]].&lt;ref&gt;{{harv|Zlatić|2005|p=387}}&quot;U njoj su bili većinom komunisti, mnogo ustaša iz tzv. ličkog ustanka i jedan anarhista&quot;&lt;/ref&gt; Ustaše i komunisti su imali zajednički cilj - uništenje Jugoslavije koju su obe grupe smatrale &quot;omraženom Versajskom kreaturom&quot; - što ih je vodilo ka tome da potpišu čitav niz sporazuma u cilju cementiranja njihovih odnosa u više različitih prilika.&lt;ref&gt;{{harv|FAPC|1972|p=873}}:&quot;...on number of occasions have cemented their relations by concordes or agreements....Their common objective led them to conclude famous agreement of unanimous work of destruction of the Royalist state - the &quot;hateful creature of Versailles&quot; - as both groups used to say. &quot;&lt;/ref&gt; Najpoznatiji u seriji sporazuma potpisanih između ustaša i komunista je bio sporazum koji je sklopljen 9 septembra 1937 u zatvoru u Sremskoj Mitrovici i potpisan od strane Titovog punomoćnika Moše Pijade.&lt;ref&gt;{{harv|FAPC|1972|p=873}}:&quot;The most notable in the series was the agreement of 9 September 1937, in Sremska Mitrovica Penitentiary.  ... &quot;&lt;/ref&gt; Stojan Protić ističe da je Pijade bio potpisnik ovog sporazuma jer je bio predstavnik [[Centralni komitet Saveza komunista Jugoslavije|Centralnog Komiteta Komunističke Partije Jugoslavije]] u Mitrovačkom zatvoru.&lt;ref&gt;{{harv|Protić|2009|p=248}}&lt;/ref&gt;

Jovanović ističe da su se Ustaše i komunisti sporazumeli da unište Kraljevinu Jugoslaviju nastalu na bazi Versajskog ugovora.&lt;ref&gt;{{harv|Jovanović|1999|p=140}}&lt;/ref&gt; Istoričar Đuretić podvlači da su se obe strane saglasile da je potrebno uništiti Srpsku Pravoslavnu Crkvu jer je ona konstutivni element srpstva.&lt;ref&gt;{{harv|Đuretić|1997|p=21}}: &quot;И једни и други су нагласили да православље треба уништити као конститутиван елеменат Српства&quot;&lt;/ref&gt; [[Velibor Džomić]] smatra da su masovni masakri sveštenika Srpske Pravoslavne Crkve koje su činili i ustaše i komunisti sledili duh Mitrovačkog Sporazuma.&lt;ref&gt;{{harv|Džomić|1997|p=171}}&lt;/ref&gt;

Inspektor Jugoslovenskog Ministarstva Unutrašnjih Poslova je 28 februara 1936 napisao izveštaj pod nazivom &quot;Komunistički i hrvatski teroristi u zatvoru u Sremskoj Mitrovici&quot; u kojem navodi detalji o odnosima grupa ustaša i komunista.&lt;ref&gt;{{harv|Stojadinović|Župančić|1999|p=200}}&lt;/ref&gt;

== Tokom Drugog Svetskog Rata ==
Američki univerzitetski profesor istorije Kirk Ford ističe navode koje iznosi [[Robert Harbold McDowell]] da Partizani nisu bili bez krivice kada je u pitanju kolaboracija sa silama osovine.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{harv|Ford|1992|p=130}}&lt;/ref&gt; Bivši pripadnik CIA, Američki autor Richard Harris Smith insistira na tome da su pojedine grupe i Četnika i Partizana su sarađivale jedinicama [[Sile Osovine|Sila Osovine]] u meri u kojoj su njihovi komandanti smatrali da zahteva pitanje njihovog opstanka.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{harv|Smith|2005|p=122}}:&quot;To the extent that subordinate commanders of both Chetnik and Partisan groups felt their survival required temporary accomodation with the enemy, there was indeed collaboration. But in the minds of the British, the charges against the Chetniks were of greater import.&quot;&lt;/ref&gt;

Istoričar Kazimirović je istakao mišljenje istoričara Karapandžića da je jedan od dokaza sprovođenja Mitrovačkog sporazuma bio početak drugog svetskog rata u okupiranoj Jugoslaviji kada su i ustaše i komunisti zabili nož u leđa Kraljevini Jugoslaviji.&lt;ref&gt;{{harv|Kazimirović|1995|p=730}}&lt;/ref&gt; Sa druge strane istoričar Stefanović naglašava da Karapandžić u suštini sumira pogrešno mišljenje Ljotićevskih emigranata po kojem je Kraljevina Jugoslavija bila rasturena zajedničkom aktivnošću ustaša i komunista shodno Mitrovačkom sporazumu.&lt;ref&gt;{{harv|Stefanović|1984|p=107}}:&quot;Тако Боривоје Карапанџић пише да је Југославија пропала зато што су је „разбили комунисти и усташе који су имали споразум склопљен још 1937. године у Сремској Митровици, у Казненом заводу, ....&quot;&lt;/ref&gt; Istoričar Redžić je u svojim radovima objavio podatak o stavovima da je najbolji dokaz da je Mitrovački sporazum i na početku 1941 godine još uvek bio na snazi to što su ustaše dale dokumente Josipu Brozu Titu koji su mu bili potrebni za njegovo putovanje od Zagreba do Beograda u maju 1941.&lt;ref&gt;{{harv|Redžić|2002|p=253}}:Time su ustaše na delu potvrdile važnost komunističko-ustaškog sporazuma iz zatvora u Sremskoj Mitrovici....&lt;/ref&gt;

Tokom rata je ovaj sporazum objavio glavni štab Limsko-Sandžakog Četničkog Odreda u obilku letka.&lt;ref&gt;{{harv|Stanišić|2000|p=107}}&lt;/ref&gt;

=== Neposredno nakon osnivanja NDH ===
[[Datoteka:Vladimir Dedijer crop.jpg|mini|[[Vladimir Dedijer]] objavio da postoje izvori da su 17 aprila 1941 [[Andrija Hebrang]] i još jedna ličnost iz vrha Komunističke Partije Hrvatske sklopili sporazum sa ustašama o formiranju ove partije kao samostalne partije NDH, izvan okvira Komunističke Partije Jugoslavije.]]
U prvim mesecima nakon osnivanja NDH komunisti Hrvatske su sa Silama Osovine koji uključuju i ustaše imali savezničke odnose, bazirane na [[Pakt Ribbentrop-Molotov|sporazumu o savezništvu između Nemačke i Sovjetskog saveza]]. Akademik [[Dejan Medaković]] ističe da su se u tom periodu ulicama okupiranog Zagreba mirno zajedno šetali [[Vladimir Bakarić]] i [[Mile Budak]].&lt;ref&gt;{{harv|Medaković|1997|p=412|quote=Улицама Загреба мирно шетају Бакарић и Будак , а зна се каквих су политичких уверења .}}&lt;/ref&gt; [[Vladimir Dedijer]] je objavio da postoje izvori da su 17 aprila 1941 [[Andrija Hebrang]] i još jedna ličnost iz vrha Komunističke Partije Hrvatske sklopili sporazum sa ustašama o formiranju ove partije kao samostalne partije NDH, izvan okvira Komunističke Partije Jugoslavije.&lt;ref&gt;https://www.novosti.rs/vesti/drustvo/991753/istorijski-dodatak-dogovor-ustaskim-ideolozima-sporazum-osnivanju-samostalne-komunisticke-partije-nezavisnoj-drzavi-hrvatskoj&lt;/ref&gt; Ovaj sporazum je svojim potpisom konačno potvrdio [[Ante Pavelić]] sa kojim se tokom rata [[Josip Broz Tito]] sastajao nekoliko puta u tajnosti po tvrdnjama istoričara Veselina Đuretića.&lt;ref&gt;{{Cite web |url= https://www.politika.rs/scc/clanak/422083/%D0%A1%D1%80%D0%B1%D0%B8%D1%98%D0%B0/%D0%82%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%B8%D1%9B-%D0%B8-%D0%94%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%82%D1%80%D0%B8%D1%98%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%9B-%D1%81%D0%B2%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D1%87%D0%B8%D1%9B%D0%B5-%D0%BE-%D0%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%9B%D1%83#! |title= Ђуретић и Димитријевић сведочиће о Калабићу |accessdate=25 juli 2021 |author=Veselin Đuretić |date= 5 februara 2019 |work=Politika |publisher= Politika |quote=Ђуретић износи и наводе да је Тито у време Другог светског рата имао неколико тајних сусрета са Павелићем.}}&lt;/ref&gt;

U legatu Vicka Krstulovića se čuva dnevnik Slavka Kvaternika iz kojeg je očigledno da su nakon ovog sporazuma, komunisti i ustaše potpisali još jedan sporazum. Dedijer je isticao da je [[Vicko Krstulović]], član centralnog komiteta KPH i KPJ dao pisanu izjavu da je 13 juna 1941 na sednici centralnog komiteta KPH Hebrang i još jedna partijska ličnost koja je prisustvovala sednici centralnog komiteta izjavila da je stvaranje NDH ostvarenje &quot;vekovnog sna hrvatskog naroda&quot;.&lt;ref&gt;https://www.novosti.rs/vesti/drustvo/991753/istorijski-dodatak-dogovor-ustaskim-ideolozima-sporazum-osnivanju-samostalne-komunisticke-partije-nezavisnoj-drzavi-hrvatskoj&lt;/ref&gt; 16 aprila 2015 je NIN naslovnu stranu posvetio tekstu koji je napisao Dedijer i u kojem Dedijer predstavlja detalje pakta sklopljenog između komunista i ustaša.&lt;ref&gt;NOVI NIN: Tajni sporazum hrvatskih komunista i Pavelića https://www.blic.rs/vesti/drustvo/novi-nin-tajni-sporazum-hrvatskih-komunista-i-pavelica/rbbzygs&lt;/ref&gt;

Profesor Oliver Antić je naveo Mitrovački sporazum u svojoj završnoj reči u procesu rehabilitacije Draže Mihailovića podvlačeći da je sporazum sklopljen između hrvatskih komunista i NDH 17 aprila 1941 u suštini aneks Mitrovačkog sporazuma.&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Antić|first1=Oliver|title=ЗАВРШНА РЕЧ У ПОСТУПКУ РЕХАБИЛИТАЦИЈЕ ЂЕНЕРАЛА ДРАГОЉУБА ДРАЖЕ МИХАИЛОВИЋА|url=http://www.royalfamily.org/%D0%B7%D0%B0%D0%B2%D1%80%D1%88%D0%BD%D0%B0-%D1%80%D0%B5%D1%87-%D1%83-%D0%BF%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%83%D0%BF%D0%BA%D1%83-%D1%80%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%98/?lang=cir|website=http://www.royalfamily.org|accessdate=3 July 2018}}&lt;/ref&gt;

Nikola Plećaš Nitonja, bivši pripadnik i komandant komunističkog odreda koji je tokom rata sa svojim odredom prešao na stranu četnika a posle rata bio na poziciji predsednika udruženja četnika u SAD, je isticao da je Vladimir Bakarić u maju 1941 apelovao na Hrvatske komuniste da se stave u službu NDH.&lt;ref&gt;{{harv|Plećaš-Nitonja|1975|p=173|quote=... у мају 1941 Владимир Бакарић апеловао на чланове КПХ да се својски ставе на расположење властима нове тзв Независне Државе Хрватске}}&lt;/ref&gt; Plećaš Nitonja dalje ističe da je Hrvatska bila jedina nacistička zemlja u kojoj nakon napada Sila Osovine na Sovjetski Savez nije došlo do hapšenja komunističkih vođa koji su svi preživeli rat osim onih koje je sama komunistička partija želela da likvidira.&lt;ref&gt;{{harv|Plećaš-Nitonja|1975|p=173|quote=... Тако је Павелићева Хрватска била једина нацистичка држава на свету, у којој,
после напада Хитлера на Совјетски Савез, током Другог светског рата, нису хапшене вође Комунистичке партије. Тако ће сви високи руководиоци КПХ, бити нетакнути и преживети рат, осим појединаца које је Партија сама решила да ликвидира.}}&lt;/ref&gt; Ovaj autor ističe da je i nakon izbijanja ustanka i tokom boravka među samim ustanicima na teritoriji Like i Korduna, Bakarić redovno održavao tesne veze sa Ustašama.&lt;ref&gt;{{harv|Plećaš-Nitonja|1975|p=173|quote=... У то време Владимир Бакарић се налазио на територију Лике и Кордуна, међу самим устаницима, али је у исто време држао редовне и тесне везе са усташком организацијом у Карловцу.}}&lt;/ref&gt; Po tvrdnji Nikole Plećaša Nitonje, Bakarić je u dogovoru sa Andrijom Hebrangom sklopio sporazum sa Ustaškim oficirom Slavkom Kvaternikom o uzajamnoj pomoći u borbi protiv četnika koji je kasnije odobren od strane ustaškog ministra Lorkovića i na bazi kojeg su Ustaše isporučile komunistima tri vagona municije i oružja.&lt;ref&gt;{{harv|Plećaš-Nitonja|1975|p=173}}&lt;/ref&gt;

=== Saradnja Titovih komunista sa Nemcima i Italijanima ===
Istoričar Kosta Nikolić ukazuje na to da je vođa komunističkih formacija [[Josip Broz Tito]] je napustio okupirani [[Beograd]] 16 septembra 1941, koristeći dokumente koje mu je predao Dragoljub Milutinović, vojvoda [[Pećančevi četnici|Pećančevih Četnika]].&lt;ref&gt;{{cite book|last=Nikolić|first=Kosta|editor=Dragan Drašković, Radomir Ristić|title=Kraljevo in October 1941|year=2003|publisher=National Museum Kraljevo, Historical Archive Kraljevo|location=Kraljevo|page=29}}&lt;/ref&gt; Nikolić dalje ističe činjenicu da je do tada [[Kosta Pećanac]] već uspostavio tesnu saradnju sa Nemačkim okupacionim snagama što je izazvalo špekulacije da je Broz napustio Beograd sa blagoslovom Nemaca i zadatkom da unese razdor u Četničke i Partizanske snage koje su se zajedno borile protiv Nemaca na početku ustanka u Srbiji, na slična način na koji su upotrebili Lenjina u Rusiji 1917.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Nikolić|first=Kosta|editor=Dragan Drašković, Radomir Ristić|title=Kraljevo in October 1941|year=2003|publisher=National Museum Kraljevo, Historical Archive Kraljevo|location=Kraljevo|page=30}}&lt;/ref&gt; Istoričar Ivan Avakumović naglašava da je veoma neobično da je tokom svog putovanja iz Beograda na teritoriju pod kontrolom pobunjenika Tito bio u pratnji osobe koja će kasnije postati ađutant komandanta [[7. SS dobrovoljačka gorska divizija Prinz Eugen|SS Divizije Princ Eugen]].&lt;ref&gt;{{cite book|last=Nikolić|first=Kosta|editor=Dragan Drašković, Radomir Ristić|title=Kraljevo in October 1941|year=2003|publisher=National Museum Kraljevo, Historical Archive Kraljevo|location=Kraljevo|page=30|quote=Sredinom septembra 1941, godine, Broz je vozom napustio Beograd i preko Stalaća i Čačka otišao na slobodnu teritoriju u zapadnoj Srbiji. Na putu ga je pratila osoba koja }e kasnije postati ađutant komandanta SS divizije „Princ Eugen”. Da li je bio običaj da generalni sekretari partija putuju u pratnji SS oficira?”}}&lt;/ref&gt; Avakumović postavlja pitanje &quot;Da li je bio običaj da generalni sekretari partija putuju u pratnji SS oficira?&quot;.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Nikolić|first=Kosta|editor=Dragan Drašković, Radomir Ristić|title=Kraljevo in October 1941|year=2003|publisher=National Museum Kraljevo, Historical Archive Kraljevo|location=Kraljevo|page=30|quote=Sredinom septembra 1941, godine, Broz je vozom napustio Beograd i preko Stalaća i Čačka otišao na slobodnu teritoriju u zapadnoj Srbiji. Na putu ga je pratila osoba koja }e kasnije postati ađutant komandanta SS divizije „Princ Eugen”. Da li je bio običaj da generalni sekretari partija putuju u pratnji SS oficira?”}}&lt;/ref&gt;

=== Saradnja komunista i Italijana u Sloveniji ===
* https://www.zaveza.si/partizani-in-kolaboracija-v-sloveniji/

Slovenački antikomunistički izvori ističu da je u Sloveniji tokom rata došlo do intenzivne saradnje između partizana i Italijana koja je rezultirala hapšenjem i odvođenjem u logore 600 oficira Jugoslovenske Vojske koji su pozvani da formiraju četničke odrede u Sloveniji.&lt;ref&gt;{{harv|Kozina|1980|p=96}}&lt;/ref&gt; Ovi izvori smatraju da je na ovaj način je uz pomoć komunista odstranjeno oko 90% oficira i podoficira Jugoslovenske Vojske u Sloveniji koji su bili percipirani kao prepreka za sprovođenje komunističke revolucije.&lt;ref&gt;{{Cite web |url= https://www.zaveza.si/partizani-in-kolaboracija-v-sloveniji/ |title= PARTIZANI IN KOLABORACIJA V SLOVENIJI |accessdate=23 juni 2021|author= Dr Peter Urbanc |last= |first= |authorlink= |coauthors= |date= |year= |month= |format= |work= |publisher= Nova Slovenska zaveza |location= |pages= |language= Slovenian |doi= |archiveurl= |archivedate= |quote=Tej povezavi gre tudi zasluga za aretacijo 600 oficirjev in podoficirjev Jugoslovanske vojske.... S to akcijo, s tako malim naporom, se je revolucionarjem posrečilo odstraniti 90 % slovenskih oficirjev in podoficirjev jugoslovanske vojske. Uspeh revolucije brez teh potencialnih nasprotnikov je bil neprimerno lažji.}}&lt;/ref&gt;

=== Saradnja Titovih partizana sa ustašama u Hercegovini ===
Početkom decembra 1941 četnički komandant Boško Todorović je tražio podršku od Partizanskog Durmitorskog odreda za borbu protiv Ustaških Muslimanskih milicija koje su počinile brojne masakre nad Srbima.&lt;ref&gt;Nikolić, Kosta. Mit o partizanskom jugoslovenstvu. Beograd: Zavod za udžbenike, 2015, page:337, &quot;Наличје партизанске стратегије показало се почетком децембра 1941. у североисточној Херцеговини, када је мајор Бошко Тодоровић, тражио помоћ Дурмиторског партизанског одреда у борби против муслимана који су претходно починили бројне злочине над Србима. “.&quot;&lt;/ref&gt; Partizani su smatrali da su ove akcije četnika u suštini osvetničke i poslali su patrolu u Borač, jedno od najsnažnijih uporišta Ustaša da im pomognu da organizuju zajedničku borbu, ali su zarobljeni i mučeni, a neki od njih i likvidirani.&lt;ref&gt;Nikolić, Kosta. Mit o partizanskom jugoslovenstvu. Beograd: Zavod za udžbenike, 2015, page:337, &quot;Партизани су, међутим, политику четника тумачили као осветничку, па су 9. децембра у Борач, једно од најјачих усташких упоришта, послали патролу да му-слиманима „помогне да се са нама правилно организују“. Али, патрола је заробљена и мучена, „два утекла, један у путу, а други са губилишта, остала тројица стријељани“. .&quot;&lt;/ref&gt;

Istoričar Vlado Strugar navodi da su u toku leta 1942 godine partizanske jedinice pod direktnom komandom Josipa Broza izbegavale sukobe sa jedinicama Sila Osovine i sklapale sporazume sa manjim domobranskim garnizonima.&lt;ref&gt;{{harv|Владо Стругар|1997|p=318|quote=Током лета 1942 , око 3.000 партизана под непосредном Титовом командом ... Избегавајући сукобе са јединицама Осовине , успевајући да се споразумеју са мањим домобранским гарнизонима ,...}}&lt;/ref&gt;

=== Izveštaj Paula Badera ===
[[File:Bundesarchiv Bild 146-1973-139-24, Paul Bader.jpg|thumb|[[Paul Bader]] je izvestio Berlin da su Hrvatski komunisti i Crnogorski partizani sklopili sporazum o nenapadanju sa Ustašama]]
Istoričari Avakumović i Nikolić ističu da su tokom februara, marta i aprila 1942 Komunisti i [[Ustaše]] zajedno napadali Četnike pod komandom [[Jezdimir Dangić|Jezdimira Dangića]] primoravajući ih na povlačenje pred bolje opremljenim i snažnijim neprijateljem.&lt;ref&gt;{{harv|Авакумовић|Николић|2004|p=98}}: &quot;УСТАШКО-ПАРТИЗАНСКА САРАДЊА Током фебруара, марта и априла 1942. године, комунисти и усташе извели су низ напада на Дангићеве ...&quot;&lt;/ref&gt; Istoričar Veselin Đuretić ukazuje na to da je u svom izveštaju koji je 20 aprila 1942 poslao nadređenoj komandi, Nemački vojni komandant okupirane Srbije [[Paul Bader]] istakao da se Partizani ne bore protiv ustaša već samo protiv Dangićevih četnika.&lt;ref&gt;{{harv|Đuretić|1997|p=246}}: &quot;те да се партизани &quot;не боре против усташа него само против Дангићевих присталица.&quot;&quot;&lt;/ref&gt; Đuretić dalje ukazuje da je Bader istog dana poslao dodatni izveštaj u kojem je naveo da su Hrvatski komunisti i Crnogorski partizani sklopili sporazum o nenapadanju sa Ustašama.&lt;ref&gt;{{harv|Đuretić|1997|p=246}}&lt;/ref&gt;

=== Neometan boravak komunista u Foči i njihovo naoružavanje ===
Redžić navodi stavove da je ustaško-komunistička saradnja, bazirana na Mitrovačkom sporazumu, nastavljena i kada su se ustaše namerno povukle iz Foče na početku 1942 i dozvolile sigurno utočište za komuniste u Foči u periodu 21 januar — 10 maj 1942, snabdevajući ih oružjem i municijom iz svojih baza u Sarajevu u organizaciji Sulejmana Filipovića i Franje Pirca.&lt;ref&gt;{{harv|Redžić|2002|p=254}}&lt;/ref&gt; Redžić dalje elaborira ove stavove po kojima je 16 februara 1942 u Foču kod Tita došao ustaški kurir sa pisanom dozvolom Ante Pavelića da se komunističkoj Drugoj Proleterskoj Brigadi isporuči oružje i municija.&lt;ref&gt;{{harv|Redžić|2002|p=254}}:&quot;У Фочи , бившем центру усташког зверињака , код Броза је 16 . 2 . 1942 . године дошао са писмом од Павелића , усташки курир из Сарајева , којим му је одобрено оружје и опрема за потребе Друге пролетерске бригаде&quot; .&lt;/ref&gt;[[File:Tito i Atherton.jpg|thumb|left|Prema pročetničkim izvorima, Atertona su ubili komunisti da bi ga sprečili da objavi informacije o saradnji komunista i ustaša]]
Članovi britanske misije upućeni u glavni štab Jugoslovenske Vojske u Otadžbini, predvođeni Terensom Atertonom, su se iskrcali 4 februara 1942 na crnogorskoj obali. Ubrzo su ih zarobili partizani i sproveli u svoje štabove prvo blizu Danilovgrada, a zatim u blizini Foče. Partizani nisu dozvoljavali Atertonu da produži svoj put u štab Jugoslovenske Vojske u Otadžbini već su uložili značajne napore da ga ubede da promeni svoju pročetničku poziciju, u čemu nisu uspeli. Američki autor Walter R. Roberts ukazuje na pismo koje je lider Jugoslovenskih komunista Josip Broz Tito uputio Moši Pijade izražavajući svoju zabrinutost zbog Atertonove misije.&lt;ref&gt;{{harv|Roberts|1973|p=54}}: &quot;In a letter to Mose Pijade, Tito wrote on April 6 that there was something &quot;not right&quot; about the English mission.&quot;&lt;/ref&gt; Američki autor David L. Larson podvlači da je 8 aprila 1942 Tito izdao tajnu direktivu komunističkim komesarima da bi ih upozorio na Atertona.&lt;ref&gt;{{harv|Larson|1979|p=45}}&lt;/ref&gt; Roberts ukazuje na to da je ova direktiva izdata samo [[Komunistička partija Hrvatske|Komunističkoj Partiji Hrvatske]].&lt;ref&gt;{{harv|Roberts|1973|p=54}}&lt;/ref&gt; Po tvrdnjama nekih antikomunističkih izvora, Aterton je bio u prilici da sazna za kontakte između Josipa Broza i nekih od najpoverljivijih ljudi iz Centralnog Komiteta Komunističke Partije Hrvatske sa liderima NDH.&lt;ref&gt;{{harv|Jovanović|1999|p=167}}: &quot;За контакте Броза и његових неколико најповерљивијих људи, првен ствено из Централног комитета Хрватске, са вођама НДХ сазнао је британ ски мајор Теренс Атертон. &quot;&lt;/ref&gt; 

Istoričar Vučeta Redžić ističe tvrdnje ovih izvora da su Partizani i Ustaše sklopili sporazum po kojem su Ustaše dozvolile partizanima da uđu u Foču i snabdeli ih municijom da se bore protiv četnika i da ostanu u Foči nekoliko meseci bez bilo kakvih ometanja sa hrvatske strane.&lt;ref&gt;{{harv|Redžić|2002|p=254|quote=&quot;... до сарадње између усташа и комунистичких јединица у борби против четника...&quot;}}&lt;/ref&gt; 

Neki pročetnički izvori ističu da su partizani ubili Atertona da bi ga sprečili da obavesti svoje pretpostavljene o saradnji između Partizana i Ustaša.&lt;ref&gt;{{cite book|title=Glasnik Srpskog istorijsko-kulturnog društva &quot;Njegoš&quot;.|url=https://books.google.com/books?id=itjlAAAAMAAJ|year=1992|publisher=Njegoš}}&lt;/ref&gt;

=== Negotiations between Partisans and Ustaše in winter 1942/3 ===

=== Ofanziva Jugoslovenske Vojske u Otadžbini na Sile Osovine u istočnoj Bosni i Sarajevu 1943 ===
Krajem 1943 Jugoslovenska Vojska u Otadžbini je, po naređenju Jugoslovenske vlade u egzilu, a shodno instrukcijama Velike Britanije, preduzela veliku ofanzivu na istočnu Bosnu a zatim i Sarajevo. Ova ofanziva je bila usmerena na zauzimanje teritorije u Jadranskom zaleđu od strane Jugoslovenske Vojske u Otadžbini, a u sklopu navodnih Savezničkih planova za iskrcavanje na Jugoslovenskoj obali koji su se kasnije ispostavili kao lažni.

Nakon zauzimanja Višegrada, jedinice JVUO su produžile preko Rogatice ka Sokolcu. Kada su Četnici napali Ustaške i Nemačke snage u Sokolcu 21 oktobra 1943 partizani su ih napali sa leđa.&lt;ref&gt;{{harv|Николић|2009|p=445}}&lt;/ref&gt; U svom izveštaju Draža Mihailović je naglasio da je ovo bio najbolji dokaz bliske saradnje komunista sa Ustašama i Nemcima.&lt;ref&gt;{{harv|Николић|2009|p=445}}:&quot;Ово нека послужи као најбољи доказ свима да су комунисти у пуној сарадњи са усташама и Немцима&quot;&lt;/ref&gt; U svojim memoarima Slovenački akademik Aleksander Bajt je posebno naglasio konkretne vojne operacije u istočnoj Bosni (kod Han Pijeska, Vlasenice i Srebrenice) kao i severoistočno od Sarajeva u kojima su partizani pomagali Ustašama u borbi protiv bosanskih četnika.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Nikolić |first1=Kosta |journal=ISTORIJA 20. VEKA|title=Aleksander Bajt, BERMANOV DOSIJE |date=2006 |volume=2 |page=168 |url=https://istorija20veka.rs/wp-content/uploads/2017/11/Istorija-20.-veka-2006-2.pdf |accessdate=15 April 2020|quote=Posebno je apostrofirao konkretne operacije u istočnoj Bosni (kod Han Pijeska, Vlasenice i Srebrenice) i operacije severoistočno od Sarajeva kada su partizani pomagali ustašama da se obračunaju sa bosanskim četnicima}}&lt;/ref&gt;

== Ofanziva JVUO na Nemačke snage u istočnoj Hercegovini krajem 1944 ==
Krajem 1944 godine snage JVUO pod komandom Vojislava Lukačevića su izvršile niz ofanzivnih dejstava u cilju uspostavljanja kontrole nad jadranskom obalom između Metkovića i Kotora radi spajanja sa savezničkim britanskim snagama. Tom prilikom su pretrpele velike gubitke prilikom napada na Nemačke snage u Trebinju kada su ih sa leđa napale partizanske snage, dok su u Bileći partizanskim jedinicama u napadu na četnike podršku pružile ustaše iz Fazlagića Kule.&lt;ref&gt;{{harv|Зорић|1997|p=336|quote=Највећа драма одиграла се у Билећи, где су партизанима појачање упутиле усташе из Фазлагића Куле.}}&lt;/ref&gt;

== References ==
{{Reflist|30em}}
== Sources ==
{{refbegin|3}}
* {{cite book|ref=harv|last1=Авакумовић|first1=Иван|last2=Николић|first2=Коста|title=Михаиловић према немачким документима|url=https://books.google.com/books?id=-oAtAQAAIAAJ|year=2004|publisher=Институт за савремену историју|location=Belgrade, Serbia|language=Serbian}}
* {{cite book|ref=harv|last=Bulajić|first=Milan|title=Ustaški zločini genocida i suđenje Andriji Artukoviću 1986. godine|url=https://books.google.com/books?id=b1rzAAAAMAAJ|year=1988|publisher=Izdavačka radna organizacija &quot;Rad&quot;}}
* {{cite book|ref=harv|last=Đuretić|first=Veselin|title=Violence against the Serb uprising|url=https://books.google.com/books?id=V3riAAAAMAAJ|year=1997|publisher=Institut}}
* {{cite book|ref=harv|last=Ford|first=Kirk|title=OSS and the Yugoslav resistance, 1943-1945|url=https://books.google.com/books?id=TSKBAAAAIAAJ|year=1992|publisher=Texas A&amp;M University Press|isbn=978-0-89096-517-7}}
* {{cite book|ref=harv|last=Roberts|first=Walter R.|title=Tito, Mihailović, and the Allies, 1941-1945|url=https://books.google.com/books?id=fNBmAAAAMAAJ&amp;pg=PA54|year=1973|publisher=Rutgers University Press|isbn=978-0-8135-0740-8}}
* {{cite book|ref=harv|last=Jovanović|first=Aleksandar S.|title=Broz i Hrvati|url=https://books.google.com/books?id=OQM1AAAAMAAJ|year=1999|publisher=Ldij}}
* {{cite book|ref=harv|last=Kozina|first=Vladimir|title=&quot;Slovenia, the Land of My Joy and My Sorrow&quot;|url=https://books.google.com/books?id=Hlx6AAAAIAAJ|year=1980|publisher=Historical Commission of TABOR ZDSPB}}
* {{cite book|ref=harv|last=Larson|first=David L.|title=United States Foreign Policy Toward Yugoslavia: 1943-1963|url=https://books.google.com/books?id=tOu3AAAAIAAJ|year=1979|publisher=University Press of America|isbn=978-0-8191-0669-8}}
* {{cite book|ref=harv|last=Medaković|first=Dejan|title=Oči u oči|url=https://books.google.com/books?id=OtoXAQAAIAAJ|year=1997|publisher=Beogradski izdavačko-grafički zavod|isbn=978-86-13-00903-0}}
* {{cite book|ref=harv|last=Николић|first=Коста|title=Италиjанска воjска и четници у другом светском рату у Jугославиjи, 1941-1943|url=https://books.google.com/books?id=2P5PAQAAIAAJ|year=2009|publisher=Институт за савремену историjу|isbn=978-86-7403-130-8}}
* {{cite book
  | last = Redžić
  | first = Vučeta
  | title = Građanski rat u Crnoj Gori: Dešavanja od sredine 1942. godine do sredine 1945. godine
  | url = https://books.google.com/books?id=15awAAAAIAAJ
  | year = 2002
  | publisher = Stupovi
    }}
* {{cite book|ref=harv|last=Plećaš-Nitonja|first=Nikola|title=Požar u Krajini|url=https://books.google.com/books?id=QfMCAAAAMAAJ|year=1975|publisher=Plećaš-Nitonja}}
* {{cite book|ref=harv|last=Smith|first=Richard Harris|title=OSS: The Secret History of America's First Central Intelligence Agency|url=https://books.google.com/books?id=83aMqklUijYC&amp;pg=PA122|date=1 August 2005|publisher=Rowman &amp; Littlefield|isbn=978-1-59921-658-4}}
* {{cite book|ref=harv|author=Владо Стругар|title=Други свјетски рат - 50 година касније: радови са научног скупа, Подгорица, 20-22. септембар 1995|url=https://books.google.com/books?id=loTh1UQHRagC|year=1997|publisher=Црногорска академија наука и умјетности|isbn=978-86-7215-089-6 }}
* {{cite book|ref=harv|last=Зорић|first=Мирјана|title=БИТКА ЗА СРБИЈУ 1944. ГОДИНЕ|year=1997|publisher=Универзитет одбране у Београду, Војна академија}}
* {{cite book|ref=harv|last=Kostić|first=Lazo M.|title=Komunističko taksiranje naroda Jugoslavije: etnopolitička studija|url=https://books.google.com/books?id=pQa5AAAAIAAJ|year=1969|publisher=Izdaje Srpski kulturni klub &quot;Sv. Sava&quot; u Kanadi}}
* {{cite book|ref=harv|last=Đuretić|first=Veselin|title=Violence against the Serb uprising|url=https://books.google.com/books?id=j3riAAAAMAAJ|year=1997|publisher=Institut}}
* {{cite book|ref=harv|author=JPRS|title=JPRS Report: East Europe|url=https://books.google.com/books?id=FPETAQAAMAAJ|year=1989|publisher=Foreign Broadcast Information Service}}
* {{cite book|ref=harv|last=Stanišić|first=Mihailo|title=Projekti &quot;Velika Srbija&quot;|url=https://books.google.com/books?id=nVYtAQAAIAAJ|year=2000|publisher=Službeni list SRJ}}
* {{cite book|ref=harv|last1=Stojadinović|first1=Milan M.|last2=Župančić|first2=Tonka|title=Zbirka Milana Stojadinovića: 1914-1944 : inventar : AJ-37|url=https://books.google.com/books?id=Rh70MgEACAAJ|year=1999|publisher=Arhiv Jugoslavije}}
* {{cite book|ref=harv|last=Zlatić|first=Savo|title=Poslali su me na Kordun|url=https://books.google.com/books?id=1PSfAAAAMAAJ|year=2005|publisher=Razlog|isbn=978-953-6985-07-4}}
* {{cite book|ref=harv|author=FAPC|title=East West Digest|url=https://books.google.com/books?id=xJ-yAAAAIAAJ|year=1972|publisher=Foreign Affairs Publishing Company}}
* {{cite book|ref=harv|last=DOC|first=|title=The South Slav Journal|url=https://books.google.com/books?id=CBpXAAAAYAAJ|year=1987|publisher=Dositey Obradovich Circle}}
* {{cite book
|ref=harv
|last=Stefanović
|first=Mladen
|title=Збор Димитрија Љотића, 1934-1945
|url=https://books.google.com/books?id=Hp0MAAAAIAAJ
|year=1984
|publisher=Народна књига}}
* {{cite book
|ref=harv
|last=Redžić
|first=Vučeta
|title=Građanski rat u Crnoj Gori: 1941. - 1945. godine
|url=https://books.google.com/books?id=15awAAAAIAAJ
|year=2002
|publisher=Stupovi}}
* {{cite book
|ref=harv
|last=Jovanović
|first=Aleksandar S.
|title=Broz i Hrvati
|url=https://books.google.com/books?id=OQM1AAAAMAAJ
|year=1999
|publisher=Ldij}}
* {{cite book
|ref=harv
|last=Kazimirović
|first=Vasa
|title=Srbija i Jugoslavija: 1914-1945
|url=https://books.google.com/books?id=onlpAAAAMAAJ
|year=1995
|publisher=Prizma}}
* {{cite book
|ref=harv
|last=Protić
|first=Stojan
|title=Jugoslavija protiv Srbije: zapisi iz naše političke istorije
|url=https://books.google.com/books?id=fD87AQAAIAAJ
|year=2009
|publisher=Čigoja Štampa
|isbn=978-86-7558-661-6}}
* {{cite book
|ref=harv
|last=Džomić
|first=Velibor V.
|title=Stradanje Srbske crkve od komunista: Deo 1
|url=https://books.google.com/books?id=lXIlAQAAIAAJ
|year=1997
|publisher=Svetigora}}
{{refend}}

== Further reading ==
* {{cite book|ref=harv|last1=Samardžić|first1=Miloslav|last2=Šušterič|first2=Uroš|title=Sodelovanje partizanov z okupatorjem|url=https://books.google.com/books?id=VZYmrgEACAAJ|year=2011|publisher=Ignis|isbn=978-961-6499-61-3}}
* {{cite book|ref=harv|last1=Šušterič|first1=Uroš|last2=Urbanc|first2=Peter|last3=Stanič|first3=Ive A.|title=Kolaboracija partizanov z okupatorjem: dejstvo ali legenda?|url=https://books.google.com/books?id=XyF4MwEACAAJ|year=2011|publisher=Ignis|isbn=978-961-6499-62-0}}
* [http://vsotirovic.home.mruni.eu/ Vladislav B Sotirović website]
* [https://www.imxa.gr/bsfiles/49/Sotirovic.pdf Vladislav B. Sotirović Anti-Serbian Collaboration Between Tito’s Partisans and Pavelić’s Ustashi in World War II]
* [http://www.odbrana.mod.gov.rs/odbrana-stari/vojni_casopisi/arhiva/VD_2013-leto/65-2013-2-17-Zoric.pdf ДОКУМЕНТИ О ПАРТИЗАНСКО- -УСТАШКИМ ПРЕГОВОРИМА 1943. ГОДИНЕ]</text>
      <sha1>1toa2nxzs0un4vfn6ny1tfhj7w4alel</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Beaumont, Belgija</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4672243</id>
    <revision>
      <id>42669329</id>
      <parentid>42405923</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T16:16:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>806</id>
      </contributor>
      <comment>Zamjenjujem datoteku Mairie_beaumont.JPG datotekom [[:File:Mairie_beaumont_(Hainaut).jpg|Mairie_beaumont_(Hainaut).jpg]] (izvršilac: [[c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]]; razlog: [[:c:COM:FR|File renamed]]:).</comment>
      <origin>42669329</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3072" sha1="44cbb71n2u7jvyy2zn1ky5oj3nwhank" xml:space="preserve">{{Naselje
| ime =Beaumont
| ime_genitiv =Beaumonta
| izvorno_ime =
| translit_jezik1 =

| slika_panorama =Mairie beaumont (Hainaut).jpg
| veličina_slike =280px
| opis_slike =[[Gradska vijećnica]]
| slika_zastava =
| slika_zastava_veličina =
| slika_pečat =
| slika_pečat_veličina =
| slika_grb =
| slika_grb_veličina =

| utemeljenje_ime=
| utemeljenje_datum  =

| nadimak =
| geslo =

| širina-stupnjevi =50
| širina-minute =14
| širina-oznaka =N
| dužina-stupnjevi =04
| dužina-minute =14
| dužina-oznaka =E

| lokacija_ime =[[Spisak država|država]]
| lokacija_info ={{flag|Belgija}}
| lokacija1_ime  =[[Belgijske regije|Regija]]
| lokacija1_info = [[Valonija]]
| lokacija2_ime =[[Belgijske provincije|Provincija]]
| lokacija2_info =[[Hainaut (provincija)|Hainaut]]
| lokacija3_ime  =[[Belgijski arondismani|Arondisman]]

| lokacija3_info =[[Thuin (arondisman)|Thuin]]

| vrsta_vlasti =
| vlast_bilješke =
| titula_vođe =[[gradonačelnik]]
| ime_vođe =Bruno Lambert

| dijelovi =
| vrsta_dijelova =

| površina_bilješke =
| površina_ukupna =93 [[km²]]&lt;ref name=city/&gt;
| površina_uža  =
| površina_šira  =
| visina =
| visina_izvor =
| visina_max =
| visina_min =

| stanovništvo_godina =[[2021]].
| stanovništvo_bilješke =
| stanovništvo =7,120&lt;ref name=city/&gt;
| stanovništvo_gustoća =76,56 stan. / [[km²]]&lt;ref name=city/&gt;
| stanovništvo_uže =
| stanovništvo_uže_gustoća =
| stanovništvo_šire = 
| stanovništvo_šire_gustoća =
| stanovništvo_prazno1_ime =
| stanovništvo_prazno1 =
| stanovništvo_gustoća_prazno1 =
| stanovništvo_prazno2_ime =
| stanovništvo_prazno2 =
| stanovništvo_gustoća_prazno2 =

| vremenska_zona =[[UTC+1]]
| utc_pomak =+2
| vremenska_zona_DST =
| utc_pomak_DST =
| poštanski_broj =6500 &lt;ref name=city/&gt;
| pozivni_broj =071&lt;ref name=city/&gt;
| gradovi_prijatelji =
| države_gradova_prijatelja =
| web_stranica =

| slika_lokacijska_karta_država =Belgija
| slika_lokacijska_karta_opis =&lt;center&gt;Beaumont na karti Belgije
| bilješke =
}}
'''Beaumont''' ([[valonski jezik|valonski]]: ''Biômont'') je [[grad]] i [[općina]] od 7,120 [[Stanovništvo|stanovnika]]&lt;ref name=city&gt;{{cite web
 | url =https://www.citypopulation.de/en/belgium/hainaut/
 | title =''Belgium: Hainaut''
 | accessdate =06.05. 2021.
 | language=engleski
 | publisher=City population}}&lt;/ref&gt; na [[jugozapad]]u [[Belgija|Belgije]] u [[Valonija|valonskoj]] [[Hainaut (provincija)|Provinciji Hainaut]].

== Geografija ==

Beaumont leži pored [[izvor]]a [[rijeka|riječice]] [[Biesmelle]] nedaleko od [[francuska|francuske]] [[granica|granice]], udaljen 14 [[km]] [[jug|južno]] od [[Thuin]]a.

== Historija==

Beaumont je poznat po [[donžon]]u Salamander iz [[11. vijek]]a, i po [[zamak|zamku]] u kom je proveo [[noć]] [[Napoleon Bonaparte]] prije odlaska u [[Waterloo (Belgija)|Waterloo]].

== Reference ==
{{reflist}}

== Vanjske veze ==
{{commonscat|Beaumont (Hainaut)}}
*[http://www.beaumont.be/ ''Ville de Beaumont'' (službene stranice)] {{fr icon}}

[[Kategorija:Gradovi u Belgiji]]
[[Kategorija:Valonija]]


{{geog-stub}}</text>
      <sha1>44cbb71n2u7jvyy2zn1ky5oj3nwhank</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Alojzije Stjepan Mišić</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4678400</id>
    <revision>
      <id>42669309</id>
      <parentid>42659900</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T15:06:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>806</id>
      </contributor>
      <comment>Zamjenjujem datoteku SRB-SHS-YUG_Orden_Svetog_Save_VKrst_BAR.svg datotekom [[:File:SRB-SHS-YUG_Orden_Svetog_Save_1.svg|SRB-SHS-YUG_Orden_Svetog_Save_1.svg]] (izvršilac: [[c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]]; razlog: [[:c:COM:FR|File renamed]]: Harmon</comment>
      <origin>42669309</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="42180" sha1="j1k5p8iyn7nsd4dvrb58dkid95ltcwe" xml:space="preserve">{{Infokutija osoba 
| ime                = Alojzije Stjepan Mišić
| slika              = Alojzije Mišić.jpg
| veličina_slike     = 
| opis               = 
| datum_rođenja      = {{Datum rođenja|1859|11|10}}
| mjesto_rođenja     = [[Gradiška]], [[Osmanlijsko Carstvo]]
| datum_smrti        = {{Datum smrti i godine|1942|03|26|1859|11|10}}
| mjesto_smrti       = [[Mostar]], [[Nezavisna Država Hrvatska|NDH]]
| nacionalnost       = [[Hrvat]]
| religija           = [[Katolička Crkva|Katolik]]
| druga_imena        = 
| roditelji          = Mate i Marija (rođ. Cigić)
| godine_aktivnosti  = 1912. do 1942.
}}
'''Alojzije Mišić''' (10. novembar 1859. – 26. mart 1942.) bio je prelat [[Katolička Crkva|Katoličke Crkve]] koji je služio kao [[biskup]] mostarsko-duvanjski i trajni apostolski upravitelj [[Trebinjsko-mrkanska biskupija|trebinjsko-mrkanski]] od 1912. do 1942. Bio je provincijal [[Franjevačka provincija Bosna Srebrena|Franjevačke provincije Bosna Srebrena]] između 1909. i 1912. godine.

== Biografija ==
=== Mladost i školovanje ===
Rođen je u porodici Mate i Marije (rođena Cigić) u [[Gradiška|Gradišci]] i kršten imenom Stjepan.{{sfn|Perić|1986|p=281}}{{sfn|Šalić|2002|p=142}} Alojzije je imao dvije sestre, Mariju i Persu, koja je bila časna sestra.{{sfn|StankaGjuric}} Porodica mu je poreklom iz Hercegovine.{{sfn|StankaGjuric}} U detinjstvu je imao nadimak Stipo ili Stipica.{{sfn|Šalić|2002|p=142}} Mišić je pohađao državnu školu u svom rodnom mestu od 1866. do 1870. {{sfn|Šalić|2002|p=142}} Njegovi roditelji su nameravali da ga dobro obrazuju, a u tome im je pomogao lokalni paroh fra Marko Dulibić, koji ih je savetovao da Stjepana pošalju u Franjevačko semenište.{{sfn|Perić|1986|p=281}} Dana 18. juna 1870. stupio je u Bosansku franjevačku provinciju i završio četiri razreda niže gimnazije u Ivanjskoj, koju je pohađao od 1870. do 1874. godine. Dana 21. septembra 1874. stupa u novicijat u Fojnici i menja ime u Alojzije.{{sfn|Perić|1986|p=281}}{{sfn|Šalić|2002|p=142}} Mišić je do 1878. studirao filozofiju u Franjevačkom samostanu i crkvi svetog Franje Asiškog u Gučoj Gori, gdje je 15. novembra 1875. položio privremene zavete.{{sfn|Perić|1986|p=281}}{{sfn|Šalić|2002|p=142}} Tamo je završio studije sa odličnim uspehom.{{sfn |Šalić|2002|pp=142-143}} Provincija ga je poslala da studira teologiju na Centralnoj bogoslovnoj školi u Ostrogonu u Mađarskoj, gdje je studirao od 1878. do 1882.{{sfn|Šalić|2002|p=143}} Dok je studirao u Mađarskoj položio je svečane zavete 14. oktobra 1880, a za svećenika je zaređen od 7. jula 1882, od Kardinala Jánosa Simora.{{sfn|Perić|1986|p=281}}{{sfn|Salic|2002 | p=143}} Mlada misu je služio 15. augusta 1882.{{sfn|Biskupija}}

=== Svećeništvo ===
Po povratku u domovinu 1882, Mišić je prvo bio kapelan u Banjoj Luci, ali iste godine, na predlog vrhbosanskog nadbiskupa [[Josip Stadler|Josipa Stadlera]], Provincija ga imenuje veroučiteljem u nekoliko sarajevskih škola. Ujedno je pomagao u pastoralnoj skrbi u mesnoj župi.{{sfn|Šalić|2002|p=143}} Nakon toga služi kao sekretar banjalučkog biskupa Marijana Markovića i generalni vikar biskupije od 1884. do 1891. godine.{{sfn|Šalić|2002|p=143}}{{sfn|Perić|1986|pp=281-282}} Mišić je imenovan gvardijanom franjevačkog samostana na Petrićevcu, 1891. i tu ostaje do 1894.{{sfn|Šalić|2002|p=143}} Dok je bio tamo, sagradio je zvonik samostanske crkve.{{sfn|Šalić|2002|p=144}}

Godine 1894. imenovan je župnikom u [[Bihać]]u.{{sfn|Šalić|2002|p=143}} Boraveći u [[Bihać]]u, Mišić je osnovao Hrvatsko pevačko i tamburaško društvo &quot;Krajišnik&quot;, s bibliotekom.{{sfn|Šalić|2002|p=226}} Također je osnovao razne druge katoličke, gospodarske i nacionalne organizacije.{{sfn|Šalić|2002|p=222}} Pomogao je oživeti tamošnji verski i politički život i često je seljacima držao gospodarska predavanja, dajući im razne knjige na tu temu.{{sfn|Šalić|2002|p=224-225}} Mišić je pridonio i jačanju trgovine katolika u gradu izmirivši zaraćene porodice i osnovavši trgovačko-obrtničko društvo za uzajamnu pomoć. Također je pripomogao jačanju hrvatske nacionalne svesti u gradu i poticao dužnosnike na osnivanje nacionalnih društava.{{sfn|Šalić|2002|p=226}} Kako bi pomogao oslobađanje seljaka od kmetstva, osnovao je Hrvatsku narodnu zadrugu. Mišić je također uvelike obnovio i proširio mesnu crkvu. Ponovno je imenovan gvardijanom samostana na Petrićevcu 1904, gde je ostao do 1907. godine. Mišić je tada imenovan predsjednikom Franjevačke rezidencije u Visokom, gdje je služio dvije godine kada je izabran za provincijala [[Franjevačka provincija Bosna Srebrena|Franjevačke provincije Bosna Srebrena]].{{sfn|Šalić|2002|p=143}} Godine 1910., kao provincijal, Mišić je srušio staru crkvu na sarajevskom Bistriku i sagradio današnju crkvu svetog Ante.{{sfn|Šalić|2002|pp=144-145}}

=== Biskupstvo ===
==== Imenovanje ====
Poslednjih godina života mostarsko-duvanjski biskup i trajni apostolski upravitelj trebinjsko-mrkanski, Paškal Buconjić je često bio bolestan. Iako je podignuta nova biskupska rezidencija, Buconjić se odbija preseliti i živi u staroj rezidenciji u Vukodolu. Buconjićev sekretar fra Radoslav Glavaš{{sfn|Vrankić|2018|p=262}} iskoristio je njegovo slabo stanje da ostane na vlasti te ga je držao neobaveštenim i time pod kontrolom i ovisnošću.{{sfn|Vrankić|2018|pp=248&amp;ndash;249}} Glavaš je finansijska sredstva biskupije usmerio u Hercegovačku franjevačku provinciju,{{sfn|Vrankić|2018|p=261}} te se u biskupijama nisu mogli očekivati odlučni koraci. Primetio je to i vrhbosanski nadbiskup [[Josip Stadler]], koji je, s ciljem poboljšanja stanja u biskupijama, zatražio od [[Sveta Stolica|Rima]] da imenuje svog pomoćnog biskupa Ivana Šarića, kao biskupa koadjutora mostarsko-duvanjskog s pravom nasledstva.{{sfn|Vrankić|2018|pp=248&amp;ndash;249}}

Buconjić je predloge za biskupskog koadjutora doživljavao kao vlastitu smenu i odlučno im se protivio. Buconjićev stav toliko je naljutio starije hercegovačke franjevce da se novi provincijal Begić predložio za biskupskog koadjutora za vreme boravka cara Franje Josipa u [[Mostar]]u 3. juna 1910.{{sfn|Vrankić|2018|p=258}}{{sfn|Perić|2009|pp=77-78}} Buconjić, saznavši za namere vlada u Sarajevu i Beču i Begićev predlog caru, pisao je papi Piju X i predložio Franu Lulića, dalmatinskog franjevca, te dva hercegovačka franjevca Špiru Špirića i Davida Nevistića, kao kandidate za njegovog naslednika.{{sfn|Vrankić|2018|p=258}}{{sfn|Perić|2009|p=77}} Buconjić se razočarao u hercegovačke franjevce, koji su njegov prvi odabir, Dalmatinca Lulića, doživeli kao uvredu.{{sfn|Vrankić|2018|p=259}} Nakon upozorenja da samo car imao pravo imenovanja, a papa potvrde, Buconjić je iste kandidate predložio Franji Josipu i zatražio od njega imenovanje biskupa koadjutora.{{sfn|Vrankić|2018|pp=258&amp;ndash;259}}

Novi zajednički ministar finansija Stephan Burián von Rajecz nije podržao imenovanje klera koji nisu bili bliski promađarski raspoloženi te se time nije složio sa Stadlerovim predlogom da se Šarića imenuje biskupom koadjutorom. Vlast je podržavala franjevce, a Šarić je nediplomatski objasnio vladi u Beču da ga treba imenovati jer među hercegovačkim franjevcima nema dobrih kandidata. Burián je naredio da se među bosanskim franjevcima nađe kandidat za Buconjićevu zamenu. Uticajni članovi austrougarske vlade u Sarajevu zaključili su da bi Alojzije Mišić, bivši mađarski student i osoba od poverenja promađarskih članova vlade u Sarajevu, trebao biti novi biskup u Mostaru.{{sfn|Vrankić|2018|pp=249&amp;ndash;251}} Vlada u Sarajevu je 19. februara 1910. Mišića predložila za biskupa koadjutora, ali je vlada u Beču tu odluku odgodila za nekoliko meseci zbog priprema za carski pohod Bosni i Hercegovini.{{sfn|Vrankić|2018|p=256}}

Vlada u Sarajevu smatrala je Lulića nepodobnim jer je živio u [[Rim]]u te da kao Dalmatinac ne bi mogao shvatiti mentalitet hercegovačkog puka. Austrougarska vlast odbijala je svakog predloženog od Rima tko nije prihvaćao liberalnu politiku monarhije – jozefinizam. Vlada u Sarajevu smatrala je Mišića kvalificiranijim od druga dva kandidata.{{sfn|Vrankić|2018|pp=259&amp;ndash;260}} Vlada u Beču obavestila je Rim o svojoj nameri da imenuje Mišića za biskupa koadjutora, no Rim je balansirao između predloga austrougarskih vlasti i Buconjića te je odlučio pričekati Buconjićevu smrt kako bi rešio to pitanje.{{sfn|Vrankić|2018|p=261}}

Buconjić umire u [[Mostar]]u 8. decembra 1910.{{sfn|Vrankić|2018|p=261}}{{sfn|Perić|2009|p=77}} na svetkovinu Bezgrešnog začeća BDM. Nakon Buconjićeve smrti, prema odredbama kanonskog prava, 19. decembra 1910. metropolit nadbiskup [[Josip Stadler]] imenovao je Lazarevića upraviteljem u duhovnim pitanjima dviju hercegovačkih biskupija. Materijalnu skrb o biskupijama dobio je Radoslav Glavaš, koji je svojim položajem dodatno obogatio Hercegovačku franjevačku provinciju.{{sfn|Vrankić|2018|p=262}}{{sfn|Perić|2009|p=77}} Stadler je obavestio vladu u Beču o svojim imenovanjima i predložio Ivana Šarića, Tomu Igrca i Ivana Dujmušića kao kandidate za novog biskupa u Mostaru, napominjući da je promotrio i neke hercegovačke franjevce, ali po svojoj savesnosti nije mogao predložiti nijednog od njih.{{sfn|Vrankić|2018|pp=262&amp;ndash;263}} Njegovi su predlozi brzo odbačeni jer su austrougarske vlasti preferirale franjevce nad dijecezanskim svećenstvom i želele da franjevac bude novi biskup.{{sfn|Vrankić|2018|p=264}}

Iako je Rim podržao Paškala Buconjića, prvog izbornika Lulića, nakon Buconjićeve smrti austrougarske vlasti Lulića nisu smatrale ozbiljnim kandidatom. Rim nije podržao izbor Beča da se za biskupa imenuje Mišić zbog njegovog sukoba s nadbiskupom Stadlerom, te su počeli tražiti svoje kandidate.{{sfn|Vrankić|2018|pp=269&amp;ndash;270}} Nakon sukoba u vezi s kandidatom za biskupa u Mostaru, austrougarske vlasti su 5. januara 1912. po drugi put u Rimu službeno predložile Mišića.{{sfn|Vrankić|2018|p=275}} Papa je prihvatio predlog, pa je Burián zatražio od cara da imenuje Mišića, što je car i učinio [[14. februar|14, februara]]. Papa je Mišića proglasio novim biskupom 29. aprila 1912.{{sfn|Vrankić|2018|pp=276-277}}{{sfn|Perić|1986|p=281}} 11. juna 1912. Mišić odlazi u [[Rim]] kako bi primio biskupsko posvećenje.{{sfn|Perić|1986|p=282}}

==== Biskupsko djelovanje ====
Mišića je posvetio u bazilici svetog Antuna u [[Rim]]u 18. juna 1912. franjevački kardinal Diomede Falconio.{{sfn|Šalić|2002|p=144}}{{sfn|Vrankić|2018|pp=277-278}}{{sfn|Pandžić|2001|p=158}} Kao suzareditelji bili su franjevački biskupi{{sfn|Perić|1986|p=282}} Giacomo Ghezzi i Graziano Génnaro. Za svoje geslo uzeo je &quot;Caritate et amore omnia vincuntur&quot; (&quot;Milosrđe i ljubav pobeđuju sve&quot;).{{sfn|Šalić|2002|p=144}}{{sfn|Barun|2018}} Mišić je došao u Rim u pratnji bosanskog franjevca Josipa Andrića i hercegovačkog franjevca Ambrozija Miletića,{{sfn|Vrankić|2018|pp=277-278}} koji je predstavljao hercegovačke franjevce.{{sfn|Perić|1986|p=282}}{{sfn|Pandžić|2001|p=158}} Ređenju su prisustovali i general franjevačkog reda Pacifico Monza i austro-ugarski veleposlanik u Rimu Alois Schönburg-Hartenstein.{{sfn|Vrankić|2018|pp=277-278}} Nakon posvećenja Mišić je nekoliko puta boravio u [[Rim]]u, a papa ga je primio 20. juna.{{sfn|Vrankić|2018|pp=277-278}}{{sfn|Perić|1986|p=282}}

Dok je Mišić bio na audijenciji kod Pape, u Banjoj Luci je umro njegov veliki zagovornik, banjalučki biskup Marijan Marković. Kako bi sprečio svog protukandidata [[Josip Stadler|nadbiskupa Stadlera]], da za upravitelja Banjalučke biskupije imenuje svog kandidata Petra Pajića, Mišić je lobirao i uspio uz pomoć generala Franjevačkog reda isposlovati da se franjevac Jozo Garić imenuje za upravitelja u duhovnim stvarima.{{sfn|Vrankić|2018|p=278}}

Nakon posete papi, Mišić je 21. juna napustio Rim i 25. juna stigao u [[Beč]] kako bi se, kako je to uobičajeno u Trougarskoj, zakleo pred Carem Franjom Josipom.{{sfn|Perić|1986|p=282}}{{sfn|Vrankić|2018|pp=279-280}} Sledeći dan stigao je u Sarajevo.{{sfn|Vrankić|2018|p=278}} Dana 5. jula 1912. Mišić je obavestio upravitelja za duhovna pitanja dviju hercegovačkih eparhija, Lazara Lazarevića da želi da se izvrši njegovo ustoličenje 14. jula, i javno najavio svoj dolazak 5. jula.{{sfn|Perić|1986|p=282}} Mišića su hercegovački franjevci primili hladno. Niz visokopozicioniranih hercegovačkih franjevaca ignorisalo je njegovo imenovanje, uključujući upravnika u materijalnim pitanjima dviju hercegovačkih biskupija Radoslava Glavaša (starijeg), Nikole Šimovića, Anđela Nuića i Ambrozije Miletića.{{sfn|Vrankić|2018|pp=279-280}}

Dana 18. februara 1917. Mišić je odlikovan Zapovedničkom zvezdom Ordena Franje Josipa.{{sfn|Barun|2018}}

Za vreme Prvog svetskog rata, u leto 1917. godine, Hercegovinu je opustošila glad. Neki hercegovački parosi su otišli preko Save po hranu za svoje parohane. Dana 5. decembra 1917. Mišić je pisao zagrebačkom nadbiskupu Antunu Baueru, sa molbom da zamoli svoje župnike da prikupe milostinju od svojih župljana. Bauer mu je odgovorio savetujući ga da bi bilo najbolje poslati nekoliko franjevaca da sakupljaju milostinju u Hrvatskoj.

Godine 1918. [[Austro-Ugarska]] je raspuštena, a cela Bosna i Hercegovina uključena je u novostvorenu Kraljevinu Srba, Hrvata i Slovenaca, kojom je vladala srpska pravoslavna dinastija Karađorđevića.{{sfn|Carmichael|2015|p=60}} Dana 10. novembra 1923. Aleksandar I Karađorđević odlikovao je Mišića Ordenom Svetog Save I stepena.{{sfn|Barun|2018}}

==== Administrativna organizacija ====
Nakon što je postao biskup, Mišić je imao na raspolaganju samo 12 biskupijskih svećenika, dok su ostalo svećenstvo bili [[franjevci]]. [[Balkanski ratovi]] i [[Prvi svetski rat]] prekinuli su mogućnost školovanja dodatnih dijecezanskih svećenika, dok je broj franjevaca rastao. Okolnosti su zahtevale osnivanje novih župa, a Mišić je, kao i njegov prethodnik, imao ovlasti da imenuje franjevce u nove župe uz odobrenje generalnog Franjevačkog reda. Hercegovački franjevci dali su do znanja biskupu Mišiću da neće služiti nove župe sve dok se ne izda dekret iz Rima po kojem se župe zakonski prenose na njih.{{sfn|Perić|2002|p=98}} Mišiću je malo stalo do podizanja eparhijskog svećenstva{{sfn|Perić|1986|p=283}} iako mu je od 1925. Propaganda slala otprilike 2.000 dolara mesečno za školovanje svetovnog svećenstva. Novac je ostao neiskorišten i propao je u bankama tokom Drugog svjetskog rata.{{sfn|Perić|2002|p=134}} Također je odbio da imenuje novozaređene svetovne svećenike u parohije.{{sfn| Perić|2002|p=313}}

Kao biskup Mišić je osnovao 14 novih župa i sagradio 21 crkvu i 24 župna doma. Među župama koje je osnovao su Čapljina (1917), Izbično (1917), Čitluk. 1918), Gradac-Blizanci (1918), Tepčići (1918), Jablanica (1919), Grljevići (1919), Kongora (1921), Prisoje (1922), Kruševo (1924), Ledinac (1930), Rašeljke (1934), Crnač (1935.) i Šipovača (1939).{{sfn|Perić|1986|pp=282-283}}

Hercegovački franjevci iskoristili su Mišićevo poreklo bosanskog franjevca da pokušaju promeniti &quot;Decisia&quot; iz 1899. o podeli župa između njih i biskupijskog klera koju je izdala Sveta Stolica.{{sfn|Perić|1986|p =283}} Na dan 25. aprila 1922. provincijal hercegovačkih franjevaca Alojzije Bubalo uputio je papi molbu da im dodeli župe određene &quot;Odlukom&quot; za dijecezansko svećenstvo. Tražili su da im pripadnu sve župe koje postoje i koje će biti osnovane u Mostarsko-duvanjskoj, kao i parohija Neum koja je pripadala Trebinjsko-mrkanskoj eparhiji. Franjevci su obrazložili da je njihov zahtev opravdan jer u biskupiji nedostaje biskupijsko svećenstvo, a aktivna su samo tri dijecezanska svećenika.{{sfn|Perić|2002|pp=92-95}} Međutim, glavni razlog zbog odsustva sekularnog sveštenstva bio je taj što prethodni episkop Buconjić, a potom i episkop Mišić nisu dovoljno vodili računa o obrazovanju svetovnog svećenstva.{{sfn|Perić|2002|p=313}} Mišić je u to vreme trebao otputovati u Rim u posetu ''ad limina'' kod pape, a bio je u pratnji fra Jerka Borasa, kustosa hercegovačkih franjevaca. Boras je trebao podneti zahtjev generalu franjevačkog reda Bernardinu Klumperu koji će o tome razgovarati s Papom. Kako Klumper tada nije bio prisutan, molba je predana Callistu Zuccottiju, prokuratoru Franjevačkog reda. Prije nego što je predao peticiju papi, Zuccotti je pozvao Mišića, zaštitnika franjevačkog reda kardinala Oreste Giorgi i Borasa da razgovaraju o tome. Zaključili su da Mišić lično dopuni zahtev i preda ga papi.{{sfn|Pandžić|2001|pp=191-192}}

Mišić je 22. maja 1922. izmenio peticiju{{sfn|Pandžić|2001|p=192}}. U Mišićevoj verziji nije bilo razlike između sadašnje i buduće župe koju bi trebalo osnovati. Razlog za takvu promenu bio je to što je prethodna verzija bila u suprotnosti s odredbama kanonskog prava, koje je određivalo da svaka novoosnovana župa nastala izdvajanjem iz verske župe pripada na slobodno raspolaganje biskupu, a ne verskoj zajednici.  Kongregacija za vanredne crkvene poslove zatražila je od Mišića da im dostavi spisak župa koje bi biskupu bile na raspolaganju.{{sfn|Pandžić|2001|p=193}}

Nakon što je Kongregacija odbila da prihvati peticiju, Mišić se oglušio o celu stvar. Tek na Bubalovo insistiranje, Mišić je pristao da pošalje peticiju, ali je tražio od Bubala da je napiše.{{sfn|Pandžić|2001|p=193}} Bubalo je napisao još jednu peticiju 20. maja 1923. godine. U ovoj molbi tražio je da se franjevcima, uz 25 župa koje im pripadaju po &quot;Odluci&quot;, dodeli još 27 župa, od kojih 13 još nije osnovano, dok će 21 župa biti rezervirana za eparhijsko svećenstvo (tada je bilo samo 8 takvih parohija).{{sfn|Perić|2002|pp=96-97}} Njegov zahtev dobio je Mišićevu preporuku, uz odobrenje arhijerejskog konzistorija, koje je sastavio Boras i eparhijski svećenik Marijan Kelava, 3. juna 1923. Bubalo je uputio zahtev prokuratoru Franjevačkog reda u Rimu 12. juna 1921. godine.{{sfn|Perić|2002|pp=96-97}} Džemat je reskriptom 22. lipnja 1923. odlučio da biskup može dati tražene župe franjevcima dok [[Sveta Stolica]] ne odluči drugačije.{{sfn|Perić|2002|p=99}} Ovaj događaj označio je početak &quot;Hercegovačke afere&quot;.{{sfn|Perić|2002|p=98}} Netočnim informacijama koje su poslane Vatikanu o stanju Crkve u Hercegovini, dodatno se zaoštrio spor.

Dana 26. aprila 1924. Bubalo je od Generalnog definitorija Franjevačkog reda tražio dozvolu da preuzme župe.{{sfn|Perić|2002|pp=101-102}} Kongregacija za ustanove posvećenog života i društva, Apostolski život, dala je 27. maja 1924. ovlaštenje generalu Franjevačkog reda da odobri zahtev hercegovačkih franjevaca, a general je odobrio zahtev 30. maja 1924.{{sfn|Pandžić|2001|p=194}} Prema tome, 10. januara 1925. Bubalo je tražio od Mišića da usvoji reskript iz 1923., budući da su hercegovački franjevci dobili potrebno odobrenje od Generalnog definitorija. Mišić je donio reskript 15. maja 1925. sa promenama, stavljajući Gabelu i Glavatičevo pod franjevačku, umesto biskupijsku upravu, dok su Prisoje i Dobrič stavljeni pod biskupijsku upravu.{{sfn|Perić|2002|p=101-102}}{{sfn |Pandžić|2001|p=194}} Nezadovoljni izmenom, franjevci su tražili od Mišića da ne menja reskript, ali je Mišić to smatrao dobrom odlukom i promena je ostala.{{sfn|Pandžić|2001|p=194}} Marko Perić piše da je mogući motiv za promenu bila Mišićeva nada da će franjevci odbiti promene, pa će cela stvar ponovo doći pred Rim. {{sfn|Perić|2002|p=101-102}} Mišić nikada nije javno objavio svoj ukaz zbog moguće reakcije eparhijskog svećenstva.{{sfn|Perić|2002|p=103}}

Biskup Buconjić kupio je zemljište za novu katedralnu crkvu u Mostaru u mostarskoj četvrti Rondo,{{sfn|Biskupija}} koja je pripadala župi Guvno.{{sfn|Perić|2002|p=268} } Zemljište za novu katedralu, kasnije je stavljeno pod zalog u korist Hercegovačke franjevačke kustodije zbog duga; u to vreme Buconjić je bio vezan za krevet.{{sfn|Perić|2002|p=312}} Mišić je nameravao da nastavi gradnju i naredio je postavljanje 250 kvadratnih metara tesanog kamena za buduću katedralu, ali nikada nije započeo gradnju.{{ sfn |Perić|2002|p=268}} Katedrala nikada nije izgrađena, a kredit su kasnije uzele jugoslavenske komunističke vlasti, sagradivši ''Dom kulture'' na njeno mesto.{{sfn |Perić|1986|p=279}} Kao mogući razlog zastoja u izgradnji, Marko Perić vidi nameru franjevaca da za sebe preuzmu župu Guvno.{{sfn |Perić|2002|p=268}}

Dijecezansko svećenstvo je saznalo za zajednički napor Mišića i franjevaca da se odluka Vatikana promeni tek 1937.{{sfn|Perić|1986|p=284}} Kada je arhivar i dijecezanski svećenik Petar Čule obavešten o reskriptu i njegovom usvajanju, Mišićev sekretar fra Boris Ilovača uveravao ga je da reskript nije izvršen, iako je on sam zabeležio i reskript i Mišićev ukaz o njegovom izvršenju.{{sfn|Perić|2002|p=104}} 1935. Mišić je [[Petar Čule|Čulu]] poverio brigu o školovanju eparhijskih svećenika. Njihov broj je počeo rasti, a mnogi franjevci su komentirali da za njih neće biti dovoljno župa. 1937. eparhijsko svećenstvo župe [[Drinovci]] upoznalo se sa reskriptom i njegovim donošenjem, što je dovelo do zabune u njihovim redovima. Njihovu zabrinutost izneli su pred Ilovač, koji ih je još jednom razuverio, lažno tvrdeći da Mišić nije potvrdio reskript.{{sfn|Perić|2002|p=105}} Mišić je zaredio samo 27 eparhijskih svećenika, protiv 160 franjevaca.{{sfn|Perić|2009|p=85}} 1939. ograničio je broj biskupskih kandidata iz hercegovačkih biskupija u sjemeništu u Travniku na samo 33,{{sfn|Perić | 1986|p=283}}{{sfn|Vukšić|2006a|pp=223-224}} verovatno pod uticajem franjevaca.{{sfn|Perić|2002|p=106}}

1937. su franjevci na provincijskom kapitulu Hercegovačke franjevačke provincije zatražili od biskupa da osigura hercegovačkog franjevca za svog naslednika postavljanjem biskupa koadjutora. U tom pismu su napisali da je Hercegovina &quot;franjevačka već sedam stoljeća, natopljena njihovim znojem i mučeničkom krvlju&quot; i da su franjevci &quot;očuvali Hrvatsku i hercegovačko katoličanstvo&quot;. Napisali su i da je Mišić &quot;veliki sin franjevačkog reda&quot; i da &quot;u njemu živi sveti franjevački duh i neće dopustiti da se taj duh umanji ili smanji&quot;. Ne znajući za zahtev franjevaca, dijecezanski svećenici su održali svoj godišnji sastanak sa kojeg su biskupu poslali memorandum u kojem su ga pitali o situaciji sa župama, međutim Mišić nikada nije odgovorio.{{sfn|Perić|2002|pp= 105-106}}

1939. eparhijski svećenici su ipak obavestili nadbiskupa vrhbosanskog mitropolita [[Ivan Evanđelist Šarić|Ivana Šarića]] o situaciji sa župama, a on je zauzvrat obavestio apostolskog nuncija u Beogradu. Tako je stvar ponovo stigla do [[Sveta Stolica|Rima]].{{sfn|Perić|2002|p=107}} 1940. o tome se raspravljalo pred Propagandom i Kongregacijom za vanredne crkvene stvari. Kardinal Giuseppe Bruno, koji je potpisao reskript iz 1923, tvrdio je da je molba franjevaca napisana neistinama ili prikrivanjem istine, jer su tražili župe koje u to vreme još nisu uspostavljene. 1941. Bruno ponovo piše o ovom pitanju, navodeći da mu nije predana 21 župa koja je trebala biti pod biskupom. Štoviše, Bruno je tvrdio da je 1923. reskript ništavan jer franjevci nisu dobili potrebnu dozvolu od Kongregacije za ustanove posvećenog života i društava apostolskog života da preuzmu župe određene za eparhijsko svećenstvo. Međutim, reskript je ukinut tek 1965. godine.{{sfn|Perić|2002|pp=108-109}}

==== Drugi svjetski rat ====
1940. i početkom 1941., Kraljevina Mađarska, Kraljevina Rumunija i Kraljevina Bugarska pristale su da se pridruže Silama Osovine. [[Hitler]] je zatim izvršio pritisak na Jugoslaviju da se također pridruži Trojnom paktu.{{sfn|Tomasevich|1975|p=34}} Regent, Knez Pavao, popustio je ovom pritisku i proglasio pristupanje Jugoslavije Trojnom paktu 25. marta 1941.{{sfn|Tomasevich|1975|p=39}} Ovaj potez je bio krajnje nepopularan u oficirskom koru u kome su dominirali Srbi i u većini javnosti: kod velikog dela srpskog stanovništva, kao i liberala i komunista.{{sfn|Tomasevich|1975|p=41}} Vojni oficiri su izvršili državni udar 27. mart 1941. i prisilili regenta da podnese ostavku, dok se Kralj Petar II., iako je imao samo 17 godina, proglasio punoletnim.{{sfn|Tomasevich|1975|p=43–47}} Nakon što je čuo vesti o puču u Jugoslaviji, [[Hitler]] je 27. marta izdao direktivu kojom se traži da se Jugoslavija tretira kao neprijateljska država.{{sfn|Trevor-Roper|1964|p=108}} Nemci su započeli invaziju zračnim napadom na [[Beograd]] 6. aprila.{{sfn|Tomasevich|1975|pp=67–68}} Istog dana, Italijani su započeli bombardiranje [[Mostar]]a, koje je trajalo nekoliko dana, tokom kojeg su mnogi objekti i katolička crkva oštećeni.{{sfn |Vukšić|2006a|p=225}}

Dana 10. aprila 1941. uspostavljena je [[Nezavisna Država Hrvatska]] (NDH), koja je podeljena linijom razgraničenja između Nemačke i Italije. Mostarsko-duvanjska i [[Trebinjsko-mrkanska biskupija]] potpuno su potpale pod talijansku zonu uticaja.{{sfn|Vukšić|2006a|p=221}} Istog dana, došlo je do sukoba između ustaških pristalica i jugoslavenskih trupa u Mostaru, koje su preuzele kontrolu nad gradom.{{|Savić|2007|p=39}} Ostaci Jugoslavenske vojske, kojom je komandirao general Janković, zauzeli su brdo iznad Vladičanskog ordinarijata i otvorili vatru iz topova i mitraljeza. Da bi smirio situaciju i izbegao dalje razaranje, Mišić je pozvao franjevca Lea Petrovića i uglednog advokata Cvitana Spuževića da ugovore mirovne pregovore sa generalom Jankovićem. Katastrofa je izbegnuta, a Janković je štetu nadoknadio iz vojnog budžeta. Jugoslavenska vojska je napustila grad, a talijanska ga je zauzela 16. aprila. Talijani su upravljali gradom do 28. aprila, kada su preneli vlast na novouspostavljenu vlast [[NDH]].{{sfn|Vukšić|2006a|p=225-226}}

U okružnici od 9.maja 1941. katoličkim župama Mostarsko-duvanjske i Trebinjsko-mrkanske biskupije, Mišić je pozdravio osnivanje [[NDH]]. U njemu je poglavara NDH, poglavicu Antu Pavelića, nazvao &quot;uzornim kršćanskim katolikom&quot;.{{sfn|Vukšić|2006a|p=228}} Nakon što je jugoslavenska vojska napustila to područje, dogodio se niz zločina nad srpskim stanovništvom. Odmetnički ustaški odredi su bez ikakve kontrole masakrirali Srbe u Prebilovcima. Katoličko svećenstvo je protestiralo protiv ovih ubistava. Zločine su crkvenim vlastima prijavili ovdašnji paroh Jozo Zovko i Andrija Majić, koji su „uplakano pričali o strahotama“. Nakon prikupljanja dokaza, Mišić je poslao Majića da prijavi zločine zagrebačkom nadbiskupu [[Alojzije Stepinac]].{{sfn|Vukšić|2006a|p=229}}

Uz zagrebačkog nadbiskupa Alojzija Stepinca, Mišić se ubraja u katoličke prelate koji su se protivili ustaškom nasilju. Srbi u Ljubinju, Stocu, Gornjem Hrasnom, Klepcima, Šurmancima, [[Mostar]]u, [[Ljubuški|Ljubuškom]] i [[Međugorje|Međugorju]]. 7. novembar Mišić je napisao izveštaj Predsedništvu Biskupskih konferencija NDH, govoreći o zločinima na području Mostara:&lt;blockquote&gt;„Ljudi su hvatani kao zveri. Zaklali, ubili, - bacili žive u provaliju. U jame su bacane žene, majke sa decom, odrasle devojke, ženska i muška deca. Podžupan mostarski gospodin.[ospodin] Baljić, muhamedanac, javno izjavljuje da kao službenik treba da šuti da ne bi otkrio da je u Ljubinju samo u jednu jamu bačeno 700 raskolnika [pravoslavaca]. Željeznica je iz Mostara i Čapljine odvezla šest vagona punih žena, majki i devojčica, dece mlađe od deset godina do stanice Šurmanci, gde su izvučeni iz vagona, odvedeni u brda, a žive majke i deca su odvedeni, bačeni u duboke kanale. Sve je srušeno i pobijeno. U župi Klepci iz okolnih sela N. N. ubijeno je 3.700 raskolnika. Jadni ljudi, bili su mirni. Neću dalje nabrajati. Otišao bih predaleko. U samom gradu Mostaru na stotine ih je svezano, izvedeno van grada, a pobijena je i živad, deca i majke čiji su muževi odvedeni i ubijeni. 28. juna pojavile su se glasine da će uslediti velika odmazda nad srpskim stanovništvom, pa je Pavelić izdao naredbu kojom je zapretio teškim kaznama onima koji počine zločine nad Srbima. Međutim, naredba je imala samo privremeni efekat. {{sfn|Vukšić|2006a|p=230}} Dana 30. juna 1941. Mišić je napisao još jednu okružnicu tumačeći naredbu Pavelića. U njemu se Mišić osvrnuo na petu zapovest i zatražio da ubijanja prestanu, te se osvrnuo na primer Isusa, navodeći da je dopunio petu zapovest i pozvao vernike ne samo da ne ubijaju, već i da se ne ljute, a ne osvete se jer &quot;&quot;po bogu svaki je brat&quot;.{{sfn|Vukšić|2006a|p=232}}

Pavelić je 3. maja 1941. proglasio zakonsku odredbu „„O prelasku iz jedne vere u drugu““, a Ministarstvo bogoštovlja i obrazovanja objavilo je 27. maja 1941. &quot;Upute o prelasku iz jedne religije u drugu&quot;. Nakon toga, mnogi nekatolici, uglavnom pravoslavni Srbi, tražili su obraćenje. Mišić je 8. jula 1941 poslao još jednan cirkular u vezi s tim. Mišić je u ovoj okružnici pisao protiv prisilnog i nasilnog pokrštavanja i tražio da obraćenici budu iskreni u svojoj nameri. Mišić je rekao da su svi dobrodošli u Katoličku crkvu, ali je poručio svećenstvu da bude oprezno prema intelektualcima, kao što su svećenici, učitelji i bogataši, ali da treba da budu ljubazniji prema običnim građanima, radnicima i zanatlijama. Učio je svećenstvo da bude otvoreno i predusretljivo prema katekumenima i da istakne zajedničku veru između pravoslavlja i katoličanstva.{{sfn|Vukšić|2006b|pp=326-328}} Također, Mišić kaže da Katoličke crkve trpe nasilje i suprotstavljaju se [[prozelitizmu]].{{sfn|Vukšić|2006b|pp=327}}

Mišić je kasnije u svojoj kronici zapisao da su se preobraćenja dogodila u [[Ravno]]m, [[Stolac (BiH)|Stocu]], [[Mostar]]u, [[Goranci (Mostar, BiH)|Goranci]], Mostarski Graca, [[Ljuti Dolac|Ljutom Dolcu]], [[Gabela|Gabeli]], [[Klepci]]ma i [[Humac (Ljubuški, BiH)|Humcu]]. Mišić piše da su proces konverzije izvršili pojedinci koji su se javljali civilnim vlastima i javno izjavljivali da prelaze na [[katolicizam]]. Potom bi potvrdu o nameri preobraćenja donosili u župni ured, gdje bi dobili potvrdu da su primljeni u katoličku zajednicu. Tada bi dobili vjeronauk, a novorođenčad bi se krstila kao katolici. Mišić napominje da su neki &quot;ustaški odmetnici&quot; hapsili i odvodili preobraćene Srbe na masovno ubijanje.{{sfn|Vukšić|2006a|pp=231}} Navodi: , koji žive pomiješani sa katolicima, registriranima u Katoličkoj crkvi; idi St. Mise, uče katoličku veru, krste decu, - uljezi izdaju naredbe dok su novoobraćenici još u crkvi sv. masa, hvataju ih, staro i mlado, muško i žensko, jure ih kao robove... dok je malo tko u masi u večnosti...''&quot;{{sfn|Vukšić|2006b|pp=331}}

Mišić je u svojim bilješkama napisao da je &quot;sve to štetilo hrvatskoj i katoličkoj stvari&quot; i da se &quot;da je bilo drugačijeg pristupa moglo dogoditi da katolici, sa onima koji se preobrate, postanu većina u BiH, a oni ne zavise od milosti muhamedanaca, koji su poznati po svojoj prevrtljivosti, po vremenu su ono što im je najviše odgovaralo''&quot;.{{sfn|Vukšić|2006a|p=231}}
Mišić je u vezi Jevreja, u istoj cirkulariji napisao da treba da budu &quot;&quot;izuzetno oprezni i suzdržani&quot;&quot;.{{sfn|Vukšić|2006b|pp=326-328}} Ali, kako bi ih spasio od progona, Mišić je naložio svećenicima da izdaju potvrdu o preobraćenju u [[Jevreje]], iako nikakav postupak konverzije nije sproveden.{{sfn|Goluža|2006|p=233}}

Mišić je Stepincu poslao dva pisma. Tijekom ljeta 1941. dio hrvatskih dobrovoljaca upućen je na [[Istočni front (Drugi svetski rat)|Istočni front]]. Dana 11. jula 1942. Mišić je tražio od Stepinca da katoličkim vojnicima osigura katoličke kapelane. U svom drugom pismu Stepincu, Mišić traži pomoć u zaštiti nedavnih preobraćenika Srba koji su odvedeni u koncentracione logore i traži njihovo oslobađanje.{{sfn|Vukšić|2006b|p=329}} Stepinac je prosledio pismo [[Andrija Artuković|Andriji Artukoviću]] kojim se traži da bude pušten iz logora.{{sfn|Vukšić|2006b|p=329}}

Odnosi između Mišića i hercegovačkih franjevaca su se pogoršali nakon uspostave [[NDH]].{{sfn|Mandić|2020|p=19}} Kardinal [[Eugène Tisserant]] rekao je neslužbenom predstavniku NDH u Rimu Nikoli Rušinovića, da su se tokom rata franjevci u Bosni i Hercegovini ponašali „odvratno“ prema izbjeglicama, talijanskim vojnim i civilnim vlastima, biskupima i predstavnicima Svete Stolice u NDH. Optužbe su uključivale učešće u nasilnim događajima tokom rata, bavljenje sekularnim poslovima i neposlušnost crkvenoj vlasti i [[Svetoj Stolici]].{{sfn|Mandić|2020|p=167}}

=== Smrt i nasledstvo ===

Neposredno prije smrti, Mišić je pokušao da dobije naslednika. Najprije je htio da ga zameni neko iz redova bosanskih franjevaca, a onda je tražio nekog od hercegovačkih franjevaca za svog naslednika. Međutim, [[Sveta Stolica]] je šutjela na njegove predloge.{{sfn|Perić|1986|p=284}}{{sfn|Šalić|2002|p=146}} 1937., franjevci zamolio ga da jednog od njih postavi za episkopa koadjutora. {{sfn|Perić|2002|pp=105-106}} Mišić je 28. juna 1940. predložio Propagandi da ga postavi za episkopa koadjutora, ali nije dobio odgovor.{{sfn|Pandžić|2001|p=215}} Krajem 1939. biskup Mišić je Propagandi poslao tri kandidata za nasledstvo: fra Vendelin Vasilja, fra |p=109}}

Iako je izgledao dobrog zdravlja, Mišić je iznenada umro od moždanog udara 26. Marta 1942. oko podneva sedeći za stolom. Njegovo telo pronašao je njegov sekretar fra Boris Ilovača. Pošto mu je telo još bilo toplo obavljeni su poslednji obredi.{{sfn|Šalić|2002|p=146}} Odslužena je misa zadušnica 29. marta u Mostaru, a predvodio ju je Ivan Šarić, nadbiskup vrhbosanski. Istog dana, njegovo telo je prebačeno u manastirsku crkvu u Petrićevcu gdje je 31. marta održana još jedna misa zadušnica koju je predvodio biskup banjalučki Jozo Garić, nakon čega je tamo po vlastitoj želji i sahranjen. Potres 1969. uništio je crkvu i manastir u Petrićevcu, pa su Mišićevi posmrtni ostaci prebačeni na mesno groblje u leto 1970.

U trenutku smrti biskupa Mišića, Mostarsko-duvanjska i [[Trebinjsko-mrkanska biskupija|Trebinjsko-mrkanska]] biskupija je imala tri savetnika, dr. don Petra Čula, brata Borisa Ilovaču i fra Leona Petrovića. Spomenuta dva monaha nisu imala potrebna odobrenja [[Sveta Stolica|Svete Stolice]], niti su ona ikada zatražena.{{sfn|Perić|2009|p=85}} Dakle, u skladu sa Kodeksom kanona Zakona, nadbiskup vrhbosanski, Ivan Šarić, imenovao je don Petra Čulu za kapitularnog vikara. Propaganda je odobrila njegovo imenovanje 10. aprila 1942.{{sfn|Pandžić|2001|p=215}} Iako su se franjevci nadali da će Mišićev naslednik biti franjevac, a njihova nada je ojačana obećanjima vođe NDH Ante Pavelića franjevcu Radoslavu Glavašu da će franjevac naslediti Mišića, 15. aprila 1942. Sveta Stolica je imenovala Čulu za novog biskupa.{{sfn|Perić|2002|p=109}}

== Počasti ==
=== Nagrade ===
* [[File:Ord.Franz.Joseph-COM.png|60px]] Komandantski krst sa zvezdom Ordena Franje Josipa.{{sfn|Barun|2018}}
* [[File:SRB-SHS-YUG Orden Svetog Save 1.svg|60px]] Orden Svetog Save prvog stepena.{{sfn|Barun|2018}}

=== Ulice ===
* Ulica Biskupa Alojzija Mišića u Širokom Brijegu.

=== Knjige ===
{{refbegin}}
* {{cite book |last=Bušić |first=Krešimir |date=2009 |chapter=Doticaji hercegovačkih franjevaca s bačkim Hrvatima od fra Didaka Buntića do fra Dominika Mandića te bosanskog franjevca i mostarsko-duvanjskog biskupa fra Alojzija Mišića |editor-last1=Tadić |editor-first1=Stipe |editor-last2=Šakota |editor-first2=Marinko |title=Fra Didak Buntić-čovjek i djelo |location=Zagreb |publisher=Institut društvenih znanosti &quot;Ivo Pilar&quot;}}
* {{cite book |last=Carmichael |first=Cathie |date=2015 |title=A Concise History of Bosnia |url=https://archive.org/details/concisehistoryof0000carm |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge |isbn=9781107016156}}
* {{cite book |last1=Ciglić |first1=Boris |last2=Savić |first2=Dragan |date=2007 |title=Dornier Do 17, The Yugoslav Story: Operational Record 1937–1947 |publisher=Jeroplan |location=Belgrade |isbn=9788690972708}}
* {{cite book |last=Mandić |first=Hrvoje |date=2020 |title=Hercegovačka franjevačka provincija u Drugom svjetskom ratu i poraću |location=Zagreb |publisher=Sveučilište u Zagrebu}}
* {{cite book |last=Pandžić |first=Bazilije |date=2001 |title=Hercegovački franjevci – sedam stoljeća s narodom |url=https://www.franjevci.info/sites/default/files/duhovnost/dokumenti/Hercegovacki%20franjevci.%20Sedam%20stoljeca%20s%20narodom.pdf |location=Mostar–Zagreb |publisher=ZIRAL}}
* {{cite book |last=Perić |first=Marko |date=2002 |title=Hercegovačka afera: pregled događaja i važniji dokumenti |location=Mostar |publisher=Biskupski ordinarijat Mostar}}
* {{cite book |last=Perić |first=Marko |date=1986 |chapter=Život i rad mostarsko-duvanjskih i trebinjsko-mrkanskih biskupa u zadnjih 100 godina |editor-last1=Babić |editor-first1=Petar |editor-last2=Zovkić |editor-first2=Mato |title=Katolička crkva u Bosni i Hercegovini u XIX i XX stoljeću: povijesno-teološki simpozij prigodom stogodišnjice ponovne uspostave redovite hijerarhije u Bosni i Hercegovini |location=Sarajevo |publisher=Vrhbosanska visoka teološka škola}}
* Phayer, Michael. 2000. The Catholic Church and the Holocaust, 1930–1965. Indiana University Press. Bloomington and Indianapolis.
* {{cite book |last=Šalić |first=Jurica |date=2002 |title=Franjevci Sjeverozapadne Bosne |url=https://www.orlovac.eu/knjige/fszb.pdf |location=Bihać |publisher=HKD &quot;Napredak&quot; Bihać}}
* {{cite book |last=Tomasevich |first=Jozo |date=1975 |title=War and Revolution in Yugoslavia, 1941–1945: The Chetniks |publisher=Stanford University Press |location=Stanford |isbn=9780804708579}}
* {{cite book |last=Trevor-Roper |first=Hugh |date=1964 |title=Hitler's War Directives: 1939–1945 |url=https://archive.org/details/hitlerswardirect0000unse |publisher=Norhaven Paperback |location=Viborg |isbn=1843410141}}
{{refend}}

=== Članci ===

{{refbegin}}
* {{cite journal |last=Goluža |first=Božo |date=2006 |title=Židovi u Mostaru (prilog istini i jasnoći) |journal=Hum |issue=1 |pages=226-243}}
* {{cite journal |last=Perić |first=Ratko |date=2009 |title=Imenovanje don Petra Čule mostarsko-duvanjskim biskupom |url=https://biskupija-mostar.ba/wp-content/uploads/2022/03/vjesnik_-_1-2009.pdf |journal=Službeni vjesnik biskupija Mostarsko-duvanjske i Trebinjsko-mrkanske |location=Mostar |publisher=Biskupski ordinarijat Mostar |issue=1 |pages=77–89}}
* {{cite journal |last=Vrankić |first=Petar |date=2018 |title=Izbori i imenovanja biskupa u Hercegovini u doba austro-ugarske vladavine (1878. – 1918.) na primjeru biskupa fra Alojzija Mišića |url=https://hrcak.srce.hr/file/304113 |journal=Hercegovina |location=Mostar |publisher=Filozofski fakultet Sveučilišta u Mostaru |volume=4 |pages=243–286}}
* {{cite journal |last=Vukšić |first=Tomo |author-link=Tomo Vukšić |date=2006a |title=Mostarski biskup Alojzije Mišić (1912.-1942.) za vrijeme Drugog svjetskog rata |journal=Crkva u svijetu |url=https://hrcak.srce.hr/file/37255 |volume=41 |issue=2 |pages=215–234}}
* {{cite journal |last=Vukšić |first=Tomo |date=2006b |title=Mostarski biskup Alojzije Mišić (1912.-1942.) za vrijeme Drugog svjetskog rata (II.) |url= https://hrcak.srce.hr/file/37130|journal=Crkva u svijetu |volume=41 |issue=3 |pages=326–342}}
* {{cite journal |last=Wolff |first=Richard J. |date=1977 |title=The Catholic Church and the Dictatorships in Slovakia and Croatia, 1939-1945 |journal=Records of the American Catholic Historical Society of Philadelphia |volume=88 |issue=1/4 |pages=3–30}}
{{refend}}

=== Novinski članci ===
{{refbegin}}
* {{cite news |last=Barun |first=Anđelko |date=13 June 2018 |title=Franjevci biskupi iz BiH – poslije uspostave redovite crkvene hijerarhije |url=https://www.svjetlorijeci.ba/novosti/franjevci-biskupi-iz-bih-%E2%80%93-poslije-uspostave-redovite-crkvene-hijerarhije |work=[[Svjetlo riječi]] |location=Sarajevo |access-date=2023-02-03 |archive-date=2022-10-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221004154948/https://www.svjetlorijeci.ba/novosti/franjevci-biskupi-iz-bih-%E2%80%93-poslije-uspostave-redovite-crkvene-hijerarhije |dead-url=yes }}
{{refend}}

== Reference ==
{{refbegin}}
* {{cite journal |last=Goluža |first=Božo |date=2006 |title=Jevreji u Mostaru (doprinos istini i jasnoći) |journal=Hum |issue=1 |pages=226-243}}
* {{cite journal |last=Vukšić |first=Tomo |author-link=Tomo Vukšić |date=2006a |title=Mostarski biskup Alojzije Mišić (1912-1942) za vrijeme Drugog svjetskog rata |journal=Crkva u svijetu|url=https://hrcak.srce.hr/file/37255 |volume=41 |issue=2 |pages=215–234}}

=== Mrežna sjedišta ===
{{refbegin}}
* {{cite web |url=https://www.md-tm.ba/biskupije/alojzije-mi%C5%A1i%C4%87 |title=Alojzije Mišić OFM (1912.-1942.) |publisher=Biskupije Mostar-Duvno i Trebinje-Mrkan |url-status=bot: unknown |access-date=2023-02-03 |archive-date=2021-12-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211231201942/https://www.md-tm.ba/biskupije/alojzije-mi%C5%A1i%C4%87 |dead-url= }}
* {{Cite web |url=http://stankagjuric.from.hr/zanimljivosti/ |title= Zanimljivosti |publisher= stankagjuric.from.hr |accessdate=2021-05-10 |ref={{harvid|StankaGjuric}}}}
{{refend}}

=== Veb-reference ===
* {{Cite web |url=http://stankagjuric.from.hr/zanimljivosti/ |title= Zanimljivosti |publisher= stankagjuric.from.hr |accessdate=2021-05-10 |ref={{harvid|StankaGjuric}}}}
{{refend}}

== Vanjske veze ==
* [https://biskupija-mostar.ba/biskupije/biskupija-mostarsko-duvanjska/povijest/ Biografija na sajtu Mostarsko-duvanjske i Trebinjsko-mrkanske episkopije]

[[Kategorija:Franjevci]]</text>
      <sha1>j1k5p8iyn7nsd4dvrb58dkid95ltcwe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kerem Aktürkoğlu</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4690349</id>
    <revision>
      <id>42669272</id>
      <parentid>42636777</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T12:58:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zafer</username>
        <id>67648</id>
      </contributor>
      <comment>Photo changed</comment>
      <origin>42669272</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3987" sha1="6lbs3rllhqvsemdxp264b9njbft3sbl" xml:space="preserve">{{Infokutija nogometaš
| imenogometaša             = Kerem Aktürkoğlu
| slika                     = Kerem Aktürkoğlu 9 Fenerbahçe 20260805 (11).JPG
| punoime                   = Muhammed Kerem Aktürkoğlu
| nadimak                   = 
| datumrođenja              = [[21. listopada]] [[1998.]]
| rodnigrad                 = {{flagicon|TUR}} [[İzmit]]
| rodnadržava               = [[Turska]]
| datumsmrti                = 
| gradsmrti                 = 
| državasmrti               = 
| nacionalnost              =
| državljanstvo             =
| visina                    = 1.73 m
| pozicija                  = krilo, ofenzivni vezni
| trenutniklub              = {{flagicon|POR}} [[SL Benfica|Benifca]]
| brojnadresu               = 
| datumimjestodebija        =
| omladinskegodine          = 
| omladinskipogoni          = 
| godine1                    = 2015 – 2018
| klubovi1                   = {{nowrap|{{flagicon|TUR}} [[İstanbul Başakşehir FK|İstanbul Başakşehir]]}} 
| nastupi(golovi)1           = 0 (0)
| godine2                    = 2016 – 2017
| klubovi2                   = → {{flagicon|TUR}} [[Bodrum FK|Bodrumspor]]
| nastupi(golovi)2           = 27 (4)
| godine3                    = 2018 – 2019
| klubovi3                   = {{flagicon|TUR}} [[Karacabey Belediyespor|Karacabey]]
| nastupi(golovi)3           = 34 (3)
| godine4                    = {{nowrap|2019 – 2020}}
| klubovi4                   = {{flagicon|TUR}} [[24 Erzincanspor]]
| nastupi(golovi)4           = 30 (20)
| godine5                    = 2020 – 2024
| klubovi5                   = {{flagicon|TUR}} [[Galatasaray SK (fudbal)|Galatasaray]]
| nastupi(golovi)5           = 138 (39)
| godine6                    = 2024 –
| klubovi6                   = {{flagicon|POR}} [[SL Benfica|Benifca]]
| nastupi(golovi)6           = 0 (0)
| godine7                    = 
| klubovi7                   = 
| nastupi(golovi)7           = 
| godine8                    = 
| klubovi8                   = 
| nastupi(golovi)8           = 
| godine9                    = 
| klubovi9                   = 
| nastupi(golovi)9           = 
| godine10                   = 
| klubovi10                  = 
| nastupi(golovi)10          = 
| godine11                   = 
| klubovi11                  = 
| nastupi(golovi)11          = 
| godine12                   = 
| klubovi12                  = 
| nastupi(golovi)12          = 
| godine13                   = 
| klubovi13                  = 
| nastupi(golovi)13          = 
| godine14                   = 
| klubovi14                  = 
| nastupi(golovi)14          = 
| godine15                   = 
| klubovi15                  = 
| nastupi(golovi)15          = 
| reprezentacija            =
| nacionalnegodine1          = 2021 –
| nacionalneekipe1           = {{NogRep|TUR}}
| nacionalninastupi(golovi)1 = 34 (6)
| nacionalnegodine2          = 
| nacionalneekipe2           = 
| nacionalninastupi(golovi)2 = 
| nacionalnegodine3          = 
| nacionalneekipe3           = 
| nacionalninastupi(golovi)3 = 
| nacionalnegodine4          = 
| nacionalneekipe4           = 
| nacionalninastupi(golovi)4 = 
| trenergodine              =
| trenerklubovi             =
| zadnjiuređaj              = 3.9.2024
}}
'''Muhammed Kerem Aktürkoğlu''' ([[İzmit]], [[21. listopada]] [[1998.]]), [[Turska|turski]] nogometaš i reprezentativac koji igra kao krilo ili ofenzivni vezni. Trenutno igra za [[SL Benfica|Benifcu]], gdje je došao [[2024.]] godine iz [[Galatasaray SK (fudbal)|Galatasaraya]]. Za [[Fudbalska reprezentacija Turske|reprezentaciju Turske]] debitirao je [[2021.]] godine te je sudjelovao na dva [[UEFA Euro|Europska prvenstva]].

{{Sastav Turska 2020 EP}}
{{Sastav Turska 2024 EP}}
{{Sastav Turska 2026 SP}}
{{Authority control}}
{{Životni vijek|1998||Aktürkoğlu, Kerem}}

[[Kategorija:Turski fudbaleri]]
[[Kategorija:Fudbaleri İstanbul Başakşehira]]
[[Kategorija:Fudbaleri Galatasaraya]]
[[Kategorija:Fudbaleri Benfice]]</text>
      <sha1>6lbs3rllhqvsemdxp264b9njbft3sbl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dolina Pčinje</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4713962</id>
    <revision>
      <id>42669436</id>
      <parentid>42455308</parentid>
      <timestamp>2026-08-08T08:51:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>42669436</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5958" sha1="13cvy8ixfegpnph0qif8hm2hj9xkfnt" xml:space="preserve">{{Infokutija Zaštićeno područje
| ime                  = Predio izuzetnih odlika Dolina Pčinje
| izvorni_naziv        = 
| iucn_kategorija      = V
| slika                = File:Vrazji kamen i tok Pčinje.jpg
| širina_slike         = 
| opis_slike           = 
| karta                = 
| lokacija             = 
| najbliži_grad        = [[Bujanovac]], {{flag|Srbija}} 
| koordinate           = 
| površina             = 42.28
| oznaka               = Vrsta: Predio izuzetnih odlika&lt;br/&gt;Značaj: II kategorija&lt;br/&gt;Režim zaštite II stepena
| ovlaštenje           = 
| osnivanje            = 1996.&lt;ref name=&quot;pčinja&quot;&gt;{{Cite web |url= https://www.zzps.rs/wp/predeo-izuzetnih-odlika/?script=lat |title= Predeli izuzetnih odlika |work= Zavod za zaštitu prirode - Službeni glasnik RS br. 55/1996 i 2/2003 |accessdate= 7. 3. 2025 |archive-date= 2022-01-05 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220105101156/https://www.zzps.rs/wp/predeo-izuzetnih-odlika/?script=lat }}&lt;/ref&gt;
| utemeljenje          = 
| imenovanje           = 
| posjetitelji_br      = 
| posjetitelji_god     = 
| posjetitelji_ref     = 
| upravljačko tijelo   = 
| administrator        = 
| upravitelj           = 
| vlasnik              = 
| svjetska_baština     = 
| url                  = 
}}
'''Dolina Pčinje''' se nalazi između [[planina]] Kozjak i Starac u jugoistočnoj Srbiji. Rijeka Pčinja formirala je [[kanjon]]ski, [[Klisura|klisurasti]] i ravničarski tok.&lt;ref name=&quot;pčinjaopet&quot;&gt;{{Cite web |url= https://zzps.rs/%d0%bf%d1%80%d0%b5%d0%b4%d0%b5%d0%be-%d0%b8%d0%b7%d1%83%d0%b7%d0%b5%d1%82%d0%bd%d0%b8%d1%85-%d0%be%d0%b4%d0%bb%d0%b8%d0%ba%d0%b0-%d0%b4%d0%be%d0%bb%d0%b8%d0%bd%d0%b0-%d0%bf%d1%87%d0%b8%d1%9a/ |title= Предео изузетних одлика „Долина Пчиње“ |work= Zavod za zaštitu prirode |accessdate= 7. 3. 2025 |archive-date= 2025-03-18 |archive-url= https://web.archive.org/web/20250318111142/https://zzps.rs/%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D0%BE-%D0%B8%D0%B7%D1%83%D0%B7%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%B8%D1%85-%D0%BE%D0%B4%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0-%D0%B4%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B0-%D0%BF%D1%87%D0%B8%D1%9A/ |url-status= dead }}&lt;/ref&gt; 

Pčinja je jedan od najznačajnijih vodotoka [[Egejsko more|Egejskog sliva]] kome pripada svega 2,2% teritorije Srbije. Od ukupne dužine ove rijeke koja iznosi 135 km, kroz Srbiju prolazi u dužini od 52 km. Nastaje od nekoliko izvorišnih krakova koji se spuštaju s jugozapadnih padina planine Dukat. Najznačajniji među njima izvire ispod vrha Bela voda, na 1.664 m nadmorske visine. U izvorišnom dijelu nosi naziv Crna reka, između naselja Radovnica i Trgovište ime joj je Tripušnica, a nizvodno od Trgovišta, po primanju Kozjedolske reke, počinje Pčinja.

Područje se nalazi na granici kontinentalne i mediteranske [[Klima|klime]] što je dovelo do velike raznovrsnosti živog svijeta.

== Zaštićeno područje ==
Dolina Pčinje,  u dužini od oko 12,8 km (1,3 km jugozapadno od Male reke do granice Republike Srbije sa Sjevernom Makedonijom) stavljena je 1996. god. pod zaštitu II kategorije, kao prirodno dobro od regionalnog odnosno velikog značaja, radi očuvanja veoma bogatog i raznovrsnog biljnog i životinjskog svijeta, prirodnih staništa, specifičnih ekosistema i ljepote živopisnih predjela, radi racionalnog korišćenja prirodnih resursa i očuvanja kvalitne životne sredine. 

Geomorfološke osobenosti jedinstvenog i prepoznatlivog karaktera, klima i orografija uslovili su složenu floru tranzitnog karaktera, sa različitim elementima flore formirane u kontaktnoj zoni dvije međusobno različite florističke regije. Predio se odlikuje sociološkim i kulturološke osobenostima (kulturno-istorijsko nasleđe, arhaična sela, tradicionalan način života i sl.).

[[File:Hirundo daurica, daurska lasta 1.jpg|mini|lijevo|200px|[[Daurska lasta]] - (''Cecropis daurica'')]]
[[File:Accipiter brevipes, Volgograd, Russia 04.jpg|mini|lijevo|200px|[[Kratkoprsti kobac]] (''Accipiter brevipes'')]]
[[File:Manastir Prohor Pcinjski.JPG|mini|lijevo|200px|[[Manastir Prohor Pčinjski]]]]
Na ovom području preovlađuju polidominantne toploljubive šume i šikare hrasta medunca (''Quercus pubescens''), cera (''Quercus cerris''), sladuna (''Quercus frainetto''), [[grab]]ića (''Carpinus orientalis''), crnog [[jasen]]a (''Fraxinus ornus''), crvene kleke (''Juniperus oxycedrus''), mečje [[Lijeska|lijeske]] (''Corylus colurna'') i mnogih drugih vrsta, među kojima se po brojnosti ističu tercijarni relikti. Faunu karakteriše kratkonogi [[gušter]] (''Ablepharus kitaibelii''), grčki gušter (''Chalcidis ocellatus''), stepski [[smuk]] (''Coluber caspius'') i dr.

=== Područje značajno za ptice ===
Dolina Pčinje proglašena je za [[Lista značajnih područja za ptice u Srbiji|područje od međunarodnog značaja za ptice]] ([[Značajna područja za ptice|''Important Bird Areas – IBA'']]). Među brojnim ptičijim vrstama nalaze se i: [[daurska lasta]] (''Cecropis daurica''), [[jastreb]] kokošar (''Accipiter gentilis''), [[kratkoprsti kobac]] (''Accipiter brevipes'').
=== Ostale zaštite ===
U dolini Pčinje nalazi se pravoslavni [[Manastir Prohor Pčinjski]] koji je kulturno dobro - spomenik kulture od 1989. odlukom Skupštine opštine Bujanovac.

Prema klasifikaciji predjela Organizacije Ujedinjenih nacija za obrazovanje, nauku i kulturu ([[UNESCO]]) Dolina Pčinje pripada kategoriji reliktnih kulturnih predjela, odnosno tipa predjela koji nastaju kombinovanim delovanjem prirode i čovjeka.

To područje je uvršteno i u međunarodno značajna botanička područja ''Important Plant Areas'' (IPA), a zbog prisustva ugroženih biljnih i životinjskih vrsta i prirodnih staništa nalazi se i na [[Lista Emerald područja u Srbiji|listi Emerald područje]].
== Izvori ==
{{Izvori}}
{{Portal|Srbija}}
{{Commonscat|Pčinja}}
{{DEFAULTSORT:P, }}
[[Kategorija:Predeli izuzetnih odlika u Srbiji]]
[[Kategorija:Značajna područja za ptice u Srbiji]]</text>
      <sha1>13cvy8ixfegpnph0qif8hm2hj9xkfnt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Korisnik:Ekvatarina/igralište</title>
    <ns>2</ns>
    <id>4717073</id>
    <revision>
      <id>42669271</id>
      <parentid>42669151</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T12:57:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ekvatarina</username>
        <id>270952</id>
      </contributor>
      <origin>42669271</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="88418" sha1="dzko1pmu4p8c35fncmv7pj2bwrc8k88" xml:space="preserve">{{Infokutija sportista
|ime = Armand Duplantis
|headercolor = lightsteelblue
|slika = Armand Duplantis(cropped) Budapest 2023.jpg
|nadimci = Mondo
|puno_ime = Armand Gustav Duplantis
|datum_rođenja = [[10. studenoga]] [[1999.]]
|mjesto_rođenja = {{flagicon|SAD}} [[Lafayette, Louisiana]], [[SAD]]|država = {{flagicon|Švedska}} [[Švedska]]
|nacionalnost = {{flagicon|Švedska}} [[Švedska|Šveđanin]]&lt;br&gt; {{flagicon|SAD}} [[SAD|Amerikanac]]
|sport = [[atletika]]
|discipline = [[skok s motkom]]
|visina = 1,81 m&lt;ref name=&quot;Paris 2024 DUPLANTIS&quot;&gt;{{cite web |url=https://olympics.com/en/paris-2024/athlete/armand-duplantis_1569203 |title=DUPLANTIS Armand |work=[[Ljetne olimpijske igre 2024.|Paris 2024 Olympics]] |access-date=20. ožujka 2026. |archive-date=23. kolovoza 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240823034124/https://olympics.com/en/paris-2024/athlete/armand-duplantis_1569203 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|treneri = Greg i Helena Duplantis&lt;ref name=&quot;Paris 2024 DUPLANTIS&quot;/&gt;
|klub = [[Upsala IF]]&lt;ref name=&quot;Paris 2024 DUPLANTIS&quot;/&gt;
|or= 6,31 m '''WR''' ([[skok s motkom]])&lt;br&gt;10,37 s ([[Trka na 100 metara|100 m]])&lt;ref name=&quot;worldathletics.org DUPLANTIS&quot;/&gt;
|medalje = 
{{Medalje sport | [[Atletika]]: [[Skok s motkom]]}}
{{MedalCountry|{{flagcountry|Švedska}}}}
{{MedaljeNatjecanje|oi}}
{{Medalje zlato | [[Olimpijada 2020|Tokio 2020.]] | skok s motkom}}
{{Medalje zlato | [[Olimpijada 2024|Pariz 2024.]] | skok s motkom}}
{{MedaljeNatjecanje|[[Svjetska prvenstva u atletici|Svjetska prvenstva]]}}
{{Medalje zlato | [[Svjetsko prvenstvo u atletici 2022.|Eugene 2022.]] | skok s motkom}}
{{Medalje zlato | [[Svjetsko prvenstvo u atletici 2023.|Budimpešta 2023.]] | skok s motkom}}
{{Medalje zlato | [[Svjetsko prvenstvo u atletici 2025.|Tokio 2025.]] | skok s motkom}}
{{Medalje srebro | [[Svjetsko prvenstvo u atletici 2019.|Doha 2019.]] | skok s motkom}}
{{MedaljeNatjecanje|Dijamantna liga}}
{{Medalje zlato | [[2021.]] | skok s motkom}}
{{Medalje zlato | [[2022.]] | skok s motkom}}
{{Medalje zlato | [[2023.]] | skok s motkom}}
{{Medalje zlato | [[2024.]] | skok s motkom}}
{{Medalje zlato | [[2025.]] | skok s motkom}}
{{MedaljeNatjecanje|Svjetska dvoranska prvenstva}}
{{Medalje zlato | Beograd 2022.| skok s motkom}}
{{Medalje zlato | Glasgow 2024.| skok s motkom}}
{{Medalje zlato | Nanjing 2025.| skok s motkom}}
{{Medalje zlato | Toruń 2026.| skok s motkom}}
{{MedaljeNatjecanje|[[Europska prvenstva u atletici|Europska prvenstva]]}}
{{Medalje zlato | [[Europsko prvenstvo u atletici 2018.|Berlin 2018.]]| skok s motkom}}
{{Medalje zlato | [[Europsko prvenstvo u atletici 2022.|München 2022.]]| skok s motkom}}
{{Medalje zlato | [[Europsko prvenstvo u atletici 2024.|Rim 2024.]]| skok s motkom}}
{{MedaljeNatjecanje|Europska dvoranska prvenstva}}
{{Medalje zlato | Toruń 2021.| skok s motkom}}
{{MedaljeNatjecanje|Svjetska juniorska prvenstva}}
{{Medalje zlato | Tampere 2018.| skok s motkom}}
{{Medalje bronca | Bydgoszcz 2016.| skok s motkom}}
{{MedaljeNatjecanje|Europska juniorska prvenstva}}
{{Medalje zlato | Grosseto 2017.| skok s motkom}}
{{MedaljeNatjecanje|Svjetska prvenstva za mlađe juniore}}
{{Medalje zlato | Cali 2015.| skok s motkom}}
|supružnici = Desiré Duplantis (r. Inglander)&lt;br&gt;(2026. – ''danas'')}}

'''Armand Gustav Duplantis''' ([[Lafayette, Louisiana]], [[10. studenoga]] [[1999.]]), poznat kao '''Mondo''', [[Švedska|švedsko]]-[[SAD|američki]] je [[Skok s motkom|skakač s motkom]]. Svjetski je rekorder (6,31 m), dvostruki olimpijski pobjednik, četverostruki svjetski dvoranski prvak i trostruki osvajač svjetskih prvenstava na otvorenome. Pet puta osvojio je i [[Dijamantna liga|Dijamantnu ligu]].&lt;ref name=&quot;worldathletics.org DUPLANTIS&quot;&gt;{{cite web |url= https://worldathletics.org/athletes/sweden/armand-duplantis-14679502 |title=Armand DUPLANTIS|work=worldathletics.org |access-date=20. ožujka 2026.}}&lt;/ref&gt;

Svoje svjetske uspjehe postiže još od 15. godine, kada je osvojio [[Svjetsko prvenstvo za mlađe juniore u atletici 2015.|Svjetsko prvenstvo za mlađe juniore]] [[2015.]] godine. Od tada je osvojio niz ostalih prestižnih titula, uključujući i prva mjesta, čime je postao jedan od rijetkih sportaša koji je osvojio svjetska prvenstva u atletici kao mlađi junior, junior i senior.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite news |last=Fameso |first=Funmilayo |date=28. kolovoza 2024.|title=Usain Bolt of Pole Vaulting: 9 fascinating things about the GOAT of athletics with TEN world records |url=https://www.pulsesports.co.ke/athletics/story/usain-bolt-of-pole-vaulting-9-fascinating-things-about-the-goat-of-athletics-with-ten-world-records-2024082807152685975 |work=Pulse Sports |access-date=27. ožujka 2026.}}&lt;/ref&gt;

Duplantis je trostruki europski prvak: svoju je prvu europsku titulu osvojio [[2018.]] godine, kada je postavio trenutačni svjetski rekord za mlađe od 20 godina, a zatim [[2022.]] i [[2024.]] godine. Godine 2018. bio je proglašen europskom i svjetskom atletskom zvijezdom u usponu, a dvije godine kasnije najboljim svjetskim atletičarom. Svoje je prvo europsko dvoransko zlato osvojio [[2021.]] godine, iste godine kada je na [[Olimpijada 2020.|Olimpijskim igrama u Tokiju]] prvi put postao olimpijski prvak.  Sljedeće je sezone oborio svjetski rekord tri puta, osvojio naslove svjetskoga prvaka i na otvorenome i u dvorani, postao europski prvak i osvajač [[Dijamantna liga|Dijamantne lige]], a konačno i preskočio šest ili više metara 22 puta;&lt;ref name=&quot;:20&quot;&gt;{{Cite web |date=16. lipnja 2025 |title=Mondo's 14th world record: what's fuelling this streak? |url=https://www.redbull.com/se-en/armand-duplantis-pole-vaulter-personal-life-portrait |access-date=27. ožujka 2026.|website=Red Bull}}&lt;/ref&gt; na temelju svega toga bio je proglašen najboljim i europskim i svjetskim atletičarom godine. Nakon toga nastavio je obarati vlastite svjetske rekorde više puta godišnje: [[2023.]] godine dva puta, [[2024.]] tri puta, a [[2025.]] godine četiri puta, od kojih je jedan bio na [[Ljetne olimpijske igre 2024.|Olimpijskim igrama u Parizu]]. Četiri je puta dosada (2020., 2022., 2023. i 2025. godine) bio proglašen najboljim atletičarom godine, a osvojio je nagradu [[Laureus (nagrada)|Laureus]] 2025. godine.&lt;ref name=&quot;:20&quot;/&gt; Pobijedivši u pet uzastopnih finala natjecanja, u razdoblju od 2021. do 2025. godine, Duplantis je također peterostruki osvajač Dijamantne lige.

Duplantis je na natjecanjima preskočio šest ili više metara najviše puta u povijesti atletike,&lt;ref name=&quot;:20&quot;/&gt; a ukupno je postavio 15 svjetskih rekorda.&lt;ref name=&quot;:22&quot;&gt;{{Cite web |title=World Record Progression of Pole Vault|url=https://worldathletics.org/records/by-progression/15143?type=1 |access-date=3. svibnja 2026. |work=[[World Athletics]]}}&lt;/ref&gt; Nakon što je [[Renaud Lavillenie]] [[2014.]] godine preskočio 6,16 metara, Duplantis se javio kao sljedeći svjetski rekorder 2020. godine, kada je preskočio 6,17 metara. Od te je preskočene visine bio jedini koji je postavljao nove svjetske rekorde sve do svoga najnovijega, odnosno onoga od 6,31 metra iz [[2026.]] godine. Od listopada 2025. godine preskakao je šest ili više metara tijekom osam uzastopnih sezona, u ukupno 79 natjecanja, počevši od [[2018.]] godine, kada je preskočio 6,05 metara na [[Europsko prvenstvo u atletici 2018.|Europskome prvenstvu u Berlinu]].

Duplantis je jedan od samo četvorice skakača koji su preskočili 6,10 metara ili više; ostali su [[Emmanouil Karalis]], Renauld Lavillenie i [[Sergej Bubka]].&lt;ref&gt;{{Cite web |date=29. srpnja 2025|title=Manolo Karalis Inches Closer to Pole Vault History |url=http://www.tovima.com/sports/manolo-karalis-inches-closer-to-pole-vault-history/ |access-date=3. svibnja 2026. |website=tovima.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Staff |date=1. ožujka 2026.|title=Emmanouil Karalis: Historic 6.17m vault, congratulations from Bubka |url=https://www.hellenic.news/en/article/sports/athletics/emmanoyil-karalis-istoriko-alma-sta-617m-ke-sygxaritiria-apo-mpoumpka |access-date=3. svibnja 2026.|website=Hellenic.News |language=en}}&lt;/ref&gt;  Prema statistici iz ožujka 2026. godine, tu je visinu svladao na 36 od ukupno 49 natjecanja na kojima je neki atletičar toliko preskočio:&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Tharme |first=Liam |date=12. kolovoza 2025. |title=Mondo Duplantis sets 13th pole vault world record of his career, third of 2025 |url=https://www.nytimes.com/athletic/6549502/2025/08/12/mondo-duplantis-pole-vault-world-records/ |access-date=3. svibnja 2026.|work=The New York Times |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=1. ožujka 2026 |title=Emmanouil Karalis overtakes Renaud Lavillenie to become second highest pole vaulter in history behind Mondo Duplantis |url=https://www.olympics.com/en/news/athletics-emmanouil-karalis-overtakes-renaud-lavillenie-second-highest-pole-vaulter-history-mondo-duplantis |access-date=10. ožujka 2026|website=Olympics.com}}&lt;/ref&gt;  24 puta na otvorenome i 12 puta u dvorani. Duplantis se naširoko smatra najboljim skakačem s motkom svih vremena.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite news |last=Tharme |first=Liam |date=15. rujna 2025. |title=Mondo Duplantis, the making of a generational talent: 'It's like I'm a performing artist' |url=https://www.nytimes.com/athletic/6575839/2025/09/11/mondo-duplantis-profile-world-championships-tokyo-sweden/ |access-date=3. svibnja 2026. |work=The New York Times |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Mull |first=Cory |title=Mondo Duplantis Breaks World Record For 14th Time, Earning Third World Pole Vault Title |url=https://www.forbes.com/sites/corymull/2025/09/15/mondo-duplantis-breaks-world-record-for-14th-time-earning-third-world-title/ |access-date=3. svibnja 2026.|website=Forbes}}&lt;/ref&gt;

== Rani život ==
Armand Gustav Duplantis&lt;ref&gt;{{Cite web |date=24. srpnja 2021 |title=Avslöjar Mondos okända mellannamn: &quot;Ingen kallar mig något annat&quot; |url=https://www.aftonbladet.se/sportbladet/a/4zgA9o/franska-avslojandet-mondos-okanda-mellannamn |access-date=7. svibnja 2026. |website=Aftonbladet}}&lt;/ref&gt; rodio se [[10. studenoga]] [[1999.]] godine&lt;ref name=&quot;WAprofile&quot;&gt;{{cite web |title=Armand Duplantis – Athlete Profile |url=https://www.worldathletics.org/athletes/sweden/armand-duplantis-14679502 |website=[[World Athletics]] |access-date=7. svibnja 2026|archive-date=9. srpnja 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230709231226/https://worldathletics.org/athletes/sweden/armand-duplantis-14679502 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; u sportskoj obitelji u [[Lafayette, Louisiana|Lafayetteu, Louisiani]].&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Njegov otac Greg, podrijetlom [[SAD|Amerikanac]], nekadašnji je skakač s motkom (osobni mu je rekord iznosio 5,80 metara), a majka Helena (rođena Hedlund), [[Švedska|Šveđanka]], bivša je [[Sedmoboj|sedmobojka]] i [[Odbojka|odbojkašica]].&lt;ref name=&quot;advocate&quot;&gt;{{cite news |newspaper=The Advocate|url=http://theadvocate.com/sports/acadianapreps/11646428-123/pole-vaulter-armand-duplantis-clearing |title=Pole vaulter Armand Duplantis clearing new heights |date=4. ožujka 2015. |access-date=7. svibnja 2026. |author=Raymond A. Partsch III |archive-date=16. veljače 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200216203953/https://www.theadvocate.com/acadiana/sports/high_schools/article_96588e5e-a358-5573-b046-415e9512c502.html |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Duplantisu je [[Engleski jezik|engleski]] materinji jezik, a [[švedski]] je učio tijekom odrastanja,&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Hendricks |first=Maggie |date=1. kolovoza 2024. |title=Paris 2024 athletics: Get to know Swedish star Mondo Duplantis |url=https://www.olympics.com/en/news/paris-2024-athletics-get-to-know-swedish-star-mondo-duplantis |access-date=7. svibnja 2026. |website=Olympics.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2. ožujka 2025|title=Mondo Duplantis shatters the pole vault record for an incredible 11th time |url=https://www.redbull.com/se-en/armand-duplantis-pole-vaulter-personal-life-portrait |access-date=7. svibnja 2026. |website=Red Bull}}&lt;/ref&gt;  osobito provodeći ljeta s djedom i bakom u Švedskoj.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=7. ožujka 2022 |title=Duplantis pushed to heights by sibling rivalry and family coaching |url=https://www.france24.com/en/live-news/20220307-duplantis-pushed-to-heights-by-sibling-rivalry-and-family-coaching |access-date=7. svibnja 2026 |publisher=[[France 24]] |language=en}}&lt;/ref&gt;

Andreas i Antoine, njegova starija braća, te Johanna, mlađa sestra, također se bave sportom odmalena. Andreas je predstavljao Švedsku kao skakač s motkom na svjetskim juniorskim prvenstvima u atletici [[2009.]] i [[2012.]] godine, a Antoine je od istoga sporta odustao kako bi se bavio [[Bejzbol|bejzbolom]] u srednjoj školi. U tome je sportu brzo napredovao i postao je kapetan ekipe [[Državni univerzitet Louisiane|Državnoga sveučilišta Louisiane]] [[2019.]] godine, kada su postizali najveće uspjehe.&lt;ref&gt;{{Cite news |url=http://www.nola.com/lsu/index.ssf/2015/07/lsu_freshman_antoine_duplantis.html |title=LSU freshman Antoine Duplantis meshes strong mental approach with athleticism as he steps into a chance to compete |newspaper=NOLA.com |author=Randy Rosetta |date=13. srpnja 2015. |access-date=7. svibnja 2026. |archive-date=21. srpnja 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150721194028/http://www.nola.com/lsu/index.ssf/2015/07/lsu_freshman_antoine_duplantis.html |url-status=live}}&lt;/ref&gt;  Johanna se profesionalno bavi skokom s motkom i također predstavlja Švedsku na natjecanjima.

Duplantis je završio srednju školu u Lafayetteu [[2018.]] godine, a potom je obrazovanje nastavio, poput svojih roditelja i starije braće, na Državnome sveučilištu Louisiane, ali od njega je odustao 2019. godine, nakon prve godine studija, kako bi se posvetio profesionalnoj karijeri.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=@mondohoss600 |date=10. lipnja 2019. |title=Friendships and memories to last a lifetime. #foreverlsu #borntofly |url=https://x.com/mondohoss600/status/1138131078512816133 |access-date=7. svibnja 2026. |website=[[Twitter|X]]}}&lt;/ref&gt;

== Rana karijera ==
{{external media
 |float = left
 |topic = [[YouTube]]
 |video1 = [https://www.youtube.com/watch?v=guSvVZ-3BrM 2006–2016 world record progression]
}}
Duplantis se prvi put okušao u skoku s motkom kod kuće, u Lafayetteu, Louisiani, kada je imao četiri godine. Od tada je počeo u njemu uvelike napredovati.&lt;ref name=&quot;split&quot; /&gt; Prvi je svjetski rekord u svojoj dobnoj kategoriji postavio sa sedam godina. Kada mu je bilo deset godina, preskočio je 3,86 metara, čime je oborio tadašnji svjetski rekord za tu dob, ali također za dob od 11 i 12 godina.&lt;ref name=&quot;split&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.milesplit.com/articles/143231/national-freshman-pv-record-holder-armand-duplantis-wants-the-world |title=National freshman PV record holder Armand Duplantis wants the world |author=Johanna Gretschel |work=MileSplit United States |date=14. siječnja 2015. |access-date=8. svibnja 2026. |publisher=MileSplit |archive-date=25. listopada 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181025112924/http://www.milesplit.com/articles/143231/national-freshman-pv-record-holder-armand-duplantis-wants-the-world |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.maxpreps.com/news/dCOA-6WFEd-YiQAcxJSkrA/louisianas-10-year-old-pole-vault-prodigy.htm |title=Louisiana's 10-year-old pole vault prodigy |publisher=MaxPreps|author=Dave Krider |date=11. kolovoza 2010. |access-date=8. svibnja 2026. |archive-date=23. siječnja 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230123113534/https://www.maxpreps.com/news/dCOA-6WFEd-YiQAcxJSkrA/louisianas-10-year-old-pole-vault-prodigy.htm |url-status=live}}&lt;/ref&gt; Od srpnja [[2015.]] godine nositelj je svjetskih rekorda u svim dobnim kategorija od 7. do 12. godine; držao je i svjetski rekord za trinaestogodišnjake sve do svibnja 2015. godine.&lt;ref name=&quot;split&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.vg.no/sport/friidrett/paal-13-feiret-17-mai-som-verdensrekordholder-i-stav/a/23454003/ |title=Pål (13) feiret 17. mai som verdensrekordholder i stav |publisher=vg.no |date=18. svibnja 2015.|access-date=8. svibnja 2026 |author=Øystein Jarlsbo |work=VG |archive-date=22. srpnja 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150722113511/http://www.vg.no/sport/friidrett/paal-13-feiret-17-mai-som-verdensrekordholder-i-stav/a/23454003/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Duplantis je dobio nadimak Mondo ([[talijanski jezik|tal.]]: 'svijet') još kada je bio dječak, a dao mu ga je očev najbolji prijatelj, [[Italija|Talijan]] sa [[Sicilija|Sicilije]]. Prvo su ga zvali &quot;Mondo Man&quot;, a onda je kraćenjem nadimak postao &quot;Mondo&quot;. Od tada ga je taj nadimak pratio cijeloga života, a pokazao se prikladnim s obzirom na njegovu kasniju svjetsku dominaciju i sve oborene rekorde u profesionalnoj sportskoj karijeri – čak je bio svojevrsni nagovještaj njegova uspjeha.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Breskin |first=Billie Miro |date=7 June 2024 |title=5 things you didn't know about Mondo Duplantis |url=https://www.voguescandinavia.com/articles/5-things-you-didnt-know-about-mondo-duplantis |archive-url=https://web.archive.org/web/20240806203734/https://www.voguescandinavia.com/articles/5-things-you-didnt-know-about-mondo-duplantis |url-status=dead |archive-date=6 August 2024 |access-date=31 October 2024 |work=Vogue Scandinavia}}&lt;/ref&gt;

=== 2015. – 2016: Svjetski prvak i švedski predstavnik (U-18) ===
U prvome razredu srednje škole, odnosno [[2015.]] godine, postavio je državne rekorde za brucoše i na otvorenome i u dvorani te je osvojio nagradu za najboljega srednjoškolskog sportaša godine.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=10. srpnja 2015 |title=Lafayette High pole vaulter Armand Duplantis named Gatorade Louisiana Track &amp; Field Athlete of the Year |url=https://www.theadvocate.com/new_orleans/sports/high_schools/lafayette-high-pole-vaulter-armand-duplantis-named-gatorade-louisiana-track-field-athlete-of-the-year/article_554b5b71-87ff-5457-8c36-bcdbad2723c5.html |access-date=12. svibnja 2026 |publisher=The Advocate}}&lt;/ref&gt;

U lipnju iste godine obznanio je da će na međunarodnim natjecanjima predstavljati [[Švedska|Švedsku]] u [[skok s motkom|skoku s motkom]].&lt;ref&gt;{{cite web |date=3. lipnja 2015 |title=Stavhoppartalang valde Sverige och Avesta |url=http://www.dalademokraten.se/sport/friidrott/stavhoppartalang-valde-sverige-och-avesta |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150923212724/http://www.dalademokraten.se/sport/friidrott/stavhoppartalang-valde-sverige-och-avesta |archive-date=23. rujna 2015 |access-date=12. svibnja 2026 |publisher=Dala-Demokraten}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;exp&quot;&gt;{{cite news |author=Ludvig Holmberg |date=2. lipnja 2015. |title=Supertalangen byter landslag till Sverige |url=http://www.expressen.se/sport/friidrott/supertalangen-byter-landslag-till-sverige/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180930011619/http://www.expressen.se/sport/friidrott/supertalangen-byter-landslag-till-sverige/ |archive-date=30. rujna 2018 |access-date=20. srpnja 2015 |newspaper=Expressen}}&lt;/ref&gt; Kao dvojni državljanin, mogao je umjesto Švedske izabrati [[Sjedinjene Američke Države]]. Prema riječima Jonasa Anshelma, izbornika švedske reprezentacije u skoku s motkom, koji ga je i pozvao, Duplantis je prvo htio nastupati za SAD, ali odlučio se za Švedsku djelomično zato što je Anshelm bio ponudio Duplantisovu ocu da se priključi timu kao trener.&lt;ref&gt;{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?si=_n5gj24Jwb34GRKg&amp;v=dhOWmWSFEiQ&amp;feature=youtu.be |title=How Mondo Duplantis chose Sweden 🇸🇪 over USA 🇺🇸 |date=11 September 2021|publisher=International Olympic Committee|access-date=15 August 2024 |via=YouTube}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Roy |first1=Neelabhra |date=3. kolovoza 2024. |title=Why did Mondo Duplantis represent Sweden ahead of USA? All about the pole vaulting superstar's allegiance explained |url=https://www.sportskeeda.com/us/olympics/news-how-mondo-duplantis-represent-sweden-ahead-usa-all-pole-vaulting-superstar-s-allegiance-explained |website=sportskeeda.com}}&lt;/ref&gt; Duplantis je također izjavio da ga je na odluku navelo bratovo pozitivno iskustvo u reprezentaciji i vlastita ljubav prema Švedskoj, koju osjeća odmalena. Iako mu je to olakšalo izbor, i dalje je osjećao snažnu povezanost s [[Lafayette, Louisiana|Lafayetteom]].&lt;ref&gt;{{cite web |date=2. kolovoza 2021 |title=Hatet från USA mot Duplantis |url=https://www.expressen.se/sport/os-2021/hatet-fran-usa-mot-duplantis/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210802093725/https://www.expressen.se/sport/os-2021/hatet-fran-usa-mot-duplantis/ |archive-date=2. kolovoza 2021 |access-date=12. svibnja 2026|work=Expressen}}&lt;/ref&gt;

Duplantis je prvi put predstavljao Švedsku na [[Svjetsko prvenstvo za mlađe juniore u atletici 2015.|Svjetskome prvenstvu za mlađe juniore]] [[2015.]] godine u [[Cali]]ju, u [[Kolumbija|Kolumbiji]], gdje je osvojio zlato. Ondje je iz prvoga pokušaja preskočio konačnih 5,30 metara, čime je poboljšao osobni rekord za dva centimetra, i postavio novi svjetski juniorski rekord, zajedno s [[Ukrajina|Ukrajincem]] [[Vladislav Malikin|Vladislavom Malikinom]].&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.dn.se/sport/sveriges-nya-supertalang-fixade-guld-direkt/ |newspaper=Dagens Nyheter|title=Sveriges nya supertalang fixade guld direkt |date=20. srpnja 2015. |access-date=20. svibnja 2026. |author=Pontus Roos |archive-date=28. srpnja 2015. |archive-url=https://web.archive.org/web/20150728000558/http://www.dn.se/sport/sveriges-nya-supertalang-fixade-guld-direkt/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:25&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.iaaf.org/news/report/cali-2015-boys-pole-vault1 |title=Boys' pole vault – IAAF World Youth Championships, Cali 2015 |author=Cathal Dennehy |publisher=[[World Athletics|IAAF]] |date=19. srpnja 2015 |access-date=20. svibnja 2026 |archive-date=23. srpnja 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150723203211/http://www.iaaf.org/news/report/cali-2015-boys-pole-vault1 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; Natječući se za Švedsku, Duplantis je prvo bio član atletskoga kluba naziva [[IK Stål]] u [[Avesta (grad)|Avesti]], gradu u kojemu žive njegovi djed i baka, a onda se priključio majčinome bivšem klubu, [[Upsala IF|Upsali IF-u]], [[2016.]] godine.&lt;ref name=sa-kunde-duplantis&gt;{{cite web | url=https://www.unt.se/sport/friidrott/artikel/sa-kunde-duplantis-lockas-till-uppsala-det-var-en-bra-peng/rx4ye6vl | title=Så kunde Duplantis lockas till Uppsala: &quot;Det var en bra peng&quot; | date=9. srpnja 2024. |work=Upsala Nya Tidning | first=Henrik | last=Söderlund }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.friidrottsstatistik.se/atswe.php?Gender=1&amp;ID=170852 | title=Friidrottsstatistik | publisher=Swedish Athletics Association }}&lt;/ref&gt;

Dana [[6. veljače]] 2016. godine Duplantis je preskočio 5,49 metara na natjecanju za srednjoškolce u [[Baton Rouge, Louisiana|Baton Rogueu]], postavivši time novi svjetski rekord za šesnaestogodišnjake, svjetski juniorski dvoranski rekord i državni dvoranski rekord za srednjoškolce. Bio je prvi srednjoškolski sportaš koji je preskočio 18 stopa u dvorani.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.milesplit.com/articles/174941/mondo-duplantis-breaks-pole-vault-national-high-school-record |title=Mondo Duplantis Breaks Pole Vault National High School Record! |author=Johanna Gretschel |publisher=MileSplit |date=6. veljače 2016. |access-date=20. svibnja 2026 |archive-date=14. lipnja 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160614205444/http://www.milesplit.com/articles/174941/mondo-duplantis-breaks-pole-vault-national-high-school-record |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.expressen.se/sport/friidrott/svenska-stortalangen-slog-varldsrekordet/ |newspaper=Expressen |author=Ludvig Holmberg |title=Svenska stortalangen slog världsrekordet |date=7. veljače 2016. |access-date=20. svibnja 2026 |archive-date=16. travnja 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416023639/http://www.expressen.se/sport/friidrott/svenska-stortalangen-slog-varldsrekordet/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[Grčka|Grk]] [[Emmanouil Karalis]], Duplantisov vršnjak, preskočio je njegov svjetski rekord samo tjedan dana kasnije.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.iaaf.org/news/report/tallinn-kazmirek-saunders-ames |title=Kazmirek gets world-leading heptathlon total in Tallinn – indoor round-up |author=Steven Mills |publisher=IAAF |date=14. veljače 2016. |access-date=20. svibnja 2026 |archive-date=21. svibnja 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160521020819/http://www.iaaf.org/news/report/tallinn-kazmirek-saunders-ames |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== 2017.: Svjetski rekord i europski prvak (U-20) ===
Preskočivši 5,75 metara na natjecanju [[Millrose Games]], Duplantis je [[11. veljače]] [[2017.]] godine postavio svjetski dvoranski juniorski rekord, koji je [[IAAF]] ratificirao.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.iaaf.org/news/report/millrose-games-2017-wilson-hassan-jenkins-tru |title=IAAF: Wilson, Hassan and Okolo shine on night of world leads and records at Millrose Games |website=iaaf.org|access-date=11. srpnja 2026.|archive-date=16. veljače 2020.|archive-url=https://web.archive.org/web/20200216203053/https://www.worldathletics.org/news/report/millrose-games-2017-wilson-hassan-jenkins-tru|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Mulkeen |first=Jon |date=24. prosinca 2018. |title=A look back at the ratified world records set in 2018 |url=https://worldathletics.org/news/news/athletics-world-records-2018 |access-date=11. studenoga 2026. |work=World Athletics News}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:10&quot;&gt;{{Cite news |last=Boal |first=Erik |date=12. veljače 2018. |title=Emmanouil Karalis Sets World U20 Indoor Pole Vault Record, Mondo Duplantis Still Has Better Clearance |url=https://www.runnerspace.com/gprofile.php?mgroup_id=44531&amp;do=news&amp;news_id=510786 |access-date=11. srpnja 2026. |work=RunnerSpace}}&lt;/ref&gt;

Točno mjesec dana kasnije, [[11. ožujka]], Duplantis je taj rekord prestigao nakon što je preskočio 5,82 metra na državnome natjecanju za srednjoškolce u [[New York]]u.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Mulkeen |first=Jon |date=12. ožujka 2017. |title=Duplantis and Cunningham break world indoor U20 records in New York |url=https://worldathletics.org/news/report/duplantis-new-balance-nationals-pole-vault-20 |access-date=11. srpnja 2026. |work=World Athletics Report}}&lt;/ref&gt; Međutim, taj rezultat nije bio priznat kao novi svjetski rekord zato što se nije proveo antidopinški test na natjecanju, pa se rekord od 5,75 metara zadržao kao službeni sve do [[2018.]] godine.&lt;ref name=&quot;:9&quot;&gt;{{Cite news |last=Boal |first=Erik |date=13. siječnja 2018. |title=Morris is first female to clear 16 feet in meet history, Duplantis elevates mark to 19-1.50 as both stars produce world-leading efforts |url=https://www.runnerspace.com/news.php?news_id=505956 |access-date=11. srpnja 2026. |work=Runmer Space}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt;

Duplantis je oborio osobni rekord [[1. travnja]] [[2017.]] godine na [[Texas Relays]]u, gdje je preskočio 5,90 metara. Time je postavio novi svjetski rekord u kategoriji ispod 20 godina, čime je prestigao prijašnji rekord [[Maksim Tarasov|Maksima Tarasova]] od 5,80 metara. Tarasov je postavio taj rekord još [[1989.]] godine, a istu je visinu uspio preskočiti još samo [[Raphael Holzdeppe]] [[2008.]] godine.&lt;ref name=&quot;:37&quot;&gt;{{Cite news |last=Gretschel |first=Johanna |date=2. travnja 2017. |title=Mondo Destroys Pro Field, Breaks World Junior Record By 10cm |url=https://www.flotrack.org/articles/5063380-mondo-destroys-pro-field-breaks-world-junior-record-by-10cm |access-date=11. srpnja 2026. |work=Flosports}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=8. rujna 2017. |title=World records ratified |url=https://worldathletics.org/news/press-release/henriques-duplantis-world-records-ratified |access-date=11. studenoga 2026. |work=World Athletics Press Release}}&lt;/ref&gt; Duplantisov je rekord također postao novi švedski seniorski rekord u skoku s motkom, koji je dotada držao [[Oscar Janson]] s preskočenom visinom od 5,87 metara iz [[2003.]] godine.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Mulkeen |first=Jon |date=2. travnja 2017. |title=Duplantis breaks world U20 pole vault record at Texas Relays |url=https://worldathletics.org/news/report/lindon-victor-decathlon-texas |access-date=11. srpnja 2026. |work=World Athletics Report}}&lt;/ref&gt; IAAF je službeno priznao taj rekord [[2. prosinca]] [[2017.]] godine, a isto je učinio i [[USATF]], koji je time potvrdio novi američki juniorski rekord.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.legacy.usatf.org/usatf/files/48/48a09327-8d22-4be0-adc5-dd8bc3667e9c.pdf |title=USA Track &amp; Field Records Report – 2017 |website=usatf.org|access-date=11. srpnja 2026.|archive-date=12. kolovoza 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20220812053653/http://www.legacy.usatf.org/usatf/files/48/48a09327-8d22-4be0-adc5-dd8bc3667e9c.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

Na [[Europsko prvenstvo u atletici za juniore 2017|Europskome prvenstvu za juniore]], održanome u [[Grosseto|Grossetu]], Duplantis je [[23. srpnja]] osvojio zlato s preskočenih 5,65 metara, a to je postao i rekord u okviru IAAF-ovih natjecanja. Pobjedu je već osigurao drugim skokom, odnosno nakon što je iz prvoga pokušaja preskočio 5,55 metara. Ipak, odlučio je onda podići ljestvicu na 5,65 metara za svoj treći skok da bi u konačnici prestigao Tarasov rekord od 5,60 metara iz [[1989.]] godine.&lt;ref name=&quot;:39&quot;&gt;{{Cite news |date=23. srpnja 2017|title=Duplantis surpasses championship record for pole vault gold |url=https://www.european-athletics.com/news/duplantis-surpasses-championship-record-for-pole-vault-gold |access-date=11. srpnja 2026. |work=European Athletics News}}&lt;/ref&gt;

=== 2018.: Svjetski juniorski prvak, prva velika seniorska titula i prvi skok preko šest metara ===
[[File:WK040289 polsstok duplantis.jpg|thumb|upright|Duplantis u skoku s motkom na [[Svjetsko dvoransko prvenstvo u atletici 2018.|Svjetskome dvoranskom prvenstvu]] [[2018.]] godine u [[Birmingham]]u.]]

Duplantis je sezonu [[2018.]] godine otvorio novim osobnim dvoranskim rekordom. Postigao ga je na natjecanju u [[Reno, Nevada|Renou, Nevadi]] [[12. siječnja]] preskočivši 5,83 metara, a bio bi priznat i kao novi svjetski juniorski rekord da se nisu nerazmotreno prekršila neka IAAF-ova pravila.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=14. siječnja 2018 |title=Duplantis vaults 5.83m in Reno – indoor round-up |url=https://worldathletics.org/news/report/mondo-duplantis-world-indoor-pole-vault-recor?__nextLocale=en |access-date=27. srpnja 2026 |work=World Athletics Report}}&lt;/ref&gt; Naime, IAAF je [[2003.]] godine promijenio propisanu dužinu klinova na kojima leži letvica koju se preskače u skoku s motkom sa 75 milimetara na 55 milimetara. Budući da su se organizatori na natjecanju za muškarce koristili klinovima od 75 milimetara, što se otkrilo dva dana nakon samoga natjecanja, postignute rezultate IAAF nije mogao priznati kao službene. S druge strane, na natjecanju za žene upotrijebljeni su klinovi propisanih dimenzija. Dodatni je razlog za nepriznavanje Duplantisova rekorda bio taj što nije bio proveden antidopinški test na samome natjecanju, kao što je bio slučaj s njegovim rekordom od 5,82 metara godinu dana prije na natjecanju u New Yorku. Iako se Duplantis jutro nakon natjecanja testirao pod nadležnošću [[Američka antidopinška agencija|Američke antidopinške agencije]], rezultat testa nije se mogao priznati prema IAAF-ovu pravilu o testiranju na licu mjesta.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Zahn |first=Jennifer |date=18. siječnja 2018. |title=Mondo's Swedish Indoor Record, Men's Pole Vault Summit Marks Invalidated |url=https://www.flotrack.org/articles/6085005-mondos-swedish-indoor-record-mens-pole-vault-summit-marks-invalidated |access-date=22. srpnja 2026 |work=Flotrack}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt;

Na mitingu skoka s motkom u [[Clermont-Ferrand]]u, u [[Francuska|Francuskoj]], odnosno na [[All Star Perche]]u, Duplantis je [[25. veljače]] preskočio 5,88 metara, čime je oborio svjetski juniorski rekord [[Emmanouil Karalis|Emmanouila Karalisa]]. [[Grčki]] je skakač dotada držao rekord od 5,78 metara, koji je bio postavio [[11. veljače]]. Tada osamnaestogodišnji Duplantis preskočio je iz prvoga pokušaja 5,81 metar, a konačni je rezultat postigao pri trećemu skoku.&lt;ref&gt;{{cite web |title=IAAF: Record Books rewritten in Clermont – Ferrand and College Station |url=https://www.iaaf.org/news/report/clermont-ferrand-pole-vault-sydney-mclaughlin |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190409153651/https://www.iaaf.org/news/report/clermont-ferrand-pole-vault-sydney-mclaughlin |archive-date=9. travnja 2019 |access-date=27. srpnja 2026 |website=iaaf.org}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{Cite news |date=25. travnja 2018 |title=World records ratified |url=https://worldathletics.org/news/press-release/world-u20-records-ratified-duplantis |access-date=27. srpnja 2026 |work=World Athletics Press Release}}&lt;/ref&gt;

Duplantisu je [[27. ožujka]] odobreno jednokratno izuzeće od pravila 6.1.3 propisanoga statutom državnoga srednjoškolskog sportskog saveza,{{efn|Louisiana High School Athletic Association (LHSAA).}} čime mu je omogućeno da [[31. ožujka]] nastupi u elitnoj muškoj konkurenciji na Texas Relaysu bez gubitka prava nastupa za svoju srednju školu. Nadležni su prije donošenja službene odluke o tome bili kritizirani zbog toga što je to pravilo uopće postojalo. Naime, njime se zabranjivao nastup srednjoškolaca na natjecanjima elitne razine neovisno o sportu kojim se bave, a neki su smatrali smislenijim da se pravilo ograniči samo na sportove koji uključuju fizički kontakt. Godinu dana prije toga Duplantis je nastupio na Texas Relaysu, pri čemu je nosio boje svoje škole. Tek je kasnije shvatio da je time vjerojatno prekršio spomenuto pravilo. Neovisno o tome, osvojio je to natjecanje i postavio novi svjetski juniorski rekord, koji je iznosio 5,90 metara.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Bewers |first=James |date=27. ožujka 2018. |title=LHSAA waiver will allow Mondo Duplantis to maintain eligibility after Texas Relays |url=https://www.theadvertiser.com/story/sports/high-school/2018/03/27/lhsaa-waiver-allow-mondo-duplantis-maintain-eligibility-after-texas-relays/462102002/ |access-date=28. srpnja 2026. |website=The Daily Advertiser}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Gretschel |first=Johanna |date=27. ožujka 2018.|title=Mondo Duplantis Cleared To Compete At Texas Relays |url=https://www.flotrack.org/articles/6157981-mondo-duplantis-cleared-to-compete-at-texas-relays |access-date=28. srpnja 2026 |website=FloTrack |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Singleton |first=Singleton |date=28. ožujka 2018. |title=LHSAA made right decision on Mondo|url=https://www.houmatoday.com/story/sports/high-school/2018/03/28/chris-singletons-column-lhsaa-made-right-decision-on-mondo/12887826007/ |access-date=28. srpnja 2026|website=The Courier}}&lt;/ref&gt;

[[File:2018 European Athletics Championships Day 7 (45).jpg|thumb|left|upright=1|Osamnaestogodišnji Duplantis nakon osvajanja svoje prve velike seniorske titule na [[Europsko prvenstvo u atletici 2018.|Europskome prvenstvu]] [[2018.]] godine u [[Berlin]]u.]]

Na [[Svjetsko juniorsko prvenstvo u atletici 2018.|Svjetskome juniorskom prvenstvu]] 2018. godine, koje se održalo od [[10. srpnja|10.]] do [[15. srpnja]] u [[Tampere]]u, Duplantis je osvojio zlato i oborio rekord natjecanja s preskočenih 5,82 metara.&lt;ref name=&quot;:45&quot;&gt;{{Cite news |last=Mills |first=Steven |date=Jul 2018 |title=World Junior Championships Men — An Improbable 100 Winner |url=https://trackandfieldnews.com/article/world-junior-championships-men-an-improbable-100-winner/ |access-date=2 November 2024 |work=Track &amp; Field News}}&lt;/ref&gt;

Novi je svjetski juniorski rekord postavio na [[Europsko prvenstvo u atletici 2018.|Europskome prvenstvu]] [[12. kolovoza]] 2018. godine u [[Berlin]]u, a iznosio je 6,05 metara. Tada je osvojio i prvu zlatnu medalju na seniorskim natjecanjima. Na tome je nastupu poboljšao svoj osobni rekord za čitavih 12 centimetara i postao najmlađi osvajač toga prvenstva u 84 godine njegova održavanja.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=13. kolovoza 2024 |title=Duplantis vaults 6.05m while Asher-Smith completes sprint triple as European Championships conclude |url=https://worldathletics.org/news/report/european-championships-berlin-2018-duplantis |access-date=28. srpnja 2026|work=World Athletics Report}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:11&quot;&gt;{{Cite web |date=16. kolovoza 2018 |title=Experten: Så högt var Duplantis guldhopp |url=https://www.aftonbladet.se/a/bKrBR3 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200217212000/https://www.aftonbladet.se/a/bKrBR3 |archive-date=17. veljače 2020 |access-date=28 srpnja 2026 |website=Aftonbladet}}&lt;/ref&gt; Star samo 18 godina i 275 dana, tada je postao i najmlađi ikad koji se pridružio elitnomu klubu skakača, odnosno onim koji su preskočili preko šest metara. Ni [[Sergej Bubka]], koji se tada smatrao najboljim ikad, nije preskočio šest metara sve dok nije imao 21 godinu. Duplantis je svojim skokom od 6,05 metara ostvario četvrti najbolji rezultat u povijesti skoka s motkom, računajući natjecanja na otvorenome i u dvorani, te izjednačio drugi najbolji rezultat na otvorenome.&lt;ref name=&quot;:47&quot;&gt;{{Cite news |last=Chadband |first=Ian |date=13. kolovoza 2018.|title=Athletics: Golden teenager Duplantis soars to six-metre vault |url=https://www.reuters.com/article/sports/athletics-golden-teenager-duplantis-soars-to-six-metre-vault-idUSKBN1KY0E2/ |access-date=28. srpnja 2026 |work=Reuters}}&lt;/ref&gt;

== Profesionalna karijera ==
=== 2019. – 2020.: Svjetski viceprvak, prvi i drugi svjetski rekord===
[[File:Armand Duplantis jumps 6.0 m, August 24 2019.jpg|thumb|Duplantis u skoku na visini od šest metara na [[Finnkampenu]] u [[Stockholm]]u [[2019.]] godine.]]

Duplantis je [[24. kolovoza]] [[2019.]] godine na [[Finnkampen]]u{{efn|Natjecanje u atletici između Finske i Švedske, koje se održava jednom godišnje.}} u [[Stockholm]]u preskočio šest metara i osvojio zlato, a time je ponovio i svoj najbolji rezultat te sezone. Svojom je pobjedom doprinio, uostalom, ukupnoj pobjedi domaćina, odnosno [[Švedska|Švedske]] nad [[Finska|Finskom]] te godine i u muškoj i u ženskoj konkurenciji.&lt;ref name=&quot;:505&quot;&gt;{{Cite news |date=26. kolovoza 2019 |title=Duplantis clears 6.00m as hosts Sweden triumph in the Finnkampen |url=https://www.european-athletics.com/news/duplantis-clears-00m-hosts-sweden-triumph-the-finnkampen |access-date=31. srpnja 2026|work=European Athletics News}}&lt;/ref&gt; Duplantis je također tim rezultatom postavio novi rekord natjecanja. Dotadašnji je rekord od 5,85 metara držao [[Patrik Klüft|Patrik Kristiansson]], a postavio ga je [[2002.]] godine.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=25. kolovoza 2019 |title=Duplantis hyllar fansens stöd: &quot;De bar mig över ribban – är det här jag lever för&quot; |url=https://www.aftonbladet.se/sportbladet/a/MRqqmr/publiken-bar-mig-over-ribban |access-date=31. srpnja 2026 |website=Aftonbladet |language=sv}}&lt;/ref&gt; Drugoplasirani je 2019. godine bio Duplantisov sunarodnjak [[Melker Svärd Jacobsson]], koji je preskočio 5,36 metara.{{citation needed|date=srpanj 2026}}

Iste je godine [[1. listopada]] osvojio srebrnu medalju na [[Svjetsko prvenstvo u atletici 2019.|Svjetskome prvenstvu]] u [[Doha|Dohi]], gdje je preskočio 5,97 metara iz trećega pokušaja.&lt;ref name=&quot;:50&quot;&gt;{{cite web |title=Results. Pole Vault Men – Final |url=https://media.aws.iaaf.org/competitiondocuments/pdf/6033/AT-PV-M-f----.RS6.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201128160535/https://media.aws.iaaf.org/competitiondocuments/pdf/6033/AT-PV-M-f----.RS6.pdf |archive-date=28. studenoga 2020 |access-date=31. srpnja 2026 |website=iaaf.org}}&lt;/ref&gt;

Dana [[4. veljače]] [[2020.]] godine Duplantis je na prvome dvoranskom natjecanju sezone, održanome u [[Düsseldorf]]u, preskočio šest metara. Nakon toga tri je puta pokušao preskočiti 6,17 metara i postaviti novi svjetski rekord. Najbliže je uspjehu bio u drugome pokušaju, kada je preskočio letvicu, ali ju je pri padu okrznuo rukom, pa skok nije bio priznat.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.athleticsweekly.com/event-news/armand-duplantis-comes-close-to-world-record-in-dusseldorf-1039927849/ |title=Armand Duplantis comes close to world record in Düsseldorf |work=AW |date=4. veljače 2020|access-date=31. srpnja 2026|archive-date=17. studenoga 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201117041226/https://athleticsweekly.com/event-news/armand-duplantis-comes-close-to-world-record-in-dusseldorf-1039927849/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

[[File:Armand Duplantis in 2019-7.jpg|thumb|left|Otac i trener Greg Duplantis (''lijevo'') s Armandom Duplantisom 2019. godine.]]

Iako tada nije uspio, već je [[8. veljače]] na dvoranskome natjecanju u [[Toruń]]u preskočio 6,17 metara i oborio svjetski rekord koji je [[Renaud Lavillenie]] držao gotovo šest godina.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.bbc.com/sport/athletics/51429055 |title=Armand Duplantis sets pole vault world record in Poland |work=BBC Sport |date=8. veljače 2020 |access-date= 31. srpnja 2026 |archive-date= 10. veljače 2020 |archive-url= https://web.archive.org/web/20200210080135/https://www.bbc.co.uk/sport/amp/athletics/51429055 |url-status= live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=29. lipnja 2020 |title=World records ratified: Duplantis's 6.17m pole vault, Rojas's indoor triple jump and Cheptegei's 5km |url=https://worldathletics.org/news/press-release/world-record-ratified-duplantis-rojas |access-date=31. srpnja 2026 |work=World Athletics Press Release}}&lt;/ref&gt; Tjedan dana poslije toga, [[15. veljače]], na dvoranskome je natjecanju u [[Glasgow]]u poboljšao taj rezultat za jedan centimetar, pa je novi svjetski rekord iznosio 6,18 metara.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Armand Duplantis: Pole vaulter sets new world record at Glasgow Indoor Grand Prix |url=https://www.bbc.co.uk/sport/athletics/51514981 |access-date=31. srpnja 2026 |work=BBC Sport |date=15. veljače 2020 |language=en-gb |archive-date=14. rujna 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200914132401/https://www.bbc.co.uk/sport/athletics/51514981 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=21. kolovoza 2020 |title=World records ratified: Duplantis's 6.18m pole vault and Yeshaneh's 1:04:31 half marathon |url=https://worldathletics.org/news/press-release/duplantis-yeshaneh-world-records-ratified |access-date=31. srpnja 2026|work=World Athletics Press Release}}&lt;/ref&gt;

Duplantis je [[19. veljače]] osvojio miting [[Miting Hauts-de-France Pas-de-Calais|Hauts-de-France Pas-de-Calais]] u [[Liévin]]u preskočivši 6,07 metara, a nakon toga pokušavao je  preskočiti 6,19 metara za novi svjetski rekord. Međutim, sva su tri pokušaja bila bezuspješna.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Rowbottom |first=Mike |date=20. veljače 2020 |title=Duplantis tops 6.07m in Lievin, narrowly misses 6.19m |url=https://worldathletics.org/news/report/world-indoor-tour-lievin-duplantis-pole-vault |access-date=31. srpnja 2026}}&lt;/ref&gt; Nakon četiri dana, [[23. veljače]], osvojio je [[All Star Perche]] u [[Clermont-Ferrand]]u rezultatom od 6,01 metra. To je bilo njegovo posljednje dvoransko natjecanje te sezone, a završilo je novim trima bezuspješnim pokušajima postavljanja novoga svjetskoga rekorda.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Pretot |first=Julien |date=24. veljače 2020 |title=Athletics: Another miss for Duplantis at 6.19 metres |url=https://www.reuters.com/article/sports/another-miss-for-duplantis-at-6-19-meters-idUSKCN20H0O8/ |access-date=31. srpnja 2026 |work=Reuters}}&lt;/ref&gt; Duplantis je neovisno o tome završio sezonu dvoranskih natjecanja kao prvi u povijesti koji je svoje nastupe na pet dvoranskih natjecanja zaredom zaključio skokovima od šest ili više metara.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=24. veljače 2020 |title=Indoor round-up: Duplantis scales 6.01m in Clermont-Ferrand, Zhoya smashes world U20 indoor 60m hurdles record |url=https://worldathletics.org/news/report/zhoya-nilsen-indoor-record |access-date=31. srpnja 2026 |work=World Athletics Report}}&lt;/ref&gt; Taj je niz nadišao [[2022.]] godine, kada je osvojio i šesto natjecanje rezultatom u tome rangu.{{citation needed|date=srpanj 2025.}}

[[File:Armand Duplantis at the 2020 Bauhaus Galan meeting in Stockholm.jpg|thumb|upright|Duplantis na mitingu [[BAUHAUS-galan]] u Stockholmu 2020. godine.]]

Dana [[21. veljače]], nakon nastupa u [[Madrid]]u na sedmome i posljednjemu natjecanju elitne razine u sklopu [[World Athletics|WA]]-ovih dvoranskih natjecanja, Duplantis je bio najbolji te sezone na temelju rezultata sa svih tih natjecanja. Njegova najbolja tri rezultata, koje je postigao u Toruńu, Glasgowu i Liévinu, donijela su mu ukupno 36 bodova. Te je godine osvojio svoju prvu [[World Athletics Indoor Tour]] titulu.&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://worldathletics.org/competitions/world-athletics-indoor-tour/standings/2020/men | title=World Athletics Indoor Tour |work=World Athletics}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=24. veljače 2020 |title=2020 World Athletics Indoor Tour winners secure wildcards for Nanjing |url=https://worldathletics.org/news/news/indoor-tour-2020-winners |archive-url=https://web.archive.org/web/20200226122943/https://www.worldathletics.org/news/news/indoor-tour-2020-winners |url-status=dead |archive-date=26. veljače 2020 |access-date=1. kolovoza 2026 |work=World Athletics}}&lt;/ref&gt;

Na natjecanju [[Golden Gala Pietro Mannea]] [[Dijamantna liga|Dijamantne lige]] u [[Rim]]u Duplantis je [[17. rujna]], preskočivši 6,15 metara iz drugoga pokušaja, oborio tadašnji svjetski rekord na otvorenome [[Sergej Bubka|Sergeja Bubke]], koji je iznosio 6,14 metara. Time nije zapravo postavio novi svjetski rekord jer je to učinio već u veljači 2020. godine na natjecanju u dvorani, gdje je preskočio 6,18 metara. Naime, od [[1998.]] godine WA ne dijeli posebno svjetske rekorde u skoku s motkom na one postignute na otvorenome i na one u dvorani. U skladu s time, novi se najbolji dvoranski rezultat računa kao novi svjetski rekord ako je bolji od najboljega rezultata na otvorenome.&lt;ref name=&quot;:63&quot;&gt;{{Cite news |last=Jeffery |first=Nicole |date=18. rujna 2020 |title=Duplantis scales 6.15m in Rome, world's highest ever outdoor vault |url=https://worldathletics.org/news/report/duplantis-kiplimo-warholm-rome-2020 |access-date=1. kolovoza 2026|work=World Athletics Report}}&lt;/ref&gt;

=== 2021: Olimpijski pobjednik u Tokiju i europski dvoranski prvak ===
Duplantis je [[6. ožujka]] [[2021.]] godine nastupio na [[Europsko dvoransko prvenstvo u atletici 2021.|Europskome dvoranskom prvenstvu]]. Nakon što se [[Renaud Lavillenie]] povukao s natjecanja zbog ozljede, postao je uvjerljivi favorit za osvajanje zlata.&lt;ref name=&quot;:55&quot;&gt;{{Cite web |date=7. ožujka 2021 |title=Mondo Duplantis takes European title and comes close with world record attempt |url=https://athleticsweekly.com/event-reports/mondo-duplantis-takes-european-title-and-comes-close-with-world-record-attempt-1039941741/|access-date=1. kolovoza 2021 |website=AW |language=en-GB|archive-date=23. listopada 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231023151148/https://athleticsweekly.com/event-reports/mondo-duplantis-takes-european-title-and-comes-close-with-world-record-attempt-1039941741/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Unatoč tomu, [[Piotr Lisek]] i Lavilleniejev mlađi brat [[Valentin Lavillenie|Valentin]] pružili su mu ozbiljan otpor. Oni su u konačnici osvojili broncu i srebro, a Valentin je pritom postigao najbolji osobni rezultat. S druge strane, Duplantis je skokom od 6,05 metara postavio novi najbolji rezultat prvenstva. Pokušavao je nakon toga preskočiti 6,19 metara i postaviti novi svjetski rekord, ali sva su tri pokušaja bila bezuspješna. Ipak, bio je blizu uspjeha pri drugome skoku.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Duplantis, Ingebrigtsen and Del Ponte triumph at European Indoors |url=https://www.olympicchannel.com/en/stories/news/detail/athletics-duplantis-ingebrigtsen-del-ponte-victorious-european-indoors/|access-date=1. kolovoza 2021 |website=Olympic Channel|archive-date=10. ožujka 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210310161600/https://www.olympicchannel.com/en/stories/news/detail/athletics-duplantis-ingebrigtsen-del-ponte-victorious-european-indoors/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Na [[Ljetne olimpijske igre 2020.|Ljetnim olimpijskim igrama]] u Tokiju, koje su bile odgođene za jednu godinu, Duplantis je osvojio zlatnu medalju nakon preskočenih 6,02 metra iz prvoga pokušaja, a bio je i vrlo blizu obaranja vlastitoga svjetskog rekorda.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.reuters.com/lifestyle/sports/athletics-swedens-duplantis-soars-pole-vault-gold-2021-08-03/ |title=Athletics-Sweden's Duplantis soars to pole vault gold |date=3. kolovoza 2021 |work=[[Reuters]] |access-date=1. kolovoza 2026|archive-date=26. veljače 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230226103853/https://www.reuters.com/lifestyle/sports/athletics-swedens-duplantis-soars-pole-vault-gold-2021-08-03/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Drugoplasirani je [[Chris Nilsen]] bio pun hvale za pobjednika. Usporedio je natjecanje protiv Duplantisa te večeri kao ustrajanje običnoga nogometaša da dosegne razinu na kojoj su [[Lionel Messi]] ili [[Cristiano Ronaldo]], a dodao je i da je njegova nadmoć u konkurenciji među najboljim svjetskim skakačima s motkom &quot;impresivna i nevjerojatna&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.expressen.se/sport/os-2021/slar-tillbaka-mot-hatet-mondos-basta-beslut/ |title=Christopher Nilsen slår tillbaka mot hatet mot Armand Duplantis |language=sv |work=[[Expressen]] |date=3. kolovoza 2021 |access-date=1. kolovoza 2026|archive-date=26. veljače 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230226103855/https://www.expressen.se/sport/os-2021/slar-tillbaka-mot-hatet-mondos-basta-beslut/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== 2022: Tri nova svjetska rekorda, prve svjetske titule i druga europska titula ===

Iako je imao tek 22 godine, Duplantis je [[17. siječnja]] treći put osvojio švedsku nagradu za najboljega sportaša godine{{efn|''Svenska idrottsgalan'' ([[švedski jezik|šved.]]).}} za postignute uspjehe u [[2021.]] godini, a dobio ju je već [[2019.]] i [[2021.]] godine. Naime, osvojio je olimpijsko i europsko dvoransko zlato te preskočio šest ili više metara u 12 od ukupno 17 natjecanja kojima je prisustvovao u 2021. godini.&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Cite news |date=18. siječnja 2022 |title=Duplantis is Sweden's Sportsman of the Year for the third time |url=https://www.european-athletics.com/news/duplantis-crowned-swedish-sportsman-of-the-year-for-the-third-time |access-date=3. kolovoza 2026|work=European Athletics}}&lt;/ref&gt;

Duplantis je [[7. ožujka]] oborio vlastiti svjetski rekord nakon što je preskočio 6,19 metara na dvoranskome natjecanju u [[Beograd]]u.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=6.19 ! Duplantis broke the world record in the Arena at the Belgrade Indoor Meeting |url=https://www.worldathletics.org/competitions/world-athletics-indoor-championships/belgrade22/news/report/619-duplantis-broke-the-world-record-in-the-arena-at-the-belgrade-indoor-meeting |access-date=3. kolovoza 2026 |website=worldathletics.org |archive-date=27. ožujka 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220327220254/https://worldathletics.org/competitions/world-athletics-indoor-championships/belgrade22/news/report/619-duplantis-broke-the-world-record-in-the-arena-at-the-belgrade-indoor-meeting |url-status=live}}&lt;/ref&gt; Dva tjedna nakon, na [[Svjetsko dvoransko prvenstvo u atletici 2022.|Svjetskome dvoranskom prvenstvu]] u Beogradu, osvojio je zlatnu medalju. Preskočivši 6,20 metara, ponovno je oborio svoj svjetski rekord.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Pole Vault Men – Result |url=https://www.worldathletics.org/competitions/world-athletics-indoor-championships/belgrade22/results/men/pole-vault/final/result |access-date=3. kolovoza 2026|website=worldathletics.org |archive-date=23. ožujka 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220323044017/https://worldathletics.org/competitions/world-athletics-indoor-championships/belgrade22/results/men/pole-vault/final/result |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:69&quot;&gt;{{cite news |title=Sweden's Duplantis sets new world pole vault record |url=https://www.france24.com/en/live-news/20220320-sweden-s-duplantis-sets-new-world-pole-vault-record |access-date=4. kolovoza 2026 |publisher=France24.com |archive-date=27. travnja 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230427060604/https://www.france24.com/en/live-news/20220320-sweden-s-duplantis-sets-new-world-pole-vault-record |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=18. svibnja 2022 |title=Ratified: world records for Rojas, Duplantis and Holloway |url=https://worldathletics.org/news/press-releases/ratified-world-records-rojas-duplantis-holloway-belgrade-indoor |access-date=4. kolovoza 2026 |work=World Athletics Press Release}}&lt;/ref&gt;

Na [[BAUHAUS-galan]]u Duplantis je [[30. lipnja]] oborio vlastiti svjetski rekord na otvorenome od 6,15 metara, koji je postavio [[2020.]] godine. Tada je preskočio 6,16 metara.&lt;ref name=&quot;:72&quot;&gt;{{cite web |title=Armand Duplantis satte nytt utomhusrekord |url=https://www.aftonbladet.se/sportbladet/a/JxzqPX/armand-duplantis-slog-nytt-utomhusrekord |access-date=4. kolovoza 2026 |website=Aftonbladet |date=30. lipnja 2022 |archive-date=30. lipnja 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220630195342/https://www.aftonbladet.se/sportbladet/a/JxzqPX/armand-duplantis-slog-nytt-utomhusrekord |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

[[File:EKZA0286 polevault final duplantis (52342027800).jpg|thumb|Duplantis u skoku na [[Europsko prvenstvo u atletici 2022.|Europskome prvenstvu]] 2022. godine u [[München]]u.]]

Svoj je svjetski rekord oborio još jednom te godine, odnosno [[24. srpnja]] na [[Svjetsko prvenstvo u atletici 2022.|Svjetskome prvenstvu]] u [[Eugene, Oregon|Eugeneu, Oregonu]], kada je preskočio 6,21 metar.&lt;ref name=&quot;:71&quot;&gt;{{cite news |url=https://www.reuters.com/lifestyle/sports/swedens-duplantis-breaks-pole-vault-world-record-world-championships-2022-07-25/ |title=Swede Duplantis breaks pole vault world record to win gold |work=Reuters |date=25. srpnja 2022 | access-date=4. kolovoza 2022 | archive-date=25. lipnja 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220725035455/https://www.reuters.com/lifestyle/sports/swedens-duplantis-breaks-pole-vault-world-record-world-championships-2022-07-25/ | url-status=live}}&lt;/ref&gt; To je bio ukupno peti Duplantisov svjetski rekord, ali prvi koji je postavio na otvorenome.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=20. rujna 2022 |title=Ratified: world records for Amusan, Duplantis and McLaughlin |url=https://worldathletics.org/news/press-releases/ratified-world-records-amusan-duplantis-mclaughlin-oregon |access-date=4. kolovoza 2026 |work=World Athletics Press Release}}&lt;/ref&gt;

Na [[Europsko prvenstvo u atletici 2022.|Europskome prvenstvu]] u [[München]]u osvojio je zlato i srušio rekord prvenstva skokom od 6,06 metara.&lt;ref name=&quot;:74&quot;&gt;{{Cite web |title=Armand Duplantis vinner EM-guld |url=https://www.aftonbladet.se/sportbladet/a/OrLXal/armand-duplantis-vinner-em-guld-i-stavhopp |access-date=4. kolovoza 2026 |website=Aftonbladet |date=20. kolovoza 2022 |archive-date=20. kolovoza 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220820201042/https://www.aftonbladet.se/sportbladet/a/OrLXal/armand-duplantis-vinner-em-guld-i-stavhopp |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Duplantis je zaključio sezonu u [[rujan|rujnu]] skokom od 6,07 metara na mitingu [[Dijamantna liga|Dijamantne lige]] u [[Zürich]]u, a taj mu je rezultat bio dovoljan za obranu naslova.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=27. prosinca 2022 |title=2022 review: jumps |url=https://worldathletics.org/news/series/2022-review-jumps |access-date=4. kolovoza 2026 |website=[[World Athletics]] |archive-date=28. prosinca 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221228142556/https://worldathletics.org/news/series/2022-review-jumps |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Na temelju triju postignutih svjetskih rekorda, dviju svjetskih titula, osvojene Dijamantne lige, pobjedama na 18 od 19 natjecanja na kojima je nastupio te 23 skokova od šest ili više metara u jednoj sezoni [[World Athletics]] imenovao je Duplantisa najboljim atletičarom godine [[6. prosinca]].&lt;ref name=&quot;:13&quot;&gt;{{Cite news |date=7. prosinca 2022 |title=Mondo Duplantis Named 2022 World Athlete of the Year |url=https://lsusports.net/news/2022/12/07/mondo-duplantis-named-2022-world-athlete-of-the-year/ |access-date=4. kolovoza 2026 |work=LSU Athletics}}&lt;/ref&gt;

=== 2023: Druga svjetska titula i dva nova svjetska rekorda (šesti i sedmi) ===

Duplantis je ozbiljno započeo sezonu [[2023.]] godine na Mondo Classicu u [[Uppsala|Uppsali]], natjecanju koje je nazvano prema njegovu nadimku. Tamo je odnio pobjedu nakon preskočenih 6,10 metara. Taj rezultat nije bio samo njegova najbolja preskočena visina kojom je ikada otvorio sezonu nego i najbolji rezultat u povijesti otvaranja sezona uopće. Time je također oborio [[Sergej Bubka|Bubkin]] rekord od 11 preskočenih 6,10 ili više metara, i u dvorani i na otvorenome.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=3. veljače 2023 |title=Duplantis and Warholm open seasons with world-leading marks |url=https://worldathletics.org/news/report/duplantis-uppsala-warholm-ulsteinvik-610-4531-sutej-ostrava |access-date=4. kolovoza 2026 |website=[[World Athletics]] |archive-date=3. veljače 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230203094234/https://worldathletics.org/news/report/duplantis-uppsala-warholm-ulsteinvik-610-4531-sutej-ostrava |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

[[File:Armand Duplantis Budapest 2023.jpg|thumb|Duplantis sa svojom zlatnom medaljom na [[Svjetsko prvenstvo u atletici 2023.|Svjetskome prvenstvu]] u [[Budimpešta|Budimpešti]].]]

Na dvoranskome natjecanju [[All Star Perche]]u, održanome u [[Clermont-Ferrand]]u, Duplantis je [[25. veljače]] ponovno postavio novi svjetski rekord skokom od 6,22 metara. To mu je ujedno bio 60. skok u karijeri koji je iznosio šest ili više metara.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=25. veljače 2023 |title=Mondo Duplantis breaks pole vault world record for sixth time |url=https://olympics.nbcsports.com/2023/02/25/mondo-duplantis-pole-vault-world-record-perche-indoor/ |access-date=4. kolovoza 2026 |website=[[NBC Sports]] |language=en |archive-date=30. ožujka 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230330025819/https://olympics.nbcsports.com/2023/02/25/mondo-duplantis-pole-vault-world-record-perche-indoor/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=6. travnja 2023 |title=Ratified: world records for Duplantis, Bol and Seifu, world U20 records for Jackson and Sosna |url=https://worldathletics.org/news/press-releases/records-ratified-duplantis-bol-seifu-jackson-sosna |access-date=4. kolovoza 2026 |work=World Athletics Press Release}}&lt;/ref&gt; 

Dana [[26. kolovoza]] 2023. godine Duplantis je obranio titulu svjetskoga prvaka na [[Svjetsko prvenstvo u atletici 2023.|Svjetskome prvenstvu]] u [[Budimpešta|Budimpešti]] rezultatom od 6,10 metara.&lt;ref name=&quot;:80&quot;&gt;{{cite web | url=https://worldathletics.org/competitions/world-athletics-championships/world-athletics-championships-budapest-2023-7138987/news/report/wch-budapest-23-report-men-pole-vault | title=Duplantis soars to second pole vault gold in Budapest &amp;#124; World Athletics Championships }}&lt;/ref&gt;

Preskočivši 6,23 metara na [[Prefontaine Classic]]u u [[Eugene, Oregon|Eugeneu, Oregonu]] [[17. rujna]], ponovno je oborio vlastiti svjetski rekord.&lt;ref&gt;[https://www.flotrack.org/articles/11225488-armand-duplantis-soars-to-world-record-in-mens-pole-vault-at-pre-classic Armand Duplantis Soars To World Record In Men's Pole Vault At Pre Classic] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230919024112/https://www.flotrack.org/articles/11225488-armand-duplantis-soars-to-world-record-in-mens-pole-vault-at-pre-classic |date=19. rujna 2023 }}, ''[[FloSports|FloTrack]]'', 17. rujna 2023. Pristupljeno 4. kolovoza 2026.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=23. studenoga 2023 |title=Ratified: world records for Crouser, Duplantis, Tsegay and Cheruiyot |url=https://worldathletics.org/news/press-releases/ratified-world-records-crouser-duplantis-tsegay-cheruiyot |access-date=4. kolovoza 2026 |work=World Athletics Press Release}}&lt;/ref&gt;

[[World Athletics]] proglasio je Duplantisa najboljim atletičarom godine već [[2020.]] i [[2022.]] godine. Isto je učinio i 2023. godine, ali toga puta u zasebnoj kategoriji skakačkih i bacačkih disciplina. Naime, od 2023. godine World Athletics dodjeljuje zasebne nagrade najboljim atletičarima i atletičarkama u trima kategorijama, odnosno u trkačkim disciplinama, skakačkim i bacačkim disciplinama te disciplinama izvan stadiona. U skladu s time, nagrada za najboljega atletičara godine u skakačkim i bacačkim disciplinama koju je primio [[11. prosinca]] 2023. godine smatra se prvom nagradom te vrste.&lt;ref name=&quot;:14&quot;&gt;{{Cite news |date=12. prosinca 2023 |title=Six stars named World Athletes of the Year in Monaco |url=https://worldathletics.org/awards/news/world-athletes-year-rising-stars-2023 |access-date=4. kolovoza 2026 |work=World Athletics News}}&lt;/ref&gt;

=== 2024: Druga svjetska dvoranska titula, treća europska titula, olimpijsko zlato u Parizu i tri nova svjetska rekorda (osmi, deveti i deseti) ===
Na [[Svjetsko dvoransko prvenstvo u atletici 2024.|Svjetskome dvoranskom prvenstvu]] u [[Glasgow]]u Duplantis je u [[ožujak|ožujku]] preskočio 6,05 metara, a taj mu je rezultat donio zlatnu medalju.&lt;ref name=&quot;:83&quot;&gt;{{Cite web |url=https://worldathletics.org/competitions/world-athletics-indoor-championships/glasgow24/news/report/glasgow-24-men-pole-vault-report |title='Hardest ever' work for Duplantis as he retains pole vault title in Glasgow &amp;#124; World Athletics Indoor Championships |access-date=4. kolovoza 2026 |archive-date=4. ožujka 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240304131039/https://worldathletics.org/competitions/world-athletics-indoor-championships/glasgow24/news/report/glasgow-24-men-pole-vault-report |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Dana [[26. veljače]]&lt;ref&gt;{{Cite web |date=26. veljače 2024 |title=Laureus World Sports Awards 2024 Nominees Announced |url=https://www.laureus.com/news/laureus-world-sports-awards-2024-nominees-announced |access-date=4. kolovoza 2024 |website=Laureus.com}}&lt;/ref&gt; bio je drugi put zaredom i treći put u karijeri nominiran za prestižnu [[Laureus (nagrada)|Laureus]]ovu nagradu za najboljega sportaša godine. U konkurenciji su još bili [[Lionel Messi]], [[Novak Đoković]], [[Erling Haaland]], [[Noah Lyles]] i [[Max Verstappen]], a osvojio ju je naposljetku Đoković.&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web |date=8. travnja 2024 |title=Novak Djokovic, Iga Swiatek and Coco Gauff nominated at the 25th Laureus World Sports Awards : All you need to know |url=https://www.tennisclubhouse.ca/en/post/novak-djokovic-iga-swiatek-and-coco-gauff-nominated-at-the-25th-laureus-world-sports-awards-all-y |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240409002518/https://www.tennisclubhouse.ca/en/post/novak-djokovic-iga-swiatek-and-coco-gauff-nominated-at-the-25th-laureus-world-sports-awards-all-y |archive-date=9. travnja 2024 |access-date=4. kolovoza 2026 |website=Tennis Clubhouse |language=en}}&lt;/ref&gt;

Na natjecanju u [[Xiamen]]u, na prvoj &quot;postaji&quot; [[Dijamantna liga|Dijamantne lige]] [[2024.]] godine, Duplantis je poboljšao svoj svjetski rekord za jedan centimetar preskočivši 6,24 metra iz prvoga pokušaja.&lt;ref&gt;{{Cite web |author=Julien Pereira |title=Athlétisme – Armand Duplantis établit un nouveau record du monde de saut à la perche en franchissant 6,24 mètres |language=fr |url=https://www.eurosport.fr/athletisme/wanda-diamond-league-xiamen/2024/athletisme-armand-duplantis-etablit-un-nouveau-record-du-monde-de-saut-a-la-perche-en-franchissant-624-metres_sto20002671/story.shtml |date=20. travnja 2024. |website=[[Eurosport]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |author=Simon Turnbull |title=Duplantis breaks world pole vault record with 6.24m in Xiamen |url=https://worldathletics.org/competitions/diamond-league/news/mondo-duplantis-world-pole-vault-record-xiamen |date=20. travnja 2024. |website=[[World Athletics]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=27. srpnja 2024 |title=Ratified: world records for McLaughlin-Levrone, Duplantis, Kipyegon, Chebet, Alekna and Ngetich |url=https://worldathletics.org/news/press-releases/ratified-world-records-mclaughlin-levrone-duplantis-kipyegon-chebet-alekna-ngetich |access-date=4. kolovoza 2026|work=World Athletics Press Release}}&lt;/ref&gt;

Kao jedini natjecatelj koji je prešao šest metara, Duplantis je [[12. lipnja]] osvojio [[Europsko prvenstvo u atletici 2024.|Europsko prvenstvo]] u [[Rim]]u. Nakon što je osigurao titulu europskoga prvaka, Duplantis je iz prvoga pokušaja postavio novi rekord prvenstva skokom od 6,10 metara, a onda je iskoristio sva tri pokušaja za obaranje tadašnjega svjetskog rekorda, ali svi su bili bezuspješni.&lt;ref name=&quot;:89&quot;&gt;{{Cite web |title=Mondo Duplantis sacré champion d'Europe avec 6,10&amp;nbsp;m |url=https://www.lequipe.fr/Athletisme/Actualites/Mondo-duplantis-sacre-champion-d-europe-avec-6-10-m/1474377 |website=l'équipe}}&lt;/ref&gt; Ipak, skokom je od 6,10 metara učinio to prvenstvo svojim 60. natjecanjem na kojemu je preskočio šest ili više metara. Drugi je najbolji u povijesti [[Sergej Bubka]] s 44 natjecanja.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Mills |first=Steven |date=15. lipnja 2024. |title=Roma 2024 by the numbers |url=https://www.european-athletics.com/news/roma-2024-by-the-numbers |access-date=4. kolovoza 2026 |work=European Athletics}}&lt;/ref&gt;

[[File:Armand Duplantis - Olympic Games - 03.08.2024.jpg|thumb|left|upright|Armand Duplantis na kvalifikacijama u skoku s motkom [[3. kolovoza]] [[2024.]] godine na [[Ljetne olimpijske igre 2024.|Olimpijskim igrama u Parizu]].]]

Pobijedivši [[5. kolovoza]] na [[Ljetne olimpijske igre 2024.|Olimpijskim igrama]] u [[Pariz]]u, Duplantis je obranio titulu olimpijskoga pobjednika iz [[Ljetne olimpijske igre 2020.|Tokija]]. Budući da [[Sam Kendricks]] nije uspio skočiti više od 5,95 metara, Duplantis je osvojio zlato rezultatom od šest metara. Potom je preskočio 6,10 metara, čime je oborio olimpijski rekord [[Thiago Braza|Thiaga Braza]] s [[Ljetne olimpijske igre 2016.|Olimpijskih igara 2016.]] godine. U posljednjoj je seriji preskočio 6,25 metara iz trećega pokušaja i time postavio novi svjetski rekord. Kao i na Europskome prvenstvu te godine, Duplantis je bio jedini natjecatelj koji je preskočio šest metara, a potom preskočio 6,10 metara iz prvoga pokušaja te lovio novi svjetski rekord. Na Olimpijskim mu je igrama potonje pošlo za rukom, pa je time ujedno postavio novi svjetski rekord i oborio olimpijski rekord, koji je bio postavio samo 20 minuta prije.&lt;ref name=&quot;:90&quot;&gt;{{Cite news |last=Liew |first=Jonathan |date=5. kolovoza 2024. |title=Duplantis achieves new heights after pole vault world record adds to gold |url=https://www.theguardian.com/sport/article/2024/aug/05/2024-paris-olympic-games-armand-duplantis-pole-vault-world-record |access-date=4. kolovoza 2026|work=[[The Guardian]] |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt;

Osvojivši zlato u Parizu, 24-godišnji je Duplantis postao prvi  skakač s motkom koji je obranio titulu olimpijskoga prvaka nakon [[SAD|Amerikanca]] [[Bob Richards|Boba Richardsa]], koji je osvojio Olimpijske igre [[Ljetne olimpijske igre 1952.|1952.]] i [[Ljetne olimpijske igre 1956.|1956.]] godine. Duplantis i Richards ujedno su jedini muški skakači s motkom koji su osvojili dva olimpijska zlata.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Thompson II |first=Marcus |date=6. kolovoza 2024. |title=Mondo Duplantis soars to new world record, Olympic gold again: 'He's the fastest pole vaulter out there' |url=https://www.nytimes.com/athletic/5682112/2024/08/05/mondo-duplantis-pole-vault-final-sam-kendricks/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240807041236/https://www.nytimes.com/athletic/5682112/2024/08/05/mondo-duplantis-pole-vault-final-sam-kendricks/ |url-status=dead |archive-date=7. kolovoza 2024 |access-date=4. kolovoza 2026 |work=The New York Times}}&lt;/ref&gt;

Duplantisova sposobnost ostvarivanja vrhunskih rezultata pod pritiskom te neprestano obaranje svjetskih rekorda učvrstili su njegov status jednoga od najistaknutijih atletičara svoje generacije.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; Rezultati koje je postigao kao predstavnik Švedske na najvećim svjetskim i kontinentalnim natjecanjima nemaju premca.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Sports |first=Pulse |date=22. travnja 2024. |title=Mondo Duplantis shares secret behind shattering pole vault world record for record|url=https://www.pulsesports.co.ke/athletics/story/mondo-duplantis-shares-secret-behind-shattering-pole-vault-world-record-for-record-eigth-time-2024042110095299804 |access-date= 5. kolovoza 2026 |website=Pulse Sports Kenya |language=en}}&lt;/ref&gt; Uzevši u obzir njegove uspjehe od najmlađih natjecateljskih dobnih kategorija do seniorske karijere, do [[kolovoz]]a 2024. godine postavio je ukupno devet rekorda prvenstava i jedan olimpijski rekord. U te se rezultate ubrajaju i tri svjetska rekorda koja je postavio nakon što je osvojio svjetske titule: 6,20 metara na [[Svjetsko dvoransko prvenstvo u atletici 2022.|Svjetskome dvoranskom prvenstvu]] u Beogradu, 6,21 metar na [[Svjetsko prvenstvo u atletici 2022.|Svjetskome prvenstvu]] u Oregonu i naposljetku 6,25 metara u Parizu na Olimpijskim igrama.&lt;ref name=&quot;:17&quot; /&gt;

Njegova se dominacija u skoku s motkom počela uspoređivati s ostvarenjima najboljih u drugim sportovima.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=6. kolovoza 2024 |title=Mondo Duplantis Soars to New Heights: Sets World Record at Paris 2024 Olympics |url=https://trackalerts.com/2024/08/mondo-duplantis-soars-to-new-heights-sets-world-record-at-paris-2024-olympics/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240919084450/https://trackalerts.com/2024/08/mondo-duplantis-soars-to-new-heights-sets-world-record-at-paris-2024-olympics/ |url-status=dead |archive-date=19. rujna 2024 |access-date=5. kolovoza 2026|work=Trackalerts.com}}&lt;/ref&gt; ''[[The New York Times]]'' opisao ga je kao sportaša koji za skok s motkom predstavlja ono što [[Usain Bolt]] predstavlja za sprint, [[Michael Phelps]] za [[plivanje]] i [[Simone Biles]] za [[gimnastika|gimnastiku]].&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Tharme |first=Liam |date=5. kolovoza 2024|title=Mondo Duplantis: Breaking down the biomechanics behind the best-ever pole vaulter |url=https://www.nytimes.com/athletic/5646961/2024/08/05/mondo-duplantis-biomechanics-pole-vault/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240806032042/https://www.nytimes.com/athletic/5646961/2024/08/05/mondo-duplantis-biomechanics-pole-vault/ |url-status=dead |archive-date=6. kolovoza 2024 |access-date=5. kolovoza 2026 |work=The New York Times}}&lt;/ref&gt; Budući da natjecanja često osvaja s gotovo 30 centimetara boljim rezultatom od drugoplasiranoga, njegova je nadmoć time izraženija jer se pobjednik u skoku s motkom češće odlučuje razlikom od samo jednoga centimetra.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Sherwood |first=Ben |date=8. kolovoza 2024. |title=Why This Pole Vaulter Is Even Bigger Than the One With the Bulge |url=https://www.thedailybeast.com/pole-vault-goat-mondo-duplantis-soaredliterallyat-the-paris-olympics |archive-url=https://web.archive.org/web/20240808232141/https://www.thedailybeast.com/pole-vault-goat-mondo-duplantis-soaredliterallyat-the-paris-olympics |url-status=dead |archive-date=8. kolovoza 2024 |access-date=5. kolovoza 2026 |work=The Daily Beast}}&lt;/ref&gt; Uz to je osvojio svako natjecanje na kojemu je nastupio od mitinga [[Dijamantna liga|Dijamantne lige]] u [[Monako|Monaku]] 2023. godine.&lt;ref name=&quot;WAprofile&quot; /&gt; Nakon drugoga olimpijskog zlata zaredom i oborenih devet rekorda – a svaki je novi u tome nizu poboljšao za jedan centimetar – Duplantis je naširoko smatran najboljim skakačem s motkom svih vremena.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite news |date=5. kolovoza 2024 |title=Record-breaker Duplantis soars to Olympic pole vault gold, Hodgkinson wins 800m |url=https://www.france24.com/en/live-news/20240805-record-breaker-duplantis-soars-to-pole-vault-gold-hodgkinson-wins-800m |agency=Agence France-Presse}}&lt;/ref&gt; Prije pariških Olimpijskih igara taj se naslov pridijevao [[Sergej Bubka|Sergeju Bubki]], umirovljenomu [[Ukrajina|ukrajinskom]] skakaču s motkom.&lt;ref name=&quot;Stump2024&quot;&gt;{{cite news |last1=Stump |first1=Scott |date=6. kolovoza 2024. |title=Swedish pole vaulter Armand Duplantis thrills the world with a towering, death-defying vault |url=https://www.today.com/popculture/mondo-duplantis-world-record-pole-vault-rcna165383 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240806202927/https://www.today.com/popculture/mondo-duplantis-world-record-pole-vault-rcna165383 |archive-date=6. kolovoza 2024 |work=TODAY.com}}&lt;/ref&gt;

Na [[Memorijal Kamili Skolimowskoj|Memorijalu Kamili Skolimowskoj]] u [[Poljska|poljskome]] gradu [[Chorzów]]u, dvanaestoj postaji [[Dijamantna liga|Dijamantne lige]] 2024. godine, Duplantis je [[25. kolovoza]] poboljšao svoj svjetski rekord deseti put u karijeri i treći put 2024. godine za jedan centimetar, pa je novi svjetski rekord iznosio 6,26 metara.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Ingebrigtsen and Duplantis smash world records in Silesia |url=https://www.diamondleague.com/news/general/ingebrigtsen-and-duplantis-smash-world-records-in-silesia/ |access-date=5. kolovoza 2026 |website=IDL Diamond League |date=25. kolovoza 2024 |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=3. listopada 2024 |title=Ratified: world records for Ingebrigtsen, Duplantis and Hull |url=https://worldathletics.org/news/press-releases/ratified-world-records-ingebrigtsen-duplantis-hull |access-date=5. kolovoza 2026 |work=World Athletics Press Release}}&lt;/ref&gt; Tamo su, uz Duplantisa, i [[Sam Kendricks]] i [[Emmanouil Karalis]] preskočili šest metara. To je bio prvi put u povijesti da su trojica skakača s motkom preskočili tu visinu na istome natjecanju.&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite news |last=Selvaraj |first=Jonathan |date=28. kolovoza 2024. |title=One small centimetre for man, a giant leap for Armand Duplantis |url=https://sportstar.thehindu.com/athletics/armand-duplantis-pole-vault-world-record-one-centimetre-paris-olympics-science-jump-sports-feature/article68575835.ece/}}&lt;/ref&gt;

Na konferenciji za medije uoči spomenutoga mitinga Dijamantne lige organizatori su predstavili novu nagradu za najboljega sportaša na tome natjecanju, a odluka se donosila na temelju bodovnoga sustava World Athleticsa. Očekivalo se da će prvi dobitnik te nagrade biti [[Jakob Ingebrigtsen]], koji je rezultatom od 7:17,55 minuta postavio novi svjetski rekord na 3000 metara. Time je nadmašio prijašnji rekord od 7:20,67 minuta [[Kenija|Kenijca]] [[Daniel Komen|Daniela Komena]] iz [[1996.]] godine za više od triju sekundi. Međutim, kada su se rezultati s natjecanja preračunali prema bodovnome sustavu, pokazalo se da je Duplantisov svjetski rekord od 6,26 metara u skoku s motkom vrijedio 1339 bodova, a Ingebrigtsenov svjetski rekord 1320 bodova. Duplantis je tako postao prvim dobitnikom nagrade za najvrjednijega atletičara mitinga, pa je osvojio 14-karatni zlatni prsten optočen dijamantima vrijedan 10 000 američkih dolara te novčanu nagradu u istome iznosu. Uz to je osvojio 50 000 američkih dolara za obaranje svjetskoga rekorda.&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;

Dan uoči mitinga Dijamantne lige u [[Zürich]]u, [[4. rujna]], Duplantis je sudjelovao u revijalnoj utrci na 100 metara protiv [[Karsten Warholm|Karstena Warholma]], svjetskoga rekordera na 400 metara s preponama. Duplantis je pobijedio i ostvario osobni rekord u toj disciplini, koji je iznosio 10,37 sekundi. Warholm je završio utrku za 10,47 sekundi, što je također bio njegov osobni rekord.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Mondo Duplantis uses personal best to hold off Karsten Warholm in 100m sprint showdown |url=https://olympics.com/en/news/mondo-duplantis-uses-personal-best-to-hold-off-karsten-warholm-in-100m-sprint-showdown}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/athletics/articles/c14zydg3754o|title=Duplantis beats Warholm in 100m exhibition race|date=4. rujna 2024 |work=BBC Sport|access-date=5. kolovoza 2026.}}&lt;/ref&gt;

Duplantis je [[13. rujna]] zaključio sezonu 2024. godine četvrtim uzastopnim naslovom pobjednika Dijamantne lige na završnome natjecanju u [[Bruxelles]]u. Pobjedu je odnio nakon preskočenih 6,11 metara, čime je također postavio rekord mitinga.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://worldathletics.org/competitions/diamond-league/news/wanda-diamond-league-final-brussels-2024-duplantis-denny|title=Duplantis and Denny break meeting records on first day of Wanda Diamond League Final in Brussels|publisher=World Athletics|access-date=13. rujna 2024}}&lt;/ref&gt;

Dana [[26. listopada]] bio je prvi put samostalno proglašen europskim sportašem godine u muškoj konkurenciji. Isti je naslov zavrijedio 2022. godine, ali tada je nagradu podijelio s Jakobom Ingebrigtsenom.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=28. listopada 2024 |title=Mahuchikh and Duplantis named European athletes of the year |url=https://athleticsweekly.com/athletics-news/mahuchikh-and-duplantis-named-european-athletes-of-the-year-1039994149/ |access-date=5. kolovoza 2024 |work=Athletics Weekly}}&lt;/ref&gt;  

Duplantis je [[6. studenoga]] postao globalni ambasador humanitarne utrke [[Wings for Life World Run]], a time se pridružio drugim sportskim zvijezdama poput [[Neymar|Neymara]] i Karstena Warholma. Utrka se održala [[4. svibnja]] [[2025.]] godine radi prikupljanja sredstava za istraživanje ozljede [[kičmena moždina|kralježnične moždine]].&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Jonsson |first=Hanna |date=6. studenoga 2024. |title=Join Mondo Duplantis in the Wings for Life World Run – registration is open |url=https://www.redbull.com/se-en/mondo-duplantis-wings-for-life-world-run |access-date=5. kolovoza 2026|work=Redbull}}&lt;/ref&gt;

=== 2025: Višestruki novi svjetski rekordi, treće svjetske titule i u dvorani i na otvorenome, jubilarnih sto skokova, Laureusova nagrada, peto osvajanje Dijamantne lige i skok od 6,30 metara ===

Duplantis je [[28. veljače]] na [[All Star Perche]]u u [[Clermont-Ferrand]]u 11. put oborio vlastiti svjetski rekord. Nakon što je osigurao pobjedu skokom od 6,07 metara, Duplantis je odlučio preskočiti 6,27 metara. To je uspio iz prvoga pokušaja.&lt;ref name=&quot;:17&quot;&gt;{{Cite web |date=1. ožujka 2025 |title=Duplantis breaks world pole vault record with 6.27m in Clermont-Ferrand |url=https://worldathletics.org/news/report/mondo-duplantis-world-pole-vault-record-627m-clermont-ferrand |access-date=6. kolovoza 2026 |website=World Athletics Report}}&lt;/ref&gt; U to je vrijeme objavio i svoj prvi singl &quot;[[Bop (pjesma, Mondo)|Bop]]&quot;, koji je zasvirao kada je postavio novi svjetski rekord.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=1. ožujka 2025 |title=Armand Duplantis breaks his own pole vault world record with leap of 6.27m |url=https://www.straitstimes.com/sport/armand-duplantis-breaks-his-own-pole-vault-world-record-with-leap-of-6-27m |access-date=6. kolovoza 2026 |website=The Straits Times}}&lt;/ref&gt;

U razgovoru s [[Puma (brend)|Puminim]] izvršnim direktorom Arneom Freundtom, odnosno intervjuu objavljenome [[18. ožujka]] u sklopu tvrtkina godišnjega izvještaja, Duplantis je otkrio da vjeruje da bi mogao svjetski rekord postaviti na 6,40 metara u idućih nekoliko godina, ali da mu 6,30 metara predstavlja prvu metu u bližoj budućnosti.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Pole vault star Armand &quot;Mondo&quot; Duplantis sets his sights on fairy tale world record of 6.40m {{!}} PUMA® |url=https://about.puma.com/en/newsroom/corporate-news/2025/18-03-2025-pole-vault-star-armand-mondo-duplantis-sets-his-sights |access-date=6. kolovoza 2026 |website=about.puma.com |language=en}}&lt;/ref&gt;

Duplantis je skokom od 6,15 metara osvojio [[Svjetsko dvoransko prvenstvo u atletici 2025.|Svjetsko dvoransko prvenstvo]] u [[Nanjing]]u [[22. ožujka]]. Time je ujedno treći put zaredom postao svjetskim dvoranskim prvakom. Duplantis se borio sve do kraja protiv [[Grk]]a [[Emmanouil Karalis|Emmanouila Karalisa]], koji je preskočio 6,05 metara. Karalis bi u neko drugo doba zasigurno postao svjetskim dvoranskim prvakom jer je to bio prvi put u povijesti da je skakač s motkom u finalu prvenstva preskočio 6,05 metara i ostao bez zlatne medalje.&lt;ref name=&quot;:18&quot; /&gt;

Prije nego što je obranio naslov prvaka u Nanjingu, Duplantis je ukupno 98 puta dotada preskočio šest ili više metara.&lt;ref&gt;{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/live/NHC6m33jDrk?si=QtkdsUuyCpEanGXj |title=Livestream - World Athletics Indoor Championships Nanjing 25 Press Conference |language=en |access-date=6. kolovoza 2026 |via=www.youtube.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=20. ožujka 2025 |title='More in the tank', vows Duplantis as he edges to century mark |url=https://www.france24.com/en/live-news/20250320-more-in-the-tank-vows-duplantis-as-he-edges-to-century-mark |access-date=6. kolovoza 2026 |website=France 24 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Watta |first=Evelyn |date=20. ožujka 2025 |title=Mondo Duplantis all set for another world record as he gears up for World Athletics Indoor Championships Nanjing 2025: &quot;I have more in the tanks&quot; |url=https://www.olympics.com/en/news/mondo-duplantis-world-record-world-athletics-indoor-championships-nanjing-2025-more-in-tanks |access-date=6. kolovoza 2026 |website=Olympics.com}}&lt;/ref&gt; Preskočivši četiri puta šest ili više metara na tome natjecanju, Duplantis je prešao brojku od sto takvih skokova s ukupno 102 njih. Za usporedbu, [[Sergej Bubka]], nekadašnji svjetski rekorder, drugi je najbolji po broju skokova od šest ili više metara, a u karijeri ih je ukupno imao 46.&lt;ref name=&quot;:18&quot;&gt;{{Cite web |title=Duplantis retains world indoor pole vault title in Nanjing {{!}} News {{!}} Nanjing 25 {{!}} World Athletics Indoor Championships |url=https://worldathletics.org/competitions/world-athletics-indoor-championships/nanjing25/news/report/nanjing-25-men-pole-vault-report |archive-url=https://web.archive.org/web/20250322161645/https://worldathletics.org/competitions/world-athletics-indoor-championships/nanjing25/news/report/nanjing-25-men-pole-vault-report |archive-date=22. ožujka 2025 |access-date=6. kolovoza 2026 |website=worldathletics.org |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=22. ožujka 2025 |title=Now 102 vaults over 6 metres as Duplantis soars to world indoor title |url=https://sports.yahoo.com/article/now-102-vaults-over-6-143815490.html |access-date=6. kolovoza 2026 |website=Yahoo Sports |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

Duplantis je [[21. travnja]] osvojio [[Laureus (nagrada)|Laureusovu]] nagradu za najboljega sportaša godine. Time je nakon [[Usain Bolt|Usaina Bolta]] postao drugi atletičar u povijesti koji je osvojio tu nagradu.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Wiseman |first=Ciaran |date=22. travnja 2025 |title=Mondo Duplantis namedrops Usain Bolt &amp; Lionel Messi as he wins prestigious award |url=https://talksport.com/sport/3138989/mondo-duplantis-laureus-awards-usain-bolt-lionel-messi/ |access-date=7. kolovoza 2026 |website=talkSPORT |language=}}&lt;/ref&gt; Bio je nominiran još 2021., 2023. i 2024. godine, stoga ju je osvojio nakon treće uzastopne i ukupno četvrte nominacije.&lt;ref name=&quot;:19&quot;&gt;{{Cite web |last=Smirnova |first=Lena |date=22. travnja 2025. |title=Armand Duplantis named Laureus World Sportsman of the Year after third consecutive nomination |url=https://www.olympics.com/en/news/athletics-sweden-armand-duplantis-named-laureus-world-sportsman-of-the-year-after-third-consecutive-nomination |access-date=7. kolovoza 2026 |website=Olympics.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=22. travnja 2025 |title=Gymnast Simone Biles and pole vaulter Armand Duplantis win Laureus awards |url=https://www.straitstimes.com/sport/gymnast-simone-biles-and-pole-vaulter-mondo-duplantis-win-laureus-awards |access-date=7. kolovoza 2026 |work=The Straits Times |language=en |issn=0585-3923}}&lt;/ref&gt;

Svoj ukupno dvanaesti i četvrti svjetski rekord u okviru Dijamantne lige&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Duplantis Soars to 6.28m World Record as Records Tumble at Stockholm Diamond League {{!}} Watch Athletics |url=https://www.watchathletics.com/article/13394/duplantis-soars-to-6-28m-world-record-as-records-tumble-at-stockholm-diamond-league |access-date=7. kolovoza 2026 |website=www.watchathletics.com |language=en}}&lt;/ref&gt; postavio je [[15. lipnja]] skokom od 6,28 metara, iz prvoga pokušaja, u [[Stockholm]]u.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Duplantis breaks world pole vault record with 6.28m in Stockholm {{!}} REPORTS {{!}} World Athletics |url=https://worldathletics.org/competitions/diamond-league/news/mondo-duplantis-world-pole-vault-record-628m-stockholm |archive-url=https://web.archive.org/web/20250615204725/https://worldathletics.org/competitions/diamond-league/news/mondo-duplantis-world-pole-vault-record-628m-stockholm |archive-date=15. lipnja 2025 |access-date=7. kolovoza 2026|website=worldathletics.org |language=en}}&lt;/ref&gt; Prije toga oborio je svjetski rekord dvaput u Poljskoj, Srbiji i Oregonu, jednom u Škotskoj i Kini, a triput u Francuskoj, uključujući onaj s Olimpijskih igara 2024. godine. Nikada prije nije postigao to na domaćemu terenu, u [[Švedska|Švedskoj]],&lt;ref&gt;{{Cite web |date=15. lipnja 2025 |title=Mondo Duplantis' 12th pole vault world record is one of a kind: 'The only thing that I was missing' |url=https://www.nbcsports.com/olympics/news/mondo-duplantis-world-record-pole-vault-2025-stockholm |access-date=7. kolovoza 2026 |website=NBC Sports |language=en-US}}&lt;/ref&gt; pa je time ostvario još jedan priželjkivani uspjeh.&lt;ref&gt;{{Cite web |first=Nick |last=Zaccardi |date=15. lipnja 2025 |title=Mondo Duplantis breaks world record in pole vault for 12th time: 'The only thing that I was missing' |url=https://sports.yahoo.com/article/mondo-duplantis-breaks-pole-vault-171337337.html |access-date=7. kolovoza 2026 |website=Yahoo Sports |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

Duplantisov 12. svjetski rekord s čuvenoga [[Olimpijski stadion u Stockholmu|Olimpijskoga stadiona u Stockholmu]], na kojemu su se održale [[Ljetne olimpijske igre 1912.]] godine, bio je prvi u povijesti koji se postavio na tome stadionu. Tamo su se više puta oborili svjetski rekordi u atletici nego na ijednome drugom stadionu – ukupno 83 njih između [[1912.]] i [[2008.]] godine. Međutim, nijedan od njih nije bio u skoku s motkom.&lt;ref name=&quot;:21&quot;&gt;{{Cite news |last=Tharme |first=Liam |date=20. rujna 2025 |title=Mondo Duplantis exclusive: 14-time pole vault world-record holder analyzes his greatest jumps |url=https://www.nytimes.com/athletic/6642767/2025/09/20/mondo-duplantis-interview-world-records/ |access-date=7. kolovoza 2026 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt; [[Patrik Sjöberg]] bio je posljednji švedski sportaš koji je na tome stadionu postavio svjetski rekord, a to je bilo na natjecanju u skoku uvis [[1987.]] godine. Tomu je svjedočila i Duplantisova majka s tribina.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |last=Crumley |first=Euan |date=15. lipnja 2025.|title=Mondo Duplantis rises to the occasion in Stockholm – Athletics Weekly |url=https://athleticsweekly.com/news/mondo-duplantis-rises-to-the-occasion-in-stockholm-1040005867/ |access-date=7. kolovoza 2026 |website=athleticsweekly.com |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Pole Vault: Arman Duplantis sets his sights on setting another world record at 6.40m {{!}} Flashscore.com |url=https://www.flashscore.com/news/athletics-continental-tour-it-s-within-my-reach-duplantis-sets-sights-on-6-40m/bkXyvSvq/ |access-date=7. kolovoza 2026|website=www.flashscore.com |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Napomene ==
{{notelist}}

== Reference ==
{{reflist}}

== Vanjske veze ==
{{commonscat}}
* [https://worldathletics.org/athletes/-/14679502 Armand Duplantis] na [[World Athletics]]
* [https://www.european-athletics.com/historical-data/athletes/-/14679502 Armand Duplantis] na [[European Athletics]]
* [https://www.diamondleague.com/athlete/14679502 Armand Duplantis] na [[Dijamantna liga|Diamond League]]
* [https://www.olympics.com/en/athletes/armand-duplantis Armand Duplantis] na [[Međunarodni olimpijski odbor|Olympics.com]]
* [https://sok.se/idrottare/idrottare/a/armand-duplantis.html Armand Duplantis] na [[Švedski olimpijski odbor|Sveriges Olympiska Kommitté]]
* [https://www.olympedia.org/athletes/146747 Armand Duplantis] na [[Olympedia|Olympediji]]
*[https://intersportstats.com/athletes/3000046184 Armand Duplantis] na InterSportStats</text>
      <sha1>dzko1pmu4p8c35fncmv7pj2bwrc8k88</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>42669377</id>
      <parentid>42669271</parentid>
      <timestamp>2026-08-08T00:24:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ekvatarina</username>
        <id>270952</id>
      </contributor>
      <origin>42669377</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="94504" sha1="ktmtwqc0hob911hedh5u226onzr49p7" xml:space="preserve">{{Infokutija sportista
|ime = Armand Duplantis
|headercolor = lightsteelblue
|slika = Armand Duplantis(cropped) Budapest 2023.jpg
|nadimci = Mondo
|puno_ime = Armand Gustav Duplantis
|datum_rođenja = [[10. studenoga]] [[1999.]]
|mjesto_rođenja = {{flagicon|SAD}} [[Lafayette, Louisiana]], [[SAD]]|država = {{flagicon|Švedska}} [[Švedska]]
|nacionalnost = {{flagicon|Švedska}} [[Švedska|Šveđanin]]&lt;br&gt; {{flagicon|SAD}} [[SAD|Amerikanac]]
|sport = [[atletika]]
|discipline = [[skok s motkom]]
|visina = 1,81 m&lt;ref name=&quot;Paris 2024 DUPLANTIS&quot;&gt;{{cite web |url=https://olympics.com/en/paris-2024/athlete/armand-duplantis_1569203 |title=DUPLANTIS Armand |work=[[Ljetne olimpijske igre 2024.|Paris 2024 Olympics]] |access-date=20. ožujka 2026. |archive-date=23. kolovoza 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240823034124/https://olympics.com/en/paris-2024/athlete/armand-duplantis_1569203 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|treneri = Greg i Helena Duplantis&lt;ref name=&quot;Paris 2024 DUPLANTIS&quot;/&gt;
|klub = [[Upsala IF]]&lt;ref name=&quot;Paris 2024 DUPLANTIS&quot;/&gt;
|or= 6,31 m '''WR''' ([[skok s motkom]])&lt;br&gt;10,37 s ([[Trka na 100 metara|100 m]])&lt;ref name=&quot;worldathletics.org DUPLANTIS&quot;/&gt;
|medalje = 
{{Medalje sport | [[Atletika]]: [[Skok s motkom]]}}
{{MedalCountry|{{flagcountry|Švedska}}}}
{{MedaljeNatjecanje|oi}}
{{Medalje zlato | [[Olimpijada 2020|Tokio 2020.]] | skok s motkom}}
{{Medalje zlato | [[Olimpijada 2024|Pariz 2024.]] | skok s motkom}}
{{MedaljeNatjecanje|[[Svjetska prvenstva u atletici|Svjetska prvenstva]]}}
{{Medalje zlato | [[Svjetsko prvenstvo u atletici 2022.|Eugene 2022.]] | skok s motkom}}
{{Medalje zlato | [[Svjetsko prvenstvo u atletici 2023.|Budimpešta 2023.]] | skok s motkom}}
{{Medalje zlato | [[Svjetsko prvenstvo u atletici 2025.|Tokio 2025.]] | skok s motkom}}
{{Medalje srebro | [[Svjetsko prvenstvo u atletici 2019.|Doha 2019.]] | skok s motkom}}
{{MedaljeNatjecanje|Dijamantna liga}}
{{Medalje zlato | [[2021.]] | skok s motkom}}
{{Medalje zlato | [[2022.]] | skok s motkom}}
{{Medalje zlato | [[2023.]] | skok s motkom}}
{{Medalje zlato | [[2024.]] | skok s motkom}}
{{Medalje zlato | [[2025.]] | skok s motkom}}
{{MedaljeNatjecanje|Svjetska dvoranska prvenstva}}
{{Medalje zlato | Beograd 2022.| skok s motkom}}
{{Medalje zlato | Glasgow 2024.| skok s motkom}}
{{Medalje zlato | Nanjing 2025.| skok s motkom}}
{{Medalje zlato | Toruń 2026.| skok s motkom}}
{{MedaljeNatjecanje|[[Europska prvenstva u atletici|Europska prvenstva]]}}
{{Medalje zlato | [[Europsko prvenstvo u atletici 2018.|Berlin 2018.]]| skok s motkom}}
{{Medalje zlato | [[Europsko prvenstvo u atletici 2022.|München 2022.]]| skok s motkom}}
{{Medalje zlato | [[Europsko prvenstvo u atletici 2024.|Rim 2024.]]| skok s motkom}}
{{MedaljeNatjecanje|Europska dvoranska prvenstva}}
{{Medalje zlato | Toruń 2021.| skok s motkom}}
{{MedaljeNatjecanje|Svjetska juniorska prvenstva}}
{{Medalje zlato | Tampere 2018.| skok s motkom}}
{{Medalje bronca | Bydgoszcz 2016.| skok s motkom}}
{{MedaljeNatjecanje|Europska juniorska prvenstva}}
{{Medalje zlato | Grosseto 2017.| skok s motkom}}
{{MedaljeNatjecanje|Svjetska prvenstva za mlađe juniore}}
{{Medalje zlato | Cali 2015.| skok s motkom}}
|supružnici = Desiré Duplantis (r. Inglander)&lt;br&gt;(2026. – ''danas'')}}

'''Armand Gustav Duplantis''' ([[Lafayette, Louisiana]], [[10. studenoga]] [[1999.]]), poznat kao '''Mondo''', [[Švedska|švedsko]]-[[SAD|američki]] je [[Skok s motkom|skakač s motkom]]. Svjetski je rekorder (6,31 m), dvostruki olimpijski pobjednik, četverostruki svjetski dvoranski prvak i trostruki osvajač svjetskih prvenstava na otvorenome. Pet puta osvojio je i [[Dijamantna liga|Dijamantnu ligu]].&lt;ref name=&quot;worldathletics.org DUPLANTIS&quot;&gt;{{cite web |url= https://worldathletics.org/athletes/sweden/armand-duplantis-14679502 |title=Armand DUPLANTIS|work=worldathletics.org |access-date=20. ožujka 2026.}}&lt;/ref&gt;

Svoje svjetske uspjehe postiže još od 15. godine, kada je osvojio [[Svjetsko prvenstvo za mlađe juniore u atletici 2015.|Svjetsko prvenstvo za mlađe juniore]] [[2015.]] godine. Od tada je osvojio niz ostalih prestižnih titula, uključujući i prva mjesta, čime je postao jedan od rijetkih sportaša koji je osvojio svjetska prvenstva u atletici kao mlađi junior, junior i senior.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite news |last=Fameso |first=Funmilayo |date=28. kolovoza 2024.|title=Usain Bolt of Pole Vaulting: 9 fascinating things about the GOAT of athletics with TEN world records |url=https://www.pulsesports.co.ke/athletics/story/usain-bolt-of-pole-vaulting-9-fascinating-things-about-the-goat-of-athletics-with-ten-world-records-2024082807152685975 |work=Pulse Sports |access-date=27. ožujka 2026.}}&lt;/ref&gt;

Duplantis je trostruki europski prvak: svoju je prvu europsku titulu osvojio [[2018.]] godine, kada je postavio trenutačni svjetski rekord za mlađe od 20 godina, a zatim [[2022.]] i [[2024.]] godine. Godine 2018. bio je proglašen europskom i svjetskom atletskom zvijezdom u usponu, a dvije godine kasnije najboljim svjetskim atletičarom. Svoje je prvo europsko dvoransko zlato osvojio [[2021.]] godine, iste godine kada je na [[Olimpijada 2020.|Olimpijskim igrama u Tokiju]] prvi put postao olimpijski prvak.  Sljedeće je sezone oborio svjetski rekord tri puta, osvojio naslove svjetskoga prvaka i na otvorenome i u dvorani, postao europski prvak i osvajač [[Dijamantna liga|Dijamantne lige]], a konačno i preskočio šest ili više metara 22 puta;&lt;ref name=&quot;:20&quot;&gt;{{Cite web |date=16. lipnja 2025 |title=Mondo's 14th world record: what's fuelling this streak? |url=https://www.redbull.com/se-en/armand-duplantis-pole-vaulter-personal-life-portrait |access-date=27. ožujka 2026.|website=Red Bull}}&lt;/ref&gt; na temelju svega toga bio je proglašen najboljim i europskim i svjetskim atletičarom godine. Nakon toga nastavio je obarati vlastite svjetske rekorde više puta godišnje: [[2023.]] godine dva puta, [[2024.]] tri puta, a [[2025.]] godine četiri puta, od kojih je jedan bio na [[Ljetne olimpijske igre 2024.|Olimpijskim igrama u Parizu]]. Četiri je puta dosada (2020., 2022., 2023. i 2025. godine) bio proglašen najboljim atletičarom godine, a osvojio je nagradu [[Laureus (nagrada)|Laureus]] 2025. godine.&lt;ref name=&quot;:20&quot;/&gt; Pobijedivši u pet uzastopnih finala natjecanja, u razdoblju od 2021. do 2025. godine, Duplantis je također peterostruki osvajač Dijamantne lige.

Duplantis je na natjecanjima preskočio šest ili više metara najviše puta u povijesti atletike,&lt;ref name=&quot;:20&quot;/&gt; a ukupno je postavio 15 svjetskih rekorda.&lt;ref name=&quot;:22&quot;&gt;{{Cite web |title=World Record Progression of Pole Vault|url=https://worldathletics.org/records/by-progression/15143?type=1 |access-date=3. svibnja 2026. |work=[[World Athletics]]}}&lt;/ref&gt; Nakon što je [[Renaud Lavillenie]] [[2014.]] godine preskočio 6,16 metara, Duplantis se javio kao sljedeći svjetski rekorder 2020. godine, kada je preskočio 6,17 metara. Od te je preskočene visine bio jedini koji je postavljao nove svjetske rekorde sve do svoga najnovijega, odnosno onoga od 6,31 metra iz [[2026.]] godine. Od listopada 2025. godine preskakao je šest ili više metara tijekom osam uzastopnih sezona, u ukupno 79 natjecanja, počevši od [[2018.]] godine, kada je preskočio 6,05 metara na [[Europsko prvenstvo u atletici 2018.|Europskome prvenstvu u Berlinu]].

Duplantis je jedan od samo četvorice skakača koji su preskočili 6,10 metara ili više; ostali su [[Emmanouil Karalis]], Renauld Lavillenie i [[Sergej Bubka]].&lt;ref&gt;{{Cite web |date=29. srpnja 2025|title=Manolo Karalis Inches Closer to Pole Vault History |url=http://www.tovima.com/sports/manolo-karalis-inches-closer-to-pole-vault-history/ |access-date=3. svibnja 2026. |website=tovima.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Staff |date=1. ožujka 2026.|title=Emmanouil Karalis: Historic 6.17m vault, congratulations from Bubka |url=https://www.hellenic.news/en/article/sports/athletics/emmanoyil-karalis-istoriko-alma-sta-617m-ke-sygxaritiria-apo-mpoumpka |access-date=3. svibnja 2026.|website=Hellenic.News |language=en}}&lt;/ref&gt;  Prema statistici iz ožujka 2026. godine, tu je visinu svladao na 36 od ukupno 49 natjecanja na kojima je neki atletičar toliko preskočio:&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Tharme |first=Liam |date=12. kolovoza 2025. |title=Mondo Duplantis sets 13th pole vault world record of his career, third of 2025 |url=https://www.nytimes.com/athletic/6549502/2025/08/12/mondo-duplantis-pole-vault-world-records/ |access-date=3. svibnja 2026.|work=The New York Times |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=1. ožujka 2026 |title=Emmanouil Karalis overtakes Renaud Lavillenie to become second highest pole vaulter in history behind Mondo Duplantis |url=https://www.olympics.com/en/news/athletics-emmanouil-karalis-overtakes-renaud-lavillenie-second-highest-pole-vaulter-history-mondo-duplantis |access-date=10. ožujka 2026|website=Olympics.com}}&lt;/ref&gt;  24 puta na otvorenome i 12 puta u dvorani. Duplantis se naširoko smatra najboljim skakačem s motkom svih vremena.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite news |last=Tharme |first=Liam |date=15. rujna 2025. |title=Mondo Duplantis, the making of a generational talent: 'It's like I'm a performing artist' |url=https://www.nytimes.com/athletic/6575839/2025/09/11/mondo-duplantis-profile-world-championships-tokyo-sweden/ |access-date=3. svibnja 2026. |work=The New York Times |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Mull |first=Cory |title=Mondo Duplantis Breaks World Record For 14th Time, Earning Third World Pole Vault Title |url=https://www.forbes.com/sites/corymull/2025/09/15/mondo-duplantis-breaks-world-record-for-14th-time-earning-third-world-title/ |access-date=3. svibnja 2026.|website=Forbes}}&lt;/ref&gt;

== Rani život ==
Armand Gustav Duplantis&lt;ref&gt;{{Cite web |date=24. srpnja 2021 |title=Avslöjar Mondos okända mellannamn: &quot;Ingen kallar mig något annat&quot; |url=https://www.aftonbladet.se/sportbladet/a/4zgA9o/franska-avslojandet-mondos-okanda-mellannamn |access-date=7. svibnja 2026. |website=Aftonbladet}}&lt;/ref&gt; rodio se [[10. studenoga]] [[1999.]] godine&lt;ref name=&quot;WAprofile&quot;&gt;{{cite web |title=Armand Duplantis – Athlete Profile |url=https://www.worldathletics.org/athletes/sweden/armand-duplantis-14679502 |website=[[World Athletics]] |access-date=7. svibnja 2026|archive-date=9. srpnja 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230709231226/https://worldathletics.org/athletes/sweden/armand-duplantis-14679502 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; u sportskoj obitelji u [[Lafayette, Louisiana|Lafayetteu, Louisiani]].&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Njegov otac Greg, podrijetlom [[SAD|Amerikanac]], nekadašnji je skakač s motkom (osobni mu je rekord iznosio 5,80 metara), a majka Helena (rođena Hedlund), [[Švedska|Šveđanka]], bivša je [[Sedmoboj|sedmobojka]] i [[Odbojka|odbojkašica]].&lt;ref name=&quot;advocate&quot;&gt;{{cite news |newspaper=The Advocate|url=http://theadvocate.com/sports/acadianapreps/11646428-123/pole-vaulter-armand-duplantis-clearing |title=Pole vaulter Armand Duplantis clearing new heights |date=4. ožujka 2015. |access-date=7. svibnja 2026. |author=Raymond A. Partsch III |archive-date=16. veljače 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200216203953/https://www.theadvocate.com/acadiana/sports/high_schools/article_96588e5e-a358-5573-b046-415e9512c502.html |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Duplantisu je [[Engleski jezik|engleski]] materinji jezik, a [[švedski]] je učio tijekom odrastanja,&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Hendricks |first=Maggie |date=1. kolovoza 2024. |title=Paris 2024 athletics: Get to know Swedish star Mondo Duplantis |url=https://www.olympics.com/en/news/paris-2024-athletics-get-to-know-swedish-star-mondo-duplantis |access-date=7. svibnja 2026. |website=Olympics.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2. ožujka 2025|title=Mondo Duplantis shatters the pole vault record for an incredible 11th time |url=https://www.redbull.com/se-en/armand-duplantis-pole-vaulter-personal-life-portrait |access-date=7. svibnja 2026. |website=Red Bull}}&lt;/ref&gt;  osobito provodeći ljeta s djedom i bakom u Švedskoj.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=7. ožujka 2022 |title=Duplantis pushed to heights by sibling rivalry and family coaching |url=https://www.france24.com/en/live-news/20220307-duplantis-pushed-to-heights-by-sibling-rivalry-and-family-coaching |access-date=7. svibnja 2026 |publisher=[[France 24]] |language=en}}&lt;/ref&gt;

Andreas i Antoine, njegova starija braća, te Johanna, mlađa sestra, također se bave sportom odmalena. Andreas je predstavljao Švedsku kao skakač s motkom na svjetskim juniorskim prvenstvima u atletici [[2009.]] i [[2012.]] godine, a Antoine je od istoga sporta odustao kako bi se bavio [[Bejzbol|bejzbolom]] u srednjoj školi. U tome je sportu brzo napredovao i postao je kapetan ekipe [[Državni univerzitet Louisiane|Državnoga sveučilišta Louisiane]] [[2019.]] godine, kada su postizali najveće uspjehe.&lt;ref&gt;{{Cite news |url=http://www.nola.com/lsu/index.ssf/2015/07/lsu_freshman_antoine_duplantis.html |title=LSU freshman Antoine Duplantis meshes strong mental approach with athleticism as he steps into a chance to compete |newspaper=NOLA.com |author=Randy Rosetta |date=13. srpnja 2015. |access-date=7. svibnja 2026. |archive-date=21. srpnja 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150721194028/http://www.nola.com/lsu/index.ssf/2015/07/lsu_freshman_antoine_duplantis.html |url-status=live}}&lt;/ref&gt;  Johanna se profesionalno bavi skokom s motkom i također predstavlja Švedsku na natjecanjima.

Duplantis je završio srednju školu u Lafayetteu [[2018.]] godine, a potom je obrazovanje nastavio, poput svojih roditelja i starije braće, na Državnome sveučilištu Louisiane, ali od njega je odustao 2019. godine, nakon prve godine studija, kako bi se posvetio profesionalnoj karijeri.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=@mondohoss600 |date=10. lipnja 2019. |title=Friendships and memories to last a lifetime. #foreverlsu #borntofly |url=https://x.com/mondohoss600/status/1138131078512816133 |access-date=7. svibnja 2026. |website=[[Twitter|X]]}}&lt;/ref&gt;

== Rana karijera ==
{{external media
 |float = left
 |topic = [[YouTube]]
 |video1 = [https://www.youtube.com/watch?v=guSvVZ-3BrM 2006–2016 world record progression]
}}
Duplantis se prvi put okušao u skoku s motkom kod kuće, u Lafayetteu, Louisiani, kada je imao četiri godine. Od tada je počeo u njemu uvelike napredovati.&lt;ref name=&quot;split&quot; /&gt; Prvi je svjetski rekord u svojoj dobnoj kategoriji postavio sa sedam godina. Kada mu je bilo deset godina, preskočio je 3,86 metara, čime je oborio tadašnji svjetski rekord za tu dob, ali također za dob od 11 i 12 godina.&lt;ref name=&quot;split&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.milesplit.com/articles/143231/national-freshman-pv-record-holder-armand-duplantis-wants-the-world |title=National freshman PV record holder Armand Duplantis wants the world |author=Johanna Gretschel |work=MileSplit United States |date=14. siječnja 2015. |access-date=8. svibnja 2026. |publisher=MileSplit |archive-date=25. listopada 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181025112924/http://www.milesplit.com/articles/143231/national-freshman-pv-record-holder-armand-duplantis-wants-the-world |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.maxpreps.com/news/dCOA-6WFEd-YiQAcxJSkrA/louisianas-10-year-old-pole-vault-prodigy.htm |title=Louisiana's 10-year-old pole vault prodigy |publisher=MaxPreps|author=Dave Krider |date=11. kolovoza 2010. |access-date=8. svibnja 2026. |archive-date=23. siječnja 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230123113534/https://www.maxpreps.com/news/dCOA-6WFEd-YiQAcxJSkrA/louisianas-10-year-old-pole-vault-prodigy.htm |url-status=live}}&lt;/ref&gt; Od srpnja [[2015.]] godine nositelj je svjetskih rekorda u svim dobnim kategorija od 7. do 12. godine; držao je i svjetski rekord za trinaestogodišnjake sve do svibnja 2015. godine.&lt;ref name=&quot;split&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.vg.no/sport/friidrett/paal-13-feiret-17-mai-som-verdensrekordholder-i-stav/a/23454003/ |title=Pål (13) feiret 17. mai som verdensrekordholder i stav |publisher=vg.no |date=18. svibnja 2015.|access-date=8. svibnja 2026 |author=Øystein Jarlsbo |work=VG |archive-date=22. srpnja 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150722113511/http://www.vg.no/sport/friidrett/paal-13-feiret-17-mai-som-verdensrekordholder-i-stav/a/23454003/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Duplantis je dobio nadimak Mondo ([[talijanski jezik|tal.]]: 'svijet') još kada je bio dječak, a dao mu ga je očev najbolji prijatelj, [[Italija|Talijan]] sa [[Sicilija|Sicilije]]. Prvo su ga zvali &quot;Mondo Man&quot;, a nakon nekoga vremena ustalila se kraća verzija, &quot;Mondo&quot;. Od tada ga je taj nadimak pratio cijeloga života, a pokazao se prikladnim s obzirom na njegovu kasniju svjetsku dominaciju i sve oborene rekorde u profesionalnoj sportskoj karijeri – čak je bio svojevrsni nagovještaj njegova uspjeha.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Breskin |first=Billie Miro |date=7 June 2024 |title=5 things you didn't know about Mondo Duplantis |url=https://www.voguescandinavia.com/articles/5-things-you-didnt-know-about-mondo-duplantis |archive-url=https://web.archive.org/web/20240806203734/https://www.voguescandinavia.com/articles/5-things-you-didnt-know-about-mondo-duplantis |url-status=dead |archive-date=6 August 2024 |access-date=31 October 2024 |work=Vogue Scandinavia}}&lt;/ref&gt;

=== 2015. – 2016: Svjetski prvak i švedski predstavnik (U-18) ===
U prvome razredu srednje škole, odnosno [[2015.]] godine, postavio je državne rekorde za brucoše i na otvorenome i u dvorani te je osvojio nagradu za najboljega srednjoškolskog sportaša godine.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=10. srpnja 2015 |title=Lafayette High pole vaulter Armand Duplantis named Gatorade Louisiana Track &amp; Field Athlete of the Year |url=https://www.theadvocate.com/new_orleans/sports/high_schools/lafayette-high-pole-vaulter-armand-duplantis-named-gatorade-louisiana-track-field-athlete-of-the-year/article_554b5b71-87ff-5457-8c36-bcdbad2723c5.html |access-date=12. svibnja 2026 |publisher=The Advocate}}&lt;/ref&gt;

U lipnju iste godine obznanio je da će na međunarodnim natjecanjima predstavljati [[Švedska|Švedsku]] u [[skok s motkom|skoku s motkom]].&lt;ref&gt;{{cite web |date=3. lipnja 2015 |title=Stavhoppartalang valde Sverige och Avesta |url=http://www.dalademokraten.se/sport/friidrott/stavhoppartalang-valde-sverige-och-avesta |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150923212724/http://www.dalademokraten.se/sport/friidrott/stavhoppartalang-valde-sverige-och-avesta |archive-date=23. rujna 2015 |access-date=12. svibnja 2026 |publisher=Dala-Demokraten}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;exp&quot;&gt;{{cite news |author=Ludvig Holmberg |date=2. lipnja 2015. |title=Supertalangen byter landslag till Sverige |url=http://www.expressen.se/sport/friidrott/supertalangen-byter-landslag-till-sverige/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180930011619/http://www.expressen.se/sport/friidrott/supertalangen-byter-landslag-till-sverige/ |archive-date=30. rujna 2018 |access-date=20. srpnja 2015 |newspaper=Expressen}}&lt;/ref&gt; Kao dvojni državljanin, mogao je umjesto Švedske izabrati [[Sjedinjene Američke Države]]. Prema riječima Jonasa Anshelma, izbornika švedske reprezentacije u skoku s motkom, koji ga je i pozvao, Duplantis je prvo htio nastupati za SAD, ali odlučio se za Švedsku djelomično zato što je Anshelm bio ponudio Duplantisovu ocu da se priključi timu kao trener.&lt;ref&gt;{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?si=_n5gj24Jwb34GRKg&amp;v=dhOWmWSFEiQ&amp;feature=youtu.be |title=How Mondo Duplantis chose Sweden 🇸🇪 over USA 🇺🇸 |date=11 September 2021|publisher=International Olympic Committee|access-date=15 August 2024 |via=YouTube}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Roy |first1=Neelabhra |date=3. kolovoza 2024. |title=Why did Mondo Duplantis represent Sweden ahead of USA? All about the pole vaulting superstar's allegiance explained |url=https://www.sportskeeda.com/us/olympics/news-how-mondo-duplantis-represent-sweden-ahead-usa-all-pole-vaulting-superstar-s-allegiance-explained |website=sportskeeda.com}}&lt;/ref&gt; Duplantis je također izjavio da ga je na odluku navelo bratovo pozitivno iskustvo u reprezentaciji i vlastita ljubav prema Švedskoj, koju osjeća odmalena. Iako mu je to olakšalo izbor, i dalje je osjećao snažnu povezanost s [[Lafayette, Louisiana|Lafayetteom]].&lt;ref&gt;{{cite web |date=2. kolovoza 2021 |title=Hatet från USA mot Duplantis |url=https://www.expressen.se/sport/os-2021/hatet-fran-usa-mot-duplantis/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210802093725/https://www.expressen.se/sport/os-2021/hatet-fran-usa-mot-duplantis/ |archive-date=2. kolovoza 2021 |access-date=12. svibnja 2026|work=Expressen}}&lt;/ref&gt;

Duplantis je prvi put predstavljao Švedsku na [[Svjetsko prvenstvo za mlađe juniore u atletici 2015.|Svjetskome prvenstvu za mlađe juniore]] [[2015.]] godine u [[Cali]]ju, u [[Kolumbija|Kolumbiji]], gdje je osvojio zlato. Ondje je iz prvoga pokušaja preskočio konačnih 5,30 metara, čime je poboljšao osobni rekord za dva centimetra, i postavio novi svjetski juniorski rekord, zajedno s [[Ukrajina|Ukrajincem]] [[Vladislav Malikin|Vladislavom Malikinom]].&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.dn.se/sport/sveriges-nya-supertalang-fixade-guld-direkt/ |newspaper=Dagens Nyheter|title=Sveriges nya supertalang fixade guld direkt |date=20. srpnja 2015. |access-date=20. svibnja 2026. |author=Pontus Roos |archive-date=28. srpnja 2015. |archive-url=https://web.archive.org/web/20150728000558/http://www.dn.se/sport/sveriges-nya-supertalang-fixade-guld-direkt/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:25&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.iaaf.org/news/report/cali-2015-boys-pole-vault1 |title=Boys' pole vault – IAAF World Youth Championships, Cali 2015 |author=Cathal Dennehy |publisher=[[World Athletics|IAAF]] |date=19. srpnja 2015 |access-date=20. svibnja 2026 |archive-date=23. srpnja 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150723203211/http://www.iaaf.org/news/report/cali-2015-boys-pole-vault1 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; Natječući se za Švedsku, Duplantis je prvo bio član atletskoga kluba naziva [[IK Stål]] u [[Avesta (grad)|Avesti]], gradu u kojemu žive njegovi djed i baka, a onda se priključio majčinome bivšem klubu, [[Upsala IF|Upsali IF-u]], [[2016.]] godine.&lt;ref name=sa-kunde-duplantis&gt;{{cite web | url=https://www.unt.se/sport/friidrott/artikel/sa-kunde-duplantis-lockas-till-uppsala-det-var-en-bra-peng/rx4ye6vl | title=Så kunde Duplantis lockas till Uppsala: &quot;Det var en bra peng&quot; | date=9. srpnja 2024. |work=Upsala Nya Tidning | first=Henrik | last=Söderlund }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.friidrottsstatistik.se/atswe.php?Gender=1&amp;ID=170852 | title=Friidrottsstatistik | publisher=Swedish Athletics Association }}&lt;/ref&gt;

Dana [[6. veljače]] 2016. godine Duplantis je preskočio 5,49 metara na natjecanju za srednjoškolce u [[Baton Rouge, Louisiana|Baton Rogueu]], postavivši time novi svjetski rekord za šesnaestogodišnjake, svjetski juniorski dvoranski rekord i državni dvoranski rekord za srednjoškolce. Bio je prvi srednjoškolski sportaš koji je preskočio 18 stopa u dvorani.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.milesplit.com/articles/174941/mondo-duplantis-breaks-pole-vault-national-high-school-record |title=Mondo Duplantis Breaks Pole Vault National High School Record! |author=Johanna Gretschel |publisher=MileSplit |date=6. veljače 2016. |access-date=20. svibnja 2026 |archive-date=14. lipnja 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160614205444/http://www.milesplit.com/articles/174941/mondo-duplantis-breaks-pole-vault-national-high-school-record |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.expressen.se/sport/friidrott/svenska-stortalangen-slog-varldsrekordet/ |newspaper=Expressen |author=Ludvig Holmberg |title=Svenska stortalangen slog världsrekordet |date=7. veljače 2016. |access-date=20. svibnja 2026 |archive-date=16. travnja 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416023639/http://www.expressen.se/sport/friidrott/svenska-stortalangen-slog-varldsrekordet/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[Grčka|Grk]] [[Emmanouil Karalis]], Duplantisov vršnjak, preskočio je njegov svjetski rekord samo tjedan dana kasnije.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.iaaf.org/news/report/tallinn-kazmirek-saunders-ames |title=Kazmirek gets world-leading heptathlon total in Tallinn – indoor round-up |author=Steven Mills |publisher=IAAF |date=14. veljače 2016. |access-date=20. svibnja 2026 |archive-date=21. svibnja 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160521020819/http://www.iaaf.org/news/report/tallinn-kazmirek-saunders-ames |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== 2017.: Svjetski rekord i europski prvak (U-20) ===
Preskočivši 5,75 metara na natjecanju [[Millrose Games]], Duplantis je [[11. veljače]] [[2017.]] godine postavio svjetski dvoranski juniorski rekord, koji je [[IAAF]] ratificirao.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.iaaf.org/news/report/millrose-games-2017-wilson-hassan-jenkins-tru |title=IAAF: Wilson, Hassan and Okolo shine on night of world leads and records at Millrose Games |website=iaaf.org|access-date=11. srpnja 2026.|archive-date=16. veljače 2020.|archive-url=https://web.archive.org/web/20200216203053/https://www.worldathletics.org/news/report/millrose-games-2017-wilson-hassan-jenkins-tru|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Mulkeen |first=Jon |date=24. prosinca 2018. |title=A look back at the ratified world records set in 2018 |url=https://worldathletics.org/news/news/athletics-world-records-2018 |access-date=11. studenoga 2026. |work=World Athletics News}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:10&quot;&gt;{{Cite news |last=Boal |first=Erik |date=12. veljače 2018. |title=Emmanouil Karalis Sets World U20 Indoor Pole Vault Record, Mondo Duplantis Still Has Better Clearance |url=https://www.runnerspace.com/gprofile.php?mgroup_id=44531&amp;do=news&amp;news_id=510786 |access-date=11. srpnja 2026. |work=RunnerSpace}}&lt;/ref&gt;

Točno mjesec dana kasnije, [[11. ožujka]], Duplantis je taj rekord prestigao nakon što je preskočio 5,82 metra na državnome natjecanju za srednjoškolce u [[New York]]u.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Mulkeen |first=Jon |date=12. ožujka 2017. |title=Duplantis and Cunningham break world indoor U20 records in New York |url=https://worldathletics.org/news/report/duplantis-new-balance-nationals-pole-vault-20 |access-date=11. srpnja 2026. |work=World Athletics Report}}&lt;/ref&gt; Međutim, taj rezultat nije bio priznat kao novi svjetski rekord zato što se nije proveo antidopinški test na natjecanju, pa se rekord od 5,75 metara zadržao kao službeni sve do [[2018.]] godine.&lt;ref name=&quot;:9&quot;&gt;{{Cite news |last=Boal |first=Erik |date=13. siječnja 2018. |title=Morris is first female to clear 16 feet in meet history, Duplantis elevates mark to 19-1.50 as both stars produce world-leading efforts |url=https://www.runnerspace.com/news.php?news_id=505956 |access-date=11. srpnja 2026. |work=Runmer Space}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt;

Duplantis je oborio osobni rekord [[1. travnja]] [[2017.]] godine na [[Texas Relays]]u, gdje je preskočio 5,90 metara. Time je postavio novi svjetski rekord u kategoriji ispod 20 godina, čime je prestigao prijašnji rekord [[Maksim Tarasov|Maksima Tarasova]] od 5,80 metara. Tarasov je postavio taj rekord još [[1989.]] godine, a istu je visinu uspio preskočiti još samo [[Raphael Holzdeppe]] [[2008.]] godine.&lt;ref name=&quot;:37&quot;&gt;{{Cite news |last=Gretschel |first=Johanna |date=2. travnja 2017. |title=Mondo Destroys Pro Field, Breaks World Junior Record By 10cm |url=https://www.flotrack.org/articles/5063380-mondo-destroys-pro-field-breaks-world-junior-record-by-10cm |access-date=11. srpnja 2026. |work=Flosports}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=8. rujna 2017. |title=World records ratified |url=https://worldathletics.org/news/press-release/henriques-duplantis-world-records-ratified |access-date=11. studenoga 2026. |work=World Athletics Press Release}}&lt;/ref&gt; Duplantisov je rekord također postao novi švedski seniorski rekord u skoku s motkom, koji je dotada držao [[Oscar Janson]] s preskočenom visinom od 5,87 metara iz [[2003.]] godine.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Mulkeen |first=Jon |date=2. travnja 2017. |title=Duplantis breaks world U20 pole vault record at Texas Relays |url=https://worldathletics.org/news/report/lindon-victor-decathlon-texas |access-date=11. srpnja 2026. |work=World Athletics Report}}&lt;/ref&gt; IAAF je službeno priznao taj rekord [[2. prosinca]] [[2017.]] godine, a isto je učinio i [[USATF]], koji je time potvrdio novi američki juniorski rekord.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.legacy.usatf.org/usatf/files/48/48a09327-8d22-4be0-adc5-dd8bc3667e9c.pdf |title=USA Track &amp; Field Records Report – 2017 |website=usatf.org|access-date=11. srpnja 2026.|archive-date=12. kolovoza 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20220812053653/http://www.legacy.usatf.org/usatf/files/48/48a09327-8d22-4be0-adc5-dd8bc3667e9c.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

Na [[Europsko prvenstvo u atletici za juniore 2017|Europskome prvenstvu za juniore]], održanome u [[Grosseto|Grossetu]], Duplantis je [[23. srpnja]] osvojio zlato s preskočenih 5,65 metara, a to je postao i rekord u okviru IAAF-ovih natjecanja. Pobjedu je već osigurao drugim skokom, odnosno nakon što je iz prvoga pokušaja preskočio 5,55 metara. Ipak, odlučio je onda podići ljestvicu na 5,65 metara za svoj treći skok da bi u konačnici prestigao Tarasov rekord od 5,60 metara iz [[1989.]] godine.&lt;ref name=&quot;:39&quot;&gt;{{Cite news |date=23. srpnja 2017|title=Duplantis surpasses championship record for pole vault gold |url=https://www.european-athletics.com/news/duplantis-surpasses-championship-record-for-pole-vault-gold |access-date=11. srpnja 2026. |work=European Athletics News}}&lt;/ref&gt;

=== 2018.: Svjetski juniorski prvak, prva velika seniorska titula i prvi skok preko šest metara ===
[[File:WK040289 polsstok duplantis.jpg|thumb|upright|Duplantis u skoku s motkom na [[Svjetsko dvoransko prvenstvo u atletici 2018.|Svjetskome dvoranskom prvenstvu]] [[2018.]] godine u [[Birmingham]]u.]]

Duplantis je sezonu [[2018.]] godine otvorio novim osobnim dvoranskim rekordom. Postigao ga je na natjecanju u [[Reno, Nevada|Renou, Nevadi]] [[12. siječnja]] preskočivši 5,83 metara, a bio bi priznat i kao novi svjetski juniorski rekord da se nisu nerazmotreno prekršila neka IAAF-ova pravila.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=14. siječnja 2018 |title=Duplantis vaults 5.83m in Reno – indoor round-up |url=https://worldathletics.org/news/report/mondo-duplantis-world-indoor-pole-vault-recor?__nextLocale=en |access-date=27. srpnja 2026 |work=World Athletics Report}}&lt;/ref&gt; Naime, IAAF je [[2003.]] godine promijenio propisanu dužinu klinova na kojima leži letvica koju se preskače u skoku s motkom sa 75 milimetara na 55 milimetara. Budući da su se organizatori na natjecanju za muškarce koristili klinovima od 75 milimetara, što se otkrilo dva dana nakon samoga natjecanja, postignute rezultate IAAF nije mogao priznati kao službene. S druge strane, na natjecanju za žene upotrijebljeni su klinovi propisanih dimenzija. Dodatni je razlog za nepriznavanje Duplantisova rekorda bio taj što nije bio proveden antidopinški test na samome natjecanju, kao što je bio slučaj s njegovim rekordom od 5,82 metara godinu dana prije na natjecanju u New Yorku. Iako se Duplantis jutro nakon natjecanja testirao pod nadležnošću [[Američka antidopinška agencija|Američke antidopinške agencije]], rezultat testa nije se mogao priznati prema IAAF-ovu pravilu o testiranju na licu mjesta.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Zahn |first=Jennifer |date=18. siječnja 2018. |title=Mondo's Swedish Indoor Record, Men's Pole Vault Summit Marks Invalidated |url=https://www.flotrack.org/articles/6085005-mondos-swedish-indoor-record-mens-pole-vault-summit-marks-invalidated |access-date=22. srpnja 2026 |work=Flotrack}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt;

Na mitingu skoka s motkom u [[Clermont-Ferrand]]u, u [[Francuska|Francuskoj]], odnosno na [[All Star Perche]]u, Duplantis je [[25. veljače]] preskočio 5,88 metara, čime je oborio svjetski juniorski rekord [[Emmanouil Karalis|Emmanouila Karalisa]]. [[Grčki]] je skakač dotada držao rekord od 5,78 metara, koji je bio postavio [[11. veljače]]. Tada osamnaestogodišnji Duplantis preskočio je iz prvoga pokušaja 5,81 metar, a konačni je rezultat postigao pri trećemu skoku.&lt;ref&gt;{{cite web |title=IAAF: Record Books rewritten in Clermont – Ferrand and College Station |url=https://www.iaaf.org/news/report/clermont-ferrand-pole-vault-sydney-mclaughlin |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190409153651/https://www.iaaf.org/news/report/clermont-ferrand-pole-vault-sydney-mclaughlin |archive-date=9. travnja 2019 |access-date=27. srpnja 2026 |website=iaaf.org}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{Cite news |date=25. travnja 2018 |title=World records ratified |url=https://worldathletics.org/news/press-release/world-u20-records-ratified-duplantis |access-date=27. srpnja 2026 |work=World Athletics Press Release}}&lt;/ref&gt;

Duplantisu je [[27. ožujka]] odobreno jednokratno izuzeće od pravila 6.1.3 propisanoga statutom državnoga srednjoškolskog sportskog saveza,{{efn|Louisiana High School Athletic Association (LHSAA).}} čime mu je omogućeno da [[31. ožujka]] nastupi u elitnoj muškoj konkurenciji na Texas Relaysu bez gubitka prava nastupa za svoju srednju školu. Nadležni su prije donošenja službene odluke o tome bili kritizirani zbog toga što je to pravilo uopće postojalo. Naime, njime se zabranjivao nastup srednjoškolaca na natjecanjima elitne razine neovisno o sportu kojim se bave, a neki su smatrali smislenijim da se pravilo ograniči samo na sportove koji uključuju fizički kontakt. Godinu dana prije toga Duplantis je nastupio na Texas Relaysu, pri čemu je nosio boje svoje škole. Tek je kasnije shvatio da je time vjerojatno prekršio spomenuto pravilo. Neovisno o tome, osvojio je to natjecanje i postavio novi svjetski juniorski rekord, koji je iznosio 5,90 metara.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Bewers |first=James |date=27. ožujka 2018. |title=LHSAA waiver will allow Mondo Duplantis to maintain eligibility after Texas Relays |url=https://www.theadvertiser.com/story/sports/high-school/2018/03/27/lhsaa-waiver-allow-mondo-duplantis-maintain-eligibility-after-texas-relays/462102002/ |access-date=28. srpnja 2026. |website=The Daily Advertiser}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Gretschel |first=Johanna |date=27. ožujka 2018.|title=Mondo Duplantis Cleared To Compete At Texas Relays |url=https://www.flotrack.org/articles/6157981-mondo-duplantis-cleared-to-compete-at-texas-relays |access-date=28. srpnja 2026 |website=FloTrack |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Singleton |first=Singleton |date=28. ožujka 2018. |title=LHSAA made right decision on Mondo|url=https://www.houmatoday.com/story/sports/high-school/2018/03/28/chris-singletons-column-lhsaa-made-right-decision-on-mondo/12887826007/ |access-date=28. srpnja 2026|website=The Courier}}&lt;/ref&gt;

[[File:2018 European Athletics Championships Day 7 (45).jpg|thumb|left|upright=1|Osamnaestogodišnji Duplantis nakon osvajanja svoje prve velike seniorske titule na [[Europsko prvenstvo u atletici 2018.|Europskome prvenstvu]] [[2018.]] godine u [[Berlin]]u.]]

Na [[Svjetsko juniorsko prvenstvo u atletici 2018.|Svjetskome juniorskom prvenstvu]] 2018. godine, koje se održalo od [[10. srpnja|10.]] do [[15. srpnja]] u [[Tampere]]u, Duplantis je osvojio zlato i oborio rekord natjecanja s preskočenih 5,82 metara.&lt;ref name=&quot;:45&quot;&gt;{{Cite news |last=Mills |first=Steven |date=Jul 2018 |title=World Junior Championships Men — An Improbable 100 Winner |url=https://trackandfieldnews.com/article/world-junior-championships-men-an-improbable-100-winner/ |access-date=2 November 2024 |work=Track &amp; Field News}}&lt;/ref&gt;

Novi je svjetski juniorski rekord postavio na [[Europsko prvenstvo u atletici 2018.|Europskome prvenstvu]] [[12. kolovoza]] 2018. godine u [[Berlin]]u, a iznosio je 6,05 metara. Tada je osvojio i prvu zlatnu medalju na seniorskim natjecanjima. Na tome je nastupu poboljšao svoj osobni rekord za čitavih 12 centimetara i postao najmlađi osvajač toga prvenstva u 84 godine njegova održavanja.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=13. kolovoza 2024 |title=Duplantis vaults 6.05m while Asher-Smith completes sprint triple as European Championships conclude |url=https://worldathletics.org/news/report/european-championships-berlin-2018-duplantis |access-date=28. srpnja 2026|work=World Athletics Report}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:11&quot;&gt;{{Cite web |date=16. kolovoza 2018 |title=Experten: Så högt var Duplantis guldhopp |url=https://www.aftonbladet.se/a/bKrBR3 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200217212000/https://www.aftonbladet.se/a/bKrBR3 |archive-date=17. veljače 2020 |access-date=28 srpnja 2026 |website=Aftonbladet}}&lt;/ref&gt; Star samo 18 godina i 275 dana, tada je postao i najmlađi ikad koji se pridružio elitnomu klubu skakača, odnosno onim koji su preskočili preko šest metara. Ni [[Sergej Bubka]], koji se tada smatrao najboljim ikad, nije preskočio šest metara sve dok nije imao 21 godinu. Duplantis je svojim skokom od 6,05 metara ostvario četvrti najbolji rezultat u povijesti skoka s motkom, računajući natjecanja na otvorenome i u dvorani, te izjednačio drugi najbolji rezultat na otvorenome.&lt;ref name=&quot;:47&quot;&gt;{{Cite news |last=Chadband |first=Ian |date=13. kolovoza 2018.|title=Athletics: Golden teenager Duplantis soars to six-metre vault |url=https://www.reuters.com/article/sports/athletics-golden-teenager-duplantis-soars-to-six-metre-vault-idUSKBN1KY0E2/ |access-date=28. srpnja 2026 |work=Reuters}}&lt;/ref&gt;

== Profesionalna karijera ==
=== 2019. – 2020.: Svjetski viceprvak, prvi i drugi svjetski rekord===
[[File:Armand Duplantis jumps 6.0 m, August 24 2019.jpg|thumb|Duplantis u skoku na visini od šest metara na [[Finnkampenu]] u [[Stockholm]]u [[2019.]] godine.]]

Duplantis je [[24. kolovoza]] [[2019.]] godine na [[Finnkampen]]u{{efn|Natjecanje u atletici između Finske i Švedske, koje se održava jednom godišnje.}} u [[Stockholm]]u preskočio šest metara i osvojio zlato, a time je ponovio i svoj najbolji rezultat te sezone. Svojom je pobjedom doprinio, uostalom, ukupnoj pobjedi domaćina, odnosno [[Švedska|Švedske]] nad [[Finska|Finskom]] te godine i u muškoj i u ženskoj konkurenciji.&lt;ref name=&quot;:505&quot;&gt;{{Cite news |date=26. kolovoza 2019 |title=Duplantis clears 6.00m as hosts Sweden triumph in the Finnkampen |url=https://www.european-athletics.com/news/duplantis-clears-00m-hosts-sweden-triumph-the-finnkampen |access-date=31. srpnja 2026|work=European Athletics News}}&lt;/ref&gt; Duplantis je također tim rezultatom postavio novi rekord natjecanja. Dotadašnji je rekord od 5,85 metara držao [[Patrik Klüft|Patrik Kristiansson]], a postavio ga je [[2002.]] godine.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=25. kolovoza 2019 |title=Duplantis hyllar fansens stöd: &quot;De bar mig över ribban – är det här jag lever för&quot; |url=https://www.aftonbladet.se/sportbladet/a/MRqqmr/publiken-bar-mig-over-ribban |access-date=31. srpnja 2026 |website=Aftonbladet |language=sv}}&lt;/ref&gt; Drugoplasirani je 2019. godine bio Duplantisov sunarodnjak [[Melker Svärd Jacobsson]], koji je preskočio 5,36 metara.{{citation needed|date=srpanj 2026}}

Iste je godine [[1. listopada]] osvojio srebrnu medalju na [[Svjetsko prvenstvo u atletici 2019.|Svjetskome prvenstvu]] u [[Doha|Dohi]], gdje je preskočio 5,97 metara iz trećega pokušaja.&lt;ref name=&quot;:50&quot;&gt;{{cite web |title=Results. Pole Vault Men – Final |url=https://media.aws.iaaf.org/competitiondocuments/pdf/6033/AT-PV-M-f----.RS6.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201128160535/https://media.aws.iaaf.org/competitiondocuments/pdf/6033/AT-PV-M-f----.RS6.pdf |archive-date=28. studenoga 2020 |access-date=31. srpnja 2026 |website=iaaf.org}}&lt;/ref&gt;

Dana [[4. veljače]] [[2020.]] godine Duplantis je na prvome dvoranskom natjecanju sezone, održanome u [[Düsseldorf]]u, preskočio šest metara. Nakon toga tri je puta pokušao preskočiti 6,17 metara i postaviti novi svjetski rekord. Najbliže je uspjehu bio u drugome pokušaju, kada je preskočio letvicu, ali ju je pri padu okrznuo rukom, pa skok nije bio priznat.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.athleticsweekly.com/event-news/armand-duplantis-comes-close-to-world-record-in-dusseldorf-1039927849/ |title=Armand Duplantis comes close to world record in Düsseldorf |work=AW |date=4. veljače 2020|access-date=31. srpnja 2026|archive-date=17. studenoga 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201117041226/https://athleticsweekly.com/event-news/armand-duplantis-comes-close-to-world-record-in-dusseldorf-1039927849/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

[[File:Armand Duplantis in 2019-7.jpg|thumb|left|Otac i trener Greg Duplantis (''lijevo'') s Armandom Duplantisom 2019. godine.]]

Iako tada nije uspio, već je [[8. veljače]] na dvoranskome natjecanju u [[Toruń]]u preskočio 6,17 metara i oborio svjetski rekord koji je [[Renaud Lavillenie]] držao gotovo šest godina.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.bbc.com/sport/athletics/51429055 |title=Armand Duplantis sets pole vault world record in Poland |work=BBC Sport |date=8. veljače 2020 |access-date= 31. srpnja 2026 |archive-date= 10. veljače 2020 |archive-url= https://web.archive.org/web/20200210080135/https://www.bbc.co.uk/sport/amp/athletics/51429055 |url-status= live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=29. lipnja 2020 |title=World records ratified: Duplantis's 6.17m pole vault, Rojas's indoor triple jump and Cheptegei's 5km |url=https://worldathletics.org/news/press-release/world-record-ratified-duplantis-rojas |access-date=31. srpnja 2026 |work=World Athletics Press Release}}&lt;/ref&gt; Tjedan dana poslije toga, [[15. veljače]], na dvoranskome je natjecanju u [[Glasgow]]u poboljšao taj rezultat za jedan centimetar, pa je novi svjetski rekord iznosio 6,18 metara.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Armand Duplantis: Pole vaulter sets new world record at Glasgow Indoor Grand Prix |url=https://www.bbc.co.uk/sport/athletics/51514981 |access-date=31. srpnja 2026 |work=BBC Sport |date=15. veljače 2020 |language=en-gb |archive-date=14. rujna 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200914132401/https://www.bbc.co.uk/sport/athletics/51514981 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=21. kolovoza 2020 |title=World records ratified: Duplantis's 6.18m pole vault and Yeshaneh's 1:04:31 half marathon |url=https://worldathletics.org/news/press-release/duplantis-yeshaneh-world-records-ratified |access-date=31. srpnja 2026|work=World Athletics Press Release}}&lt;/ref&gt;

Duplantis je [[19. veljače]] osvojio miting [[Miting Hauts-de-France Pas-de-Calais|Hauts-de-France Pas-de-Calais]] u [[Liévin]]u preskočivši 6,07 metara, a nakon toga pokušavao je  preskočiti 6,19 metara za novi svjetski rekord. Međutim, sva su tri pokušaja bila bezuspješna.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Rowbottom |first=Mike |date=20. veljače 2020 |title=Duplantis tops 6.07m in Lievin, narrowly misses 6.19m |url=https://worldathletics.org/news/report/world-indoor-tour-lievin-duplantis-pole-vault |access-date=31. srpnja 2026}}&lt;/ref&gt; Nakon četiri dana, [[23. veljače]], osvojio je [[All Star Perche]] u [[Clermont-Ferrand]]u rezultatom od 6,01 metra. To je bilo njegovo posljednje dvoransko natjecanje te sezone, a završilo je novim trima bezuspješnim pokušajima postavljanja novoga svjetskoga rekorda.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Pretot |first=Julien |date=24. veljače 2020 |title=Athletics: Another miss for Duplantis at 6.19 metres |url=https://www.reuters.com/article/sports/another-miss-for-duplantis-at-6-19-meters-idUSKCN20H0O8/ |access-date=31. srpnja 2026 |work=Reuters}}&lt;/ref&gt; Duplantis je neovisno o tome završio sezonu dvoranskih natjecanja kao prvi u povijesti koji je svoje nastupe na pet dvoranskih natjecanja zaredom zaključio skokovima od šest ili više metara.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=24. veljače 2020 |title=Indoor round-up: Duplantis scales 6.01m in Clermont-Ferrand, Zhoya smashes world U20 indoor 60m hurdles record |url=https://worldathletics.org/news/report/zhoya-nilsen-indoor-record |access-date=31. srpnja 2026 |work=World Athletics Report}}&lt;/ref&gt; Taj je niz nadišao [[2022.]] godine, kada je osvojio i šesto natjecanje rezultatom u tome rangu.{{citation needed|date=srpanj 2025.}}

[[File:Armand Duplantis at the 2020 Bauhaus Galan meeting in Stockholm.jpg|thumb|upright|Duplantis na mitingu [[BAUHAUS-galan]] u Stockholmu 2020. godine.]]

Dana [[21. veljače]], nakon nastupa u [[Madrid]]u na sedmome i posljednjemu natjecanju elitne razine u sklopu [[World Athletics|WA]]-ovih dvoranskih natjecanja, Duplantis je bio najbolji te sezone na temelju rezultata sa svih tih natjecanja. Njegova najbolja tri rezultata, koje je postigao u Toruńu, Glasgowu i Liévinu, donijela su mu ukupno 36 bodova. Te je godine osvojio svoju prvu [[World Athletics Indoor Tour]] titulu.&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://worldathletics.org/competitions/world-athletics-indoor-tour/standings/2020/men | title=World Athletics Indoor Tour |work=World Athletics}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=24. veljače 2020 |title=2020 World Athletics Indoor Tour winners secure wildcards for Nanjing |url=https://worldathletics.org/news/news/indoor-tour-2020-winners |archive-url=https://web.archive.org/web/20200226122943/https://www.worldathletics.org/news/news/indoor-tour-2020-winners |url-status=dead |archive-date=26. veljače 2020 |access-date=1. kolovoza 2026 |work=World Athletics}}&lt;/ref&gt;

Na natjecanju [[Golden Gala Pietro Mannea]] [[Dijamantna liga|Dijamantne lige]] u [[Rim]]u Duplantis je [[17. rujna]], preskočivši 6,15 metara iz drugoga pokušaja, oborio tadašnji svjetski rekord na otvorenome [[Sergej Bubka|Sergeja Bubke]], koji je iznosio 6,14 metara. Time nije zapravo postavio novi svjetski rekord jer je to učinio već u veljači 2020. godine na natjecanju u dvorani, gdje je preskočio 6,18 metara. Naime, od [[1998.]] godine WA ne dijeli posebno svjetske rekorde u skoku s motkom na one postignute na otvorenome i na one u dvorani. U skladu s time, novi se najbolji dvoranski rezultat računa kao novi svjetski rekord ako je bolji od najboljega rezultata na otvorenome.&lt;ref name=&quot;:63&quot;&gt;{{Cite news |last=Jeffery |first=Nicole |date=18. rujna 2020 |title=Duplantis scales 6.15m in Rome, world's highest ever outdoor vault |url=https://worldathletics.org/news/report/duplantis-kiplimo-warholm-rome-2020 |access-date=1. kolovoza 2026|work=World Athletics Report}}&lt;/ref&gt;

=== 2021: Olimpijski pobjednik u Tokiju i europski dvoranski prvak ===
Duplantis je [[6. ožujka]] [[2021.]] godine nastupio na [[Europsko dvoransko prvenstvo u atletici 2021.|Europskome dvoranskom prvenstvu]]. Nakon što se [[Renaud Lavillenie]] povukao s natjecanja zbog ozljede, postao je uvjerljivi favorit za osvajanje zlata.&lt;ref name=&quot;:55&quot;&gt;{{Cite web |date=7. ožujka 2021 |title=Mondo Duplantis takes European title and comes close with world record attempt |url=https://athleticsweekly.com/event-reports/mondo-duplantis-takes-european-title-and-comes-close-with-world-record-attempt-1039941741/|access-date=1. kolovoza 2021 |website=AW |language=en-GB|archive-date=23. listopada 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231023151148/https://athleticsweekly.com/event-reports/mondo-duplantis-takes-european-title-and-comes-close-with-world-record-attempt-1039941741/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Unatoč tomu, [[Piotr Lisek]] i Lavilleniejev mlađi brat [[Valentin Lavillenie|Valentin]] pružili su mu ozbiljan otpor. Oni su u konačnici osvojili broncu i srebro, a Valentin je pritom postigao najbolji osobni rezultat. S druge strane, Duplantis je skokom od 6,05 metara postavio novi najbolji rezultat prvenstva. Pokušavao je nakon toga preskočiti 6,19 metara i postaviti novi svjetski rekord, ali sva su tri pokušaja bila bezuspješna. Ipak, bio je blizu uspjeha pri drugome skoku.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Duplantis, Ingebrigtsen and Del Ponte triumph at European Indoors |url=https://www.olympicchannel.com/en/stories/news/detail/athletics-duplantis-ingebrigtsen-del-ponte-victorious-european-indoors/|access-date=1. kolovoza 2021 |website=Olympic Channel|archive-date=10. ožujka 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210310161600/https://www.olympicchannel.com/en/stories/news/detail/athletics-duplantis-ingebrigtsen-del-ponte-victorious-european-indoors/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Na [[Ljetne olimpijske igre 2020.|Ljetnim olimpijskim igrama]] u Tokiju, koje su bile odgođene za jednu godinu, Duplantis je osvojio zlatnu medalju nakon preskočenih 6,02 metra iz prvoga pokušaja, a bio je i vrlo blizu obaranja vlastitoga svjetskog rekorda.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.reuters.com/lifestyle/sports/athletics-swedens-duplantis-soars-pole-vault-gold-2021-08-03/ |title=Athletics-Sweden's Duplantis soars to pole vault gold |date=3. kolovoza 2021 |work=[[Reuters]] |access-date=1. kolovoza 2026|archive-date=26. veljače 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230226103853/https://www.reuters.com/lifestyle/sports/athletics-swedens-duplantis-soars-pole-vault-gold-2021-08-03/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Drugoplasirani je [[Chris Nilsen]] bio pun hvale za pobjednika. Usporedio je natjecanje protiv Duplantisa te večeri kao ustrajanje običnoga nogometaša da dosegne razinu na kojoj su [[Lionel Messi]] ili [[Cristiano Ronaldo]], a dodao je i da je njegova nadmoć u konkurenciji među najboljim svjetskim skakačima s motkom &quot;impresivna i nevjerojatna&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.expressen.se/sport/os-2021/slar-tillbaka-mot-hatet-mondos-basta-beslut/ |title=Christopher Nilsen slår tillbaka mot hatet mot Armand Duplantis |language=sv |work=[[Expressen]] |date=3. kolovoza 2021 |access-date=1. kolovoza 2026|archive-date=26. veljače 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230226103855/https://www.expressen.se/sport/os-2021/slar-tillbaka-mot-hatet-mondos-basta-beslut/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== 2022: Tri nova svjetska rekorda, prve svjetske titule i druga europska titula ===

Iako je imao tek 22 godine, Duplantis je [[17. siječnja]] treći put osvojio švedsku nagradu za najboljega sportaša godine{{efn|''Svenska idrottsgalan'' ([[švedski jezik|šved.]]).}} za postignute uspjehe u [[2021.]] godini, a dobio ju je već [[2019.]] i [[2021.]] godine. Naime, osvojio je olimpijsko i europsko dvoransko zlato te preskočio šest ili više metara u 12 od ukupno 17 natjecanja kojima je prisustvovao u 2021. godini.&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Cite news |date=18. siječnja 2022 |title=Duplantis is Sweden's Sportsman of the Year for the third time |url=https://www.european-athletics.com/news/duplantis-crowned-swedish-sportsman-of-the-year-for-the-third-time |access-date=3. kolovoza 2026|work=European Athletics}}&lt;/ref&gt;

Duplantis je [[7. ožujka]] oborio vlastiti svjetski rekord nakon što je preskočio 6,19 metara na dvoranskome natjecanju u [[Beograd]]u.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=6.19 ! Duplantis broke the world record in the Arena at the Belgrade Indoor Meeting |url=https://www.worldathletics.org/competitions/world-athletics-indoor-championships/belgrade22/news/report/619-duplantis-broke-the-world-record-in-the-arena-at-the-belgrade-indoor-meeting |access-date=3. kolovoza 2026 |website=worldathletics.org |archive-date=27. ožujka 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220327220254/https://worldathletics.org/competitions/world-athletics-indoor-championships/belgrade22/news/report/619-duplantis-broke-the-world-record-in-the-arena-at-the-belgrade-indoor-meeting |url-status=live}}&lt;/ref&gt; Dva tjedna nakon, na [[Svjetsko dvoransko prvenstvo u atletici 2022.|Svjetskome dvoranskom prvenstvu]] u Beogradu, osvojio je zlatnu medalju. Preskočivši 6,20 metara, ponovno je oborio svoj svjetski rekord.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Pole Vault Men – Result |url=https://www.worldathletics.org/competitions/world-athletics-indoor-championships/belgrade22/results/men/pole-vault/final/result |access-date=3. kolovoza 2026|website=worldathletics.org |archive-date=23. ožujka 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220323044017/https://worldathletics.org/competitions/world-athletics-indoor-championships/belgrade22/results/men/pole-vault/final/result |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:69&quot;&gt;{{cite news |title=Sweden's Duplantis sets new world pole vault record |url=https://www.france24.com/en/live-news/20220320-sweden-s-duplantis-sets-new-world-pole-vault-record |access-date=4. kolovoza 2026 |publisher=France24.com |archive-date=27. travnja 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230427060604/https://www.france24.com/en/live-news/20220320-sweden-s-duplantis-sets-new-world-pole-vault-record |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=18. svibnja 2022 |title=Ratified: world records for Rojas, Duplantis and Holloway |url=https://worldathletics.org/news/press-releases/ratified-world-records-rojas-duplantis-holloway-belgrade-indoor |access-date=4. kolovoza 2026 |work=World Athletics Press Release}}&lt;/ref&gt;

Na [[BAUHAUS-galan]]u Duplantis je [[30. lipnja]] oborio vlastiti svjetski rekord na otvorenome od 6,15 metara, koji je postavio [[2020.]] godine. Tada je preskočio 6,16 metara.&lt;ref name=&quot;:72&quot;&gt;{{cite web |title=Armand Duplantis satte nytt utomhusrekord |url=https://www.aftonbladet.se/sportbladet/a/JxzqPX/armand-duplantis-slog-nytt-utomhusrekord |access-date=4. kolovoza 2026 |website=Aftonbladet |date=30. lipnja 2022 |archive-date=30. lipnja 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220630195342/https://www.aftonbladet.se/sportbladet/a/JxzqPX/armand-duplantis-slog-nytt-utomhusrekord |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

[[File:EKZA0286 polevault final duplantis (52342027800).jpg|thumb|Duplantis u skoku na [[Europsko prvenstvo u atletici 2022.|Europskome prvenstvu]] 2022. godine u [[München]]u.]]

Svoj je svjetski rekord oborio još jednom te godine, odnosno [[24. srpnja]] na [[Svjetsko prvenstvo u atletici 2022.|Svjetskome prvenstvu]] u [[Eugene, Oregon|Eugeneu, Oregonu]], kada je preskočio 6,21 metar.&lt;ref name=&quot;:71&quot;&gt;{{cite news |url=https://www.reuters.com/lifestyle/sports/swedens-duplantis-breaks-pole-vault-world-record-world-championships-2022-07-25/ |title=Swede Duplantis breaks pole vault world record to win gold |work=Reuters |date=25. srpnja 2022 | access-date=4. kolovoza 2022 | archive-date=25. lipnja 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220725035455/https://www.reuters.com/lifestyle/sports/swedens-duplantis-breaks-pole-vault-world-record-world-championships-2022-07-25/ | url-status=live}}&lt;/ref&gt; To je bio ukupno peti Duplantisov svjetski rekord, ali prvi koji je postavio na otvorenome.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=20. rujna 2022 |title=Ratified: world records for Amusan, Duplantis and McLaughlin |url=https://worldathletics.org/news/press-releases/ratified-world-records-amusan-duplantis-mclaughlin-oregon |access-date=4. kolovoza 2026 |work=World Athletics Press Release}}&lt;/ref&gt;

Na [[Europsko prvenstvo u atletici 2022.|Europskome prvenstvu]] u [[München]]u osvojio je zlato i srušio rekord prvenstva skokom od 6,06 metara.&lt;ref name=&quot;:74&quot;&gt;{{Cite web |title=Armand Duplantis vinner EM-guld |url=https://www.aftonbladet.se/sportbladet/a/OrLXal/armand-duplantis-vinner-em-guld-i-stavhopp |access-date=4. kolovoza 2026 |website=Aftonbladet |date=20. kolovoza 2022 |archive-date=20. kolovoza 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220820201042/https://www.aftonbladet.se/sportbladet/a/OrLXal/armand-duplantis-vinner-em-guld-i-stavhopp |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Duplantis je zaključio sezonu u [[rujan|rujnu]] skokom od 6,07 metara na mitingu [[Dijamantna liga|Dijamantne lige]] u [[Zürich]]u, a taj mu je rezultat bio dovoljan za obranu naslova.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=27. prosinca 2022 |title=2022 review: jumps |url=https://worldathletics.org/news/series/2022-review-jumps |access-date=4. kolovoza 2026 |website=[[World Athletics]] |archive-date=28. prosinca 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221228142556/https://worldathletics.org/news/series/2022-review-jumps |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Na temelju triju postignutih svjetskih rekorda, dviju svjetskih titula, osvojene Dijamantne lige, pobjedama na 18 od 19 natjecanja na kojima je nastupio te 23 skokova od šest ili više metara u jednoj sezoni [[World Athletics]] imenovao je Duplantisa najboljim atletičarom godine [[6. prosinca]].&lt;ref name=&quot;:13&quot;&gt;{{Cite news |date=7. prosinca 2022 |title=Mondo Duplantis Named 2022 World Athlete of the Year |url=https://lsusports.net/news/2022/12/07/mondo-duplantis-named-2022-world-athlete-of-the-year/ |access-date=4. kolovoza 2026 |work=LSU Athletics}}&lt;/ref&gt;

=== 2023: Druga svjetska titula i dva nova svjetska rekorda (šesti i sedmi) ===

Duplantis je ozbiljno započeo sezonu [[2023.]] godine na Mondo Classicu u [[Uppsala|Uppsali]], natjecanju koje je nazvano prema njegovu nadimku. Tamo je odnio pobjedu nakon preskočenih 6,10 metara. Taj rezultat nije bio samo njegova najbolja preskočena visina kojom je ikada otvorio sezonu nego i najbolji rezultat u povijesti otvaranja sezona uopće. Time je također oborio [[Sergej Bubka|Bubkin]] rekord od 11 preskočenih 6,10 ili više metara, i u dvorani i na otvorenome.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=3. veljače 2023 |title=Duplantis and Warholm open seasons with world-leading marks |url=https://worldathletics.org/news/report/duplantis-uppsala-warholm-ulsteinvik-610-4531-sutej-ostrava |access-date=4. kolovoza 2026 |website=[[World Athletics]] |archive-date=3. veljače 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230203094234/https://worldathletics.org/news/report/duplantis-uppsala-warholm-ulsteinvik-610-4531-sutej-ostrava |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

[[File:Armand Duplantis Budapest 2023.jpg|thumb|Duplantis sa svojom zlatnom medaljom na [[Svjetsko prvenstvo u atletici 2023.|Svjetskome prvenstvu]] u [[Budimpešta|Budimpešti]].]]

Na dvoranskome natjecanju [[All Star Perche]]u, održanome u [[Clermont-Ferrand]]u, Duplantis je [[25. veljače]] ponovno postavio novi svjetski rekord skokom od 6,22 metara. To mu je ujedno bio 60. skok u karijeri koji je iznosio šest ili više metara.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=25. veljače 2023 |title=Mondo Duplantis breaks pole vault world record for sixth time |url=https://olympics.nbcsports.com/2023/02/25/mondo-duplantis-pole-vault-world-record-perche-indoor/ |access-date=4. kolovoza 2026 |website=[[NBC Sports]] |language=en |archive-date=30. ožujka 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230330025819/https://olympics.nbcsports.com/2023/02/25/mondo-duplantis-pole-vault-world-record-perche-indoor/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=6. travnja 2023 |title=Ratified: world records for Duplantis, Bol and Seifu, world U20 records for Jackson and Sosna |url=https://worldathletics.org/news/press-releases/records-ratified-duplantis-bol-seifu-jackson-sosna |access-date=4. kolovoza 2026 |work=World Athletics Press Release}}&lt;/ref&gt; 

Dana [[26. kolovoza]] 2023. godine Duplantis je obranio titulu svjetskoga prvaka na [[Svjetsko prvenstvo u atletici 2023.|Svjetskome prvenstvu]] u [[Budimpešta|Budimpešti]] rezultatom od 6,10 metara.&lt;ref name=&quot;:80&quot;&gt;{{cite web | url=https://worldathletics.org/competitions/world-athletics-championships/world-athletics-championships-budapest-2023-7138987/news/report/wch-budapest-23-report-men-pole-vault | title=Duplantis soars to second pole vault gold in Budapest &amp;#124; World Athletics Championships }}&lt;/ref&gt;

Preskočivši 6,23 metara na [[Prefontaine Classic]]u u [[Eugene, Oregon|Eugeneu, Oregonu]] [[17. rujna]], ponovno je oborio vlastiti svjetski rekord.&lt;ref&gt;[https://www.flotrack.org/articles/11225488-armand-duplantis-soars-to-world-record-in-mens-pole-vault-at-pre-classic Armand Duplantis Soars To World Record In Men's Pole Vault At Pre Classic] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230919024112/https://www.flotrack.org/articles/11225488-armand-duplantis-soars-to-world-record-in-mens-pole-vault-at-pre-classic |date=19. rujna 2023 }}, ''[[FloSports|FloTrack]]'', 17. rujna 2023. Pristupljeno 4. kolovoza 2026.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=23. studenoga 2023 |title=Ratified: world records for Crouser, Duplantis, Tsegay and Cheruiyot |url=https://worldathletics.org/news/press-releases/ratified-world-records-crouser-duplantis-tsegay-cheruiyot |access-date=4. kolovoza 2026 |work=World Athletics Press Release}}&lt;/ref&gt;

[[World Athletics]] proglasio je Duplantisa najboljim atletičarom godine već [[2020.]] i [[2022.]] godine. Isto je učinio i 2023. godine, ali toga puta u zasebnoj kategoriji skakačkih i bacačkih disciplina. Naime, od 2023. godine World Athletics dodjeljuje zasebne nagrade najboljim atletičarima i atletičarkama u trima kategorijama, odnosno u trkačkim disciplinama, skakačkim i bacačkim disciplinama te disciplinama izvan stadiona. U skladu s time, nagrada za najboljega atletičara godine u skakačkim i bacačkim disciplinama koju je primio [[11. prosinca]] 2023. godine smatra se prvom nagradom te vrste.&lt;ref name=&quot;:14&quot;&gt;{{Cite news |date=12. prosinca 2023 |title=Six stars named World Athletes of the Year in Monaco |url=https://worldathletics.org/awards/news/world-athletes-year-rising-stars-2023 |access-date=4. kolovoza 2026 |work=World Athletics News}}&lt;/ref&gt;

=== 2024: Druga svjetska dvoranska titula, treća europska titula, olimpijsko zlato u Parizu i tri nova svjetska rekorda (osmi, deveti i deseti) ===
Na [[Svjetsko dvoransko prvenstvo u atletici 2024.|Svjetskome dvoranskom prvenstvu]] u [[Glasgow]]u Duplantis je u [[ožujak|ožujku]] preskočio 6,05 metara, a taj mu je rezultat donio zlatnu medalju.&lt;ref name=&quot;:83&quot;&gt;{{Cite web |url=https://worldathletics.org/competitions/world-athletics-indoor-championships/glasgow24/news/report/glasgow-24-men-pole-vault-report |title='Hardest ever' work for Duplantis as he retains pole vault title in Glasgow &amp;#124; World Athletics Indoor Championships |access-date=4. kolovoza 2026 |archive-date=4. ožujka 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240304131039/https://worldathletics.org/competitions/world-athletics-indoor-championships/glasgow24/news/report/glasgow-24-men-pole-vault-report |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Dana [[26. veljače]]&lt;ref&gt;{{Cite web |date=26. veljače 2024 |title=Laureus World Sports Awards 2024 Nominees Announced |url=https://www.laureus.com/news/laureus-world-sports-awards-2024-nominees-announced |access-date=4. kolovoza 2024 |website=Laureus.com}}&lt;/ref&gt; bio je drugi put zaredom i treći put u karijeri nominiran za prestižnu [[Laureus (nagrada)|Laureus]]ovu nagradu za najboljega sportaša godine. U konkurenciji su još bili [[Lionel Messi]], [[Novak Đoković]], [[Erling Haaland]], [[Noah Lyles]] i [[Max Verstappen]], a osvojio ju je naposljetku Đoković.&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web |date=8. travnja 2024 |title=Novak Djokovic, Iga Swiatek and Coco Gauff nominated at the 25th Laureus World Sports Awards : All you need to know |url=https://www.tennisclubhouse.ca/en/post/novak-djokovic-iga-swiatek-and-coco-gauff-nominated-at-the-25th-laureus-world-sports-awards-all-y |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240409002518/https://www.tennisclubhouse.ca/en/post/novak-djokovic-iga-swiatek-and-coco-gauff-nominated-at-the-25th-laureus-world-sports-awards-all-y |archive-date=9. travnja 2024 |access-date=4. kolovoza 2026 |website=Tennis Clubhouse |language=en}}&lt;/ref&gt;

Na natjecanju u [[Xiamen]]u, na prvoj &quot;postaji&quot; [[Dijamantna liga|Dijamantne lige]] [[2024.]] godine, Duplantis je poboljšao svoj svjetski rekord za jedan centimetar preskočivši 6,24 metra iz prvoga pokušaja.&lt;ref&gt;{{Cite web |author=Julien Pereira |title=Athlétisme – Armand Duplantis établit un nouveau record du monde de saut à la perche en franchissant 6,24 mètres |language=fr |url=https://www.eurosport.fr/athletisme/wanda-diamond-league-xiamen/2024/athletisme-armand-duplantis-etablit-un-nouveau-record-du-monde-de-saut-a-la-perche-en-franchissant-624-metres_sto20002671/story.shtml |date=20. travnja 2024. |website=[[Eurosport]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |author=Simon Turnbull |title=Duplantis breaks world pole vault record with 6.24m in Xiamen |url=https://worldathletics.org/competitions/diamond-league/news/mondo-duplantis-world-pole-vault-record-xiamen |date=20. travnja 2024. |website=[[World Athletics]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=27. srpnja 2024 |title=Ratified: world records for McLaughlin-Levrone, Duplantis, Kipyegon, Chebet, Alekna and Ngetich |url=https://worldathletics.org/news/press-releases/ratified-world-records-mclaughlin-levrone-duplantis-kipyegon-chebet-alekna-ngetich |access-date=4. kolovoza 2026|work=World Athletics Press Release}}&lt;/ref&gt;

Kao jedini natjecatelj koji je prešao šest metara, Duplantis je [[12. lipnja]] osvojio [[Europsko prvenstvo u atletici 2024.|Europsko prvenstvo]] u [[Rim]]u. Nakon što je osigurao titulu europskoga prvaka, Duplantis je iz prvoga pokušaja postavio novi rekord prvenstva skokom od 6,10 metara, a onda je iskoristio sva tri pokušaja za obaranje tadašnjega svjetskog rekorda, ali svi su bili bezuspješni.&lt;ref name=&quot;:89&quot;&gt;{{Cite web |title=Mondo Duplantis sacré champion d'Europe avec 6,10&amp;nbsp;m |url=https://www.lequipe.fr/Athletisme/Actualites/Mondo-duplantis-sacre-champion-d-europe-avec-6-10-m/1474377 |website=l'équipe}}&lt;/ref&gt; Ipak, skokom je od 6,10 metara učinio to prvenstvo svojim 60. natjecanjem na kojemu je preskočio šest ili više metara. Drugi je najbolji u povijesti [[Sergej Bubka]] s 44 natjecanja.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Mills |first=Steven |date=15. lipnja 2024. |title=Roma 2024 by the numbers |url=https://www.european-athletics.com/news/roma-2024-by-the-numbers |access-date=4. kolovoza 2026 |work=European Athletics}}&lt;/ref&gt;

[[File:Armand Duplantis - Olympic Games - 03.08.2024.jpg|thumb|left|upright|Armand Duplantis na kvalifikacijama u skoku s motkom [[3. kolovoza]] [[2024.]] godine na [[Ljetne olimpijske igre 2024.|Olimpijskim igrama u Parizu]].]]

Pobijedivši [[5. kolovoza]] na [[Ljetne olimpijske igre 2024.|Olimpijskim igrama]] u [[Pariz]]u, Duplantis je obranio titulu olimpijskoga pobjednika iz [[Ljetne olimpijske igre 2020.|Tokija]]. Budući da [[Sam Kendricks]] nije uspio skočiti više od 5,95 metara, Duplantis je osvojio zlato rezultatom od šest metara. Potom je preskočio 6,10 metara, čime je oborio olimpijski rekord [[Thiago Braza|Thiaga Braza]] s [[Ljetne olimpijske igre 2016.|Olimpijskih igara 2016.]] godine. U posljednjoj je seriji preskočio 6,25 metara iz trećega pokušaja i time postavio novi svjetski rekord. Kao i na Europskome prvenstvu te godine, Duplantis je bio jedini natjecatelj koji je preskočio šest metara, a potom preskočio 6,10 metara iz prvoga pokušaja te lovio novi svjetski rekord. Na Olimpijskim mu je igrama potonje pošlo za rukom, pa je time ujedno postavio novi svjetski rekord i oborio olimpijski rekord, koji je bio postavio samo 20 minuta prije.&lt;ref name=&quot;:90&quot;&gt;{{Cite news |last=Liew |first=Jonathan |date=5. kolovoza 2024. |title=Duplantis achieves new heights after pole vault world record adds to gold |url=https://www.theguardian.com/sport/article/2024/aug/05/2024-paris-olympic-games-armand-duplantis-pole-vault-world-record |access-date=4. kolovoza 2026|work=[[The Guardian]] |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt;

Osvojivši zlato u Parizu, 24-godišnji je Duplantis postao prvi  skakač s motkom koji je obranio titulu olimpijskoga prvaka nakon [[SAD|Amerikanca]] [[Bob Richards|Boba Richardsa]], koji je osvojio Olimpijske igre [[Ljetne olimpijske igre 1952.|1952.]] i [[Ljetne olimpijske igre 1956.|1956.]] godine. Duplantis i Richards ujedno su jedini muški skakači s motkom koji su osvojili dva olimpijska zlata.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Thompson II |first=Marcus |date=6. kolovoza 2024. |title=Mondo Duplantis soars to new world record, Olympic gold again: 'He's the fastest pole vaulter out there' |url=https://www.nytimes.com/athletic/5682112/2024/08/05/mondo-duplantis-pole-vault-final-sam-kendricks/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240807041236/https://www.nytimes.com/athletic/5682112/2024/08/05/mondo-duplantis-pole-vault-final-sam-kendricks/ |url-status=dead |archive-date=7. kolovoza 2024 |access-date=4. kolovoza 2026 |work=The New York Times}}&lt;/ref&gt;

Duplantisova sposobnost ostvarivanja vrhunskih rezultata pod pritiskom te neprestano obaranje svjetskih rekorda učvrstili su njegov status jednoga od najistaknutijih atletičara svoje generacije.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; Rezultati koje je postigao kao predstavnik Švedske na najvećim svjetskim i kontinentalnim natjecanjima nemaju premca.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Sports |first=Pulse |date=22. travnja 2024. |title=Mondo Duplantis shares secret behind shattering pole vault world record for record|url=https://www.pulsesports.co.ke/athletics/story/mondo-duplantis-shares-secret-behind-shattering-pole-vault-world-record-for-record-eigth-time-2024042110095299804 |access-date= 5. kolovoza 2026 |website=Pulse Sports Kenya |language=en}}&lt;/ref&gt; Uzevši u obzir njegove uspjehe od najmlađih natjecateljskih dobnih kategorija do seniorske karijere, do [[kolovoz]]a 2024. godine postavio je ukupno devet rekorda prvenstava i jedan olimpijski rekord. U te se rezultate ubrajaju i tri svjetska rekorda koja je postavio nakon što je osvojio svjetske titule: 6,20 metara na [[Svjetsko dvoransko prvenstvo u atletici 2022.|Svjetskome dvoranskom prvenstvu]] u Beogradu, 6,21 metar na [[Svjetsko prvenstvo u atletici 2022.|Svjetskome prvenstvu]] u Oregonu i naposljetku 6,25 metara u Parizu na Olimpijskim igrama.&lt;ref name=&quot;:17&quot; /&gt;

Njegova se dominacija u skoku s motkom počela uspoređivati s ostvarenjima najboljih u drugim sportovima.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=6. kolovoza 2024 |title=Mondo Duplantis Soars to New Heights: Sets World Record at Paris 2024 Olympics |url=https://trackalerts.com/2024/08/mondo-duplantis-soars-to-new-heights-sets-world-record-at-paris-2024-olympics/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240919084450/https://trackalerts.com/2024/08/mondo-duplantis-soars-to-new-heights-sets-world-record-at-paris-2024-olympics/ |url-status=dead |archive-date=19. rujna 2024 |access-date=5. kolovoza 2026|work=Trackalerts.com}}&lt;/ref&gt; ''[[The New York Times]]'' opisao ga je kao sportaša koji za skok s motkom predstavlja ono što [[Usain Bolt]] predstavlja za sprint, [[Michael Phelps]] za [[plivanje]] i [[Simone Biles]] za [[gimnastika|gimnastiku]].&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Tharme |first=Liam |date=5. kolovoza 2024|title=Mondo Duplantis: Breaking down the biomechanics behind the best-ever pole vaulter |url=https://www.nytimes.com/athletic/5646961/2024/08/05/mondo-duplantis-biomechanics-pole-vault/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240806032042/https://www.nytimes.com/athletic/5646961/2024/08/05/mondo-duplantis-biomechanics-pole-vault/ |url-status=dead |archive-date=6. kolovoza 2024 |access-date=5. kolovoza 2026 |work=The New York Times}}&lt;/ref&gt; Budući da natjecanja često osvaja s gotovo 30 centimetara boljim rezultatom od drugoplasiranoga, njegova je nadmoć time izraženija jer se pobjednik u skoku s motkom češće odlučuje razlikom od samo jednoga centimetra.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Sherwood |first=Ben |date=8. kolovoza 2024. |title=Why This Pole Vaulter Is Even Bigger Than the One With the Bulge |url=https://www.thedailybeast.com/pole-vault-goat-mondo-duplantis-soaredliterallyat-the-paris-olympics |archive-url=https://web.archive.org/web/20240808232141/https://www.thedailybeast.com/pole-vault-goat-mondo-duplantis-soaredliterallyat-the-paris-olympics |url-status=dead |archive-date=8. kolovoza 2024 |access-date=5. kolovoza 2026 |work=The Daily Beast}}&lt;/ref&gt; Uz to je osvojio svako natjecanje na kojemu je nastupio od mitinga [[Dijamantna liga|Dijamantne lige]] u [[Monako|Monaku]] 2023. godine.&lt;ref name=&quot;WAprofile&quot; /&gt; Nakon drugoga olimpijskog zlata zaredom i oborenih devet rekorda – a svaki je novi u tome nizu poboljšao za jedan centimetar – Duplantis je naširoko smatran najboljim skakačem s motkom svih vremena.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite news |date=5. kolovoza 2024 |title=Record-breaker Duplantis soars to Olympic pole vault gold, Hodgkinson wins 800m |url=https://www.france24.com/en/live-news/20240805-record-breaker-duplantis-soars-to-pole-vault-gold-hodgkinson-wins-800m |agency=Agence France-Presse}}&lt;/ref&gt; Prije pariških Olimpijskih igara taj se naslov pridijevao [[Sergej Bubka|Sergeju Bubki]], umirovljenomu [[Ukrajina|ukrajinskom]] skakaču s motkom.&lt;ref name=&quot;Stump2024&quot;&gt;{{cite news |last1=Stump |first1=Scott |date=6. kolovoza 2024. |title=Swedish pole vaulter Armand Duplantis thrills the world with a towering, death-defying vault |url=https://www.today.com/popculture/mondo-duplantis-world-record-pole-vault-rcna165383 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240806202927/https://www.today.com/popculture/mondo-duplantis-world-record-pole-vault-rcna165383 |archive-date=6. kolovoza 2024 |work=TODAY.com}}&lt;/ref&gt;

Na [[Memorijal Kamili Skolimowskoj|Memorijalu Kamili Skolimowskoj]] u [[Poljska|poljskome]] gradu [[Chorzów]]u, dvanaestoj postaji [[Dijamantna liga|Dijamantne lige]] 2024. godine, Duplantis je [[25. kolovoza]] poboljšao svoj svjetski rekord deseti put u karijeri i treći put 2024. godine za jedan centimetar, pa je novi svjetski rekord iznosio 6,26 metara.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Ingebrigtsen and Duplantis smash world records in Silesia |url=https://www.diamondleague.com/news/general/ingebrigtsen-and-duplantis-smash-world-records-in-silesia/ |access-date=5. kolovoza 2026 |website=IDL Diamond League |date=25. kolovoza 2024 |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=3. listopada 2024 |title=Ratified: world records for Ingebrigtsen, Duplantis and Hull |url=https://worldathletics.org/news/press-releases/ratified-world-records-ingebrigtsen-duplantis-hull |access-date=5. kolovoza 2026 |work=World Athletics Press Release}}&lt;/ref&gt; Tamo su, uz Duplantisa, i [[Sam Kendricks]] i [[Emmanouil Karalis]] preskočili šest metara. To je bio prvi put u povijesti da su trojica skakača s motkom preskočili tu visinu na istome natjecanju.&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite news |last=Selvaraj |first=Jonathan |date=28. kolovoza 2024. |title=One small centimetre for man, a giant leap for Armand Duplantis |url=https://sportstar.thehindu.com/athletics/armand-duplantis-pole-vault-world-record-one-centimetre-paris-olympics-science-jump-sports-feature/article68575835.ece/}}&lt;/ref&gt;

Na konferenciji za medije uoči spomenutoga mitinga Dijamantne lige organizatori su predstavili novu nagradu za najboljega sportaša na tome natjecanju, a odluka se donosila na temelju bodovnoga sustava World Athleticsa. Očekivalo se da će prvi dobitnik te nagrade biti [[Jakob Ingebrigtsen]], koji je rezultatom od 7:17,55 minuta postavio novi svjetski rekord na 3000 metara. Time je nadmašio prijašnji rekord od 7:20,67 minuta [[Kenija|Kenijca]] [[Daniel Komen|Daniela Komena]] iz [[1996.]] godine za više od triju sekundi. Međutim, kada su se rezultati s natjecanja preračunali prema bodovnome sustavu, pokazalo se da je Duplantisov svjetski rekord od 6,26 metara u skoku s motkom vrijedio 1339 bodova, a Ingebrigtsenov svjetski rekord 1320 bodova. Duplantis je tako postao prvim dobitnikom nagrade za najvrjednijega atletičara mitinga, pa je osvojio 14-karatni zlatni prsten optočen dijamantima vrijedan 10 000 američkih dolara te novčanu nagradu u istome iznosu. Uz to je osvojio 50 000 američkih dolara za obaranje svjetskoga rekorda.&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;

Dan uoči mitinga Dijamantne lige u [[Zürich]]u, [[4. rujna]], Duplantis je sudjelovao u revijalnoj utrci na 100 metara protiv [[Karsten Warholm|Karstena Warholma]], svjetskoga rekordera na 400 metara s preponama. Duplantis je pobijedio i ostvario osobni rekord u toj disciplini, koji je iznosio 10,37 sekundi. Warholm je završio utrku za 10,47 sekundi, što je također bio njegov osobni rekord.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Mondo Duplantis uses personal best to hold off Karsten Warholm in 100m sprint showdown |url=https://olympics.com/en/news/mondo-duplantis-uses-personal-best-to-hold-off-karsten-warholm-in-100m-sprint-showdown}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/athletics/articles/c14zydg3754o|title=Duplantis beats Warholm in 100m exhibition race|date=4. rujna 2024 |work=BBC Sport|access-date=5. kolovoza 2026.}}&lt;/ref&gt;

Duplantis je [[13. rujna]] zaključio sezonu 2024. godine četvrtim uzastopnim naslovom pobjednika Dijamantne lige na završnome natjecanju u [[Bruxelles]]u. Pobjedu je odnio nakon preskočenih 6,11 metara, čime je također postavio rekord mitinga.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://worldathletics.org/competitions/diamond-league/news/wanda-diamond-league-final-brussels-2024-duplantis-denny|title=Duplantis and Denny break meeting records on first day of Wanda Diamond League Final in Brussels|publisher=World Athletics|access-date=13. rujna 2024}}&lt;/ref&gt;

Dana [[26. listopada]] bio je prvi put samostalno proglašen europskim sportašem godine u muškoj konkurenciji. Isti je naslov zavrijedio 2022. godine, ali tada je nagradu podijelio s Jakobom Ingebrigtsenom.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=28. listopada 2024 |title=Mahuchikh and Duplantis named European athletes of the year |url=https://athleticsweekly.com/athletics-news/mahuchikh-and-duplantis-named-european-athletes-of-the-year-1039994149/ |access-date=5. kolovoza 2024 |work=Athletics Weekly}}&lt;/ref&gt;  

Duplantis je [[6. studenoga]] postao globalni ambasador humanitarne utrke [[Wings for Life World Run]], a time se pridružio drugim sportskim zvijezdama poput [[Neymar|Neymara]] i Karstena Warholma. Utrka se održala [[4. svibnja]] [[2025.]] godine radi prikupljanja sredstava za istraživanje ozljede [[kičmena moždina|kralježnične moždine]].&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Jonsson |first=Hanna |date=6. studenoga 2024. |title=Join Mondo Duplantis in the Wings for Life World Run – registration is open |url=https://www.redbull.com/se-en/mondo-duplantis-wings-for-life-world-run |access-date=5. kolovoza 2026|work=Redbull}}&lt;/ref&gt;

=== 2025: Višestruki novi svjetski rekordi, treće svjetske titule i u dvorani i na otvorenome, jubilarnih sto skokova, Laureusova nagrada, peto osvajanje Dijamantne lige i skok od 6,30 metara ===

Duplantis je [[28. veljače]] na [[All Star Perche]]u u [[Clermont-Ferrand]]u 11. put oborio vlastiti svjetski rekord. Nakon što je osigurao pobjedu skokom od 6,07 metara, Duplantis je odlučio preskočiti 6,27 metara. To je uspio iz prvoga pokušaja.&lt;ref name=&quot;:17&quot;&gt;{{Cite web |date=1. ožujka 2025 |title=Duplantis breaks world pole vault record with 6.27m in Clermont-Ferrand |url=https://worldathletics.org/news/report/mondo-duplantis-world-pole-vault-record-627m-clermont-ferrand |access-date=6. kolovoza 2026 |website=World Athletics Report}}&lt;/ref&gt; U to je vrijeme objavio i svoj prvi singl &quot;[[Bop (pjesma, Mondo)|Bop]]&quot;, koji je zasvirao kada je postavio novi svjetski rekord.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=1. ožujka 2025 |title=Armand Duplantis breaks his own pole vault world record with leap of 6.27m |url=https://www.straitstimes.com/sport/armand-duplantis-breaks-his-own-pole-vault-world-record-with-leap-of-6-27m |access-date=6. kolovoza 2026 |website=The Straits Times}}&lt;/ref&gt;

U razgovoru s [[Puma (brend)|Puminim]] izvršnim direktorom Arneom Freundtom, odnosno intervjuu objavljenome [[18. ožujka]] u sklopu tvrtkina godišnjega izvještaja, Duplantis je otkrio da vjeruje da bi mogao svjetski rekord postaviti na 6,40 metara u idućih nekoliko godina, ali da mu 6,30 metara predstavlja prvu metu u bližoj budućnosti.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Pole vault star Armand &quot;Mondo&quot; Duplantis sets his sights on fairy tale world record of 6.40m {{!}} PUMA® |url=https://about.puma.com/en/newsroom/corporate-news/2025/18-03-2025-pole-vault-star-armand-mondo-duplantis-sets-his-sights |access-date=6. kolovoza 2026 |website=about.puma.com |language=en}}&lt;/ref&gt;

Duplantis je skokom od 6,15 metara osvojio [[Svjetsko dvoransko prvenstvo u atletici 2025.|Svjetsko dvoransko prvenstvo]] u [[Nanjing]]u [[22. ožujka]]. Time je ujedno treći put zaredom postao svjetskim dvoranskim prvakom. Duplantis se borio sve do kraja protiv [[Grk]]a [[Emmanouil Karalis|Emmanouila Karalisa]], koji je preskočio 6,05 metara. Karalis bi u neko drugo doba zasigurno postao svjetskim dvoranskim prvakom jer je to bio prvi put u povijesti da je skakač s motkom u finalu prvenstva preskočio 6,05 metara i ostao bez zlatne medalje.&lt;ref name=&quot;:18&quot; /&gt;

Prije nego što je obranio naslov prvaka u Nanjingu, Duplantis je ukupno 98 puta dotada preskočio šest ili više metara.&lt;ref&gt;{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/live/NHC6m33jDrk?si=QtkdsUuyCpEanGXj |title=Livestream - World Athletics Indoor Championships Nanjing 25 Press Conference |language=en |access-date=6. kolovoza 2026 |via=www.youtube.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=20. ožujka 2025 |title='More in the tank', vows Duplantis as he edges to century mark |url=https://www.france24.com/en/live-news/20250320-more-in-the-tank-vows-duplantis-as-he-edges-to-century-mark |access-date=6. kolovoza 2026 |website=France 24 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Watta |first=Evelyn |date=20. ožujka 2025 |title=Mondo Duplantis all set for another world record as he gears up for World Athletics Indoor Championships Nanjing 2025: &quot;I have more in the tanks&quot; |url=https://www.olympics.com/en/news/mondo-duplantis-world-record-world-athletics-indoor-championships-nanjing-2025-more-in-tanks |access-date=6. kolovoza 2026 |website=Olympics.com}}&lt;/ref&gt; Preskočivši četiri puta šest ili više metara na tome natjecanju, Duplantis je prešao brojku od sto takvih skokova s ukupno 102 njih. Za usporedbu, [[Sergej Bubka]], nekadašnji svjetski rekorder, drugi je najbolji po broju skokova od šest ili više metara, a u karijeri ih je ukupno imao 46.&lt;ref name=&quot;:18&quot;&gt;{{Cite web |title=Duplantis retains world indoor pole vault title in Nanjing {{!}} News {{!}} Nanjing 25 {{!}} World Athletics Indoor Championships |url=https://worldathletics.org/competitions/world-athletics-indoor-championships/nanjing25/news/report/nanjing-25-men-pole-vault-report |archive-url=https://web.archive.org/web/20250322161645/https://worldathletics.org/competitions/world-athletics-indoor-championships/nanjing25/news/report/nanjing-25-men-pole-vault-report |archive-date=22. ožujka 2025 |access-date=6. kolovoza 2026 |website=worldathletics.org |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=22. ožujka 2025 |title=Now 102 vaults over 6 metres as Duplantis soars to world indoor title |url=https://sports.yahoo.com/article/now-102-vaults-over-6-143815490.html |access-date=6. kolovoza 2026 |website=Yahoo Sports |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

Duplantis je [[21. travnja]] osvojio [[Laureus (nagrada)|Laureusovu]] nagradu za najboljega sportaša godine. Time je nakon [[Usain Bolt|Usaina Bolta]] postao drugi atletičar u povijesti koji je osvojio tu nagradu.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Wiseman |first=Ciaran |date=22. travnja 2025 |title=Mondo Duplantis namedrops Usain Bolt &amp; Lionel Messi as he wins prestigious award |url=https://talksport.com/sport/3138989/mondo-duplantis-laureus-awards-usain-bolt-lionel-messi/ |access-date=7. kolovoza 2026 |website=talkSPORT |language=}}&lt;/ref&gt; Bio je nominiran još 2021., 2023. i 2024. godine, stoga ju je osvojio nakon treće uzastopne i ukupno četvrte nominacije.&lt;ref name=&quot;:19&quot;&gt;{{Cite web |last=Smirnova |first=Lena |date=22. travnja 2025. |title=Armand Duplantis named Laureus World Sportsman of the Year after third consecutive nomination |url=https://www.olympics.com/en/news/athletics-sweden-armand-duplantis-named-laureus-world-sportsman-of-the-year-after-third-consecutive-nomination |access-date=7. kolovoza 2026 |website=Olympics.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=22. travnja 2025 |title=Gymnast Simone Biles and pole vaulter Armand Duplantis win Laureus awards |url=https://www.straitstimes.com/sport/gymnast-simone-biles-and-pole-vaulter-mondo-duplantis-win-laureus-awards |access-date=7. kolovoza 2026 |work=The Straits Times |language=en |issn=0585-3923}}&lt;/ref&gt;

Svoj ukupno dvanaesti i četvrti svjetski rekord u okviru Dijamantne lige&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Duplantis Soars to 6.28m World Record as Records Tumble at Stockholm Diamond League {{!}} Watch Athletics |url=https://www.watchathletics.com/article/13394/duplantis-soars-to-6-28m-world-record-as-records-tumble-at-stockholm-diamond-league |access-date=7. kolovoza 2026 |website=www.watchathletics.com |language=en}}&lt;/ref&gt; postavio je [[15. lipnja]] skokom od 6,28 metara, iz prvoga pokušaja, u [[Stockholm]]u.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Duplantis breaks world pole vault record with 6.28m in Stockholm {{!}} REPORTS {{!}} World Athletics |url=https://worldathletics.org/competitions/diamond-league/news/mondo-duplantis-world-pole-vault-record-628m-stockholm |archive-url=https://web.archive.org/web/20250615204725/https://worldathletics.org/competitions/diamond-league/news/mondo-duplantis-world-pole-vault-record-628m-stockholm |archive-date=15. lipnja 2025 |access-date=7. kolovoza 2026|website=worldathletics.org |language=en}}&lt;/ref&gt; Prije toga oborio je svjetski rekord dvaput u Poljskoj, Srbiji i Oregonu, jednom u Škotskoj i Kini, a triput u Francuskoj, uključujući onaj s Olimpijskih igara 2024. godine. Nikada prije nije postigao to na domaćemu terenu, u [[Švedska|Švedskoj]],&lt;ref&gt;{{Cite web |date=15. lipnja 2025 |title=Mondo Duplantis' 12th pole vault world record is one of a kind: 'The only thing that I was missing' |url=https://www.nbcsports.com/olympics/news/mondo-duplantis-world-record-pole-vault-2025-stockholm |access-date=7. kolovoza 2026 |website=NBC Sports |language=en-US}}&lt;/ref&gt; pa je time ostvario još jedan priželjkivani uspjeh.&lt;ref&gt;{{Cite web |first=Nick |last=Zaccardi |date=15. lipnja 2025 |title=Mondo Duplantis breaks world record in pole vault for 12th time: 'The only thing that I was missing' |url=https://sports.yahoo.com/article/mondo-duplantis-breaks-pole-vault-171337337.html |access-date=7. kolovoza 2026 |website=Yahoo Sports |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

Duplantisov 12. svjetski rekord s čuvenoga [[Olimpijski stadion u Stockholmu|Olimpijskoga stadiona u Stockholmu]], na kojemu su se održale [[Ljetne olimpijske igre 1912.]] godine, bio je prvi u povijesti koji se postavio na tome stadionu. Tamo su se više puta oborili svjetski rekordi u atletici nego na ijednome drugom stadionu – ukupno 83 njih između [[1912.]] i [[2008.]] godine. Međutim, nijedan od njih nije bio u skoku s motkom.&lt;ref name=&quot;:21&quot;&gt;{{Cite news |last=Tharme |first=Liam |date=20. rujna 2025 |title=Mondo Duplantis exclusive: 14-time pole vault world-record holder analyzes his greatest jumps |url=https://www.nytimes.com/athletic/6642767/2025/09/20/mondo-duplantis-interview-world-records/ |access-date=7. kolovoza 2026 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt; [[Patrik Sjöberg]] bio je posljednji švedski sportaš koji je na tome stadionu postavio svjetski rekord, a to je bilo na natjecanju u skoku uvis [[1987.]] godine. Tomu je svjedočila i Duplantisova majka s tribina.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |last=Crumley |first=Euan |date=15. lipnja 2025.|title=Mondo Duplantis rises to the occasion in Stockholm – Athletics Weekly |url=https://athleticsweekly.com/news/mondo-duplantis-rises-to-the-occasion-in-stockholm-1040005867/ |access-date=7. kolovoza 2026 |website=athleticsweekly.com |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Pole Vault: Arman Duplantis sets his sights on setting another world record at 6.40m {{!}} Flashscore.com |url=https://www.flashscore.com/news/athletics-continental-tour-it-s-within-my-reach-duplantis-sets-sights-on-6-40m/bkXyvSvq/ |access-date=7. kolovoza 2026|website=www.flashscore.com |language=en}}&lt;/ref&gt;

U skladu s tamošnjom tradicijom, Duplantisovo je ime uklesano na zidove stadiona u spomen na svjetski rekord koji je ondje postavio. Taj dio Olimpijskoga stadiona, poznat pod nazivom &quot;Stadion Walk of Fame&quot;, odaje počast najvećim sportskim uspjesima i događajima koji su se odvili na stadionu još od Olimpijskih igara održanih u Stockholmu.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archives: Walk of Fame |url=https://www.walkoffamestadion.se/en/walkoffame/ |access-date=19. lipnja 2025 |website=Stadion Walk of Fame |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

Nakon te pobjede u Dijamantnoj ligi Duplantis je od 2020. godine pobijedio na 37 od ukupno 41 natjecanja, čime je postao jedan od najuspješnijih serijskih pobjednika u povijesti Dijamantne lige.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Sportstar |first=Team |date=13. lipnja 2025. |title=Duplantis Diamond League Results 2017–2025: A Winning Streak |url=https://sportstar.thehindu.com/athletics/duplantis-diamond-league-results-2017-2025/article69690324.ece |access-date=7. kolovoza 2026 |website=Sportstar |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=16. lipnja 2025 |title='Magical' Armand Duplantis soars to pole vault world record in Stockholm |url=https://www.straitstimes.com/sport/magical-duplantis-soars-to-pole-vault-world-record-in-stockholm-with-6-28m-jump |access-date=7. kolovoza 2026|work=The Straits Times |language=en |issn=0585-3923}}&lt;/ref&gt; Od svoga debija u Dijamantnoj ligi 2017. godine ostvario je ukupno 39 pobjeda, čime je prestigao [[Renaud Lavillenie|Renauda Lavillenieja]], koji ima 37 pobjeda.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Renaud LAVILLENIE – Wanda Diamond League |url=https://www.diamondleague.com/athlete/14185853/ |access-date=7. kolovoza 2026 |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Od 2020. godine imao je 93 nastupa, a izgubio je samo četiri puta, i to isključivo na mitinzima Dijamantne lige.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=17. lipnja 2025 |title=Why 1cm equals multiple big-money payouts for this record-breaking pole vaulter |url=https://www.abc.net.au/news/2025-06-17/mondo-armand-duplantis-keeps-breaking-his-pole-vault-world-1cm/105426332 |access-date=7. kolovoza 2026 |work=ABC News |language=en-AU}}&lt;/ref&gt;

Dana [[11. srpnja]] Duplantis je skokom od 6,05 metara oborio rekord mitinga Dijamantne lige u [[Monako|Monaku]], koji je iznosio 6,02 metara, a bio ga je postavio [[Poljska|Poljak]] [[Piotr Lisek]] [[2019.]] godine. Taj je miting ujedno i 13. postaja Dijamantne lige na kojoj je Duplantis srušio rekord natjecanja.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=McCarvel |first=Nick |date=11 July 2025 |title=Monaco Diamond League 2025: Mondo Duplantis wins pole vault in new meeting record, misses on world record attempts |url=https://www.olympics.com/en/news/monaco-diamond-league-2025-mondo-duplantis-wins-pole-vault-in-new-meeting-record-misses-on-world-record-attempts |access-date=12 July 2025 |website=Olympics.com}}&lt;/ref&gt; Budući da se u Dijamantnoj ligi održava ukupno 15 mitinga, preostala su mu u tome trenutku dva na kojima još nije postavio novi rekord. Riječ je o mitinzima u [[Rabat]]u, na kojemu je rekord od 5,86 metara postavio [[Sam Kendricks]], i u [[London]]u, gdje rekord od 6,03 metara drži [[Renaud Lavillenie]].&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Ogeyingbo |first=Deji |date=25. lipnja 2025. |title=Mondo Duplantis and the art of jumping high |url=https://www.runblogrun.com/2025/06/mondo-duplantis-and-the-art-of-jumping-high.html |access-date=7. kolovoza 2026 |website=runblogrun |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

U sklopu manifestacije [[World Athletics Continental Tour]] Duplantis je [[12. kolovoza]] postavio svoj 13. svjetski rekord od 6,29 metara na mitingu iz tzv. Gold serije u [[Budimpešta|Budimpešti]]. To je bio prvi svjetski rekord koji se ikada postavio na tome mitingu u 15 godina njegova postojanja. Duplantis je time nadmašio i svoj prijašnji rekord koji je postavio u [[Mađarska|Mađarskoj]], a riječ je o skoku od 6,10 metara kojim je [[2023.]] godine osvojio svoju drugu titulu svjetskoga prvaka.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Historic world record, broken records, and an electric atmosphere at the Gyulai István Memorial – Gyulai István Memorial |url=https://gyulaimemorial.hu/en/news/historic-world-record-broken-records-and-an-electric-atmosphere-at-the-gyulai-istvan-memorial/ |access-date=7. kolovoza 2026 |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=13. kolovoza 2025 |title=Duplantis breaks world pole vault record on Budapest return |url=https://worldathletics.org/competitions/world-athletics-continental-tour/news/duplantis-world-pole-vault-record-budapest-gyulai-memorial |access-date=7. kolovoza 2026 |website=World Athletics Report}}&lt;/ref&gt;

World Athletics dao je Duplantisu važnu ulogu u promociji premijernoga izdanja prvenstva službenoga naziva [[World Athletics Ultimate Championship]], koje će se održati u [[Budimpešta|Budimpešti]] od [[11. rujna|11.]] do [[13. rujna]] [[2026.]] godine. Riječ je o ekskluzivnome bijenalu koje će se parnim godinama održavati na kraju sezone, kada [[Svjetsko prvenstvo u atletici]] neće biti u tijeku. World Athletics imenovao je Duplantisa ultimativnom zvijezdom ([[engleski jezik|engl.]] ''Ultimate Star''), a potom [[Usain Bolt|Usaina Bolta]] ultimativnom legendom ([[engleski jezik|engl.]] ''Ultimate Legend''),&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Thapliyal |first=Mukesh |date=8. rujna 2025. |title=Usain Bolt named 'Ultimate Legend' by World Athletics to promote inaugural global championship |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/international/us/usain-bolt-named-ultimate-legend-by-world-athletics-to-promote-inaugural-global-championship/articleshow/123756822.cms?from=mdr |access-date=8. kolovoza 2026 |work=The Economic Times |issn=0013-0389}}&lt;/ref&gt; učinivši ih time glavnim akterima u promociji prvenstva u skladu s dodijeljenim ulogama.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=13. kolovoza 2025 |title=Duplantis unveiled as inaugural Ultimate Star |url=https://worldathletics.org/competitions/world-athletics-ultimate-championship/2026/news/press-releases/mondo-duplantis-ultimate-championship-star |access-date=8. kolovoza 2026 |website=World Athletics}}&lt;/ref&gt;


== Napomene ==
{{notelist}}

== Reference ==
{{reflist}}

== Vanjske veze ==
{{commonscat}}
* [https://worldathletics.org/athletes/-/14679502 Armand Duplantis] na [[World Athletics]]
* [https://www.european-athletics.com/historical-data/athletes/-/14679502 Armand Duplantis] na [[European Athletics]]
* [https://www.diamondleague.com/athlete/14679502 Armand Duplantis] na [[Dijamantna liga|Diamond League]]
* [https://www.olympics.com/en/athletes/armand-duplantis Armand Duplantis] na [[Međunarodni olimpijski odbor|Olympics.com]]
* [https://sok.se/idrottare/idrottare/a/armand-duplantis.html Armand Duplantis] na [[Švedski olimpijski odbor|Sveriges Olympiska Kommitté]]
* [https://www.olympedia.org/athletes/146747 Armand Duplantis] na [[Olympedia|Olympediji]]
*[https://intersportstats.com/athletes/3000046184 Armand Duplantis] na InterSportStats</text>
      <sha1>ktmtwqc0hob911hedh5u226onzr49p7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Comodo Mobile Security</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4718623</id>
    <revision>
      <id>42669367</id>
      <parentid>42647600</parentid>
      <timestamp>2026-08-07T20:41:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>42669367</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6859" sha1="nidjaur2m67rd2cmhq0qr5rvrqsoljg" xml:space="preserve">{{Infokutija softver|ime=Comodo Mobile Security|logotip=&lt;!-- Insert logo image --&gt;|veličina_logotipa=100px|natpis_logotipa=|snimak_ekrana=|natpis=|programer=[[Comodo Group]]|autor=[[Comodo Group]]|objavljen=januar 2012.|verzija_najnovijeg_izdanja=3.5.3500 (avgust 2016)|datum_najnovijeg_izdanja=|operativni_sistem=[[Android (operating system)|Android]] 2.2 i noviji|platforma=Mobilni uređaji|veličina=|broj_jezika=|žanr=* [[Antivirus software|antivirus softver]]
* [[Mobile security|mobilna bezbednost]]|licenca=[[Freeware]]|veb-sajt=[https://www.comodo.com Comodo zvanični veb-sajt]}}

'''Comodo Mobile Security''' (CMS) je besplatna mobilna aplikacija kompanije Comodo Group namenjena zaštiti Android uređaja od virusa, crva i zlonamernih skripti. Aplikacija takođe uključuje blokiranje SMS poruka i poziva, upravljanje [[Software|softverom]] i procesima, pravljenje rezervnih kopija podataka i aplikacija, kao i nadzor potrošnje mobilnog saobraćaja. Funkcija zaštite od krađe omogućava korisnicima da povrate izgubljene ili ukradene uređaje.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.phonesreview.co.uk/2012/01/23/android-comodo-mobile-security-and-antivirus-app-available/|title=Android Comodo Mobile Security and Antivirus app available » Phone Reviews|publisher=Phonesreview.co.uk|date=2012-01-23|access-date=2013-09-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.softepic.com/mobile/security-privacy/other/comodo-mobile-security-antivirus-free-for-android/|archive-url=https://web.archive.org/web/20200919053313/http://www.softepic.com/mobile/security-privacy/other/comodo-mobile-security-antivirus-free-for-android/|url-status=usurped|archive-date=September 19, 2020|title=Download COMODO Mobile Security &amp; Antivirus Free for Android|publisher=Softepic.com|access-date=2013-09-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://alternativeto.net/software/comodo-mobile-security/|title=Comodo Mobile Security Alternatives and Similar Apps|publisher=AlternativeTo.net|access-date=2013-09-08}}&lt;/ref&gt;

Ovo je prva bezbednosna aplikacija kompanije Comodo, specijalizovane za internet bezbednost, namenjena Android platformi.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Crider|first=Michael|url=http://androidcommunity.com/comodo-mobile-security-now-available-in-android-market-20120123/|title=Comodo Mobile Security now available in Android Market|publisher=Android Community|date=2012-01-23|access-date=2013-09-08|archive-date=2013-07-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20130731003529/http://androidcommunity.com/comodo-mobile-security-now-available-in-android-market-20120123/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.androidpolice.com/2012/01/20/comodo-mobile-security-antivirus-released-for-android-combines-av-call-blocker-process-manager-and-privacy-protector-into-one-app/|title=Comodo Mobile Security &amp; Antivirus Released For Android - Combines AV, Call Blocker, Process Manager, And Privacy Protector Into One App|publisher=Androidpolice.com|date=20 January 2012|access-date=2013-09-08}}&lt;/ref&gt;

Comodo Mobile Security zahteva Android verziju 2.2 ili noviju.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://technogiants.net/2013/04/android-comodo-mobile-security/|title=Android: COMODO Mobile Security|publisher=Technogiants.net|date=2013-04-06|access-date=2013-09-08|archive-date=2013-09-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20130902052631/http://technogiants.net/2013/04/android-comodo-mobile-security/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== Glavna izdanja ==
'''CMS 1.2'''

* CMS 1.2 je objavljen u aprilu 2012. godine.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.pcadvisor.co.uk/reviews/software/3349934/comodo-mobile-security-for-android-12-review/|title=Comodo Mobile Security for Android 1.2 review|first=Rosemary|last=Hattersley|work=PCAdvisor.co.uk|access-date=28 February 2017}}&lt;/ref&gt;

'''CMS 2.4''' CMS 2.4 je objavljen u januaru 2014. godine. Glavna poboljšanja uključuju:&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.comodo.com/news/press_releases/2014/01/mobile-security-for-android-phones.html|title=Top magazine PC World lauds Comodo TrustFax as best|date=13 January 2014|work=Comodo.com|access-date=28 February 2017}}&lt;/ref&gt;

* Antivirus skeniranje u oblaku
* Podršku za Android KitKat® (4.4)
* Dodatu podršku za više jezika
* Novi raspored i grafički interfejs

'''CMS 2.5''' CMS 2.5 je objavljen u junu 2014. godine.&lt;ref name=&quot;auto2&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.softexia.com/anti-virus/mobile-security/comodo-mobile-security/|title=COMODO Mobile Security 3.5.3500 - Softexia|date=24 August 2016|work=Softexia.com|access-date=28 February 2017}}&lt;/ref&gt;

* Nove funkcije:*
* Podrška za tablete
* Podrška za uređaje sa x86 čipsetima

* Poboljšanja:*
* Unapređena obaveštenja
* Ispravke grešaka

'''CMS 2.7''' CMS 2.7 je objavljen u decembru 2014. godine.&lt;ref name=&quot;auto2&quot; /&gt;

* Poboljšana detekcija virusa
* Opciona lozinka za uklanjanje aplikacije
* Opcija prijave lažno pozitivnih rezultata
* Ispravke grešaka

== Nezavisne test laboratorije ==
Dana 17. juna 2013. godine, AV-TEST je objavio rezultate testiranja Android bezbednosnih proizvoda. Comodo Mobile Security 2.0 ostvario je ocenu 5,5/6 za zaštitu i 6/6 za upotrebljivost.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.av-test.org/en/tests/mobile-devices/android/may-2013/|title=The Independent IT-Security Institute: May 2013|publisher=Av-Test|access-date=2013-09-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20130911095705/http://www.av-test.org/en/tests/mobile-devices/android/may-2013|archive-date=2013-09-11|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

U januaru 2015. godine, Comodo Mobile Security 2.7 ponovo je postigao visoke ocene na AV-TEST testiranju.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.av-test.org/en/antivirus/mobile-devices/android/january-2015/comodo-mobile-security-2.7-150111/|title=AV-TEST – The Independent IT-Security Institute|work=AV-Test.org|access-date=28 February 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170302025831/https://www.av-test.org/en/antivirus/mobile-devices/android/january-2015/comodo-mobile-security-2.7-150111/|archive-date=2 March 2017|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== Recenzije ==
Softonic.com je u januaru 2012. godine ocenio Comodo Mobile Security verziju 1.1 sa 9/10.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://comodo-mobile-security.en.softonic.com/android|title=Comodo Mobile Security|work=Softonic.com|access-date=28 February 2017|archive-date=2017-02-28|archive-url=http://archive.wikiwix.com/cache/20170228005950/http://comodo-mobile-security.en.softonic.com/android|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

Rosemary Hattersley iz časopisa PC Advisor dala je verziji 1.2 ocenu 3½ od 5 zvezdica, ističući sveobuhvatnu zaštitu i anti-theft funkcije.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.pcadvisor.co.uk/reviews/software/3349934/comodo-mobile-security-for-android-12-review/|title=Comodo Mobile Security for Android 1.2 review|publisher=PC Advisor|date=2013-08-20|access-date=2013-09-08}}&lt;/ref&gt;

== Reference ==
{{Reflist}}

[[Kategorija:Aplikacioni softver]]</text>
      <sha1>nidjaur2m67rd2cmhq0qr5rvrqsoljg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Razgovor s korisnikom:Divnanoc</title>
    <ns>3</ns>
    <id>4724230</id>
    <revision>
      <id>42669434</id>
      <parentid>42668353</parentid>
      <timestamp>2026-08-08T08:02:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vipz</username>
        <id>151311</id>
      </contributor>
      <comment>/* Podneseni nacrt &quot;Katarina Višić&quot; nije prihvaćen */ odgovor</comment>
      <origin>42669434</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1033" sha1="b1iu2f2kgx57yxkf0r06ufnjvu7z4ak" xml:space="preserve">== Podneseni nacrt &quot;[[Nacrt:Katarina Višić|Katarina Višić]]&quot; nije prihvaćen ==

Zdravo, Divnanoc, i dobro nam došli na srpskohrvatsku Wikipediju! Jedan sam od aktivnih patrolera novih stranica i pregledao sam nacrt koji ste nedavno poslali na pregled. Umjetnica u pitanju nažalost ne prelazi minimalni prag značaja jer zadovoljava samo jedan [[Wikipedija:Kriteriji značaja po temama#Umjetnici|kriterij značaja na temu umjetnika]]: „Umjetnik ili umjetnica ... zadovoljava kriterije i može se smatrati značajnim: ... ako je održao barem jednu samostalnu izložbu u etabliranu muzeju, galeriji ili ustanovi“. Smatram da je ova biografija za sada preuranjena. Hvala Vam na razumijevanju; stojim Vam na raspolaganju budete li imali bilo kakva pitanja. Lijep pozdrav! – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 3. augusta 2026. u 08:45 (CEST)

:U skladu s obrazloženjem, nacrt je sada izbrisan. – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 8. augusta 2026. u 10:02 (CEST)</text>
      <sha1>b1iu2f2kgx57yxkf0r06ufnjvu7z4ak</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Borački krš</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4724292</id>
    <revision>
      <id>42669440</id>
      <timestamp>2026-08-08T10:36:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marnenrm</username>
        <id>85763</id>
      </contributor>
      <comment>Nova stranica: Borački krš je stenovito uzvišenje koje predstavlja ostatak vulkanske kupe, nekadašnjeg drevnog vulkanskog kompleksa.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |date=2026-08-05 |title=Borački krš – ostatak drevnog vulkana u srcu Šumadije |url=https://cosmosinfo.rs/priroda/boracki-krs-ostatak-drevnog-vulkana-u-srcu-sumadije |access-date=2026-08-08 |website=cosmosinfo.rs |language=sr}}&lt;/ref&gt; Nalazi se u selu [[Borač (Knić)|Borač]], u [[Opština Knić|Opštini Knić]], u centralnoj S...</comment>
      <origin>42669440</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2303" sha1="iek7bglauh4nf032i2r89qtqi3b38xp" xml:space="preserve">Borački krš je stenovito uzvišenje koje predstavlja ostatak vulkanske kupe, nekadašnjeg drevnog vulkanskog kompleksa.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |date=2026-08-05 |title=Borački krš – ostatak drevnog vulkana u srcu Šumadije |url=https://cosmosinfo.rs/priroda/boracki-krs-ostatak-drevnog-vulkana-u-srcu-sumadije |access-date=2026-08-08 |website=cosmosinfo.rs |language=sr}}&lt;/ref&gt; Nalazi se u selu [[Borač (Knić)|Borač]], u [[Opština Knić|Opštini Knić]], u centralnoj Srbiji.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |title=Борачки крш |url=https://www.knicturizam.org.rs/boracki-krs/ |access-date=2026-08-08 |website=Туристичка организација општине Кнић |language=sr-RS}}&lt;/ref&gt;Nadmorska visina Boračkog krša je 515m.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=каже |first=Jovan Đokić |title=BORAČKI KRŠ (515 m) - |url=https://planine.net/srbija/centralna-srbija/boracki-krs/ |access-date=2026-08-08 |language=sr-RS}}&lt;/ref&gt;

== Položaj ==
Borački krš se nalazi u selu Borač, u Opštini Knić u centralnoj Srbii. Deo je [[Rudnik (planina)|Rudničkog planinskog masiva]]. Zbog svog položaja kroz istoriju je bio pogodan kao vojni strateški položaj.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Blagodeti Boračkog krša |url=https://www.rts.rs/lat/magazin/nauka/3370188/blagodeti-borackog-krsa.html |access-date=2026-08-08 |website=РТС |language=sr}}&lt;/ref&gt; Tokom srednjeg veka na njemu se nalazio stari grad Borač, a ostaci zidina i stare kapele su i danas vidljivi.

== Status ==
Borački krš je 2019. odlukom vlade Srbije proglašen spomenikom prirode prve kategorije.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Zbog svoje pristupačnosti i relativno lakog uspona, česta je destinacija planinara. Na samim padinama Boračkog krša, nalazi se i srednjovekovna crkva koja se od 1971. nalazi pod zaštitom države. Neposredno od crkve nalazi se i Staro groblje u Borču koje je takođe proglašeno spomenikom kulture.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Srdenjevekovni grad Borac |url=https://www.kulturnonasledje.com/srdenjevekovni-grad-borac.html |access-date=2026-08-08 |website=www.kulturnonasledje.com}}&lt;/ref&gt; Pošto su crkva i groblje izgrađeni od lokalnog vulkanskog kamena sa Borča, stručnjaci ih smatraju delom geološkog nasleđa ovog mesta.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Izvori ==
{{Reflista}}
[[Kategorija:Planine u Srbiji]]</text>
      <sha1>iek7bglauh4nf032i2r89qtqi3b38xp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>42669441</id>
      <parentid>42669440</parentid>
      <timestamp>2026-08-08T10:39:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marnenrm</username>
        <id>85763</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>42669441</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2512" sha1="b44hee75x5cnphmg5mibnlmgcu0p856" xml:space="preserve">{{Infokutija planina|slika=Borac village 63.jpg|ime=Borački krš|Visina=515|Najviši vrh=Borački krš|Država / Pokrajina=Srbija|Regija=Šumadija|Zadnja erupcija=20.000.000 godina|Najbliži gradovi=Knić}}

Borački krš je stenovito uzvišenje koje predstavlja ostatak vulkanske kupe, nekadašnjeg drevnog vulkanskog kompleksa.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |date=2026-08-05 |title=Borački krš – ostatak drevnog vulkana u srcu Šumadije |url=https://cosmosinfo.rs/priroda/boracki-krs-ostatak-drevnog-vulkana-u-srcu-sumadije |access-date=2026-08-08 |website=cosmosinfo.rs |language=sr}}&lt;/ref&gt; Nalazi se u selu [[Borač (Knić)|Borač]], u [[Opština Knić|Opštini Knić]], u centralnoj Srbiji.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |title=Борачки крш |url=https://www.knicturizam.org.rs/boracki-krs/ |access-date=2026-08-08 |website=Туристичка организација општине Кнић |language=sr-RS}}&lt;/ref&gt;Nadmorska visina Boračkog krša je 515m.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=каже |first=Jovan Đokić |title=BORAČKI KRŠ (515 m) - |url=https://planine.net/srbija/centralna-srbija/boracki-krs/ |access-date=2026-08-08 |language=sr-RS}}&lt;/ref&gt;

== Položaj ==
Borački krš se nalazi u selu Borač, u Opštini Knić u centralnoj Srbii. Deo je [[Rudnik (planina)|Rudničkog planinskog masiva]]. Zbog svog položaja kroz istoriju je bio pogodan kao vojni strateški položaj.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Blagodeti Boračkog krša |url=https://www.rts.rs/lat/magazin/nauka/3370188/blagodeti-borackog-krsa.html |access-date=2026-08-08 |website=РТС |language=sr}}&lt;/ref&gt; Tokom srednjeg veka na njemu se nalazio stari grad Borač, a ostaci zidina i stare kapele su i danas vidljivi.

== Status ==
Borački krš je 2019. odlukom vlade Srbije proglašen spomenikom prirode prve kategorije.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Zbog svoje pristupačnosti i relativno lakog uspona, česta je destinacija planinara. Na samim padinama Boračkog krša, nalazi se i srednjovekovna crkva koja se od 1971. nalazi pod zaštitom države. Neposredno od crkve nalazi se i Staro groblje u Borču koje je takođe proglašeno spomenikom kulture.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Srdenjevekovni grad Borac |url=https://www.kulturnonasledje.com/srdenjevekovni-grad-borac.html |access-date=2026-08-08 |website=www.kulturnonasledje.com}}&lt;/ref&gt; Pošto su crkva i groblje izgrađeni od lokalnog vulkanskog kamena sa Borča, stručnjaci ih smatraju delom geološkog nasleđa ovog mesta.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Izvori ==
{{Reflista}}
[[Kategorija:Planine u Srbiji]]</text>
      <sha1>b44hee75x5cnphmg5mibnlmgcu0p856</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>